Passend onderwijs aan zieke kinderen

Zieke Kinderen
Ziezon
Passend
onderwijs
aan zieke kinderen
Annemarie Kaptein
Janneke van Loon
In het hele land zetten 120 consulenten onderwijsondersteuning zieke leerlingen (OZL) zich
ervoor in om kinderen met een ziekte zo normaal mogelijk onderwijs te kunnen geven. Het
gaat daarbij niet om een griepje of een verkoudheid, maar een chronische of langdurige ziekte
die ervoor kan zorgen dat kinderen (tijdelijk) niet of slechts beperkt kunnen participeren in het
reguliere onderwijs.
Deze consulenten OZL zijn in dienst bij
onderwijsadviesbureaus of bij de academische
ziekenhuizen en kunnen door scholen worden gebeld
voor hulp en begeleiding. Het doel is volgens Annemarie
Kaptein, directeur-bestuurder van EDventure de
vertraging of achterstand in het onderwijs door ziekte
zo klein mogelijk te laten zijn en ook het sociale leven te
behouden. “Het is belangrijk dat zieke leerlingen contact
houden met hun klasgenoten en sociaal actief blijven.
Dat kan soms heftig zijn, bijvoorbeeld als ze na een
behandeling aan kanker kaal zijn geworden. Daar wordt
ook de leerkracht in begeleid, voor hem kan het ook
belastend en emotioneel zijn.”
“Het begeleiden van scholen, leerlingen en leerkrachten
vindt plaats op locatie”, zegt consulent OZL Janneke van
Loon uit de regio Breda. “Soms hebben scholen alleen
een vraag over ziektebeelden of infectiegevaar, maar
het kan ook gaan om het begeleiden van zieke leerlingen
of het inrichten en continueren van het onderwijs aan
zieken. Op basis van de specifieke situatie wordt een
onderwijsplan ontwikkeld, waarin duidelijk wordt wat er
nodig is.”
Het onderwijsplan kent net zoveel vormen als er ziekten
en kinderen met ziekten zijn. “Dat kan gaan van een
aanpassing op school of in de klas, tot het gebruik van
digitale hulpmiddelen of het organiseren van tijdelijk
thuisonderwijs”, zegt Van Loon.
Onderwijs
Aangezien de symptomen bij verschillende ziekten en de
gevolgen daarvan voor het onderwijs sterk uiteenlopen,
wordt voor elke zieke leerling apart naar een oplossing
gezocht. De consulent OZL kijkt samen met de school,
de ouders en de zieke leerling hoe het onderwijs toch
doorgang kan vinden. Vaak wordt gebruik gemaakt van
digitaal onderwijs met de inzet van KlasseContact.
“Met KlasseContact wordt een camera en monitor in de
klas geplaatst en de leerling krijgt een laptop thuis of in
het ziekenhuis waarmee hij toch lessen op afstand kan
volgen. Leerlingen kunnen een camera bedienen en zelfs
een lampje aanzetten alsof ze hun vinger opsteken”,
vertelt Kaptein.
Het kan voorkomen dat tijdelijk onderwijs thuis nodig is.
De consulent OZL coördineert dit thuisonderwijs. Voor
een aantal weken en een aantal uren per week wordt
dit samen met de school afgesproken. “Maar alleen als
er een match is”, zegt Van Loon. “Of die match er komt
hangt vooral af van de beschikbaarheid van leerkrachten
op de school. En dat kan verschillen. De ene school krijgt
het voor elkaar om wekelijks een paar uur thuisonderwijs
te bieden, waar de andere daar nog niet aan toekomt.
Scholen proberen wel, in het kader van de zorgplicht, om
thuis didactische ondersteuning te bieden wanneer dat
echt nodig is.
Ziezon-netwerk
Alle consulenten OZL
maken deel uit van het
landelijk netwerk Ziezon,
het expertisenetwerk over
ziek zijn en onderwijs. “Het
netwerk Ziezon heeft een
eigen website en is gericht
op het delen van kennis en het verbeteren van de
professionaliteit van de consulenten OZL”, zegt Kaptein.
Scholen kunnen rechtstreeks hulp inroepen en een beroep
doen op een van de consulenten in de regio. Zij bieden
tijdelijke ondersteuning voor elke leerling die chronisch
of langdurig ziek is met dreigende onderwijsachterstand.
Over de wijze waarop dat plaatsvindt zijn landelijke
“Het is belangrijk
dat zieke leerlingen
contact houden met hun
klasgenoten en sociaal
actief blijven.”
afspraken gemaakt. “Wij proberen kinderen de eerste
drie maanden te helpen. Als de leerling langer ziek is,
kijken we samen met het samenwerkingsverband wat
het vervolg is en hoe de overdracht zal plaatsvinden.
In deze eerste drie maanden heeft de consulent een
eerstelijnsfunctie die direct door het ministerie van OCW
wordt gesubsidieerd. Die subsidie gaat via een vast
budget naar de instelling, waar de
consulent in dienst is”, aldus Kaptein.
De consulent in de regio die dan
wordt ingeschakeld is de spil. Deze
stemt met de school, de ouders en
het ziekenhuis af wat er nodig is
en zorgt er voor dat er voorlichting
plaatsvindt over het ziektebeeld en
de behoefte aan onderwijskundige
ondersteuning. Daarbij wordt intensief gebruik gemaakt
van de deskundigheid die binnen het Ziezon netwerk is
opgebouwd. “Er zijn binnen het netwerk verschillende
expertgroepen over ziektebeelden, waar veel ervaringen
worden uitgewisseld met alle consulenten binnen het
netwerk. Het hangt van het verloop van de ziekte, de
behandeling en de invloed daarvan op het kind af wat je
het best kunt doen”, vertelt Kaptein.
30
31

Zieke Kinderen
“Het contact met de consulenten in de andere regio’s
is goed”, ervaart Van Loon. “Jaarlijks ontmoeten we
elkaar op de Ziezon-dag en verder hebben we veel
aan de expertgroepen en aan informatie die via de
website beschikbaar is voor alle consulenten. Ook is er
meestal in de regio al veel kennis aanwezig. Er is goed
contact met collega’s als leerlingen verhuizen of als
leerlingen na een tijdelijke opname in het ziekenhuis nog
onderwijsondersteuning nodig hebben als ze weer thuis zijn.”
Passend onderwijs
De voorziening onderwijsondersteuning zieke leerlingen
bestaat al veel langer dan passend onderwijs. Het
verschil is dat de financiering anders is geworden en dat
nu samen met samenwerkingsverbanden moet worden
gezocht naar oplossingen voor leerlingen die langer
dan drie maanden ziek zijn. “Vaak zien we dat dit bij
het samenwerkingsverband dreigt onder te sneeuwen”,
merkt Kaptein op. “Dat is ook logisch, want het gaat
vaak maar om een enkele leerling.” Maar ook bij de
scholen is volgens Van Loon wat veranderd. “Scholen zijn
vaak voorzichtiger geworden met toezeggingen doen.
Dat geldt overigens niet voor alle scholen, maar we
komen het wel vaker tegen.”
Vooral op het gebied van thuisonderwijs is er volgens
Van Loon nog verbetering gewenst. “Er is in Nederland
geen eenduidig aanbod voor thuisonderwijs. Bij de ene
“Vaak zien we
dat dit bij het
samenwerkingsverband
dreigt onder te
sneeuwen”
school wordt wel thuisonderwijs mogelijk gemaakt en
bij de andere niet. Het is ook geen verplichting. Toch zou
het wenselijk zijn om hier uniformiteit in te krijgen. “Je
wenst dat elke zieke leerlingen hetzelfde aanbod krijgt
en niet dat dit afhankelijk is van naar welke school je
gaat” aldus Van Loon.
3-DAAGSE MASTERCLASS
NEGEN PRINCIPES, DE ROUTE NAAR
EXCELLENT SCHOOLLEIDERSCHAP
Start voorjaar 2017: 9 maart (Utrecht), 13 maart (Zwolle), 16 maart (Hoorn)
Beoordeeld met een
1. Introductie in de Negen
principes van de excellente
schoolleider
2. De Gouden Driehoek:
visie, topteam, ruimte
3. De eigen route
naar excellent
schoolleiderschap
Inschrijven en/of meer informatie: www.instondo-academy.nl/lucgreven
Uniformiteit
In de regio Breda is in overeenstemming met het samenwerkingsverband een pilot ontwikkeld om
het thuisonderwijs uniformer te maken. Dit plan is vorig jaar bedacht en is na de zomer van 2016 in
werking gegaan. De eerste zes weken wordt het thuisonderwijs verzorgd via de consulent OZL. Wanneer
thuisonderwijs langer nodig is maakt de school samen met de consulent een onderwijsplan waarmee een
speciaal arrangement voor de zieke leerling kan worden aangevraagd bij het samenwerkingsverband zodat
het thuisonderwijs doorgang kan vinden. Deze afspraak binnen het samenwerkingsverband zorgt ervoor
dat het onderwijs aan de zieke leerling eenduidiger en helderder worden ingericht.
Beoordeeld met een
5
CURSUS TEAMCOACHING
OP WEG NAAR ACTIEVE LEERTEAMS
Start voorjaar 2017: 14 maart (Utrecht)
1. Actieve leerteams en
motivatie verhogen
Auteur: Guus Beenhakker
2. Op ontwikkeling gericht
begeleiden
Journalist en eindredacteur
Passend Onderwijs Magazine
3. Interventies voor
actieve en interactieve
leerteams
32
Inschrijven en/of meer informatie: www.instondo-academy.nl/teamcoaching