Hanegraaf

14
Passend Onderwijs
Pionieren om passend
onderwijs tot een
succes te maken
Dat doe je met je team
“Ik hoor vaak mensen zeggen ‘je moet je team meenemen’. Maar ik vind het veel belangrijker
om met mensen in gesprek te gaan over wat we goed onderwijs vinden”, zegt Nicole Hanegraaf,
clusterdirecteur van Delta Onderwijs in Oosterhout. “Dat gaat niet over mensen meenemen, maar
over samen met mensen steeds bewust zijn van waar je samen mee bezig bent en waarvoor je het
doet.” Stilstaan bij wat er gebeurt het nieuws of in de samenleving hoort daar ook bij. “We hebben
een naar buiten gerichte blik en kijken graag naar wat er in de samenleving gebeurt. Daarbij stellen
we steeds de vraag wat dat betekent voor ons onderwijs en leggen de link met wat wij met dat
onderwijs voor ogen hebben. Daar denken we met zijn allen steeds over na.”
Delta Onderwijs is een stichting, bestaande uit 21
verschillende scholen waarbij ongeveer 5000 leerlingen
les krijgen. Leerlingen, scholen en medewerkers zijn
allemaal verschillend. Hoe krijg je de neuzen toch
dezelfde richting op?
Hanegraaf: “We maken mensen bewust van wat er
speelt door het onderdeel te maken van gesprekken. Dat
doen we zowel aan de tafel in de teamkamer, als in wat
informelere context zoals gesprekken met teamleden op
de gang. Ook spreek ik veel met locatiedirecteuren over de
inhoud van het onderwijs. Het rondsturen van nieuws of
oneliners in de vorm van bijvoorbeeld ‘tegeltjeswijsheden’
werkt voor mij erg goed om de discussie warm en de
mensen wakker te houden. Teamleden blijven dan alert en
onderdeel van een proces.”
Het bespreken van onderwerpen en de manier waarop
deze een plaats krijgen in het dagelijkse onderwijs is
daardoor op een natuurlijke manier een ‘way of life’
geworden volgens Hanegraaf. Dat maakt het gesprek
open en de ontwikkeling van het onderwijs duurzaam.
“Ik geloof oprecht dat mensen ruimte krijgen in hun
hoofd als ze de vrijheid krijgen om te praten over wat ze
met de school willen en wat ze leerlingen graag willen
bijbrengen.”
Experimenteren
De onderwerpen die in het gesprek aan de orde komen,
mogen teamleden ook inpassen in de onderwijspraktijk.
“De actualiteit vrij kunnen koppelen aan dat wat je aan
het doen bent is belangrijk bij de ontwikkeling”, vindt
Hanegraaf. Ze stelt dat er een neiging kan ontstaan om
te gaan rennen voor van alles waarvan je denkt dat het
van je gevraagd wordt of dat er angst om afgerekend te
worden op de loer ligt. “Dat beperkt mensen. Laat hen zelf
denken, meepraten, proberen en leren. Mensen moeten
zoveel mogelijk vrij van belemmeringen kunnen denken.”
Nicole Hanegraaf
“De directeur is verantwoordelijk voor het bieden
van de ruimte en de tijd om na te kunnen en mogen
denken over de eigen schoolontwikkeling, dat is een
proces dat vooral samen gebeurt om duurzaamheid te
creëren. Gezien de hoeveelheid gesprekken die binnen
schoolmuren moeten plaatsvinden om iedereen mee te
krijgen is dat constant aan de orde. De praktijk moet
inspireren. Het is goed als je ook met anderen kunt
delen wat er al bedacht en geprobeerd is. We hebben
vaak dezelfde soort vraagstukken. Dan doe je het echt
samen, binnen school, stichting en zelfs regio.”
Team
De aanpak bij Delta vergt een zekere dynamiek en
flexibiliteit om constant in te spelen op actualiteit en
op vragen van mensen. Hanegraaf: “Een houding die
daaraan tegemoet komt is belangrijk om ervoor te
zorgen dat mensen scherp blijven. We denken dus niet
alleen vanuit jaarplannen of andere starre modi op de
lange termijn, daardoor gaan mensen in vaste patronen
werken en mist het cyclisch, dagelijks ontwikkelen.”
Bovenschoolse bijeenkomsten
Ter bevordering van de gedachte om samen te
ontwikkelen en gesprekken te voeren worden binnen
15

Juridisch
Passend Onderwijs
de stichting zogenaamde bendecafés georganiseerd.
Dat zijn bovenschoolse bijeenkomsten rondom een
thema, bijvoorbeeld ‘het jonge kind’. Dat thema wordt
in een lezing van drie kwartier behandeld door een
spreker die ervoor is uitgenodigd, waarna collega’s aan
verschillende tafelgroepen in gesprek gaan over deze
inleiding. Zij praten over de zaken die zij in hun eigen
praktijk al herkennen, wat ze mee willen nemen naar hun
eigen school, wat ze gaan doen
en welke ondersteuning ze daarbij
organiseren. Alle medewerkers zijn
welkom en deelname is vrijwillig.
Behalve leraren zijn hier ook vaak
intern begeleiders, directeuren
en pedagogisch medewerkers bij
aanwezig.
“Vanuit die bovenschoolse
bijeenkomsten kunnen leraren
hun collega’s op de eigen school
informeren en enthousiasmeren.
Daarnaast zien we ontwikkelingen
waarbij leraren van verschillende
scholen elkaar vinden op bepaalde thema’s in een
bendecafé en samen afspraken maken om zaken te gaan
uitwerken of ontwikkelen”, constateert Hanegraaf.
Een ander voorbeeld van bovenschoolse bijeenkomsten
is de safari. Dat is een tocht langs scholen elders in het
land om kennis te maken met een andere schoolpraktijk.
Groepjes van verschillende scholen nemen aan zo’n
ronde deel. “We lopen vaak tegen dezelfde vraagstukken
aan”, legt Hanegraaf uit. “Via die safari’s kunnen we een
gezamenlijke vertaling maken naar de situatie op de
scholen hier vanuit de ervaringen elders.”
Om de onderwerpen waar de meeste vraag naar is aan
de orde te stellen, worden vragenlijsten verspreid onder
de medewerkers van de scholen. Zo is voor de organisatie
van deze bijeenkomsten duidelijk wat er speelt en waar de
behoefte ligt om te ontwikkelen of
te innoveren.
Deelname
“Je merkt goed dat er een aantal mensen is die de
initiatieven enthousiast bezoekt, anderen stellen zich
afwachtend op. Hen zien we zelden tot nooit”, zegt
Hanegraaf. Dat sommigen minder deelnemen zijn vindt
ze geen probleem. “Het gaat erom dat de leraren de
regie nemen, tot hun recht komen en met vragen terecht
kunnen. Niet alle leraren hoeven vooruit te hollen met
vernieuwingen.”
“Het rondsturen van
nieuws of oneliners in de
vorm van bijvoorbeeld
‘tegeltjeswijsheden’
werkt voor mij erg goed
om de discussie warm
en de mensen wakker
te houden.”
De ervaring is dat niet ontwikkelen niet kan, maar hiervan
is ook geen sprake bij Delta ondanks verschillende tempi
van innoveren. “Scholen moeten passend onderwijs bieden.
De aanpak en organisatie zoals we
die jarenlang gewend zijn, blijkt
voor steeds meer kinderen en hun
ouders niet meer te werken. Het
frustreert leraren als ze het gevoel
hebben dat ze het voor kinderen
niet goed genoeg kunnen doen.
Wij willen hen ruimte bieden om
nieuwe inzichten en vaardigheden
te ontwikkelen. De afwachtende
teamleden lopen vroeg of laat
tegen dezelfde knelpunten aan
waar anderen eerder mee aan
de slag gingen en komen vanzelf
met vragen. Het is een pre als je voorlopers in huis hebt die
ergens al kennis van hebben.”
Maar remmers hebben ook een andere functie, vind
Hanegraaf. “Mensen remmen niet om te remmen. Ze
liggen niet bewust dwars. Hun kritiek is vaak wezenlijk om
mee te nemen in de ontwikkeling waarin je zit. Er wordt
vaak geageerd op mensen die moeilijk doen, maar je moet
hun kritiek beschouwen als punten om mee te nemen en
niet als beren op de weg. Ik geloof dat alles wat we willen
kan. We moeten zoeken naar een manier waarop. Met dat
uitgangspunt durven mensen te proberen en dan voelen ze
de ruimte om te spreken en te experimenteren. Directeuren
scheppen die ruimte.”
“Leraren vinden die vrijheid spannend, maar als ze zich
uitgedaagd voelen gaan ze een andere energie creëren.
Ze willen dan leren en ze ontdekken en bedenken wat er
allemaal mogelijk is. Maar aan de start moeten ze durven
hun gedachten een kans te geven en zich niet door allerlei
beren te laten belemmeren. Het is lastig, maar zie de beren
als uitdaging.”
Auteur: Guus Beenhakker
Gewelddadige leerlingen
mogen onder voorwaarden
worden verwijderd van school
Een leerling die een docent slaat mag van school worden
verwijderd. Dit blijkt uit de uitspraak van de Geschillencommissie
passend onderwijs van 24 januari 2017 (nummer 107475).
Wat was er aan de hand?
De zaak ging over een leerling die onder strikte voorwaarden
doubleerde in de tweede klas. Deze voorwaarden waren
aanwezigheid en op tijd komen, correct ziekmelden en het
voeren van begeleidingsgesprekken op school en thuis.
Kort na de start van het nieuwe schooljaar heeft zich een vechtpartij voorgedaan
tussen de leerling en een medeleerling. Een docent die tussen beide kwam is door de
betreffende leerling een aantal keren met de vuist op het achterhoofd geslagen.
De leerling is na het incident geschorst en heeft vervolgens de mededeling gekregen dat de schorsing
werd verlengd en de school het voornemen had om haar van school te verwijderen. Het advies aan de
leerling en haar ouders was om in contact te treden met de bovenschoolse voorziening die haar tijdelijk
onderwijs zou kunnen bieden en tevens kon begeleiden bij het vinden van een passende onderwijsplek.
De leerling heeft dit advies niet opgevolgd en is thuis gebleven. Zij heeft bezwaar gemaakt tegen het
voorgenomen besluit tot verwijdering.
De commissie is heel helder in haar oordeel dat het slaan van een docent een zodanig ernstig vergrijp
tegen de regels en omgangsvormen van een school is, dat verwijdering daarop een passende reactie is.
Dit is best een vergaande uitspraak omdat de school ook flink wat steken had laten vallen. Zo had
de school geen schriftelijk beleid ten aanzien van schorsing en verwijdering in de schoolgids of op
de website. Ook had de school geen OPP opgesteld ondanks dat bekend was dat de leerling extra
ondersteuningsbehoefte had. De school had wel voorwaarden verbonden aan het nogmaals doen van
het tweede jaar, maar van een gestructureerd opp was geen sprake. Dit terwijl een goed plan met de
juiste begeleiding mogelijk het incident had kunnen voorkomen.
Pauline Demacker
Advocaat Arbeidsrecht en
Onderwijsrecht bij Poelmann
van den Broek Advocaten
De commissie geeft de school dus verschillende adviezen en benadrukt dat de school verantwoordelijk
blijft voor het onderwijsaanbod zolang de leerling niet op een andere school is ingeschreven of een
andere onderwijsvoorziening bezoekt. Ondanks dat de school niet volledig in overeenstemming met
de Wet passend onderwijs heeft gehandeld, stelt de commissie toch vast dat het slaan van een docent
voldoende aanleiding is voor verwijdering van een leerling. Het slaan van docenten is dus een harde
grens, ook als de school voor het overige niet volledig in overeenstemming met de WPO heeft gehandeld.
16 17