VERTELCULTUUR

100jrdamjaarsma

1QqFsKM

nes Faustus. Dit boek is zeer waarschijnlijk niet de oorsprong van de voornoemde

verhalen, maar het bevat wel enkele stereotiepe motieven over mannelijke tovenaars

die een band hebben met de duivel waaraan zij (tover)macht ontlenen. Deze

motieven circuleerden in Nederland aan het einde van de 16 de en begin van de 17 de

eeuw in de schriftelijke en mondelinge overlevering. De Warachtighe historie gaat

zelf weer terug op een Duitse bron, die op zijn beurt een combinatie is van (apocriefe)

levensverhalen van Faustus en didactische boodschappen op religieus gebied.

Hoewel tegenwoordig de meeste mensen Faust kennen van Goethe, zal ik

zijn versie hier niet behandelen; Goethe’s Faust uit 1808 is een op volksoverlevering

geïnspireerde, hoge romantische literatuur en bovendien heeft hij het verhaal

sterk vermengd met autobiografische elementen.

Faustus als historisch figuur

In augustus 1507 schrijft Abt Trithemius van Würzburg aan zijn vriend Virdung het

volgende over ene Georgius Sabellicus, die zichzelf de prins der dodenbezweerders

noemt en zichzelf de naam Faustus gegeven heeft.

Ga na hoe vermetel deze man is, wat voor dwaasheid hij ten toon spreidt wanneer

hij zich de eerste der dodenbezweerders noemt. Iemand die in werkelijkheid

een goede opleiding ontbeert zou zich eerder een dwaas dan een meester

moeten noemen.

Uit deze brief spreekt niets anders dan dedain voor een omhooggevallen illusionist;

een opschepper die zijn plaats niet kent. In de meeste van de historische bronnen

uit de tijd dat hij leefde komt hij er niet goed van af: in een brief uit 1513 wordt

een zekere Georg Faustus beschreven als een handlezer. Hij zou zich de halfgod uit

Heidelberg noemen. Ook deze schrijver van de brief vindt deze man maar een opschepper

en een dwaas. Niet alle bronnen zijn negatief over hem; in 1520 leest hij

nog de horoscoop voor de prins-bisschop Georg III te Bamberg. In 1528 wordt Dr.

Jörg Faustus echter de toegang tot Ingolstadt ontzegd op grond van zijn activiteiten

als toekomstvoorspeller. In 1532 mag hij Neurenberg niet in omdat hij zich met

de zwarte kunst bezig zou houden. Faustus zou correct de uitkomst van de oorlog

van keizer Karel V tegen Frankrijk voorspeld hebben en ook iemand advies hebben

gegeven over een expeditie naar Venezuela. Zelfs Maarten Luther heeft Faustus

genoemd: met God aan zijn zijde vreesde hij deze man niet. Faustus is waarschijnlijk

in 1539-40 overleden.

18

Similar magazines