restauratie Sijpekerk 1962

hkloosdrecht

Een boekje met de geschiedenis van de hervormde Sijpekerk te Nieuw-Loosdrecht en het plan voor restauratie


HERVORMDE KERK

NIEUW -LOOSDRECHT

· DE RESTAURATIE 1962


1H::>3~GS001 -Mn31N )1~3)1 3GW~OM3H


Dit boekje wordt U aangeboden om Uw belangstelling te wekken voor

de restauratie van ons kerkgebouw. Wij hopen, dat U, mede door de lectuur

van dit geschrift, bereid zult worden gevonden ook Uw offer te brengen voor

deze boeiende zaak.

Financieel werd deze ultgave mogelijk gemaakt door de welwillende

medewerking van enkele adverteerders. De cliche's van de opgenomen albeeldingen

werden ons belangeloos ter beschikking gesteld, o.a. door het Dagblad

T rouw en het Algemeen Handelsblad.

De plattegrond die U aantrelt op pagina 13 is vervaardigd door de

architect en geeft een indruk ervan hoe hij zich de toekomstige indeling van

het lnterieur voorstelt.

Op een andere loto ziet U een hekje algebeeld. Het bevindt zich

tussen het deurtje van de opgang naar de toren en de bank van de Ambachtsheerlijkheid.

Het kwam voor de dag toen het houten schot ervoor werd weg·

gesloopt. De ruimte erachter zal waarschijnlijk vroeger als stovenhok in gebruik

zijn geweest. Het ligt in de bedoeling dat het hekje in deze vorm zal blijven

bestaan.

Het is ons gebleken, dat tot dusver Ieder, d ie op een of andere wijze

te maken kreeg met de restauratie van onze kerk, onmiddellijk door een groot

enthousiasme werd aangegrepen. Wij willen wei bekennen, dal wij zelf ook

enthouslast en bovenal dankbaar zijn, dat wij ons gesteld zlen voor deze

prachtige taak. Wij hopen van harte, dat deze vonk op U allen mag overslaan.

De Restauratie Commissie

van de Hervormde Gemeente

Nieuw-Loosdrecht.

Maart 1962.

2


lETS UIT DE GESCHIEDENIS DER

SIJPEKERK TE NIEUW-LOOSDRECHT

Dit eerwaardig gebouw, dagtekenend uit

de Middeleeuwen, heeft een zeer belangrijk

verleden, een verleden, dat

waard is, gekend te worden.

Tot het naspeuren van het verleden wekt

Gods Woord ons herhaaldelijk op. In

Deut. 4 vers 32 klinkt het .,Vraagt toch

naar de dagen van het verleden van voor

Uw tijd." Welnu, het historische overzicht

dat hier volgt wil enkele zaken uit

de schat van het rijke verleden der Sijpekerk

naar voren brengen.

Het is onbekend, wanneer de eerste bewoners

zich in Nieuw Loosdrecht hebben

a evestigd. Wellicht werd deze streek al

bewoond in het heidense tijdperk, dus

nog voor de komst van Willibrord en

Bonifatius. Laatstgenoemde zendeling

predikte een tijd lang in de Vechtstreek.

En het is dus mogelijk, dat hij hier het

Evangelie gebracht heeft.

Omstreeks 1200 lag er in de omgeving

van de Boomhoek een dorpje T er Sipe

gehete n. Het zal zijn naam ontleend

hebben aan de moerassige gesteldheid

van de bodem, waar het water door

sijpelde. De Plassen bestonden toen nog

niet. Deze zijn in de volgende eeuwen

langzamerhand ontstaan door vervening.

In 1288 liet Graaf Floris V het kasteel

Sypesteyn stichten. Daarbij werd een slotkapel

gebouwd, bestemd voor de slotbewoners.

Waarschijnlijk was het een doopkapel

of baptisterium.

Omstreeks het begin van 1300 werd in

Loosdrecht een kerk gebouwd op de

plaats van de tegenwoordige hervormde

kerk te Oud-Loosdrecht. Het was een

dochterkerk van die te Loenen. Want tot

dusverre behoorden de Loosdrechters en

de Zijpers tot de parochie Loenen. Wanneer

de kerk te Loosdrecht (dus het

tegenwoordige Oud- Loosdrecht) gebouwd

is, is nog onbekend. Hoewel het

al een grote verbe!ering voor de Zijpers

3


was, dat ze voortaan niet meer naar Loenen ter kerke hoefden, bleef de afstand,

vooral wegens de slecht begaanbare wegen en de hoge waterstand in het natte

seizoen, een bezwaar om getrouw ter kerke te gaan. En eveneens was het voor

de pastoor te Loosdrecht moeilijk om zijn parochianen in de Zijp te bezoeken,

vooral als hij bij nacht en ontij geroepen werd om de sakramenten der stervenden

te bedienen. Geen wonder dat de wens ontstond om een eigen parochiekerk te

bezitten. En zo groeide langzaam de gedachte, om de slotkapel in de Zijpe tot

een zelfstandige parochiekerk te verheffen. Ook in andere dorpen in de omgeving

werden er omstreeks 1400 kerken gesticht, zoals te Hilversum, Huizen en Westbroek.

In die tijd was de Heer van Loosdrecht Wouter van Mijnden. Hij was twistziek,

heerszuchtig en op verovering uit. Hij had zijn rechtsgebied in ter Sipe (de Boomhoek)

weten uit te breiden ten koste van de heerlijkheid de Zijpe. En in het jaar

1400 veroverde hij zelfs het kasteel de Sypesteyn en verjoeg de Burchtheer van

diens vaderlijk erfdeel. Het slot werd daarbij danig vernield.

Deze Wouter van Mijnden nu deed bij de Bisschop van Utrecht, Frederik van

Blankenheim, in 1400 het verzoek, mede namens de parochianen in ter Sipe, om

de slotkapel in de Zijpe tot een parochiekerk te verheffen. Dit verzoek werd door

de Bisschop ingewilligd. Hij hechtte zijn approbatie of hoge goedkeuring aan de

gemaakte beschikkingen. Deze werden vastgelegd en geregeld in de fundatiebrief

of Stichtingsakte van 4 april 1400. Deze beschikkingen waren de volgende:

In de eerste plaats zou de nieuwe parochiekerk worden gewijd, naast God Almachtig,

aan de Heilige Apostel Paulus, aan Antonius de Belijder en aan de Paus

en Martelaar Cornelius. Waarschijnlijk zal de kapel in de Zijpe gewijd zijn geweest

aan Paus en Martelaar Cornelius. Ook nu zij tot parochiekerk was verheven

bleef zij natuurlijk aan deze Heilige gewijd. De kerk te Loosdrecht was

gewijd aan St. Antonius, als zijnde de beschermer van huisdieren, als varkens,

schapen en gelten, dieren welke men in groten getale in Loosdrecht hield. St.

Antonius stond dus in economische betrekking tot de kerk van Loosdrecht. Deze

betrekking wenste men aan te houden, ook nu een nieuwe parochiekerk was

gesticht. Het was trouwens de gewoonte om een dochterkerk naar de moederkerk

te noemen. Tenslotte werd deze nieuwe kerk speciaal opgedragen aan de Apostel

Paulus.

Een volgende beschikking in de fundatiebrief was de grensregeling van de nieuwe

parochiekerk. De parochie zou zich namelijk Noordwaards uitstrekken tot de molen

van Wouter van Mijnden, dus tot de Molenmeent, de tegenwoordige betonweg

naar Hilversum. De zuidelijke grens der parochie zou zijn de Boomwijkse Meent.

Hieronder moet verstaan worden het z.g. Meentje die de Nieuw-Loosdrechtsedijk

verbond met Loosdrecht. Op het Meentje staat tegenwoordig het woonwagenkamp

in de Boomhoek. De buurtschap voorbij het Meentje, het Muieveld werd niet tot

de nieuwe parochlekerk gerekend. Zij bleef kerkelijk tot Oud-Loosdrecht behoren

en de bewoners werden dan ook tot onze eeuw te Oud-Loosdrecht begraven.

Nadat de plassen ontstaan waren gebeurde zo'n begrafenis per boot.

Voorts regelde de Stichtingsakte het priesterschap voor de nieuwe kerk. De pastoor

van Loosdrecht Theodoricus van Benthem zou voor een keer de nieuwe pastoor

van de Zijpekerk mogen aanwijzen. Later zou dit recht, het collatierecht, aan

Wouter van Mijnden of zijn opvolgers ten deel vallen. Als eerste pastoor in de

nieuwe kerk werd benoemd: Johannes Smit.

4


De bewoners van de Zijpe en van ter Sipe hadden gelden bijeen gebracht, alsmede

enkele stukken land en holsteden, ter waarde van 27 gouden lranse schilden.

Van dit bedrag werd twee derde deel aan de Oude kerk te Loosdrecht geschonken

ter vergoeding van het verlies aan parochianen, terwijl de resterende 9 schilden

beschikbaar zouden blijven voor de nieuwe kerk, tot onderhoud van de pastoor

(de z.g. pastorie goederen).

Voorts werd bepaald, dat er een kerkhol zou worden gewijd. Dit lag evenwel

niet gelijk thans, aan ene zijde van de kerk, maar strekte zich random de kerk

uit. De parochianen hadden het recht van vrije, kosteloze begralenis. Ook kon

men gralplaatsen kopen in de kerk. In 1676 werd op bevel van de Staten van

Holland, het kosteloos begraven algeschalt en werden er tarieven of begraalrechten

vastgesteld.

Tens lotte zouden er in de kerk be halve een bewaarplaats voor de Eucharistie, de

Heilige olie en de andere sacramenten, ook een bewaarplaats zijn voor de relikwieen,

alsmede een doopvont.

Zo werd dus de kapel in de Zijpe in 1400 verheven tot een parochiekerk. In de

loop der eeuwen word! ze genoemd: de Sijpsekerk, de Zijpekerk of Zijperkerk.

De kerk te Loosdrecht werd voortaan genoemd: de oude kerk. En het dorp Loosdrecht

kreeg weldra de naam ,Oukerk" , en later ,de Oude Loosdregt", terwijl

de naam van het dorp de Zijpe, vervangen werd door ,de Nieuwe Loosdrecht".

Het geheel werd genoemd: de beide Loosdrechten, of kortweg de Loosdrecht. De

kapel in de Zijpe onderging een hele verbouwing eer zij voor de gewone kerkelijke

d ienst kon worden gebruikt.

Het doopvont, waarvan sprake is in de lundatiebriel is hoogstwaarschijnlijk hetzellde

dat reeds in de kapel gestaan had. Het bevindt zich !hans op het binnenplein

van het kasteel Sypesteyn. Het dagtekent uit de dertiende eeuw en is van

natuursteen, uit een stuk gehouwen. Het heelt een achtkantige vorm. Op elk der

acht zijden zijn symbolische liguren afgebeeld, zeals een leeuw, adelaar, engel

en rund (de symbolische voorstelling der vier Evangelisten). Ook een pelikaan, die

zich zell het vlees uit de borst pikt en daarmede haar hongerige jongen voedt,

een schoon symbool voor onze Zaligmaker Jezus Christus, die Zichzel/ voor de

Zijnen opgeollerd heelt.

Daar de kerk gewijd was aan Paulus, Antonius en Cornelius werden beelden van

deze schutspatronen in de nieuwe parochiekerk geplaatst. Het waren kostbare

stukken, vervaardigd van ltaliaans marmer. Behalve het hooldaltaar waarop de

H. Mis bediend werd, was er ook nog het Antoniusaltaar en het Vrouwenaltaar

ter ere van de H. Maagd.

Zowel relikwieen, beelden, als doopvont heelt men bij de Relormatie in 1578

eerbiedig begraven op het kerkhol. Dit was toen nog uitgestrekter dan nu en

besloeg ook een deel van de tuin der vroegere pastorie (thans de Jeugdherberg

de Sijpe). Daar hebben ze ruim tweehonderd vijltig jaar gelegen, tot ze toevallig

in 1840 werden teruggevonden in de pastorietuin. De beelden en het doopvont

werden overgebracht naar de buitenplaats Eikenrode, van de toenmalige ambachtsheer

dr J. C . Hacke van Mijnden. De beelden zijn later verkocht. Het doopvont

deed jarenlang dienst als bloembak. In 1928 werd het door de heer J. E. Hacke

van Mijnden geschonken aan het Museum t>p de Sypesteyn.

5


Van de verbouwing van kapel tot kerk zijn we1mg gegevens overgebleven. Waarschijnlijk

is het hoge oostelijk deel van de tegenwoordige Sijpekerk, de oorspronkelijke

kapel geweest, die nu tot koor werd ingericht; een algesloten verhoogde

plaats, waar het hoogaltaar stand. Hieraan werd een ongeveer twintig meter lange

e n zeven meter brede rechthoekige kerk gebouwd, die aan de westzijde aansloot

bij de toren. De toren werd dertig meter haag met een spits van vijltien meter.

In deze toren kwam een enorme klok met een gewicht van 6000 pond. De vloer

van de kerk lag ongeveer een halve meter lager dan die van het koor. In deze

kerk was Joh. Smit de priester, die hier de !VIis las en bediende, des zondags

preekte en de eerste beginselen der kerkleer aan het verstand der eenvoudige

Sijpers trachtte te brengen. Hij bezocht de zieken, en troostte en bediende de

stervenden. Wellicht he eft oak hij, even a Is zijn call ega ,de Pape" In Oud-Loos ·

drecht, zijn Papeland gehad. Dat was dan de oude pastorietuin, met het daaraangrenzende

kampje land. Daarop verzorgde hij zijn eigen vee en bebouwde

zijn akkertje. Op deze wijze ken hij voor een groat gedeelte in zijn onderhoud

voorzien.

lnmiddels breidde het dorp zich in sterke mate uit. Vooral onder Graal · Philips

van Bourgondie die Jacoba van Beieren in 1 428 opvolgde, brak er een tijd van

ongekende voorspoed en welvaart aan. Weldra werd de kerk te klein om de

schare te bevatten. Een vergroting had plaats ca. het jaar 1450, bestaande in het

aanb"rengen van de beide zijbeuken, elk vier meter breed. Er moesten nu pilaren

worden aangebracht om het dak te schragen en zo verkreeg men de aanzienlijke

ruimte, welke de Sijpekerk nag heden ten dage vertoont. De pilaren werden opgetrokken,

door beurtelings een ronde, zwarte lavasteen te metselen op twee lagan

zachtrode bakstenen, waardoor een zaer schoon, kleurig el/ect ward bereikt. Na

de Relormatie werden deze pilaren bepleisterd, zodat het een verrassing was, teen

onlangs na verwijdering van de kalklaag de oorspronkelijke schone kleuren weer

voor de dag kwamen.

Na Johannes Smit werd de Sijpekerk nag door vele andere pastoors bediend. In

1577 ward aangesteld Johannes Petri van Brugge. Hij diende oak Oud-Loosdrecht.

In dat jaar heerste namelijk in Loosdrecht de pest, waardoor zeer velen ten grave

gesleept werden, o.a. oak de beide pastoors. Daar het zeer moeilijk was toentertijd

een priester te krijgen, werden de beide kerken tijdelijk door dezellde priester

verzorgd. Oak zijn opvolger Nicolaas Johannes Thai, bediende beide parochies,

hoewel hij blijkbaar gewoond heelt te Nieuw-Loosdrecht.

lntussen had de Kerkhervorming zich oak in ens land alom uitgebreid, oak ten

plattelande. Predikers der ,.Nije Leere" bezochten de mensen in hun huizen en

bespraken daar met hen de Evangelische waarheden. Na 1566 began men meer in

het openbaar op te treden en hield men z .g . hagepreken. In Loosdrecht hadden

de hervormingsgezinden in die tijd een eigen voorganger, Jacob. Corsz, waarschijnlijk

gewezen priester van Oud-Loosdrecht, die aileen tot de hervorming was

overgegaan, zonder zijn gemeente. Oak de pastoor van Nieuw-Loosdrecht N . J.

Thai, was in het geheim de Relormatie toegedaan. Hij was in het bezit van een

Lutherbijbel, die hij ijverig bestudeerde en van vele kanttekeningen voorzag. Daar

echter de gehele Vechtslreek, Gooiland en de steden Amsterdam, Amersloort en

6


Utrecht in Spaanse handen waren, was het te gewaagd, om openliilcc tot de Reformatie

over te gaan. Toen echter Utrecht in 1577 en Amsterdam in 1578 de zijde

van de Prins van Oranje hadden gekozen, heeft oak pastoor Thai de gewichtige

stap gedaan. Nadat hij op een zondag des morgens de Mis bediend had, maakte

hij des middags aan de samengeroepen gemeente bekend, dat oak hij overging

tot de Reformatie . Zijn gehele gemeente, zonder uitzondering, is toen met hem

made gegaan en zodoende ward de Roomse gemeente te N ieuw-Loosdrecht op

een dag een Hervormde. Dit had plaats in mei 1578.

De Sijpekerk werd nu voor de uitoefening der Hervormde eredienst ingericht.

De beelden werden weggenomen, de altaren opgeruimd, opschriften en tekeningen

op muren en pilaren achter een kalklaag weggepleisterd. Het was een vreedzame

Reformatie, zonder geweldpleging of vernielingen. Zeals reeds vroeger

opgemerkt is, werden de dingen die voorheen pastoor en gemeente heilig waren,

ten grave besteld op het kerkhof. En men deed dat met eerbied.

Zouden ze het oosterse spreekwoord gekend hebben: Men spuwt niet in de bran,

waaruit men eerst zijn dorst gelest heeft?

Dominae N . J. Thai, oak wei Nicolaas Johannes of kortweg Klaas Jansen genoemd,

heeft tot 1604 als dienaar des Woords zijn gemeente in de Zijp verzorgd. Aanvankelijk

waren de kerken van Nieuw- en Oud-Loosdrecht gecombineerd, (Oud­

Loosdrecht ging weldra oak ollicieel tot de Hervorming over), doch in 1597 kreeg

de gemeente te Oukerk een eigen dienaar in Pieter Poppe Edesz. Na zijn uittreding

uit de R.K. kerk, is Ds. Thai gehuwd. De naam van zijn vrouw is nietbekend.

Hij kreeg twee zoons, Claes en Jan . Toen hij in 1604 stierl werd hij

opgevolgd door Ds. Nicolaus Bodecherus. Sinds de Reformatie hebben gedurende

384 jaren, drie en veertig predikanten de gemeente van Nieuw-Loosdrecht gediend.

Zij worden met naam en jaartal genoemd op de beide predikantenborden,

die in de Sijpekerk hangen. Deze lijsten zijn echter veel later na de Hervorming

ontstaan, zodat er enige onjuistheden betrellende de eerste tijd op voorkomen .

Daar men het een en ander uit het geheugen moest opdiepen, had men het wei

eens mis .

Na de onrustige tijd van de Reformatie kwam er een tijdperk van rust en bloei

voor de gemeente. Tot bijna honderd jaar later die rust weer wreed werd verstoord

door de oorlog met Frankrijk in 1672. Stadhouder Willem Ill, die in dat z .g .

Rampjaar aan de regering was gekomen, moest zijn machtige tegenstander Lodewijk

de veertiende, koning van Frankrijk weerstand bieden en trachten hem te verdrijven.

Daartoe liet hij de Vechtstreek inunderen (onder water zetten), opdat de

vijand niet verder in Holland zou kunnen doordringen. En zo lagen de Franse

troepen dan dreigend dicht bij Loosdrecht, in 's-Graveland en in Gooiland, overal

in de omgeving plunderend, brandend en moordend. Voor een zeer hoge sam

trachtten de beide Loosdrechten een plundering af te kopen. Diezellde dag, de

5e oktober 1672 werd een biddag gehouden en was de Sijpse gemeente in haar

kerk tezamen gestroomd, onder klokgelui.

Het zou de zwanenzang zijn van deze klok . De predikant, Ds. Heyrmans, bad God

vurig om hulp en uitredding. Doch drie dagen later, zaterdag 8 oktober, werd

het een dag der verschrikking. De Fransen kwamen als een vloedgolf Loosdrecht

overspoelen, overal moordend, plunderend en brandstichtend. De bevolking vluchtte,

door het water wadend, weg en zocht een goed heenkomen naar het riviertje

7


de Drecht en zo verder naar de Vechtdijk en vandaar naar Amsterdam. Deze

evacuatie heel! geduurd tot het voorjaar 1674. Toen de bevolking weer terugkeerde,

vond men bijna alles vernield en verbrand. Het gehele dorp was een ruine

geworden. Ook de Sijpekerk hadden de Fransen niet ontzien. Ze hadden zich

daar en op de Sypesteyn een jaar lang genesteld. Hun paarden stonden in de

kerk. De preekstoel, de banken en de lambrizering waren algebroken, en hadden

hun tot brandhout gediend. Zo was het ook gegaan met de pastorie, de school en

het schoolmeestershuis, die eveneens eigendom der kerk waren . De grate torenklok

was stuk geslagen. Het brans was speciaal de krijgsbuit der officieren. T oen

Prins Will em Ill hen In september 1673 na een verwoed gevecht bij de Sypesteyn

versloeg en verdreef, namen de Fransen het brans op drie wagens mee. Een der

wagens bezweek echter en bleel met het brans achter. De gemeente, die zelf

gebukt ging onder armoede, moeite en zorg, heeft toen toch zo spoedig mogelijk

weer haar bedehuis, dat geheel .,Uytgeplondert en ontramponeert" was, opnieuw

ingericht, teneinde hun Godsdienstoefeningen te kunnen hervatten. De gevonden

brokstukken brans werden gebracht naar de Gebr. Hemony, klokkengieters te

Amsterdam, die er een nieuwe klok van gegoten hebben. Ze deden het pro Deo.

Zo kwam de torenklok met zijn mooie bronzen stem weer in de Sijpetoren terug

om opnieuw de gemeente te roepen naar het Godshuis. Als randschrilt staat in

de klok het volgend rijmpje gegoten:

'k Wierd van zes duysent pondt door 't Frans geboeft tot gruys

'k Weegh zeventienhondert nu en dyen opnieuw Godts Huys

Anno 1675 Jan Adr. Oudenheyn Jan Gerritsz Roeys Kerkmeesters indertijd.

Grote offers warden er door de gemeenle Nieuw-Loosdrecht gebracht om de

.,Ontramponeerde" Sijpekerk te herstellen. In totaal bracht men op: f 30.000,-.

En dat bij al de zorgen die men zelf persoonlijk had! Bovendien was- er grate

rouw. Wei drie honderd gemeenteleden hebben de evacuatie niet overleefd, meest

ouden van dagen. De koude en de ontberingen tijdens hun vlucht door het water

hebben zij niet kunnen doorstaan. Van de mannen, die wei in de Zijp terugkeerden

zijn tientallen namen bekend die onder de thans levende Loosdrechtse ingezetenen

nog voorkomen.

Na een vijlentwintigtal zorgvolle jaren was men in de gemeente weer enigszins

op adem gekomen en nu braken weldra weer betere dagen aan. Rustig en ongestoord

kon het dorpsleven voortglijden.

Tegen het einde van de zeventiende eeuw, was de oude pastorie, waar vroeger

nog de pastoors gewoond hebben, dermate slecht geworden, dat ze vernieuwd

moest worden. De toenmalige bewoner Ds. Heyblom leende aan de Kerkmeesters

een bedrag van f 2400,- waarvoor een nieuwe pastorie gebouwd kon worden .

In dit huis is !hans de Jeugdherberg de Sijpe gevestigd.

In het koor der kerk hangen sinds 1725, !wee zeer zware fraaie rouwborden.

Slechts enkele wapenschilden vertonen ze. Bijzondere aanduiding van wie ze zijn

ontbreekt. Het zijn de rouwborden van de Ambachtsheer Jeronimus de Haze de

Georgia en zijn echtgenote t-iagdalena Clara de Haze, die beiden in 1725 gestorven

en in het koor begraven zijn.

Eveneens bevindt zich in het koor een zeer zware en hoge grafzerk, zonder opschrilt.

Vermoedelijk bevindt zich onder deze steen de grafkelder, waarin de

8


stichtervan het slot Sypesteyn en van de kapel begraven ligt. Hij stierlln 1343 op

de leeltijd van 82 jaar, en is begraven evenals zijn vrouw en zoon in de slotkapel.

Aan de achterzijde der kerk bevindt zich de witmarmeren graltombe van Ds.

Jacobus Heyrmans, die predikant was van 1653 tot 1684. Op de voorzijde staat

de albeelding van een geharnast krijgsman, gewapend met zwaard en lans. Het

doet denken aan de wapenrusting Gods, die Paulus beschrijlt in Efeze 6. Op de

deksel van de Iambe stonden de namen van de predikant, zijn echtgenote en zijn

zes kinderen. De letters zijn echter geheel uitgesleten, doordat meer dan tweehonderd

jaar, duizenden klompenvoetjes op de Iambe gespeeld hebben.

Onder de orgelgalerij in de kerk staat de bank der Ambachtsheerlijkheid, aldaar

geplaatst in 1727 in opdracht van de Ambachtsheer Gillis Graalland en zijn echtgenote

Anna de Haze. Zij waren de erlgenamen en opvolgers van Jeronimus de

Haze die in 1725 gestorven was. Op de luifel van deze bank zijn hun beider

wapens gebeeldhouwd. Het wapen van de Heer Graalland vertoont drie molshopen;

uit de onderste kruipt een mol omhoog (Hij graaft het land!). De bank en

de wapenschilden zijn thans bruin geschilderd. Na de restauratie zullen ze weer

prijken in de oorspronkelijke kleuren: gaud, zilver, zwart en blauw.

In 1841 is in de Sijpekerk de toen sterk vervallen consistoriekamer verbouwd en

vernieuwd op kosten van Jonkvrouwe A. M. E. Elias. Deze meelevende vrome

dame had reeds in 1834 een groat geschenk aan de Sijpekerk gegeven: eer>

nieuwe preekstoel benevens de eikenhoulen kooralscheiding, alsmede daarbijbehorende

gordijnen. De oude zeskantige kansel die in 1674 na de evacuatie gemaakt

was, was zeer primitief en slecht. De in bladgoud aangebrachte teksten, ter weerszijden

van de kansel en op de rand van het klankbord, waren door Jonkvrouwe

Elias uitgekozen en gaven aile uiting aan haar hoge achting voor het Woord

Gods. Het was dan oak op haar verzoek, dat Ds. de Haas bij de ingebruikneming

van de kansel preekte over Jesaja 55 vers 10 en 11, handel end over de Goddelijke

zegen op de verkondiging van Zijn Woord.

Het antwerp van preekstoel en beschot was van de hand van de Heer de Greef,

stads-architect te Amersfoort. De preekstoel was vervaardigd door de jeugdige

timmerman Jan Streefkerk DB zoon.

De afscheiding in 1834 ging voor de Hervormde Sijpekerk vrijwel geruisloos voorbij.

Slechts twee vrouwelijke leden zegden hun lidmaatschap op. Bij de Doleantie

van 1886 onlstond ech!er een dolerende kerk, de huidige Gerelormeerde kerk,

die thans ruim zeshonderd leden telt. Was aanvankelijk de klove diep, welke beide

kerken scheidde, oak loen al werd gevoeld dat loch te eniger tijd de eenheid

zou moeten worden hersteld. Want toen de breuk een feit was geworden, schreven

~nigen der dolerenden aan de Hervormde kerkeraad o.a. dit: .,Zorg goed voor

de gebouwen, want wij komen terug".

Gelukkig Ieven wij in een tijd van oecumenische toenadering en er worden conladen

gelegd, die voor de toekomst veel doen verwachten. Mage het spoedig,

naar Christus' wil en gebod, zo komen, dat het weer wordt:

Een kudde en een Herder.

t

W. J. Voogsgeerd.

9


TOEKOMSTBEELD.

Bij de aanvang van de Restauratie van de Hervormde Kerk te Nieuw-Loosdrecht.

Toen wij voor de aanvang van het juist begonnen restauratiewerk, nog een bezoek

konden brengen aan het kerkgebouw, werden wij het meest getrollen door de

gebreken en de onaangename behandeling van bepaalde onderdelen.

Dan werden we bezorgd over de verzakkingen, zoals we die duidelijk onderkenden

aan de Noordgevel, en we konden ons ergeren over de wat sombere er.

versleten inrichting, aan het schot tussen het schip en het koor, aan de lelijke en

ondoelmatige banken en aan de buizen en radiatoren van de verwarming .

T och was het interieur van de kerk nog aantrekkelijk ondanks a lies wat er a an

mankeerde. We trollen immers nog de aardige stoeltjes aan, de sierlijke doopboogjes,

het lraaie orgellront. En het plalond met de aansluitende balken was met

het lichtblauw zeker niet in een lelijke kleur geverld.

Maar nu is de kerk ontruimd, de vloeren zijn weggenomen en veel, waaraan de

gemeenteleden zeker gehecht zijn geraakt, is verwijderd. Nu wordt er gebroken

achter schuttingen en op stellingen en hier en daar begint de kerk haast op een

ru"ine te I ijken.

10


if

,,

~

Het is de taak van de mensen die met hun ambachtelijke kennis hun krachten

geven aan het kerkgebouw, om de oude schoonheid daarvan weer onverhuld naar

voren te brengen. Dit zal zeker gelukken, niet als resultaat van het vormgevend

vermogen van de architekt, maar omdat praktisch aile oorspronkelijke vormen nog

in het gebouw min of meer verhuld kunnen worden teruggevonden. Het gebouw

zelf bepaalt nu reeds hoe het er straks uit zal zien. Het is deze verborgen schoonheid

die wordt opgespoord onder kalklagen, onder veri, onder latere herstellingen

en onder spinrag. Het is dus de verhulde schoonheid die opnieuw wordt

ontdekt, waarmee samenhangt een goede constructie en een zo doelmatig mogelijk

kerkgebouw.

Als straks het werk gereed is, betreden we de kerk door de deuren in de Westgavel

van de toren. Dit is de oorspronkelijke hoofdingang, die dan weer in ere

zal zijn hersteld. We kunnen verwachten, dat het kerkportaal door de goede zorgen

van het Gemeentebestuur geheel verfraaid zal zijn en wit gepleisterd zoals

het behoort. Als we dan onder de orgelgalerij staan, zal de aandacht het eerst

getrokken worden door open koorruimte waar de avondmaalstafel staat opgesteld

op een iets verhoogde vloer. Dan kunnen we genieten van een prachtige ruimtewerking,

een spel van het door de slanke vensters vallende hoge Iicht, in een stille

ruimte omsloten door de triomfboog. Evenals in de kerk zijn de wanden wit, de

gemetselde stijlen van de ramen ook wit, zodat het lijkt also! de wanden doorlopen

daar waar de ramen zijn. Hierdoor wordt de omsluitende werking benadrukt.

En des te sterKer, omdat de vensters zijn gesloten met lichtgroene ruitjes in lood.

T och zal deze koorruimte, hoewel met een omsloten karakter, een ruimtelijke

bevrijdende indruk wekken. Juist door de heldere wande11, waarboven het hoge

- blauw geschilderde- houten plavond, zal toch een gepaste openheid ontstaan, op

sublieme wijze uitdrukking gevend aan de ontmoeting van God met de mens en

de ontmoeting van mens tot mens aan de avondmaalstafel. Als we het oog dan

wenden tot het schip van de kerk met de zijbeuken, dan draagt het interieur weer

een ander karakter. Men zou kunnen zeggen, dat dit gedeelte van de kerk er

wat vriendelijker uitziet, een beetje meer beschut. Dit wordt veroorzaakt door de

beide buitenmuren der zijbeuken, die betrekkelijk laag zijn - ook de vensters

zijn laag - terwijl het plafond vanaf de grote hoogte van het middenschip in de

zijbeuken omlaag komt en op deze wijze werkt als een grote beschul!ende stolp.

Deze bouwvorm is wei ten koste gegaan van een mooie lichtinval, doch daartegenover

staat dat het interieur een aangename intimiteit heeft verkregen. Juist

door de tegenstelling van het karakter der ruimte in het schip en in het koor, zal

men kunnen spreken van een boeiende ruimtewerking.

De preekstoel staat ter zijde op de grens van het koor en het schip van de kerk.

waardoor deze beide delen als het ware dan elkaar worden verbonden. Aan de

andere zijde voor het koor, zou het doopvont kunnen worden geplaatst, met een

lezenaar schuin daarachter.

Van het oude vertrouwde meubilair zal alles wat waardevol is, zoveel mogelijk

weer worden gebruikt. Ook de stoelen zullen na te zijn hersteld weer geplaatst

worden. De kronen en de aa~dige petroleumlampen kunnen de ruimte weer gaan

~ieren .

Ook uiterlijk zal de kerk als verjongd uit de steigers te voorschijn komen. Verjongd

is eigenlijk niet het goede w('ord, want nieuw wordt de kerk niet. Het blijft

de oude kerk van Nleuw-Loosdrecht. De sporen van de tijd zullen nlet geheel

11


zijn uitgewist. Tach zullen de gevels met het verlriste voegwerk, herstelde lijsten

en banden, de gemetselde raamtraceringen, de fijne gootjes en de nieuwe blauwgrijze

dakbedekking, een solide en betrouwbare indruk wekken.

Ter plaatse van de vroegere ingangsportaaltjes, geplakt tegen de Noord- en Zuidgevel

zal men een donkergroen geverld zijdeurtje aantreffen. Oak de consistoriekamer

zal zijn veranderd. Het grate dak zal zijn vervangen door een bescheiden

kapje. Het is onmogelijk om in kart bestek de restauratie gedetailleerd te beschrijven,

maar gedurende de uitvoering zal het zeker mogelijk zijn periodiek iets

belangrijks over het werk te vermelden.

Leiderdorp, februari 1962.

P. van der Sterre. Architekt B.N.A .

T

12


f

~

~

13


WAT GAAT DE RESTAURATIE KOSTEN?

Vanzellsprekend zijn aile kosten nog niet nauwkeurig bekend. Het werk is pas

begonnen en er zijn onzekere factoren . Tech kon een begroting worden opgemaakt,

die een geed beeld gee!t van de benodigde middelen.

Deze ziet er als volgt uit:

A .

BOUWKOSTEN:

Aannemingssom N.Y. Huurman - Delft

Bliksembeve iliging

Leidekkerswerk

Demonteren van het orgel

Opzichterssalaris

Directiekosten

W e rktekeningen enz.

Architectenhonorarium

f 286.100, -

2.500,-

20.000,-

2.000,-

14.760,-

2.000,-

3.000,-

16.140, -

f 346.500, -

B. INVENTARIS:

Aanschaf nieuwe zitplaatsen en

herstel van oude, 370 stuks

Electrische verlichting

Verwarmingsinstallatie

Doopvont en preekstoel

Avondmaalstafel en bijtafels

31 stoelen in het koor

Consistoriekamer inrichten

Orgel herstellen en vernieuwen

Onvoorzien

f

13.500,-

3.500,-

20 .000, -

3.000,-

1.500,-

1.200,-

1.500, -

45 .000, -

8.800,-

98.000, -

TOT ALE KOSTEN

f 444.500,-

Gelukkig behoeft onze Hervormde gemeenle dit grole bedrag niel aileen op te

brengen. Het Rijk (Monumente nzorg) belaalt 60 % . de provincie Utrecht 10% en

de gemeenle Loosdrecht 15% van BOUWKOSTEN (A) . Voor onze rekening blijft

dus 15% hiervan, alsmede de gehele INVENTARIS (B) .

Het lijstje ziet e r dan z6 uit:

T otale kosten

Subsidies van Rijk, provincie en gemeente

f 444.500, ­

" 294.500,-

Blijft voor onze rekening f 150.000,-

De Kerkvoogdij vormde in de laalsle jaren al een spaarpolje,

,.Het Restauraliefonds". Hierin bevindt zich op het ogenblik 50.000,-

Er is dus een tekort van f 100.000, -

En in dit tekorl moelen wij voorzien. Hoe? Daarover zal de Restauraliecommissie

U alles zelf vertellen.

De Kerkvoogden.

14


WAT WIJ VAN DE GEMEENTE VRAGEN.

HONDERD DUIZEND GULDEN.

Oftewel een ton. Oat moe! er komen. En wei op korte termijn. De cijlers die U

hebt gelezen, vormen maar een begroting. De totale kosten kunnen nog wei wat

mee- of tegenvallen. Maar wanneer er nu een ton bijeenkomt zal het wei lukken

dit werk tot een goed einde te brengen. Deze last door allerlei leningen, gesteld

al dat wij die zouden kunnen verkrijgen, al te schuiven op de toekomst is niet

verantwoord. En ook niet nodig. We beleven nu een periode van grote welvaart.

He! nageslacht zal zijn eigen zorgen wei krijgen om het kerkelijk Ieven in stand

te houden, in deze zich steeds uitbreidende gemeente. Daarom moeten wij er al

vast voor zorgen dat het kerkgebouw in een goede staat komt.

Oat is ook een eer. Oat de Heere God 6nze generatie heel! uitgekozen om een

goed werk te doen voor dit prachtige gebouw met zijn rijke geschiedenis. Wij

zullen die eer niet mogen weigeren.

BEN OFFER.

Wanneer de Heere God mensen uitkiest, dan houdt dat altijd in, dat ze worden

uitverkoren tot het brengen van een offer. Oat begon al bij Abraham. Oat

vond zijn hoogtepunt in de uitverkiezing van Jezus Christus, onze Heiland. Hij

werd door God uitverkoren en aangewezen om een goed en groot werk te doen

door Zichzelf te ofleren.

Wij geloven dat onze generatie aangewezen is, om ons eeuwenoude bedehuis

te herstellen. Oat betekent, dat God ons heel! uitverkoren om een offer te brengen.

Daarom voeren wij voor de restauratie van de ker~ geen loterij-acties of dergelijke.

We vragen van de gemeente ook geen gilt. Een gilt immers is een bedrag

waarvan je het niet merkt als je het hebt gegeven. Wij vragen ditmaal van ieder

van U een echt offer. Oat wil zeggen een bijdrage van zodanige omvang, dat U

het geven ervan gevoelig merkt. Oat U er beslist iets anders voor moe! nalaten.

Oat U bijvoorbeeld de aanschal van een televisietoestel een jaar of Ianger uitstelt.

Oat U Uw vacantieuitgaven drastisch beperkt. Oat U een jaar Ianger doet met Uw

auto, of een goedkoper merk aanschalt dan U van plan was. Kortom dat U alziet

van iets kostbaars, dat U 66k graag zoudt willen hebben en waar U al zo lang

voor hebt gespaard. Omdat nu eerst de kerk moet worden hersteld. O mdat de

Heere God aanspraak maakt op Uw spaargeld. Althans op een !link deel daarvan.

Omdat Hij van U vraagt: Wat ben lk, wat is de verkondiging van Mijn evangelie

U waard?

HOEVEEL ?

~

Natuurlijk zou het voor U nu gemakkelijk zijn, wanneer de Heere God U verscheen

in een droom of zo en U dan precies het bedrag noemde dat Hij van

U verwacht. Maar de Heere God reikt geen belastingaanslagen uit. Hij leg! U

niets op en Hij dwingt U niets al. Hij vraagt aileen maar een teken va n Uw

geloof en Uw lielde tot Hem. Om te bepalen van welke omvang dat teken zou

15


moeten zijn voor U en hoeveel er nu precies gevraagd wordt van U, moet U twee

dingen doen.

Ten eerste: Uw nuchtere verstand Iaten werken. U weet, dat er honderdduizend

gulden in totaal nodig is. En bij dezen delen wij U mee, dat dit geschrift wordt

toegezonden aan de ongeveer vijlhonderd gezinnen, die op de Burgerlijke Stand

zich als Hervormd hebben opgegeven. Het zal U ook niet onbekend zijn, dat van

deze vijlhonderd er zeer velen zijn, die zeggen dat zij wei in een God geloven,

maar dat zij een kerk daarvoor volslagen overbodig achten. Wanneer U over deze

gegevens Uw gedachten laat gaan, kan U dat al de nodige conclusies opleveren.

En in de tweede plaats moet U biddend vragen : Heere, wat wilt Gij dat ik doen

zal? Dat is altijd de juiste weg bij elke levensbeslissing die U neemt. Dat is zeker

de weg bij het ernstige en dringende appel dat nu op U wordt gedaan. De Heere

Jezus heelt nooit een stap gedaan zonder biddend overleg met Zijn Hemelse

Vader. En zo vond Hij de weg tot Zijn blijmoedig gebracht offer. Aileen wanneer

U met deze dingen biddend te werk gaat, zult U ook met blijdschap komen tot het

brengen van een waar offer.

HOE?

Het Is ons voornemen U allen persoonlijk te bezoeken, om Uw antwoord te ver·

nemen op deze oproep. U kunt aan de bezoekers Uw bijdrage direct meegeven

in contanten. U kunt hen ook de toezegging doen, dat U een bepaald bedrag in

een aantal termijnen wilt geven. Die termijnen worden dan ter zijner tijd bij U

thuis algehaald. Mocht U vragen of suggesties hebben dan kunt U dat alles bespreken

met degenen die U komen bezoeken. Mocht U door een onverhoopt

verzuim onzerzijds binnen zes weken nog geen bezoek ontvangen hebben, wilt

U dan even een berichtje sturen aan onze secretaris, de heer L. van Reenen,

Nieuw Loosdrechtsedijk 120, teleloon 3238.

De restauratie commissie.

16


Salon de Coiffure

Voor exclusieve en moderne kleurspoelingen

..1\.

''

W. Haven Jr.

Lindelaan 96 Nieuw-Loosdrecht - T elefoon 02958-3656

BENT U AL DONATEUR

VAN DE

HERVORMDE

JEUGDVERENIGING

LOOSDRECHT ?


P. BLONK

M ETSELAAR -

Beleeld aa nbevelend

AANNEMER

NOOTWEG 26 - TELEFOON 3202

NIEUW-LOOSDRECHT

voor al Uw werkzaamheden zowel verbouw als

reparatie en nieuwbouw

U laat tach oak U w levensmiddelen,

tabak, sigaren, sigaretten en gebak

thuis bezorgen door:

W. VELDHUIZEN

RADING 24 - TELEF. 3355

LEVENSMIDDELENBEDRIJF

f1Cel ts de qNJenle die 'l hem Joel !

Uw groenteboer is L. M U R

lindelaan 94, Loosdrecht, Tel. 32 94

Daar koopt U prettig en eerste kwaliteit teaen

de laag ste prijzen

S PECIALITEIT IN FRUITMANDEN

Verzorging van fruitmanden door geheel Nederland

Als niet iedereen reeds lang wist, dat

TOPTEXTILITEITEN

het enige adres voor al Uw textiel in Nieuw-Loosdrecht was,

dan zou HIER een advertentie staan van:

Wallen burg T extiel

NIEUW-LOOSDRECHTSEDIJK 28 -

TELEFOON 373 4

LOOSDRECHT


Voor al Uw schilder-, wit-, glas- en behangwerk

J. FLOOR & Zn.

Winkelverkoop van glas, verf en behang

Nootweg 87 - T elef. 3794

IS ER WAT TE TIMMEREN?

Voor al Uw onderhoudswerk van dorpel tot dakkapel,

nieuwbouw of verbouw naar

J. HENNIPMAN - TIMMERMAN - AANNEMER

Nw LOOSDR. DIJK 46 - LOOSDRECHT - TELEF. 1 369

Haarden - Kachels - Gasfornuizen

Huishoudelijke artikelen - Glas- en Aardewerk

Land- en T uinbouwgereedschappen

SCHAATSEN

Alles uit voorraad of op korte termijn leverbaar

Beleefd aanbevelend,

Firma Wendt

Nw. Loosdr. dijk 82 - T elefoon 3310

VOOR 1 ste KLAS VLEES EN VLEESWAREN

en ruime sortering Vis, Fruit en Groentenconserven

Diverse soorten soepen . Voordelig kippenpoulet

en orginele gemeste, gekeurde kuikens

KEURSLAGER VAN NEDERPELT

NOOTWEG 37 - TELEFOON 3209


Uw adres, voor het inrichten, of vernieuwlngen In Uw woning is

natuurlijk:

Woninginrichting H. LOOMAN

NOOTWEG 74 TELEFOON 3503

Nw. LOOSDR. DIJK 38 - TELEFOON 3318

Voor het juiste adres van al Uw glas,

behang en schilderwerk:

Schildersbedrijf L. van de Berg

Moerbeilaan 10 - Loosdrecht - T elefoon 3323

Levensmiddelen, Bier, Limonades, Wijnen,

Tabak, Sigaren en Sigaretten

Koopt bij de zelfstandige winkelier!

Beleefd aanbevelend,

Fa. Rensenbrink

Nootweg 61 -

Loosdrecht

SIGARENMAGAZIJN

.,DE TOEKOMST"

DE speciaalzaak voor Uw ROOKARTIKELEN

K. W. WESSELING

NOOTWEG 46

TELEF. 3629


Brandstoffenhandel en

Autotransport

Beleefd aanbevelend voor :

J. VAN REENEN

* Aile soorten Huisbrand~ en lndustriekolen

* Pam Olie

* CALF AM flessengas

* Levering van zand en grint

* Voor a[ Uw vervoer

Kwaliteit en vlotte bediening, dat is onze reklame

Nw. LOOSDRECHTSEDIJK 120 TELEF. 3238

Bouwbedrijf J. Aalberts

voorheen J. J. Streefkerk

Loosdrecht - Nw. Loosdrechtsedijk 1 03

Gevestlgd 1756

Voor alle nieuwbouw en onderhoudswerken

Telefoon 0 2958- 3289

More magazines by this user
Similar magazines