Het Radiodebat-onderzoek

devrijepsych

16082670_Ipsos_rap_v2.0

RAPPORT

Het Radiodebat-onderzoek

Opinieonderzoek onder Nederlandse stemgerechtigden in opdracht van de NOS

ten behoeve van het lijsttrekkersdebat op 24 februari op Radio 1

Datum: 21 februari 2017

© 2017 Ipsos. All rights reserved. Contains Ipsos' Confidential and Proprietary information and may

not be disclosed or reproduced without the prior written consent of Ipsos.

1


Inhoudsopgave

Inleiding

3

5

12

20

25

Samenvatting

Vertegenwoordiging, vertrouwen

en zorgen van Nederlanders

Nederlanders over de verkiezingen

en daarna

Nederlanders over

verkiezingsthema’s

Onderzoeksopzet

De verkiezingen van 15 maart naderen en dat is te merken. Politieke

partijen gaan de boer op, op zoek naar de gunst van de kiezer. Op 24

februari gaan de lijsttrekkers op Radio 1 in debat over hun plan voor

Nederlanders na de verkiezingen.

Ter ondersteuning van het Radiodebat tussen lijsttrekkers heeft Ipsos in

opdracht van de NOS een breed opinieonderzoek uitgevoerd onder een

representatieve groep Nederlandse stemgerechtigden. Wat is de stand

van hun buurt, het land en de wereld? Waar maken zij zich zorgen over?

Hoe kijken zij naar de campagne en de verkiezingen? En wat is hun

houding ten opzichte van diverse thema’s die bij deze verkiezingen aan

bod kunnen komen?

In dit rapport geven wij de antwoorden van Nederlanders op

bovenstaande vragen op visuele wijze weer in grafieken of tabellen.

Relevante, significante verschillen tussen kiezersgroepen beschrijven we

in dit rapport in tekstvakken naast de betreffende grafiek of tabel.

2


Samenvatting (1)

Vertegenwoordiging, vertrouwen en zorgen van Nederlanders

Zeventien fracties, honderdvijftig Kamerleden en nog voelen slechts twee op de tien Nederlanders zich goed tot zeer goed vertegenwoordigd in één of

meerdere partijen in de Tweede Kamer. Dit zijn vooral jonge, hoger opgeleide mannen. Daarnaast vinden nog eens drie op de tien Nederlanders dat de

huidige partijen hen redelijk vertegenwoordigen en voelen ruim vier op de tien zich matig tot helemaal niet gerepresenteerd.

Het vertrouwen in politici is laag: de helft van de Nederlanders heeft weinig tot geen vertrouwen in politici in het algemeen, tegenover 16% van hen die

wel vertrouwen hebben. Nederlanders zijn verdeeld als het gaat om het vertrouwen in de Nederlandse democratie. Een derde heeft wel vertrouwen, een

derde niet en nog eens een derde is neutraal. De helft van de Nederlanders is voorstander van het verhogen van de kiesdrempel naar 5%.

Het overgrote deel van de Nederlanders denkt dat het de verkeerde kant opgaat in de wereld. Ook heerst er overwegend pessimisme over de komende

vijf jaar als het gaat om Nederland. Deze onvrede zien we terug in de mening van Nederlanders over de huidige stand van de normen en waarden, de

gezondheidszorg en immigratie en asiel in Nederland. De zorgen van Nederlanders over deze thema’s zijn groot. Nederland staat er volgens hen

momenteel slechter voor op deze gebieden dan vijf jaar geleden en zij hebben weinig hoop voor de toekomst.

De verkiezingen en daarna

Nederlanders met een partijvoorkeur baseren hun stemmen vooral op gewoonte, op het zich thuis voelen bij de stroming of op een specifiek thema dat

aanspreekt. De aantrekkingskracht van de lijsttrekker speelt een minder grote rol.

Met de huidige stand in de peilingen lijken er minimaal vier partijen nodig om een meerderheidsregering te vormen. Wanneer we een aantal mogelijke

combinaties met vier partijen voorleggen*, valt op dat er niet één echt bovenuit springt. Daarnaast valt op dat huidige VVD’ers een nieuwe samenwerking

met de PvdA nog wel zien zitten, maar dat PvdA’ers liever zien dat hun partij in een coalitie deelneemt zonder de VVD. Ook is het nog geen uitgemaakte

zaak voor Nederlanders wie de volgende minister-president moet worden. Rutte heeft wel een kleine voorsprong op andere lijsttrekkers.

Zoals bij elke verkiezingen het geval is, doen politici beloftes over wat zij willen na de verkiezingen. Het doen van beloftes lijkt de kiezer echter meer

kwaad dan goed te doen. Het schaadt bij een meerderheid het vertrouwen in de politiek en het schept voor weinig kiezers duidelijkheid en kan rekenen

op weinig begrip.

* De voorgelegde coalities zijn samengesteld rekening houdend met (1) coalitie heeft minimaal 50 zetels in de peilingen, (2) elke partij in de coalitie heeft minimaal 10 zetels in de peilingen en

(3) de plaats op het politieke spectrum. Uitsluitingen zijn buiten beschouwing gelaten.

3


Samenvatting (2)

De verkiezingen en daarna (vervolg)

Een groot deel van de Nederlanders ervaart een verruwing van politieke discussies om hen heen en in de Tweede Kamer. In vrijwel elke politieke

achterban zien we een eenduidig beeld wat deze verruwing betreft, behalve in die van de PVV. Huidige PVV’ers ervaren deze ontwikkeling in veel

mindere mate dan andere kiezersgroepen.

Veel partijen hebben zich de afgelopen weken uitgesproken over wel of niet samenwerken met de PVV na de verkiezingen. In de meeste kiezersgroepen,

uitgezonderd die van 50Plus, vinden we meer voor- dan tegenstanders voor het uitsluiten van de PVV na de verkiezingen. Bij kiezers van linkse partijen is

dit aandeel een stuk groter dan bij VVD’ers en CDA’ers.

Nederlanders zien de prestaties van president Trump met leden ogen aan. Een ruime meerderheid van de Nederlanders is niet te spreken over zijn

optreden tot nu toe. Twee op de drie Nederlanders zijn negatief over zijn functioneren tot dus ver.

Verkiezingsthema’s

Mobiliteit werknemers EU - Een meerderheid van de Nederlanders vindt dat Nederlandse werknemers in de hele Europese Unie aan de slag moeten

kunnen. Anderzijds zijn Nederlanders kritischer over de komst van werknemers uit andere EU-landen naar Nederland. Er zijn meer voor- dan

tegenstanders voor een bevoegdheid van Nederland om werknemers uit andere EU-landen te weren.

Klimaat - Iets meer dan de helft van de Nederlanders vindt het goed als er windmolens in hun woongebied worden geplaatst om op die manier

klimaatdoelstellingen te halen. De bereidheid om fors meer te betalen voor energie om zo klimaatdoelstellingen te halen is aanzienlijk kleiner.

Vluchtelingen - Een kleine meerderheid van de Nederlanders vindt dat Afrikaanse vluchtelingen die de oversteek wagen naar Europa moeten worden

terug gebracht naar Afrika.

Normen en waarden - De helft van de Nederlanders vindt de komst van niet-westerse immigranten vooral een bedreiging voor de Nederlandse normen

en waarden. Slechts 13% vindt het een verrijking en nog eens een kwart vindt een bedreiging noch een verrijking

4


Vertegenwoordiging,

vertrouwen en zorgen


Vertegenwoordiging

De helft van de Nederlanders voelt zich redelijk tot zeer goed vertegenwoordigd

door een partij in de Tweede Kamer

Echter een klein deel, 19%, voelt zich goed

vertegenwoordigd door één van de huidige

partijen. Ruim 4 op de 10 stemgerechtigde

Nederlanders voelen zich matig of helemaal

niet gerepresenteerd door een partij in de

Tweede Kamer.

Het deel van de Nederlanders die zich goed

vertegenwoordigd voelen, is vaker hoger

opgeleid, man en jong. Alsnog geeft slechts

een kwart in elk van deze groepen aan zich

goed tot zeer goed vertegenwoordigd te

worden.

Van alle kiezersgroepen voelen huidige

VVD’ers zich het best vertegenwoordigd:

bijna de helft zegt zich goed te herkennen

in één of meerdere partijen in de Tweede

Kamer.

In hoeverre voelt u zich vertegenwoordigd door één of meerdere politieke

partijen in de Tweede Kamer?

Helemaal niet

17%

Weet niet/geen

mening

8%

Matig

25%

Zeer goed

3%

Goed

16%

Redelijk

31%

Basis: Nederlanders 18+ (n=1.103)

6


Vertrouwen in politici en de Nederlandse democratie

Helft Nederlanders heeft weinig tot geen vertrouwen in politici in het algemeen;

verdeeldheid als het gaat om vertrouwen in de Nederlandse democratie

In hoeverre heeft u momenteel vertrouwen in…

Vrij weinig

vertrouwen

28%

... Nederlandse politici in het algemeen ... de Nederlandse democratie

Weet niet/geen

mening

2%

Heel weinig

vertrouwen

22%

Heel veel

vertrouwen

1%

Vrij veel

vertrouwen

13%

Neutraal

34%

Vrij weinig

vertrouwen

19%

Weet niet/geen

mening

Heel weinig 3%

vertrouwen

13%

Neutraal

32%

Heel veel

vertrouwen

4%

Vrij veel

vertrouwen

29%

Vooral het vertrouwen onder

35- tot 49-jarigen en huidige

PVV’ers in politici is laag.

Jongeren en hoog opgeleiden

hebben iets meer vertrouwen in

politici, ook al is dit nog een

minderheid.

Hoog opgeleiden vertrouwen de

Nederlandse democratie vaker

wel dan niet, terwijl lager

opgeleiden eerder geen

vertrouwen hebben in onze

democratie. Huidige kiezers van

de regeringspartijen hebben van

alle kiezersgroepen het meeste

vertrouwen in onze democratie:

ruim 60% heeft vrij tot heel veel

vertrouwen.

Basis: Nederlanders 18+ (n=1.103)

7


Kiesdrempel

De helft van de Nederlanders is voorstander van het verhogen van de

kiesdrempel naar 5%

In Nederland maakt een partij bij het halen 0,67% van de stemmen aanspraak op een zetel in de Tweede Kamer. Sommigen pleiten

voor een verhoging van de kiesdrempel naar vijf procent van de stemmen, om te zorgen dat er niet te veel kleine partijen in de

Tweede Kamer komen. Anderen willen de kiesdrempel hetzelfde houden, om te zorgen dat ook partijen met 1 tot 7 zetels in de

Tweede Kamer kunnen komen.

Bent u voor of tegen de invoering van een kiesdrempel naar vijf procent van de stemmen?

KIESDREMPEL

NAAR

5%?

Weet niet/geen

mening

15%

Tegen

16%

Voor

48%

In de huidige achterban van

de VVD en het CDA vinden

we de meeste voorstanders

van een verhoogde

kiesdrempel. In beide

kiezersgroepen zijn twee op

de drie voor de invoering

daarvan. In andere

kiezersgroepen zijn er

eveneens meer voor- dan

tegenstanders voor deze

aanpassing van het

kiesstelsel.

Neutraal

21%

Basis: Nederlanders 18+ (n=1.103)

8


Verwachte situatie over 5 jaar

Een meerderheid van de Nederlanders denkt dat het de verkeerde kant op gaat in

de wereld; ook overwegend pessimisme over situatie in Nederland

Als u aan de

komende vijf jaar

denkt, verwacht u

dat het over het

geheel genomen

de goede of de

verkeerde kant op

gaat met…?

De verkeerde

kant

Niet beter, niet

slechter

De goede kant

… uw persoonlijke situatie 16% 52% 27%

... de situatie in uw buurt 14% 64% 17%

... de situatie in Nederland 42% 37% 14%

... de situatie in de wereld 64% 25% 4%

Als het gaat om verwachtingen over

de nabije toekomst zien we dat

groepen die relatief pessimistisch zijn

over hun persoonlijke situatie, zoals

lager opgeleiden en mensen met een

huidige voorkeur voor de PVV of de

SP, ook pessimistischer zijn over de

situatie in Nederland en de wereld

dan andere kiezersgroepen. Er lijkt

dus een relatie te zijn tussen de mate

van optimisme over de nabije

toekomst en opleidingsniveau en

partijvoorkeur.

Als het gaat om leeftijd is deze

relatie minder duidelijk: jongeren zijn

weliswaar optimistisch over hun

persoonlijke situatie de komende vijf

jaar, maar zij denken even vaak als

oudere kiezers dat het de verkeerde

kant op gaat met Nederland en de

wereld.

Basis: Nederlanders 18+ (n=1.103)

100% min de som van het percentage per rij = weet niet

9


Zorgen van Nederlanders over vier grote thema’s

Nederlanders zijn vooral bezorgd over de huidige stand van de normen en

waarden, immigratie en asiel en de gezondheidszorg in Nederland

Vier op de tien Nederlanders maken zich ernstige zorgen over normen en waarden in Nederland. Iets minder Nederlanders maken zich grote zorgen over

immigratie en asiel. Drie op de tien maken zich grote zorgen over de stand van de gezondheidszorg. Iets minder bezorgd is men over de stand van de

economie.

Huidige PVV’ers zijn over alle voorgelegde thema’s veel bezorgder dan andere kiezersgroepen.

In hoeverre maakt u zich zorgen over de volgende thema’s?

Geen zorgen Enige zorgen Grote zorgen Weet niet/geen mening

Normen en waarden

10%

46%

40%

3%

Immigratie en asiel

16%

46%

35%

3%

De stand van de gezondheidszorg

11%

54%

31%

3%

De stand van de economie

35%

50%

11%

4%

Basis: Nederlanders 18+ (n=1.103)

10


Terug- en vooruitblik stand van vier grote thema’s

In de ogen van Nederlanders gaat het slechter met normen en waarden, de

gezondheidszorg en immigratie en asiel in Nederland dan vijf jaar geleden; er is weinig

hoop voor de toekomst

Vindt u dat het op dit moment wat betreft de onderstaande thema's beter,

hetzelfde of slechter gaat in Nederland in vergelijking met vijf jaar geleden?

Beter Hetzelfde Slechter Weet niet

En verwacht u dat het wat betreft diezelfde thema's over vijf

jaar beter dan, hetzelfde als of slechter dan nu zal gaan?

Beter Hetzelfde Slechter Weet niet

2%

23%

70%

5%

Normen en waarden

9%

34%

47%

10%

6%

24%

64%

6%

De gezondheidszorg

19%

35%

35%

11%

5%

28%

59%

8%

Immigratie en asiel

14%

37%

37%

12%

43%

28%

21%

7%

25%

44%

18%

13%

De economie

Basis: Nederlanders 18+ (n=1.103)

11


De verkiezingen en daarna


Stemmotieven Nederlanders

Meeste Nederlanders hebben een voorkeur voor een partij omdat zij altijd op die

partij stemmen, zich thuis voelen bij de stroming of om een specifiek onderwerp;

lijsttrekker minder van belang

Hieronder staan enkele veelgenoemde redenen om voor een partij te kiezen. Wat speelt bij u een rol bij uw partijkeuze?

U kunt meerdere antwoorden geven.

Ik stem (bijna) altijd op deze partij

Ik voel me thuis bij deze politieke stroming

Het standpunt van de partij over een specifiek

onderwerp spreekt me aan

Ik wil dat deze partij gaat regeren

Het gehele programma van de partij spreekt me

aan

De lijsttrekker spreekt me aan

Met deze partij verandert er echt iets

Ik stem strategisch om een door mij gewenste

regering tot stand te brengen

Anders

37%

32%

31%

24%

23%

19%

14%

12%

5%

Het thuis voelen bij de politieke stroming is voor

jongeren en hoger opgeleiden het belangrijkste

motief voor hun partijkeuze. Ook het

partijprogramma is voor deze groepen een

belangrijker motief om op een partij te stemmen dan

voor oudere en lager opgeleide Nederlanders.

Verder heeft de huidige VVD- en PvdA-achterban een

voorkeur voor die partijen omdat zij daar altijd op

stemmen. In beide groepen is dit verreweg het

belangrijkste motief om dat nu weer te doen. Ook

voor CDA’ers is dit motief belangrijker dan voor

andere kiezersgroepen.

Voor PVV’ers is een specifiek standpunt van die partij

de belangrijkste reden. Ook voor 50Plus-aanhangers is

dit een belangrijk motief.

Het partijprogramma en de lijsttrekker zijn voor

GroenLinks-stemmers de belangrijkste motieven.

Weet niet / geen mening

Basis: Nederlanders 18+ die op dit moment een partijvoorkeur hebben (n=860)

2%

13


Draagvlak mogelijke coalities

Grote verdeeldheid in draagvlak voor mogelijke coalities na TK2017; VVD’ers zien

nog een coalitie met de PvdA wel zitten, PvdA’ers niet

Hieronder ziet u een aantal mogelijke combinaties van kernpartijen die samen een regering zouden

kunnen vormen. Als u zou moeten kiezen uit onderstaande regering voor na de verkiezingen, welke

heeft dan uw voorkeur?

Geen van deze

16%

CDA, PvdA, GroenLinks, SP

7%

Weet niet

14%

PvdA, SP, GroenLinks, D66

14%

VVD, CDA en PVV

14%

VVD, CDA, D66, PvdA

11%

VVD, CDA, D66, GroenLinks

10%

VVD, PvdA, D66, GroenLinks

7%

PvdA, D66, CDA, GroenLinks

7%

Voor huidige VVD’ers is de coalitie VVD, D66,

CDA, PvdA de meest gunstige combinatie. 42%

van de VVD’ers geeft de voorkeur aan deze

coalitie. Ook een groot deel van de CDA’ers (26%)

ziet een dergelijk kabinet wel zitten. Wel zouden

CDA’ers liever een samenwerking zien met

GroenLinks dan met de PvdA. 30% ziet die

combinatie graag terug.

PvdA’ers voelen niet zoveel voor een

samenwerking met de VVD. Zij hebben een

voorkeur voor een coalitie met D66, GroenLinks

en CDA of GroenLinks.

D66’ers kunnen zich even goed vinden in de

combinaties waarin de partij wordt geplaatst,

behalve voor de variant met de SP.

De huidige GroenLinks-aanhang heeft de

voorkeur voor een centrumlinkse coalitie: zij zien

hun partij het liefst samenwerken met de PvdA,

SP en D66.

PVV- en SP-kiezers hebben, weinig verrassend,

voorkeur voor de coalitie waarin hun partij

deelneemt.

Basis: Nederlanders 18+ (n=1.103)

De voorgelegde coalities zijn samengesteld rekening houdend met (1) coalitie heeft minimaal 50 zetels in de peilingen, (2) elke partij in de coalitie heeft

minimaal 10 zetels in de peilingen en (3) de plaats op het politieke spectrum. Uitsluitingen zijn buiten beschouwing gelaten.

14


De volgende minister-president

Ook verdeeldheid over wie de volgende minister-president moet worden; Rutte

heeft kleine voorsprong op andere lijsttrekkers

Welke van de volgende lijsttrekkers ziet u na de verkiezingen het liefst als de volgende minister-president?

Er is één antwoord mogelijk.

Mark Rutte (VVD)

Geert Wilders (PVV)

Alexander Pechtold (D66)

Jesse Klaver (GroenLinks)

Lodewijk Asscher (PvdA)

Sybrand van Haersma Buma (CDA)

Emile Roemer (SP)

Gert-Jan Segers (ChristenUnie)

Marianne Thieme (PvdD)

Kees van der Staaij (SGP)

Henk Krol (50Plus)

Geen van bovenstaande

Weet niet/geen mening

5%

4%

2%

2%

2%

1%

15%

12%

10%

9%

8%

9%

21%

Rutte krijgt in veel groepen

Nederlanders de voorkeur om

ook leider te worden van het

volgende kabinet. Verschillen

in voorkeur zien we alleen

tussen lager en hoger

opgeleiden. Onder lager

opgeleiden is Wilders favoriet:

19% van hen ziet hem het

liefst als volgende ministerpresident.

Bij hoger

opgeleiden krijgt Rutte en in

mindere mate Pechtold of

Klaver eerder de voorkeur.

Basis: Nederlanders 18+ (n=1.103)

15


Beloftes

Het doen van beloftes door politici schaadt bij een meerderheid het vertrouwen in de

politiek; beloftes scheppen voor weinig kiezers duidelijkheid en er is ook weinig begrip

voor

In campagnetijd doen partijen regelmatig beloften over wat zij willen bereiken na de verkiezingen. In hoeverre bent u het eens of oneens

met de volgende stellingen over de beloften die politici in campagnes doen?

Zeer mee eens Mee eens Eens noch oneens Mee oneens Zeer mee oneens Weet niet/geen mening

Het doen van beloftes door politici schaadt mijn

vertrouwen in de politiek.

23%

36%

23%

9%

4%

6%

Ik weet duidelijker wat politici willen doordat zij

beloftes doen.

2%

15%

27%

29%

19%

8%

Ik heb er begrip voor dat politici beloftes doen

in campagnetijd, ook al kunnen zij die misschien

niet nakomen.

2%

16%

18%

27%

32%

6%

Basis: Nederlanders 18+ (n=1.103)

Lager opgeleiden kunnen beloftes van politici minder waarderen dan hoger opgeleiden. Zij geven vaker dan hoger opgeleiden aan dat beloftes hun

vertrouwen in de politiek schaden. Het maakt hen naar eigen zeggen ook niet wijzer over wat politici willen en ze hebben er minder begrip voor.

16


Verruwing politieke discussies

De helft van de Nederlanders vindt dat discussies in de Tweede Kamer de

afgelopen jaren zijn verruwd; ruim vier op de tien merken deze verruwing ook in

politieke discussies om hen heen

In hoeverre bent u het eens of oneens met de volgende stellingen?

Zeer mee eens Mee eens Eens noch oneens Mee oneens Zeer mee oneens Weet niet/geen mening

Politieke discussies in de Tweede Kamer zijn in de

afgelopen jaren te veel verruwd.

10%

40%

25%

10%

1%

14%

Politieke discussies om mij heen zijn in de afgelopen jaren

te veel verruwd.

7%

35%

31%

12%

1%

14%

Basis: Nederlanders 18+ (n=1.103)

In vrijwel elke achterban is een meerderheid van mening dat discussies in de Tweede Kamer zijn verruwd in de afgelopen jaren. Alleen onder PVV’ers vindt

een minderheid dat. Ook vindt maar 35% van de huidige PVV’ers dat politieke discussies in hun directe omgeving zijn verruwd. Opvallend is dat een

evengroot deel van de huidige D66-achterban dit ervaart. In andere kiezersgroepen zien we een eenduidig beeld: veel meer mensen zijn het eens dan

oneens met de stelling dat politieke discussies in hun omgeving zijn verruwd.

17


Draagvlak voor uitsluiten PVV na verkiezingen

De meeste kiezersgroepen, uitgezonderd 50Plussers, zijn overwegend voor

uitsluiting van de PVV na de verkiezingen

In de huidige achterban van de PvdA, GroenLinks en D66 is een overtuigend deel eerder voor dan tegen uitsluiting van de PVV na de verkiezingen.

VVD’ers en CDA’ers zijn iets meer verdeeld over een eventuele samenwerking tussen de PVV en hun partij. Een ruime meerderheid van de 50Plusaanhang

wil niet dat hun partij de PVV uitsluit.

Sommige partijen sluiten de PVV nu al uit van samenwerking in de volgende regering, andere partijen

sluiten de PVV niet uit.

Vindt u dat de partij waarop u overweegt te stemmen de PVV moet uitsluiten van samenwerking na de

verkiezingen?

VVD’ers D66’ers CDA’ers GL’ers PvdA’ers 50Plussers

Ja 47% 56% 44% 68% 75% 23%

Nee 41% 26% 34% 18% 18% 65%

Weet niet/geen mening 12% 17% 22% 14% 12% 10%

Basis: Nederlanders 18+ die de PVV niet als voorkeurspartij hebben (n=941)

In verband met de basis, is alleen de achterban van de grootste partijen in de meest recente Ipsos Politieke Barometer (16-2-2017) gerapporteerd.

18


Functioneren Donald Trump

Twee op de drie Nederlanders zijn niet te spreken over het functioneren van

president Trump tot nu toe

Zoals u wellicht weet, is Donald Trump

sinds begin dit jaar president van de

Verenigde Staten. In hoeverre bent u

positief of negatief over zijn

functioneren tot nu toe?

Zeer negatief

36%

Weet niet/geen

mening

6%

Zeer positief

1%

Positief

6%

Neutraal

21%

Alleen onder huidige PVV’ers

vinden we nog een redelijk

aandeel mensen met een

positieve houding over het

functioneren van Trump tot nu

toe. Dit betekent niet dat

PVV’ers uitgesproken positief

zijn over Trump. Alsnog is deze

groep verdeeld in haar mening

over de nieuwe president van de

Verenigde Staten: 30% is

positief, 37% is neutraal en 30%

is negatief over Trump tot nu

toe. Het overige deel van de

PVV’ers heeft geen mening.

Andere kiezers zijn vrijwel

onverdeeld negatief over Trump.

Negatief

30%

Basis: Nederlanders 18+ (n=1.103)

19


Verkiezingsthema’s


Mobiliteit werknemers binnen de EU

Een meerderheid van de Nederlanders vindt dat Nederlandse werknemers in de

hele EU aan de slag moeten kunnen, maar vier op de tien vinden wel dat

Nederland de bevoegdheid moet krijgen om werknemers uit EU-landen te weren

In hoeverre bent u het eens of oneens met de volgende stellingen over de Europese Unie?

Zeer mee eens Mee eens Eens noch oneens Mee oneens Zeer mee oneens Weet niet/geen mening

Een Nederlandse werknemer moet in elk land binnen de

Europese Unie aan de slag kunnen.

15%

43%

26%

9%

2% 5%

Nederland moet de mogelijkheid hebben om werknemers

uit andere landen binnen de Europese Unie te kunnen

weren.

13%

29%

24%

22%

5%

7%

Basis: Nederlanders 18+ (n=1.103)

Volgens verwachting vinden PVV’ers vaker dan andere kiezersgroepen dat Nederland de bevoegdheid moet krijgen om werknemers uit andere EU-landen

te weren. Het grootste deel van de huidige PVV’ers vindt dat Nederlandse werknemers wel in andere EU-landen moet kunnen werken.

21


Klimaatdoelstellingen

Iets meer dan de helft van de Nederlanders vindt het goed als er windmolens in

hun woongebied worden geplaatst om op die manier klimaatdoelstellingen te

halen; geen draagvlak voor fikse verhoging energierekening

In hoeverre bent u het eens of oneens met de volgende stellingen?

Zeer mee eens Mee eens Eens noch oneens Mee oneens Zeer mee oneens Weet niet/geen mening

Om klimaatdoelstellingen te halen, vind ik het goed als er

windmolens worden gebouwd in mijn woongebied.

11%

41%

22%

11%

9%

6%

Om klimaatdoelstellingen te halen vind ik het goed als de

energie per maand 100 euro duurder wordt

1% 4%

11%

31%

48%

5%

Basis: Nederlanders 18+ (n=1.103)

GroenLinks-stemmers hebben er het minste moeite mee als er windmolens worden gebouwd in hun woonomgeving ten behoeve van

klimaatdoelstellingen. PVV’ers zouden hier aanzienlijk meer moeite mee hebben. Toch zijn er meer huidige PVV’ers voor dan tegen de bouw van

windmolens in hun woonomgeving als klimaatdoelstellingen daarmee gehaald kunnen worden. In geen enkele kiezersgroep is een meerderheid

voorstander van de verhoging van de energierekening met 100 euro.

22


Vluchtelingen

Een kleine meerderheid van de Nederlanders vindt dat Afrikaanse vluchtelingen

die de oversteek wagen naar Europa moeten worden terug gebracht naar Afrika

In hoeverre bent u het eens of oneens met de volgende stelling?

Zeer mee eens Mee eens Eens noch oneens Mee oneens Zeer mee oneens Weet niet/geen mening

Vluchtelingen die per boot vanaf Afrika de oversteek naar

Europa maken, zouden moeten worden teruggebracht

naar Afrika.

26% 30% 22% 11% 3% 8%

Basis: Nederlanders 18+ (n=1.103)

Een ruime meerderheid van de mensen met een voorkeur voor de PVV, VVD of CDA is voor het terugsturen van Afrikaanse vluchtelingen. In de huidige D66-

en SP-achterban vinden we ook meer voor- dan tegenstanders voor deze maatregel. De huidige aanhang van de PvdA en GroenLinks zijn hier verdeeld over.

Vier op de tien PvdA’ers zijn voor deze stelling, tegenover drie op de tien die tegen zijn. In de huidige GroenLinks-achterban zijn net zoveel mensen voor als

tegen.

23


Invloed niet-westerse immigranten op normen en waarden

De helft van de Nederlanders vindt de komst van niet-westerse immigranten een

bedreiging voor de Nederlandse normen en waarden; 13% vindt hun komst een

verrijking

Welke uitspraak over normen en waarden past het beste bij uw mening?

De komst van niet-westerse immigranten naar Nederland is ... voor de Nederlandse

normen en waarden.

Geen van beide

26%

Weet niet/geen

mening

13%

… vooral een

bedreiging …

48%

De huidige PVV-achterban is verreweg het

meest negatief over de invloed van nietwesterse

immigranten op Nederlandse

normen en waarden. 87% van deze groep

ziet hun komst vooral als bedreiging.

Ook in andere kiezersgroepen wordt de

komst van deze immigranten overwegend

ervaren als bedreiging voor de

Nederlandse normen en waarden. Onder

huidige CDA-, VVD-, 50PLUS-, SP- en D66-

kiezers vinden meer mensen de komst van

niet-westerse immigranten een bedreiging

dan een verrijking.

De huidige GroenLinks- en PvdA-achterban

is wat toleranter op dit vlak dan andere

kiezersgroepen. Alsnog geeft het grootste

deel van deze groepen aan dat zij de

komst van immigranten geen bedreiging

maar ook geen verrijking vinden voor de

Nederlandse normen en waarden.

Basis: Nederlanders 18+ (n=1.103)

… vooral een

verrijking …

13%

24


Onderzoeksopzet


Hoe we dit onderzocht hebben

Steekproef

• Voor dit onderzoek is een steekproef ondervraagd van 1.103 stemgerechtigde Nederlanders.

• De steekproef is een goede afspiegeling van de stemgerechtigde Nederlandse bevolking. De steekproef is

samengesteld op basis van leeftijd en geslacht en de resultaten zijn na de respons nog eens herwogen op de

belangrijkste socio-demografische kenmerken (geslacht, leeftijd, opleiding, Nielsen-regio, werkzaamheid) en

stemkeuze bij de laatste Tweede Kamerverkiezingen.

• Omdat de resultaten in dit rapport op steekproefonderzoek zijn gebaseerd, moet rekening worden gehouden met

de marges die daarbij horen. Gerapporteerde percentages over de totale steekproef kunnen daarom maximaal

2,5% naar boven of naar beneden afwijken. De marge voor percentages over subgroepen zijn groter.

Methode

• De resultaten uit dit onderzoek zijn gebaseerd op een ad hoc online onderzoek.

• De respondenten zijn geworven uit het ISO-gecertificeerde Ipsos I-say Panel en via e-mail uitgenodigd om deel te

nemen in het onderzoek.

• De resultaten zijn verzameld van dinsdag 14 februari tot en met vrijdag 17 februari 2017.

26

More magazines by this user
Similar magazines