13.07.2015 Views

Ouders en schOOl

Ouders en schOOl

Ouders en schOOl

SHOW MORE
SHOW LESS

You also want an ePaper? Increase the reach of your titles

YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.

M<strong>en</strong>s<strong>en</strong>kinder<strong>en</strong>t i j d s c h r i f t v o o r e n o v e r j e n a p l a n o n d e r w i j s<strong>Ouders</strong> <strong>en</strong> school• p a r t i c i p a t i e e n b e t r o k k e n h e i d• g e z a m e n l i j k e v e r a n t w o o r d e l i j k h e i d• o u d e r g e s p r e k k e n• w e r e l d o r i ë n t a t i ejaargang 27 - nummer 131 - maart 2012


I N H O UDJaargang 27, nummer 131, maart 2012Uitgegev<strong>en</strong> door deNederlandse J<strong>en</strong>aplan Ver<strong>en</strong>igingRedactie: Marjon Clarijs, Klaas Dijkhuis,Remko Fijbes, Marik<strong>en</strong> Goris, Kees Groos,Leo Sajet <strong>en</strong> Sylvia SchipperHoofd- <strong>en</strong> eindredactie: Felix MeijerGijsbrecht van Aemstelstraat 292,1215 CS Hilversum, 035 628024206 44236283 m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>kinder<strong>en</strong>@hetnet.nlKopij <strong>en</strong> reacties voor het meinummeruiterlijk 1 april aanlever<strong>en</strong> viam<strong>en</strong>s<strong>en</strong>kinder<strong>en</strong>@hetnet.nlLayout <strong>en</strong> opmaak: Amanda van d<strong>en</strong> OeverCorrector: Dick SchermerFotografie omslag: Joop LuimesFotografie: Felix Meijer <strong>en</strong> Rik BrusselCartoons: Frank de Man <strong>en</strong>Janneke KaagmanAbonnees, individuele led<strong>en</strong>, schol<strong>en</strong> <strong>en</strong>bestur<strong>en</strong> of medezegg<strong>en</strong>schapsrad<strong>en</strong>ontvang<strong>en</strong> dit tijdschrift vijf keer perschooljaar, in september, november,januari, maart <strong>en</strong> mei.Losse abonnem<strong>en</strong>t<strong>en</strong>: € 35,00 per jaar.Voor z<strong>en</strong>ding<strong>en</strong> aan één adres geldt:5 <strong>en</strong> meer exemplar<strong>en</strong>: € 32,00 perabonnem<strong>en</strong>t.Stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>/cursist<strong>en</strong> voor het j<strong>en</strong>aplandiploma€ 20,00 per abonnem<strong>en</strong>t, mits aangemeld viae<strong>en</strong> Hogeschool, J<strong>en</strong>aplanspecialist, SYNEGO,JAS <strong>en</strong> aan één adres te verz<strong>en</strong>d<strong>en</strong>.Mutaties <strong>en</strong> abonnem<strong>en</strong>t<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> ingaanop de eerste dag van de maand<strong>en</strong>,waarin het tijdschrift verschijnt.Schriftelijk op te gev<strong>en</strong> bij hetJ<strong>en</strong>aplanbureau,Postbus 4089,7200 BB Zutph<strong>en</strong>.(0575) 57 18 68; info@j<strong>en</strong>aplan.nlAdvert<strong>en</strong>tietariev<strong>en</strong>:Zwart-wit advert<strong>en</strong>tie: hele pagina € 250,00halve pagina € 175,00; kwartpagina € 95,00Full-colour advert<strong>en</strong>tie: hele pagina € 500,00halve pagina € 290,00; kwartpagina € 160,00Advert<strong>en</strong>ties voor het meinummerkunn<strong>en</strong> tot 1 april aangeleverd word<strong>en</strong>via njpvjaapmeijer@j<strong>en</strong>aplan.nlISSN 0920-3664<strong>Ouders</strong>E<strong>en</strong> thematische kern met aandacht voor derelatie ouder, school <strong>en</strong> kind. Opvoed<strong>en</strong> van e<strong>en</strong>kind is e<strong>en</strong> gezam<strong>en</strong>lijke verantwoordelijkheid vanouders <strong>en</strong> school. In dit nummer aandacht voorhet informer<strong>en</strong> van ouders, ouderparticipatie <strong>en</strong>wederzijdse betrokk<strong>en</strong>heid.Zonder relatie ge<strong>en</strong> prestatie.............................1Felix MeijerSam<strong>en</strong> verantwoordelijk....................................2Remko Fijbes <strong>en</strong> Peter de VriesDe Stichting LLO heeft ti<strong>en</strong> k<strong>en</strong>merk<strong>en</strong> beschrev<strong>en</strong>die garant staan voor e<strong>en</strong> effectieve sam<strong>en</strong>werkingtuss<strong>en</strong> ouders <strong>en</strong> school. J<strong>en</strong>aplanschool DeTandem in Hoorn beschrijft hoe zij aan dezesam<strong>en</strong>werking vorm gev<strong>en</strong>.Ouderparticipatie................................................6Bert Wag<strong>en</strong>dorpE<strong>en</strong> pleidooi om de oproep van minister vanBijsterveldt aan ouders om meer te participer<strong>en</strong> inhet onderwijs in de wind te slaan.Contact<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> ouders <strong>en</strong> school...................7Andre WeijersContact <strong>en</strong> afstemming tuss<strong>en</strong> schol<strong>en</strong> <strong>en</strong> oudersword<strong>en</strong> steeds ess<strong>en</strong>tiëler. Opvoed<strong>en</strong> is steedsminder e<strong>en</strong> zaak van ouders alle<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> artikel overe<strong>en</strong> nieuwe vorm van oudercontact<strong>en</strong>, waarbijgezam<strong>en</strong>lijke verantwoordelijkheid uitgangspunt is.<strong>Ouders</strong> voor ouders..........................................10Flor<strong>en</strong>ce Buijsrogge<strong>Ouders</strong> van j<strong>en</strong>aplanschool Antonius Abt in Engel<strong>en</strong>organiser<strong>en</strong> sam<strong>en</strong> met het team avond<strong>en</strong> voorouders om de opvoeding thuis <strong>en</strong> op school tebesprek<strong>en</strong>.Oudercursus in de j<strong>en</strong>aplanschool...................12Tineke Schutt<strong>en</strong> <strong>en</strong> Wim HuitingE<strong>en</strong> artikel over e<strong>en</strong> j<strong>en</strong>aplancursus voor ouders dieverzorgd wordt door het team van j<strong>en</strong>aplanschoolDe Kring in Nuis.<strong>Ouders</strong> aan het woord......................................14Marik<strong>en</strong> GorisDe resultat<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> <strong>en</strong>quête onder ouders hoe zijde relatie tuss<strong>en</strong> ouders <strong>en</strong> de j<strong>en</strong>aplanschool waarhun kinder<strong>en</strong> op zitt<strong>en</strong> ervar<strong>en</strong>.Oudergesprekk<strong>en</strong>.............................................15Kees GroosDe worsteling van e<strong>en</strong> groepsleider met het voer<strong>en</strong>van gesprekk<strong>en</strong> met ouders.Theemiddag....................................................... 17KoosjeIn het kader van de verhal<strong>en</strong>wedstrijd e<strong>en</strong> verhaalover de bedankmiddag voor ouders.E<strong>en</strong> leef- <strong>en</strong> werkgeme<strong>en</strong>schap........................18Klaas DijkhuisIn dit artikel <strong>en</strong>kele citat<strong>en</strong> over ouders in dej<strong>en</strong>aplanschool uit Pedomorfose, de voorgangervan M<strong>en</strong>s<strong>en</strong>kinder<strong>en</strong>.EN VERDERVerschill<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> jong<strong>en</strong>s <strong>en</strong> meisjes............19Barbara Sparreboom <strong>en</strong> Martijn SmoorsE<strong>en</strong> artikel over onderzoek <strong>en</strong> theorie over deverschill<strong>en</strong> in het brein van jong<strong>en</strong>s <strong>en</strong> meisjes,gekoppeld aan praktische tips om mee aan hetwerk te gaan in de praktijk.Feest in Amsterdam?........................................21Ad BoesNaar aanleiding van de bijstelling van de Wet ophet onderwijstoezicht e<strong>en</strong> oproep tot verzet teg<strong>en</strong>alles dat in het toezicht niet deugt.VANUIT DE OPLEIDINGDarwin...............................................................23Jurre KoningE<strong>en</strong> beschrijving van e<strong>en</strong> project met e<strong>en</strong>wet<strong>en</strong>schappelijk aanpak over de evolutie.…EN OP DE ACHTERZIJDEHuisbezoekArj<strong>en</strong> Tabak


Zonder relatiege<strong>en</strong> prestati eFelix MeijerIn Het Kleine J<strong>en</strong>aplan schreef Peter Peters<strong>en</strong> over de rol van oudersin de school: ‘In e<strong>en</strong> j<strong>en</strong>aplanschool ontle<strong>en</strong>t het hele leidinggev<strong>en</strong>in tucht <strong>en</strong> onderwijs zijn uiteindelijke kracht onmisk<strong>en</strong>baar aan hetfeit dat onderwijzers op<strong>en</strong>lijk,voor de og<strong>en</strong> van alle kinder<strong>en</strong>,sam<strong>en</strong>werk<strong>en</strong> met deouders, dat school <strong>en</strong> ouderlijkhuis in elkaar grijp<strong>en</strong> <strong>en</strong> datzo het beste verbond geslot<strong>en</strong>wordt in welks beschutting e<strong>en</strong>school ook maar kan gedij<strong>en</strong>: deschoolgeme<strong>en</strong>schap.’E<strong>en</strong> j<strong>en</strong>aplanschool als leef- <strong>en</strong>werkgeme<strong>en</strong>schap van <strong>en</strong> voorbetrokk<strong>en</strong><strong>en</strong> vraagt om betrokk<strong>en</strong>heidvan all<strong>en</strong>: ouders,kinder<strong>en</strong>, groepsleiders <strong>en</strong>teg<strong>en</strong>woordig ook steeds meerde omgeving, zoals in de BredeSchool.De gedachte achter ‘It takesa village to raise a child.’ sluitmooi aan bij wat Peters<strong>en</strong>bedoeld heeft. Er is e<strong>en</strong> heelnetwerk nodig rond e<strong>en</strong> kind,waarin betrokk<strong>en</strong>heid e<strong>en</strong> vande sleutelwoord<strong>en</strong> is. Betrokk<strong>en</strong>heidvan ouders bij deschool, maar ook betrokk<strong>en</strong>heidvan groepsleiders bij het gezin,waarin het kind opgroeit.Eind 2011 deed minister VanBijsterveldt e<strong>en</strong> oproep aanouders om meer te participer<strong>en</strong> in het onderwijsvan hun kind, in de veronderstelling dat zelfs gedwong<strong>en</strong> participatiemeer betrokk<strong>en</strong>heid oplevert. Of zou ze e<strong>en</strong> verborg<strong>en</strong> ag<strong>en</strong>dahebb<strong>en</strong> <strong>en</strong> hop<strong>en</strong> dat het werk, dat door de bezuiniging<strong>en</strong> <strong>en</strong> ontslag<strong>en</strong>niet meer gedaan kan word<strong>en</strong>, door ouders overg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>wordt? Hoe het ook bedoeld is, in j<strong>en</strong>aplanschol<strong>en</strong> is vaak e<strong>en</strong>grote groep ouders actief. Dat zegt iets overde ouders, maar net zo veel over de school:de manier waarop groepsleiders met oudersomgaan is bepal<strong>en</strong>d voor hun betrokk<strong>en</strong>heid<strong>en</strong> de gezam<strong>en</strong>lijke verantwoordelijkheid voorhet kind.Dat wil niet zegg<strong>en</strong> dat hierin ge<strong>en</strong> winst meerte behal<strong>en</strong> is, zeker wanneer verbond<strong>en</strong>heid dekern van e<strong>en</strong> optimale omgeving voor e<strong>en</strong> kindwordt. Van schol<strong>en</strong> vraagt dat om nog bewusterte invester<strong>en</strong> in de relatie met het kind én zijnouders.In de j<strong>en</strong>aplanopleiding volg<strong>en</strong> cursist<strong>en</strong> gedur<strong>en</strong>de e<strong>en</strong> schooljaare<strong>en</strong> kind uit hun stamgroep. Ze kijk<strong>en</strong> naar het kind in allerlei situatiesom het beter te ler<strong>en</strong> k<strong>en</strong>n<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> van de opdracht<strong>en</strong> is e<strong>en</strong> huisbezoekmet als doel het kindin zijn eig<strong>en</strong> omgeving te zi<strong>en</strong><strong>en</strong> om k<strong>en</strong>nis te mak<strong>en</strong> metzijn ouders, broertjes <strong>en</strong> zusjes.<strong>Ouders</strong> voel<strong>en</strong> de betrokk<strong>en</strong>heid<strong>en</strong> verbond<strong>en</strong>heid van degroepsleider met hun, waardoorde gezam<strong>en</strong>lijke verantwoordelijkheidvoor het kinde<strong>en</strong> extra dim<strong>en</strong>sie krijgt. Bijgroepsleiders is de verbazingover het effect van zo’n bezoekiedere keer weer opvall<strong>en</strong>d.E<strong>en</strong> greep uit <strong>en</strong>kele logboek<strong>en</strong>:‘Nu begrijp ik waarom hijop school zo stil is.’ ‘Nu ik zijninteresses k<strong>en</strong>, kan ik daaropinspel<strong>en</strong>.’ ‘Ik bepaal op schoolveel te veel voor hem, omdat ikd<strong>en</strong>k dat hij het niet aan kan,terwijl hij thuis heel zelfstandigis.’ ‘Mijn band met het kind isveel int<strong>en</strong>ser geword<strong>en</strong>.’ ‘Aldag<strong>en</strong> loopt ze te stral<strong>en</strong> datik vandaag bij haar thuis komet<strong>en</strong>.’ ‘Hij komt nu veel vakeriets spontaan aan mij vertell<strong>en</strong>of lat<strong>en</strong> zi<strong>en</strong>.’Het effect van het huisbezoekis niet meetbaar, wel zicht- <strong>en</strong>voelbaar. Het huidige kabinetd<strong>en</strong>kt zeker niet aan het huisbezoekals middel om de kwaliteitvan het primair onderwijs te verbeter<strong>en</strong><strong>en</strong> de opbr<strong>en</strong>gst<strong>en</strong> te verhog<strong>en</strong> om zo wereldwijd tot de top 5van de k<strong>en</strong>niseconomieën te gaan behor<strong>en</strong>. Toch geloof ik dat hetinvoer<strong>en</strong> van huisbezoek<strong>en</strong>, in ieder geval voorde derde- <strong>en</strong> zesdejaars, het kind, ouders <strong>en</strong> ookde school t<strong>en</strong> goede zal kom<strong>en</strong>.Ik hoop dat veel schoolbestur<strong>en</strong> <strong>en</strong> teams alsreactie op het akkoord van de PO-raad <strong>en</strong> hetMinisterie het invoer<strong>en</strong> van huisbezoek<strong>en</strong> met alsmotto ‘Zonder relatie ge<strong>en</strong> prestatie’ als meetbaardoel durv<strong>en</strong> formuler<strong>en</strong>, waardoor er meererk<strong>en</strong>ning <strong>en</strong> ruimte komt voor e<strong>en</strong> van de kernwaard<strong>en</strong>van het J<strong>en</strong>aplan.Cartoon Frank de ManM E N S E N K I N D E R E N 131 maart 20121


O u d e r sSam e nverantwoordelijkRemko Fijbes <strong>en</strong> Peter de VriesOuderbetrokk<strong>en</strong>heidOuderbetrokk<strong>en</strong>heid is in! Logisch, want de onderzoek<strong>en</strong> naar heteffect van ouderbetrokk<strong>en</strong>heid op de ontwikkeling <strong>en</strong> leerprestatiesvan het kind zijn nog niet zo oud.Door ouderbetrokk<strong>en</strong>heid lat<strong>en</strong> ouders in hun gedrag zi<strong>en</strong> dat zij zichgedeeld verantwoordelijk voel<strong>en</strong> voor de schoolontwikkeling van hunkind. Dit gebeurt vooral thuis.Werk<strong>en</strong> aan ouderbetrokk<strong>en</strong>heid is dus meer dan het oef<strong>en</strong><strong>en</strong> vangesprekk<strong>en</strong> met zog<strong>en</strong>aamde lastige ouders. En ouderparticipatie(help<strong>en</strong> op school) is iets anders dan ouderbetrokk<strong>en</strong>heid.J<strong>en</strong>aplanschol<strong>en</strong> ler<strong>en</strong> kinder<strong>en</strong> vanuit hun zelfstandigheid effectiefmet elkaar sam<strong>en</strong>werk<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> basishouding die alle<strong>en</strong> aangeleerdkan word<strong>en</strong> wanneer school <strong>en</strong> ouders e<strong>en</strong>duidig sam<strong>en</strong>werk<strong>en</strong> aande ontwikkeling van het kind.Keurmerk ouderbetrokk<strong>en</strong>heidSinds maart 2011 bestaat de Stichting LLO (leraar – leerling – ouder).Deze ideële stichting wil ouderbetrokk<strong>en</strong>heid bevorder<strong>en</strong> doorgroepsleiders, kinder<strong>en</strong> <strong>en</strong> ouders vanuit e<strong>en</strong> geme<strong>en</strong>schappelijkeverantwoordelijkheid te lat<strong>en</strong> sam<strong>en</strong>werk<strong>en</strong>. Zij doet dit onderandere door schol<strong>en</strong> e<strong>en</strong> keurmerk te verl<strong>en</strong><strong>en</strong> die voldo<strong>en</strong> aan ti<strong>en</strong>k<strong>en</strong>merk<strong>en</strong>. Deze ti<strong>en</strong> k<strong>en</strong>merk<strong>en</strong> staan garant voor e<strong>en</strong> effectievesam<strong>en</strong>werking tuss<strong>en</strong> school <strong>en</strong> ouders. Ze gev<strong>en</strong> kaders om ouderbetrokk<strong>en</strong>heidin de praktijk vorm te gev<strong>en</strong> op e<strong>en</strong> manier die kinder<strong>en</strong>t<strong>en</strong> goede komt.In onderstaand gesprek nem<strong>en</strong> Remko Fijbes (groepsleider op j<strong>en</strong>aplanschoolDe Tandem in Hoorn) <strong>en</strong> Peter de Vries (principal-consultantbij CPS Onderwijsontwikkeling <strong>en</strong> advies <strong>en</strong> bestuurslid van deStichting LLO) De Tandem onder de loep hoe deze school vormgeeftaan de ti<strong>en</strong> criteria. De op<strong>en</strong>hartigheid helpt ook andere schol<strong>en</strong> hunsam<strong>en</strong>werking met ouders te verbeter<strong>en</strong>.De Tandem onder de loepCriterium 1: De school heeft e<strong>en</strong> heldere visie op ouderbetrokk<strong>en</strong>heid.Uit alle informatie van de school aan ouders blijkthoe belangrijk de school ouderbetrokk<strong>en</strong>heid vindt. Ook in hetgedrag van de medewerkers van de school is de visie op ouderbetrokk<strong>en</strong>heidzichtbaar.Remko: ‘Bij ons op school wordt al bij de k<strong>en</strong>nismaking met de schoolhet belang van de ouderbetrokk<strong>en</strong>heid k<strong>en</strong>baar gemaakt.Tijd<strong>en</strong>s e<strong>en</strong> informatieavond wordt e<strong>en</strong> ouderverteg<strong>en</strong>woordiger‘gekoz<strong>en</strong>’, waarvoor ouders zich beschikbaar kunn<strong>en</strong> stell<strong>en</strong>. Dezestamgroepverteg<strong>en</strong>woordiger is mete<strong>en</strong> lid van de ouderver<strong>en</strong>iging<strong>en</strong> helpt mee bij het organiser<strong>en</strong> <strong>en</strong> uitvoer<strong>en</strong> van de bek<strong>en</strong>de viering<strong>en</strong>die er in het schooljaar plaatsvind<strong>en</strong>, zoals Sinterklaas, kerst,Pas<strong>en</strong>, schoolfeest<strong>en</strong> <strong>en</strong> e<strong>en</strong> fancy-fair.2M E N S E N K I N D E R E N 131 maart 2012


o u d e r sDe ouders krijg<strong>en</strong> allemaal e<strong>en</strong> schoolgids waarin ook het belang vande ouderbetrokk<strong>en</strong>heid k<strong>en</strong>baar wordt gemaakt.Gedur<strong>en</strong>de het schooljaar wordt er tweewekelijks e<strong>en</strong> nieuwsbriefmet allerlei actuele activiteit<strong>en</strong> <strong>en</strong> wet<strong>en</strong>swaardighed<strong>en</strong> voor oudersuitgegev<strong>en</strong>.De groepsleiders <strong>en</strong> de directie nem<strong>en</strong> regelmatig het initiatief omouders tijd<strong>en</strong>s het schooljaar bij de activiteit<strong>en</strong> te betrekk<strong>en</strong>.De ouderver<strong>en</strong>iging heeft e<strong>en</strong> eig<strong>en</strong> verantwoordelijkheid <strong>en</strong> kan insam<strong>en</strong>spraak/overleg met het schoolteam beslissing<strong>en</strong> nem<strong>en</strong> <strong>en</strong> activiteit<strong>en</strong>organiser<strong>en</strong>.Twee keer per jaar organiser<strong>en</strong> wij e<strong>en</strong> ‘op<strong>en</strong> klas’. <strong>Ouders</strong> krijg<strong>en</strong> dande geleg<strong>en</strong>heid om e<strong>en</strong> kijkje te nem<strong>en</strong> in de groep van hun kind.’Peter: ‘De Tandem laat hiermee zi<strong>en</strong> <strong>en</strong>orme waarde te hecht<strong>en</strong> aanhet contact met ouders. Toch is de vormgeving van ouderbetrokk<strong>en</strong>heidvooral gericht op het z<strong>en</strong>d<strong>en</strong> van informatie aan ouders of hetbetrekk<strong>en</strong> van ouders bij activiteit<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> heldere visie op ouderbetrokk<strong>en</strong>heidwaaruit blijkt dat ouders sam<strong>en</strong> met de school verantwoordelijkzijn voor de schoolontwikkeling van het kind, zet ouders in depositie van gelijkwaardigheid <strong>en</strong> eindverantwoordelijk voor hun kind.’<strong>Ouders</strong> kunn<strong>en</strong> e<strong>en</strong> gesprek aanvrag<strong>en</strong> met de groepsleider over deontwikkeling van hun kind. Ze word<strong>en</strong> uitg<strong>en</strong>odigd om bijvoorbeelddeel te nem<strong>en</strong> aan de organisatie van excursies <strong>en</strong> project<strong>en</strong>.Jaarlijks wordt er e<strong>en</strong> schriftjesmiddag/-avond belegd waarin kinder<strong>en</strong>hun werk mog<strong>en</strong> lat<strong>en</strong> zi<strong>en</strong> aan ouders <strong>en</strong> andere belangstell<strong>en</strong>d<strong>en</strong>.Hierbij kan ook het klaslokaal met het crea-aanbod bekek<strong>en</strong> word<strong>en</strong>.Peter: ‘De Tandem laat in alles zi<strong>en</strong> dat zij waarde hecht aan e<strong>en</strong>goede relatie met ouders <strong>en</strong> beseft terdege dat ouders altijd welkomhor<strong>en</strong> te zijn op school.’Criterium 4: Lerar<strong>en</strong>, leerling<strong>en</strong> <strong>en</strong> ouders zijn sam<strong>en</strong> verantwoordelijkvoor het onderwijs <strong>en</strong> de leerresultat<strong>en</strong>. De schoolstimuleert het onderwijsondersteun<strong>en</strong>d gedrag van ouders.Remko: ‘Aan de ouders wordt gevraagd om de groepsleider te ondersteun<strong>en</strong>bij de leergebied<strong>en</strong>.<strong>Ouders</strong> wordt gevraagd om hun kinder<strong>en</strong> te help<strong>en</strong> de tafels of dicteewoordjeste ler<strong>en</strong>, topografie te oef<strong>en</strong><strong>en</strong> of andere leerstofgerichteactiviteit<strong>en</strong> met ze te do<strong>en</strong>.’Criterium 2: De school laat zi<strong>en</strong> dat lerar<strong>en</strong>, leerling<strong>en</strong> <strong>en</strong>ouders actief betrokk<strong>en</strong> word<strong>en</strong> bij het schoolbeleid. Bijvoorbeelddoor middel van panelgesprekk<strong>en</strong> met ouders, e<strong>en</strong> leerling<strong>en</strong>raad,e<strong>en</strong> brainstorm tuss<strong>en</strong> lerar<strong>en</strong>, leerling<strong>en</strong> <strong>en</strong> hunouders over e<strong>en</strong> bepaald beleidsthema, <strong>en</strong>zovoort. Lerar<strong>en</strong>,leerling<strong>en</strong> <strong>en</strong> ouders wet<strong>en</strong> wat er met hun inbr<strong>en</strong>g gebeurt.Remko: ‘Er wordt jaarlijks per bouw- of parallelgroep e<strong>en</strong> thema-avondgeorganiseerd rond e<strong>en</strong> actueel of boei<strong>en</strong>d onderwerp. Hiervoor kane<strong>en</strong> spreker uitg<strong>en</strong>odigd word<strong>en</strong>. Ook kan e<strong>en</strong> ouder of e<strong>en</strong> groepjeouders sam<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> groepsleider de avondvoorbereid<strong>en</strong>. Verschill<strong>en</strong>de onderwerp<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong>besprok<strong>en</strong> word<strong>en</strong>, zoals het voortgezetonderwijs/schoolkeuze, pest<strong>en</strong>, belon<strong>en</strong> <strong>en</strong> straff<strong>en</strong>,zelfstandigheid <strong>en</strong> verantwoordelijkheid,gezonde voeding, alcohol <strong>en</strong> drugsgebruik bijjonger<strong>en</strong>, het gebruik van internet <strong>en</strong> het gebruikvan nieuwe media. Als school vind<strong>en</strong> wij het prettigdat de ouders hierin e<strong>en</strong> bijdrage lever<strong>en</strong>.Voor het participer<strong>en</strong> in het schoolbeleid is ernatuurlijk de Medezegg<strong>en</strong>schapsraad, waarinouders zitting hebb<strong>en</strong>. De ouderver<strong>en</strong>igingspeelt hierbij e<strong>en</strong> adviser<strong>en</strong>de rol.’Peter: ‘Op De Tandem is m<strong>en</strong> zich ervan bewust dat onderwijsondersteun<strong>en</strong>dgedrag van ouders van grote waarde is voor de schoolontwikkelingvan de kinder<strong>en</strong>. Opvall<strong>en</strong>d is echter dat het ook hiervooral e<strong>en</strong>richtingsverkeer betreft: de school vertelt ouders wat zijthuis kunn<strong>en</strong> do<strong>en</strong>. Nog sterker zou het zijn gezam<strong>en</strong>lijk af te stemm<strong>en</strong>wie wat <strong>en</strong> waarom doet t<strong>en</strong> behoeve van de ontwikkeling vanhet kind. Niet alle<strong>en</strong> ouders ondersteun<strong>en</strong> de groepsleider, maar degroepsleider ondersteunt vooral de ouders in hun opvoeding. Zij zijnimmers eindverantwoordelijk <strong>en</strong> bested<strong>en</strong> hun kind uit aan de schoolter ondersteuning van dit leer- <strong>en</strong> opvoedproces.’Peter: ‘Ook hier zou De Tandem nog e<strong>en</strong> mooieslag kunn<strong>en</strong> mak<strong>en</strong>. Nu is het nog de school diede keuzes maakt, veel krachtiger zou het zijn datschool <strong>en</strong> ouders sám<strong>en</strong> deze keuzes mak<strong>en</strong>.’Criterium 3: Op school is aan alles te merk<strong>en</strong>dat lerar<strong>en</strong>, leerling<strong>en</strong> <strong>en</strong> ouders welkomzijn.Remko: ‘De Tandem staat op<strong>en</strong> voor ouders.M<strong>en</strong> probeert e<strong>en</strong> prettige <strong>en</strong> toegankelijkesfeer te creër<strong>en</strong> bij de verschill<strong>en</strong>de activiteit<strong>en</strong>.M E N S E N K I N D E R E N 131 maart 20123


O u d e r sCriterium 5: Gesprekk<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> lerar<strong>en</strong>, leerling<strong>en</strong> <strong>en</strong> oudersword<strong>en</strong> vanuit gelijkwaardigheid gevoerd. Iedere<strong>en</strong> heeft zijneig<strong>en</strong> actieve inbr<strong>en</strong>g. Leerling<strong>en</strong> zijn zoveel mogelijk bij allegesprekk<strong>en</strong> aanwezig. De plaats<strong>en</strong> waar gesprekk<strong>en</strong> word<strong>en</strong>gevoerd zijn voor iedere<strong>en</strong> comfortabel <strong>en</strong> gelijkwaardig <strong>en</strong> eris voldo<strong>en</strong>de tijd voor alle deelnemers.Remko: ‘Er word<strong>en</strong> regelmatig gesprekk<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> ouders <strong>en</strong> groepsleidersover de ontwikkeling van de kinder<strong>en</strong> gevoerd. Naast debek<strong>en</strong>de rapport- <strong>en</strong> voortgangsgesprekk<strong>en</strong> is er overleg tuss<strong>en</strong>ouders <strong>en</strong> groepsleiders, wanneer hiervoor aanleiding is. De gesprekk<strong>en</strong>word<strong>en</strong> op basis van gelijkwaardigheid gevoerd. De informatievan ouders over hun kind wordt serieus g<strong>en</strong>om<strong>en</strong>. Sam<strong>en</strong> prober<strong>en</strong>ouders <strong>en</strong> groepsleiders de ontwikkeling van het kind zo optimaalmogelijk te volg<strong>en</strong> <strong>en</strong> te stimuler<strong>en</strong>.’Peter: ‘Het mooie op De Tandem is dat de gesprekk<strong>en</strong> met de oudersniet beperkt zijn tot vaste vorm<strong>en</strong> als ti<strong>en</strong>minut<strong>en</strong>gesprekk<strong>en</strong>, maardat de vorm <strong>en</strong> frequ<strong>en</strong>tie is afgestemd op de ontwikkeling van hetindividuele kind.’Criterium 6: Lerar<strong>en</strong>, leerling<strong>en</strong> <strong>en</strong> ouders voel<strong>en</strong> zich verantwoordelijkvoor elkaar <strong>en</strong> zijn daarop aanspreekbaar. Zo wordter respectvol over elkaar gesprok<strong>en</strong> zowel binn<strong>en</strong> als buit<strong>en</strong> deschool. Voor lerar<strong>en</strong>, leerling<strong>en</strong> <strong>en</strong> ouders die buit<strong>en</strong> de groepdreig<strong>en</strong> te vall<strong>en</strong> voelt iedere<strong>en</strong> zich verantwoordelijk.meldd<strong>en</strong> dat zij hun dochter in het week<strong>en</strong>d zoud<strong>en</strong> vertell<strong>en</strong>dat ze uit elkaar ging<strong>en</strong>. Voor de groepsleider was dit belangrijkeinformatie. Gezi<strong>en</strong> de relatieproblematiek zou dit in school <strong>en</strong> ineerste instantie bij het meisje <strong>en</strong> ook in de stamgroep voor <strong>en</strong>igedeining kunn<strong>en</strong> zorg<strong>en</strong>. In e<strong>en</strong> indring<strong>en</strong>d <strong>en</strong> emotioneel gesprekvond<strong>en</strong> alle betrokk<strong>en</strong><strong>en</strong> e<strong>en</strong> manier om met dit probleem om tegaan. De ouders voeld<strong>en</strong> zich gesteund door de groepsleider (deschool) <strong>en</strong> de groepsleider voelde zich gesteund in de begeleidingvan hun dochter. Hieruit bleek wederzijds respect zowel binn<strong>en</strong> alsbuit<strong>en</strong> de directe schoolpraktijk.’Peter: ‘Onheuse bejeg<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> word<strong>en</strong> dikwijls alle<strong>en</strong> toegeschrev<strong>en</strong>aan ouders, maar zijn in het onderwijs vaak het gevolg van e<strong>en</strong> nieteffectieve sam<strong>en</strong>werking tuss<strong>en</strong> school <strong>en</strong> ouders. Sam<strong>en</strong>werk<strong>en</strong> metouders gaat namelijk verder dan communicer<strong>en</strong> naar ouders. Wanneerhet acc<strong>en</strong>t ligt op alle<strong>en</strong> communicatie náár in plaats van opsam<strong>en</strong>werking mét ouders, ontstaat er al gauw ruis op de lijn. Bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong>reager<strong>en</strong> veel ouders vanwege hun emotionele betrokk<strong>en</strong>heidop hun eig<strong>en</strong> kind al gauw fel, zeker wanneer zij stress k<strong>en</strong>n<strong>en</strong> vanwegede maatschappelijke prestatiedruk <strong>en</strong> door hun eig<strong>en</strong> drukkewerkzaamhed<strong>en</strong>.Het g<strong>en</strong>oemde voorbeeld maakt duidelijk hoe sam<strong>en</strong>werking winstvoor all<strong>en</strong>, maar vooral voor het kind oplevert’.Criterium 7: Het leerling<strong>en</strong>dossier is toegankelijk voor lerar<strong>en</strong> <strong>en</strong>ouders. <strong>Ouders</strong> word<strong>en</strong> uitg<strong>en</strong>odigd informatie toe te voeg<strong>en</strong>.Remko: ‘Bij ons op school gaan wij uit van wederzijds respect. Allegroepsleiders prober<strong>en</strong> zelf het goede voorbeeld te gev<strong>en</strong> <strong>en</strong> zorg<strong>en</strong>voor e<strong>en</strong> optimale situatie waarin iedere<strong>en</strong> zich prettig <strong>en</strong> gewaardeerdvoelt. Meestal is er ook tuss<strong>en</strong> de stamgroepleider <strong>en</strong> de ouderse<strong>en</strong> goede sam<strong>en</strong>werking, gek<strong>en</strong>merktdoor e<strong>en</strong> prettige <strong>en</strong> ontspann<strong>en</strong> sfeerwaarin veel mogelijk is <strong>en</strong> waarin onderlingesteun kan plaatsvind<strong>en</strong>.Er do<strong>en</strong> zich echter ook situatiesvoor waarin dit bijna niet mogelijk is.Onheuse bejeg<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> <strong>en</strong> vorm<strong>en</strong> vanverbaal geweld kom<strong>en</strong> namelijk ook bijons op school voor.Zo’n situatie veroorzaakt soms e<strong>en</strong>grote mate van stress, ontevred<strong>en</strong>heid<strong>en</strong> teleurstelling.Als voorbeeld uit de dagelijkse praktijkherinner ik me e<strong>en</strong> gesprek metouders over e<strong>en</strong> aanstaande echtscheiding.De ouders van e<strong>en</strong> meisjeRemko: ‘Alle gegev<strong>en</strong>s van toets<strong>en</strong> <strong>en</strong> onderzoek<strong>en</strong> word<strong>en</strong> doorouders <strong>en</strong> groepsleiders besprok<strong>en</strong>. Informatie (dit kan divers van aardzijn) van ouders over hun kind wordt in het systeem ingevoerd <strong>en</strong> isvoor alle partij<strong>en</strong> bespreekbaar <strong>en</strong> zichtbaar. Deze informatie wordtdoor ons altijd vertrouwelijk behandeld’.Peter: ‘De Tandem laat hiermee zi<strong>en</strong> datde inhoud van het leerlingdossier e<strong>en</strong>gezam<strong>en</strong>lijke verantwoordelijkheid vanouders <strong>en</strong> school is’.Criterium 8: Iedere<strong>en</strong> kan zi<strong>en</strong>welke officieel gemelde klacht<strong>en</strong>er zijn <strong>en</strong> wat er met deze klacht<strong>en</strong>gebeurt. Natuurlijk word<strong>en</strong> privacyregelshierbij in acht g<strong>en</strong>om<strong>en</strong>.Remko: ‘Hier kan ik ge<strong>en</strong> voorbeeldgev<strong>en</strong>. Klacht<strong>en</strong> word<strong>en</strong> meestal bij dedirectie van de school gemeld <strong>en</strong> daarna4M E N S E N K I N D E R E N 131 maart 2012


O u d e r sev<strong>en</strong>tueel met de groepsleider of in het team besprok<strong>en</strong>’.Peter: ‘Hier kan De Tandem winst boek<strong>en</strong>. Door over verbetersuggestiesvan kinder<strong>en</strong>, ouders <strong>en</strong> groepsleiders te communicer<strong>en</strong> wordtiedere<strong>en</strong> uitg<strong>en</strong>odigd de school continu te verbeter<strong>en</strong>.’de thema-avond niet kunt bezoek<strong>en</strong>, wilt u zich dan afmeld<strong>en</strong> bij dedirecteur?’ De opkomst veranderde van twintig naar tachtig proc<strong>en</strong>t<strong>en</strong> de reacties van de ouders war<strong>en</strong> juist positief: ‘Jullie nem<strong>en</strong> jezelf<strong>en</strong> ons nu serieus.’Criterium 9: De opkomst bij bije<strong>en</strong>komst<strong>en</strong> met leerling<strong>en</strong> <strong>en</strong>/of ouders is groter dan 80%. De mate van verantwoordelijkheid,betrokk<strong>en</strong>heid <strong>en</strong> sam<strong>en</strong>werking komt onder meer totuiting in dit criterium.Remko: ‘De rapportgesprekk<strong>en</strong> word<strong>en</strong> door alle ouders bezocht.Daarnaast vind<strong>en</strong> er op individuele basis gesprekk<strong>en</strong> plaats. Onzeouders gev<strong>en</strong> meestal blijk van e<strong>en</strong> grote betrokk<strong>en</strong>heid bij de voortgangvan hun kind.Bij andere bije<strong>en</strong>komst<strong>en</strong>, zoals thema- <strong>en</strong> informatieavond<strong>en</strong> laat deaanwezigheid van ouders wel e<strong>en</strong>s te w<strong>en</strong>s<strong>en</strong> over; alhoewel we, vergelek<strong>en</strong>met andere schol<strong>en</strong>, best tevred<strong>en</strong> mog<strong>en</strong> zijn. Het is maarnet wat je gew<strong>en</strong>d b<strong>en</strong>t. Ook hier heeft de school te mak<strong>en</strong> met e<strong>en</strong>maatschappelijk gegev<strong>en</strong> dat vergelijkbaar is met de betrokk<strong>en</strong>heidvan ouders bij sportver<strong>en</strong>iging<strong>en</strong>.E<strong>en</strong> positief voorbeeld bij ons op school is de opkomst van oudersmet hun kinder<strong>en</strong> bij de pres<strong>en</strong>tatie van e<strong>en</strong> schoolproject. Nadat e<strong>en</strong>project in de stamgroep<strong>en</strong> is afgeslot<strong>en</strong>, is er e<strong>en</strong> projectpres<strong>en</strong>tatie.In de stamgroep<strong>en</strong> of in de geme<strong>en</strong>schappelijke ruimte van de schoolword<strong>en</strong> de resultat<strong>en</strong> van het project t<strong>en</strong>toongesteld. De ouders word<strong>en</strong>uitg<strong>en</strong>odigd om sam<strong>en</strong> met hun kinder<strong>en</strong> de t<strong>en</strong>toonstelling tebekijk<strong>en</strong>. Het is altijd e<strong>en</strong> prettige <strong>en</strong> feestelijke bije<strong>en</strong>komst, waarbijbijna alle ouders met hun kinder<strong>en</strong> aanwezig zijn. De kinder<strong>en</strong> vertell<strong>en</strong>wat ze gedaan <strong>en</strong> geleerd hebb<strong>en</strong>, waardoor de ouders betrokk<strong>en</strong>word<strong>en</strong> bij de activiteit<strong>en</strong> van hun kind.Na afloop van e<strong>en</strong> groot schoolproject verschijnt er e<strong>en</strong> speciale krant,waarin verslag wordt gedaan van alle activiteit<strong>en</strong>.’Peter: ‘Schol<strong>en</strong> zijn voor ouders dikwijls vrijblijv<strong>en</strong>der dan sportver<strong>en</strong>iging<strong>en</strong>.Bij het niet rijd<strong>en</strong> naar e<strong>en</strong> wedstrijd word je als ouderaangesprok<strong>en</strong>. Omdat de rol van ouders van zeer groot belang isvoor de schoolontwikkeling van het kind, mog<strong>en</strong> zij op hun verantwoordelijkheidword<strong>en</strong> aangesprok<strong>en</strong>. Het niet hal<strong>en</strong> van 80% ope<strong>en</strong> thema-avond k<strong>en</strong>t meestal twee oorzak<strong>en</strong>: de rol van oudersis te vrijblijv<strong>en</strong>d of de thema-avond is niet pass<strong>en</strong>d. De praktijk vanandere schol<strong>en</strong> leert dat hier wel degelijk op te stur<strong>en</strong> is, ongeachtde populatie ouders. E<strong>en</strong> prachtig voorbeeld komt van e<strong>en</strong> Amersfoortsebasisschool. Zij veranderde de uitnodiging voor e<strong>en</strong> themaavond.Eerst luidde de tekst altijd: ‘Wij zoud<strong>en</strong> het fijn vind<strong>en</strong> dat uop onze thema-avond komt.’ De directeur veranderde dit in: ‘Als uCriterium 10: Wett<strong>en</strong> <strong>en</strong> regels voor leerling<strong>en</strong> <strong>en</strong> ouders word<strong>en</strong>door de school actief <strong>en</strong> helder duidelijk gemaakt <strong>en</strong> dooriedere<strong>en</strong> nageleefd (zoals leerplicht, ouderbijdrage).Remko: In de schoolgids staan deze items vermeld, waardoor iedere<strong>en</strong>op de hoogte is <strong>en</strong> weet waaraan hij zich moet houd<strong>en</strong>.’Peter: ‘Door helder te communicer<strong>en</strong> over de wet- <strong>en</strong> regelgevingwet<strong>en</strong> school <strong>en</strong> ouders zich hieraan gehoud<strong>en</strong> <strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> zij elkaarzo nodig hierop aansprek<strong>en</strong>.’Ouderbetrokk<strong>en</strong>heid <strong>en</strong> j<strong>en</strong>aplanschol<strong>en</strong>Remko: ‘Sam<strong>en</strong>werking <strong>en</strong> geme<strong>en</strong>schapszin zijn voor mij de idealeingrediënt<strong>en</strong> voor e<strong>en</strong> vruchtbare relatie tuss<strong>en</strong> kinder<strong>en</strong>, ouders<strong>en</strong> groepsleiders in e<strong>en</strong> j<strong>en</strong>aplanschool. Daarin spel<strong>en</strong> ouders e<strong>en</strong>belangrijke rol. In goed overleg <strong>en</strong> uitwisseling van argum<strong>en</strong>t<strong>en</strong> is erveel mogelijk; goede ideeën <strong>en</strong> suggesties zijn van harte welkom. Ditmoet e<strong>en</strong> goede basis voor e<strong>en</strong> goede sam<strong>en</strong>werking gev<strong>en</strong>. Vanuitdeze basisgedachte vind ik dat de regie in e<strong>en</strong> professionele j<strong>en</strong>aplanschoolbij het schoolteam moet ligg<strong>en</strong>.’Peter: ‘De Tandem hecht grote waarde aan ouderbetrokk<strong>en</strong>heid, e<strong>en</strong>prachtige basis om aan de ti<strong>en</strong> criteria van Stichting LLO te will<strong>en</strong>werk<strong>en</strong>. Wanneer de school nog meer vanuit e<strong>en</strong> gezam<strong>en</strong>lijke verantwoordelijkheidleert d<strong>en</strong>k<strong>en</strong>, zal zij al snel aan het keurmerk vanStichting LLO voldo<strong>en</strong>. Ouderbetrokk<strong>en</strong>heid is namelijk niet: oudersondersteun<strong>en</strong> de school in hun onderwijs aan kinder<strong>en</strong>, maar ouders<strong>en</strong> groepsleiders werk<strong>en</strong> niet-vrijblijv<strong>en</strong>d <strong>en</strong> gelijkwaardig sam<strong>en</strong> aande schoolontwikkeling van het kind. Ieder kind heeft immers rechtop deze sam<strong>en</strong>werking? Dat past helemaal in het concept van e<strong>en</strong>j<strong>en</strong>aplanschool.’Peter de Vries is principal-consultant bij het CPS <strong>en</strong> bestuurslidvan de Stichting LLORemko Fijbes is redactielid van M<strong>en</strong>s<strong>en</strong>kinder<strong>en</strong> <strong>en</strong> groepsleiderbij j<strong>en</strong>aplanschool De Tandem in HoornFotografie: Rik Brussel, TopPix Photo & Design, www.toppix.euMeer informatie: De Vries, P., Handboek <strong>Ouders</strong> in de school(3e druk), Amersfoort, uitgeverij CPSwww.stichtingllo.nl - www.metouderskomjeverder.nlDag j<strong>en</strong>aplandirecteurWo<strong>en</strong>sdag 28 maart 2012 (Samaya, Werkhov<strong>en</strong>)Thema: Het leiding gev<strong>en</strong> vanuit e<strong>en</strong> j<strong>en</strong>aplanconceptueel kader <strong>en</strong> hetonderhoud<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> gew<strong>en</strong>ste cultuur, gebaseerd op het concept.Leiding: H<strong>en</strong>k van Mil <strong>en</strong> Adri van d<strong>en</strong> Brand (Hogeschool de Kempel).Zij verzorgd<strong>en</strong> de schoolleidersroute tijd<strong>en</strong>s de NJPV confer<strong>en</strong>tie van 2010.M E N S E N K I N D E R E N 131 maart 20125


O u d e r sOuderparticipatieBert Wag<strong>en</strong>dorpHet is maar te hop<strong>en</strong> dat voldo<strong>en</strong>de ouders de oproep van ministerVan Bijsterveldt om meer te participer<strong>en</strong> in het onderwijs van hunkind in de wind slaan. Wanneer vaders <strong>en</strong> moeders zich straks massaalmeld<strong>en</strong> om te gaan voorlez<strong>en</strong> of op luiz<strong>en</strong> te controler<strong>en</strong>, zijn deproblem<strong>en</strong> niet te overzi<strong>en</strong>. Helemaal wanneer alle tweeverdi<strong>en</strong>ers,net als de minister zelf, ook nog e<strong>en</strong>s voorleesmoeders gaan inhur<strong>en</strong>om zo van hun betrokk<strong>en</strong>heid blijk te gev<strong>en</strong>.Dat wordt dus e<strong>en</strong> chaos. Zul je zi<strong>en</strong> dat er binn<strong>en</strong> de kortste ker<strong>en</strong>weer e<strong>en</strong> nieuwe managem<strong>en</strong>tlaag ontstaat om ouders in te rooster<strong>en</strong>,te zorg<strong>en</strong> voor e<strong>en</strong> geolied systeem van invalvoorleesmoeders ingeval van ziekte van de vaste kracht<strong>en</strong>, de inkoop van luiz<strong>en</strong>kamm<strong>en</strong>te coördiner<strong>en</strong> <strong>en</strong> toe te zi<strong>en</strong> op de bouw van voldo<strong>en</strong>de parkeergeleg<strong>en</strong>heidvoor de ti<strong>en</strong>tall<strong>en</strong> babboebikes van de rek<strong>en</strong>vaders.Mijn opa was hoofd van e<strong>en</strong> basisschool. Hij had weinig behoefteaan ouderparticipatie. Ook de ouders zelf verlangd<strong>en</strong> niet naar meerinbr<strong>en</strong>g. Hooguit ging<strong>en</strong> er e<strong>en</strong> paar participer<strong>en</strong>de ouders mee methet schoolreisje, maar daar bleef het godzijdank bij. Want van de kinder<strong>en</strong>hoefde het ook niet, ouderparticipatie. Je moeder die voorinde klas zat voor te lez<strong>en</strong> was destijds de absolute nachtmerrie van elkHet hele woordjongetje of meisje.Ouderparticipatie was kortom zalig onbek<strong>en</strong>d.Mijn opa vond dat ouders zich nietouderparticipatie wasnog zalig onbek<strong>en</strong>dmoest<strong>en</strong> bemoei<strong>en</strong> met ding<strong>en</strong> waar zege<strong>en</strong> verstand van hadd<strong>en</strong>, zoals gedeg<strong>en</strong> onderwijs. Als er moestword<strong>en</strong> voorgelez<strong>en</strong> deed hij dat zelf wel; hij zat niet te wacht<strong>en</strong> ophet gestotter van de vrouw van de slager die ev<strong>en</strong>De jong<strong>en</strong>s van Bontekoe kwam verkracht<strong>en</strong>.E<strong>en</strong>maal per schooljaar kwam hij bij de ouderslangs om h<strong>en</strong> te vertell<strong>en</strong> hoe het er met hunkind voor stond <strong>en</strong> hoe hij daar krachtig verbeteringin ging aanbr<strong>en</strong>g<strong>en</strong>, <strong>en</strong> dat was dat. Vroegerwas alles slechter, maar de tijd had één voordeel:de verantwoordelijkhed<strong>en</strong> war<strong>en</strong> overzichtelijkverdeeld <strong>en</strong> dat gaf e<strong>en</strong> hoop duidelijkheid.belev<strong>en</strong>iss<strong>en</strong> op school, verhal<strong>en</strong> vertell<strong>en</strong> <strong>en</strong> ‘discussiër<strong>en</strong> over maatschappelijkethema’s’.Ik b<strong>en</strong> zo ongelooflijk blij dat ik ge<strong>en</strong> kind meer b<strong>en</strong>. Kom je thuis vanschool, helemaal suf-voorgelez<strong>en</strong> door de horde voorleesmoeders <strong>en</strong>zes keer ontluisd, blijkt je eig<strong>en</strong> mams naar Van Bijsterveldt te hebb<strong>en</strong>geluisterd: vierde vakantie opgeofferd om snipperdag<strong>en</strong> over te houd<strong>en</strong><strong>en</strong> met je te discussiër<strong>en</strong> over maatschappelijke thema’s.Bijna nerg<strong>en</strong>s ter wereld is de ouderparticipatie in het onderwijs zohoog als bij ons. Kinder<strong>en</strong> in Nederland lijd<strong>en</strong> volg<strong>en</strong>s mij eerderaan overopvoeding dan dat ze nóg meer opvoeding zoud<strong>en</strong> moet<strong>en</strong>ondergaan. Uit onderzoek blijkt dat ouders meer tijd dan ooit bested<strong>en</strong>aan hun nageslacht. E<strong>en</strong> campagne ‘Bemoei je wat minder met jekinder<strong>en</strong>’ zou ge<strong>en</strong> kwaad kunn<strong>en</strong>.De oproep van Van Bijsterveldt loopt vooruit op de tijd dat er zodrastisch moet word<strong>en</strong> bezuinigd op onderwijs dat dit geheel doorde ouders zal moet<strong>en</strong> word<strong>en</strong> ingevuld. Of hij is bedoeld voor dekleine groep lamzakk<strong>en</strong> die inderdaad lak heeft aan de school of deopvoeding van hun kinder<strong>en</strong>. Voor beide gevall<strong>en</strong> geldt: zeg dat dangewoon.Bert Wag<strong>en</strong>dorp is columnist van de VolkskrantDe column is met toestemming overg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> uit de Volkskantvan 1 december 2011Fotografie: Rik Brussel, TopPix Photo & DesignIn haar brief aan de Kamer roept Van Bijsterveldtniet alle<strong>en</strong> op tot meer betrokk<strong>en</strong>heid bij deschool. <strong>Ouders</strong> moet<strong>en</strong> ook meer prioriteit legg<strong>en</strong>bij ‘de opvoeding <strong>en</strong> overdracht van waard<strong>en</strong><strong>en</strong> norm<strong>en</strong>’. Ze moet<strong>en</strong> de schoolprestatiesvan hun kinder<strong>en</strong> in de gat<strong>en</strong> houd<strong>en</strong>, help<strong>en</strong> bijhet kiez<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> beroep, ook thuis doorgaanmet voorlez<strong>en</strong>, ev<strong>en</strong> gezellig doorprat<strong>en</strong> over de6M E N S E N K I N D E R E N 131 maart 2012


o u d e r sContact<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong>ouders <strong>en</strong> schoolAndre WeijersContact<strong>en</strong> <strong>en</strong> afstemming tuss<strong>en</strong> schol<strong>en</strong> <strong>en</strong> ouders word<strong>en</strong> steeds ess<strong>en</strong>tiëler. Rec<strong>en</strong>te discussies gaan over de vraagwie verantwoordelijk zijn voor de opvoeding van kinder<strong>en</strong>. Opvoed<strong>en</strong> is steeds minder e<strong>en</strong> zaak van ouders alle<strong>en</strong>. Vanschol<strong>en</strong> wordt verwacht mee te d<strong>en</strong>k<strong>en</strong> <strong>en</strong> de overheid wordt str<strong>en</strong>ger. Schol<strong>en</strong> spel<strong>en</strong> in to<strong>en</strong>em<strong>en</strong>de mate e<strong>en</strong> rol inde opvoeding. Daarom is er meer pedagogische afstemming tuss<strong>en</strong> gezin <strong>en</strong> school nodig. Het lijkt erop dat we nietlanger om e<strong>en</strong> nieuwe vorm van oudercontact<strong>en</strong> he<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> vorm waarin de gezam<strong>en</strong>lijke verantwoordelijkheidhet uitgangspunt is.Als groepsleiders contact hebb<strong>en</strong> met ouders over schoolse zak<strong>en</strong>hebb<strong>en</strong> deze e<strong>en</strong> tweeledig doel. Constructieve <strong>en</strong> professionelegesprekk<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> e<strong>en</strong> inhoudelijk <strong>en</strong> e<strong>en</strong> relationeel doel.Jacques van Rossum, wet<strong>en</strong>schapper <strong>en</strong> onderzoeker, zegt over hetinhoudelijk deel: ‘Voer je tak<strong>en</strong> als groepsleider uit, dan komt hetbeoogde resultaat vanzelf.’ Je tak<strong>en</strong> zijn: het overdrag<strong>en</strong> van inhoudelijkek<strong>en</strong>nis, in e<strong>en</strong> prettige <strong>en</strong> gelijkwaardige sfeer voor ouders <strong>en</strong>groepsleiders <strong>en</strong> met materiaal dat zichtbaar maakt hoe het leer- <strong>en</strong>ontwikkelproces van het kind verlop<strong>en</strong> is met daarbij de behaalderesultat<strong>en</strong>. 1Leo Buscaglia 2 verwoordt in zijn gedicht ‘Luister<strong>en</strong>’ wat hij met hetrelationele doel voor og<strong>en</strong> heeft:niet of je deze k<strong>en</strong>t of gebruikt, de vraag is welke je vooral gebruikt<strong>en</strong> welke niet voldo<strong>en</strong>de zichtbaar is in jouw oudercontact<strong>en</strong>.Groepsleiders gev<strong>en</strong> vaak aan dat ze bek<strong>en</strong>d zijn met de bouwst<strong>en</strong><strong>en</strong>,maar zijn zich niet altijd bewust van de effect<strong>en</strong> ervan. Het maaktin het contact uit of je heel kritisch naar ouders kijkt, of juist gelijkwaardig.Of de ouders écht welkom zijn of dat jij vooral jouw ei kwijtwilt. Of je de leiding neemt of vooral de ouders volgt. Gebruik debouwst<strong>en</strong><strong>en</strong> in je voorbereiding <strong>en</strong> achteraf als reflectiemiddel. ‘Hetis mooi om vanaf nu de bouwst<strong>en</strong><strong>en</strong> bewuster in te zett<strong>en</strong>, want elkebouwste<strong>en</strong> k<strong>en</strong>t zijn waarde,’ is dan ook dikwijls hun conclusie.(Zie het kader met de ‘bouwst<strong>en</strong><strong>en</strong>’ op pagina 9).Als ik je vraag naar mij te luister<strong>en</strong> <strong>en</strong> jij begint mij adviez<strong>en</strong>te gev<strong>en</strong>,Dan doe je niet wat ik je vraag.Als ik je vraag naar mij te luister<strong>en</strong> <strong>en</strong> jij begint mij te vertell<strong>en</strong>,waarom ik iets niet zo moet voel<strong>en</strong>, als ik voel, danneem jij mijn gevoel<strong>en</strong>s niet serieus.Als ik je vraag naar mij te luister<strong>en</strong> <strong>en</strong> jij d<strong>en</strong>kt dat jij ietsmoet do<strong>en</strong> om mijn problem<strong>en</strong> op te loss<strong>en</strong>, dan laat je mijin de steek, hoe vreemd dat ook mag lijk<strong>en</strong>.Dus, alsjeblieft, luister alle<strong>en</strong> maar naar me <strong>en</strong> probeer mete begrijp<strong>en</strong>.En als je wilt prat<strong>en</strong>, wacht dan ev<strong>en</strong> <strong>en</strong> ik beloof je dat ikop mijn beurt naar jou zal luister<strong>en</strong>.Kwaliteit<strong>en</strong> <strong>en</strong> obstakelsOp studiedag<strong>en</strong> over oudercontact<strong>en</strong> doe ik vaak de volg<strong>en</strong>de activiteitmet d<strong>en</strong>k<strong>en</strong>, del<strong>en</strong> <strong>en</strong> uitwissel<strong>en</strong>: ‘Neem e<strong>en</strong> rood <strong>en</strong> e<strong>en</strong> gro<strong>en</strong>blad voor je. Schrijf op het gro<strong>en</strong>e blad (doe alsof het e<strong>en</strong> gro<strong>en</strong>e matis, waar je op kunt staan) alles waar je tevred<strong>en</strong> over b<strong>en</strong>t in jouwrelatie met ouders. Zet op het rode blad (mat) wat er tuss<strong>en</strong> jou <strong>en</strong> deouders verbeterd kan word<strong>en</strong>, wat staat er tuss<strong>en</strong> jou <strong>en</strong> de oudersin?’Eerst zelf d<strong>en</strong>k<strong>en</strong>, daarna del<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> collega uit jouw bouw,daarna met e<strong>en</strong> koppel uit e<strong>en</strong> andere bouw <strong>en</strong> t<strong>en</strong>slotte besprek<strong>en</strong>we het c<strong>en</strong>traal door de belangrijkste k<strong>en</strong>merk<strong>en</strong> <strong>en</strong> de grootsteobstakels te b<strong>en</strong>oem<strong>en</strong>. Zo krijg<strong>en</strong> we e<strong>en</strong> beeld waar het team zijnaandacht <strong>en</strong> prioriteit op wil richt<strong>en</strong>.Neg<strong>en</strong> bouwst<strong>en</strong><strong>en</strong>Als het gaat om het communicatieve gedeelte van oudercontact<strong>en</strong>,gebruik ik neg<strong>en</strong> bouwst<strong>en</strong><strong>en</strong>. Ze zijn van ess<strong>en</strong>tieel belang in hetcontact mak<strong>en</strong> met ouders <strong>en</strong> vorm<strong>en</strong> zo e<strong>en</strong> fundam<strong>en</strong>t. De vraag isDe mythe van het gelukkige kind‘Afstemming is e<strong>en</strong> ess<strong>en</strong>tieel onderdeel in oudercontact<strong>en</strong>,’ staat erin het begin vandit artikel. Maar wat ligt er aan de afstemming van dit contact t<strong>en</strong>grondslag? Kijk<strong>en</strong> ouders <strong>en</strong> groepsleiders op dezelfde manier naarde ontwikkeling <strong>en</strong> het leerproces van kinder<strong>en</strong>? En waarom geefthet contact mak<strong>en</strong> met ouders soms spanning<strong>en</strong> <strong>en</strong> conflict<strong>en</strong>?<strong>Ouders</strong> zijn primair betrokk<strong>en</strong> bij hun kinder<strong>en</strong> <strong>en</strong> gelov<strong>en</strong> in de mythevan het gelukkige kind. Ze d<strong>en</strong>k<strong>en</strong>: ‘Ik heb (ge<strong>en</strong>) succes <strong>en</strong> wil datmijn kind dat ook (wel) krijgt. De school heeft de expertise om mijnkind ‘gelukkig’ te mak<strong>en</strong> (het lev<strong>en</strong> is maakbaar, alles ik te koop!).’Ze zi<strong>en</strong> de ontwikkeling van hun kind als e<strong>en</strong> constante, strakke lijnnaar bov<strong>en</strong> <strong>en</strong> verget<strong>en</strong> dat het lev<strong>en</strong> van hun kind dezelfde gang zalmoet<strong>en</strong> gaan als hún lev<strong>en</strong>, namelijk van onbewust onbekwaam, viabewust onbekwaam <strong>en</strong> bewust bekwaam naar onbewust bekwaam.Ik zal het voorbeeld gev<strong>en</strong> van de manier waarop wij bijna allemaalhebb<strong>en</strong> ler<strong>en</strong> zwemm<strong>en</strong>. We wist<strong>en</strong> niet waar we aan begonn<strong>en</strong>, deM E N S E N K I N D E R E N 131 maart 20127


O u d e r sgedachte was misschi<strong>en</strong>: ‘Spann<strong>en</strong>d, ik ga iets ler<strong>en</strong>, ik word groot.’Na <strong>en</strong>ig oef<strong>en</strong><strong>en</strong> blijkt dat het niet zo simpel is. We ervar<strong>en</strong> dat wede vaardighed<strong>en</strong> om te zwemm<strong>en</strong> nog niet beheers<strong>en</strong>, rak<strong>en</strong> somsgefrustreerd <strong>en</strong> word<strong>en</strong> ons bewust dat we hulp nodig hebb<strong>en</strong>.Goede <strong>en</strong> duidelijke aanwijzing<strong>en</strong> om de vaardighed<strong>en</strong> onder de kniete krijg<strong>en</strong>. Het liefst door iemand die begrip heeft voor deze situatie<strong>en</strong> je steunt. De zwemleraar helpt het kind verder. Het weet nu hoehet moet blijv<strong>en</strong> drijv<strong>en</strong> <strong>en</strong> leert de slag<strong>en</strong> van de schoolslag zo uitte voer<strong>en</strong>, dat het vooruit komt. Dit nogmaals op eig<strong>en</strong> kracht, maarmet behulp van de begripvolle <strong>en</strong> positieve b<strong>en</strong>adering van de volwass<strong>en</strong><strong>en</strong>,die hierbij ondersteun<strong>en</strong>. Het laatste stukje van de routewordt meestal als positief ervar<strong>en</strong>, want het kind gaat op weg naarhet diploma. Het weet dat het het kan <strong>en</strong> het nu kan lat<strong>en</strong> zi<strong>en</strong> aanzichzelf <strong>en</strong> ander<strong>en</strong>. Als je na e<strong>en</strong> aantal jar<strong>en</strong> aan dit kind vraagthoe het heeft ler<strong>en</strong> zwemm<strong>en</strong>, weet het dit nauwelijks, maar kan hetzich wel feilloos herinner<strong>en</strong> of <strong>en</strong> hoe de volwass<strong>en</strong><strong>en</strong> om hem he<strong>en</strong>geholp<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> bij het verkrijg<strong>en</strong> van deze vaardighed<strong>en</strong>.Groepsleiders hebb<strong>en</strong> t<strong>en</strong> aanzi<strong>en</strong> van de ontwikkeling van hun kinder<strong>en</strong>ge<strong>en</strong> primair betrokk<strong>en</strong> relatie zoals ouders, maar e<strong>en</strong> professioneelbetrokk<strong>en</strong> relatie met hun kinder<strong>en</strong>. Zij hebb<strong>en</strong> over hetalgeme<strong>en</strong> goed in de gat<strong>en</strong> dat de leerlijn van hun kinder<strong>en</strong> ge<strong>en</strong>Dag interne begeleider j<strong>en</strong>aplanschoolWo<strong>en</strong>sdag 28 maart 2012 (Samaya Werkhov<strong>en</strong>)Thema: Alle zorg in de stamgroep:• alle kinder<strong>en</strong> verantwoord op hun eig<strong>en</strong> niveau aan het werk• opbr<strong>en</strong>gstgericht werk<strong>en</strong>, ontwikkelingsgericht werk<strong>en</strong> <strong>en</strong>handelingsgericht werk<strong>en</strong>• leerkrachtgedrag gericht op ‘de opbr<strong>en</strong>gst dat b<strong>en</strong> ik’Leiding: Jolanda Verhoev<strong>en</strong> <strong>en</strong> Anne-Mieke van de Heuvel8M E N S E N K I N D E R E N 131 maart 2012


o u d e r sB o u w s t e n e nschuine lijn naar bov<strong>en</strong> is, maar e<strong>en</strong> gebog<strong>en</strong> lijn met e<strong>en</strong>dal. E<strong>en</strong> lijn die start bij onbewust onbekwaam met alseinddoel bewust bekwaam. Ze wet<strong>en</strong> van tevor<strong>en</strong> dat zijhet kind in alle stadia mog<strong>en</strong> <strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> ondersteun<strong>en</strong>.Vooral de fase van bewust onbekwaam (in de put) naarbewust bekwaam is e<strong>en</strong> belangrijk onderdeel in onzebegeleiding door het inzett<strong>en</strong> <strong>en</strong> ondersteun<strong>en</strong> vannieuwe vaardighed<strong>en</strong>.Aanbeveling<strong>en</strong>Krijg binn<strong>en</strong> je school zicht op de overe<strong>en</strong>komst<strong>en</strong> <strong>en</strong>de verschill<strong>en</strong> in visie op de ontwikkeling van kinder<strong>en</strong>tuss<strong>en</strong> de professionele groepsleiders <strong>en</strong> de emotioneelbetrokk<strong>en</strong> ouders.Gebruik in constructieve gesprekk<strong>en</strong> met ouders voor hetinhoudelijke gedeelte e<strong>en</strong> duidelijk kader, probeer h<strong>en</strong>niet te overtuig<strong>en</strong>, maar vertel wat je te vertell<strong>en</strong> hebt(houd je doel van het gesprek in de gat<strong>en</strong>).Zorg voor het relationele gedeelte tijd<strong>en</strong>s het gesprek datje de deur (figuurlijk) op<strong>en</strong>zet, luister naar hun antwoord<strong>en</strong>/of luister naar hun (soms verborg<strong>en</strong>) vraag.Wees je bewust van het fundam<strong>en</strong>t in contact mak<strong>en</strong>,welke bouwst<strong>en</strong><strong>en</strong> zet je in <strong>en</strong>/of voer<strong>en</strong> de bov<strong>en</strong>toon,zijn nodig in het gesprek?Wees je bewust van de polariteit van het contact metouders: zij gelov<strong>en</strong> in de mythe van het gelukkige kindvanuit hun primaire betrokk<strong>en</strong>heid <strong>en</strong> de school wilhet (aller) beste voor hun kind vanuit e<strong>en</strong> professionelebetrokk<strong>en</strong>heid.Het is goed je te realiser<strong>en</strong> dat jij ‘de parel’ van elke ouderin hand<strong>en</strong> krijgt, die zij elke ocht<strong>en</strong>d overhandig<strong>en</strong>, vijfdag<strong>en</strong> per week. Aan e<strong>en</strong> groepsleider, die vervolg<strong>en</strong>smet hun kind doet wat hem goed dunkt.Andre Weijers is nascholer <strong>en</strong> ontwikkelaar bijDe ActiviteitFotografie: Rik Brussel, TopPix Photo & Design<strong>en</strong> Felix MeijerInformatieSAMEN oudercontact<strong>en</strong> op ontwikkelingsgerichte schol<strong>en</strong>,Frea Janss<strong>en</strong> <strong>en</strong> André Weijers, 2009, De Activiteit,Alkmaar/’s Hertog<strong>en</strong>boschNot<strong>en</strong>1. Artikel in ‘Mijn school, Pulse primair onderwijs’,Martin van Rooij,zie ook www.pulse.nl of www.positiefcoach<strong>en</strong>.nl.2. Uit het boek ‘Wat je wordt, bepaal je zelf’,Walter van Limpt, Stichting Estinea, 2011.3. Maart<strong>en</strong> Kouw<strong>en</strong>hov<strong>en</strong>, Trans Actionele analyse inNederland deel 1,2, <strong>en</strong> 3.M E N S E N K I N D E R E N 131 maart 20129


o u d e r s<strong>Ouders</strong> voor ouders Flor<strong>en</strong>ce BuijsroggeHans <strong>en</strong> ik, ouders van Eline <strong>en</strong>Daan, besprak<strong>en</strong> e<strong>en</strong> tijd geled<strong>en</strong>dat we de opvoeding van onzekinder<strong>en</strong> op het J<strong>en</strong>aplan af wild<strong>en</strong>stemm<strong>en</strong>. Dat het andersomniet kon, was ons wel duidelijk.Zo kwam<strong>en</strong> we in gesprek metIngrid, ouder van de school <strong>en</strong>j<strong>en</strong>aplandeskundige. Door hetbegrijp<strong>en</strong> van de j<strong>en</strong>aplangedachteveranderde (<strong>en</strong> verbeterde) onzeaanpak thuis direct. Sterker nog: opmijn werk communiceerde ik ookmet meer succes met mijn collega’s.We beslot<strong>en</strong> dit te del<strong>en</strong> met andereouders. En zo ontstond het plan vanOVO, <strong>Ouders</strong> Voor <strong>Ouders</strong>.<strong>Ouders</strong> voor oudersDe werkgroep OVO van de Antonius Abtschool in Engel<strong>en</strong> organiseerdein schooljaar 2008-2009 de eerste avond<strong>en</strong> voor ouders, doorouders. Daarmee will<strong>en</strong> we ouders informer<strong>en</strong> over de basisprincipesvan het J<strong>en</strong>aplan, zodat methodes op school <strong>en</strong> thuis meer op elkaarafgestemd kunn<strong>en</strong> word<strong>en</strong>. We kom<strong>en</strong> ongeveer om de zes wek<strong>en</strong>op e<strong>en</strong> avond bije<strong>en</strong> om met elkaar te sprek<strong>en</strong>, spel<strong>en</strong>, werk<strong>en</strong> <strong>en</strong>vier<strong>en</strong>.Tijd<strong>en</strong>s deze avond<strong>en</strong> is er ruimte voor veel beeld<strong>en</strong>de informatieover J<strong>en</strong>aplan in het algeme<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> teamlid vult deze informatie aandoor te vertell<strong>en</strong> hoe het op onze school toegepast wordt. We kom<strong>en</strong>op deze avond<strong>en</strong> tijd tekort! Discussie <strong>en</strong> spelvorm<strong>en</strong> word<strong>en</strong> nietgeschuwd. Het is immers de bedoeling dat we zelf ervar<strong>en</strong> wat kinder<strong>en</strong>meemak<strong>en</strong>.De eerste avondOVO ontwierp e<strong>en</strong> logo <strong>en</strong> stuurde e<strong>en</strong> brief naar alle ouders om zeuit te nodig<strong>en</strong> voor de eerste avond:Waarom heb jij er voor gekoz<strong>en</strong> jekind naar e<strong>en</strong> j<strong>en</strong>aplanschool tebr<strong>en</strong>g<strong>en</strong>? Wat ler<strong>en</strong> ze daar dan extra?Lop<strong>en</strong> ze straks niet achter bij de middelbareschool? Waarom zitt<strong>en</strong> er drie groep<strong>en</strong> in éénlokaal? Is J<strong>en</strong>aplan anders dan e<strong>en</strong> vrije school?Allemaal vrag<strong>en</strong> waar ik als ouder niet direct e<strong>en</strong> antwoord op heb,tot ik op internet de j<strong>en</strong>aplanbasisprincipes vond. Nu begrijp ik beterwaarom ik al drie jaar mijn kind naar deze school br<strong>en</strong>g. Ik vind hetleuk dat mijn kinder<strong>en</strong> g<strong>en</strong>iet<strong>en</strong> van allerlei activiteit<strong>en</strong> op school. Erblijkt e<strong>en</strong> gedachte <strong>en</strong> visie achter te zitt<strong>en</strong>. En direct komt in me op:Doe ik dat thuis dan wel goed? Wat ze op school aanler<strong>en</strong>, geef ikdat thuis ook mee? Of zegg<strong>en</strong> ze op school: we ler<strong>en</strong> rek<strong>en</strong><strong>en</strong> door‘groepjes van’ <strong>en</strong> br<strong>en</strong>g ik ze dezelfde avond nog in de war door metstaartdeling<strong>en</strong> te gaan goochel<strong>en</strong>? Bijzonder, dat J<strong>en</strong>aplan. Daar wilik nog meer van wet<strong>en</strong>!De eerste avond gaat elk jaar weer over het thema Zelfstandigheid <strong>en</strong>help<strong>en</strong>, omdat vooral nieuwe ouders daar het meest verwonderd overzijn: ‘Kan mijn kind zijn scho<strong>en</strong><strong>en</strong> zelf aantrekk<strong>en</strong>? Waarom zit ik danaltijd op mijn knieën te pruts<strong>en</strong> met die veters?’Op deze avond wordt ook direct duidelijk waarom j<strong>en</strong>aplanschol<strong>en</strong> zowez<strong>en</strong>lijk anders zijn.Na de OVO-avond over dit thema kwam ik de volg<strong>en</strong>de ocht<strong>en</strong>d debuurvrouw teg<strong>en</strong> die haar kinder<strong>en</strong> bij de deur uitzwaaide. Ze liep<strong>en</strong>zelfstandig naar school: ‘Ze zegg<strong>en</strong> dat ze het zelf kunn<strong>en</strong>!’. Ze keeker verbaasd <strong>en</strong> tegelijk trots bij.De dag erna hoorde ik van e<strong>en</strong> moeder: ‘Ik dacht dat ik hun jas voorze moest ophang<strong>en</strong>, maar het blijkt dat ze dat al twee jaar zelf do<strong>en</strong>.Ze hebb<strong>en</strong> het me zelfs lat<strong>en</strong> zi<strong>en</strong>!’De tweede avond‘Vraag het de schelp, de reg<strong>en</strong>worm, de boom, het muisje zelf.’ Ikknipper ev<strong>en</strong> met mijn og<strong>en</strong> als me die tip wordt gegev<strong>en</strong> tijd<strong>en</strong>s detweede OVO-avond. E<strong>en</strong> prachtige uitspraak die precies staat voorwat het j<strong>en</strong>aplanonderwijs wil. Bij het voorbereid<strong>en</strong> van de bijdragevan mijn kinder<strong>en</strong> aan de Kijk & Vertelkring<strong>en</strong> b<strong>en</strong> ik steeds op zoekhoe ik dat het beste kan aanpakk<strong>en</strong>. Onmacht borrelt in me op: Vraaghet de schelp? Die schelp gaat me de antwoord<strong>en</strong> toch niet vertell<strong>en</strong>?Gelukkig word<strong>en</strong> mijn gepijnigde volwass<strong>en</strong> hers<strong>en</strong><strong>en</strong> geholp<strong>en</strong> doortwee teamled<strong>en</strong> die deze avond zijn aangeschov<strong>en</strong>: ‘Je kunt e<strong>en</strong> tijdj<strong>en</strong>aar zo’n voorwerp kijk<strong>en</strong> <strong>en</strong> er van alles uit opmak<strong>en</strong> door te kijk<strong>en</strong>,voel<strong>en</strong>, ruik<strong>en</strong> <strong>en</strong> proev<strong>en</strong>. Natuurlijk gaat e<strong>en</strong> schelp niet prat<strong>en</strong>,maar antwoord<strong>en</strong> krijg je.’Ik besluit de volg<strong>en</strong>de dag toch ook nog ev<strong>en</strong> met mijn kind langs devisboer te gaan om hem de or<strong>en</strong> van het hoofd te vrag<strong>en</strong>, maar niet10M E N S E N K I N D E R E N 131 maart 2012


o u d e r snadat we minut<strong>en</strong>lang de schelp bestudeerd hebb<strong>en</strong> <strong>en</strong> er allerlei vrag<strong>en</strong>over gesteld hebb<strong>en</strong>. Niet alle<strong>en</strong> mijn kind leert, ik ook!Wat ler<strong>en</strong> de kinder<strong>en</strong> van de wereldom zich he<strong>en</strong>, op school <strong>en</strong> hoe kunn<strong>en</strong>we dat thuis e<strong>en</strong> beetje meer hand<strong>en</strong> <strong>en</strong>voet<strong>en</strong> gev<strong>en</strong>? Stilstaan bij voorwerp<strong>en</strong>,krant<strong>en</strong>artikel<strong>en</strong>, ur<strong>en</strong> in de bieb sam<strong>en</strong>.Is het dan gewoon e<strong>en</strong> kwestie van tijdreserver<strong>en</strong>?In de uitnodiging vroeg<strong>en</strong> we oudersof zij ook nieuwsgierig zijn naar hoe deschool het doet <strong>en</strong> hoe ze het thuis doorzoud<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> zett<strong>en</strong>? En er war<strong>en</strong>heel wat ouders nieuwsgierig. Ze steld<strong>en</strong>ook werkelijk hun vrag<strong>en</strong> aan e<strong>en</strong>balp<strong>en</strong>, lucifersdoosje <strong>en</strong> e<strong>en</strong> afstandsbedi<strong>en</strong>ing.Voorwerp<strong>en</strong> die we zo normaalvind<strong>en</strong> kwam<strong>en</strong> tot lev<strong>en</strong> door deog<strong>en</strong> van onze kinder<strong>en</strong>. Mooi om datte ervar<strong>en</strong> <strong>en</strong> zo nuttig. Je verwachtanders maar dat de kinder<strong>en</strong> vanzelf welwet<strong>en</strong> wat al die voorwerp<strong>en</strong> in ons huisdo<strong>en</strong> <strong>en</strong> waarom we ze nodig hebb<strong>en</strong>.In ons nieuwe bewustzijn werd e<strong>en</strong> aantal voorwerp<strong>en</strong> ook eig<strong>en</strong>lijkoverbodig om in huis te hebb<strong>en</strong>.De derde avond‘Functioner<strong>en</strong> <strong>en</strong> beoordel<strong>en</strong>’ was het thema van de derde avond.Mijn ouders vond<strong>en</strong> het belangrijk om te met<strong>en</strong> <strong>en</strong> te vergelijk<strong>en</strong> <strong>en</strong>in mijn werk is het motto ook vaak ‘met<strong>en</strong> is wet<strong>en</strong>’. Maar als ik opschool wil wet<strong>en</strong> hoe mijn kind presteert vind ik dat Daan ook Daanmag zijn. Hij geeft immers wat hij heeft.Niet iedere<strong>en</strong> is zo opgevoed. En er schuilt natuurlijk ook e<strong>en</strong> gevaarin om op school te mog<strong>en</strong> zijn wie je b<strong>en</strong>t <strong>en</strong> thuis vrag<strong>en</strong> te krijg<strong>en</strong>over ‘je prestaties <strong>en</strong> je rapport’. E<strong>en</strong> avond uitleg over hoe J<strong>en</strong>aplanfunctioner<strong>en</strong> <strong>en</strong> beoordel<strong>en</strong> ziet <strong>en</strong> toepast is dus nooit weg!De kinder<strong>en</strong> mog<strong>en</strong> ook wel wat rugg<strong>en</strong>steun van ons verwacht<strong>en</strong> alsze opa <strong>en</strong> oma hor<strong>en</strong> vrag<strong>en</strong> naar hun rapport <strong>en</strong> ze moet<strong>en</strong> uitlegg<strong>en</strong>dat ze e<strong>en</strong> ‘portret’ krijg<strong>en</strong>. Voor hun is dat de normaalste zaakvan de wereld: ‘Nee, we krijg<strong>en</strong> ge<strong>en</strong>cijfers, opa, het is e<strong>en</strong> geschrev<strong>en</strong> tekstmet uitleg. En ik mag zelf ook vertell<strong>en</strong>hoe ik vind dat ik het doe’. En opa heeftdan ook e<strong>en</strong> beetje begeleiding nodigals hij vraagt: ‘Maar hoe vergelijk ik datnou met die 8 van je neefje?’.Natuurlijk hoeft niet iedere<strong>en</strong> het e<strong>en</strong>s tezijn met hoe het op school gaat. En ikd<strong>en</strong>k dat dat voor de school ook waardevolis om e<strong>en</strong>s op zo’n avond die overmeer dan alle<strong>en</strong> functioner<strong>en</strong> van deschool gaat, te hor<strong>en</strong> waar ouders onzekerover zijn, thuis teg<strong>en</strong> aan lop<strong>en</strong> <strong>en</strong>om te hor<strong>en</strong> hoe <strong>en</strong>orm de impact is vanwat er op school toegevoegd wordt aanonze kinder<strong>en</strong>. Voor beide partij<strong>en</strong> leerzaamom zich daar bewust van te zijn.Zo vertelde e<strong>en</strong> ouder die avond dat z<strong>en</strong>u nog steeds leeft naar de feedback dieop haar eerste rapport stond: ‘E<strong>en</strong> 10 voor ijver’. Moet je zi<strong>en</strong> hoelang het oordeel van e<strong>en</strong> school effect heeft op de m<strong>en</strong>s.We zull<strong>en</strong> doorgaanWe hebb<strong>en</strong> er al wat jaartjes op zitt<strong>en</strong>. En OVO zet door! We hebb<strong>en</strong>avond<strong>en</strong> vol inspiratie <strong>en</strong> veel tips <strong>en</strong> tops gehad. Weet je wat OVOgemiddeld scoort in de evaluatieformulier<strong>en</strong> van de deelnemers? E<strong>en</strong>acht. E<strong>en</strong> ACHT! Dat is toch super? Daar zit bij dat de stoel<strong>en</strong> in dezaal wat hard gevond<strong>en</strong> word<strong>en</strong> <strong>en</strong> dat we met veel humor werk<strong>en</strong>,dat het zeer gewaardeerd wordt dat e<strong>en</strong> teamlid van school aanspreekbaaris, dat de onderwerp<strong>en</strong> goed gekoz<strong>en</strong> zijn <strong>en</strong> de organisatie…ahum… professioneel overkomt. Vergeet ik nog te vertell<strong>en</strong> datde ouders vind<strong>en</strong> dat de M&M’s mét pinda’s de avond smakelijk versier<strong>en</strong>.En de beste tip? Trek wat meer tijd uit voor onderling sparr<strong>en</strong><strong>en</strong> af <strong>en</strong> toe e<strong>en</strong> prettige discussie.Toch op de klok lett<strong>en</strong> dus!Als afsluiting nog e<strong>en</strong> citaat uite<strong>en</strong> van de evaluatieformulier<strong>en</strong>:‘Wat e<strong>en</strong> goed initiatief dezeOVO-avond<strong>en</strong>. Waarom was diter niet zev<strong>en</strong> jaar eerder? Wat fijnom met andere ouders te prat<strong>en</strong>over wat ik voor mijn kind w<strong>en</strong>s<strong>en</strong> hoe dat op school <strong>en</strong> ook zekerthuis gevoed wordt.’We gaan er bijna van naast onzescho<strong>en</strong><strong>en</strong> lop<strong>en</strong>. Heerlijk als ander<strong>en</strong>je initiatief waarder<strong>en</strong>.Flor<strong>en</strong>ce Buijsrogge is ouder vanj<strong>en</strong>aplanschoolAntonius Abt te Engel<strong>en</strong>.Fotografie:Hans Buijsrogge FotografieM E N S E N K I N D E R E N 131 maart 201211


o u d e r sOu de rcu rsusin de j<strong>en</strong>aplanschoolTineke Schutt<strong>en</strong> <strong>en</strong> Wim Huiting<strong>Ouders</strong> van schoolgaande kinder<strong>en</strong> kom<strong>en</strong> elkaar teg<strong>en</strong> op allerlei plaats<strong>en</strong>. Bij familie op verjaardagsvisite, tijd<strong>en</strong>shet sport<strong>en</strong>, aan de stamtafel in het café. E<strong>en</strong> praatje is dan snel gemaakt <strong>en</strong> al gauw gaat het over de kinder<strong>en</strong>.Als je als moeder of vader dan vertelt dat je kind naar de j<strong>en</strong>aplanschool gaat, kan het ev<strong>en</strong> stil word<strong>en</strong>. ‘J<strong>en</strong>aplan?Wat is dat dan, hoe gaat dat dan op zo’n school? Waarom gaan ze niet naar e<strong>en</strong> ‘gewone’ school? Al die moderneding<strong>en</strong>, ler<strong>en</strong> ze daar wel rek<strong>en</strong><strong>en</strong>, aardrijkskunde? Is het daar niet e<strong>en</strong> softe bedo<strong>en</strong>ing zonder regels?’ Probeerdan als ouder maar e<strong>en</strong>s uit te legg<strong>en</strong> wat het schoolklimaat van e<strong>en</strong> j<strong>en</strong>aplanschool inhoudt, hoe juist in ditschoolklimaat de kinder<strong>en</strong> goed kunn<strong>en</strong> gedij<strong>en</strong>, dat ieder kind gezi<strong>en</strong> <strong>en</strong> gewaardeerd wordt zoals het is.Juist omdat dat zo moeilijk uit te legg<strong>en</strong> valt, is e<strong>en</strong> oudercursus de aangewez<strong>en</strong> manier om zelf, als (aanstaande)ouder, e<strong>en</strong> beetje j<strong>en</strong>aplan’schoolervaring’ op te snuiv<strong>en</strong>. Zodat je uit eig<strong>en</strong> ervaring kunt vertell<strong>en</strong> hoe het opschool toegaat, hoe je kind les krijgt <strong>en</strong> hoe het zich in de eig<strong>en</strong> groep e<strong>en</strong> eig<strong>en</strong> plek verwerft.we tijd<strong>en</strong>s de k<strong>en</strong>nismakingwaarom we erzijn <strong>en</strong> wat we hop<strong>en</strong>te ler<strong>en</strong>.Dat deed Tineke Schutt<strong>en</strong>, ouder van de christelijke j<strong>en</strong>aplanschoolDe Kring in Nuis, ook: ‘De cursusgroep bestond uit nieuwe <strong>en</strong> belangstell<strong>en</strong>deouders die de school al gevond<strong>en</strong> hadd<strong>en</strong>. Daarnaast maaktDe Kring de oudercursus ook bek<strong>en</strong>d in de regio door het plaats<strong>en</strong>van e<strong>en</strong> advert<strong>en</strong>tie of persbericht in de regionale krant<strong>en</strong>.De cursus werd gegev<strong>en</strong> door Wim Huiting, directeur van de school,<strong>en</strong> bestaat uit drie avond<strong>en</strong>. Het programmakader is min of meer vast:altijd kom<strong>en</strong> de vier basisvorm<strong>en</strong> gesprek, spel, werk <strong>en</strong> viering aanbod.De verdere invulling gaat in overleg met de deelnemers. Van te vor<strong>en</strong>kan iedere<strong>en</strong> vrag<strong>en</strong> indi<strong>en</strong><strong>en</strong> <strong>en</strong> aangev<strong>en</strong> welke behoefte aaninformatie er is. Bij elk van de drie cursusavond<strong>en</strong> komt e<strong>en</strong> anderegroepsleider mee die speciaal voor de eig<strong>en</strong> bouw informatie geeft.Zo ondervind<strong>en</strong> we aan d<strong>en</strong> lijve hoe het is om in de onder-, midd<strong>en</strong>ofbov<strong>en</strong>bouw te zitt<strong>en</strong>.Eerste avondWe beginn<strong>en</strong> – in de kring – met e<strong>en</strong> speels k<strong>en</strong>nismakingsrondjedoor telk<strong>en</strong>s e<strong>en</strong> bal naar e<strong>en</strong> ander groepslid te gooi<strong>en</strong> <strong>en</strong> daarbijzijn of haar naam te noem<strong>en</strong>. Dit herhal<strong>en</strong> we na het eerste deelvan de avond, zodat we elkaars nam<strong>en</strong> onthoud<strong>en</strong>. Ook vertell<strong>en</strong>In grote lijn<strong>en</strong> word<strong>en</strong>geschied<strong>en</strong>is <strong>en</strong>teg<strong>en</strong>woordige standvan zak<strong>en</strong> van hetj<strong>en</strong>aplanonderwijs inNederland geschetst.In vogelvlucht komtde ontstaansgeschied<strong>en</strong>isvan CJS De Kringvoorbij <strong>en</strong> we krijg<strong>en</strong>uitleg over hoe de regio-indeling werkt, aan welke voorwaard<strong>en</strong> e<strong>en</strong>school moet voldo<strong>en</strong> om het keurmerk J<strong>en</strong>aplan te krijg<strong>en</strong> <strong>en</strong> hoede betrokk<strong>en</strong>heid van het schoolbestuur tot uiting komt.Dan krijg<strong>en</strong> we van de groepsleider uitleg over de bedoeling vande kring <strong>en</strong> welke soort<strong>en</strong> kring er zijn, zoals de complim<strong>en</strong>t<strong>en</strong>-,nieuws- <strong>en</strong> observatiekring. Dan volgt e<strong>en</strong> uitleg over e<strong>en</strong> dag in e<strong>en</strong>stamgroep. Er wordt in ieder geval ook e<strong>en</strong> stukje ‘blokuur’ gedaan.In het blokuur ler<strong>en</strong> kinder<strong>en</strong> om sam<strong>en</strong> met de groepsleider huneig<strong>en</strong> weekprogramma te plann<strong>en</strong>. Zo krijg<strong>en</strong> ook de ouders e<strong>en</strong>opdracht voor bijvoorbeeld rek<strong>en</strong><strong>en</strong>, wereldoriëntatie of werk<strong>en</strong>met de computer. Dan gaan we zelf aan de slag om onze opdrachtbinn<strong>en</strong> het blokuur uit te werk<strong>en</strong>. Dit valt nog niet mee <strong>en</strong> vraagtecht planinzicht.De avond wordt afgeslot<strong>en</strong> in de kring: we vertell<strong>en</strong> over onze ervaring<strong>en</strong>,stell<strong>en</strong> nog <strong>en</strong>kele vrag<strong>en</strong> <strong>en</strong> krijg<strong>en</strong> e<strong>en</strong> opdracht mee voorde volg<strong>en</strong>de avond: neem muziek, e<strong>en</strong> voorwerp of foto mee, waarmeeje iets over jouw eig<strong>en</strong> passie kunt vertell<strong>en</strong>.Ook krijg<strong>en</strong> we op papier informatie over j<strong>en</strong>aplanonderwijs mee,in dit geval de twintig basisprincipes met als opdracht: zoek éénbasisprincipe dat je aanspreekt <strong>en</strong> de volg<strong>en</strong>de keer wilt uitwerk<strong>en</strong>.12M E N S E N K I N D E R E N 131 maart 2012


o u d e r sTweede avondWe gaan nu aan de gang met wereldoriëntatie; e<strong>en</strong> veel omvatt<strong>en</strong>dvak: alles wat we do<strong>en</strong> <strong>en</strong> d<strong>en</strong>k<strong>en</strong> heeft sam<strong>en</strong>hang <strong>en</strong> dit komt terugin project<strong>en</strong>. We gaan e<strong>en</strong> actuele gebeurt<strong>en</strong>is uitwerk<strong>en</strong>. Als voorbeeldnem<strong>en</strong> we dat De Kring in 2011 verhuisd is naar e<strong>en</strong> splinternieuweBrede School. We onderzoek<strong>en</strong> wat er allemaal bij komtkijk<strong>en</strong> om e<strong>en</strong> nieuwe school te bouw<strong>en</strong>. Zo ervar<strong>en</strong> we het hoe <strong>en</strong>waarom van wereldoriëntatie.We sluit<strong>en</strong> de cursus af met e<strong>en</strong> viering, die georganiseerd <strong>en</strong> uitgevoerdwordt door de cursist<strong>en</strong>. Zo kunn<strong>en</strong> wij ook ervar<strong>en</strong> wat hetvoor de kinder<strong>en</strong> betek<strong>en</strong>t om aan het eind van de schoolweek hetgeleerde in e<strong>en</strong> creatieve vorm neer te zett<strong>en</strong>. Met behulp van dezog<strong>en</strong>aamde vieringkaartjes wordt gekoz<strong>en</strong> voor e<strong>en</strong> vorm, zoalsmime, drama, verhaal <strong>en</strong> muziek. Dat wat we leuk hebb<strong>en</strong> gevond<strong>en</strong>in deze cursus gaan we kort uitspel<strong>en</strong> op het podium. Daardoorervar<strong>en</strong> we hoe het is om iets wat we geleerd hebb<strong>en</strong> op e<strong>en</strong> anderemanier weer te gev<strong>en</strong>. Dit geeft het geleerde e<strong>en</strong> extra dim<strong>en</strong>sie. Tuss<strong>en</strong>iedere voorstelling stopp<strong>en</strong> we ev<strong>en</strong> voor de meegebrachte hapjes<strong>en</strong> drankjes.Dan het laatste rondje: zijn alle vrag<strong>en</strong> beantwoord? Wat is de indrukvan deze oudercursus? Wat hebb<strong>en</strong> we geleerd <strong>en</strong> wat miste er?E<strong>en</strong> nieuwe stamgroepAlle deelnemers krijg<strong>en</strong> aan het einde van de oudercursus e<strong>en</strong> kleinboekje/verslagje met tekst <strong>en</strong> foto’s, waarin de ervaring<strong>en</strong> <strong>en</strong> hetgeleerde zijn vastgelegd. Zo krijg<strong>en</strong> we – om het verhaal compleet temak<strong>en</strong> – ook e<strong>en</strong> idee van het werk<strong>en</strong> met portfolio. Zoals e<strong>en</strong> kindhet beschrijft: ‘Portfolio is e<strong>en</strong> map waar je ding<strong>en</strong> in stopt waar jetrots op b<strong>en</strong>t, zoals e<strong>en</strong> tek<strong>en</strong>ing <strong>en</strong> nog andere werkjes. Na e<strong>en</strong> tijdjeDe avond begint met e<strong>en</strong> leerspelletje, zoals de kinder<strong>en</strong> dat ookdo<strong>en</strong>. Iedere<strong>en</strong> bed<strong>en</strong>kt wat hij wil zijn, zoals de zon, maan, reg<strong>en</strong>,e<strong>en</strong> dier, boom <strong>en</strong> e<strong>en</strong> bloem. Hiervan mak<strong>en</strong> we e<strong>en</strong> tek<strong>en</strong>ing <strong>en</strong>daarna gaan we in de groep e<strong>en</strong> kluw<strong>en</strong> gar<strong>en</strong> naar elkaar overgooi<strong>en</strong>met het b<strong>en</strong>oem<strong>en</strong> van het symbool van de ander <strong>en</strong> deconnectie die je met de ander hebt (‘de kat klimt in de boom’). Inhet midd<strong>en</strong> van de kring ontstaat zo e<strong>en</strong> spinn<strong>en</strong>web van gar<strong>en</strong>.Vervolg<strong>en</strong>s do<strong>en</strong> we e<strong>en</strong> toneelstukje, waarbij we uitleg krijg<strong>en</strong> overde betek<strong>en</strong>is van spel<strong>en</strong> <strong>en</strong> de verschill<strong>en</strong>de vorm<strong>en</strong> van drama <strong>en</strong>spel<strong>en</strong>d ler<strong>en</strong>.Dan word<strong>en</strong> in de kring de meegebrachte persoonlijke voorwerp<strong>en</strong>besprok<strong>en</strong>. We lat<strong>en</strong> zi<strong>en</strong> wat we hebb<strong>en</strong> meeg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> <strong>en</strong> vertell<strong>en</strong>waarom dit zo belangrijk is <strong>en</strong> wat onze binding hiermee is.We besprek<strong>en</strong> de bedoeling van kringgesprekk<strong>en</strong> <strong>en</strong> waarom dezemanier van werk<strong>en</strong> zo belangrijk is. In kringgesprekk<strong>en</strong> wordt bijvoorbeeldveel tijd <strong>en</strong> aandacht aan de ander besteed. Dit zi<strong>en</strong> weook terug in de basisprincipes, die we nu gaan uitwerk<strong>en</strong>. Dezeprincipes verwoord<strong>en</strong> de kern van het j<strong>en</strong>aplanonderwijs, dat deschool e<strong>en</strong> lev<strong>en</strong>d onderdeel is van de maatschappij <strong>en</strong> dat de lesstofdus altijd in wisselwerking is met de gebeurt<strong>en</strong>iss<strong>en</strong> in onzesam<strong>en</strong>leving <strong>en</strong> wereld.Ter afsluiting van de avond krijgt iedere<strong>en</strong> de geleg<strong>en</strong>heid vrag<strong>en</strong> testell<strong>en</strong> of iets op te merk<strong>en</strong> over wat is opgevall<strong>en</strong>, vreemd of juistvertrouwd <strong>en</strong> herk<strong>en</strong>baar is. Het valt op dat veel ouders e<strong>en</strong> verschilzi<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> hoe zij vroeger les kreg<strong>en</strong> op de lagere school <strong>en</strong> hoe hetnu op De Kring gaat.Voor de laatste avond krijg<strong>en</strong> alle ouders de vraag om iets lekkersmee te nem<strong>en</strong>, zodat we er met elkaar e<strong>en</strong> mooie afsluiting van kunn<strong>en</strong>mak<strong>en</strong>.Derde avondpraat je er met je groepsleider over waarom je het erin hebt gedaan.Ik heb er rek<strong>en</strong>werk met 0 fout<strong>en</strong> ingedaan. En ik heb mijn allermooistetek<strong>en</strong>ing erin gestopt.’ Op De Kring werk<strong>en</strong> alle kinder<strong>en</strong> al sindse<strong>en</strong> paar jaar met veel plezier <strong>en</strong> voldo<strong>en</strong>ing met e<strong>en</strong> eig<strong>en</strong> portfolio.In gesprek met nieuwe ouders merk<strong>en</strong> de groepsleiders snel dat ze deoudercursus gevolgd hebb<strong>en</strong>. Ze zijn bek<strong>en</strong>d met de term<strong>en</strong> uit hetj<strong>en</strong>aplanonderwijs <strong>en</strong> begrijp<strong>en</strong> bijvoorbeeld het doel van de tafelgroepjes.Ook kijk<strong>en</strong> ze vaak kritisch <strong>en</strong> betrokk<strong>en</strong> mee met wat er inde praktijk gebeurt. Ze durv<strong>en</strong> met vrag<strong>en</strong> te kom<strong>en</strong> als in de groepding<strong>en</strong> anders gaan dan ze in de cursus geleerd hebb<strong>en</strong>.Zo ontstaat er vanaf het begin e<strong>en</strong> goede uitwisseling tuss<strong>en</strong> ouders<strong>en</strong> groepsleider over het kind <strong>en</strong> de stamgroep.Veel ouders zegg<strong>en</strong> later, terugkijk<strong>en</strong>d op de cursus, dat juist het zelfbelev<strong>en</strong> indruk heeft gemaakt. En dat ze als voormalig cursusgroepje,wanneer ze elkaar weer terugzi<strong>en</strong> op school, echt iets met elkaardel<strong>en</strong>; net als in e<strong>en</strong> stamgroep pass<strong>en</strong>d in de lijn van het j<strong>en</strong>aplanonderwijs.Tineke Schutt<strong>en</strong> is ouder <strong>en</strong> Wim Huiting directeurvan CJS De Kring te NuisM E N S E N K I N D E R E N 131 maart 201213


o u d e r sOu de rsaan het woord‘E<strong>en</strong> j<strong>en</strong>aplanschool is e<strong>en</strong>geme<strong>en</strong>schap van kinder<strong>en</strong>,groepsleiders <strong>en</strong> ouders’,‘E<strong>en</strong> j<strong>en</strong>aplanschool vraagtouders actief betrokk<strong>en</strong> tezijn bij hun school’, ‘E<strong>en</strong>j<strong>en</strong>aplanschool investeert inhet opbouw<strong>en</strong> van de relatiemet het kind <strong>en</strong> zijn ouders’.Zomaar wat uitsprak<strong>en</strong>over j<strong>en</strong>aplanschol<strong>en</strong> <strong>en</strong>ouders. Dat wil zegg<strong>en</strong>:uitsprak<strong>en</strong> over ouders,gedaan door groepsleiders<strong>en</strong> schoolleiders. Maar hoeMarik<strong>en</strong> Gorissprek<strong>en</strong> ouders zichzelfuit? Wat vind<strong>en</strong> zij vande j<strong>en</strong>aplanschool van hun kinder<strong>en</strong>? Veertig ouders van zev<strong>en</strong> j<strong>en</strong>aplanschol<strong>en</strong> uit de regio Arnhem-Nijmeg<strong>en</strong>beantwoordd<strong>en</strong> zes vrag<strong>en</strong> die ze door Marik<strong>en</strong> Goris nam<strong>en</strong>s de redactie van M<strong>en</strong>s<strong>en</strong>kinder<strong>en</strong> kreg<strong>en</strong> voorgelegd.Waarom heeft u gekoz<strong>en</strong> voor j<strong>en</strong>aplanonderwijs?De meerderheid van de ouders geeft aan hun keuze gebaseerd tehebb<strong>en</strong> op de meerjarige stamgroep<strong>en</strong>. Het doorlop<strong>en</strong> van de roll<strong>en</strong>van jongste-middelste-oudste staat met stip op één. <strong>Ouders</strong> waarder<strong>en</strong>dat het onderwijs sam<strong>en</strong> wordt vormgegev<strong>en</strong>; door e<strong>en</strong> betrokk<strong>en</strong>team, door sam<strong>en</strong>werking tuss<strong>en</strong> groepsleiders <strong>en</strong> kinder<strong>en</strong>, doorde kinder<strong>en</strong> onderling. Voor sommige ouders was de mogelijkheidvoor het kind om zich in zijn eig<strong>en</strong> tempo te kunn<strong>en</strong> ontwikkel<strong>en</strong>doorslaggev<strong>en</strong>d voor de keuze. Of het kind snel of langzaam leert, erwordt ruimte gegev<strong>en</strong> aan de eig<strong>en</strong>heid van het kind, e<strong>en</strong> eig<strong>en</strong>heiddie niet gek of lastig wordt gevond<strong>en</strong>. Verder word<strong>en</strong> de viering<strong>en</strong>,de creatieve vakk<strong>en</strong>, de vier pijlers (gesprek , spel , werk <strong>en</strong> viering)g<strong>en</strong>oemd.E<strong>en</strong> deel van de ouders geeft echter aan dat hun keuze voor de j<strong>en</strong>aplanschoolweinig te mak<strong>en</strong> had met de visie van de school <strong>en</strong> devorm van onderwijs. Het was veeleer de keuze voor de sfeer, hetgoede contact tijd<strong>en</strong>s e<strong>en</strong> k<strong>en</strong>nismaking. En ook: we zocht<strong>en</strong> e<strong>en</strong>op<strong>en</strong>bare school, of: we wild<strong>en</strong> e<strong>en</strong> Vrije School maar die is er niet bijons <strong>en</strong> de j<strong>en</strong>aplanschool leek ons het beste alternatief.Hoe verlop<strong>en</strong> de contact<strong>en</strong> met de school? Wordt ugezi<strong>en</strong> als partner in de opvoeding?Het lijkt bijna alsof M<strong>en</strong>s<strong>en</strong>kinder<strong>en</strong> de ouders e<strong>en</strong> beloning in hetvooruitzicht heeft gesteld bij het beantwoord<strong>en</strong> van deze vraag. <strong>Ouders</strong>zijn <strong>en</strong>orm positief. Zij prijz<strong>en</strong> de korte lijn<strong>en</strong>, het luister<strong>en</strong>d oor, de zinvolleouderavond<strong>en</strong>, de echte sam<strong>en</strong>werking van school met ouders,het snel hor<strong>en</strong> als er iets is, het uitnodig<strong>en</strong> mee te d<strong>en</strong>k<strong>en</strong> hoe het kindte steun<strong>en</strong>. Partner in de opvoeding is vanzelfsprek<strong>en</strong>d <strong>en</strong> wordt ookandersom ervar<strong>en</strong> (de school als partner in de opvoeding).van daar uit allerlei, zeer diverse activiteit<strong>en</strong> op school. Het gaat omouders die help<strong>en</strong> bij het lez<strong>en</strong>, bij het opknapp<strong>en</strong> van de school, bijhet organiser<strong>en</strong> <strong>en</strong> het invull<strong>en</strong> van de keuzecursuss<strong>en</strong>; ouders diepoets<strong>en</strong>, versier<strong>en</strong>, hoofdluis controler<strong>en</strong>, help<strong>en</strong> bij sint <strong>en</strong> kerst,meegaan op excursie. Er zijn biebouders, kringouders, MR-ouders <strong>en</strong>er was één cultuurcommissie-ouder.Wat waardeert u van de school van uw kinder<strong>en</strong>?De antwoord<strong>en</strong> op deze vraag zijn te verdel<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> paar categorieën:het gaat om sfeer op school, visie, onderwijsinhoud, team,communicatie. Zo word<strong>en</strong> g<strong>en</strong>oemd: het persoonlijke karakter, dekleinschaligheid, de op<strong>en</strong>, veilige sfeer, het leefklimaat, mog<strong>en</strong> zijnwie je b<strong>en</strong>t; het kind staat c<strong>en</strong>traal, de aandacht voor de sociaalemotioneleontwikkeling, het sam<strong>en</strong> zoek<strong>en</strong> naar de beste oplossingals er problem<strong>en</strong> zijn; kring<strong>en</strong>, viering<strong>en</strong>, aandacht voor maatschappelijkezak<strong>en</strong>, ler<strong>en</strong> plann<strong>en</strong> <strong>en</strong> pres<strong>en</strong>ter<strong>en</strong>; de respectvolle houdingvan het team, betrokk<strong>en</strong>heid, inzet <strong>en</strong> deskundigheid van het team,het uitdrag<strong>en</strong> van de visie <strong>en</strong> daar standvastig in zijn, aandacht voornorm<strong>en</strong> <strong>en</strong> waard<strong>en</strong>; de laagdrempelige communicatie, eerlijkheid <strong>en</strong>de interactie met ouders.B<strong>en</strong>t u e<strong>en</strong> actieve ouder?Verreweg de meeste ouders zett<strong>en</strong> zich in voor de school. Veel ouderszijn stamgroepouder, zijn actief in de ouderraad <strong>en</strong> ondersteun<strong>en</strong>14M E N S E N K I N D E R E N 131 maart 2012


o u d e r sWelke suggesties heeft u voor het verbeter<strong>en</strong> van hetj<strong>en</strong>aplanonderwijs?Bijna de helft van de ouders geeft aan ge<strong>en</strong> suggesties te hebb<strong>en</strong>; demeest<strong>en</strong>, omdat ze tevred<strong>en</strong> zijn. Er is ook iemand die zegt dat ‘lieveraan professionals over te lat<strong>en</strong>’. De andere helft van de ouders heeftconcrete tips <strong>en</strong> ideeën:- tegemoet kom<strong>en</strong> aan de op resultaat gerichte maatschappij;- efficiëntere organisatie (nu wordt het wiel vaak telk<strong>en</strong>s weeropnieuw uitgevond<strong>en</strong>);- van drie- naar tweejarige stamgroep<strong>en</strong>: het leeftijdsverschil is nu tegroot;- meer naar buit<strong>en</strong> tred<strong>en</strong> <strong>en</strong> vooroordel<strong>en</strong> wegnem<strong>en</strong> (Kinder<strong>en</strong>mog<strong>en</strong> de hele dag zelf wet<strong>en</strong> wat ze will<strong>en</strong> do<strong>en</strong>’ of ‘Ze werk<strong>en</strong>alle<strong>en</strong> maar aan project<strong>en</strong>, ze krijg<strong>en</strong> nooit echt les’);- meer hand<strong>en</strong> in de groep;- kleinere groep<strong>en</strong>;- vasthoud<strong>en</strong> aan de eig<strong>en</strong> visie, ondanks de druk van de buit<strong>en</strong>wereld;- meer informatie naar ouders over de method<strong>en</strong> <strong>en</strong> de thema’s;- zwakkere <strong>en</strong> heel sterke kinder<strong>en</strong> in de eig<strong>en</strong> stamgroep houd<strong>en</strong>,ge<strong>en</strong> maatwerk buit<strong>en</strong> de groep.Welke suggesties heeft u voor verbetering wat betreftde rol van ouders in de school?Ook bij deze vraag gev<strong>en</strong> nogal wat ouders aan ge<strong>en</strong> suggesties tehebb<strong>en</strong> (‘Op dit mom<strong>en</strong>t ge<strong>en</strong>, ik vind onze rol nu erg prettig: nietoverdrev<strong>en</strong> veel, wel betrokk<strong>en</strong> <strong>en</strong> actief’), maar ook hier geeft e<strong>en</strong>groep handreiking<strong>en</strong> ter verbetering. De handreiking<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> bijnaallemaal betrekking op hetzelfde punt: de scheve verhouding tuss<strong>en</strong>wel-actieve <strong>en</strong> niet-actieve ouders. Lang niet alle ouders zijn actief,het is vaak dezelfde groep die helpt <strong>en</strong> ondersteunt. De actieve groepouders kan de school vergrot<strong>en</strong> door alle ouders vaker te wijz<strong>en</strong> op d<strong>en</strong>oodzaak van betrokk<strong>en</strong> ouders, het verplicht stell<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> aantal‘hulpur<strong>en</strong>’, ouders lat<strong>en</strong> wet<strong>en</strong> wat er van h<strong>en</strong> wordt verwacht, ookverleg<strong>en</strong> ouders b<strong>en</strong>ader<strong>en</strong> om te help<strong>en</strong>, ouders onderling aan elkaarkoppel<strong>en</strong>, workshops voor ouders organiser<strong>en</strong> over het begeleid<strong>en</strong> vankinder<strong>en</strong> op het gebied van lez<strong>en</strong> of rek<strong>en</strong><strong>en</strong>, de houding van de actieveouders (positieve verhal<strong>en</strong> del<strong>en</strong>, betrokk<strong>en</strong>heid uitstral<strong>en</strong>), e<strong>en</strong> eerlijkeomschrijving gev<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> taak (met tijdsindicatie). Er is ook e<strong>en</strong>kritisch geluid: ‘De ouders hebb<strong>en</strong> op deze school e<strong>en</strong> te grote rol <strong>en</strong>e<strong>en</strong> te grote invloed. De school zou wat meer de regie moet<strong>en</strong> voer<strong>en</strong>’.Zonder de pret<strong>en</strong>tie te hebb<strong>en</strong> dat het bov<strong>en</strong>staande repres<strong>en</strong>tatief isvoor alle j<strong>en</strong>aplanouders, kan ik toch wel stell<strong>en</strong> dat ouders positief zijnover hun rol in de school. Aspect<strong>en</strong> over ouderbetrokk<strong>en</strong>heid die j<strong>en</strong>aplanschol<strong>en</strong>zegg<strong>en</strong> uit te (will<strong>en</strong>) drag<strong>en</strong>, word<strong>en</strong> door ouders herk<strong>en</strong>d<strong>en</strong> erk<strong>en</strong>d. Maar er is meer. Ook aspect<strong>en</strong> die visie, werkwijze <strong>en</strong>leef- <strong>en</strong> leerklimaat betreff<strong>en</strong>, kom<strong>en</strong> terug in de antwoord<strong>en</strong> van deouders. Uiteraard zijn er verschill<strong>en</strong> in de m<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> van ouders, afhankelijkvan hun karakter, hun beleving <strong>en</strong> de situatie van de eig<strong>en</strong> school.Natuurlijk, want ook iedere ouder is uniek.Marik<strong>en</strong> Goris is redactielid van M<strong>en</strong>s<strong>en</strong>kinder<strong>en</strong> <strong>en</strong> adjunctdirecteur van j<strong>en</strong>aplanschool Donatushof te Bemmel.Fotografie: Felix meijerOu de rgesprekk<strong>en</strong>Kees GroosDeze aflevering van M<strong>en</strong>s<strong>en</strong>kinder<strong>en</strong> staat boordevol artikel<strong>en</strong> overouders, school, kind, sam<strong>en</strong>, communicatie, waardevol, gelijkwaardig<strong>en</strong>zovoorts. Sam<strong>en</strong> met de neuz<strong>en</strong> dezelfde kant op het kind de besteopvoeding <strong>en</strong> opleiding gev<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> fantastisch uitgangspunt, wantkinder<strong>en</strong> voorbereid<strong>en</strong> op de toekomst dat is waar ik voor geleerdheb. De uitvoering van deze geoliede sam<strong>en</strong>werking is soms stroeverdan ik zou will<strong>en</strong>.Gesprekstechniek<strong>en</strong>In mijn tijd op de pabo (meer dan ti<strong>en</strong> jaar geled<strong>en</strong>) kwam het onderdeel‘ouders’ in het algeme<strong>en</strong> nauwelijks aan bod. En het onderdeeloudergesprekk<strong>en</strong> in het bijzonder is spectaculair onderbelichtgeblev<strong>en</strong>. Ik kan me herinner<strong>en</strong>, erg<strong>en</strong>s in de tweede d<strong>en</strong>k ik, dater één les gesp<strong>en</strong>deerd werd aan gesprekstechniek<strong>en</strong>. Het bleef bijwat theoretisch gewauwel naar aanleiding van e<strong>en</strong> artikeltje in e<strong>en</strong>reader. In dat artikeltje stond de ‘ti<strong>en</strong>-voor-twee-houding’; de juistehouding voor e<strong>en</strong> gesprek. Dit heeft overig<strong>en</strong>s niks te mak<strong>en</strong> metde stand van de arm<strong>en</strong>, maar met de positie van de stoel<strong>en</strong> t<strong>en</strong>opzichte van elkaar. Zo’n beetje net niet naast elkaar <strong>en</strong> niet rechtteg<strong>en</strong>over elkaar, precies zoals je je hand<strong>en</strong> aan het stuur di<strong>en</strong>t tehoud<strong>en</strong>. Wat wel te mak<strong>en</strong> heeft met de stand van de arm<strong>en</strong>, is e<strong>en</strong>op<strong>en</strong> houding. Door bijvoorbeeld je handpalm<strong>en</strong> te lat<strong>en</strong> zi<strong>en</strong> <strong>en</strong> jearm<strong>en</strong> niet te kruis<strong>en</strong>. Ook erg belangrijk was het om regelmatiginstemm<strong>en</strong>de geluid<strong>en</strong> <strong>en</strong> beweging<strong>en</strong> te mak<strong>en</strong>, zoals knikk<strong>en</strong> <strong>en</strong>ja zegg<strong>en</strong> of hmm te do<strong>en</strong>. Daar zat<strong>en</strong> wij dan, als e<strong>en</strong> priester diede zeg<strong>en</strong> geeft, met de handpalm<strong>en</strong> naar buit<strong>en</strong>gekeerd te knikk<strong>en</strong><strong>en</strong> te humm<strong>en</strong>. Niet echt e<strong>en</strong> goed fundam<strong>en</strong>t om op terug te vall<strong>en</strong>in het echte werk.Want in mijn werk kom ik veel van dit soort gesprekk<strong>en</strong> teg<strong>en</strong>. Daarbijprobeer ik angstvallig het bov<strong>en</strong>staande te vermijd<strong>en</strong>, waardoormijn gesprekk<strong>en</strong> vele mal<strong>en</strong> beter zijn gaan verlop<strong>en</strong>.Deze gesprekk<strong>en</strong> met ouders zijn niet alle<strong>en</strong> ess<strong>en</strong>tieel voor de ontwikkelingvan het kind, maar zeker ook voor het plezier in je werk.E<strong>en</strong> goede relatie met ouders geeft mij meer zekerheid <strong>en</strong> ontspann<strong>en</strong>heid.Het gevoel dat je inderdaad met de neus dezelfde kant opstaat.M E N S E N K I N D E R E N 131 maart 201215


o u d e r sSoort<strong>en</strong> ouders<strong>Ouders</strong> zorg<strong>en</strong> ook voor veel humor inhet team. Regelmatig gaan de ouders inde beslot<strong>en</strong>heid van de teamkamer overde tong. Sommige situaties word<strong>en</strong> ingeur<strong>en</strong> <strong>en</strong> kleur<strong>en</strong> besprok<strong>en</strong>. Zo heb jede verstrooide vader die op e<strong>en</strong> spreekavondkomt, net te laat, naarstig opzoek, in zijn lange jas met achthonderdzakk<strong>en</strong>, naar het lijstje met kritische vrag<strong>en</strong>,opgesteld door zijn vrouw. Helaasverget<strong>en</strong>, waardoor het gesprek ine<strong>en</strong>sheel prettig <strong>en</strong> ontspann<strong>en</strong> verloopt <strong>en</strong>waarschijnlijk de ding<strong>en</strong> die belangrijkzijn toch wel besprok<strong>en</strong> word<strong>en</strong>. Of demoeders die ’s ocht<strong>en</strong>ds ev<strong>en</strong> kom<strong>en</strong> vrag<strong>en</strong>hoe het gaat <strong>en</strong> ondertuss<strong>en</strong> vurighop<strong>en</strong> dat ik de vraag terug stel, zodatde echt belangrijke zak<strong>en</strong> besprok<strong>en</strong>kunn<strong>en</strong> word<strong>en</strong>. De regelouder, die deb<strong>en</strong><strong>en</strong> onder het lijf uitloopt voor school<strong>en</strong> daar vaak nog ge<strong>en</strong> bedankje voorhoeft, zodat ik me bijna schuldig voel datik wel betaald wordt. De complim<strong>en</strong>teuzeouder, die bewust ev<strong>en</strong> naar me toekomtom te zegg<strong>en</strong> dat ik e<strong>en</strong> mooi schoolverslagheb geschrev<strong>en</strong>. De zeikouder,die komt klag<strong>en</strong> over de kleur van de luiz<strong>en</strong>capes. De eig<strong>en</strong>lijk nietj<strong>en</strong>aplanouder die wil wet<strong>en</strong> wat het derde kruisje op het rapportzou zijn als punt. En de onzichtbare ouder, die er wel moet zijn, maardie ik nooit zie. <strong>Ouders</strong> kom<strong>en</strong> in alle soort<strong>en</strong> <strong>en</strong> mat<strong>en</strong> <strong>en</strong> met h<strong>en</strong>allemaal moet ik door één deur kunn<strong>en</strong>. En dat terwijl ik b<strong>en</strong> opgeleidom kinder<strong>en</strong> op te leid<strong>en</strong>.E<strong>en</strong> lofzangOver al die ouders heb ik ooit e<strong>en</strong> liedjegeschrev<strong>en</strong> dat gezong<strong>en</strong> ongetwijfeldleuker is, maar toch.Met de bill<strong>en</strong> blootIn j<strong>en</strong>aplanschol<strong>en</strong> is ouderparticipatiee<strong>en</strong> groot goed. Sterker nog, wanneerdeze er niet of onvoldo<strong>en</strong>de zou zijn,zeg dan maar dag teg<strong>en</strong> e<strong>en</strong> werkweek,keuzecursuss<strong>en</strong>, IVN <strong>en</strong> noem maar op.Van nakijk<strong>en</strong> tot schoonmak<strong>en</strong>, we hebb<strong>en</strong>ze er graag bij. Wat ook e<strong>en</strong> keerzijdeheeft. Je gaat als school, als teamwel met de bill<strong>en</strong> bloot. <strong>Ouders</strong> kom<strong>en</strong>gemakkelijk binn<strong>en</strong> <strong>en</strong> zi<strong>en</strong> hoe ik bezigb<strong>en</strong>. Ze zitt<strong>en</strong> op de gang, in de verwerkingsruimt<strong>en</strong>a te kijk<strong>en</strong> <strong>en</strong> hor<strong>en</strong> hoeik e<strong>en</strong> keer boos word, gek doe, e<strong>en</strong>instructie verpruts of alles juist meesterlijkaanpak. Soms heeft e<strong>en</strong> ouder daar e<strong>en</strong>opmerking over. In hoeverre laat ik deouders ‘binn<strong>en</strong>’ kom<strong>en</strong> , in hoeverre laatWant je hebt:ik me leid<strong>en</strong> door keuzes van ouders, wat mog<strong>en</strong> zij bepal<strong>en</strong>? Allerleivrag<strong>en</strong> die ik mezelf stel <strong>en</strong> waarin ik mijn gr<strong>en</strong>z<strong>en</strong> moet bepal<strong>en</strong>. Endat terwijl ik b<strong>en</strong> opgeleid om les te gev<strong>en</strong> aan kinder<strong>en</strong>.Goede gesprekk<strong>en</strong>Refrein: Raadouders, feestouders, hulpouders, rijoudersLuisouders, loopouders, kerstouders, kleioudersZwemouders, klusouders, paasouders, leesoudersKampouders, wasouders, poetsouders, wees…verzorgersEetouders, …… vergeetoudersAls je zoveel ouders hebt, met zoveel kwaliteit<strong>en</strong>De leerkracht is toch niet behept met al die capaciteit<strong>en</strong>Dus de ouders voor de klas <strong>en</strong> de leerkracht lekker vrijEn als er nog iets was vraag het dan niet aan mijMaar aan de … (refr)In de regel b<strong>en</strong> ik gezeg<strong>en</strong>d met leuke, mooie <strong>en</strong> goede gesprekk<strong>en</strong>,gebaseerd op wederzijds respect, eerlijkheid, oprechte interesse <strong>en</strong>betrokk<strong>en</strong>heid bij de ouders <strong>en</strong>hun kind. Maar soms ook niet,zo gaat het nu e<strong>en</strong>maal. Ik hebin de afgelop<strong>en</strong> ti<strong>en</strong> jaar veelgeleerd op dit gebied, door teoef<strong>en</strong><strong>en</strong>, te vrag<strong>en</strong> aan collega’s<strong>en</strong> tijdschrift<strong>en</strong> als M<strong>en</strong>s<strong>en</strong>kinder<strong>en</strong>te lez<strong>en</strong>. En watblijkt, e<strong>en</strong> goed oudergesprekheeft erg weinig met de richtingvan mijn handpalm<strong>en</strong> temak<strong>en</strong>.Als je zoveel ouders hebt, met zoveel kwaliteit<strong>en</strong>Als het kind naar huis toe stept, dan wil het graag iets kwijt <strong>en</strong>Waar zijn ze nou geblev<strong>en</strong>? Waar zijn pap <strong>en</strong> mammie toch?Al was het maar voor ev<strong>en</strong>, ze zijn nu toch niet nog… (refr)Als leerkracht heb ik de oplossing voor het probleem,De ouders zoek<strong>en</strong> hun kinder<strong>en</strong> op school <strong>en</strong> de kinder<strong>en</strong> hunouders thuis,Dus:De ouders voor de klas <strong>en</strong> de leerkracht lekker thuisEn als er nog iets was kom dan langs voor e<strong>en</strong> werkbezoekaan huis!Kees Groos is redactielid vanM<strong>en</strong>s<strong>en</strong>kinder<strong>en</strong><strong>en</strong> bov<strong>en</strong>bouwgroepsleiderbij j<strong>en</strong>aplanschoolDe Canadas te Boxmeer.Fotografie: Rik Brussel,TopPix Photo & Design<strong>en</strong> Felix Meijer16M E N S E N K I N D E R E N 131 maart 2012


O u d e r sBrutale oudersAls directeur van e<strong>en</strong> basisschool word ik na de less<strong>en</strong>aangesprok<strong>en</strong> door onze jongste groepsleider, vers vande Pabo. ‘Kijk nou e<strong>en</strong>s, ik heb e<strong>en</strong> kind gister<strong>en</strong> e<strong>en</strong>briefje meegegev<strong>en</strong>. Wat zijn ouders teg<strong>en</strong>woordig brutaal,zeg!’ Zij toont het briefje waarop staat: ‘K<strong>en</strong>nethruikt nogal. Kunt u als ouder daar wat aan do<strong>en</strong>? Ditgebeurd te vaak.’‘En kijk nu e<strong>en</strong>s wat ik terugkrijg, aan de andere kant!’Ik lees: ‘U hebt K<strong>en</strong>neth niet om aan te ruik<strong>en</strong>, maar omaan te ler<strong>en</strong>. Bijvoorbeeld over d’s <strong>en</strong> t’s.’Uit: NRC.nl/ik, Paul Vermaser<strong>en</strong>De redactie heeft voor dit schooljaar e<strong>en</strong> verhal<strong>en</strong>wedstrijduitgeschrev<strong>en</strong> om ook kinder<strong>en</strong> e<strong>en</strong> plek te gev<strong>en</strong> inM<strong>en</strong>s<strong>en</strong>kinder<strong>en</strong>. In dit nummer e<strong>en</strong>bijdrage van Koosje. Zij heeft het boek‘Dummie de mummie <strong>en</strong> de sfinx vanShakaba’ gewonn<strong>en</strong>; de school e<strong>en</strong>abonnem<strong>en</strong>t op de informatieve websitevan de Junior Winkler Prins. Helaasheeft de redactie slechts haar naam.Wanneer Koosje zich bij de redactiemeldt, stur<strong>en</strong> wij haar de prijz<strong>en</strong> toe.‘hoe onderscheid<strong>en</strong> we ons als j<strong>en</strong>aplanschool?’‘hoe ‘j<strong>en</strong>aplan’ werk<strong>en</strong> we eig<strong>en</strong>lijk?’Vraagt u zich dit regelmatig af?Schakel de j<strong>en</strong>aplanspecialist in voor begeleiding<strong>en</strong> scholing op maat. Afgestemd op uw vrag<strong>en</strong> <strong>en</strong>de verschill<strong>en</strong>de tal<strong>en</strong>t<strong>en</strong> in uw team.• visieontwikkeling• teambuilding• profilering• oriëntatiecursus• coaching (beginn<strong>en</strong>de) directeur <strong>en</strong> stamgroepleiders• j<strong>en</strong>aplanopleiding op basis van de j<strong>en</strong>aplankernkwaliteit<strong>en</strong>.Bij schooltraject<strong>en</strong> wordt de opleiding volledig gekoppeld aande schoolontwikkeling.Zie voor het totale aanbod: www.j<strong>en</strong>aplanspecialist.nl‘Het beste uit kinder<strong>en</strong> <strong>en</strong> volwass<strong>en</strong><strong>en</strong> hal<strong>en</strong>’E<strong>en</strong> nieuwe schoolplanperiode?J<strong>en</strong>aplanspecialist06-23777883jaapmeijer@j<strong>en</strong>aplanspecialist.nlTheemiddagBij ons op school hebb<strong>en</strong> we elkjaar e<strong>en</strong> theemiddag. Dat houdtin dat alle ouders die hebb<strong>en</strong>geholp<strong>en</strong> thee <strong>en</strong> zelf gemaaktetaart krijg<strong>en</strong> voor hun hulp.Dit jaar is er weer theemiddag <strong>en</strong>ik mag eindelijk meedo<strong>en</strong>! De theemiddagwordt namelijk georganiseerddoor groep 7. En nu pas is het zover. Kinder<strong>en</strong> mog<strong>en</strong> ook optred<strong>en</strong>sgev<strong>en</strong> voor de ouders of zelf e<strong>en</strong>workshop gev<strong>en</strong>. Er moet<strong>en</strong> veeltak<strong>en</strong> verdeeld word<strong>en</strong>; taart snijd<strong>en</strong>,thee sch<strong>en</strong>k<strong>en</strong>, kinderopvang (voor als de ouders hun jongere kindjes mee nem<strong>en</strong>),obers de afwas moet<strong>en</strong> do<strong>en</strong> <strong>en</strong> er moet<strong>en</strong> twee m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> zijn die pres<strong>en</strong>ter<strong>en</strong>. Zoalsje ziet is er heel veel te do<strong>en</strong> op de theemiddag. Zo vier<strong>en</strong> wij op deze school dat wehet heel fijn vind<strong>en</strong> als ouders zo goed meehelp<strong>en</strong>. Ik heb er nu al zin in!M E N S E N K I N D E R E N 131 maart 201217


o u d e r sE<strong>en</strong> le e f- <strong>en</strong>werkgeme<strong>en</strong>schapKlaas DijkhuisHet zal 1973 zijn geweest. Weer e<strong>en</strong> nieuwe stageschool, e<strong>en</strong> dorpsschoolin H<strong>en</strong>gelo. Maandagocht<strong>en</strong>d, al vroeg vertrokk<strong>en</strong>, trein, bus<strong>en</strong> vlak voor school uitstapp<strong>en</strong>; altijd weer spann<strong>en</strong>d. Het was vroeg<strong>en</strong> nog heel rustig rondom de school. Ik wilde aanbell<strong>en</strong>, maar datwas niet nodig. De deur werd al op<strong>en</strong> gedaan door Mart Hoogeve<strong>en</strong>,hoofd der school; e<strong>en</strong> aardige, vri<strong>en</strong>delijke <strong>en</strong> statige man. Hij heettemij welkom op ‘zijn’ j<strong>en</strong>aplanschool <strong>en</strong> hoopte dat ik e<strong>en</strong> leerzame <strong>en</strong>fijne periode zou hebb<strong>en</strong> op de Piersonschool.Mijn pedagogische wortels werd<strong>en</strong> bij hem op school langzaam j<strong>en</strong>aplan-gekleurd.Die kleur is onuitwasbaar geblek<strong>en</strong>. Ik sta nog steedsgeworteld in het j<strong>en</strong>aplanveld.Blader<strong>en</strong>d in Pedomorfose, e<strong>en</strong> uitgave van de Stichting J<strong>en</strong>aplan uitgegev<strong>en</strong>in de jar<strong>en</strong> ‘70 <strong>en</strong> ‘80, <strong>en</strong> speur<strong>en</strong>d naar de rol van ouders in dej<strong>en</strong>aplanschool kwam ik e<strong>en</strong> artikel van mijn eerste ‘baas’ teg<strong>en</strong>. MartHoogeve<strong>en</strong> schreef in het vijftigste (jubileum)nummer van mei 1981e<strong>en</strong> artikel onder de weinig verrass<strong>en</strong>de titel: ‘De ouders in de school’.Elke vorm van opvoeding <strong>en</strong> leiding in e<strong>en</strong> j<strong>en</strong>aplanschool ontle<strong>en</strong>tonmisk<strong>en</strong>baar haar uiteindelijke kracht aan het feit, dat in alle op<strong>en</strong>heid,voor de og<strong>en</strong> van de kinder<strong>en</strong>, de leerkracht<strong>en</strong> met de ouderssam<strong>en</strong>werk<strong>en</strong>; dat de school <strong>en</strong> het gezin ine<strong>en</strong>grijp<strong>en</strong> <strong>en</strong> dat zo hetbeste verbond geslot<strong>en</strong> wordt in de bescherming waarvan e<strong>en</strong> schoolgedij<strong>en</strong> kan: de schoolgeme<strong>en</strong>schap.Indi<strong>en</strong> deze zi<strong>en</strong>swijze door de school ernstig g<strong>en</strong>om<strong>en</strong> wordt, dangrijp<strong>en</strong> de tandrader<strong>en</strong> van gezin <strong>en</strong> school op e<strong>en</strong> geheel natuurlijkewijze ine<strong>en</strong> <strong>en</strong> verliest het geheel iedere schijn van e<strong>en</strong> ‘organisatie’.Dan gaat alles als vanzelf.Mart geeft na deze citat<strong>en</strong> toe dat hij het moeilijk vindt te begrijp<strong>en</strong>wat Peters<strong>en</strong> nu precies wilde zegg<strong>en</strong>. Hij geeft daarbij de volg<strong>en</strong>dezin van Peters<strong>en</strong> als voorbeeld: Mijn observaties <strong>en</strong> ervaring<strong>en</strong> opgedaanin e<strong>en</strong> periode van dertig jaar hebb<strong>en</strong> mij ervan overtuigd datiedere mogelijkheid tot opvoeding onmiddellijk dan verdwijnt, wanneerleerkracht<strong>en</strong> of ouders het vermog<strong>en</strong> verliez<strong>en</strong> om zich in dezevolledige op<strong>en</strong>heid te lat<strong>en</strong> aansprek<strong>en</strong>, het al-te-m<strong>en</strong>selijke daarbijniet meer verdrag<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> of zich op grond van e<strong>en</strong> autoritaireinstelling voor de ander afsluit<strong>en</strong>. Ook al is dit citaat lastig te vatt<strong>en</strong>,het heeft ook e<strong>en</strong> boodschap voor de huidige tijd.Peters<strong>en</strong> <strong>en</strong> Hoogeve<strong>en</strong> roep<strong>en</strong> op tot e<strong>en</strong> op<strong>en</strong> dialoog tuss<strong>en</strong> school<strong>en</strong> ouders. Naast deze dialoog roep<strong>en</strong> ze ook op in de school metelkaar bezig te zijn in di<strong>en</strong>st van de kinder<strong>en</strong>, waarbij niet in de eersteplaats gedacht wordt aan de hand- <strong>en</strong> spandi<strong>en</strong>st<strong>en</strong>, zoals activiteit<strong>en</strong>als lees- of luiz<strong>en</strong>ouder. Ze d<strong>en</strong>k<strong>en</strong> aan ouders die deelnem<strong>en</strong> aan hetonderwijsproces. Iedere<strong>en</strong> op zijn eig<strong>en</strong> manier met zijn eig<strong>en</strong> k<strong>en</strong>nis,vaardighed<strong>en</strong> <strong>en</strong> gebruikmaking van de aanwezige tal<strong>en</strong>t<strong>en</strong>.Naast dialoog <strong>en</strong> sam<strong>en</strong>werking schrijft Peters<strong>en</strong> ook over de gezam<strong>en</strong>lijkeverantwoordelijkheid voor de opvoeding van de kinder<strong>en</strong><strong>en</strong> de inbedding in de sam<strong>en</strong>leving: Het behoort tot de taak van deschool om dit proces (van verbond<strong>en</strong>heid) op gang te br<strong>en</strong>g<strong>en</strong> <strong>en</strong>op deze wijze mee te werk<strong>en</strong> aan de ‘ontscholing’ van de school,die daardoor verandert in e<strong>en</strong> plaats waar niet alle<strong>en</strong> geleerd, maarvooral ook gelééfd wordt.Ik raakte geboeid door het artikel, niet door de bijzondere uitsprak<strong>en</strong><strong>en</strong> citat<strong>en</strong>. Veel zinsned<strong>en</strong> war<strong>en</strong> namelijk voorspelbaar. Citat<strong>en</strong>uit het boekje van Peters<strong>en</strong> ‘Der kleine J<strong>en</strong>aplan’ zijn voor mijbek<strong>en</strong>de tekst<strong>en</strong>. Door Mart Hoogeve<strong>en</strong> werd<strong>en</strong> ze, versterkt doormijn ervaring met zijn school, echter in e<strong>en</strong> ander daglicht gezet,namelijk dat van e<strong>en</strong> leefgeme<strong>en</strong>schap, waarin e<strong>en</strong> ieder zichthuis voelt. De ouders hebb<strong>en</strong> e<strong>en</strong> rol van binn<strong>en</strong>uit. Met onderstaandecitat<strong>en</strong>, die door Mart zelf zijn vertaald, wil ik dat illustrer<strong>en</strong>.Mart sluit zijn artikel af met dat het leuk is als veel ouders help<strong>en</strong> inschool <strong>en</strong> hun betrokk<strong>en</strong>heid hartverwarm<strong>en</strong>d is. Het steunt bij hetwerk<strong>en</strong> in de school als ouders je school regelmatig te bezoek<strong>en</strong>. Entoch kun je je dan afvrag<strong>en</strong> of de school van de kinder<strong>en</strong> ook hunschool is. Pas als dat het geval is, kom<strong>en</strong> we e<strong>en</strong> stap verder in derichting van wat de school volg<strong>en</strong>s hem zou moet<strong>en</strong> zijn: e<strong>en</strong> leef- <strong>en</strong>werkgeme<strong>en</strong>schap.Het is nu 2012. De afgelop<strong>en</strong> maand<strong>en</strong> is er regelmatig gesprok<strong>en</strong><strong>en</strong> geschrev<strong>en</strong> – <strong>en</strong> niet door de minst<strong>en</strong> – over ouders <strong>en</strong> de rol vanouders in de school. Het is soms e<strong>en</strong> verademing om e<strong>en</strong>s terug tekijk<strong>en</strong> <strong>en</strong> te lez<strong>en</strong> <strong>en</strong> je te lat<strong>en</strong> inspirer<strong>en</strong>Klaas Dijkhuis is redactielid van M<strong>en</strong>s<strong>en</strong>kinder<strong>en</strong>Fotografie: Rik Brussel, TopPix Photo & DesignAlle citat<strong>en</strong> kom<strong>en</strong> uit Pedomorfose 50, mei 1981, pagina 230/23118M E N S E N K I N D E R E N 131 maart 2012


Verschill<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong>jong e ns <strong>en</strong> m e isj esBarbara Sparreboom <strong>en</strong> Martijn SmoorsMoet<strong>en</strong> we jong<strong>en</strong>s <strong>en</strong> meisjes gaan scheid<strong>en</strong> in het onderwijs? Jong<strong>en</strong>s lop<strong>en</strong> e<strong>en</strong> achterstand op in hetonderwijs, wat nu? Hebb<strong>en</strong> we meer mann<strong>en</strong> nodig voor de klas? Dit zijn vrag<strong>en</strong> die de afgelop<strong>en</strong> tijdregelmatig in het nieuws war<strong>en</strong>. In dit artikel gaan we kort in op onderzoek <strong>en</strong> theorie over de verschill<strong>en</strong>in het brein <strong>en</strong> gev<strong>en</strong> daarna handvatt<strong>en</strong> om hiermee praktisch aan het werk te gaan in de groep.Verschill<strong>en</strong> in het breinDe laatste tijd is er steeds meer informatie beschikbaar over de verschill<strong>en</strong>tuss<strong>en</strong> jong<strong>en</strong>s <strong>en</strong> meisjes. Dit is mogelijk, omdat in onderzoekbeter meet- <strong>en</strong> toetsbaar is, wat er precies in de hers<strong>en</strong><strong>en</strong> gebeurt. Erzijn verschill<strong>en</strong> te noem<strong>en</strong> in drie categorieën:- in de structuur van de hers<strong>en</strong><strong>en</strong>;- in de verwerking, het gebruik van de hers<strong>en</strong><strong>en</strong>;- in de werkzame chemische stoff<strong>en</strong> in de hers<strong>en</strong><strong>en</strong>.jong<strong>en</strong>s. Jong<strong>en</strong>s gebruik<strong>en</strong> hun rechterhers<strong>en</strong>helft meer. Daardoorkunn<strong>en</strong> zij beter ruimtelijk d<strong>en</strong>k<strong>en</strong>.Er is e<strong>en</strong> aantal chemische stoff<strong>en</strong> in de hers<strong>en</strong><strong>en</strong> dat ervoor zorgt datjong<strong>en</strong>s <strong>en</strong> meisjes verschill<strong>en</strong>d reager<strong>en</strong> op situaties. Het testosterongehaltevan jong<strong>en</strong>s stijgt als zij ‘winn<strong>en</strong>’ <strong>en</strong> daalt als zij ‘verliez<strong>en</strong>’.Het testosterongehalte bij meisjes is lager <strong>en</strong> minder onderhevig aanschommeling<strong>en</strong>. Jong<strong>en</strong>s hebb<strong>en</strong> baat bij gezonde concurr<strong>en</strong>tie. Hethelpt h<strong>en</strong> beter motiver<strong>en</strong>. Meisjesword<strong>en</strong> door gezonde concurr<strong>en</strong>tiezelfverzekerder.Het oestroge<strong>en</strong>gehalte bij meisjesis hoger dan bij jong<strong>en</strong>s. Het kanbij h<strong>en</strong> zorg<strong>en</strong> voor stemmingswisseling<strong>en</strong><strong>en</strong> meer agressie.Op het mom<strong>en</strong>t van de puberteitbegint ook de verandering vande hers<strong>en</strong><strong>en</strong>. Dit kan van groteinvloed zijn op het gedrag <strong>en</strong> prestatiesvan meisjes.In de structuur van de hers<strong>en</strong><strong>en</strong> werk<strong>en</strong> de twee hers<strong>en</strong>helft<strong>en</strong> bijmeisjes beter sam<strong>en</strong>, waardoor ze gevoel<strong>en</strong>s <strong>en</strong> emoties beter kunn<strong>en</strong>omzett<strong>en</strong> in taal. Bij de jong<strong>en</strong>s zijn de kleine hers<strong>en</strong><strong>en</strong> (het‘doe-c<strong>en</strong>trum’) beter ontwikkeld. Beweging is voor jong<strong>en</strong>s e<strong>en</strong> biologischebehoefte. In de hers<strong>en</strong>stam is het perc<strong>en</strong>tage hers<strong>en</strong>vloeistofbij jong<strong>en</strong>s hoger. Daar wordt de primitieve reactie; vlucht<strong>en</strong> of vecht<strong>en</strong>geregeld. Jong<strong>en</strong>s reager<strong>en</strong> sneller fysiek op e<strong>en</strong> situatie.Ook in de verwerking, in het gebruik van de hers<strong>en</strong><strong>en</strong> zijn verschill<strong>en</strong>te zi<strong>en</strong>. Bij jong<strong>en</strong>s is de taalverwerking bijvoorbeeld c<strong>en</strong>traal inde linkerhers<strong>en</strong>helft. Bij meisjes is dat beter over beide hers<strong>en</strong>helft<strong>en</strong>verdeeld. Hierdoor kunn<strong>en</strong> meisjes verbale informatie beter tot zichnem<strong>en</strong>. Meisjes gebruik<strong>en</strong> ongeveer twee keer zoveel woord<strong>en</strong> alsSerotonine is e<strong>en</strong> chemische stofwaardoor je je goed voelt. Hethelpt onder andere af te koel<strong>en</strong> bijconflict<strong>en</strong>. Het gehalte van dezestof is bij meisjes hoger. Meisjesreager<strong>en</strong> hierdoor minder snel mete<strong>en</strong> vechtreactie. Het is belangrijkom bij jong<strong>en</strong>s in conflictreactiesde vechtreactie zo min mogelijk te lat<strong>en</strong> escaler<strong>en</strong>. Kalmte, rust <strong>en</strong>begripvol zijn, helpt daarbij beter dan de machtsstrijd aangaan.Op basis van de verschill<strong>en</strong> in het brein hebb<strong>en</strong> wij e<strong>en</strong> aantal aanbeveling<strong>en</strong>die u kunt inzett<strong>en</strong> in de dagelijkse praktijk.Houd ze in bewegingE<strong>en</strong> kinderlichaam is niet gemaakt om stil te zitt<strong>en</strong>. Tijd<strong>en</strong>s het beweg<strong>en</strong>word<strong>en</strong> neurale snelweg<strong>en</strong> aangelegd in de hers<strong>en</strong><strong>en</strong> <strong>en</strong> door deto<strong>en</strong>ame van zuurstof word<strong>en</strong> hers<strong>en</strong><strong>en</strong> alerter. Door meer bewegingte integrer<strong>en</strong> tijd<strong>en</strong>s het ler<strong>en</strong> zijn de leereffect<strong>en</strong> hoger <strong>en</strong> onthoud<strong>en</strong>kinder<strong>en</strong> meer. Door beweging nem<strong>en</strong> gedrags- <strong>en</strong> conc<strong>en</strong>tratieproblem<strong>en</strong>af.M E N S E N K I N D E R E N 131 maart 201219


Tip Zorg dat u leermom<strong>en</strong>t<strong>en</strong> verplaatst naar andere ruimtes,zoals de speelplaats om voldo<strong>en</strong>de ruimte te creër<strong>en</strong>. Zorgervoor dat activiteit<strong>en</strong> e<strong>en</strong>voudig zijn <strong>en</strong> weinig material<strong>en</strong> <strong>en</strong>voorbereiding behoev<strong>en</strong>.Maak het visueelVisueel-ruimtelijke middel<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> zorg<strong>en</strong> voor e<strong>en</strong> betere aansluitingop de leerbehoefte. Jong<strong>en</strong>s hebb<strong>en</strong> vooral baat bij de grafischehulpmiddel<strong>en</strong> om taal beter te gebruik<strong>en</strong>. Meisjes profiter<strong>en</strong> meer vanvisuele modell<strong>en</strong>. Deze versterk<strong>en</strong> het ruimtelijk inzicht.Tip Maak gebruik van mindmapp<strong>en</strong> in je onderwijs*.Laat ze sam<strong>en</strong> ler<strong>en</strong>Sociale interactie stimuleert neurologische activiteit in de hers<strong>en</strong><strong>en</strong>.Deze is bevorderlijk voor het leerproces. Daarnaast kun je door sam<strong>en</strong>te werk<strong>en</strong> ess<strong>en</strong>tiële persoonlijke vaardighed<strong>en</strong> ler<strong>en</strong> <strong>en</strong> verbeter<strong>en</strong>.Ook kunn<strong>en</strong> jong<strong>en</strong>s door sam<strong>en</strong> te werk<strong>en</strong> met meisjes (<strong>en</strong>andersom) juist van elkaar ler<strong>en</strong>. Kinder<strong>en</strong> die zich emotioneel <strong>en</strong>sociaal veilig voel<strong>en</strong> ler<strong>en</strong> <strong>en</strong> onthoud<strong>en</strong> meer. Houd de groepsdynamiekin de gat<strong>en</strong>. Jong<strong>en</strong>s die laag in de sociale rangorde staan, lat<strong>en</strong>namelijk slechtere resultat<strong>en</strong> zi<strong>en</strong>.Tip Zorg dat u niet te snel oplossing<strong>en</strong> geeft voor uitdaging<strong>en</strong>.Het is belangrijk dat kinder<strong>en</strong> sam<strong>en</strong>werk<strong>en</strong> <strong>en</strong> sam<strong>en</strong>worstel<strong>en</strong> om uitdaging<strong>en</strong> aan te gaan. Op het mom<strong>en</strong>t datze er echt niet uitkom<strong>en</strong>, kunt u hints gev<strong>en</strong> of de activiteitaanpass<strong>en</strong>.Zorg dat het ertoe doetJong<strong>en</strong>s hebb<strong>en</strong> de relevantie van de leerstof voor het echte lev<strong>en</strong>meer nodig dan meisjes. Meisjes will<strong>en</strong> graag e<strong>en</strong> goede relatiebehoud<strong>en</strong> met de groepsleider. Jong<strong>en</strong>s will<strong>en</strong> graag wet<strong>en</strong> waaromze iets moet<strong>en</strong> do<strong>en</strong>. En dan volstaat het antwoord ‘Dat is goed voorlater’ helaas niet. Jong<strong>en</strong>s will<strong>en</strong> op korte termijn e<strong>en</strong> doel nastrev<strong>en</strong>.Zorg ervoor dat kinder<strong>en</strong> wat ze do<strong>en</strong> als zinvol ervar<strong>en</strong>.Tip Werk projectmatig <strong>en</strong> met onderzoeksvrag<strong>en</strong> om de leerstoffunctioneler te mak<strong>en</strong>.Ler<strong>en</strong> <strong>en</strong> kunstEr is e<strong>en</strong> positieve correlatie tuss<strong>en</strong> kunst <strong>en</strong> schoolprestaties, motivatie,zelfrespect <strong>en</strong> sociale vaardighed<strong>en</strong>. U kunt bijvoorbeeld muziekgebruik<strong>en</strong> tijd<strong>en</strong>s de verschill<strong>en</strong>de fas<strong>en</strong> van de les. Beeld<strong>en</strong>de kunstbevordert het d<strong>en</strong>kproces, het planningsproces <strong>en</strong> de verbale vaardighed<strong>en</strong>van kinder<strong>en</strong>.Tip Zet voor de les begint muziek op met e<strong>en</strong> vrolijke sfeer.Tijd<strong>en</strong>s het werk kunt u Bach of Vivaldi aanbied<strong>en</strong>. Als afsluitinge<strong>en</strong> vrolijk muziekje dat e<strong>en</strong> positief gevoel geeft.Aansluiting vind<strong>en</strong> bij het kindE<strong>en</strong> positieve relatie tuss<strong>en</strong> de groepsleider <strong>en</strong> het kind zorgt voor e<strong>en</strong>betere leeromgeving <strong>en</strong> dus minder leerproblem<strong>en</strong>. Deze positieverelatie is noodzakelijker bij kinder<strong>en</strong> met leerproblem<strong>en</strong>. Jong<strong>en</strong>s legg<strong>en</strong>graag contact door middel van e<strong>en</strong> wedstrijdje.Tip Doe regelmatig met spelletjes mee om contact met dejong<strong>en</strong>s te legg<strong>en</strong>.Communicatie met oudersOuderlijke betrokk<strong>en</strong>heid is e<strong>en</strong> heel belangrijke voorspeller van hetsucces van e<strong>en</strong> kind op school. E<strong>en</strong> goede communicatie met oudersis dan ook nodig. Als ouders <strong>en</strong> school teg<strong>en</strong>standers word<strong>en</strong>, is hetkind hier de dupe van.Tip Speel in op de achterligg<strong>en</strong>de vrag<strong>en</strong> van ouders tijd<strong>en</strong>se<strong>en</strong> gesprek over hun kind. Voor moeders geldt doorgaans:vindt de groepsleider mijn kind aardig? Voor vaders geldtvaker: hoe doet mijn kind het op school?Versterk de autonomie <strong>en</strong> het initiatief van de kindDe hers<strong>en</strong><strong>en</strong> selecter<strong>en</strong> de meest relevante informatie. Dit heeftconsequ<strong>en</strong>ties voor de aandacht <strong>en</strong> conc<strong>en</strong>tratie van kinder<strong>en</strong> in degroep. Rek<strong>en</strong><strong>en</strong> moet bijvoorbeeld concurrer<strong>en</strong> met andere afleiding<strong>en</strong>.Zorg ervoor dat kinder<strong>en</strong> zelf initiatief kunn<strong>en</strong> ton<strong>en</strong>, zelf keuzeskunn<strong>en</strong> mak<strong>en</strong> om de betrokk<strong>en</strong>heid <strong>en</strong> daarmee de aandacht <strong>en</strong>conc<strong>en</strong>tratie van kinder<strong>en</strong> te behoud<strong>en</strong>.Tip Ondersteun meisjes bij het nem<strong>en</strong> van initiatief. Zij will<strong>en</strong>graag overtuigd zijn van hun antwoord, voordat ze initiatiefnem<strong>en</strong> om het antwoord te gev<strong>en</strong>. Zorg ervoor dat ze het antwoordeerst kunn<strong>en</strong> voorbereid<strong>en</strong> met iemand anders.Barbara Sparreboom <strong>en</strong> Martijn Smoors zijn werkzaam alsonderwijsadviseur bij Onderwijs Maak Je Sam<strong>en</strong>Cartoons: Frank de Man <strong>en</strong> Janneke Kaagman*Voor meer informatie over mindmapp<strong>en</strong>, zie e-college van YorickSaeijs http://www.onderwijsmaakjesam<strong>en</strong>.nl/e-colleges/?ecollege=48Meer informatie over de verschill<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong>jong<strong>en</strong>s <strong>en</strong> meisjes <strong>en</strong> hoe hierop in tespel<strong>en</strong> in de praktijk, is te vind<strong>en</strong> inhet boek Boys&Girls, strategieën vooronderwijs aan jong<strong>en</strong>s & meisjes in hetbasisonderwijs, Michael Gurian, KathyStev<strong>en</strong>s <strong>en</strong> Kelley King, UitgeverijOnderwijs Maak Je Sam<strong>en</strong>.www.onderwijsmaakjesam<strong>en</strong>.nl20M E N S E N K I N D E R E N 131 maart 2012


Feest in Amsterdam? Ad BoesIn het voorwoord van de ‘Kwaliteitswijzer Basisonderwijs Amsterdam’ (december 2011)staat dat de eerste kwaliteitswijzer door schoolbestur<strong>en</strong> van de bijzondere schol<strong>en</strong><strong>en</strong> de geme<strong>en</strong>te Amsterdam met trots wordt gepres<strong>en</strong>teerd. Er zou, zo wordt gesteld,behoefte zijn aan e<strong>en</strong> eerlijke vergelijking van de kwaliteit van het onderwijs per school.Het instrum<strong>en</strong>t kwaliteitswijzer maakt het mogelijk om resultat<strong>en</strong> van schol<strong>en</strong> met e<strong>en</strong>vergelijkbare leerling<strong>en</strong>populatie vast te stell<strong>en</strong>. Het strev<strong>en</strong> is erop gericht dat in 2014ge<strong>en</strong> <strong>en</strong>kele Amsterdamse school meer als zwak wordt beoordeeld. Ook moet<strong>en</strong> schol<strong>en</strong>die voldo<strong>en</strong>de prester<strong>en</strong> word<strong>en</strong> geprikkeld om het maximale uit elk kind te hal<strong>en</strong>.‘Goed is namelijk niet goed g<strong>en</strong>oeg als er meer uit te hal<strong>en</strong> is’.Meer van hetzelfdeVoor mij ligt e<strong>en</strong> brochure van zestig pagina’s met daarin van alleAmsterdamse basisschol<strong>en</strong> gegev<strong>en</strong>s over vordering<strong>en</strong>. Zou m<strong>en</strong> inAmsterdam eig<strong>en</strong> opvatting<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> die bijvoorbeeld afwijk<strong>en</strong> vandie van de onderwijsinspectie? Dat blijkt niet het geval. Wie verderkijkt dan het voorwoord ziet al gauw dat Amsterdam de landelijkeonderwijspolitiek volgt, zo niet, daarop vooruit loopt. De kwaliteitswijzeris dan ook letterlijk meer van hetzelfde.De brochure bevat alle<strong>en</strong> cijfermatige gegev<strong>en</strong>s. Ze hebb<strong>en</strong> betrekkingop de beoordeling door de inspectie over de laatste drie jar<strong>en</strong>, opk<strong>en</strong>merk<strong>en</strong> van kinder<strong>en</strong>, op r<strong>en</strong>dem<strong>en</strong>t in het voortgezet onderwijsin het licht van het advies in het basisonderwijs, op de eindopbr<strong>en</strong>gst<strong>en</strong>van wie naar praktijkonderwijs/LWOO, vmbo <strong>en</strong> havo-vwo gaan,op de cito-eindtoets (ruwe <strong>en</strong> gecorrigeerd) <strong>en</strong> op de tuss<strong>en</strong>tijdsopbr<strong>en</strong>gst<strong>en</strong>op zes gebied<strong>en</strong>.In gesprekIk vraag Pieter van Schie, directeur van j<strong>en</strong>aplanschool De Zev<strong>en</strong>sprongin Amsterdam, voor e<strong>en</strong> gesprek over de kwaliteitswijzer. Hijneemt contact op met Bas Moll, de directeur van de Anne Frank Montessorischool,die graag meedoet. En zo buig<strong>en</strong> we ons sam<strong>en</strong> overde tekst van de brochure.De eerste vraag is mete<strong>en</strong> de belangrijkste. Hebb<strong>en</strong> we hier met e<strong>en</strong>gew<strong>en</strong>ste ontwikkeling te do<strong>en</strong>? Mijn gesprekspartners zijn het er snelover e<strong>en</strong>s, dat is niet zo. We hebb<strong>en</strong> niet te mak<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> auth<strong>en</strong>tiekAmsterdams geluid, maar met e<strong>en</strong> lokale uitwerking van wat eldersal veel eerder is bedacht. ‘Elders’, niet in D<strong>en</strong> Haag of Utrecht waarhet kabinet <strong>en</strong> de inspectie beleid bed<strong>en</strong>k<strong>en</strong> <strong>en</strong> dat uitvoer<strong>en</strong>, maar inEngeland <strong>en</strong> de Ver<strong>en</strong>igde Stat<strong>en</strong>. Daar zijn methodiek<strong>en</strong> ontwikkeldén ingevoerd die het mogelijk zoud<strong>en</strong> mak<strong>en</strong> om uitsprak<strong>en</strong> te do<strong>en</strong>over de vordering<strong>en</strong> van kinder<strong>en</strong> én tegelijkertijd ook over de schoolals geheel. De vakgebied<strong>en</strong> die daarvoor in aanmerking kom<strong>en</strong> zijn- driemaal rad<strong>en</strong> - rek<strong>en</strong><strong>en</strong> <strong>en</strong> taal. Na ti<strong>en</strong> jaar word<strong>en</strong> we door critici,die aanvankelijk van harte meeded<strong>en</strong>, gewaarschuwd. De smallefocus van het onderzoek naar kwaliteit heeft geleid tot verschralingvan het onderwijsaanbod. E<strong>en</strong> uitbreiding van de tijd aan die vakk<strong>en</strong>besteed leidt niet automatisch tot betere scores. Als daarvan al sprakeis, bestaat er twijfel over de betrouwbaarheid van de uitkomst<strong>en</strong> vanhet onderzoek, zo meld<strong>en</strong> Amerikaanse critici.Ook in Amsterdam word<strong>en</strong> belangrijke del<strong>en</strong> van het voorgeschrev<strong>en</strong>curriculum, uitlop<strong>en</strong>d op e<strong>en</strong> batterij toets<strong>en</strong>, g<strong>en</strong>egeerd. Alle<strong>en</strong> wathard gemet<strong>en</strong> kan word<strong>en</strong> telt. Zo ontbreekt maar liefst meer dan dehelft van wat op het gebied van taalonderwijs is voorgeschrev<strong>en</strong>. Nietomdat het ontbrek<strong>en</strong>de onbelangrijk zou zijn, maar omdat daarvoorge<strong>en</strong> toets<strong>en</strong> beschikbaar zijn. Dat betek<strong>en</strong>t onder meer dat wereldoriëntatiein het j<strong>en</strong>aplanonderwijs <strong>en</strong> kosmische opvoeding in hetmontessorionderwijs ge<strong>en</strong> aandacht krijg<strong>en</strong>. Ze k<strong>en</strong>n<strong>en</strong> ge<strong>en</strong> onderwijsinhoudelijkeord<strong>en</strong>ing, noch e<strong>en</strong> strikte koppeling van leerstof <strong>en</strong>leerjaar.De inspectie hanteert vier categorieën schol<strong>en</strong>. Op drie daarvan wordte<strong>en</strong> correctie toegepast. In Amsterdam zijn het er vijf. Beide zijn tegrofmazig. Het maakt veel uit of e<strong>en</strong> school net of ruim in e<strong>en</strong> van degroep<strong>en</strong> terecht komt. Het kan aantrekkelijk zijn om met e<strong>en</strong> kleine<strong>en</strong> al of niet manipulatieve bijstelling van de gegev<strong>en</strong>s in e<strong>en</strong> anderegroep terecht te kom<strong>en</strong>, waardoor het oordeel ‘zwak’ kan word<strong>en</strong>omzeild.Waarom toch deze aanvechtbare werkwijze? Omdat is gekoz<strong>en</strong> voore<strong>en</strong> werkwijze waarbij schol<strong>en</strong> onderling word<strong>en</strong> vergelek<strong>en</strong>.DroombeeldDe CITO-eindtoets neemt ook in het Amsterdamse onderzoek naarkwaliteit e<strong>en</strong> belangrijke plaats in. Met e<strong>en</strong> begin- <strong>en</strong> eindscore zouM E N S E N K I N D E R E N 131 maart 201221


gaan. Het is nodig dat ouders <strong>en</strong> groepsleiders vóór de binn<strong>en</strong>komstvan e<strong>en</strong> kind over <strong>en</strong> weer hun verwachting<strong>en</strong> <strong>en</strong> hun wederzijds aandeelin de opvoeding <strong>en</strong> het onderwijs, in deze volgorde, met elkaarbesprek<strong>en</strong> <strong>en</strong> op elkaar afstemm<strong>en</strong>.De kwaliteitswijzer is ook voor ouders gemaakt. Zij zoud<strong>en</strong> met degegev<strong>en</strong>s e<strong>en</strong> verantwoorde schoolkeuze kunn<strong>en</strong> mak<strong>en</strong>. We zull<strong>en</strong>er kort over zijn. De armoedige opsomming van ti<strong>en</strong>tall<strong>en</strong> getall<strong>en</strong>draagt niet bij tot wat w<strong>en</strong>selijk <strong>en</strong> noodzakelijk is. Voor veel ouderszull<strong>en</strong> de gegev<strong>en</strong>s onbegrijpelijk.het r<strong>en</strong>dem<strong>en</strong>t van e<strong>en</strong> school berek<strong>en</strong>d kunn<strong>en</strong> word<strong>en</strong>. Het is hetdroombeeld van m<strong>en</strong>ige politicus die wil nagaan of gesp<strong>en</strong>deerdegeld<strong>en</strong> terecht ter beschikking zijn gesteld. Zoals bek<strong>en</strong>d is, maakthet CITO bezwaar teg<strong>en</strong> vergelijking<strong>en</strong> <strong>en</strong> beoordeling<strong>en</strong> die op dezewijze zijn verkreg<strong>en</strong>. Het instituut heeft boter op het hoofd, want hetbr<strong>en</strong>gt oef<strong>en</strong>materiaal uit op e<strong>en</strong> zich uitbreid<strong>en</strong>de markt.Meer dan twijfelachtig is het opnem<strong>en</strong> van tuss<strong>en</strong>tijdse opbr<strong>en</strong>gst<strong>en</strong>in het onderzoek naar kwaliteit, omdat daarmee wordt uitgegaan vande onjuiste suggestie dat curricula id<strong>en</strong>tiek zijn <strong>en</strong> dat hun opbouwover de jar<strong>en</strong> he<strong>en</strong> overal gelijk is. Ongelijkheid in curricula binn<strong>en</strong>hetzelfde wettelijk kader hebb<strong>en</strong> t<strong>en</strong> minste twee belangrijke oorzak<strong>en</strong>.Schol<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> - tot nu toe <strong>en</strong> hoe lang nog? - de vrijheid omaan wat is voorgeschrev<strong>en</strong> meer of minder belang te hecht<strong>en</strong> én omhet mom<strong>en</strong>t van aanbieding van leerstof zelfte bepal<strong>en</strong>. In het lokale onderwijsconceptword<strong>en</strong> die keuz<strong>en</strong> zichtbaar. In de tweedeplaats moet het individuele curriculum - ge<strong>en</strong>twee kinder<strong>en</strong> zijn gelijk – word<strong>en</strong> aangepastaan de herkomst van ieder kind <strong>en</strong> di<strong>en</strong>s actuelemilieuk<strong>en</strong>merk<strong>en</strong>. Schol<strong>en</strong> moet<strong>en</strong>, bijvoorbeeld,vrij zijn in hun keuze wanneer heteig<strong>en</strong>lijke proces van ler<strong>en</strong> lez<strong>en</strong> begint. Dievrijheid kan betrekking hebb<strong>en</strong> op de inhoudvan dat onderwijs én op e<strong>en</strong> groep of leerjaar.Met de beoogde komst van e<strong>en</strong> flink deel vankinder<strong>en</strong> die tot voor kort naar het speciaalonderwijs ging<strong>en</strong>, pass<strong>en</strong>d onderwijs, is hetnog veel meer nodig om leerjaar <strong>en</strong> leerstof teontkoppel<strong>en</strong> <strong>en</strong> om het curriculum te herzi<strong>en</strong>.Op dit belangrijke punt gaan de j<strong>en</strong>aplan- <strong>en</strong>montessoriconcept<strong>en</strong> gelijk op. Het heeft eralle schijn van dat het overjarige leerstofjaarklass<strong>en</strong>systeemin het basisonderwijs binn<strong>en</strong>sluipt.<strong>Ouders</strong>Het is ernstig dat de bewust gezaaide onrust over de kwaliteit vanons onderwijs ook de ouders heeft bereikt. Vrag<strong>en</strong> over vordering<strong>en</strong>van e<strong>en</strong> zoon of dochter zijn vaak door twijfel ingegev<strong>en</strong>. Het is goed<strong>en</strong> nodig dat school <strong>en</strong> ouders e<strong>en</strong> int<strong>en</strong>sief contact met elkaar aanHoudbaarheidsdatumHet is de vraag of het instrum<strong>en</strong>tarium kwaliteitswijzer verbeteringbehoeft. Ons antwoord luidt: Ne<strong>en</strong>, zolang de uitgangspunt<strong>en</strong> nietdeug<strong>en</strong> heeft dat ge<strong>en</strong> <strong>en</strong>kele zin. Schol<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> er recht op omte word<strong>en</strong> beoordeeld over de volle breedte van het voorgeschrev<strong>en</strong>curriculum <strong>en</strong> wat de school er, na verkreg<strong>en</strong> toestemming, daaraanzelf nog toevoegt. In de tweede plaats moet word<strong>en</strong> afgezi<strong>en</strong> van hetvergelijk<strong>en</strong> van schol<strong>en</strong> waarbij ge<strong>en</strong> of in ieder geval in onvoldo<strong>en</strong>demate rek<strong>en</strong>ing wordt gehoud<strong>en</strong> met gegev<strong>en</strong> én gekoz<strong>en</strong> verschill<strong>en</strong>.T<strong>en</strong>slotte e<strong>en</strong> weinig riskante voorspelling. Hoe lang gaat deze kwaliteitsmetermee? Niet zo lang. Òf het instrum<strong>en</strong>t wordt verder ontwikkeld,òf het inzicht breekt door dat e<strong>en</strong> totaal andere b<strong>en</strong>adering vanhet bevorder<strong>en</strong> van onderwijskwaliteit noodzakelijk is. In Amerika <strong>en</strong>Engeland komt m<strong>en</strong> terug op eerder gemaakte keuz<strong>en</strong>, die behelz<strong>en</strong>ook de notie dat schol<strong>en</strong> de vrijheid herkrijg<strong>en</strong> om de stap te mak<strong>en</strong>van ‘het onderwijs’ waarin ze zich niet herk<strong>en</strong>n<strong>en</strong> naar ‘onze school’.Het staat vast dat die belangrijke bijstelling zal bijdrag<strong>en</strong> aan het herstelvan de motivatie van lerar<strong>en</strong>. Die verdi<strong>en</strong>t het om de hoogsteprioriteit te krijg<strong>en</strong>.En wat te do<strong>en</strong> met de kwaliteitswijzer? Geef die e<strong>en</strong> promin<strong>en</strong>teplaats: in de vitrine met ‘rec<strong>en</strong>te aanwinst<strong>en</strong>’ van het onderwijsmuseum.Ad Boes is lid van het comité ‘Red het basisonderwijs’.Fotografie: Felix Meijer22M E N S E N K I N D E R E N 131 maart 2012


VANUIT DE OPLEIDINGJurre Koningwet<strong>en</strong>schappelijkd<strong>en</strong>k<strong>en</strong> met DarwinSinds ik op de Pabo in aanraking kwam met j<strong>en</strong>aplanonderwijs heeft het me geboeid, in het bijzonder de c<strong>en</strong>trale roldie wereldoriëntatie inneemt. Dit past goed bij mijn eig<strong>en</strong> visie <strong>en</strong> mijn wet<strong>en</strong>schappelijke achtergrond. Voor mijnLIO-stage b<strong>en</strong> ik dan ook bewust op zoek gegaan naar e<strong>en</strong> J<strong>en</strong>aplanschool, want ik wilde graag e<strong>en</strong>s zi<strong>en</strong> hoe defilosofie in de praktijk vormgegev<strong>en</strong> werd. In e<strong>en</strong> bov<strong>en</strong>bouwgroep van de Walter Gillijnsschool in Zutph<strong>en</strong> heb ik e<strong>en</strong>aantal project<strong>en</strong> meegemaakt. Daar heb ik ook e<strong>en</strong> project over de evolutietheorie van Charles Darwin uitgevoerd.Wet<strong>en</strong>schappelijke werkwijzeDe theorie van Darwin plaatst alle (verdere) k<strong>en</strong>nis van de lev<strong>en</strong>d<strong>en</strong>atuur in e<strong>en</strong> kader <strong>en</strong> is e<strong>en</strong>voudig te begrijp<strong>en</strong>. Bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> d<strong>en</strong>k ikdat de theorie ook vele verhelder<strong>en</strong>de <strong>en</strong> nuttige inzicht<strong>en</strong> verschaftover ons dagelijks lev<strong>en</strong>. D<strong>en</strong>k aan teg<strong>en</strong> antibiotica resist<strong>en</strong>te bacteriën,maar ook aan ons eetpatroon, waarom vind<strong>en</strong> we zoet <strong>en</strong> vetet<strong>en</strong> zo lekker?Ik heb dit onderwerp gekoppeld aan de vraag of ik het begrip vanwet<strong>en</strong>schap <strong>en</strong> vooral de wet<strong>en</strong>schappelijke manier van d<strong>en</strong>k<strong>en</strong> kanvergrot<strong>en</strong> in deze bov<strong>en</strong>bouwgroep. Ik zie dit als e<strong>en</strong> belangrijke taakvan het onderwijs, omdat kritische d<strong>en</strong>kvaardighed<strong>en</strong> <strong>en</strong> e<strong>en</strong> basalewet<strong>en</strong>schappelijke geletterdheid in mijn og<strong>en</strong> noodzakelijk zijn om,in deze snel verander<strong>en</strong>de maatschappij waarbij er e<strong>en</strong> <strong>en</strong>orme (<strong>en</strong>steeds harder groei<strong>en</strong>de) hoeveelheid informatie op ons afkomt, goedte kunn<strong>en</strong> blijv<strong>en</strong> functioner<strong>en</strong>. Ik vind het belangrijk om vaardighed<strong>en</strong>te ler<strong>en</strong> waarmee je kunt bepal<strong>en</strong> hoe bepaalde informatie totstand is gekom<strong>en</strong> <strong>en</strong> hoe deze te verifiër<strong>en</strong> is. Dit is de basis van dewet<strong>en</strong>schappelijke werkwijze.LiteratuuronderzoekE<strong>en</strong> uitgebreid docum<strong>en</strong>t over dit onderwerp is van de AmerikaanseNational Academy of Sci<strong>en</strong>ces: ‘Teaching About Evolution and theNature of Sci<strong>en</strong>ce’ 1 . Hierin kwam<strong>en</strong> de twee hierbov<strong>en</strong> beschrev<strong>en</strong>onderwerp<strong>en</strong> waaraan ik graag aandacht wilde bested<strong>en</strong>, uitgebreidaan bod.De Koninklijke Academie van Wet<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong> heeft in 2005 e<strong>en</strong>docum<strong>en</strong>t geschrev<strong>en</strong> g<strong>en</strong>aamd ‘Visie op wet<strong>en</strong>schap <strong>en</strong> techniek inhet basisonderwijs’ 2 . Wet<strong>en</strong>schap <strong>en</strong> techniekonderwijs sluit<strong>en</strong> aanbij e<strong>en</strong> natuurlijke neiging van kinder<strong>en</strong>, zoals vrag<strong>en</strong> stell<strong>en</strong>, verband<strong>en</strong>legg<strong>en</strong>, creatief zijn <strong>en</strong> bouw<strong>en</strong> van constructies. Het gaat nietom het aanler<strong>en</strong> van <strong>en</strong>cyclopedische k<strong>en</strong>nis, maar om e<strong>en</strong> (wet<strong>en</strong>schappelijke)‘geesteshouding’.Over onderzoek<strong>en</strong>d <strong>en</strong> ontwerp<strong>en</strong>d ler<strong>en</strong> is veel geschrev<strong>en</strong>, onderandere door het Platform Beta Techniek in 2007 3 . Deze twee, veelovere<strong>en</strong>komst<strong>en</strong> verton<strong>en</strong>de, manier<strong>en</strong> van ler<strong>en</strong> pass<strong>en</strong> goed bij dewet<strong>en</strong>schappelijke methode. Je sluit aan bij e<strong>en</strong> aantal ontwikkelingsgebied<strong>en</strong>van kinder<strong>en</strong>, zoals het will<strong>en</strong> red<strong>en</strong>er<strong>en</strong> over oplossing<strong>en</strong>,zorgvuldig will<strong>en</strong> werk<strong>en</strong>, nieuwsgierig zijn naar juistheid van bewering<strong>en</strong>,informatie will<strong>en</strong> del<strong>en</strong>, het funder<strong>en</strong> van oordel<strong>en</strong> <strong>en</strong> op<strong>en</strong>staanvoor de m<strong>en</strong>ing van ander<strong>en</strong>.De Commissie Vernieuwing Biologieonderwijs heeft in 2007 e<strong>en</strong>leerlijn voor biologieonderwijs van vier tot achtti<strong>en</strong> jaar beschrev<strong>en</strong> 4 .Ze heeft e<strong>en</strong> vijftal systeemconcept<strong>en</strong> omschrev<strong>en</strong> die geld<strong>en</strong> vooralle biologische system<strong>en</strong> <strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> deze op verschill<strong>en</strong>de niveausuitgewerkt, bijvoorbeeld cel, organisme <strong>en</strong> ecosysteem. Eén van diesysteemconcept<strong>en</strong> is evolutie.Na deze studie was ik b<strong>en</strong>ieuwd wat er in de kerndoel<strong>en</strong> beschrev<strong>en</strong>staat over evolutie. E<strong>en</strong> aantal kerndoel<strong>en</strong> omschrijv<strong>en</strong> onderwerp<strong>en</strong>die goed aan evolutie gekoppeld zoud<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> word<strong>en</strong>, maar deevolutietheorie wordt nerg<strong>en</strong>s in de kerndoel<strong>en</strong> expliciet g<strong>en</strong>oemd.Natuur40 De leerling<strong>en</strong> ler<strong>en</strong> in deeig<strong>en</strong> omgeving veel voorkom<strong>en</strong>deplant<strong>en</strong> <strong>en</strong> dier<strong>en</strong>onderscheid<strong>en</strong> <strong>en</strong> b<strong>en</strong>oem<strong>en</strong><strong>en</strong> ler<strong>en</strong> hoe ze functioner<strong>en</strong>in hun leefomgeving.41 De leerling<strong>en</strong> ler<strong>en</strong> over debouw van plant<strong>en</strong>, dier<strong>en</strong> <strong>en</strong>m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> <strong>en</strong> over de vorm <strong>en</strong>functie van hun onderdel<strong>en</strong>.Deze kerndoel<strong>en</strong> zou je goedkunn<strong>en</strong> aangrijp<strong>en</strong> om het te hebb<strong>en</strong> over aanpassing aan de omgevingvan organism<strong>en</strong>, hoe de vorm <strong>en</strong> functie ontstaan is <strong>en</strong> de biodiversiteit.M E N S E N K I N D E R E N 131 maart 201223


Ruimte49 De leerling<strong>en</strong> ler<strong>en</strong> over de mondiale ruimtelijke spreiding vanbevolkingsconc<strong>en</strong>traties <strong>en</strong> godsdi<strong>en</strong>st<strong>en</strong>, van klimat<strong>en</strong>, <strong>en</strong>ergiebronn<strong>en</strong><strong>en</strong> van natuurlandschapp<strong>en</strong> zoals vulkan<strong>en</strong>, woestijn<strong>en</strong>,tropische reg<strong>en</strong>woud<strong>en</strong>, hooggebergt<strong>en</strong> <strong>en</strong> rivier<strong>en</strong>.Vooral het laatste deel van dit kerndoel is e<strong>en</strong> mooi aanknopingspuntom het over de geografische spreiding van soort<strong>en</strong> te hebb<strong>en</strong>(Waarom bevind<strong>en</strong> bijna alle buideldier<strong>en</strong> zich in Australië?)Ik zou er e<strong>en</strong> voorstander van zijn om e<strong>en</strong> extra kerndoel op te nem<strong>en</strong>binn<strong>en</strong> het vakgebied ‘Natuur’ waarin evolutie expliciet g<strong>en</strong>oemdwordt. Iets in de trant van:Kinder<strong>en</strong> ler<strong>en</strong> over de evolutie, natuurlijke selectie <strong>en</strong> het geme<strong>en</strong>schappelijkvoorouderschap van alle lev<strong>en</strong>de natuur.Ook stel ik voor om het eerste tijdvak van ‘jagers <strong>en</strong> boer<strong>en</strong>’ uit te breid<strong>en</strong>tot ‘aapm<strong>en</strong>s<strong>en</strong>, jagers <strong>en</strong> boer<strong>en</strong>’. Immers verreweg het grootstedeel van de geschied<strong>en</strong>is van de m<strong>en</strong>s <strong>en</strong> vooral het ‘m<strong>en</strong>s word<strong>en</strong>’speelt zich af vóór de door de meeste schol<strong>en</strong> behandelde stof.Ondanks het feit dat er op mijn stageschool, zoals waarschijnlijk opveel j<strong>en</strong>aplanschol<strong>en</strong>, ge<strong>en</strong> natuurmethode gebruikt werd, heb ikde meest gangbare natuurmethodes bestudeerd (Vogelvlucht, Naut,Natuurlijk, Wijzer door de Natuur, Leefwereld, Natuniek <strong>en</strong> Topondernemers).Ik kwam hierin ge<strong>en</strong> <strong>en</strong>kele verwijzing naar Darwin ofde evolutietheorie teg<strong>en</strong>. Uit navraag bij de betreff<strong>en</strong>de uitgeverij<strong>en</strong>bleek dat dit vaak e<strong>en</strong> bewuste keuze is, omdat er schol<strong>en</strong> zijn (vaakmet e<strong>en</strong> lev<strong>en</strong>beschouwelijke inslag) die dit niet waarder<strong>en</strong> <strong>en</strong> omdathet niet in de kerndoel<strong>en</strong> staat. De uitgevers will<strong>en</strong> hun product<strong>en</strong>begrijpelijkerwijs zo breed mogelijk kunn<strong>en</strong> aanbied<strong>en</strong>.PraktijkBij de vertaling van deze ideeën naar e<strong>en</strong> werkbaar project heb ikme lat<strong>en</strong> inspirer<strong>en</strong> door de j<strong>en</strong>aplanaanpak ‘de fiets van Jans<strong>en</strong>’. Bijdeze aanpak wordt uitgegaan van e<strong>en</strong> inspirer<strong>en</strong>de op<strong>en</strong>ingsactiviteitwaarbij voork<strong>en</strong>nis wordt geïnv<strong>en</strong>tariseerd <strong>en</strong> geactiveerd <strong>en</strong> waaringroepjes kinder<strong>en</strong> e<strong>en</strong> vraag c<strong>en</strong>traal stell<strong>en</strong> die ze gedur<strong>en</strong>de de projectwek<strong>en</strong>uitwerk<strong>en</strong> tot e<strong>en</strong> pres<strong>en</strong>tatie.Bij de start laat ik e<strong>en</strong> videoclip zi<strong>en</strong> (van Fatboy Slim, ‘Right here,right now’ e<strong>en</strong>voudig op YouTube te vind<strong>en</strong>). In deze clip zie je e<strong>en</strong>e<strong>en</strong>cellige “evoluer<strong>en</strong>” via vis, amfibie, reptiel, aap tot m<strong>en</strong>s. Dezeclip is aanleiding tot e<strong>en</strong> groepsgesprek <strong>en</strong> activering van de voork<strong>en</strong>nis.Tijd<strong>en</strong>s dit gesprek mak<strong>en</strong> we e<strong>en</strong> woordweb rond evolutie <strong>en</strong> dekinder<strong>en</strong> bed<strong>en</strong>k<strong>en</strong> vervolg<strong>en</strong>s e<strong>en</strong> vraag die ze will<strong>en</strong> onderzoek<strong>en</strong>.Om de motivatie hoog te houd<strong>en</strong> heb ik hier geprobeerd de kinder<strong>en</strong>zo vrij mogelijk te houd<strong>en</strong> <strong>en</strong> daartoe ook onderwerp<strong>en</strong> die niet directmet evolutie te mak<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong>, maar er wel aan rak<strong>en</strong>, zoals m<strong>en</strong>sap<strong>en</strong><strong>en</strong> dinosauruss<strong>en</strong>, toe te staan.Ik heb zorg gedrag<strong>en</strong> voor e<strong>en</strong> rijke leeromgeving door e<strong>en</strong> grootaantal boek<strong>en</strong> mee te nem<strong>en</strong> <strong>en</strong> door ook diverse lesactiviteit<strong>en</strong>aan het onderwerp te koppel<strong>en</strong>, zoals begrijp<strong>en</strong>d lez<strong>en</strong> (in de serieElke Dag Wijzer op k<strong>en</strong>nisnet is e<strong>en</strong> lesbrief over evolutie te vind<strong>en</strong>)<strong>en</strong> de voorleestijd te gebruik<strong>en</strong> voor e<strong>en</strong> erg aansprek<strong>en</strong>dboek van Bas Haring ‘Kaas <strong>en</strong> de evolutietheorie’. Ook heb ik e<strong>en</strong>webkwestie gemaakt, deze is hier te vind<strong>en</strong>: http://mak<strong>en</strong>.wikiwijs.nl/?id=15&arrangem<strong>en</strong>t=32201 (je di<strong>en</strong>t hiervoor ingelogd te zijn opwikiwijs).Ik heb e<strong>en</strong> aantal kringgesprekk<strong>en</strong> gehoud<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> filosofischeinslag. Dit kan uitstek<strong>en</strong>d op basis van de korte flimpjes die beschikbaarzijn op WiseBits van de RVU <strong>en</strong> ook Bas Haring (www.wisebits.nl). Op deze site wordt in e<strong>en</strong> filmpje van ongeveer e<strong>en</strong> minuut e<strong>en</strong>vraag c<strong>en</strong>traal gesteld die als beginpunt van e<strong>en</strong> gesprek kan di<strong>en</strong><strong>en</strong>.Voorbeeld<strong>en</strong> gekoppeld aan evolutie zijn: ‘Wat als er ge<strong>en</strong> plan voorons is?’, ‘Voor wie is het erg als de panda uitsterft?’, ‘Hoe bepaalt deomgeving evolutie?’ <strong>en</strong> ‘Hoe hard moet e<strong>en</strong> zebra kunn<strong>en</strong> lop<strong>en</strong>?’.Vooral de laatste twee l<strong>en</strong><strong>en</strong> zich uitstek<strong>en</strong>d voor gesprekk<strong>en</strong> overde mechanism<strong>en</strong> van evolutie. E<strong>en</strong> zebra hoeft namelijk niet harderte lop<strong>en</strong> dan de leeuw, als hij maar harder loopt dan de langzaamstezebra (survival of the fittest).In e<strong>en</strong> activiteit g<strong>en</strong>aamd ‘Aanpassing aan de omgeving’ wordt e<strong>en</strong>schrijf- <strong>en</strong> tek<strong>en</strong>opdracht gecombineerd. De kinder<strong>en</strong> gev<strong>en</strong> in verhaalvormantwoord op e<strong>en</strong> aantal vrag<strong>en</strong> over hoe e<strong>en</strong> dier (dat zezelf mog<strong>en</strong> kiez<strong>en</strong>) met zijn omgeving sam<strong>en</strong>gaat <strong>en</strong> -werkt. Voorbeeld<strong>en</strong>:et<strong>en</strong>/geget<strong>en</strong> word<strong>en</strong>, schutkleur, andere dier<strong>en</strong>, etc. Zetek<strong>en</strong><strong>en</strong> de omgeving waarin het door hun gekoz<strong>en</strong> dier leeft <strong>en</strong> zett<strong>en</strong>er e<strong>en</strong> korte beschrijving bij.In e<strong>en</strong> vervolgles word<strong>en</strong> de tek<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> met beschrijving van deomgeving uitgewisseld, zodat er niet bij elkaar pass<strong>en</strong>de combinatiesvan dier <strong>en</strong> omgeving ontstaan. De kinder<strong>en</strong> d<strong>en</strong>k<strong>en</strong> na over hoe hethet betreff<strong>en</strong>de dier in die omgeving zou vergaan, wat aanpassing<strong>en</strong>zoud<strong>en</strong> moet<strong>en</strong> zijn voor het dier om te kunn<strong>en</strong> overlev<strong>en</strong> in d<strong>en</strong>ieuwe omgeving <strong>en</strong> schrijv<strong>en</strong> dit op (of pres<strong>en</strong>ter<strong>en</strong> dit kort).Hierin komt e<strong>en</strong> grote creativiteit <strong>en</strong> fantasie van de kinder<strong>en</strong> naarvor<strong>en</strong>. Opmerking<strong>en</strong> als ‘Poolvos: ik heb me niet echt aan mijnomgeving aangepast, want ik b<strong>en</strong> toch al wit’ zijn prachtige mom<strong>en</strong>t<strong>en</strong>om het onderwerp van adaptatie aan de omgeving aan de orde testell<strong>en</strong>. Hoe komt het dat de poolvos wit is? Is hij ‘toch al’ wit of heefthij zich juist aangepast aan zijn omgeving?In e<strong>en</strong> tweetal less<strong>en</strong> g<strong>en</strong>aamd reconstructie wordt stilgestaan bijhet construer<strong>en</strong> van informatie: hoe wet<strong>en</strong> wet<strong>en</strong>schappers watze wet<strong>en</strong>? In de eerste activiteit krijg<strong>en</strong> de kinder<strong>en</strong> tweemaal e<strong>en</strong><strong>en</strong>velop met daarin e<strong>en</strong> zin waarvan de woord<strong>en</strong> los van elkaar zijngeknipt. Ze moet<strong>en</strong> zelf de zin terug zi<strong>en</strong> te puzzel<strong>en</strong>. De eerste isNJPV confer<strong>en</strong>tie 2012Donderdag 1 <strong>en</strong> vrijdag 2 november 2012Het programma conc<strong>en</strong>treert zich op het wez<strong>en</strong> van de stamgroep.Schol<strong>en</strong> krijg<strong>en</strong> bericht, wanneer de digitale inschrijving van start gaat.24M E N S E N K I N D E R E N 131 maart 2012


H u i s b e z o e kGelovig of niet gelovig, je moet wel erg afgestompt zijn om e<strong>en</strong> uitnodiging van Jezus zelf naast je neer te legg<strong>en</strong>. Jezus was in dit geval: JezusRodriguez uit Barcelona. Bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> had ik hem zelf gevraagd of het hem schikte dat ik bij deze Spaans-Nederlandse familie, net e<strong>en</strong> half jaarin Nederland, op huisbezoek zou kom<strong>en</strong>. Jezus schreef in onberispelijk Nederlands:Geachte m<strong>en</strong>eer de meester,Het schikt ons niet op de datumdie u ons heeft voorgesteld,dan zit ik in de nachtdi<strong>en</strong>st.In plaats daarvan nodig<strong>en</strong> we u alstublieft uitop dinsdag 7 maart om 17.00u.Met vri<strong>en</strong>delijke groet,Jezus RodriguezHun dochter stond glunder<strong>en</strong>d aan mijn bureau met het briefje. Ze verteldehoe zij het briefje eerst had geschrev<strong>en</strong>, waarna haar vader het vanhaar had overgeschrev<strong>en</strong>. En ze vertelde ook dat haar vader paella zoumak<strong>en</strong>. Of ik ook vis lustte?Ik had van collega’s wel e<strong>en</strong>s gehoord dat zij hun huisbezoek<strong>en</strong> rondet<strong>en</strong>stijd pland<strong>en</strong>. Dan hoefd<strong>en</strong> zij zelf niet te kok<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> aantal bov<strong>en</strong>bouwcollega’sinformeerde bij hun midd<strong>en</strong>bouwcollega’s dan ook waarhet et<strong>en</strong> lekker <strong>en</strong> smakelijk was. E<strong>en</strong> <strong>en</strong>kele topkok werd zelfs in degeme<strong>en</strong>schappelijke vergadering<strong>en</strong> besprok<strong>en</strong>. Maar mij was dat gunstigelot nog niet toegevall<strong>en</strong>. Niemand kon ooit als ik e<strong>en</strong> datum voorstelde. Ditzou de eerste keer word<strong>en</strong>.Die dinsdag legde ik de geschied<strong>en</strong>isles klaar waar ik al zo lang mee draalde <strong>en</strong> toog naar e<strong>en</strong> van de flats die rondom de school stond<strong>en</strong>.Nadat ik mijn jas had afgegev<strong>en</strong> aan de vrouw des huizes <strong>en</strong> ik e<strong>en</strong> bewonder<strong>en</strong>de opmerking over de echte Spaanse inrichting had gemaakt,werd mij e<strong>en</strong> poef aan het raam gewez<strong>en</strong>, met uitzicht op onze school. Ik zag mijn eig<strong>en</strong> lokaal overduidelijk. Ik herk<strong>en</strong>de alle details op mijnbureau <strong>en</strong> zag zelfs de les over de tachtigjarige oorlog duidelijk klaar ligg<strong>en</strong>. Wat geschokt keek ik naar mijn gastvrouw, omdat ik mij daaraltijd onbespied had gewaand. Geamuseerd vertelde zij in het Engels dat haar dochter daardoor laatst e<strong>en</strong> primeur had: Zij had gezi<strong>en</strong> dat ere<strong>en</strong> andere groepsleider het licht had aan gedaan. Ik moest dus wel ziek zijn <strong>en</strong> zo kon zij op het schoolplein mete<strong>en</strong> vertell<strong>en</strong> wie me verving.De zoete Spaanse wijn kwam op tafel. Het was t<strong>en</strong>slotte al vijf uur geweest. De heer des huizes sneed flinterdunne plakjes van e<strong>en</strong> <strong>en</strong>ormeham. Zout <strong>en</strong> harder dan ik had verwacht. Dat at<strong>en</strong> we als e<strong>en</strong> soort chips; erg lekker. De eettafel werd niet gedekt. De familie kwam op poefsnaast mij zitt<strong>en</strong> <strong>en</strong> in het midd<strong>en</strong> werd de <strong>en</strong>orme schotel paella neergezet. Nadat ik de kwaliteit<strong>en</strong> van hun dochter roemde, waar ge<strong>en</strong> woordvan was gelog<strong>en</strong>, hadd<strong>en</strong> we het over de liefde. Ik was net verliefd <strong>en</strong> Spanjaard<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> er ook verstand van. En zo werd<strong>en</strong> wij vri<strong>en</strong>d<strong>en</strong>,wat gevierd werd met steeds meer wijn, waardoor ik voor de rest van het verhaal niet helemaal kan instaan.Ik d<strong>en</strong>k dat ik op e<strong>en</strong> gegev<strong>en</strong> mom<strong>en</strong>t toch iets van e<strong>en</strong> eindtijd b<strong>en</strong> gaan lall<strong>en</strong>, terwijl ik blij was dat ik niet nog meer huisbezoek<strong>en</strong> geplandhad op deze avond. Maar ik moest de volg<strong>en</strong>de ocht<strong>en</strong>d om half neg<strong>en</strong> toch wel weer e<strong>en</strong> sam<strong>en</strong>hang<strong>en</strong>d verhaal kunn<strong>en</strong> vertell<strong>en</strong>. Ik d<strong>en</strong>kdus dat ik ‘Al elf uur?!’ heb gelald. Mijn nieuwe Spaanse vri<strong>en</strong>d<strong>en</strong> war<strong>en</strong> zwaar teleurgesteld, omdat er nog allerlei foto’s war<strong>en</strong> die ik moestzi<strong>en</strong>. Er was ook nog e<strong>en</strong> gerecht dat nog niet helemaal klaar was. E<strong>en</strong> nieuw glas met weer andere wijn werd ingeschonk<strong>en</strong>. Die nieuwe dosisalcohol riep wat autistische trekjes in me naar bov<strong>en</strong>: ‘Het is al elf uur!’ Voor straf kreeg ik ge<strong>en</strong> nagerecht, maar wel tweehonderd foto’s inhoog tempo te verwerk<strong>en</strong>.To<strong>en</strong> ik de volg<strong>en</strong>de ocht<strong>en</strong>d met hoofdpijn het licht aanknipte in de klas, keek ik omhoog. Voor e<strong>en</strong> van de flatram<strong>en</strong> zag ik het silhouet vande dochter. Ze zwaaide <strong>en</strong> ik zwaaide terug. Verdrietig dacht ik aan de vri<strong>en</strong>dschap die slechts e<strong>en</strong> avond had mog<strong>en</strong> dur<strong>en</strong>. Jezus was mijnvri<strong>en</strong>d niet meer. Maar nu hield niets mij teg<strong>en</strong> om vandaag D<strong>en</strong> Briel door de Geuz<strong>en</strong> in te lat<strong>en</strong> nem<strong>en</strong>.Arj<strong>en</strong> Tabak is twintig jaar stamgroepleider van e<strong>en</strong> bov<strong>en</strong>bouwgroep geweest. Cartoon: Janneke Kaagman.

Hooray! Your file is uploaded and ready to be published.

Saved successfully!

Ooh no, something went wrong!