18.05.2016 Views

Met wapen en vlag tussen Vecht en Eem

Beschrijving en geschiedenis van de gemeentewapens van de dorpen en steden in het Gooi en omstreken.

Beschrijving en geschiedenis van de gemeentewapens van de dorpen en steden in het Gooi en omstreken.

SHOW MORE
SHOW LESS

You also want an ePaper? Increase the reach of your titles

YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.

met <strong>wap<strong>en</strong></strong> <strong>en</strong> <strong>vlag</strong><br />

tuss<strong>en</strong> <strong>Vecht</strong> <strong>en</strong> <strong>Eem</strong><br />

KLAES SIERKSMA<br />

E<strong>en</strong> rijk geillustreerde studie van de banistiek<br />

<strong>en</strong> heraldiek in de regio


met <strong>wap<strong>en</strong></strong> <strong>en</strong> <strong>vlag</strong><br />

tuss<strong>en</strong> <strong>Vecht</strong> <strong>en</strong> <strong>Eem</strong><br />

. i i<br />

..,/ /<br />

Het deeltje nummer 6 uit de serie 'Gooi <strong>en</strong> <strong>Vecht</strong>' werd geschrev<strong>en</strong><br />

door de voorzitter der Stichting Banistiek <strong>en</strong> Heraldiek,<br />

de heer KL. SIERKSMA (Muiderberg).<br />

Het geeft afbeelding<strong>en</strong> van <strong>wap<strong>en</strong></strong>s der geme<strong>en</strong>t<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> <strong>Vecht</strong> <strong>en</strong> <strong>Eem</strong>,<br />

uitgebreid voorzi<strong>en</strong> van interessante achtergrond- gegev<strong>en</strong>s.<br />

De serie 'Gooi <strong>en</strong> <strong>Vecht</strong>' staat onder redactie van H. Aalderink,<br />

Mies Langelaar <strong>en</strong> H. Poolman.


Was de Koning er in 1814 van uitgegaan dat alle geme<strong>en</strong>t<strong>en</strong> vanouds<br />

e<strong>en</strong> <strong>wap<strong>en</strong></strong> bezat<strong>en</strong>, to<strong>en</strong> m<strong>en</strong> na ontvangst van de reacties het gehele<br />

veld kon overzi<strong>en</strong>, bleek zulks niet het geval te zijn. Volijverige<br />

burgemeesters <strong>en</strong> secretariss<strong>en</strong> wild<strong>en</strong> echter in elk geval aan hun<br />

verplichting<strong>en</strong> voldo<strong>en</strong> <strong>en</strong> di<strong>en</strong>d<strong>en</strong> dus ook <strong>wap<strong>en</strong></strong>s in van voormalige<br />

heerlijkhed<strong>en</strong>, van waterschapp<strong>en</strong> <strong>en</strong> polders, van parochiekerk<strong>en</strong><br />

<strong>en</strong>z. Ook dergelijke <strong>wap<strong>en</strong></strong>s werd<strong>en</strong> to<strong>en</strong> prompt -soms met e<strong>en</strong> omkering<br />

van de kleur<strong>en</strong>- als geme<strong>en</strong>te<strong>wap<strong>en</strong></strong>s erk<strong>en</strong>d. In elk geval had<br />

m<strong>en</strong> dan immers met e<strong>en</strong> historisch gegev<strong>en</strong> te do<strong>en</strong>. Maar de ijver<br />

van lokale her<strong>en</strong> ging ook wele<strong>en</strong>s zo ver, dat zij zelf <strong>wap<strong>en</strong></strong>s ging<strong>en</strong><br />

bed<strong>en</strong>k<strong>en</strong> <strong>en</strong> schets<strong>en</strong>; ook van de erk<strong>en</strong>ning van zulke <strong>wap<strong>en</strong></strong>s zijn<br />

nog altijd gevall<strong>en</strong> bek<strong>en</strong>d. Weer ander<strong>en</strong> grep<strong>en</strong> terug naar dorpsemblem<strong>en</strong>,<br />

soms in de vorm gegot<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> <strong>wap<strong>en</strong></strong>schild, soms ook<br />

bestaande uit e<strong>en</strong> e<strong>en</strong>voudig embleem -bijvoorbeeld e<strong>en</strong> letter, namelijk<br />

de initiaal van de dorps- of geme<strong>en</strong>t<strong>en</strong>aam. In kleinere geme<strong>en</strong>schapjes<br />

bestond aanvankelijk ge<strong>en</strong> <strong>en</strong>kele behoefte aan e<strong>en</strong> <strong>wap<strong>en</strong></strong>;<br />

zo nodig werd<strong>en</strong> officiele stukk<strong>en</strong> van het dorp gezegeld met e<strong>en</strong>persoonlijk<br />

wasstempel, later lakstempel van de aanzi<strong>en</strong>lijkste man<br />

van het dorp.<br />

Dit e<strong>en</strong> <strong>en</strong> ander verklaart dan ook de veelheid van <strong>wap<strong>en</strong></strong>beeld<strong>en</strong>,<br />

waarmede m<strong>en</strong> ook tuss<strong>en</strong> <strong>Vecht</strong> <strong>en</strong> <strong>Eem</strong> geconfronteerd wordt. Bij<br />

directiev<strong>en</strong>-van-bov<strong>en</strong>-af zou wellicht e<strong>en</strong> meer historisch-geografisch<br />

gebond<strong>en</strong> reeks gelijksoortige <strong>wap<strong>en</strong></strong>s per streek hebb<strong>en</strong> do<strong>en</strong><br />

ontstaan. 1)<br />

*<br />

In het Gooi zijn duidelijk slechts twee van dergelijke 1 streek<strong>wap<strong>en</strong></strong>s 1<br />

tot stand gekom<strong>en</strong>, namelijk van BUSSUM <strong>en</strong> vanHILVERSUM, beid<strong>en</strong><br />

in de eerder g<strong>en</strong>oemde Konings Kleur<strong>en</strong>, beid<strong>en</strong> dus met goud<strong>en</strong> emblem<strong>en</strong><br />

-boekweitkorrels- op blauwe ondergrond. De primitieve<br />

1 bewijsstukk<strong>en</strong> 1 die indertijd naar D<strong>en</strong> Haag werd<strong>en</strong> gezond<strong>en</strong> zull<strong>en</strong><br />

er wel de oorzaak van zijn dat in het Bussumer (<strong>en</strong> in mindere mate<br />

in het Hilversumer) <strong>wap<strong>en</strong></strong> de betek<strong>en</strong>is van de emblem<strong>en</strong> volkom<strong>en</strong><br />

in het beeld, zoals m<strong>en</strong> dat vaak ziet -<strong>en</strong> geheel overe<strong>en</strong>komstig de<br />

tek<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> in het Register van de Hoge Raad van Adel, d:H wel- is<br />

verlor<strong>en</strong> gegaan. Heel wat Bussumers wet<strong>en</strong> niet anders dan dat er<br />

1 wat blaadjes<br />

1<br />

in hun <strong>wap<strong>en</strong></strong> staan!<br />

1) J.G. Th.Grev<strong>en</strong>stuk, De <strong>wap<strong>en</strong></strong>s van de Gooische gem e<strong>en</strong>t<strong>en</strong>. (In: Ja arboekje van het<br />

Oudheidkundig G<strong>en</strong>ootschap Niftarlake; Utrecht 1931; blz . 13).<br />

Heral dicus, De <strong>wap<strong>en</strong></strong>s der Gooische geme<strong>en</strong>t<strong>en</strong>. (In: De T oerist <strong>en</strong>kam pi o<strong>en</strong>; ' s-Grav<strong>en</strong>hage<br />

1942, 8 a ugustus).<br />

4


De herkomst van het embleem is duidelijk: de e<strong>en</strong>s zo bloei<strong>en</strong>de<br />

boekweitteelt in het Gooi. Van het Hilversumer <strong>wap<strong>en</strong></strong> 2) wet<strong>en</strong> we uit<br />

e<strong>en</strong> ste<strong>en</strong> van 1699, ingemetseld op de brug aan de Beresteinse weg,<br />

dat de vier korrels op het veld al e<strong>en</strong> oud plaatselijk embleem vormd<strong>en</strong>.<br />

Volg<strong>en</strong>s notities in e<strong>en</strong> handschriftelijk <strong>wap<strong>en</strong></strong>boek van Gerrit Schoemaker<br />

(1692-1732), aanwezig in de Universiteitsbibliotheek te Utrecht,<br />

zoud<strong>en</strong> de boekweitkorrels rood moet<strong>en</strong> zijn op e<strong>en</strong> goud<strong>en</strong> schild.<br />

Ook wordt wel e<strong>en</strong>s beweerd dat de echte <strong>en</strong> oude kleur<strong>en</strong> moet<strong>en</strong><br />

zijn: goud<strong>en</strong> korrels op e<strong>en</strong> gro<strong>en</strong> schild. Waarop dit laatste gegev<strong>en</strong><br />

berust is mij niet bek<strong>en</strong>d <strong>en</strong> ev<strong>en</strong>min, of het <strong>wap<strong>en</strong></strong> op de oude ste<strong>en</strong><br />

van 1699 werkelijk het geme<strong>en</strong>schapsembleem is geweest, of dat het<br />

misschi<strong>en</strong> wel e<strong>en</strong> persoonlijk <strong>wap<strong>en</strong></strong> was.<br />

Het blauwe schild met daarop vier goud<strong>en</strong><br />

boekweitkorrels werd op 22 oktober 1817<br />

erk<strong>en</strong>d als zijnde het <strong>wap<strong>en</strong></strong> van Hilversum.<br />

Het schild is niet gedekt met e<strong>en</strong> kroon. Toch<br />

hanteerde de geme<strong>en</strong>te in de 19de eeuw op<br />

allerlei stukk<strong>en</strong> e<strong>en</strong> kroon van drie blad<strong>en</strong><strong>en</strong><br />

twee parels, zoals op Burgerlijke Standuittreksels<br />

<strong>en</strong> Pat<strong>en</strong>tbriev<strong>en</strong>. Het geme<strong>en</strong>testempel<br />

liet to<strong>en</strong> ook e<strong>en</strong> krans van (boekweit-?)<br />

takjes rond het schild zi<strong>en</strong>.<br />

Opmerkelijk is de afbeelding van het Hilver- HILVtRSUM<br />

sumer <strong>wap<strong>en</strong></strong> op de twee bek<strong>en</strong>de ets<strong>en</strong> van<br />

1762 <strong>en</strong> 1766 ("voor <strong>en</strong> na de brand'1 van<br />

Writs, waar op het <strong>wap<strong>en</strong></strong>schild (met het jaartal1729) slechts drie<br />

korrels voorkom<strong>en</strong>. Op de eerste ets van 1762/ 63 is ge<strong>en</strong> <strong>wap<strong>en</strong></strong>schild<br />

te zi<strong>en</strong> op het Rechthuis.<br />

Einde 1970 verzocht het geme<strong>en</strong>tebestuur van Hilversum aan de Hoge<br />

Raad van Adel de mogelijkhed<strong>en</strong> te onderzoek<strong>en</strong> dat de Koningin e<strong>en</strong><br />

verrijking van het <strong>wap<strong>en</strong></strong> zou will<strong>en</strong> toestaan, door achter het schild<br />

e<strong>en</strong> zilver<strong>en</strong> adelaar als schildhouder toe te wijz<strong>en</strong>. 19 November<br />

1970 wees het Hoog College van Staat dit van de hand: naar zijnoordeel<br />

was het huidige <strong>wap<strong>en</strong></strong> voldo<strong>en</strong>de repres<strong>en</strong>tatief; e<strong>en</strong> wijziging<br />

van de kleur<strong>en</strong> tot rood op goud <strong>en</strong> de toevoeging van e<strong>en</strong> kroon zou<br />

op aanvraag door de Kroon waarschijnlijk wel gehonoreerd kunn<strong>en</strong><br />

word<strong>en</strong>. B & W beslot<strong>en</strong> daarop de zaak voorlopig te lat<strong>en</strong> rust<strong>en</strong>,<br />

want juist op de schildhouder was m<strong>en</strong> bijzonder gesteld.<br />

2) A.C.J.de Vrankrijker, Rond het <strong>wap<strong>en</strong></strong>. (In: Wij in Hilversum 1956, afl. 1).<br />

G. van Bokhorst, de 's-Gravelandseweg van voorhe<strong>en</strong>. (In:alsvor<strong>en</strong> 1968, november).<br />

5


Muiderberg vrijwel ge<strong>en</strong> kor<strong>en</strong> verbouwd, maar was er des te meer<br />

boekweit te vind<strong>en</strong>. Het zal dus wel e<strong>en</strong> bundel boekweitplant<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong><br />

moet<strong>en</strong> zijn.<br />

V66r de brand in de kerk aan zee, in de eerste helft van deze eeuw,<br />

was er in de vloer ook nog e<strong>en</strong> grafzerk zichtbaar, waarop dit <strong>wap<strong>en</strong></strong><br />

prijkte, dater<strong>en</strong>de uit 1736. De zerk dekte het graf van Daniel Nijs<br />

(1660-1736) <strong>en</strong> di<strong>en</strong>s vrouw Elizabeth van Leeuw<strong>en</strong> (1670-1728). Nijs<br />

was eig<strong>en</strong>aar van het buit<strong>en</strong>goed Rustrijk <strong>en</strong> beschouwde zich als<br />

"Heer van Muiderberg". Overig<strong>en</strong>s vertoonde het uitgehouw<strong>en</strong> <strong>wap<strong>en</strong></strong><br />

-dat de familie Nijs als familie<strong>wap<strong>en</strong></strong> overnam- e<strong>en</strong> kleine afwijking,<br />

doordat de sikkels erin niet toegew<strong>en</strong>d maar afgew<strong>en</strong>d war<strong>en</strong> (zoals<br />

het familie<strong>wap<strong>en</strong></strong> ook werd opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> in J. B. Rietstap's Armorial<br />

G<strong>en</strong>eral).<br />

Het kerkelijk stempel -thans weer in gebruik bij de r.-k. Boskapel<br />

op huwelijksoorkond<strong>en</strong> <strong>en</strong> dergelijk<strong>en</strong>- draagt e<strong>en</strong> rondschrift dat op<br />

gebruikelijke wijze in klank ("mes ") inspeelt op het <strong>wap<strong>en</strong></strong>beeld:<br />

Messis consummatio saeculi, dat is: oogst de schone voleindiging.<br />

Volg<strong>en</strong>s het reglem<strong>en</strong>t van de plaatselijke schutterij in 1785 droeg<strong>en</strong><br />

de kapitein-luit<strong>en</strong>ant, de luit<strong>en</strong>ant <strong>en</strong> de vaandrig sjerp<strong>en</strong> in de dorpskleur<strong>en</strong>,<br />

geel <strong>en</strong> blauw. Zoals we bij behandeling van het <strong>wap<strong>en</strong></strong> van<br />

Muid<strong>en</strong> zull<strong>en</strong> zi<strong>en</strong>, hebb<strong>en</strong> de Muiderberger kleur<strong>en</strong> in de instelling<br />

van e<strong>en</strong> Muider geme<strong>en</strong>te<strong>vlag</strong> e<strong>en</strong> rol meegespeeld.<br />

Duid<strong>en</strong> de tot nu toe behandelde drie <strong>wap<strong>en</strong></strong>s op typer<strong>en</strong>de landbouwaktiviteit<strong>en</strong>,<br />

ook HUIZEN heeft e<strong>en</strong> "agrarisch" <strong>wap<strong>en</strong></strong>, maar hier<br />

toegespitst op de veeteelt. M<strong>en</strong> zou daaruit<br />

wellicht kunn<strong>en</strong> concluder<strong>en</strong> dat het <strong>wap<strong>en</strong></strong> is<br />

ontstaan, to<strong>en</strong> de visserij aan betek<strong>en</strong>is inboette.<br />

4)<br />

Op 15 november 1815 schreef de burgemeester<br />

aan de Hoge Raad van Adel dat er "in deze geme<strong>en</strong>te<br />

ge<strong>en</strong>e <strong>wap<strong>en</strong></strong>s" ter bevestiging kunn<strong>en</strong><br />

word<strong>en</strong> voorgedrag<strong>en</strong>. Er is, zo schreef hij,<br />

"aile<strong>en</strong> bij het Bestuur in gebruik ( e<strong>en</strong>) Dorpszegel,<br />

zijnde e<strong>en</strong> op het stempel uitgedrukt<br />

melkmeisje." En zo heeft de Kroon -omdat er<br />

ook hier ge<strong>en</strong> kleur<strong>en</strong> werd<strong>en</strong> aangegev<strong>en</strong>- op<br />

26 juni 1816 bevestigd dat het <strong>wap<strong>en</strong></strong> van Huiz<strong>en</strong><br />

e<strong>en</strong> melkmeisje van goud op e<strong>en</strong> rood schild<br />

behoorde te zijn.<br />

HUIZEN<br />

4) Kl.Sie rksma, • • • in deze geme<strong>en</strong>te ge<strong>en</strong> e <strong>wap<strong>en</strong></strong>s . (In: Tuss<strong>en</strong> <strong>Vecht</strong> <strong>en</strong> <strong>Eem</strong> IX;<br />

Naard<strong>en</strong> 197 9; blz. 124).<br />

8


Natuurlijk heeft Huiz<strong>en</strong> op grond van dit <strong>wap<strong>en</strong></strong> ook e<strong>en</strong> officiele geme<strong>en</strong>te<strong>vlag</strong>,<br />

bij raadsbesluit van 2 november 1961 ingesteld. Deze<br />

<strong>vlag</strong> is tweebanig rood-geel, <strong>en</strong> op het rood staat in (gele) contour<strong>en</strong><br />

detaillijn<strong>en</strong> het melkmeisje uit het <strong>wap<strong>en</strong></strong> van geel. M<strong>en</strong> stoorde<br />

zich terecht niet aan de omstandigheid dat bij e<strong>en</strong> traditioneel horizontaal<br />

uitgestok<strong>en</strong> <strong>vlag</strong> het melkmeis je als het ware op haar rug ligt:<br />

deze stand van <strong>vlag</strong>emblem<strong>en</strong> is gebruikelijk, namelijk met de vertikale<br />

richting ev<strong>en</strong>wijdig aan de stokzijde van het <strong>vlag</strong>gedoek.<br />

Na dit uitstapje op agarisch terrein eerst nu terug naar de <strong>en</strong>ige stad<br />

uit het Gooi, naar NAARDEN, dat in 1350 -na verwoesting aan hetbegin<br />

van de Hoekse <strong>en</strong> Kabeljauwse twist<strong>en</strong>- op grondgebied van het<br />

Schout<strong>en</strong>ambacht Muiderberg werd herbouwd. 5)<br />

De Hoge Raad van Ad~l bevestigde op<br />

26 juni 1816 als <strong>wap<strong>en</strong></strong> van Naard<strong>en</strong>:<br />

"Van goud waarop e<strong>en</strong> dubbel<strong>en</strong> ar<strong>en</strong>d<br />

van sabel ".<br />

Dit merkwaardige <strong>en</strong> waardige voor buit<strong>en</strong>staanders<br />

misschi<strong>en</strong> Duits aando<strong>en</strong>de<br />

<strong>wap<strong>en</strong></strong>, heeft e<strong>en</strong> duistere oorsprong.<br />

Over het algeme<strong>en</strong> hoort m<strong>en</strong> bewer<strong>en</strong><br />

dat het <strong>wap<strong>en</strong></strong> in 936 door Otto II werd<br />

verle<strong>en</strong>d aan de stad. De <strong>wap<strong>en</strong></strong>kundige<br />

weet dat hij dit niet voor serieus kan<br />

nem<strong>en</strong>. Wap<strong>en</strong>s k<strong>en</strong>de m<strong>en</strong> in Europa in<br />

de 1 Ode eeuw nog lang niet, <strong>en</strong> de tweekoppige<br />

adelaar werd omstreeks 1425<br />

voor het eerst door keizer Sigismund gebezigd! Eerder was wel de<br />

e<strong>en</strong>koppige adelaar in gebruik.<br />

Het vroegste gebruik echter van adelaars in <strong>wap<strong>en</strong></strong>s van de Lage<br />

Land<strong>en</strong> vindt m<strong>en</strong> bij de Friez<strong>en</strong>. Zij plaatst<strong>en</strong> in hun <strong>wap<strong>en</strong></strong>s, die<br />

dan vertikaal gedeeld werd<strong>en</strong>, in de voornaamste (rechter) <strong>wap<strong>en</strong></strong>helft<br />

e<strong>en</strong> halve, zwarte adelaar met gekromde poot, op goud<strong>en</strong> ondergrand,<br />

als tek<strong>en</strong> van Rijksonmiddellijkheid -rechtstreekse afhankelijkheid<br />

van de Duitse keizer, met verder ge<strong>en</strong> Heer bov<strong>en</strong> zich dan<br />

God- <strong>en</strong> demonstratie van hun Vrijheid. Nu hebb<strong>en</strong> zich zo rond 1000<br />

ook Friez<strong>en</strong> in woon opgehoud<strong>en</strong> aan de zuidelijke oevers van het<br />

Flevomeer. Zowel Liudger als Bonifacius reisd<strong>en</strong> niet "zomaar"<br />

5) H.Poolman, Anceve<strong>en</strong> was eertijds onherbergzaam gebied. (In: Gooi- <strong>en</strong> <strong>Eem</strong>lander<br />

1969, 14 juni).<br />

9


vanuit Utrecht via hun eig<strong>en</strong> bezitting<strong>en</strong> tot aan de kust (Liudger verbleef<br />

op het dorp bij de Muiderberg, zo is bek<strong>en</strong>d) naar het barre<br />

Noord<strong>en</strong>; zij reisd<strong>en</strong> door Fries land.<br />

Aldus heeft naar mijn m<strong>en</strong>ing de stad Naard<strong>en</strong> in de 13de eeuw, juist<br />

to<strong>en</strong> de "halve Friese adelaar" ingang kreeg <strong>en</strong> to<strong>en</strong> Naardinkland<br />

in bezit was van de abdij van Elt<strong>en</strong>, e<strong>en</strong> <strong>wap<strong>en</strong></strong> gekreg<strong>en</strong>, gevormd<br />

door e<strong>en</strong> halve Duitse (e<strong>en</strong>koppige) adelaar sam<strong>en</strong>gevoegd met e<strong>en</strong><br />

halve Friese (e<strong>en</strong>koppige) adelaar (met gekromde poot). Zo was dus<br />

het <strong>wap<strong>en</strong></strong> al gevormd to<strong>en</strong> Godelinde van Elt<strong>en</strong> op 6 mei 1280 haar<br />

recht<strong>en</strong> op het Gooi <strong>en</strong> op Naard<strong>en</strong> overdroeg aan de Grafelijkheid<br />

Holland. Zou m<strong>en</strong> het <strong>wap<strong>en</strong></strong> "goed" will<strong>en</strong> voer<strong>en</strong>, dan zou de <strong>en</strong>e<br />

poot van de Naarder adelaar op Friese wijze gekromd moet<strong>en</strong> zijn.<br />

Terloops moet aangetek<strong>en</strong>d word<strong>en</strong> dat op dezelfde wijze het wat<br />

raadselachtige <strong>wap<strong>en</strong></strong> van BUNSCHOTEN verklaard<br />

kan word<strong>en</strong>. Het is nu e<strong>en</strong> blauw<br />

schild met daarop e<strong>en</strong> rechtkruis, waarvan<br />

de <strong>en</strong>e arm is vervang<strong>en</strong> door e<strong>en</strong> halve<br />

adelaar. Op 26 maart 1970 stelde de<br />

Hoge Raad van Adel aan B & W van deze<br />

geme<strong>en</strong>te voor, het <strong>wap<strong>en</strong></strong> te verbeter<strong>en</strong>,<br />

door inderdaad -verschill<strong>en</strong>de bewijsgrond<strong>en</strong><br />

werd<strong>en</strong> ervoor aangevoerd- de <strong>en</strong>e<br />

<strong>wap<strong>en</strong></strong>helft te Iat<strong>en</strong> bestaan uit e<strong>en</strong> halve<br />

(Friese) adelaar, <strong>en</strong> de andere helft uit<br />

e<strong>en</strong> rood veld met e<strong>en</strong> zil ver<strong>en</strong> kruis (het<br />

embleem van Sticht Utrecht). Het <strong>wap<strong>en</strong></strong><br />

is inmiddels nog steeds niet verbeterd,<br />

maar wel kreeg Bunschot<strong>en</strong>s geme<strong>en</strong>te<strong>vlag</strong> op 27 februari 1970 alvast<br />

e<strong>en</strong> afbeelding van de halve adelaar met gekromde poot, alles geel op<br />

blauw.<br />

De geme<strong>en</strong>te<strong>vlag</strong> van Naard<strong>en</strong>, die 6 januari 1966 bij raadsbesluit<br />

werd ingesteld, werd geel, met e<strong>en</strong> (gewone) zwarte dubbele adelaar.<br />

Volg<strong>en</strong>s Nederlandse traditie behoort deze adelaar niet op het midd<strong>en</strong><br />

te staan, maar meer verschov<strong>en</strong> naar de stokzijde van de <strong>vlag</strong>,<br />

op 1/3 van de l<strong>en</strong>gte ervan. M<strong>en</strong> ziet bij de burgerij van Naard<strong>en</strong> helaas<br />

maar weinig <strong>vlag</strong>g<strong>en</strong>, waarin de adelaar goed is geplaatst, terwijl<br />

het adelaarsmodel vrijwel altijd de lelijke vorm heeft, die de tek<strong>en</strong>aar<br />

van 1816 in e<strong>en</strong> tijd van stijlverwording op het to<strong>en</strong>malige <strong>wap<strong>en</strong></strong>diploma<br />

voor de geme<strong>en</strong>te vastlegde. Van geme<strong>en</strong>tewege bezigt m<strong>en</strong> echter<br />

terecht e<strong>en</strong> adelaar in meer middeleeuwse vorm.<br />

Het vervormde, zelfs misvormde beeld van de adelaar zal de Naarders<br />

wel de scheldnaam Kraai<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> bezorgd ...<br />

De eerste jachtopzi<strong>en</strong>der van Naard<strong>en</strong>, de Bussumer Rijk Woutersz,<br />

die in 1717 werd aangesteld, mocht ge<strong>en</strong> geweer drag<strong>en</strong>, maar kreeg<br />

10


als tek<strong>en</strong> van zijn autoriteit e<strong>en</strong> staf, waarop het Naarder <strong>wap<strong>en</strong></strong> was<br />

aangebracht.<br />

Als hoofdstad van het Gooi <strong>en</strong> zetel van de Erfgooiers ging het Naarder<br />

<strong>wap<strong>en</strong></strong> met de zwarte adelaar op goud ook over naar deze boer<strong>en</strong>organisatie,<br />

die al heel vroeg e<strong>en</strong> goud<strong>en</strong> tweekoppige adelaar op<br />

zwarte ondergrond zou gebruik<strong>en</strong>. Deze adelaar mag m<strong>en</strong> dus zeker<br />

als embleem van het Gooi in het algeme<strong>en</strong> zi<strong>en</strong> <strong>en</strong> hij zou ook behor<strong>en</strong><br />

te staan in e<strong>en</strong> gewest-<strong>wap<strong>en</strong></strong>.<br />

Het <strong>wap<strong>en</strong></strong> van BLARICUM is thans aan de beurt. 14 April 1897 werd<br />

aan de geme<strong>en</strong>te door de Kroon verle<strong>en</strong>d:<br />

In zilver, e<strong>en</strong> uitgerukte kor<strong>en</strong>bloemplant<br />

met drie bloem<strong>en</strong> van lazuur, de st<strong>en</strong>gel<br />

<strong>en</strong> wortels van sinopel. "<br />

Omdat Blaricum in 1814 sam<strong>en</strong>ging met<br />

Lar<strong>en</strong> schreef de burgemeester 14 maart<br />

1816 aan de Hoge Raad van Adel, dat<br />

"m<strong>en</strong> zoude vooralsnog ge<strong>en</strong> <strong>wap<strong>en</strong></strong> begeer<strong>en</strong>".<br />

Maar Blaricum ging e<strong>en</strong> zelfstandige<br />

geme<strong>en</strong>te word<strong>en</strong>, <strong>en</strong> to<strong>en</strong> er 80 jar<strong>en</strong><br />

later e<strong>en</strong> <strong>wap<strong>en</strong></strong> nodig werd, stond<strong>en</strong> de<br />

zak<strong>en</strong> er anders voor. De aanbieding van<br />

e<strong>en</strong> huldeblijk aan Koningin Emma was op<br />

touw gezet, <strong>en</strong> daarop zoud<strong>en</strong> de <strong>wap<strong>en</strong></strong>s word<strong>en</strong> aangebracht van alle<br />

geme<strong>en</strong>t<strong>en</strong>, die meeded<strong>en</strong>. Op 27 november 1896 w<strong>en</strong>dde het geme<strong>en</strong>tebestuur<br />

zich dus in allerijl tot het Hoog College van Staat, met het<br />

verzoek thans e<strong>en</strong> eig<strong>en</strong> <strong>wap<strong>en</strong></strong> te mog<strong>en</strong> voer<strong>en</strong>. Per ker<strong>en</strong>de post<br />

(30 november) was het antwoord van de Hoge Raad van Adel al klaar:<br />

bij L. van Ollef<strong>en</strong> staat in 1793 al e<strong>en</strong> <strong>wap<strong>en</strong></strong> afgebeeld <strong>en</strong> in 1838<br />

noemt ook Vander Aa in di<strong>en</strong>s Aardrijkskundig Woord<strong>en</strong>boek hetBlaricumer<br />

<strong>wap<strong>en</strong></strong>: "E<strong>en</strong> veld van zilver belad<strong>en</strong> met drie kor<strong>en</strong>bloem<strong>en</strong><br />

van lazuur". Op 12 maart 1897 verstrekte aldus de Hoge Raad van<br />

Adel advies aan Koningin Emma, die e<strong>en</strong> maand later het <strong>wap<strong>en</strong></strong> verle<strong>en</strong>de.<br />

Nerg<strong>en</strong>s is uit de archiev<strong>en</strong> geblek<strong>en</strong>, hoe het embleem van de kor<strong>en</strong>bloem<strong>en</strong><br />

zo de totem voor Blaricum werd. Het is echter nauwelijks<br />

aan te nem<strong>en</strong> dat e<strong>en</strong> zuiver agrarische bevolking zelf e<strong>en</strong> "onkruid"<br />

zou kiez<strong>en</strong> als karakteristiek voor het dorp! Toch is de kor<strong>en</strong>bloem<br />

gretig geaccepteerd: to<strong>en</strong> er in 1923 e<strong>en</strong> Laarder actie ontstond om<br />

Blaricum te annexer<strong>en</strong> tooide de gehele Blaricumer bevolking zich<br />

uit protest met e<strong>en</strong> kor<strong>en</strong>bloem. Heel zinvol overhandigde het bestuur<br />

van de Stichting "Tuss<strong>en</strong> <strong>Vecht</strong> <strong>en</strong> <strong>Eem</strong>" op de Op<strong>en</strong> Dag in1975<br />

aan burgemeester Mw. A. J. Le Coultre-Foest na haar op<strong>en</strong>ingswoord<br />

e<strong>en</strong> prachtige boeket kor<strong>en</strong>bloem<strong>en</strong>!<br />

11


Bij besluit van de geme<strong>en</strong>teraad van Blaricum op 21 augustus 1980 is<br />

e<strong>en</strong> eig<strong>en</strong> geme<strong>en</strong>te<strong>vlag</strong> ingesteld. De <strong>vlag</strong> heeft ban<strong>en</strong> van blauw, wit,<br />

gro<strong>en</strong>, wit <strong>en</strong> blauw, waarvan het wit half zo breed is als blauw <strong>en</strong><br />

gro<strong>en</strong>; op 1/3 van de <strong>vlag</strong>l<strong>en</strong>gte staat e<strong>en</strong> witte ruit, die de hov<strong>en</strong><strong>en</strong><br />

onderkant van de <strong>vlag</strong> raakt, met daarop uit het <strong>wap<strong>en</strong></strong> de gro<strong>en</strong>e,<br />

gewortelde <strong>en</strong> bebladerde kor<strong>en</strong>bloemplant met drie bloemhoofdjes.<br />

Het geme<strong>en</strong>te<strong>wap<strong>en</strong></strong> van LAREN heeft in de loop der tijd<strong>en</strong> al zoveel<br />

p<strong>en</strong>n<strong>en</strong> in beweging gebracht dat daarover wel de meeste lektuur in<br />

ons. land bestaat. 6) E<strong>en</strong> verondersteld probleem in het ontstaan van<br />

het <strong>wap<strong>en</strong></strong> <strong>en</strong> de betek<strong>en</strong>is ervan hield vel<strong>en</strong> bezig; de simpele verklaring<br />

van het <strong>wap<strong>en</strong></strong> berooft het van elke mystiek.<br />

22 Oktober 1817 bevestigde de Hoge Raad<br />

van Adel Lar<strong>en</strong> in het bezit van e<strong>en</strong> <strong>wap<strong>en</strong></strong><br />

"Van Lazuur, belad<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> S van gaud!'<br />

In 1795 sprek<strong>en</strong> Van Ollef<strong>en</strong> <strong>en</strong> Bakker in<br />

hun Dorpsbeschrijving (dl III) ervan dat het<br />

<strong>wap<strong>en</strong></strong> bestaat uit "e<strong>en</strong> roode warrekram op<br />

e<strong>en</strong> zilver<strong>en</strong> veld". In 1846 vertelt Vander<br />

Aa in het Aardrijkskundig Woord<strong>en</strong>boek<br />

dat het Wap<strong>en</strong> is e<strong>en</strong> "veld van zilver met<br />

e<strong>en</strong> warrekam van keel" (let op: niet kram,<br />

maar ~am). Op e<strong>en</strong> laat 18de eeuwse be-­<br />

schildering van e<strong>en</strong> lijst van predikant<strong>en</strong><br />

in de n. -h. kerk van Lar<strong>en</strong>, oorspronkelijk<br />

opgezet in de 17de eeuw maar later "bijgeschilderd",<br />

vindt m<strong>en</strong> het <strong>wap<strong>en</strong></strong> als van<br />

blauw met e<strong>en</strong> gele letter S.<br />

M<strong>en</strong> di<strong>en</strong>t zich aldus af te vrag<strong>en</strong> wat e<strong>en</strong> warrekam of warrekram,<br />

mogelijk in de vorm van e<strong>en</strong> letter S, zou kunn<strong>en</strong> zijn. In de jar<strong>en</strong><br />

1930-1937 blijkt, volg<strong>en</strong>s stukk<strong>en</strong> in het (ter zake rijke) geme<strong>en</strong>tearchief,<br />

niemand uit de oude weversfamilies zich te herinner<strong>en</strong>. wat<br />

voor e<strong>en</strong> instrum<strong>en</strong>t dit zou kunn<strong>en</strong> zijn. Oak het Groot Woord<strong>en</strong>boek<br />

der Nederlandse Taal (in Leid<strong>en</strong>) k<strong>en</strong>tge<strong>en</strong> oudere bran voor dit woord<br />

dan de vor<strong>en</strong>g<strong>en</strong>oemde uit 1795 <strong>en</strong> 1846. Wel k<strong>en</strong>d<strong>en</strong> de wevers iets<br />

wat de naam van "warrekam" mogelijk zou hebb<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> drag<strong>en</strong>:<br />

6) P.A. de Lange, Lar<strong>en</strong> (Serie-uitgave No. 10. Noordhollandsche geme<strong>en</strong>tezegels, Heiloo<br />

1936);<br />

( •• ,) Nieuw <strong>wap<strong>en</strong></strong> van Lar<strong>en</strong>. (In: De Bel, Lar<strong>en</strong> 1931, 24 april);<br />

A. Velthuijs<strong>en</strong>, Het Lar<strong>en</strong>sche Geme<strong>en</strong>te<strong>wap<strong>en</strong></strong>, (Dit artikeltje als krant<strong>en</strong>knipsel <strong>en</strong> ti<strong>en</strong>tall<strong>en</strong><br />

andere, vorm<strong>en</strong> sam<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> grote reeks in- <strong>en</strong> uitgaande briev<strong>en</strong> 2 dossiers<br />

"Wap<strong>en</strong> der Geme <strong>en</strong>te", 2,07,13, in het geme<strong>en</strong>tearchief;<br />

KJ. Sierksma, Het geme<strong>en</strong>te<strong>wap<strong>en</strong></strong> van Lar<strong>en</strong>. (In: Tuss<strong>en</strong> <strong>Vecht</strong> <strong>en</strong> <strong>Eem</strong> VI, Naard<strong>en</strong> '76;<br />

blz. 43).<br />

12


e<strong>en</strong> rechthoekig plankje, waarin <strong>en</strong> -doorhe<strong>en</strong> spijkers war<strong>en</strong> geslag<strong>en</strong>;<br />

voorzichtig werd de ruwe wol daar overhe<strong>en</strong> gehaald om ze te<br />

ontwarr<strong>en</strong>. Maar ... e<strong>en</strong> S- of haakvormig hulpmiddel heeft nimmer<br />

bestaan. Het heeft ge<strong>en</strong> zin, alle verder gezochte verklaring<strong>en</strong> voor<br />

het <strong>wap<strong>en</strong></strong> hier aan te hal<strong>en</strong>. Ik zou slechts will<strong>en</strong> memorer<strong>en</strong>:<br />

S = signum, e<strong>en</strong> tek<strong>en</strong> op de banscheiding tuss<strong>en</strong> Lar<strong>en</strong>karspel<br />

<strong>en</strong> Hil vers urn (P. A. de Lange in e<strong>en</strong> 3 0 pagina 's groat<br />

boekje !).<br />

S = Schoonste der dorp<strong>en</strong> in Gooiland (Anna Velthuys<strong>en</strong>).<br />

S = e<strong>en</strong> der heilige run<strong>en</strong> van onze Germaanse voorouders (A.<br />

van Stalk Czn).<br />

S = houdt verband met de "prehistorische" Slang<strong>en</strong>weg (H. J.<br />

Bell<strong>en</strong>, onbek<strong>en</strong>d met het feit dat de weg pas in 1920 die<br />

naam kreeg).<br />

S =slang, in de emblematiek gelijk te stell<strong>en</strong> met schar<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />

mess <strong>en</strong>, dus: schap<strong>en</strong>scher<strong>en</strong> <strong>en</strong> spinn<strong>en</strong> (C. Ladage).<br />

S = de haak waaraan m<strong>en</strong> in de weverij bal<strong>en</strong> wol zou hebb<strong>en</strong> opgeharig<strong>en</strong><br />

(H. Wiessing).<br />

S =de slang der wijsheid op g<strong>en</strong>eeskundig gebied; Lar<strong>en</strong> <strong>en</strong> De<br />

Vuursche war<strong>en</strong> reeds t<strong>en</strong> tijde van de Romein<strong>en</strong> <strong>en</strong> Batav<strong>en</strong><br />

g<strong>en</strong>oteerde herstellingsoord<strong>en</strong> (J. H. Spe<strong>en</strong>hof).<br />

S =de heerlijke paling<strong>en</strong> uit de Zuiderzee (J. H. Spe<strong>en</strong>hof).<br />

S =de initiaal van de geme<strong>en</strong>tesecretaris J. L. v. d. Schaal, die<br />

tot november 1800 in funktie was. (Jos Goudswaard).<br />

S =in het algeme<strong>en</strong> de initiaal van Secretaris. (Jos Goudswaard).<br />

S = de S-vorm van de voormalige Schietspoel<strong>en</strong> in de weverij<strong>en</strong><br />

(Jan Borms).<br />

S =de initiaal van de heilige Severinus, schutspatroon van de<br />

wevers.(Jan Borms).<br />

S = de zw<strong>en</strong>gel van de voormalige dorpspomp. (W. Bogtman).<br />

En t<strong>en</strong>slotte is het niet onvermakelijk, wat de ger<strong>en</strong>ommeerde <strong>wap<strong>en</strong></strong>kundig<strong>en</strong><br />

R. T. Muschart <strong>en</strong> J. C. Ste<strong>en</strong>kamp naar vor<strong>en</strong> bracht<strong>en</strong>. Zij<br />

ontdekt<strong>en</strong> de <strong>wap<strong>en</strong></strong>s op de bestuurszetels van de Ver<strong>en</strong>iging Stad <strong>en</strong><br />

Lande (van de erfgooiers dus) <strong>en</strong> zag<strong>en</strong> dat het <strong>wap<strong>en</strong></strong> van Lar<strong>en</strong> -net<br />

als bij Van Ollef<strong>en</strong> in de 18de eeuw- e<strong>en</strong> omgekeerde letter S toonde.<br />

Hier was dus het "bewijs" dat in het schild ge<strong>en</strong> gewone S, maar e<strong>en</strong><br />

omgekeerde moest staan ... Helaas: de echtg<strong>en</strong>ote van burgemeester<br />

Jhr. H. J. M. van Nisp<strong>en</strong> tot Sev<strong>en</strong>aer kwam tevoorschijn met de bek<strong>en</strong>t<strong>en</strong>is<br />

dat het borduursel van dit <strong>wap<strong>en</strong></strong> van haar hand was <strong>en</strong> dat<br />

zij zich bij het gereedzijn pas had gerealiseerd hoe zij zich had vergist!<br />

G<strong>en</strong>oemde burgervader was einde 1929 trouw<strong>en</strong>s van m<strong>en</strong>ing dat<br />

zijn geme<strong>en</strong>te tach wel e<strong>en</strong> uiterst paver <strong>wap<strong>en</strong></strong> voerde. Hij liet de<br />

kunstschilder Co Breman e<strong>en</strong> totaal nieuw <strong>wap<strong>en</strong></strong> ontwerp<strong>en</strong> met velerlei<br />

symbolieke elem<strong>en</strong>t<strong>en</strong> erin. (St. Jan, St. Lucas, spinnewiel).<br />

13


Hij argum<strong>en</strong>teerde bij de Hoge Raad van Adel dat <strong>wap<strong>en</strong></strong>verandering<br />

tach zeker gew<strong>en</strong>st was, omdat "zoowel de letterS als e<strong>en</strong> haak<br />

aesthetisch volkom<strong>en</strong> onbevredig<strong>en</strong>d zijn, terwijl ze ge<strong>en</strong> van beid<strong>en</strong><br />

e<strong>en</strong> symbool der geme<strong>en</strong>te zijn, doch dikwijls e<strong>en</strong> voorwerp van spot,<br />

gehoord de verschill<strong>en</strong>de beteek<strong>en</strong>iss<strong>en</strong>, welke m<strong>en</strong> er aan toek<strong>en</strong>t. "<br />

De Hoge Raad van Adel voelde wel voor verandering, maar achtte e<strong>en</strong><br />

grate reeks correcties in het antwerp noodzakelijk; de symbol<strong>en</strong> van<br />

Sint Lucas war<strong>en</strong> volledig uit d<strong>en</strong> boze. Het voorstel van B & W aan<br />

de Raad om <strong>wap<strong>en</strong></strong>verandering aan te vrag<strong>en</strong> werd verworp<strong>en</strong>: m<strong>en</strong><br />

was te zeer gehecht aan ... "de omgekeerde letter S" (die dus formeel<br />

helemaal niet omgekeerd was !) .<br />

Maar het <strong>wap<strong>en</strong></strong>embleem van Lar<strong>en</strong> is in feite ~~I_!_Q.Q_o_[~~~~-!:_!<br />

De oplossing ligt z6 voor de hand dat niemand ooit daar eerder aan<br />

gedacht heeft. Mijn al eerder geponeerde m<strong>en</strong>ing (februari 1970) werd<br />

bij de publicatie van J. V. M. Out's boek over het oude Bussum bevestigd.<br />

Uit archiefgegev<strong>en</strong>s bleek namelijk dat op 5 december 1772 de<br />

armlastig<strong>en</strong> <strong>en</strong> bedeeld<strong>en</strong> in Lar<strong>en</strong> van schout <strong>en</strong> gerecht opdracht<br />

kreg<strong>en</strong>, hun armlastigheid opelijk uit te drag<strong>en</strong>. Zij moest<strong>en</strong> "e<strong>en</strong> letter<br />

L op de regter schouder int rood" bevestig<strong>en</strong>.<br />

Het is bek<strong>en</strong>d van elders dat e<strong>en</strong> dergelijk k<strong>en</strong>tek<strong>en</strong> voor armlastig<strong>en</strong><br />

wel meer verordonneerd werd. M<strong>en</strong> bezigde er altijd het <strong>wap<strong>en</strong></strong> ofhet<br />

embleem uit het <strong>wap<strong>en</strong></strong> voor. Die van Lar<strong>en</strong><br />

hebb<strong>en</strong> dus oak het <strong>wap<strong>en</strong></strong>embleem op de kleding<br />

aange bracht.<br />

En hoe die letter L dan vervormd kon word<strong>en</strong><br />

tot e<strong>en</strong> onbegrep<strong>en</strong> <strong>en</strong> zelfs omgedraaide letter<br />

S ? Heel e<strong>en</strong>voudig: het was e<strong>en</strong> schrijfletter<br />

L, waarvan de vorm in het 18de eeuws e<br />

schrift gemakkelijk in wat vervorming voor<br />

e<strong>en</strong> S kon word<strong>en</strong> aangezi<strong>en</strong>. En zo is dus<br />

het echte Laarder <strong>wap<strong>en</strong></strong>embleem e<strong>en</strong> rode<br />

schrijfletter L op e<strong>en</strong> zilver<strong>en</strong> veld.<br />

Heel verrass <strong>en</strong>d is het dan oak, het teg<strong>en</strong>woordige<br />

embleem van de Lar<strong>en</strong>se Zak<strong>en</strong>kring<br />

ter vergelijking erbij te hal<strong>en</strong>: e<strong>en</strong><br />

letter L, maar grafisch zodanig gevormd,<br />

dat het oak e<strong>en</strong> vrij geihterpreteerde S zou<br />

kunn<strong>en</strong> zijn ...<br />

In februari 1970 is op instigatie van de burgemeester<br />

opnieuw <strong>wap<strong>en</strong></strong>verandering aan de<br />

orde gesteld. Zowel het College van Burge- lar<strong>en</strong>selak<strong>en</strong>kring<br />

meester <strong>en</strong> W ethouders als de Hoge Raad<br />

van Adel stemd<strong>en</strong> ermee in, om de vroegere<br />

godsdi<strong>en</strong>stige c<strong>en</strong>trumpositie van Lar<strong>en</strong> in<br />

14


het <strong>wap<strong>en</strong></strong> tot uitdrukking te br<strong>en</strong>g<strong>en</strong>. Ret zou e<strong>en</strong> rode tweekoppige<br />

adelaar op e<strong>en</strong> zilver<strong>en</strong> veld kunn<strong>en</strong> word<strong>en</strong>, welke adelaar als borstschild<br />

e<strong>en</strong> rood Sint Janskruis op zilver draagt, terwijl midd<strong>en</strong> bov<strong>en</strong>aan<br />

het schild wordt ingehoekt van blauw <strong>en</strong> daarop e<strong>en</strong> goud<strong>en</strong><br />

schrijfletter L (ofwel: niet ingehoekt <strong>en</strong> midd<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> de beide kopp<strong>en</strong><br />

die letter L). Tot nu toe is noch door de Raad van Lar<strong>en</strong> noch<br />

door de Roge Raad van Adel vervolg gemaakt in de voortgang om voor<br />

Lar<strong>en</strong> e<strong>en</strong> wat fraaier <strong>en</strong> meer waardig <strong>wap<strong>en</strong></strong> te krijg<strong>en</strong>, dat door de<br />

dubbelkoppige adelaar e<strong>en</strong> duidelijke Gooi-associatie kon oproep<strong>en</strong><br />

(vergelijk hetge<strong>en</strong> is geschrev<strong>en</strong> bij Naard<strong>en</strong> <strong>en</strong> bij Rilversum).<br />

Roewel er niets feitelijks<br />

bek<strong>en</strong>d is over de mogelijkheid<br />

dat ook RET GOOI<br />

zelf e<strong>en</strong> eig<strong>en</strong> <strong>wap<strong>en</strong></strong> k<strong>en</strong>t,<br />

is zo 'n <strong>wap<strong>en</strong></strong> wel te reconstruer<strong>en</strong>.<br />

7) D<strong>en</strong>k<strong>en</strong>d<br />

aan Naard<strong>en</strong> (2-koppige<br />

adelaar van zwart op goud),<br />

Stad <strong>en</strong> Lande (idem goud<br />

op zwart), Lar<strong>en</strong> (voorgesteld<br />

<strong>en</strong> in principe akkoord<br />

bij de Roge Raad van Adel<br />

alsvor<strong>en</strong> rood op zilver),<br />

f.>;'"'<br />

<strong>en</strong> Rilversum (voorstel:<br />

zilver<strong>en</strong> adelaar als schildhouder)<br />

zou het <strong>wap<strong>en</strong></strong> van<br />

het Gooi e<strong>en</strong> zilver<strong>en</strong> adelaar<br />

op e<strong>en</strong> rood schild kunn<strong>en</strong><br />

verton<strong>en</strong>; de adelaar<br />

kan goud<strong>en</strong> snavels, tong<strong>en</strong><br />

<strong>en</strong> nagels krijg<strong>en</strong>. De aldus<br />

te kiez<strong>en</strong> kleur<strong>en</strong> zijn historisch<br />

ook bewez<strong>en</strong>. Op de<br />

"Caart van Goyland" van Justus van Broeckhuys<strong>en</strong> (1709) heeft de tek<strong>en</strong>aar<br />

heel opvall<strong>en</strong>d <strong>en</strong> bijna demonstratief v66r de kust e<strong>en</strong> schip<br />

getek<strong>en</strong>d met e<strong>en</strong> grate <strong>vlag</strong> achter bij het roer. De <strong>vlag</strong> he eft drie<br />

ban<strong>en</strong>, wit, rood <strong>en</strong> geel; ook de extra grate wimpel op de masttop<br />

laat hetzelfde zi<strong>en</strong>. Vlagg<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> heel dikwijls e<strong>en</strong> nauwe sam<strong>en</strong>hang<br />

met het <strong>wap<strong>en</strong></strong> <strong>en</strong> wel zo, dat de ban<strong>en</strong> de kleur<strong>en</strong> van dat <strong>wap<strong>en</strong></strong><br />

7) Kl.Sierksma, Vlag van 't Gooi na vele eeuw<strong>en</strong> in ere hersteld. (In: Gooi- <strong>en</strong> <strong>Eem</strong>bode,<br />

Hilversum 1971, 9 december).<br />

15


in volgorde van belangrijkheid aangev<strong>en</strong>. (M<strong>en</strong> zou bijvoorbeeld kunn<strong>en</strong><br />

stell<strong>en</strong> dat e<strong>en</strong> goud<strong>en</strong> <strong>wap<strong>en</strong></strong>leeuw op e<strong>en</strong> blauw schild e<strong>en</strong> <strong>vlag</strong><br />

oplevert van geel-blauw of blauw-geel-blauw.) De zilver<strong>en</strong> Gooise<br />

tweekoppige adelaar op e<strong>en</strong> rood schild, metals bijkleur voor de be<strong>wap<strong>en</strong></strong>ing<br />

(bek, tong, nagels) goud, levert dus e<strong>en</strong> <strong>vlag</strong> op in ban<strong>en</strong><br />

wit-rood-geel. En zo'n <strong>vlag</strong> k<strong>en</strong>n<strong>en</strong> we. Het was vroeger heelgebruikelijk,<br />

dat op e<strong>en</strong> dergelijke manier kaart<strong>en</strong>tek<strong>en</strong>aars e<strong>en</strong> karakteristiek<br />

op illustratieve wijze toevoegd<strong>en</strong> aan hun werk.<br />

Enkele jar<strong>en</strong> geled<strong>en</strong> heeft<br />

Schaaf's Kantoorboekhandel<br />

(die ook altijd principieel<br />

viert met e<strong>en</strong> Hil versumer<br />

geme<strong>en</strong>te<strong>vlag</strong>) e<strong>en</strong><br />

pr<strong>en</strong>tbriefkaart in kleur<strong>en</strong> 1<br />

uitgegev<strong>en</strong> met <strong>vlag</strong> <strong>en</strong><br />

<strong>wap<strong>en</strong></strong> van het Gooi. Het<br />

<strong>wap<strong>en</strong></strong> is daarop nog gedekt<br />

met e<strong>en</strong> kroon van drie blad<strong>en</strong><br />

<strong>en</strong> twee parels wat bij<br />

e<strong>en</strong> definitieve vaststelling<br />

van dit <strong>wap<strong>en</strong></strong> we llicht beter<br />

e<strong>en</strong> kroon van vijf blad<strong>en</strong><br />

kan zijn, zoals ook<br />

hov<strong>en</strong> de 'streek<strong>wap<strong>en</strong></strong>s'<br />

van Hunzingo, Tw<strong>en</strong>te,<br />

Oostergo <strong>en</strong> dergelijk<strong>en</strong>.<br />

Sprek<strong>en</strong>d over de <strong>wap<strong>en</strong></strong>s <strong>en</strong> <strong>vlag</strong>g<strong>en</strong><br />

"tuss<strong>en</strong> <strong>Vecht</strong> <strong>en</strong> <strong>Eem</strong>" moet<strong>en</strong> we ons<br />

thans richt<strong>en</strong> op die emblem<strong>en</strong> langs de<br />

rand<strong>en</strong>. Beginn<strong>en</strong>de aan de <strong>Vecht</strong> zi<strong>en</strong><br />

we eerst twee vrijwelgelijke emblem<strong>en</strong><br />

van MUIDEN <strong>en</strong> van WE ESP.<br />

Op 26 juni 1816 bevestigde de Hoge Raad van A del de geme<strong>en</strong>te Muid<strong>en</strong><br />

in het bezit van e<strong>en</strong> <strong>wap<strong>en</strong></strong>: ''Van lazuur, belad<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> fasce<br />

van zil ver;het schild gehoud<strong>en</strong> door e<strong>en</strong> meerman <strong>en</strong> e<strong>en</strong>e meermin '.' 8)<br />

8) Oud-Archief Stichting voor Banistiek <strong>en</strong> Heraldiek, Muiderberg;<br />

L.Jans<strong>en</strong> <strong>en</strong> S.C. van Diest, Beknopte Gesc!J.ied<strong>en</strong>is van Muid<strong>en</strong> (Muid<strong>en</strong> 1953);<br />

Kl. Sierksma, De St.Nicolaaskerk te Muid<strong>en</strong>. (In: Muider <strong>en</strong> Berger Koerier 1972, september,<br />

nr. 36);<br />

J.W.Verburgt, Degevelste<strong>en</strong>vanStamheim. (In:Niftarlake 1915, blz. 37).<br />

16


Dit vrij e<strong>en</strong>voudige <strong>wap<strong>en</strong></strong> (zonder de schildhouders) is e<strong>en</strong> duidelijke<br />

illustratie van de ontstaansgeschied<strong>en</strong>is van vele (sted<strong>en</strong>-)<strong>wap<strong>en</strong></strong>s. Bij<br />

de opkomst van de heraldiek ging m<strong>en</strong> er veelal toe over het beeld van<br />

de (van vee l oudere datum bestaande) <strong>vlag</strong> over te br<strong>en</strong>g<strong>en</strong> op het<br />

schild. Er was hier<br />

dus vanouds e<strong>en</strong> <strong>vlag</strong><br />

van blauw-wit-blauw,<br />

waarschijnlijk als<br />

beeld bedoeld van de<br />

zilver<strong>en</strong> <strong>Vecht</strong>stroom<br />

over het veld. Dat met<br />

die balk de V echt is<br />

bedoeld blijkt trouw<strong>en</strong>s<br />

ook uit Vander Aa 's<br />

beschrijving in het<br />

Aardrijkskundig<br />

W oord<strong>en</strong>boek, die<br />

(met e<strong>en</strong> verwisseling<br />

van de kleur<strong>en</strong>, wat<br />

op e<strong>en</strong> fout berust)<br />

spreekt van "e<strong>en</strong>e golv<strong>en</strong>de<br />

fasce van azuur<br />

in e<strong>en</strong> veld van zilver".<br />

Hij spreekt overig<strong>en</strong>s ook van twee meerminn<strong>en</strong>, die aan weerskant<strong>en</strong><br />

van het <strong>wap<strong>en</strong></strong> zoud<strong>en</strong> staan. Dit zou dan verband houd<strong>en</strong> met het<br />

feit dat eertijds e<strong>en</strong> zeemeermin boosaardig voorspelde "Mud<strong>en</strong> sal<br />

Mud<strong>en</strong> bliv<strong>en</strong>; Mud<strong>en</strong> sal noit becliv<strong>en</strong>". De meeste oudere <strong>wap<strong>en</strong></strong>afbeelding<strong>en</strong><br />

lat<strong>en</strong> echter duidelijk e<strong>en</strong> zee-echtpaar het <strong>wap<strong>en</strong></strong>schild<br />

flanker<strong>en</strong>, waarvan de vrouwelijke helft e<strong>en</strong> spinrokk<strong>en</strong> (<strong>en</strong> ge<strong>en</strong> spiegel)<br />

<strong>en</strong> de mannelijke helft e<strong>en</strong> drietand hanteert. Bov<strong>en</strong> het <strong>wap<strong>en</strong></strong><br />

prijkt altijd e<strong>en</strong> schelp, waaruit e<strong>en</strong> gro<strong>en</strong>e plant ontspruit.<br />

Het geme<strong>en</strong>tebestuur van Muid<strong>en</strong> bezigt onder het <strong>wap<strong>en</strong></strong> op wat vreemde<br />

manier <strong>en</strong> teg<strong>en</strong> de officiele regels in e<strong>en</strong> lint met het opschrift<br />

SIG(illum) OPP(idi) MUDENSIS, dat is: <strong>wap<strong>en</strong></strong>(zegel) van de stad Muid<strong>en</strong>.<br />

Er zijn zegelstempels <strong>en</strong> afdrukk<strong>en</strong> uit de 14de <strong>en</strong> 17de eeuw bewaard<br />

geblev<strong>en</strong>, waaruit blijkt dat Muid<strong>en</strong> eertijds ook nog e<strong>en</strong> ander <strong>wap<strong>en</strong></strong><br />

voerde, bij wijze van grootzegel. Op dat <strong>wap<strong>en</strong></strong> staan twee tor<strong>en</strong>s ter<br />

bewaking van de hav<strong>en</strong>ingang, waartuss<strong>en</strong> e<strong>en</strong> koggeschip vaart. Het<br />

koggeschip herinnert aan de tijd dat de stad formeel behoorde bij de<br />

verbond<strong>en</strong> sted<strong>en</strong>, die zich in Gotland hadd<strong>en</strong> ver<strong>en</strong>igd, uit welk verbond<br />

later de Hanze zou ontstaan. Daarmee is ook de keuze wit <strong>en</strong><br />

blauw van het <strong>wap<strong>en</strong></strong> verklaard, want alle bedoelde sted<strong>en</strong> voerd<strong>en</strong> op<br />

hun schep<strong>en</strong> <strong>vlag</strong>g<strong>en</strong> in die kleur<strong>en</strong>, ontle<strong>en</strong>d aan het <strong>wap<strong>en</strong></strong> van Gotland<br />

in Zwed<strong>en</strong>.<br />

17


Op e<strong>en</strong> klein antiek beschilderd ruitje in de Sint Nicolaaskerk van de<br />

stad is dit verband van Muid<strong>en</strong> met de Hanze ook te zi<strong>en</strong>. Het ruitje<br />

van 1646 vertoont tuss<strong>en</strong> twee tor<strong>en</strong>s e<strong>en</strong> vissersschuitje met de<br />

stads<strong>vlag</strong> op de helmstok aan het roer. Midd<strong>en</strong> op de mast wappert<br />

e<strong>en</strong> lange gesplet<strong>en</strong> wimpel, t<strong>en</strong> tek<strong>en</strong> dat de vracht <strong>en</strong> de schippers<br />

keizerlijke bescherming g<strong>en</strong>ot<strong>en</strong>. En in de top is de <strong>vlag</strong> van het Hanzeverbond<br />

gehes<strong>en</strong>: rood-wit, met daar overhe<strong>en</strong> het stads<strong>wap<strong>en</strong></strong> in<br />

blauw <strong>en</strong> wit.<br />

Op wat raadselachtige <strong>en</strong> tot nu toe niet verklaarde wijze houdt e<strong>en</strong><br />

gevelste<strong>en</strong> in de boerderij Sterr<strong>en</strong>heim of Starheim aan het Gein <strong>en</strong>ig<br />

verband met het Muider <strong>wap<strong>en</strong></strong>. De ste<strong>en</strong> vertoont e<strong>en</strong> zeemeermin<br />

<strong>en</strong> zeemeerman (ge<strong>wap<strong>en</strong></strong>d met e<strong>en</strong> zev<strong>en</strong>tandige vork), die tuss<strong>en</strong><br />

zich in e<strong>en</strong> grote zespuntige ster omhoog houd<strong>en</strong>. MUYDINA staat er<br />

bij <strong>en</strong> tev<strong>en</strong>s e<strong>en</strong> soort refer<strong>en</strong>tie aan de bijbeltekst 2 Petrus 1 :19<br />

( ... totdat de dag aanbreekt <strong>en</strong> de morg<strong>en</strong>ster opgaat in uw hart<strong>en</strong>):<br />

MY LUCHT DIIN STAR.<br />

Was de stads<strong>vlag</strong> van Muid<strong>en</strong> dus blauw-wit-blauw geweest, to<strong>en</strong> de<br />

geme<strong>en</strong>teraad op 21 november 1963 voor de geme<strong>en</strong>te (waartoe naast<br />

de stad a an de V echt ook het Gooidorp Muiderberg sedert de Franse<br />

tijd behoorde) e<strong>en</strong> eig<strong>en</strong> <strong>vlag</strong> vaststelde, kwam in het <strong>vlag</strong>model ook<br />

dit Gooise ''berg"-elem<strong>en</strong>t tevoorschijn. De <strong>vlag</strong> werd blauw-witblauw<br />

met aan de stokzijde e<strong>en</strong> grote gelijkzijdige gele driehoek, die<br />

de Muiderberger kleur<strong>en</strong> blauw <strong>en</strong> geel hiermede als e<strong>en</strong> wig in het<br />

<strong>Vecht</strong>-gebied laat indring<strong>en</strong>.<br />

Overig<strong>en</strong>s wist Muid<strong>en</strong> 's stadsbestuur al lang dat bij bijzondere geleg<strong>en</strong>hed<strong>en</strong><br />

e<strong>en</strong> <strong>vlag</strong> gebezigd moest word<strong>en</strong>. Op 19 februari 1699 di<strong>en</strong>de<br />

Lour<strong>en</strong>s Fock bij het stadsbestuur e<strong>en</strong> rek<strong>en</strong>ing in "weeg<strong>en</strong>s het<br />

gebruijck<strong>en</strong> <strong>en</strong> schadeloos maak<strong>en</strong> van mijn Vlagh", waarvoor hij de<br />

som van 12 guld<strong>en</strong> <strong>en</strong> 12 stuivers ontving. Helaas wet<strong>en</strong> we niet wat<br />

voor <strong>vlag</strong> dit is geweest, noch voor welke geleg<strong>en</strong>heid de Heer<strong>en</strong><br />

Burgemeester<strong>en</strong> der Stadt Muijd<strong>en</strong> deze <strong>vlag</strong> van e<strong>en</strong> particulier gebruikt<br />

hebb<strong>en</strong>.<br />

E<strong>en</strong> heel bijzondere relatie tuss<strong>en</strong> de sted<strong>en</strong> Muid<strong>en</strong> <strong>en</strong> Amsterdam<br />

blijkt nog uit de <strong>vlag</strong>, die Amsterdamse schep<strong>en</strong>, ligg<strong>en</strong>d voor Pampus,<br />

in de 17de eeuw moest<strong>en</strong> hijs<strong>en</strong>. In e<strong>en</strong> zeldzaam handschriftelijk<br />

<strong>vlag</strong>g<strong>en</strong>boek van circa 1669, berust<strong>en</strong>d in de Bibliotheque Raoul<br />

et Jean Brunon te Salon-de Prov<strong>en</strong>ce is de:z;e <strong>vlag</strong> (nr 27b) tot nu toe<br />

als <strong>en</strong>ige afbeelding teruggevond<strong>en</strong>. Het is e<strong>en</strong> rood-wit-blauwe <strong>vlag</strong>,<br />

met aan de stokzijde over alles he<strong>en</strong> het met de keizerskroon gedekte<br />

<strong>wap<strong>en</strong></strong> van Amsterdam. Maar ... als schildhouders funger<strong>en</strong> niet de<br />

twee bek<strong>en</strong>de leeuw<strong>en</strong> doch de twee Muider zeewez<strong>en</strong>s !<br />

18


Het <strong>wap<strong>en</strong></strong> van WE ESP lijkt veel op dat van Muid<strong>en</strong>; in niet heraldische<br />

taal zou m<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> zegg<strong>en</strong> dat op het blauwe schild hier niet e<strong>en</strong> horizontale,<br />

maar e<strong>en</strong> vertikale zilver<strong>en</strong> balk is gezet.9) 26 Juni 1816<br />

werd dit <strong>wap<strong>en</strong></strong> aan de stad bevestigd. M<strong>en</strong> ziet ook hier weer de bij<br />

Muid<strong>en</strong> besprok<strong>en</strong> symboliek <strong>en</strong> de oorsprong van de kleur<strong>en</strong> (al is 't<br />

onzeker of Weesp ooit Hanzestad is geweest). Net als Muid<strong>en</strong> k<strong>en</strong>de<br />

W eesp vroeger ook e<strong>en</strong> groot-zegel met e<strong>en</strong> ander <strong>wap<strong>en</strong></strong>, dat nog te<br />

zi<strong>en</strong> is teg<strong>en</strong> het plafond van de vroegere vroedschapszaal in het stadhuis:<br />

het vertoonde e<strong>en</strong> kerkgebouw met tor<strong>en</strong>.<br />

De <strong>vlag</strong>, die Weesp al vanaf 13 juli 1595 voert, <strong>en</strong> die op 28 juni 1973<br />

weer als officHHe geme<strong>en</strong>te<strong>vlag</strong> door de Raad is ingesteld, lijkt weer<br />

veel op die van Muid<strong>en</strong>. Het zijn drie ban<strong>en</strong>, blauw-wit-blauw, maar<br />

op het midd<strong>en</strong> van de witte baan staan de zwarte initial<strong>en</strong> WS. Bij resolutie<br />

van de Stat<strong>en</strong> van Holland op bov<strong>en</strong>g<strong>en</strong>oemde datum in de 16de<br />

eeuw kreeg de stad deze <strong>vlag</strong> toegewez<strong>en</strong>, ev<strong>en</strong>als to<strong>en</strong> voor de stad<br />

Muid<strong>en</strong> e<strong>en</strong>zelfde <strong>vlag</strong> met letters MD werd ingesteld. Helaas was<br />

m<strong>en</strong> die letters WS aanvankeiijk<br />

zelfs bij de Hoge<br />

Raad van Adel verget<strong>en</strong>,<br />

to<strong>en</strong> het vaststell<strong>en</strong><br />

van e<strong>en</strong> geme<strong>en</strong>te<strong>vlag</strong> in<br />

1973 aan de orde kwam.<br />

E<strong>en</strong> B & W -voorstel met<br />

de <strong>vlag</strong> zonder letters<br />

werd in de raadsvergadering<br />

van 3 mei teruggetrokk<strong>en</strong>;<br />

25 mei d. a. v.<br />

erk<strong>en</strong>de het Hoog College<br />

van Staat het abuis van<br />

e<strong>en</strong> eerder gegev<strong>en</strong> advies<br />

<strong>en</strong> cone ludeerde inderdaad<br />

op instigatie van mij dat<br />

de letters in de <strong>vlag</strong> behoord<strong>en</strong><br />

te staan.<br />

Jammer is het wel dat -mogelijk door deze verwarring<strong>en</strong>- inhet algeme<strong>en</strong><br />

de Weespers zelf nog steeds met simpelweg blauw-wit-blauw<br />

<strong>vlag</strong>g<strong>en</strong> <strong>en</strong> dan. . . ter ere van Almelo dat zo 'n <strong>vlag</strong> als geme<strong>en</strong>te<strong>vlag</strong><br />

op 20 december 1948 vaststelde!<br />

WEESPERKARSPEL, dat teg<strong>en</strong>woordig ingevoegd is in de geme<strong>en</strong>te<br />

Weesp, had op 22 oktober 1817 precies hetzelfde <strong>wap<strong>en</strong></strong> als Weesp<br />

bevestigd gekreg<strong>en</strong> door de Hoge Raad van Adel. Daarin werd op 24<br />

9) ( •• ,)De stadhuiz<strong>en</strong> van Weesp. (In: De Nieuwe Weesper, Weesp 1967, 5 mei).<br />

19


oktober 1949 verandering gebracht, to<strong>en</strong> de Koningin e<strong>en</strong> <strong>wap<strong>en</strong></strong>verandering<br />

doorvoerde. Het werd nu e<strong>en</strong> gevier<strong>en</strong>deeld <strong>wap<strong>en</strong></strong>; de del<strong>en</strong><br />

I <strong>en</strong> IV bevatt<strong>en</strong> het oude <strong>wap<strong>en</strong></strong>beeld, de del<strong>en</strong> II <strong>en</strong> III hadd<strong>en</strong> het<br />

embleem van de voormalige geme<strong>en</strong>te BIJLMERMEER (dat 20 december<br />

1846 aan Wesperkarspel was toegevoegd). Dit <strong>wap<strong>en</strong></strong> was e<strong>en</strong> reiger<br />

in natuurlijke kleur<strong>en</strong>, staande op ... e<strong>en</strong> zwarte bloedzuiger,<br />

terwijl ook rechts <strong>en</strong> links van de reiger e<strong>en</strong> dergelijk weekdier was<br />

geplaatst. Heel opmerkelijk was het dat de stad Weesp ge<strong>en</strong> kroon<br />

bov<strong>en</strong> het schild mocht drag<strong>en</strong>, maar Weesperkarspel wel!<br />

To<strong>en</strong> Weesperkarspel nog e<strong>en</strong> zelfstandige geme<strong>en</strong>te was kon m<strong>en</strong> incid<strong>en</strong>teel<br />

van het geme<strong>en</strong>tehuis e<strong>en</strong> tweebanige <strong>vlag</strong> zi<strong>en</strong> wapper<strong>en</strong>,<br />

wit-blauw; deze <strong>vlag</strong> was echter niet officieel vastgesteld.<br />

'S GRAVELAND<br />

<strong>Met</strong> de reiger van Bijlmermeer-Weesperkarspel zijn we mete<strong>en</strong> al<br />

terecht gekom<strong>en</strong> bij het naburige 's-GRAVELAND dat sedert 11 september<br />

1967 e<strong>en</strong> ooievaar, e<strong>en</strong> gekroonde gans <strong>en</strong> e<strong>en</strong> snoek op e<strong>en</strong><br />

gekroond schild voert. 10) De sedert 14 mei 1974 bijbehor<strong>en</strong>de geme<strong>en</strong>te<strong>vlag</strong><br />

heeft ban<strong>en</strong> rood-blauw, met daar overhe<strong>en</strong> e<strong>en</strong> witte driehoek<br />

met de basis aan de vluchtzijde <strong>en</strong> de top bij de stokzijde, terwijl<br />

bov<strong>en</strong>aan bij de stok e<strong>en</strong> gele gra v<strong>en</strong>kroon prijkt.<br />

Het bedoelde <strong>wap<strong>en</strong></strong> had e<strong>en</strong> voorloper dat vier verschill<strong>en</strong>de elem<strong>en</strong>t<strong>en</strong><br />

bevatte: e<strong>en</strong> gekroonde gans, e<strong>en</strong> paardehoef, e<strong>en</strong> ooievaar <strong>en</strong><br />

e<strong>en</strong> pelikaan op nest.<br />

10) A.D. Wumkes, In de gekroonde trapgans (Breu.kel<strong>en</strong> 1973);<br />

L.Streef <strong>en</strong> A.J.Be<strong>en</strong>hakker, Korte geschied<strong>en</strong>is <strong>en</strong> <strong>wap<strong>en</strong></strong>kunde van de polderKort<strong>en</strong>hoef.<br />

(In: Waterschapsbelang<strong>en</strong> LV, 's-Grav<strong>en</strong>hage 1970, 2 september; blz. 267). '<br />

20


Uit deze <strong>wap<strong>en</strong></strong>s kon m<strong>en</strong> de wordingsgeschied<strong>en</strong>is van de geme<strong>en</strong>te<br />

aflez<strong>en</strong>. 26 Juni 1816 werd het oorspronkelijke ~..=Q!_~v~!_a_EQ. bevestigd<br />

in het bezit van e<strong>en</strong> rood <strong>wap<strong>en</strong></strong>schild, waarop e<strong>en</strong> zilver<strong>en</strong>, met<br />

goud<strong>en</strong> kroon gedekte trapgans, die op e<strong>en</strong> gro<strong>en</strong> grasveldje stond.<br />

Reeds in 1641 was dit <strong>wap<strong>en</strong></strong> door het Hof van Holland aan het dorp<br />

verle<strong>en</strong>d.<br />

<strong>Met</strong> 's-Graveland werd<strong>en</strong> Ankeve<strong>en</strong> <strong>en</strong> Kort<strong>en</strong>hoef ver<strong>en</strong>igd tot e<strong>en</strong><br />

nieuwe geme<strong>en</strong>te. 20 Oktober 1910 verle<strong>en</strong>de de Koningin aan ANKE­<br />

VEEN e<strong>en</strong> <strong>wap<strong>en</strong></strong> van zilver met e<strong>en</strong> blauwe reiger, staande op (<strong>en</strong><br />

in) e<strong>en</strong> gro<strong>en</strong> rietveld.<br />

Op de Ankeve<strong>en</strong>se raadszaal stond vroeger e<strong>en</strong><br />

archiefkast waarop dit <strong>wap<strong>en</strong></strong> was ingebeeldhouwd;<br />

op verschill<strong>en</strong>de oude kaart<strong>en</strong> komt het<br />

ook voor. Maar in 1910 ontle<strong>en</strong>de de Kroon dit<br />

<strong>wap<strong>en</strong></strong> <strong>en</strong> zijn kleur<strong>en</strong> aan het familie<strong>wap<strong>en</strong></strong> van<br />

het geslacht De Wael, dat de heerlijkheid Ankeve<strong>en</strong><br />

in bezit had gehad. Doch ook nu nog bezig<strong>en</strong><br />

sommige led<strong>en</strong> van het geslacht De Lorraine<br />

de Vaudemont (in Frankrijk), als nakomeling<strong>en</strong><br />

van Vrouwe L.A. E. M. Collette de Montmor<strong>en</strong>cy,<br />

douariere van J. M. prins de Lorraine<br />

de Vaudemont, het Ankeve<strong>en</strong>se schild als hartschild in hun <strong>wap<strong>en</strong></strong>,<br />

dat -naar de woord<strong>en</strong> van Vander A a in het Aardrijkskundig Woord<strong>en</strong>boek-<br />

bov<strong>en</strong> dit harts child "twee waterh<strong>en</strong>n<strong>en</strong>" <strong>en</strong> e<strong>en</strong> eronder vertoont;<br />

deze waterho<strong>en</strong>tjes zijn echter in wez<strong>en</strong> merlett<strong>en</strong>, e<strong>en</strong>djes zonder snavel<br />

<strong>en</strong> pot<strong>en</strong>. V66r 1910 zegelde de geme<strong>en</strong>teAnkeve<strong>en</strong> met dit familie<strong>wap<strong>en</strong></strong>!<br />

KORTENHOEF had e<strong>en</strong> in vier<strong>en</strong> gedeeld <strong>wap<strong>en</strong></strong>,<br />

waarin tweemaal op goud e<strong>en</strong> zwart onderbe<strong>en</strong><br />

van e<strong>en</strong> paard met zilver<strong>en</strong> hoef voorkwam<br />

<strong>en</strong> tweemaal e<strong>en</strong> rode ondergrond waarop e<strong>en</strong><br />

zil ver<strong>en</strong> pelikaan met j ong<strong>en</strong> in het nest prijkte.<br />

Dit was het <strong>wap<strong>en</strong></strong> van de Heerlijkheid dat op 16<br />

april 1839 werd bevestigd; het werd ge<strong>en</strong> geme<strong>en</strong>te<strong>wap<strong>en</strong></strong>.<br />

Op zichzelf was het e<strong>en</strong> merkwaardig<br />

heerlijkheids<strong>wap<strong>en</strong></strong>: acht wek<strong>en</strong> nadat<br />

ds. A. W. van Pellecom de heerlijkheid hadgekocht<br />

-welke heerlijkheid het <strong>wap<strong>en</strong></strong> van sec de<br />

hoef aan het be<strong>en</strong> toebehoorde- <strong>en</strong> slechts vijf<br />

wek<strong>en</strong> nadat de nieuwe ambachtsheer op 12 maart<br />

1839 zijn feestelijke intocht deed werd het nieuwe <strong>wap<strong>en</strong></strong> -e<strong>en</strong> ver<strong>en</strong>iging<br />

van het Kort<strong>en</strong>hoefse <strong>en</strong> van het Pellecom (pelikaan)<strong>wap<strong>en</strong></strong>- al<br />

door de vorst toegek<strong>en</strong>d; de dominee moet zeker wel goede briev<strong>en</strong><br />

in D<strong>en</strong> Haag gehad hebb<strong>en</strong> om zo snel tot erk<strong>en</strong>ning te kunn<strong>en</strong> kom<strong>en</strong>.<br />

2 1


E<strong>en</strong> "echt" geme<strong>en</strong>te<strong>wap<strong>en</strong></strong> is echter noch dat met de hoef, noch dat<br />

met hoef-<strong>en</strong>-pelikaan geweest. Mogelijk is dat ook wel de red<strong>en</strong> dat<br />

de hoef niet in het huidige 's-Gravelander <strong>wap<strong>en</strong></strong> voorkomt. Maar die<br />

snoek daarin zou toch beter ooit e<strong>en</strong>s vervang<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> word<strong>en</strong> door<br />

de hoef!<br />

De geme<strong>en</strong>t<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> <strong>Vecht</strong> <strong>en</strong> <strong>Eem</strong> aan de <strong>Vecht</strong>-kant rond<strong>en</strong> we af<br />

met het <strong>wap<strong>en</strong></strong> van LOOSDRECHT, dat -ter verbeterin~ van het al<br />

op 28 juni 1816 bevestigde <strong>wap<strong>en</strong></strong>- beschrev<strong>en</strong> wordt a·Ls: "gedwarsbalkt<br />

van acht stukk<strong>en</strong> van zilver <strong>en</strong> sabel, over alles he<strong>en</strong> e<strong>en</strong> van<br />

keel <strong>en</strong> zilver in twee rij<strong>en</strong> geschaakt St. Andrieskruis." Ret schild<br />

is gedekt met de bek<strong>en</strong>de goud<strong>en</strong> kroon van drie blad<strong>en</strong> <strong>en</strong> twee parels.<br />

Dit <strong>wap<strong>en</strong></strong> is hetzelfde als eertijds gebezigd voor de heerlijkheid<br />

Oud- <strong>en</strong> Nieuw-Loosdrecht; <strong>en</strong> dit is op zijn beurt ontle<strong>en</strong>d aan<br />

het <strong>wap<strong>en</strong></strong> van de Her<strong>en</strong> van Amstel <strong>en</strong> Mijnd<strong>en</strong>, die in de 13de eeuw<br />

ambachtsher<strong>en</strong> van de Loosdrecht<strong>en</strong> war<strong>en</strong><br />

Als heerlijkheids<strong>wap<strong>en</strong></strong> heeft het in ste<strong>en</strong> gehouw<strong>en</strong><br />

eeuw<strong>en</strong>lang gemetseld gezet<strong>en</strong> in het<br />

bruggetje dat Loosdrecht <strong>en</strong> Kort<strong>en</strong>hoef verbond<br />

op de 's-Gravelandse Vaartweg. Het<br />

jaartal1742 was mede vermeld, terwijl e<strong>en</strong><br />

ste<strong>en</strong> met het <strong>wap<strong>en</strong></strong> van de Ambachtsheer<br />

Lieve Geelvinck (173 0-1743) -gehuwd met<br />

Anna de Haze- erbij aangaf wie te dier tijde<br />

het be wind voerde.<br />

Merkwaardig g<strong>en</strong>oeg voor e<strong>en</strong> belangrijke watersportgeme<strong>en</strong>te<br />

als deze (<strong>en</strong> waarschijnlijk<br />

de <strong>en</strong>ige in ons land) is er tot nu toe ge<strong>en</strong><br />

eig<strong>en</strong> <strong>vlag</strong> ingesteld. Wel richtt<strong>en</strong> Burgemeester<br />

<strong>en</strong> Wethouders zich al op 22 januari 1968<br />

tot alle bedrijv<strong>en</strong> in de geme<strong>en</strong>te, om erop<br />

I... L008D~ECIIT -" te wijz<strong>en</strong> dat de geme<strong>en</strong>teraad zich in haar<br />

vergadering van 30 november 1967 had uitgesprok<strong>en</strong><br />

over <strong>en</strong> geergerd aan het misbruik<br />

van onder meer de nationale <strong>vlag</strong>; dit misbruik "neemt in deze geme<strong>en</strong>te<br />

hand over hand toe". Het rondschrijv<strong>en</strong> werd gevolgd door<br />

e<strong>en</strong> verzoek aan de Stichting voor Banistiek <strong>en</strong> Heraldiek, advies te<br />

verstrekk<strong>en</strong> voor e<strong>en</strong> verantwoorde geme<strong>en</strong>te<strong>vlag</strong>. Einde 1968 kwam<strong>en</strong><br />

er e<strong>en</strong> aantal banistiek weinig verantwoorde teg<strong>en</strong>voorstell<strong>en</strong> uit<br />

de bevolking tevoorschijn, maar tot e<strong>en</strong> resultaat kwam m<strong>en</strong> niet.<br />

Einde 1969 werd e<strong>en</strong> <strong>en</strong> ander weer opgerakeld: e<strong>en</strong> voorgelegd <strong>en</strong> binn<strong>en</strong><br />

de geme<strong>en</strong>teraad wel gewaardeerd ontwerp van e<strong>en</strong> graficus moest<br />

<strong>en</strong>ige banistieke correcties ondergaan, op aanwijzing van voorg<strong>en</strong>oemde<br />

stichting. De ontwerper wilde de banistieke-regels echter niet volg<strong>en</strong>.<br />

. . de zaak werd op lange baan geschov<strong>en</strong> ...<br />

22


Nog e<strong>en</strong> jaar later liet<strong>en</strong> B & W de Hoge Raad van Adel e<strong>en</strong> <strong>vlag</strong>voorstel<br />

do<strong>en</strong>; einde oktober 197 0 werd de <strong>vlag</strong>gekwestie opnieuw<br />

tot nader orde uitgesteld. En thans heeft de geme<strong>en</strong>te -met toch wel<br />

gevoel voor historie <strong>en</strong> stijl- nog steeds ge<strong>en</strong> eig<strong>en</strong> <strong>vlag</strong>; <strong>en</strong> op de<br />

naleving van het rondschrijv<strong>en</strong> van 1968 wordt helemaal niet meer<br />

gelet. Nationale <strong>vlag</strong>g<strong>en</strong> van allerlei orgine -waarvan vele ook nog<br />

verkeerd zijn uitgevoerd!- verstor<strong>en</strong> het dorpsbeeld <strong>en</strong> het plezier<br />

van binn<strong>en</strong>- <strong>en</strong> buit<strong>en</strong>landse watersportliefhebbers, die traditioneel<br />

uiterst secuur het <strong>vlag</strong>protokol hanter<strong>en</strong>. Volg<strong>en</strong>s e<strong>en</strong>voudige <strong>en</strong>quete<br />

<strong>en</strong> observatie war<strong>en</strong> in juli 197 8 in de beide Loosdrecht<strong>en</strong> sam <strong>en</strong> meer<br />

reclame- <strong>en</strong> nationale <strong>vlag</strong>g<strong>en</strong> gehes<strong>en</strong> dan op Zandvoort tijd<strong>en</strong>s de<br />

races ...<br />

Van de <strong>Vecht</strong> naar de <strong>Eem</strong>: EEMNES.<br />

"Het <strong>wap<strong>en</strong></strong> dezer geme<strong>en</strong>te bestaat in e<strong>en</strong><br />

veld van keel (rood), belad<strong>en</strong> met drie bisschoppelijke<br />

hoofd<strong>en</strong> van zilver." 11 September<br />

1816 bevestigde de Hoge Raad van Adel<br />

dit <strong>en</strong> stond het gebruik van e<strong>en</strong> vijfbladige<br />

goud<strong>en</strong> kroon erbov<strong>en</strong> toe. Dit laatste hing<br />

sam<strong>en</strong> met het feit dat "de beide <strong>Eem</strong>ness<strong>en</strong>"<br />

in e<strong>en</strong> octrooi van Karel V in 1532 al "stad"<br />

werd<strong>en</strong> g<strong>en</strong>oemd. Het <strong>wap<strong>en</strong></strong>schild zelf met<br />

zijn 3 bisschopsbustes (het zijn niet alle<strong>en</strong><br />

gemijterde hoofd<strong>en</strong>) van zilver op rood -de<br />

Utrechtse Stichtskleur<strong>en</strong>- zou door e<strong>en</strong> bisschop<br />

van Utrecht verle<strong>en</strong>d zijn, waarvan overig<strong>en</strong>s ge<strong>en</strong> bewijz<strong>en</strong><br />

zijn gevond<strong>en</strong>. Wel is <strong>Eem</strong>nes lang e<strong>en</strong> twistappel geweest tuss<strong>en</strong>Holland<br />

<strong>en</strong> het Stichtse.<br />

In 1974/1975 heeft het raadslid H. A. G. J. In 't Veld zich ingespann<strong>en</strong>,<br />

ook voor deze geme<strong>en</strong>te e<strong>en</strong> eig<strong>en</strong> <strong>vlag</strong> ingesteld te krijg<strong>en</strong>, maar 28<br />

april1980 schrev<strong>en</strong> B & W aan de Stichting voor Banistiek <strong>en</strong> Heraldiek,<br />

dat de Raad van m<strong>en</strong>ing is, "dat de thans in gebruik zijnde <strong>vlag</strong><br />

prima voldoet <strong>en</strong> derhalve niet de behoefte gevoelt om te kom<strong>en</strong> tot<br />

de instelling van e<strong>en</strong> officHHe <strong>vlag</strong>". De bedoelde <strong>vlag</strong> -die m<strong>en</strong> niet<br />

in gebruik ziet bij geme<strong>en</strong>t<strong>en</strong>ar<strong>en</strong> <strong>en</strong> dus ook ge<strong>en</strong> geme<strong>en</strong>te<strong>vlag</strong> g<strong>en</strong>oemd<br />

kan word<strong>en</strong>- is e<strong>en</strong> defileer<strong>vlag</strong> naar het patroon, zoals dat<br />

commercieel geleverd werd voor e<strong>en</strong> defilee voor Koning Wilhelmina<br />

in de dertiger jar<strong>en</strong>; e<strong>en</strong> curiosum dus, thuis hor<strong>en</strong>d in e<strong>en</strong> oudheidkamer!<br />

*<br />

23


Nog curieuzer dan deze <strong>vlag</strong>gehistorie is de <strong>wap<strong>en</strong></strong>geschied<strong>en</strong>is van<br />

BAARN, dat ook ge<strong>en</strong> eig<strong>en</strong> <strong>vlag</strong> heeft.12)0orspronkelijk had de stad<br />

Baarn (mogelijk al sedert 1350) e<strong>en</strong> <strong>wap<strong>en</strong></strong>, waarin de afbeelding van<br />

de Heilige Nicolaas figureerde. Sedert 1647, to<strong>en</strong> de Stat<strong>en</strong> van<br />

Utrecht van Baarn e<strong>en</strong> vrije heerlijkheid voor prins Willem III maakt<strong>en</strong>,<br />

kreeg dit <strong>wap<strong>en</strong></strong> ook de Stichtse kleur<strong>en</strong>, zilver op rood. In 1857<br />

werd de geme<strong>en</strong>te De Vuursche sam<strong>en</strong>gevoegd met Baarn. De Ambachtsheerlijkheid<br />

De Hooge <strong>en</strong> Lage Vuursche had altijd e<strong>en</strong> soortgelijk<br />

"heilig<strong>en</strong>-<strong>wap<strong>en</strong></strong>" gek<strong>en</strong>d: e<strong>en</strong> (jeugdige) Sint Jan, ge<strong>wap<strong>en</strong></strong>d<br />

met e<strong>en</strong> kruisstaf waaraan e<strong>en</strong> vaantje <strong>en</strong> aan zijn voet<strong>en</strong> e<strong>en</strong> lammetje,<br />

alles van goud, op e<strong>en</strong> blauw schild. In de raadszitting van 28<br />

februari 1866 att<strong>en</strong>deerde voorzitter-burgemeester mr. J . C. G. C.<br />

La<strong>en</strong> erop, dat het nieuwe Baarn e<strong>en</strong> nieuw <strong>wap<strong>en</strong></strong> bij de Kroon behoorde<br />

aan te vrag<strong>en</strong> voor de nieuwe geme<strong>en</strong>te. Hij bracht e<strong>en</strong> voorstel<br />

ter tafel dat met algem<strong>en</strong>e stemm<strong>en</strong> werd goedgekeurd <strong>en</strong> zo<br />

ging de <strong>wap<strong>en</strong></strong>aanvraag naar de Koning. In het Utrechts Dagblad ontspon<br />

zich later nogal wat discussie erover dat de beide voorhand<strong>en</strong><br />

heilig<strong>en</strong> uit het <strong>wap<strong>en</strong></strong> moest<strong>en</strong> verdwijn<strong>en</strong>; m<strong>en</strong> zag er e<strong>en</strong> antikatholieke<br />

houding in, ook al war<strong>en</strong> twee r.-k. raadsled<strong>en</strong> (H. P<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />

P. Kuijer) in 1866 met het voorstel akkoord gegaan. Ret <strong>wap<strong>en</strong></strong>model<br />

dat de burgemeester ter tafel had gebracht, was ook wel heel bijzonder<br />

<strong>en</strong> attraktief: gehoud<strong>en</strong> links <strong>en</strong> rechts door e<strong>en</strong> goud<strong>en</strong> leeuw, het<br />

schild gedekt met e<strong>en</strong> goud<strong>en</strong> kroon, <strong>en</strong> e<strong>en</strong> <strong>wap<strong>en</strong></strong>spreuk onder het geheel<br />

(VIS TEMPERA TA FORTIOR = Gebreidelde kracht is sterker),<br />

was er e<strong>en</strong> groots <strong>wap<strong>en</strong></strong>beeld van zil ver op blauwe ondergrond gedacht.<br />

Dit <strong>wap<strong>en</strong></strong>, dat op 5 maart 1867 reeds door de Koning werd verle<strong>en</strong>d,<br />

liet e<strong>en</strong> woest spring<strong>en</strong>d h<strong>en</strong>gst zi<strong>en</strong>, die in toom werd gehoud<strong>en</strong> door<br />

e<strong>en</strong> blote, slechts de schaamdel<strong>en</strong> omgord houd<strong>en</strong>de, mann<strong>en</strong>figuur.<br />

Wat was dit? Niets anders dan de weergave van e<strong>en</strong> beeldhouwwerk<br />

uit Stuttgard, waarover Mevrouwe E. J. Hulft baronnesse Taets van<br />

Amerong<strong>en</strong>, gebor<strong>en</strong> Taets van Amerong<strong>en</strong>, die dit beeld had gezi<strong>en</strong><br />

to<strong>en</strong> zij als gezelschapsdame met Koningin Sophie e<strong>en</strong> reis door Duitsland<br />

had gemaakt, in lov<strong>en</strong>de woord<strong>en</strong> met burgemeester La<strong>en</strong> hadgesprok<strong>en</strong>.<br />

12) ( •• , ) Het Baarnsche geme<strong>en</strong>te<strong>wap<strong>en</strong></strong>. (In: Utre chts Da gblad, Utre cht 1918, 7 j anuari);<br />

( •• ,) Bijna honderd jaar gel e d<strong>en</strong> kreeg Baarn (e<strong>en</strong>) nieuw <strong>wap<strong>en</strong></strong>: slaaf in zwembroek. (In:<br />

Baarnsche Courant, Baarn 1961, 28 november);<br />

( •• , ) Baarn wil oude geme<strong>en</strong>te<strong>wap<strong>en</strong></strong> n a 94 jaar in e re he rstell<strong>en</strong>. (In: Trouw, Hilversum<br />

1961, 15 december);<br />

Kl.Sierksma, Wel <strong>en</strong> wee van het geme<strong>en</strong>te<strong>wap<strong>en</strong></strong> van Baarn. (In: Gooi- <strong>en</strong> <strong>Eem</strong>lander,<br />

Hilversum 1967, 4 maart);<br />

( •• ,) Hoe de goede stad Baarn honderd j aar gele d<strong>en</strong> de Sint uit haar <strong>wap<strong>en</strong></strong> wipte . (In:<br />

Haarlems Dagblad, Haarlem 1967, 4 m a art);<br />

( •• , ) Baarns <strong>wap<strong>en</strong></strong> is in e re hersteld. (In: alsvor<strong>en</strong> 1971, 22 september).<br />

24


Er was voor die tijd nauwelijks indrukwekk<strong>en</strong>der geme<strong>en</strong>te<strong>wap<strong>en</strong></strong> te<br />

d<strong>en</strong>k<strong>en</strong>: zo 'n mooie afbeelding, twee schildhoud<strong>en</strong>de leeuw<strong>en</strong>, e<strong>en</strong><br />

<strong>wap<strong>en</strong></strong>spreuk in het Latijn, e<strong>en</strong> kroon erbov<strong>en</strong>; alles wat er maar te<br />

bed<strong>en</strong>k<strong>en</strong> viel gaf de geme<strong>en</strong>te, waarin "het vorstelijk Lusthuis Soestdijk"<br />

zich bevond, e<strong>en</strong> waardig stuk repres<strong>en</strong>tatie!<br />

Heel wat scrib<strong>en</strong>t<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> zich, naar gelang moderner inzicht<strong>en</strong> zich<br />

tot het midd<strong>en</strong> van de 20ste eeuw ontwikkeld<strong>en</strong>, spott<strong>en</strong>d over het <strong>wap<strong>en</strong></strong><br />

<strong>en</strong> de totstandkoming ervan uitgelat<strong>en</strong> (al war<strong>en</strong> er van andere geme<strong>en</strong>te<strong>wap<strong>en</strong></strong>s<br />

heel wat zotter <strong>en</strong> zinniger histories te me ld<strong>en</strong> geweest).<br />

Reeds in 1939 kwam<strong>en</strong> er binn<strong>en</strong> het College van B & W stemm<strong>en</strong>,<br />

om dit <strong>wap<strong>en</strong></strong> af te schaff<strong>en</strong> <strong>en</strong> de Koningin te verzoek<strong>en</strong>, als geme<strong>en</strong>te<strong>wap<strong>en</strong></strong><br />

maar weer Sinterklaas terug te vrag<strong>en</strong>. Bij het schild wilde<br />

m<strong>en</strong> wel graag de leeuw<strong>en</strong> handhav<strong>en</strong> <strong>en</strong> de kroon erbov<strong>en</strong>. De oorlogsjar<strong>en</strong><br />

sch<strong>en</strong><strong>en</strong> beter om op dit punt voorlopig maar het zwijg<strong>en</strong><br />

ertoe te do<strong>en</strong>.<br />

Het r.k. raadslid Peters bracht 23 oktober 1961 de zaak weer aan 't<br />

roll<strong>en</strong>, al werd dit eerst bejeg<strong>en</strong>d met de teg<strong>en</strong>uitspraak dat e<strong>en</strong> <strong>wap<strong>en</strong></strong><br />

met e<strong>en</strong> heilige erop "wel erg Rooms aan zou do<strong>en</strong>". Inderdaad<br />

werd beslot<strong>en</strong> dat B & W maar e<strong>en</strong>s nader advies over e<strong>en</strong> ev<strong>en</strong>tuele<br />

mogelijkheid van eerherstel voor het oude Baarnse <strong>wap<strong>en</strong></strong> bij de Hoge<br />

Raad van Adel zull<strong>en</strong> vrag<strong>en</strong>. De raadscommissie van onderzoek voor<br />

de begroting-1966 vroeg hoe het er eig<strong>en</strong>lijk mee stond, maar het<br />

College antwoordde: "Het wacht<strong>en</strong> is op het advies van de Hoge Raad<br />

van Adel".<br />

25


En eindelijk, 18 september 1969 komt dan het gevraagde Koninklijk<br />

Besluit waarin de merkwaardige <strong>wap<strong>en</strong></strong>historie sedert 1867 wordt afgeslot<strong>en</strong>.<br />

Baarn kreeg e<strong>en</strong> <strong>wap<strong>en</strong></strong>: "In azuur e<strong>en</strong> bisschop van goud".<br />

Ret zou nog e<strong>en</strong>s weer twee jar<strong>en</strong> dur<strong>en</strong> aleer<br />

op 22 september 1971 in de muur van<br />

het raadhuis e<strong>en</strong> nieuw <strong>wap<strong>en</strong></strong>schild, vervaardigd<br />

door de plaatselijke kunst<strong>en</strong>ares<br />

Mevrouw Griepink, kon word<strong>en</strong> gemetseld.<br />

Het ontluisterde oude <strong>wap<strong>en</strong></strong> (met toch ook<br />

al e<strong>en</strong> eerbiedwaardige ouderdom van<br />

honderd <strong>en</strong> vier jar<strong>en</strong>) werd in de struik<strong>en</strong><br />

achter het raadhuis gedeponeerd ...<br />

En wei "e<strong>en</strong> bisschop", maar niet de Heilige<br />

Nicolaas, siert het <strong>wap<strong>en</strong></strong>schild.<br />

*<br />

De <strong>wap<strong>en</strong></strong>geschied<strong>en</strong>is van het naastgeleg<strong>en</strong> SOEST vertoont minder<br />

spectaculaire kant<strong>en</strong>. 26 Juli 1815 berichtte de burgemeester aan de<br />

Hoge Raad van Adel dat "in het choor der Gereformeerde kerk dezer<br />

Geme<strong>en</strong>te, alwaar in e<strong>en</strong> van de Glasraam<strong>en</strong>, volg<strong>en</strong>s overlevering<br />

het Dorps Wap<strong>en</strong> zoude geschilderd zijn geweest, noch e<strong>en</strong> onduidelijk<br />

<strong>en</strong> klein stuk van e<strong>en</strong> ornam<strong>en</strong>t te zi<strong>en</strong>" is.<br />

Van dit e<strong>en</strong> <strong>en</strong> ander legt hij vervolg<strong>en</strong>s e<strong>en</strong><br />

tek<strong>en</strong>ing met beschrijving over.<br />

De bevestiging van het <strong>wap<strong>en</strong></strong> van 11 september<br />

1816 luidde : "Van sinopel, belad<strong>en</strong> met<br />

e<strong>en</strong>e golv<strong>en</strong>de fasce van zilver, verzeld <strong>en</strong><br />

chef met e<strong>en</strong> ploeg <strong>en</strong> <strong>en</strong> pointe met e<strong>en</strong> berg<br />

hooi, alles van goud. "<br />

De burgemeester had de beschrijving van het<br />

<strong>wap<strong>en</strong></strong> wel wat uitgebreider gegev<strong>en</strong>. Hij<br />

sprak van e<strong>en</strong> ''Romeinsch schild" dat "omkleed"<br />

moest zijn "met blauw gordijn bezaaid<br />

met sterr<strong>en</strong> ". De ploeg in de hov<strong>en</strong>helft<br />

van het schild moest "e<strong>en</strong>e zog<strong>en</strong>aamde<br />

Geldersche ploeg" zijn <strong>en</strong> de golv<strong>en</strong>de balk<br />

was "e<strong>en</strong> stroom dwars door hetzelve, zinspel<strong>en</strong>de<br />

aan de Rivier d<strong>en</strong> <strong>Eem</strong>. De oppert Hooi tot e<strong>en</strong> afbeelding<br />

van de goede wei- <strong>en</strong> Hooigrond<strong>en</strong> voor de Boerderij <strong>en</strong> Veeteelt.<br />

Voorts" -<strong>en</strong> hier volgt e<strong>en</strong> <strong>wap<strong>en</strong></strong>elem<strong>en</strong>t dat nooit is toegek<strong>en</strong>d, maar<br />

dat wel door het geme<strong>en</strong>tebestuur wordt gehanteerd- "tot bijcierad<strong>en</strong><br />

26


e<strong>en</strong> Helm <strong>en</strong> de volg<strong>en</strong>de Landbouwgereedschapp<strong>en</strong>, als de Sikkel, de<br />

Dorschvleugels, de Herders Staf, de Seist, de hooihark, de Spaa <strong>en</strong><br />

de greep of Mestvork ".<br />

Leuk is het wel dat "de Spaa" inmiddels als sierstuk is verdw<strong>en</strong><strong>en</strong>,<br />

terwijl e<strong>en</strong> geme<strong>en</strong>telijk strooibiljet over het <strong>wap<strong>en</strong></strong> van de "Herders<br />

Staf" e<strong>en</strong>. . . polsstok heeft gemaakt !<br />

De Hoge Raad van Adel adviseerde 25 oktober 1961 de instelling van<br />

e<strong>en</strong> geme<strong>en</strong>te<strong>vlag</strong> in ban<strong>en</strong> gro<strong>en</strong>-geel-gro<strong>en</strong>-gegolfd wit-gro<strong>en</strong>-geel<br />

-gro<strong>en</strong>, waarvan de hoogt<strong>en</strong> de verhouding hebb<strong>en</strong> als 3: 1: 3: 4: 3: 1: 3.<br />

Deze geme<strong>en</strong>te<strong>vlag</strong> werd door de Raad der geme<strong>en</strong>te 26 januari 1962<br />

ingesteld. Burgemeester mr. S. P. baron B<strong>en</strong>tinck, die zich vee l<br />

moeite had getroost om tot de instelling van de <strong>vlag</strong> te kom<strong>en</strong>, nam<br />

de geleg<strong>en</strong>heid <strong>en</strong> de vergadering waar, om ook erop te att<strong>en</strong>der<strong>en</strong>,<br />

dat jar<strong>en</strong>lang op drukwerk<strong>en</strong> e. d. het geme<strong>en</strong>te<strong>wap<strong>en</strong></strong> verkeerd was<br />

afgebeeld geweest; dit zou nu mete<strong>en</strong> veranderd word<strong>en</strong>.<br />

Het gebied tuss<strong>en</strong> <strong>Vecht</strong> <strong>en</strong> <strong>Eem</strong> in het<br />

zuid<strong>en</strong> afrond<strong>en</strong>d rest ons het geme<strong>en</strong>te<strong>wap<strong>en</strong></strong><br />

van MAARTENSDIJK te bekijk<strong>en</strong>.<br />

Ter illustratie in het algeme<strong>en</strong> van <strong>wap<strong>en</strong></strong>verl<strong>en</strong>ing<br />

<strong>en</strong> bevestiging der oudere <strong>wap<strong>en</strong></strong>s<br />

in ons gebied volgt hier de tekst van de zog<strong>en</strong>aamde<br />

<strong>wap<strong>en</strong></strong>diploma 's, die aan het begin<br />

van de wordingsgeschied<strong>en</strong>is van het<br />

Koninkrijk werd<strong>en</strong> afgegev<strong>en</strong>;<br />

'rv AN WEGE DEN KONING<br />

De HoogeRaad vanAdel, gebruik mak<strong>en</strong>de<br />

van de magt aan d<strong>en</strong>zelv<strong>en</strong> verle<strong>en</strong>d, bij<br />

besluit vand<strong>en</strong>20st<strong>en</strong> Februarij 1816, bevestigt bij dez<strong>en</strong>de Geme<strong>en</strong>te<br />

Maart<strong>en</strong>sdijk (Provincie Utrecht) ingevolge het door haar gedaan<br />

verzoek, in het bezit van het navolg<strong>en</strong>de Wap<strong>en</strong>:<br />

Zijnde e<strong>en</strong> schild van lazuur belad<strong>en</strong> met het beeld van St. Maart<strong>en</strong><br />

in goud.<br />

Gedaan in 's-Grav<strong>en</strong>hage d<strong>en</strong> 8e December 1819.<br />

(Getek<strong>en</strong>d) F. G. van Lynd<strong>en</strong> van Hemm<strong>en</strong>, Presid<strong>en</strong>t.<br />

Ter ordonnatievand<strong>en</strong>Hoog<strong>en</strong>Raad, C. Chais, Secretaris. "<br />

Midd<strong>en</strong> op e<strong>en</strong> dergelijk diploma is dan in kleur<strong>en</strong>, gehoogd met goud<br />

<strong>en</strong> zilver, e<strong>en</strong> eig<strong>en</strong>tijdse tek<strong>en</strong>ing van het <strong>wap<strong>en</strong></strong> aangebracht.<br />

De bevestiging van dit <strong>wap<strong>en</strong></strong> was het gevolg van de brief van 20 februari<br />

1815, aan de Hoge Raad van Adel gezond<strong>en</strong>, waarin de burge-<br />

27


meester meldde: " ... in de Geheimschrijver van Staat, gedrukt te<br />

Utrecht 1751" komt de volg<strong>en</strong>de aantek<strong>en</strong>ing voor: "Maart<strong>en</strong>sdijk­<br />

Ret <strong>wap<strong>en</strong></strong> van dit dorp is het beeld van St. Maart<strong>en</strong>.<br />

Ook Achtti<strong>en</strong>hov<strong>en</strong> <strong>en</strong> Westbroek thans vere-<br />

-------------------<br />

nigd met Maart<strong>en</strong>sdijk, hadd<strong>en</strong> eig<strong>en</strong> <strong>wap<strong>en</strong></strong>s,<br />

resp. verle<strong>en</strong>d op 24 december 1857 <strong>en</strong> bevestigd<br />

op 11 oktober 1816.<br />

Ook eerstg<strong>en</strong>oemd dorp had in zijn <strong>wap<strong>en</strong></strong> relatie<br />

met Utrecht: gevoerd werd e<strong>en</strong> zilver<strong>en</strong><br />

schild, waarop e<strong>en</strong> Paaslam, rood gekleurd,<br />

voorkwam, ge<strong>wap<strong>en</strong></strong>d met e<strong>en</strong> kerkvaan; dit<br />

<strong>wap<strong>en</strong></strong> hield derhalve deherinnering lev<strong>en</strong>dig<br />

aan het Kapittel van Sint Jan in de domstad.<br />

Westbroek echter hanteerde e<strong>en</strong> heerlijkheids<strong>wap<strong>en</strong></strong>: gevier<strong>en</strong>deeld<br />

van Zuyl<strong>en</strong> (rood met 3 zilver<strong>en</strong> zuil<strong>en</strong>) <strong>en</strong> Borssele (zwart met e<strong>en</strong><br />

horizontale balk van zilver). Op het kasteel Zuyl<strong>en</strong> is e<strong>en</strong> schilderij<br />

aanwezig van Frank van Borssele, Reer van Zuyl<strong>en</strong> <strong>en</strong> Westbroek,<br />

de laatste echtg<strong>en</strong>oot van Jacoba van Beier<strong>en</strong>; zijn <strong>wap<strong>en</strong></strong>rok vertoont<br />

hetzelfde beeld als het vroegere W estbroeker geme<strong>en</strong>te<strong>wap<strong>en</strong></strong>.<br />

De op 8 januari 1969 ingestelde geme<strong>en</strong>te<strong>vlag</strong> van Maart<strong>en</strong>sdijk waait<br />

derhalve ook hov<strong>en</strong> Achtti<strong>en</strong>hov<strong>en</strong> <strong>en</strong> Westbroek. Ret is e<strong>en</strong> model<br />

<strong>vlag</strong>, die m<strong>en</strong> voor nog meer geme<strong>en</strong>t<strong>en</strong> teg<strong>en</strong>komt, waarin Sint<br />

Maart<strong>en</strong> e<strong>en</strong> rol speelt, <strong>en</strong> die in het patroon ook associaties oproept<br />

met de <strong>vlag</strong> van de stad Utrecht; volg<strong>en</strong>s de gegolfde broekdiagonaal<br />

verdeeld in gee l<strong>en</strong> blauw. Deze schuine de ling herinnert aan de t<strong>en</strong><br />

behoeve van e<strong>en</strong> bedelaar door Sint Maart<strong>en</strong> verdeelde mantel; de golv<strong>en</strong>de<br />

snede symboliseert de "dijk'~ In officieel gebruik draagt de<br />

<strong>vlag</strong> ook nog in de vluchttop (e<strong>en</strong> in de banistiek ongebruikelijke plaatsing,<br />

want op dat punt slaat e<strong>en</strong> <strong>vlag</strong> op de wind het eerst kapot ... )<br />

de afbeelding van het geme<strong>en</strong>te<strong>wap<strong>en</strong></strong>schild.<br />

Zoals de oude provinciale hoofdblad<strong>en</strong> traditioneel het provincie<strong>wap<strong>en</strong></strong><br />

in de "lmp" van het dagblad drag<strong>en</strong>, is ook de _9_2Qi_:-_e_g_~e_!_ll]~I_!_d~.!:. er<br />

sedert de honderd-<strong>en</strong>-eerste jaargang toe over gegaan, in de kop van<br />

de krant e<strong>en</strong> "Gooi- <strong>en</strong> <strong>Eem</strong>streek"-<strong>wap<strong>en</strong></strong> op te nem<strong>en</strong>. Ret Gooi is<br />

er uiteraard in verbeeld door e<strong>en</strong> zilver<strong>en</strong> tweekoppige adelaar op<br />

rood; het <strong>Eem</strong>gebied wordt gesymboliseerd door de reconstructie van<br />

het oude <strong>wap<strong>en</strong></strong> van Bunschot<strong>en</strong>; de <strong>Vecht</strong>streek ziet m<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> gegolfde<br />

zil ver<strong>en</strong> baan op blauw; <strong>en</strong> in het laatste kwartier schuilt e<strong>en</strong><br />

<strong>wap<strong>en</strong></strong>kundig grapje: e<strong>en</strong> goud<strong>en</strong> veld, bestrooid met 18 blauwe staande<br />

blokjes, als zinnebeeld<strong>en</strong> van het verspreidingsgebied van de<br />

krant<strong>en</strong>abonnees !<br />

28


En tot slothet Gewest Gooi- <strong>en</strong> <strong>Vecht</strong>streek.l3) Dit voert -in teg<strong>en</strong>stelling<br />

met anderegewesteli-eTcfersinilet1anct- ge<strong>en</strong> <strong>wap<strong>en</strong></strong> <strong>en</strong> heeft ook<br />

nog ge<strong>en</strong> aanvraag daartoe gericht tot de Koningin. Gedur<strong>en</strong>de de<br />

tweede helft van 1977 is er ter zake wel e<strong>en</strong> initiatief ontplooid door<br />

de voorzitter van het gewest, maar 27 oktober van dat jaar liet het<br />

Dagelijks Bestuur aan de Stichting voor Banistiek <strong>en</strong> Heraldiek wet<strong>en</strong>,<br />

dat met de aanvraag voor e<strong>en</strong> <strong>wap<strong>en</strong></strong> "beter gewacht kan word<strong>en</strong> toter<br />

meer zekerheid is omtr<strong>en</strong>t de omvang van de toekomstige provincie<br />

Gooi- <strong>en</strong> <strong>Eem</strong>land". Het voorgestelde <strong>wap<strong>en</strong></strong> zou natuurlijk de zilver<strong>en</strong>,<br />

goud ge<strong>wap<strong>en</strong></strong>de tweekoppige adelaar op rood drag<strong>en</strong>, waaraan<br />

de kleur<strong>en</strong> zil ver <strong>en</strong> blauw word<strong>en</strong> toegevoegd als de karakteristieke<br />

kleur<strong>en</strong> voor de V echtstreek.<br />

Helaas, aldus moet<strong>en</strong> we wat negatief onze beschouwing over <strong>wap<strong>en</strong></strong>s<br />

<strong>en</strong> <strong>vlag</strong>g<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> <strong>Vecht</strong> <strong>en</strong> <strong>Eem</strong> besluit<strong>en</strong>. Maar hoe ook, de geschied<strong>en</strong>is<br />

die in deze emblem<strong>en</strong> haar taal spreekt, zal nog eeuw<strong>en</strong> lang<br />

van zich lat<strong>en</strong> hor<strong>en</strong>. De <strong>wap<strong>en</strong></strong>kunde, maar vooral de <strong>vlag</strong>g<strong>en</strong>kunde<br />

is ge<strong>en</strong> dorre wet<strong>en</strong>schap; <strong>wap<strong>en</strong></strong>s, maar vooral <strong>vlag</strong>g<strong>en</strong> zijn lev<strong>en</strong>de<br />

<strong>en</strong> door de gehele bevolking te all<strong>en</strong> tijde gebezigde karakteristiek<strong>en</strong><br />

van eig<strong>en</strong>, bijzonder aard <strong>en</strong> wez<strong>en</strong>. 14)<br />

*<br />

13) ( •• , ) Drie ontwerp<strong>en</strong> voor gewest<strong>wap<strong>en</strong></strong>. (In: Gooi- <strong>en</strong> <strong>Eem</strong>lander, Hilversum 1977,<br />

17 juni).<br />

14) Archivalische <strong>en</strong> andere gegev<strong>en</strong>s zijn ontle<strong>en</strong>d a an de dossiers van de Stichting voor<br />

Banistiek <strong>en</strong> Heraldiek te Muiderberg, t<strong>en</strong> dele tev<strong>en</strong>s berust<strong>en</strong>d op onderzoek in lokale<br />

archiev<strong>en</strong> <strong>en</strong> in het archief van de Hoge Raad van Adel te 's-Grav<strong>en</strong>hage.<br />

29


30


LITERATUUR EN BRONNEN<br />

A. J. van der Aa, Aardrijkskundig Woord<strong>en</strong>boek der Nederland<strong>en</strong>.<br />

(Gorinchem 1839-1851; 13 del<strong>en</strong>).<br />

Mr. W. J. baron d'Ablaing van Giess<strong>en</strong>burg, Nederlandsche Geme<strong>en</strong>te<strong>wap<strong>en</strong></strong>s<br />

of Wap<strong>en</strong>boek der geme<strong>en</strong>t<strong>en</strong>, heerlijkhed<strong>en</strong>, waterschapp<strong>en</strong><br />

<strong>en</strong> corporati<strong>en</strong> van het Koninkrijk der Nederland<strong>en</strong> .<br />

(Arnhem 1896).<br />

C. Druif, Nederlandse geme<strong>en</strong>te<strong>wap<strong>en</strong></strong>s. (Leeuward<strong>en</strong> 1965).<br />

Aan dit rijke plaatwerk zijn de meeste afbeelding<strong>en</strong> voor het<br />

boekje ontle<strong>en</strong>d. Sam<strong>en</strong> bied<strong>en</strong> ze e<strong>en</strong> soort bloemlezing van<br />

moderne <strong>wap<strong>en</strong></strong>stijl<strong>en</strong>.<br />

Kl. Sierksma, De geme<strong>en</strong>te<strong>wap<strong>en</strong></strong>s van Nederland. (Utrecht 1969 4).<br />

Consequ<strong>en</strong>t gebruik van de <strong>wap<strong>en</strong></strong>tek<strong>en</strong>stijl<strong>en</strong> van 1815 tot 1969<br />

laat zi<strong>en</strong> dat de <strong>wap<strong>en</strong></strong>beschrijving (blazo<strong>en</strong>ering) te all<strong>en</strong> tijde<br />

aan de kunst<strong>en</strong>aar volledige vrijheid laat om zijn eig<strong>en</strong> beeldinterpretatie<br />

van het <strong>wap<strong>en</strong></strong> te br<strong>en</strong>g<strong>en</strong> in eig<strong>en</strong>(tijdse) stijlvorm<strong>en</strong>.<br />

Kl. Sierksma, Nederlands Vlagg<strong>en</strong>boek. (Utrecht 1962).<br />

Het hoek is niet meer volledig; sedert de verschijning ervan<br />

zijn meer dan 250 nieuwe geme<strong>en</strong>te<strong>vlag</strong>g<strong>en</strong> ontstaan.<br />

Kl. Sierksma, 242 Nederlandse geme<strong>en</strong>te<strong>vlag</strong>g<strong>en</strong>. (Muiderberg 1980).<br />

Beschrijv<strong>en</strong>de uitgave van de door de Stichting voor Banistiek<br />

<strong>en</strong> Heraldiek gedur<strong>en</strong>de 25 jar<strong>en</strong> geadviseerde <strong>en</strong> ontworp<strong>en</strong><br />

<strong>vlag</strong>g<strong>en</strong>.<br />

Kl. Sierksma, Noord-Holland met <strong>vlag</strong> <strong>en</strong> <strong>wap<strong>en</strong></strong>. (In: Holland;<br />

Dordrecht 1974; blz. 9-18).<br />

*<br />

31


EERDER VERSCHENEN DEELTJES<br />

in de serie 'Gooi <strong>en</strong> <strong>Vecht</strong>streek' zijn de nummers:<br />

1. Om de fundam<strong>en</strong>t<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> kastee l. ..<br />

onderzoek naar de fundam<strong>en</strong>t<strong>en</strong> van het vroegere<br />

kasteel Vredelant.<br />

2. Gevelst<strong>en</strong><strong>en</strong> in de vesting Naard<strong>en</strong><br />

wandelroute door de vesting met verwijzing naar<br />

daar nog aanwezige gevelst<strong>en</strong><strong>en</strong>.<br />

3. Ordonnanti<strong>en</strong>, Keur<strong>en</strong> <strong>en</strong> Statu t<strong>en</strong> der stad Naard<strong>en</strong><br />

van 19 februari 1623 tot 6 september 1646,<br />

in regestvorm.<br />

4. Het Naardermeer<br />

e<strong>en</strong> korte beschrijving; ontstaan <strong>en</strong> geschied<strong>en</strong>is.<br />

5. De geschied<strong>en</strong>is van e<strong>en</strong> chocoladefabriek<br />

... die van C. J. van Hout<strong>en</strong>& Zoon te Weesp.<br />

6. <strong>Met</strong> <strong>wap<strong>en</strong></strong> <strong>en</strong> <strong>vlag</strong> tuss<strong>en</strong> <strong>Vecht</strong> <strong>en</strong> <strong>Eem</strong><br />

e<strong>en</strong> rijk geillustreerde studie van de banistiek <strong>en</strong><br />

heraldiek in de regia.<br />

7. Gooi <strong>en</strong> V echtstreek in vertelling<strong>en</strong> (1)<br />

verhal<strong>en</strong>, met op de achtergrond e<strong>en</strong> 'waargebeur<strong>en</strong>';<br />

vermakelijk <strong>en</strong> lez<strong>en</strong>swaardig!<br />

Deze serie 'Gooi <strong>en</strong> <strong>Vecht</strong>' staat onder redactie van H. Aalderink,<br />

Mies Langelaar <strong>en</strong> H. Poolman.<br />

Ad res redactie: Kloosterstraat 2 0, 1411 RT Naard<strong>en</strong>.<br />

*<br />

Bestelling<strong>en</strong> in of via de erk<strong>en</strong>de boekhandel.<br />

32


Druk: Drukkerij Vreel

Hooray! Your file is uploaded and ready to be published.

Saved successfully!

Ooh no, something went wrong!