23.03.2016 Views

Tolheffing te Loosdrecht

Geschiedenis van tolheffing te Loosdrecht

Geschiedenis van tolheffing te Loosdrecht

SHOW MORE
SHOW LESS

You also want an ePaper? Increase the reach of your titles

YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.

T 0 L H E F F I N G<br />

<strong>te</strong><br />

L 0 0 S D R E C H T<br />

av~­<br />

:- fiUIW _.,<br />

--<br />

HISTORISCHE<br />

KRING<br />

LOOSDRECHT<br />

* 1 9 9 5<br />

*


Omslagfoto:<br />

In 1919 bes<strong>te</strong>mde Maria Wingelaar deze<br />

foto "als herinnering" voor het archief;<br />

Tol Oud- <strong>Loosdrecht</strong>sedijk bij nummer 276


DE TOL<br />

In het kort een stukje geschiedenis van de ins<strong>te</strong>lling<br />

"tolgeld":<br />

Ret tols<strong>te</strong>lsel werd door de Romeinen in onze streken<br />

ingevoerd. Alleen de souverein - koning, keizer of prins<br />

bezat de bevoegdheid om deze "doortochtgelden" in <strong>te</strong> s<strong>te</strong>llen.<br />

Ret waarborgen van onderhoud en veiligheid van de betreffende<br />

wegen waren zijn verantwoording. De vorst delegeerde rech<strong>te</strong>n<br />

en plich<strong>te</strong>n aan graven en leenheren. Onder Karel de Gro<strong>te</strong><br />

moch<strong>te</strong>n zij een vierde van de tolgelden voor eigen gebruik<br />

aanwendeni de rest diende voor hun plicht tot onderhoud en<br />

beveiliging <strong>te</strong> worden gebruikt. De vorst zag toe op naleving<br />

ervan en zond hiertoe inspec<strong>te</strong>urs (het ambt van zendgraaf) om<br />

<strong>te</strong> zien of de tol- en sluisgelden eerlijk waren opgebracht.<br />

Toen de graven van Holland volgens het leenrecht hun<br />

leenmannen machtigden tot het stich<strong>te</strong>n van tollen, en dit ook<br />

in Zeeland en Gelderland geschiedde, evenals door de<br />

bisschoppen van Utrecht, bracht dit wel veel geld in de<br />

schatkist van de eigenaren maar benadeelde het sys<strong>te</strong>em het<br />

wa<strong>te</strong>r- en wegverkeer aanzienlijk.<br />

Zo werd rond 1480 de goedkeuring<br />

Sta<strong>te</strong>n voor het oprich<strong>te</strong>n van een<br />

enigszins <strong>te</strong> beperken.<br />

vereist van de Algemene<br />

nieuwe tol om de toename<br />

Naast algemene regels voerden eigenaren van een tolweg eigen<br />

regels en rech<strong>te</strong>n in. Een algemene regel was: als een passant<br />

of wagenvoerder op de tolweg goederen verloor, dan kon de<br />

eigenaar van die weg daar rech<strong>te</strong>n op doen gelden. Wilde de<br />

passant zijn verloren goed weer <strong>te</strong>rugkrijgen, dan diende er<br />

<strong>te</strong>nmins<strong>te</strong> 10% van de waarde als "vindersloon" betaald <strong>te</strong><br />

worden. Een reden voor veel wegeigenaren om hun wegen slecht<br />

of in het geheel niet <strong>te</strong> onderhouden. Een vol opgetas<strong>te</strong><br />

wagen, een hobbelige weg ... hoort u de dui<strong>te</strong>n al rinkelen ?<br />

Gegevens over het bestaan van tolheffing in de Gemeen<strong>te</strong><br />

<strong>Loosdrecht</strong> hebben wij kunnen <strong>te</strong>rugvinden tot in het jaar 1627.


TOLLEN TE LOOSDRECHT<br />

Van de diverse (weg-) toll en, drie in totaal, <strong>te</strong> <strong>Loosdrecht</strong><br />

bestaat geen slui<strong>te</strong>nd overzicht van bestaan en bediening . Zij<br />

werden opgeheven en opnieuw inges<strong>te</strong>ld en wisselden regelmatig<br />

van tolgaarder. Naar wij hopen zullen er s<strong>te</strong>eds meer nieuwe<br />

gegevens boven tafel komen zodat wij met<strong>te</strong>rtijd een nog<br />

comple<strong>te</strong>r beeld kunnen geven.<br />

De procedure om overtochtgeld <strong>te</strong> mogen vragen aan passan<strong>te</strong>n,<br />

was als volgt. De Gemeen<strong>te</strong>raad deed een voors<strong>te</strong>l en zond dit<br />

aan de Provincie <strong>te</strong>r beoordeling. Na goedkeuring van de<br />

Provincie Utrecht werd het recht tot het heffen van tol<br />

aangevraagd bij de Kroon. Bij Koninklijk Besluit werd dit dan<br />

wel (concessie) of niet afgegeven aan de Gemeen<strong>te</strong>.<br />

In Raadsbesluit no. 80 van de Gemeen<strong>te</strong> <strong>Loosdrecht</strong> van 26 juli<br />

1923 stond vermeld dat "de tolboom opges<strong>te</strong>ld diende <strong>te</strong> zijn op<br />

de Oud-<strong>Loosdrecht</strong>sedijk tussen de Gereformeerde Kerk <strong>te</strong> Oud<br />

<strong>Loosdrecht</strong> en de Horndijk".<br />

Gelukkig gaf deze omschrijving voldoende ruim<strong>te</strong> om de<br />

ops<strong>te</strong>lling van de tolboom in de loop der tijd aan <strong>te</strong> passen .<br />

Zo kennen wij vier verschillende plaatsen waar hij heeft<br />

gestaan.<br />

/ . / Tol. - 1. 410S])nf:l'fiT.<br />

i .<br />

' .·<br />

Tol aan Oud-<strong>Loosdrecht</strong>sedijk 276 rond 1885


TOL OP WEG NAAR LOENEN<br />

Op 29 october 1860 komt in de notulen van de gemeen<strong>te</strong>raadsvergadering<br />

voor: Er wordt een tolhek aanbes<strong>te</strong>ed en di t zal<br />

geplaatst worden tussen de woningen in Oud-<strong>Loosdrecht</strong> van<br />

J. van Rijn en H. Robber(t)se. J. VAN RIJN wordt belast met de<br />

inning der tolgelden <strong>te</strong>gen 10% van de opbrengst. De plaats aan<br />

de Oud-<strong>Loosdrecht</strong>sedijk moet dan om en nabij huisnummer 236<br />

zijn geweest, waar nu reeds de derde generatie van de familie<br />

Robberse woont.<br />

Sedert 1875 heeft aan de Oud-<strong>Loosdrecht</strong>sedijk bij<br />

huisnummer 276 het tolhek gestaan dat toen werd bediend door<br />

MEL IS VAN DEN AKKER. Deze tolbaas was bekend om de haken die<br />

de handen vervingen die hij had verloren bij het onschadelijk<br />

maken van grana<strong>te</strong>n tijdens zijn diensttijd. Hij verloor zelfs<br />

zijn gehele onderarmen bij het ruimen van munitie na de<br />

Frans/Duitse oorlog, maar hij wist zich goed <strong>te</strong> redden met<br />

zijn prothesen.<br />

Het beroep van tolbaas gaf hem de mogelijkheid voor een<br />

voldoende inkomen voor hem en zijn gezin, waar een invalidepensioen<br />

van f.2,-- per week alleen niet in kon voorzien. Hij<br />

verdiende f.510,-- per jaar aan de pacht. Dit werd vanaf 1908<br />

opgetrokken naar f.610,-- per jaar.<br />

Van 1875 tot 1924 bediende hij de tol, geholpen door zijn<br />

vrouw DAATJE TOBER, die hem zelfs verving in de jaren rond<br />

1908, toen hij ook aan de Molenmeent de tolbediening op zich<br />

had genomen.<br />

In 1923 dreigde de "concessie" <strong>te</strong> worden ingetrokken. In de<br />

verslagen van de gemeen<strong>te</strong>raad lezen wij dat <strong>Loosdrecht</strong> in dat<br />

jaar dan ook om verlenging van de concessie van 1918 verzoekt<br />

omdat "de toestand der gemeen<strong>te</strong>financiem het heffen van<br />

tolgelden op de weg van <strong>Loosdrecht</strong> naar Loenen wenschelijk en<br />

noodzakelijk maakt".<br />

(zie bijlage 1.: Tarieflijst <strong>Loosdrecht</strong> - Loenen anno 1923)<br />

Rond 1924 nam ARIE PIJL de bediening van de tol over van<br />

Melis. Het tolhek werd verplaatst naar huisnummer 286.<br />

In 1925 ging ALDERT HARTOG zich met de tol-inning bezighouden<br />

en het hek werd bij huisnummer 147 geplaatst. Hartog kwam uit<br />

Weesp, waar hij de sluis had bediend.<br />

De aanleiding voor de verplaatsing van de tol was het idee dat<br />

de bezoekers die speciaal voor de Koninklijke Wa<strong>te</strong>rsport<br />

Vereniging <strong>Loosdrecht</strong> kwamen nu eerst de tol moes<strong>te</strong>n passeren.


Tol aan Oud-<strong>Loosdrecht</strong>sedijk 147 rond 1926<br />

Er was zelfs een <strong>te</strong>lling geschied van de passan<strong>te</strong>n om een<br />

schatting <strong>te</strong> maken van de extra opbrengs<strong>te</strong>n. Maar de<br />

resulta<strong>te</strong>n bleven uit. De inkoms<strong>te</strong>n vielen erg <strong>te</strong>gen.<br />

Drie jaar la<strong>te</strong>r werd de concessie ingetrokken;<br />

"op 31 december 1928 des namiddags <strong>te</strong>n twaalf ure" licht<strong>te</strong>n<br />

Hartog en zijn vrouw het tolhek definitief uit zijn beugels.<br />

Geen Loosdrech<strong>te</strong>r die erom rouwde.<br />

Hartog ging <strong>te</strong>rug naar Weesp 1 waar hij sluiswach<strong>te</strong>r I<br />

brugwach<strong>te</strong>r en tolgaarder werd 1 iets waar hij in zijn Weesper<br />

periode al op had gehoopt.<br />

Anno 1994 staat aan de Horndijk het oorspronkelijke tolhek 1<br />

door de gemeen<strong>te</strong> <strong>Loosdrecht</strong> gerestaureerd : weliswaar niet op<br />

ZlJn oorspronkelijke plaats 1 maar als overblijfsel van een<br />

stukje van <strong>Loosdrecht</strong>s historie op een plek waar het de vrije<br />

doorgang van het verkeer in al zijn vormen benadrukt.


TOL OP DE WEG NAAR HILVERSUM<br />

In <strong>Loosdrecht</strong> bevonden zich nog twee tollen.<br />

Van de tol aan de Oude Molenmeent, de weg naar Hilversum, in<br />

wat nu Nieuw-<strong>Loosdrecht</strong> heet, <strong>te</strong>genover huisnummer 14, hebben<br />

we de mees<strong>te</strong> gegevens. Vele tollen kwamen en gingen, daarmee<br />

ook veel namen van pach<strong>te</strong>rs.<br />

Over deze locatie wordt reeds op 26 maart 1627 melding gemaakt<br />

van het installeren van een tol: "Besluit tot hers<strong>te</strong>l van de<br />

Molenmeent door de inwoners gezamenlijk; zij die paard en<br />

wagen hebben om <strong>te</strong> rijden en anderen om het hun opgedragen<br />

werk <strong>te</strong> volbrengen. Tot dekking der onkos<strong>te</strong>n wordt er een tol<br />

geplaatst, waar alleen vreemdelingen zullen betalen."<br />

Vervolgens komen er op 1 juli 1627 "Verpacht-condities van den<br />

tol op de Molenmeent". Als pach<strong>te</strong>r over 1627/28 wordt vermeld<br />

HEYNDRIEK DIRXS, - en over 1628/29 JACOB ELBERTSZ. HAGEN<br />

"respectievelijk voor de som van f.61,- en f.62,- ." *)<br />

Als op 8 juli 1629 reeds een "Voors<strong>te</strong>l tot Afschaffing van de<br />

tol op de Molenmeent" wordt ingediend, zegt dit al iets over<br />

de problemen die ontstaan.<br />

Twee eeuwen lang ontbreekt het aan gegevens; toch blijkt op<br />

2 oktober 1834 dat er nog of weer een tol bestaat. Er wordt in<br />

de notulen van de gemeen<strong>te</strong>raad genoemd :<br />

Toltarief : rijtuig met 1 renpaard 15 ct.; met 2 paarden<br />

20 cts.<br />

Kennelijk is deze tol verdwenen, want in de notulen van de<br />

gemeen<strong>te</strong>raads-vergadering van 25 februari 1859 met<br />

burgemees<strong>te</strong>r M. de Wit wordt geschreven: Er bestaat een plan<br />

de rijweg van <strong>Loosdrecht</strong> tot Hilversum <strong>te</strong> verbe<strong>te</strong>ren; van het<br />

Raadhuis tot de heide met keien en verder tot de Hondebrug <strong>te</strong><br />

Hilversum met grint verharden.<br />

Onderhoud : ~ gemeen<strong>te</strong> <strong>Loosdrecht</strong>,<br />

~ gemeen<strong>te</strong> Hilversum.<br />

Er zal een tol geplaatst worden; de opbrengst zal aan beide<br />

Gemeen<strong>te</strong>n toevallen.<br />

Dit wordt meegedeeld door burgemees<strong>te</strong>r de Wit en P. van de<br />

Poll (secretaris ?) . **)<br />

Dan, op 10 augustus 1860 in de volgende vergadering:<br />

Een toltarief wordt vastges<strong>te</strong>ld en opgezonden aan de Koning<br />

<strong>te</strong>r goedkeuring.<br />

(zie bijlage 2.: Tarieflijst Tol van <strong>Loosdrecht</strong> naar Hilversum<br />

anno 1860)<br />

*) Geg e v e ns uit de Rech<strong>te</strong>rlijke Archieven <strong>te</strong> Utrecht, opge<strong>te</strong>kend door<br />

de he er Voogsgeerd sr. en voorzien van aan<strong>te</strong>keningen door de heer<br />

Voog s g e erd jr.<br />

**) Notulen van Gemeen<strong>te</strong>raadsvergaderingen <strong>te</strong> <strong>Loosdrecht</strong>; opge<strong>te</strong>kend<br />

doo r de heer Voogsgeerd; archief HKL.


De volgende naam die we <strong>te</strong>genkomen als tolgaarder is die van<br />

DIRK VAN ALTENA. Hij kreeg 20 % van de opbrengst. Dirk<br />

bediende de tol tot zijn dood in 1869. De pacht werd door zijn<br />

vrouw WILLEMIJNTJE VAN SPENGEN overgenomen.<br />

De zoon van Dirk en Willemij ntj e, Arie, heeft ook weer een<br />

zoon KLAAS VAN ALTENA; Klaas stond een klein jaar aan de<br />

tolboom (rond 1900) en had al gauw gezien dat de lage<br />

opbrengst door het weinige verkeer niet loonde.<br />

(zie Noot 1.: Toestand van de weg)<br />

Vanaf 1904 komt dan <strong>te</strong>n tonele MELIS VAN DEN AKKER, dezelfde<br />

als in Oud-<strong>Loosdrecht</strong>, en pacht <strong>te</strong>gelijk met de tol naar<br />

Loenen ook deze tol aan de Molenmeent naar Hilversum, bij<br />

nummer 13.<br />

De oude tolgaarderswoning aan de Oude Molenmeent;<br />

deze werd aangekocht door de gemeen<strong>te</strong> in 1900; omdat<br />

Melis een eigen huis bezat had hij de woning niet<br />

nodig; voorlopig werd deze door wegwerkers gebruikt;<br />

in 1969 is het huis afgebroken.<br />

Melis' zoon HENDRIK VAN DEN AKKER bedient de tolboom tot 1907.<br />

Deze zoon wist aardige verhalen over zijn vader <strong>te</strong> ver<strong>te</strong>llen.<br />

(zie Noot 2.: Fragment uit periodiek HKL)<br />

Na het vertrek van zoon Hendrik staat Melis van den Akker zelf<br />

enkele tijd aan de tol en blijft zijn vrouw Daatje Tober in<br />

Oud de boom bedienen. Dit houden zij niet lang vol.<br />

In deze tijd (1908) verandert de wijze van verpachting door de<br />

Gemeen<strong>te</strong>. Voor wat eerst een "publieke verpachting" was, waar<br />

een ieder zich voor kon inschrijven ( zie eveneens Noot 2.),<br />

komt nu een "onderhandse verpachting" in de plaats.<br />

Melis ontvangt een jaarlijks bedrag van f.610,-- De rest<br />

draagt hij af aan de gemeen<strong>te</strong>. Sprake is van een controleur<br />

die door middel van een verkeers<strong>te</strong>lling de inkoms<strong>te</strong>n in het<br />

oog hield. Melis bleef wonen in een huis dat zijn eigendom was


in Oud-<strong>Loosdrecht</strong>, dus hoefde niet het huis <strong>te</strong> huren dat aan<br />

de Molenmeent was aangekocht door de gemeen<strong>te</strong> in 1900.<br />

Voorlopig werd hiervan gebruik gemaakt door wegwerkers.<br />

DIRK RENSENBRINK komt in 1907 als redder in de nood voor Melis<br />

en zijn vrouw. Hij neemt de taak van tolgaarder aan de<br />

Molenmeent op zich.<br />

Enkele j aren werkt Dirk Rensenbrink vermoedelij k voor Mel is<br />

van den Akker, die de tol gepacht heeft.<br />

Dirk wordt pas genoemd in mei 1928 als officiele pach<strong>te</strong>r<br />

<strong>te</strong>vens huurder van de gemeen<strong>te</strong>woning <strong>te</strong>gen f. 260,-- per jaar.<br />

Hij verdient een heel ander bedrag n.l. f.1400,--. Hij heeft<br />

dan ook geen invaliden-pensioen zoals Melis. Waarschijnlijk is<br />

ech<strong>te</strong>r dat dit bedrag over twee jaren gold.<br />

, -~ ... ! + I• ' ' " ' '<br />

.r:rr.:Yn t:t·r_a<br />

( \-. ,--:,·i··rch: -


TOL OP WEG NAAR 's-GRAVELAND<br />

De derde tol stond aan de 's-Gravelandsevaartweq bij nummer 3<br />

en was eigendom van het Polderschap 's-Graveland, evenals de<br />

weg. Helaas zijn hiervan geen foto's bekend.<br />

Uit de opbrengs<strong>te</strong>n werd ook deze weg onderhouden.<br />

Aan het 's-Gravelandse eind van de weg stond eveneens een tol,<br />

die <strong>te</strong>zamen met de sluis en de brug aan de vaart van de<br />

's-Gravelandse polder werd gepacht. Vandaag de dag ligt de<br />

oude plek aan de 's-Gravelandse kant van het Hilversums<br />

Kanaal.<br />

Aan het Oud-<strong>Loosdrecht</strong>se eind van de vaart, bij huisnummer 3,<br />

was COR LAM de tolgaarder tot het jaar 1914.<br />

MEINDERT LUIJER werd nadien tolbaas op het punt bij<br />

huis-nummer 5, waar gro<strong>te</strong> bedrijvigheid heers<strong>te</strong> door de<br />

vrachtvaart van beurtschippers Hennipman en Por<strong>te</strong>ngen op<br />

Ams<strong>te</strong>rdam en Utrecht.<br />

L66sdrechl<br />

(luicht op de Yaa rt<br />

Plaats aan de 's-Gravelandsevaartweg<br />

waar een tol heeft gestaan<br />

foto rond 1934


In 1934 werd voor deze tol een concessie verleend aan het<br />

Polderbestuur die tot 1938 geldig was. Ech<strong>te</strong>r voor de weg<br />

tussen <strong>Loosdrecht</strong> en 's-Graveland gold de concessie 11 tot<br />

wederopzegging en ui<strong>te</strong>rlijk 6 november 1935. Van jaar tot<br />

j aar werd di t bekeken en wel in verband met het kanaal van<br />

Hilversum naar de Vecht dat in aanleg was.<br />

Een locale krant schreef :<br />

11 ••• Voor een hoge som kon de gemeen<strong>te</strong> <strong>Loosdrecht</strong> het<br />

tolrecht afkopen, doch hierop werd van gemeen<strong>te</strong>wege niet<br />

ingegaan, met het gevolg, dat een oudheid, meer geschikt<br />

om <strong>te</strong> prijken in een antiqui<strong>te</strong>i<strong>te</strong>n-Museum dan op den<br />

weg, onder <strong>Loosdrecht</strong> nog kan worden aanschouwd 11 •<br />

Uit een melding in de Gooi- en Eemlander van 1934 blijkt dat<br />

11 ••• er geen tol meer wordt geheven aan de <strong>Loosdrecht</strong>se<br />

kant van de Vaartweg. Sinds enige jaren heeft de tol van<br />

's-Graveland beide richtingen bediend tot hij in verband<br />

met het kanaalwerk moest verdwijnen. Ook aan dit<br />

11 tolvrije tijdperk 11 kwam weer een einde. Op zijn oude<br />

plaats, aan de 's-Gravelandsche Vaart, is de tol weer<br />

opges<strong>te</strong>ld en zal weer tol worden geheven. 11<br />

Op dit punt in de gemeen<strong>te</strong><br />

tolheffing gestaakt <strong>te</strong>rwijl<br />

overdracht van de weg aan de<br />

kwam.<br />

werd pas op 1 april 1944 de<br />

in 1946 de daadwerkelijke<br />

gemeen<strong>te</strong> <strong>Loosdrecht</strong> tot stand<br />

-ooo-<br />

NABESCHOUWING<br />

Naarma<strong>te</strong> het handelsverkeer drukker werd en personen- en<br />

wegverkeer groeiden, werd het Nederlandse wegennet allengs<br />

aangepast. Toen in 1926, een algemene wegenbelasting werd<br />

inges<strong>te</strong>ld, gaf dit een extra moeilijkheid. Enkele tollen<br />

brach<strong>te</strong>n flink geld op. Het Rij k of de Provincie nam de<br />

kos<strong>te</strong>n voor het onderhoud voor de weg van de gemeen<strong>te</strong>n over,<br />

maar die mis<strong>te</strong>n met het verdwij nen van een tol de extra's.<br />

Hoe dit financieel op <strong>te</strong> lossen ?<br />

Het zou nog j aren duren voordat heel Nederland tol vrij werd;<br />

daar is een lange strijd voor nodig geweest, waarbij op<br />

politiek niveau vee l gesproken is. Me t name Twe ede Kamerlid<br />

Floris Vos heeft zich hiervoor ingespannen. Zij n leus was<br />

11 Alle wegen vrij 11 • Onder zijn leiding zijn tolacties en<br />

bes tormingen ui tgevoerd. In het gebied van de gro<strong>te</strong> ri vieren<br />

had de plaatselijke bevolking extra nadeel van het tolsys<strong>te</strong>em.<br />

Na vernieling van d e tol <strong>te</strong> Muiden kreeg Vos meer bekendhe id<br />

e n daarmee meer invloed toe n hij voor de Middenstandspartij<br />

voor stad e n l a nde we rk g ekozen in 1929, een door h emzelf<br />

opgerich<strong>te</strong> partij. Zijn spreekbeur<strong>te</strong>n vonden bodem en leidden<br />

ui<strong>te</strong>indelijk tot resulta<strong>te</strong>n: 11 Alle wegen vrij 11 • *)<br />

*) "Alle wegen vrij " Historische Kring Nieuwegei n , 1 992


Noot 1.: Fragment uit de Kampioen van de ANWB uit 1900<br />

betreffende de toestand van wegen Tienhoven­<br />

<strong>Loosdrecht</strong>-Hilversumi brief F.Th.Holsboer<br />

Noot 2.:<br />

Fragment uit verhaal van Hendrik van den Akker<br />

uit periodiek HKL : Melis van den Akker<br />

Noot 3.: Fragment uit "Oude Tol" door mevr. G. Marx<br />

Bij lage 1. : Tarieflijst Tol <strong>Loosdrecht</strong> - Loenen Anno 1923<br />

Bijlage 2.: Tarieflijst Tol <strong>Loosdrecht</strong> - Hilversum Anno 1860<br />

Melis int tolgelden in zijn pet<br />

Naar gegevens uit het Gemeen<strong>te</strong>-archief van <strong>Loosdrecht</strong>,<br />

ondergebracht in het Streekarchief Hilversum en<br />

het Archief van de Historische Kring <strong>Loosdrecht</strong><br />

Verzameld door J.P. van der Meulen-Kuhn<br />

Met dank aan Jac.J.Mur en J.Daams Czn<br />

voor hun medewerking<br />

@ HKL 1995<br />

postbus 11 1230 AA Oud <strong>Loosdrecht</strong>


Noot 1.<br />

Fragment uit Ingezonden Stuk<br />

in de Kampioen,<br />

orgaan van de Algemeenen<br />

Nederlandschen Wielrijders Bond,<br />

XVIIe jaargang no. 37 van 14 sep<strong>te</strong>mber 1900<br />

.... Na pl.m. 20 minu<strong>te</strong>n bereik<strong>te</strong> ik <strong>Loosdrecht</strong>, waar ik een<br />

weg kreeg met keien bestraat, zoo ruw en kantig, dat het<br />

rijden er op een ware mar<strong>te</strong>ling mocht hee<strong>te</strong>n, en dat duurde<br />

zoo tot halfweg Hilversum, waar ik op een slech<strong>te</strong>n grintweg<br />

kwam, die slechts aan de beide bermen gelegenheid tot fietsen<br />

bood. Hier en daar lagen hoopen klinkers. Of die den weg<br />

zullen moe<strong>te</strong>n verbe<strong>te</strong>ren is de vraag; wel is een feit, dat op<br />

een plaats men inderdaad aan den weg werk<strong>te</strong>, doch hier kwamen<br />

weer de oude kinderhoofdjes <strong>te</strong> liggen; 't moois<strong>te</strong> van de grap<br />

(?) was nog, dat ik bij den tol tusschen Nieuw-<strong>Loosdrecht</strong> en<br />

Hilversum 5 cent voor mijn rijwiel moest betalen. Al ware de<br />

weg uits<strong>te</strong>kend, zoo'n belasting is ongehoord. Zou het niet op<br />

den weg van de A.N. W .B. liggen in een en ander verbe<strong>te</strong>ring<br />

zien <strong>te</strong> brengen, door reques<strong>te</strong>n aan de desbetreffende<br />

gemeen<strong>te</strong>besturen ? En de weg van Tienhoven naar Hilversum em<br />

de daarop geheven tol zijn m.i. hopelooze anachronismen.<br />

U, Mijnheer de Hoofdredac<strong>te</strong>ur, dankend voor de plaatsruim<strong>te</strong>,<br />

verblijf ik,<br />

Hoogach<strong>te</strong>nd,<br />

F.Th.Holsboer.<br />

(Over die tollen is reeds gerekwes<strong>te</strong>erd, edoch zonder succes.<br />

Wij zullen op dien weg de Commissie, die den nieuwen atlas<br />

voorbereidt, at<strong>te</strong>nt maken.<br />

Red.)<br />

Noot 2 .<br />

Fragment uit verhaal van H. v.d. Akker<br />

"Tolbazen in <strong>Loosdrecht</strong>"<br />

" ..... . ...... Om de zoveel tijd moest er weer opnieuw gepacht<br />

worden. Dat ging dan met openbare inschrijving. Mel is van<br />

den Akker was dan vreselijk zenuwachtig, want er konden<br />

anderen zijn, die ook de tol wilden pach<strong>te</strong>n. Maar om zeker <strong>te</strong><br />

zijn van een nieuwe <strong>te</strong>rmijn ging hij heel slim <strong>te</strong> werk . Hij<br />

maak<strong>te</strong> thuis vier briefj es, met vier verschillende prij zen.<br />

Deze briefjes werden door zijn vrouw in elk vestzakje gedaan.<br />

Hij ging dan expres laat naar het gemeen<strong>te</strong>huis. Als hij daar<br />

aankwam, za<strong>te</strong>n de andere aspirant-pach<strong>te</strong>rs er al. Als dan de<br />

briefjes werden voorgelezen, was Melis het laatst aan de<br />

beurt. Hij wees dan op een van zij n vestzakj es, liet het<br />

briefje er uit halen en was dan altijd de hoogs<strong>te</strong> bieder. Was<br />

er niemand om de tol <strong>te</strong> pach<strong>te</strong>n, dan liet hij de laags<strong>te</strong> prijs<br />

uit zijn vestzakjes halen. Zo bleef hij tolbaas tot<br />

1923 ...... ...... II


Noot 3.<br />

Fragment uit de Gooi- & Eemlander van 3 oktober 1964 door<br />

G. Marx<br />

.... Na de aanleg van de betonweg van Hilversum naar <strong>Loosdrecht</strong><br />

werd deze tol overbodig, tot gro<strong>te</strong> blijdschap van de bewoners,<br />

die elke keer, dat zij op de fiets naar Hilversum moes<strong>te</strong>n, hun<br />

halve stuiver aan tolgaarder Dirk Rensenbrink (bijgenaamd Dirk<br />

Hup) moes<strong>te</strong>n offeren.<br />

In de j aren na de eers<strong>te</strong> wereldoorlog was dat voor de<br />

mees<strong>te</strong>n niet zo' n groot offer, maar v66r die tijd was een<br />

"vierduitstuk" iets, wat je vele malen omdraaide v66r je het<br />

uitgaf. <strong>Loosdrecht</strong> was beslist geen welvarend dorp. Degenen,<br />

die van zes gulden in de week met hun gezin moes<strong>te</strong>n rondkomen,<br />

waren talrijk. Gelukkig voor hen waren de voetgangers<br />

"tolvrij". In die tijd zag men <strong>te</strong>gen een wandelingetje naar<br />

Hilversum niet op. Moes<strong>te</strong>n er inkopen gedaan worden voor het<br />

gezin, wilde men eens naar de markt, dan nam men eenvoudig de<br />

benenwagen en men kwam er veilig en voordelig.<br />

Men kon ook "vlug" met de bus, de paardebus wel <strong>te</strong><br />

verstaan. Wel moest men dan voor zijn bezoek aan "het dorp",<br />

zoals Hilversum toen nog echt was, een dagje uittrekken.<br />

's Morgens kon men heen en 's avonds pas weer <strong>te</strong>rug. Maar wat<br />

gaf het; haast kende men in die dagen niet. Trouwens, als men<br />

haast had, kon men eigenlijk be<strong>te</strong>r lopen. De paarden die de<br />

bus moes<strong>te</strong>n trekken, waren beslist geen jonge volbloeds, maar<br />

beestjes, die van ellende haast in elkaar zak<strong>te</strong>n. Tot gro<strong>te</strong>re<br />

prestaties dan een sukkelgangetje waren zij niet in staat. Het<br />

waren dan ook meest oudere dames, die gebruik maak<strong>te</strong>n van de<br />

bus. Dat het allesbehalve vlug ging, hinderde niet. Men had<br />

dan eens fijn de tijd om de dorpsroddeltjes uit <strong>te</strong> wisselen en<br />

kwam men er niet mee klaar, dan zag men elkaar 's avonds weer<br />

op de <strong>te</strong>rugweg om het gesprek <strong>te</strong> vervolgen.<br />

Het "jongvolk", dat zelf ging verdienen, zag meestal wel<br />

kans een fiets, al was het dan een zesde handse, op <strong>te</strong><br />

duikelen. En zij waren de sigaar ! Elke rit naar Hilversum (of<br />

Loenen of 's-Graveland) eis<strong>te</strong> zijn tol. En wat was het gevolg?<br />

De "zakelijke" jongelui tracht<strong>te</strong>n eenvoudig de belasting <strong>te</strong><br />

ontduiken. Het luk<strong>te</strong> niet altijd. Dirk Rensenbrink was op zijn<br />

qui vive. Hij had op zijn tolboom al een groat hek la<strong>te</strong>n<br />

maken, zodat de fietsen er noch onderdoor geschoven konden<br />

worden, noch er overheen getild. De jongens za<strong>te</strong>n ech<strong>te</strong>r niet<br />

voor een gat gevangen. Als Dirk even niet keek, zet<strong>te</strong>n zij hun<br />

fietsen op het ach<strong>te</strong>rwiel en holden dan door het gangetje, dat<br />

ach<strong>te</strong>r het tolhuis liep. Je moest natuurlijk niet de pech<br />

hebben, dat je per ongeluk <strong>te</strong>gen de bel stoot<strong>te</strong>, want dan<br />

wacht<strong>te</strong> de tolgaarder je aan de andere kant van het huis wel<br />

op. Was je er ech<strong>te</strong>r door, dan was er geen vuiltje meer aan de<br />

lucht, want Dirk was slecht <strong>te</strong>r been en kon de wa<strong>te</strong>rvlugge<br />

knapen toch niet ach<strong>te</strong>rna.<br />

Dat de goede man op zijn centjes pas<strong>te</strong>, kon men hem niet<br />

kwalijk nemen. Hij werd danig gecontroleerd door de pach<strong>te</strong>r<br />

van de tol, in wiens dienst hij was. Elke zomer en win<strong>te</strong>r<br />

kreeg hij een controleur op zijn dak, die een verkeers<strong>te</strong>lling<br />

hield. Zelf werd de tolgaarder niet rij k van zij n baantj e<br />

zes gulden per week in het handje en vrij wonen ....... .


Bijlage 1.<br />

De Raad der Gemeen<strong>te</strong> <strong>Loosdrecht</strong>.<br />

Gehoord Burgemees<strong>te</strong>r en Wethouders 1 <strong>te</strong> kennen gevende 1 dat<br />

blijkens Koninklijk besluit van 24 Sep<strong>te</strong>mber 1918<br />

no 46 de plaatselijke verordering tot heffing van tolgelden op<br />

den weg van LOOSDRECHT NAAR LOENEN met 1 Januari 1924 ophoudt<br />

van kracht <strong>te</strong> zijni<br />

Overwegende1 dat de toestand der Gemeen<strong>te</strong> financien het heffen<br />

van tolgelden op den weg van <strong>Loosdrecht</strong> naar Loenen<br />

wenschelijk en noodzakelijk maakt.<br />

Besluit<br />

Vast <strong>te</strong> s<strong>te</strong>llen de navolgende Verordening tot heffing van<br />

tolgelden op den weg van <strong>Loosdrecht</strong> naar Loenen .<br />

Er zullen tolgelden<br />

Gemeen<strong>te</strong> naar Loenen.<br />

Artikel 1.<br />

geheven worden<br />

op den weg van deze<br />

Artikel 2.<br />

De tolboom zal moe<strong>te</strong>n zijn ges<strong>te</strong>ld tusschen<br />

Hervormde (= doorgehaald)} Gereformeerde<br />

<strong>Loosdrecht</strong> en den Horndijk.<br />

de {Nederduitsch<br />

Kerk <strong>te</strong> Oud-<br />

Artikel 3.<br />

De tolgelden zullen worden geheven ingevolge Onderstaand<br />

Tarief :<br />

Voor elk paard of ezel ... .. ................. f.<br />

rundbeest ........................ .<br />

kalf 1 schaap of varken ............ .<br />

eene kudde schapen of varkens 1<br />

s<strong>te</strong>rker dan 50 stuks .................. .<br />

een bok 1 geit of hond1 gespannen voor<br />

een rij- of voertuig met twee wielen .. .<br />

als voren met vier wielen ............. .<br />

rij- of voertuigen met twee wielen<br />

mitsgaders sleden1 voor elk aangespannen<br />

paard1 ezel of rund . ... . .............. .<br />

rij- of voertuigen met vier wielen1<br />

bespannen met een paard1 ezel of rund ..<br />

als voren bespannen met twee paarden1<br />

ezels of runderen ................... .<br />

elk paard daarenboven ................. .<br />

een rijwiel 1 bereden of aan de hand ... .<br />

een rij- of voertuig1 door mechanische<br />

kracht voortbewogen per wiel ...... . ... .<br />

0.03<br />

0. 01l><br />

0.01<br />

0.50<br />

0 . 0 1 )><br />

0.03<br />

0 . 0 7 )><br />

0.10<br />

0.15<br />

0.10<br />

0.02 )><br />

0.05<br />

Van betaling worden vrijges<strong>te</strong>ld :<br />

a. Vervoerders van wagens met melk1 mest of hooi 1<br />

gaande naar of komende van hunne landen .<br />

b . Vervoerders van Vee van en naar hunne landen.<br />

c. Vervoerders van ma<strong>te</strong>rialen bes<strong>te</strong>md voor de Gemeen<strong>te</strong>­<br />

Wege n1 We rken en Straatverli chting.


d. Vervoerders van eventuele tramwagens en autobusschen<br />

met gemeen<strong>te</strong>lijke subsidie.<br />

e. de paarden der Koninklijke Marechaussee, de paarden en<br />

voertuigen van militiaren, onder een Commandant en van<br />

alleen zijnde militairen, voorzien van een bewijs van den<br />

Commandant, die hen heeft uitgezonden, alsmede de paarden<br />

van officieren in uniform (van 1918 da<strong>te</strong>ert de extra<br />

clausule : ... en van paarden en voertuigen en auto's van<br />

het Koninklijk Huis.)<br />

f. de rijwielen en motorrijwielen gebruikt door politieamb<strong>te</strong>naren,<br />

politie beamb<strong>te</strong>n, post- en <strong>te</strong>legraphie<br />

beamb<strong>te</strong>n, amb<strong>te</strong>naren en beamb<strong>te</strong>n bij den Keuringsdienst van<br />

Waren en van Vee en Vleesch in dienst.<br />

g . Zij die met hun rijwiel den tol passeren en ingeze<strong>te</strong>nen<br />

der Gemeen<strong>te</strong> zijn.<br />

h. de Vrachtrijders en Schippers, die hunne zaken in de<br />

Gemeen<strong>te</strong> uitoefenen, voorzooveel betreft de aflevering van<br />

goederen aan ingeze<strong>te</strong>nen dezer Gemeen<strong>te</strong>.<br />

De vervoerders bedoeld onder de let<strong>te</strong>rs a en b moe<strong>te</strong>n, om<br />

bedoelden vrijdom <strong>te</strong> genie<strong>te</strong>n, in <strong>Loosdrecht</strong> woonachtig<br />

zijn.<br />

Artikel 4.<br />

Deze verordening treedt in werking op 1 Januari 1924 of<br />

zooveel la<strong>te</strong>r als de Koninklijke goedkeuring zal zijn<br />

verkregen.<br />

Aldus beslo<strong>te</strong>n in de Openbare Vergadering van de Raad der<br />

Gemeen<strong>te</strong> <strong>Loosdrecht</strong>, gehouden 26 Juli 1923.<br />

was ge<strong>te</strong>kend<br />

G. van Swinderen, burgemees<strong>te</strong>r<br />

der Gemeen<strong>te</strong> <strong>Loosdrecht</strong><br />

J. van Haselen, secretaris<br />

Behoort bij Koninklijk Besluit van 21 November 1923 nr. 15.<br />

Mij bekend :<br />

De Minis<strong>te</strong>r van Binnenlandse Zaken en Landbouw<br />

Voor den Minis<strong>te</strong>r<br />

De Secretaris-Generaal<br />

(get.)<br />

J.B. Kan<br />

Voor eensluidend afschrift<br />

De Griffier der Sta<strong>te</strong>n van Utrecht<br />

e.G. Quarles van Ufford


Bijlage 2.<br />

G E M E E N T E<br />

L 0 0 S D R E C H T<br />

Tarief van tolgelden <strong>te</strong> heffen<br />

LOOSDRECHT naar HILVERSUM zooals<br />

Koninklijk Besluit van 24 November<br />

bij de Koninklijke Beslui<strong>te</strong>n van<br />

Februari 1901, no. 13; 25 Juli '01,<br />

1904, no. 41.<br />

op den klinkerweg van<br />

het is vastges<strong>te</strong>ld bij<br />

1860, no. 43 en gewijzigd<br />

1 Juli 1895, no. 56; 6<br />

no. 38 en dat van 28 April<br />

Bij het passeeren van den tolboom zal tol moe<strong>te</strong>n worden<br />

betaald :<br />

1. voor elk los paard of muilezel f.0,03<br />

2. rundbeest of ezel f.0,01~<br />

3. kalf, schaap of varken f.0,01<br />

4. eene kudde schapen of varkens, s<strong>te</strong>rker dan<br />

50 stuks in eens f.0,50<br />

5. elke bok,geit of hond, gespannen voor een rijof<br />

voertuig met twee wielen<br />

f.0,01~<br />

6. elke bok,geit of hond, gespannen voor een rijof<br />

voertuig met vier wielen<br />

f.0,03<br />

7. rij-of voertuigen met twee wielen,mitsgaders<br />

sleden, voor elk aangespannen paard,muilezel<br />

ezel of rundbeest<br />

f.0,05<br />

8. een z.g.n."mallejan"met twee wielen zal verschuldigd<br />

zijn:<br />

a.voor geladen of vrachtsleepende voor elk<br />

paard,muilezel of rundbeest<br />

f.0,20<br />

b.voor ongeladen of ledige voor elk paard<br />

muilezel of rundbeest<br />

f.0,10<br />

9. rij-of voertuigen met vier wielen voor elk<br />

aangespannen paard,muilezel,ezel of rundbeest f.0,07~<br />

10. Wanneer 2 of meer voertuigen aan elkander gekoppeld<br />

zijn, zal bovendien betaald moe<strong>te</strong>n worden<br />

voor elk paar wielen<br />

f.0,05<br />

11. voor diligences, postwagens of omnibussen, voor<br />

niet meer dan zes personen, voor elk paard f.0,10<br />

12. voor diligences, postwagens of omnibussen, voor<br />

meer dan zes personen, doch niet meer dan negen<br />

personen, voor elk paard f . 0,12 ~<br />

13. voor diligences, postwagens of omnibussen, voor<br />

meer dan negen doch niet meer dan 12 personen,<br />

voor elk paard<br />

f.0,15<br />

14. voor diligences, postwagens of omnibussen, voor<br />

meer dan twaalf, doch niet meer dan achttien<br />

personen, voor elk paard<br />

f.0,17~<br />

15. Niet-ingeze<strong>te</strong>nen die per rijwiel den tol passeeren<br />

f.0,02~


16. Voor elk rij-of voertuig door mechanische kracht<br />

voortbewogen met twee of drie wielen<br />

17. Voor elk rij-of voertuig door mechanische kracht<br />

voortbewogen met vier wielen<br />

18. Voor elk rij-of voertuig door mechanische kracht<br />

voortbewogen met zes wielen<br />

f.0,10<br />

f.0,15<br />

f.0,30<br />

19. Geen tolgeld zal verschuldigd ZlJn voor :<br />

a. De paarden, rij- en voertuigen en auto's van het<br />

Koninklijk Huis en die van de Prinses, zoomede op reis<br />

zijnde de paarden, rij- en voertuigen en auto's der<br />

personen, welke het gevolg van het Koninklijk Huis of<br />

dat der Prinses uitmaken.<br />

De paarden, rijtuigen en auto's van renboden in dienst<br />

der Koningin en op reis zijnde.<br />

b. Ingeze<strong>te</strong>nen, die met hun wagens met landbouwproduc<strong>te</strong>n<br />

en met mest den tal passeeren gaande of komende-naarof-van<br />

hun land. Onder deze vrijs<strong>te</strong>lling zijn geen<br />

melkwagens begrepen.<br />

c. Gewone- of. motorrijwielen en automobielen, bereden door<br />

amb<strong>te</strong>naren der Rijks- en Gemeen<strong>te</strong>-Politie, door<br />

kommiezen der Rijksdirec<strong>te</strong>-belastingen behoorende tot<br />

het ontvangkantoor Loenen a/d Vecht, door de beamb<strong>te</strong>n<br />

der keuringsdiens<strong>te</strong>n, door militiaren in uniform en<br />

door postboden in functie.<br />

- . - . - . -

Hooray! Your file is uploaded and ready to be published.

Saved successfully!

Ooh no, something went wrong!