Wandelbrochure Wippelgem door Vossenogen

evergem

VOSSEN

OGEN

BELEVINGSWANDELING WIPPELGEM


INTRO

Luc De Vos zette Wippelgem op de kaart in heel Vlaanderen. In zijn columns en romans

vertelde hij soms lyrisch, soms kritisch over zijn dorp aan de Burggravenstroom waar hij

zijn jeugd doorbracht en waar hij de inspiratie vond voor onsterfelijke liedjes, zoals Mia en

Anja. Lokaal geschiedkundige Achiel De Vos, onderwijzer in Wippelgem in de jaren 60 en

70, liet een schat aan informatie na over de geschiedenis en het erfgoed van Wippelgem.

Luc was in de lagere school begeesterd door de verhalen van meester De Vos. Deze laatste

had al heel vroeg door dat Luc een artiest zou worden. Doorheen hun ‘vossenogen’ wordt

Wippelgem tijdens deze belevingswandeling getoond aan de bezoeker.

De vijf kilometer lange wandeling geeft je een beeld van Wippelgem in 2016, een dorp in

volle transformatie met erfgoed dat nieuwe bestemmingen krijgt en een omgeving waarin

natuur en industrie een nieuw evenwicht zoeken.

Geniet van deze mooie en boeiende belevingswandeling, alleen of in groep, met kundige

uitleg van een Meetjeslandse gids of met deze brochure als leidraad in de hand.

Boek een gids via cultuurbeleid@evergem.be of info@meetjeslandsegidsen.be.


MEERHEIM

8

WIPPELGEM EINDEKEN

7

WIPPELGEM DORP

1

KRAMERSHOEK

2

4

KOKERSTRAATJE

6

5

MOLENEINDE

10

3

HAGELAND

BEEKSTRAAT

9

WAALKEN

11

12

13

DROOGTE


1

Kerk ................................................................................................. 04

2

Bewaarschool ................................................................. 06

3

Grote Zwier ........................................................................... 07

4

Kokerstraatje ................................................................. 08

5

Burggravenstroom .............................................. 09

6

Dirk Van Hecke ........................................................ 11

7

Wippelgem Eindeken ..................................... 12

8

Leo Bruggeman ......................................................... 13

9

Wippelgem Dorp .................................................... 14

10

Gerardsmolen ............................................................... 16

11

Renaat De Rudder .............................................. 17

12

Gemeentelijke Basisschool .................... 18

13

Kasteeldomein .............................................................. 20


ONTSTAAN VAN WIPPELGEM

De naam Wippelgem ontstond toen de krijgsheer Wipula zich in het Frankisch tijdperk

kwam vestigen in deze streek. Zijn familie (inga), zijn huis (heim) en landerijen noemden

ze Wipula-ingaheim. Al in 1270 komt in de geschriften de benaming Wippelghem voor,

een gehucht dat toebehoorde aan het Graafschap Evergem. Wippelgem ontwikkelde

zich aan de oevers van de ‘Schipgracht’, later de Burggravenstroom genoemd. Deze

stroom was ook de scheidingslijn voor het gehucht. Wat aan de Evergemse kant van de

stroom lag, hoorde bij de wijk Elslo. De overkant van het water kreeg de weinig originele

naam ‘Over ‘t water’. De steenweg, de heirweg naar Biervliet, kreeg gaandeweg meer

bewoning en werd het centrum van het dorp. Het landelijke Wippelgem trok de rijkere

klasse uit Gent aan. Zij bouwden er enkele kastelen die als buitenverblijf dienden om te

ontsnappen aan de vervuilde steden.

Soms denk ik in diepe smart

Aan de jongen die ik vroeger was

Hij spaarde prenten

En hij deed niemand kwaad

En hij droomde dat je van hem hield

(fragment uit “Hij is alleen” van de Gorki CD “Hij leeft”, 1993)

De wandeling start aan de kerk van Wippelgem.

VOSSENOGEN|05


Kerk

DRINKEN ALS VERZET TEGEN DE BOUW VAN DE KERK

1

In het streven naar onafhankelijkheid

hadden de Wippelgemnaren een eigen

kerk nodig. Grote tegenstander was de

moederparochie Evergem. De wekelijkse

volksverhuizingen ter gelegenheid van

de zondagse misviering waren sociaal

en economisch gezien een voltreffer

voor de Evergemse economie. Om de

bewoners van Wippelgem te overtuigen

geen kerk te bouwen, plaatsten de

herbergen van Evergem tonnen bier

in de Droogte. Wie wou, mocht gratis

bier drinken, op voorwaarde dat ze een

papier tekenden waarop stond dat ze

tegen de bouw van de kerk waren. Toch

maakten senator Ludovicus Maertens,

bewoner van het Kasteel ten Broeke

(kasteel in de Heffink), samen met de

bisschop van Gent gebruik van een

machtswissel van de pastoors van

Evergem om de toelating te verwerven

voor de bouw van een kerk. Op de

grond van het Kasteel ter Hulle (Kasteel

van Wippelgem) en met de centen

van Ludovicus Maertens bouwden de

bewoners van Wippelgem hun kerk

in 1856, niet in het centrum van het

dorp, maar in de landelijke omgeving

van het Kasteel van Wippelgem. De

tegenstanders noemden het een

‘Boskapel’ omdat de kapel op een

plaats stond waar vroeger het bos

van het Kasteel van Wippelgem lag.

De Evergemse pastoors deden er

alles aan om de Wippelgemnaren

toch naar Evergem te lokken voor de

wekelijkse misviering. Niets kon hen

echter weerhouden om in grote getale

06|VOSSENOGEN


Kerk

DRINKEN ALS VERZET TEGEN DE BOUW VAN DE KERK

hun nieuwe kerk te bezoeken. De kerk

was in het begin een proosdij. Enkel

misvieringen mochten er plaatsvinden,

geen huwelijken, geen dopen, geen

begrafenissen en geen parochiale

festiviteiten. Het duurde tot 1907

vooraleer de parochie Wippelgem

het statuut van parochie kreeg.

1

In de kerk van Wippelgem deed

Luc De Vos zijn eerste en plechtige

communie. Ook zijn trouwplechtigheid

vond hier plaats.

Links van de kerk zie je de pastorie.

Destijds bevond zich rechts de

kosterswoning, de herberg en een

kruidenierswinkeltje. Naast de kerk

bouwden de parochianen ‘’t Zoalke’

met een podium, waar de kiem gelegd

werd voor een lange en bloeiende

feesttraditie in Wippelgem. Toen de

parochiale infrastructuur verouderde

en bouwvallig werd, maakten ze

plannen voor een nieuwe zaal. De

Wippelgemnaren zamelden geld in voor

een grote tent als tussenoplossing. Later

bouwden ze Zaal De Molen.

Luc De Vos gaf zijn eerste optreden

op 20 maart 1982 in Zaal De Molen:

Bekijk hier een

videofragment over het

eerste optreden van

Luc in zaal De Molen.

VOSSENOGEN|07


Bewaarschool

DE GROEI VAN EEN SCHOOL

2

Je wandelt in Kramershoek voorbij het

klooster en de vroegere ‘bewaarschool’,

de voorloper van de kleuterschool, voor

kinderen van ongeveer 3 tot 6 jaar. Het

gebouw was een schenking van Barones

Van Loo, de vrouw van de toenmalige

burgemeester van Evergem. In 1898

kwamen drie zusters Josefieten uit het

klooster van Sint-Kruis-Winkel naar

Wippelgem. Zij vormden de ‘bewaarschool’

om tot een vrije basisschool: een

gemengde kleuterschool en een eerste

graad lagere school. De meisjes konden

hun lagere school daar verder zetten,

jongens trokken naar het gemeentelijk

onderwijs.

Hier volgde Luc de kleuterschool en de

eerste twee jaar van het lager onderwijs.

De kloostergemeenschap is ondertussen

verhuisd en de school is gesloten. De

oorspronkelijke gebouwen worden

nu gebruikt door Den Dries vzw. Den

Dries begeleidt volwassenen met

een verstandelijke beperking. Het

oorspronkelijke kloostergebouw is sinds

2012 het administratieve centrum van

deze instelling. In de ommuurde tuin van

het klooster heeft Peter Maes in 2010 een

kruidentuin ontworpen, naar middeleeuws

concept. Hij doet dienst als snoezelruimte,

gebaseerd op de vier zintuigen: tast,

smaak, reuk en geur. Om de link te

behouden met het klooster is gewerkt met

twee diagonalen die een denkbeeldig kruis

vormen.

Den Dries vzw organiseert elk jaar ‘Rock

voor Specials’. Luc De Vos was daar te

gast in 1999, 2002, 2006 en 2011.

08|VOSSENOGEN


Grote Zwier

DIRK DE KEYZER

3

Op de rotonde staat een sculptuur van

Dirk De Keyzer: ‘Grote Zwier’. Tijdens de

kermisweek, rond 15 augustus, wordt

de jonge dame in een passende outfit

gestoken.

Dirk De Keyzer bracht zijn jeugd door in

Wippelgem. Op zijn twintigste begon

hij met de opleiding beeldhouwen aan

de Koninklijke Academie voor Schone

Kunsten in Eeklo, onder leiding van Leo

De Buysere. Daar ontstond zijn interesse

voor brons gieten. In 1985 startte zijn

professionele carrière als beeldhouwer

en kunstenaar, een carrière die hem

tentoonstellingen opleverde in onder

meer België, Nederland, Frankrijk,

Zweden, Zwitserland, de Verenigde

Staten en Libanon. In het centrum van

Evergem staat zijn werk ‘Ponita’ als

vervanging van het gestolen beeld

‘De dorpswachters’ en aan de kerk in

Kluizen de sculptuur ‘Koningspaar’.

VOSSENOGEN|09


Kokerstraatje

4

Wandel het Kokerstraatje in.

Al in 1601 sprak men van het

‘cockstraetken’, vanaf 1608 omgevormd

tot ‘cockerstraetjen’ (in de volksmond

‘het Kokerken’). De straat lag vroeger

lager dan de omliggende landerijen.

Op de Ferrariskaart (1796) staat de straat

afgebeeld met drie rijen bomen: twee

rijen op de buitenkant en één op het

midden van de weg. Eigenaardig aan het

straatje is dat het nooit een verbinding

met een andere straat gekregen heeft.

Het loopt dood op de Burggravenstroom.

Een aardbei in december

En tulpen in november

Ik zou echt niet weten

Wat ik nog meer verlang

(fragment uit “Winternacht” van de Gorki

CD “Homo Erecticus”, 2006)

010|VOSSENOGEN


Burggravenstroom

5

VEEN EN TURF VOOR DE BURGGRAAF

Toen Gent in de 12e eeuw tot ontplooiing

kwam, moest de stad een betere aanvoer

krijgen van veen en turf, materialen

die de Gentenaars gebruikten om hun

houten huizen te verwarmen. De streek

rond Wippelgem en het latere Kluizen en

Ertvelde, was een ontginningsgebied van

veen en turf. Daarom werd een gracht

gegraven voor schepen, oorspronkelijk

de ‘Schipgracht’ genaamd. Scheepvaart

was toen een relatief begrip. Het

oorspronkelijke kanaal zal maar vijf meter

breed geweest zijn en enkel bedoeld voor

platbodems. De Schipgracht liep in eerste

instantie tot aan de Castrale Motte in

Ertvelde, een residentie van de burggraaf

van Gent.

BEER UIT GENT

Toen Gent betere aanvoerkanalen kreeg

(de Lieve en de Sassevaart), verdween het

grote belang van de Schipgracht. Ook toen

de rechten van de streek overgedragen

werden aan een edele Franse familie, die

niet veel omkeek naar het gebied, bleef

men de streek linken aan de burggraven.

Zo kreeg de Schipgracht haar nieuwe

naam: de Burggravenstroom. De gracht

kreeg toen een nieuwe functie. Op de

platbodems, ook wel ‘Ertvelders’ genoemd,

brachten schippers de ‘beer’ (de mest van

de Gentenaars) naar het platteland om de

akkers te bemesten.

WATERVOORZIENING

Nu kadert de Burggravenstroom in de

‘Watering De Burggravenstroom’. Het

netwerk dient om het spaarbekken van

Kluizen te voorzien van water. Het water

dat je hier ziet, loopt van Langerbrugge

(Kanaal Gent-Terneuzen) verder door naar

Kluizen, daar komt het afvoerkanaal van

het waterspaarbekken er bij.

VOSSENOGEN|011


Burggravenstroom

5

Luc De Vos noemde de

Burggravenstroom soms kritisch ‘de

begravenstroom’, maar veelal was hij

ook zeer lyrisch over ’t voardeken.

“Ik was vijf jaar. Wij liepen langs het

water, langs de koekoeksbloemen. Het

water schoof traag naar de horizon toe.

Het water is zoals het leven, het schuift

naar de horizon toe, dacht ik toen. Hier

aan deze toestand, lopend met mijn

vader langs het water, kon ik niets

meer toevoegen. Voor dit moment was

ik op de wereld gezet. Ik trachtte het

moment in mijn hersenen te prenten

opdat het mij voor eeuwig zou bijstaan

op mijn levenspad.”

(Uit het boek “En de rest is geschiedenis”

van Luc De Vos, 2004)

12| VOSSENOGEN


Dirk Van Hecke

TUIN VAN DE BEELDHOUWER

6

Langs de Burggravenstroom passeer

je de tuin van Dirk Van Hecke, ooit een

klasgenoot van Luc De Vos.

Dirk had al van toen hij nog een klein

jongetje was een aangeboren liefde voor

kunst en geschiedenis. Hij ontwierp zijn

eigen t-shirts, speelde toneel en had een

massa ideeën die hij graag wou uitwerken.

Als jonge arbeider vond hij toch niet

precies wat hij zocht in het leven. Tot zijn

schoonvader, Walter De Buck, hem op een

dag vroeg om hem eens 5 minuutjes te

komen helpen. De wereld van de steen

ging toen voor hem open. Voor hij het

goed en wel besefte, stond Dirk grote

blokken steen te klieven voor de vier

monumentale beelden (4,5 meter) aan

‘De brug van de keizerlijke geneugten’.

Uit die opdracht van Stad Gent ontstond

het beeldhouwerscollectief LOODS 13.

Dirk werd er assistent van

stadsbeeldhouwer Walter De Dauw.

Om zich verder te bekwamen, volgde

hij nog vele jaren opleidingen. Aan de

Sint-Lucasacademie in Gent ontdekte

hij onder de kundige leiding van Gerard

Thienpont de passie voor het restaureren

van historisch erfgoed. Daarnaast ging

hij zich verdiepen in de middeleeuwen

en animeert hij samen met zijn vrouw

Erna De Buck en enkele vrienden een

historische ambachtengroep.

VOSSENOGEN|13


Wippelgem- -Eindeken

OUDERLIJK HUIS VAN LUC

7

© Marco Mertens

Het ouderlijk huis van Luc De Vos bevond zich in Wippelgem Eindeken, vlakbij Kluizen en

aan de achterkant van de Burggravenstroom, waar hij veel inspiratie uit haalde voor zijn

teksten.

Ik maak mijn nummers meestal ’s avonds, terwijl mijn moeder televisie kijkt. Dan

trek ik naar de badkamer. Daar kan ik naar hartenlust schreeuwen. Vroeger vond

mijn moeder mijn muziek gewoon zot. Maar nu ze mij een paar keer op de radio heeft

gehoord is ze aan het bijdraaien.

(citaat uit “Gorky à gogo”, een Humo interview met Luc De Vos, 1991)

“Wilfried Martens is daar” , riep mijn broer, “ komt kijken”. We spurtten naar de

voorkant van ons huis, vlak aan de staatsbaan van Gent naar Zelzate. De baan was

pas een paar jaar daarvoor geasfalteerd. Voordien lagen er kasseien, zelfs dat had ik

nog meegemaakt. Het lawaai van de auto’s op die kasseien was niet te harden geweest

en iedereen in de straat was content dat er eindelijk asfalt was gekomen.

(Citaat uit column in De Morgen van 19/08/2006 “Luc De Vos haalt herinneringen op aan zijn

jeugdjaren.”)

14| VOSSENOGEN


Leo Bruggeman

PIONIER VAN HET CHRISTELIJK VAKVERBOND

8

In Meerhem, een zijstraat van

Wippelgem Dorp, woonde nog een

bijzondere figuur, Leo Bruggeman

(1836 - 1911).

Vader Bruggeman moest al vroeg

zijn landbouwbedrijf verlaten, zijn

weefgetouw bracht hem niets meer

op door de industrialisatie en zijn

landbouwbedrijfje was te klein om in

zijn levensonderhoud te voorzien.

Hij trok naar Gent, waar hij in de fabriek

van Voortman als wever kon werken.

Leo ging al vanaf zijn zevende mee met

vader naar de fabriek. Toen hij dertien

was, moest hij op het bedrijf gaan

melden dat zijn vader overleden was.

Hij stelde direct voor om het werk van

zijn vader over te nemen. Samen met

zijn moeder en de andere kinderen

beleefden ze barre tijden. Hij zag met

lede ogen toe hoe de socialisten zich

verenigden in een vakbondsfront.

Hij groepeerde enkele wevers in een

antisocialistische vakbeweging.

Zo werd Leo een van de pioniers van het

later Christelijk vakverbond. Hij stierf in

armoede in Gent.

VOSSENOGEN|15


Wippelgem Dorp

9

Wippelgem is een typisch Vlaams straatdorp, met een mix van eenvoudige huizen, naar

het noorden georiënteerde hoeves, moderne verbouwingen en appartementsgebouwen.

Ik herinner mij de lijnen van zuivere sneeuw

Dat was in de vorige eeuw

De wijn was goed het bier was vers en lekker

Er was respect en vertrouwen

(fragment uit “88 procent” van de Gorki CD “Research & Development”, 2011)

Wippelgem Dorp telde vroeger heel wat cafés, zoals de ‘Tramstatie’ en ‘De oude bareel’.

Café de ‘Tramstatie’ verwees naar de tram die van Gent naar Bassevelde reed. Hij kwam

van Evergem dorp over de Reibroekstraat en Kramershoek naar Wippelgem Dorp om

zijn weg verder te zetten naar Ertvelde. Café ‘De bareel’ verwees naar een slagboom die

geplaatst werd in Wippelgem, om het mogelijk te maken tol te heffen. De Droogte was

de eerste aangelegde kasseiweg van de gemeente Evergem. Voor de aanleg van deze

weg was de gemeente een lening van 8.000 frank aangegaan. Om dat bedrag terug te

betalen, werd er op dit parcours tol geheven.

Je brengt een bezoekje aan café ‘Zachtjes Los’, één van de weinige cafés die Wippelgem

nog rest. In dit tradionele café zie je aan de muur foto’s van de vader van Luc als schutter.

16| VOSSENOGEN


Wippelgem Dorp

LATTENKOERS

9

Tussen asfalt en beton leven wij hier

Midden in het wonder

Dat de zon vanavond ondergaat

En morgen weer zal schijnen

(fragment uit “Asfalt en Beton” van de Gorki CD “Voor rijpere jeugd”, 2008)

Tijdens Wippelgemkermis wordt de traditionele lattenkoers georganiseerd, een ludieke

koers, gebaseerd op sportiviteit, goede samenwerking en creativiteit. Op twee houten

latten leggen teams een parcours door Wippelgem af. De voeten van de deelnemers zijn

met linten verbonden aan de houten latten. Niet eenvoudig dus. Onderweg voeren de

lattenkoersers opdrachten uit en lossen ze vragen op in enkele cafés.

Bekijk hier een

videofragment over de

Wippelgemse lattenkoers.

VOSSENOGEN|17


Gerardsmolen

10

In Moleneinde langs de Burggravenstroom ligt de ‘Gerardsmolen’, een ronde,

stenen bergmolen die gebouwd is in 1864 door Gerard Neyt, een telg van de grote

molenaarsfamilie Neyt. Deze molen verving de houten staakmolen, die gebouwd was

in 1645 en in 1787 afgebrand en herbouwd was. De molen was actief tot in 1940.

In 1965 werd de molen gerestaureerd en werd hij eigendom van de gemeente.

De molen is een binnenkruier (kettingkruier) met kruiwiel in de kap (leien). Hij heeft een

dubbel molenperron met twee doorritten. Het is de enige intact bewaarde Oost-Vlaamse

binnenkruier.

18| VOSSENOGEN


Renaat De Rudder

STRIJDER VOOR DE RECHTEN VAN DE VLAAMSE SOLDATEN IN WOI

11

In de Droogte vind je de Gemeentelijke

Basisschool Wippelgem. Aan de

straatzijde, net voor de school, staat

het herdenkingsmonument Renaat De

Rudder.

Renaat De Rudder, geboren in Oostakker

in 1897, kwam in 1905 samen met zijn

ouders naar Wippelgem om er op

de pachthoeve van het Kasteel van

Wippelgem te wonen. Toen in 1909 de

toenmalige baron en barones overleden

door een smartelijk ongeval (zie verder),

verhuisde de familie De Rudder naar

Landegem. Daar besliste de jonge

Renaat om priester te worden. Hij kreeg

privéonderwijs van de pastoor en trok

in 1912 naar Eeklo naar het college.

Gedreven door het Vlaams idealisme

ging hij als 17-jarige vrijwilliger in

1914 naar het front. Daar stuitte zijn

idealisme op de rauwe werkelijkheid.

Hij ontpopte zich als de spreekbuis van

de Vlamingen aan het front en stelde de

onrechtvaardigheden aan de kaak die

Vlaamse soldaten moesten ondergaan.

Hij stierf in 1917 aan het front.

VOSSENOGEN|19


Gemeentelijke

Basisschool

WIPPELGEM

12

De Gemeentelijke Basisschool

Wippelgem was vroeger de

‘jongensschool’ van Wippelgem.

Geschiedkundige Achiel De Vos

gaf er les. Een tijdje was hij er

hoofdonderwijzer.

Achiel De Vos werd geboren op

9 september 1924 in Evergem in de

Reibroekstraat. Hij behaalde in 1943 in

Oostakker het diploma van onderwijzer.

Later behaalde hij voor de middenjury

het diploma Latijn-Griekse humaniora

en volgde hij een opleiding voor de

talen Frans, Engels en Duits. In 1945

werd hij aangesteld als onderwijzer

in Wippelgem. In 1957 deed hij hogere

pedagogische studies en in 1967

werd hij hoofdonderwijzer van de

gemeenteschool van Wippelgem.

Hij verhuisde naar de school van

Evergem waar hij in 1974 directeur werd.

Tien jaar later ging hij op rust.

Zijn levenswerk was het bestuderen

van de lokale geschiedenis, niet alleen

van zijn dorp maar van het hele

Meetjesland. Hij startte zijn loopbaan

bij de Heemkundige Kring van Evergem

in 1942, nam er in 1947 de Heemkundige

Kring van het Meetjesland bij, waar hij

eerst secretaris was en daarna voorzitter.

In 1960 werd hij stadsarchivaris van

Eeklo en later nog voorzitter van het

Oost-Vlaams Verbond van de Kring voor

Geschiedkundigen.

Hij stierf op 30 oktober 1989 , vlak na

het verschijnen van zijn ‘Liber amicorum’

en voor het ter perse gaan van ‘de

geschiedenis van Waarschoot’.

20| VOSSENOGEN


Gemeentelijke

Basisschool

WIPPELGEM

12

Hij publiceerde onder meer artikels voor ‘de Appeltjes van Het Meetjesland’ en ‘het Vrije

Noorden’, enkele kleinere uitgaven over Evergem (rond het 1000-jarig bestaan),

de ‘Geschiedenis van Ertvelde’ en de ‘Geschiedenis van Evergem’.

De gemeenteschool van Wippelgem was een klein, gezellig dorpsschooltje met dertig

jongens en twee onderwijzers. Die school was een vertrouwd nest waar alles kon en

alles mocht en waar iedereen zich rot amuseerde. Ik voelde me thuis in die school. Ik

had het respect van de andere jongens… Het was een heel mooie tijd, waarin we ons

goed amuseerden en echt gelukkig waren. In die tijd was elke dag een blije dag.

(Citaat uit de “Wonderjaren van Luc De Vos”, een reeks uit Humo, 1992)

Bekijk hier het

videofragment ‘Dikke

Bertha’ over de schooltijd

van Luc De Vos.

VOSSENOGEN|21


Kasteeldomein

VAN WIPPELGEM

13

Via het bos kom je aan de achterzijde van

het kasteel en ga je naar de ommuurde

moestuin. De ommuring en twee hekkens

moesten indringers (vooral konijnen)

weghouden uit de moestuin. In de hoeken

stonden twee gebouwtjes die dienden

om het materiaal van de tuiniers in op

te bergen. Tegenover de moestuin vind

je de ijskelder. Daar werd het ijs tijdens

de winter bewaard, om voedingswaren

ook in de zomer fris te kunnen houden.

Nu is dit de ideale schuilplaats voor

vleermuizen. Naast de moestuin bevindt

zich de serre, aangebouwd tegen de serre

stond de druivenserre. De wortels van de

druivelaars liggen net naast de serre, zo

konden ze gemakkelijk bemest worden.

De druivelaars die er nu nog staan, zijn

zeker 100 jaar oud. Over het brugje

ga je naar het hoveniershuis. Met de

paardenstallen en de garage voor de

koetsen was de hovenierswoning,

momenteel een horecazaak, het verblijf

voor de pachter die de tuin onderhield.

Het kasteel is een u-vormig classicistisch

gebouw met drie verdiepingen uit 1892.

In de grote zalen beneden waren er

leefruimten, op de eerste verdieping de

slaapvertrekken en de badkamers en op de

derde verdieping waren de huiskapel en

de personeelsverblijven. Het gelijkvloers

wordt nu door de gemeente gebruikt

voor huwelijken, jubilea en recepties. In

het koetshuis en de boerderij woonde de

landbouwer die de landerijen rond het

kasteel ontgon. De jonge Renaat de Rudder

woonde er enkele jaren. Het koetshuis

wordt nu door de gemeente verhuurd voor

ondermeer vergaderingen, opleidingen en

tentoonstellingen. De duiventoren aan de

parking (omgebouwde verdedigingstoren)

is het oudste gebouw van de site. De

aanwezigheid van een duiventoren was

een teken van rijkdom. Heren mochten

22| VOSSENOGEN


Kasteeldomein

VAN WIPPELGEM

13

© Stefan D’hooge

tijdens het ancien regime één koppel

duiven houden per hectare grond die ze

bezaten.

GESCHIEDENIS

In 2008 kocht het gemeentebestuur

het Kasteeldomein van Wippelgem, een

kasteelpark goed voor 27 hectare, waarvan

15 hectare door landbouw in gebruik is.

Het oudste teruggevonden spoor van

het kasteel dateert uit 1375, toen het

domein nog de naam ‘Ten Hulle’ droeg

en eigendom was van de Gentse patriciër

Sander Cante. Het kasteel veranderde

enkele malen van eigenaar en evolueerde

van landkasteel naar een zomerverblijf,

een zogenaamd ‘Huys van Plaisance’. Rond

1800 kocht Jozef-Sebastiaan Delafaille

d’Assenede het kasteel. In die tijd hing

het bekende schilderij ‘Ecce Homo’ van

Jeroen Bosch in het kasteel, waarvan

binnen nog een afbeelding te vinden is.

Het schilderij werd in 1899 verkocht en is

nu te bewonderen in het Städelmuseum in

Frankfurt. Rond 1850 werd baron Victor de

Neve de Roden - Van den Hecke de nieuwe

kasteeleigenaar. In 1909 overleed hij samen

met zijn echtgenote bij één van de eerste

treinongevallen in de geschiedenis. Baron

Victor de Crombrugghe de Looringhe,

getrouwd met barones Jeanne de Neve

de Roden, werd de nieuwe eigenaar. Hun

dochter barones Jossine de Crombrugghe

de Looringhe was de volgende erfgenaam.

Zij bleef ongehuwd. Nog voor haar

overlijden werd de eigendomstitel van

het domein overgebracht naar de N.V.

Ten Bosch, dat onder beheer stond van de

familie de Crombrugghe de Looringhe.

VOSSENOGEN|23


Kasteeldomein

VAN WIPPELGEM

13

VERHALEN OVER HET KASTEELDOMEIN

* Een terugblik op het grote ongeluk dat

baron De Neve den Roden samen met

zijn vrouw het leven kostte in 1909

Op zaterdag 28 augustus 1909 reden

de baron en de barones van het Kasteel

van Wippelgem met hun koets naar

Lovendegem. Een familielid zou daar

als militair verbleven hebben. In de

Schoonstraat, waar nu een viaduct is,

moesten ze de spoorweg Gent-Brugge

kruisen.

De overweg stond open en op het

moment dat ze de sporen overstaken,

werden ze verrast door een locomotief die

uit de richting van Brugge kwam.

De koets werd met de trein meegesleurd

en verwondde de barones zodanig dat

ze overleed aan haar verwondingen.

De baron kon pas van tussen de wielen

gehaald worden toen de locomotief

een beetje achteruit kon rijden. De

treinrit was niet gepland en waardoor

de bareelwachtster op dat moment niet

thuis was. Beiden stierven ter plaatse.

De koetsier en het paard overleefden het

ongeval. Dit ongeval bracht veel volk

op de been, maar naast meer dan een

paar bloedvlekken en een verhakkelde

koets viel er van het ongeval niet meer te

merken.

(Weekblad van Maldegem van zondag

5 september 1909)

24| VOSSENOGEN


Kasteeldomein

VAN WIPPELGEM

* Barones Jossine de Crombrugghe was

een kranige dame. Ze schuwde het

landwerk allesbehalve en stak de handen

graag uit de mouwen. Over haar zijn veel

straffe verhalen te horen (zo verdedigde

ze haar domein met gewapende hand)

maar ze was ook een liefhebbende vrouw

voor kinderen van heinde en verre, die ze

in barre tijden opving.

13

Op een dag was de barones aan het werk

in haar schaapstal. Op het einde van de

dag werd ze verrast door een harde wind

die de staldeur toesloeg. Er was geen

andere uitweg en aangezien ze helemaal

alleen op het domein was, peuterde ze

met veel geduld een steen uit het hok om

zichzelf te bevrijden.

We zaten in de achtertuin van het

kasteel, waar barones Jossine zo

vaak moet hebben gelopen met

haar tweeloop om indringers hagel

in hun broek te schieten. Ik was de

achterkleinzoon van de hovenier van

haar moeder en ik was op haar domein

binnengedrongen. Dat had ik vroeger

nooit gedurfd. Ik zat er champagne te

drinken met Donaat Deriemaecker. Het

volk had de macht gegrepen en het volk

zag dat het goed was.

(uit het boek “De volksmacht” van Luc De

Vos, 2005)

© Stefan D’hooge

VOSSENOGEN|25


Maar laat mij nog iets weten,

je mag mij niet vergeten.

Ik leef onder de sterren

die jij ziet aan de hemel.

Laat mij nog iets weten,

je mag mij niet vergeten.

(fragment uit “Tijdbom” van de Gorki CD “Vooruitgang”, 2002)

Videofragment

‘Schoolkinderen zingen Mia’

BRONNEN

Teksten en foto’s:

• Werkgroep Achiel De Vos: Geschiedenis van Evergem

• Werkgroep Luc De Vos: Fragmenten en prozateksten uit het oeuvre van Luc De Vos

• Achiel De Vos: Heemkundige kroniek: een artikelenreeks uit ‘Het Vrije Noorden’

• Liber Amicorum Achiel De Vos, Achiel De Vos

• Filip Geleyte: Historiek kasteel van Wippelgem.

• Wikipedia: Dirk De Keyzer - Ecce Homo: Jeroen Bosch - duiventorens

• Inventaris onroerend erfgoed: Gerardsmolen

• VOS -Oost-Vlaanderen: omtrent Renaat De Rudder

• Het getrouwe Maldegem: weekblad, editie van 5 september 1909

• Geschiedenis van de Koninklijke fanfare van Wippelgem: Robert Van Kerckhove

• Studiedienst ACW Gent Eeklo

COLOFON

Een uitgave van de gemeente Evergem, mei 2016

VERANTWOORDELIJKE UITGEVER:

Martine Willems, schepen, Fortune De Kokerlaan 11, 9940 Evergem

COÖRDINATIE: Elise Verdegem, Sarah Huyghe

REDACTIE: Meetjeslandse gidsen in samenwerking met de Werkgroep ‘Wippelgem door

Vossenogen

EINDREDACTIE EN VORMGEVING: Dienst Communicatie

FOTOGRAFIE: Roger Geirnaert

More magazines by this user
Similar magazines