12.12.2012 Views

Bijlage 4 - ruimtelijke index van de gemeente Enschede

Bijlage 4 - ruimtelijke index van de gemeente Enschede

Bijlage 4 - ruimtelijke index van de gemeente Enschede

SHOW MORE
SHOW LESS

You also want an ePaper? Increase the reach of your titles

YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.

GEMEENTE ENSCHEDE<br />

PLANGEBIED VERGERTSVELDWEG TE LONNEKER<br />

Bureauon<strong>de</strong>rzoek en<br />

Inventariserend veldon<strong>de</strong>rzoek (karteren<strong>de</strong> fase)<br />

BAAC rapport V-09.0200 juli 2009


GEMEENTE ENSCHEDE<br />

PLANGEBIED VERGERTSVELDWEG TE LONNEKER<br />

Bureauon<strong>de</strong>rzoek en<br />

Inventariserend veldon<strong>de</strong>rzoek (karteren<strong>de</strong> fase)<br />

BAAC rapport V-09.0200 juli 2009<br />

Status<br />

<strong>de</strong>finitief<br />

Auteur(s)<br />

W.A. Bergman<br />

ARCHEOLOGIE BOUWHISTORIE CULTUURHISTORIE


BAAC bv V.09.0200 Lonneker, Vergertsveldweg<br />

Colofon<br />

ISSN<br />

Auteur(s)<br />

Redactie<br />

Cartografie<br />

1873-9350<br />

W.A. Bergman<br />

J.R. Mul<strong>de</strong>r<br />

E. Slootweg<br />

Copyright Volkstuin ver. De tuin<strong>de</strong>rs <strong>van</strong> <strong>de</strong> Achter Es te Lonneker/ BAAC bv te Deventer<br />

Eindcontrole J.R. Mul<strong>de</strong>r 01-07-2009<br />

Autorisatie<br />

(senior archeoloog)<br />

drs. J.F. <strong>van</strong> <strong>de</strong>r Weer<strong>de</strong>n 10-07-2009<br />

Niets uit <strong>de</strong>ze uitgave mag wor<strong>de</strong>n verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door mid<strong>de</strong>l <strong>van</strong> druk, fotokopie, microfilm of<br />

op welke an<strong>de</strong>re wijze dan ook, zon<strong>de</strong>r voorafgaan<strong>de</strong> schriftelijke toestemming <strong>van</strong> Volkstuin ver. De tuin<strong>de</strong>rs <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />

Achter Es te Lonneker en/of BAAC bv te Deventer.<br />

BAAC bv<br />

On<strong>de</strong>rzoeks- en adviesbureau voor Bouwhistorie, Archeologie, Architectuur- en Cultuurhistorie<br />

Postbus 2015<br />

7420 AA Deventer<br />

Tel.: (0570) 67 00 55<br />

Fax: (0570) 61 84 30<br />

E-mail: <strong>de</strong>venter@baac.nl<br />

2<br />

Graaf <strong>van</strong> Solmsweg 103<br />

5222 BS ‘s-Hertogenbosch<br />

Tel.: (073) 61 36 219<br />

Fax: (073) 61 49 877<br />

E-mail: <strong>de</strong>nbosch@baac.nl


BAAC bv V.09.0200 Lonneker, Vergertsveldweg<br />

Administratieve gegevens<br />

On<strong>de</strong>rzoekgegevens<br />

Type on<strong>de</strong>rzoek Bureauon<strong>de</strong>rzoek en Inventariserend veldon<strong>de</strong>rzoek (karteren<strong>de</strong> fase)<br />

Datum opdracht 12 juni 2009<br />

Datum rapportage 10 juli 2009<br />

Datum veldwerk 29 juni 2009<br />

Uitvoer<strong>de</strong>r BAAC bv, vestiging Deventer<br />

Postbus 2015<br />

7420 AA Deventer<br />

0570-670055<br />

Projectlei<strong>de</strong>r W .A. Bergman<br />

w.bergman@baac.nl<br />

BAAC-rapport V-09.0200<br />

Opdrachtgever Volkstuin ver. De tuin<strong>de</strong>rs <strong>van</strong> <strong>de</strong> Achter Es<br />

t.a.v. <strong>de</strong> heer N. ter Hoeven<br />

Voortsweg 543<br />

7524 DA Ensche<strong>de</strong><br />

Bevoeg<strong>de</strong> overheid Gemeente Ensche<strong>de</strong>, geadviseerd door mevr. M.G. Marinelli<br />

mevr. G. M. E. Boers<br />

Postbus 20<br />

7500AA Ensche<strong>de</strong><br />

Tel. (053)4815119<br />

Beheer documentatie BAAC bv Deventer<br />

Locatiegegevens<br />

Provincie Overijssel<br />

Gemeente Ensche<strong>de</strong><br />

Plaats Lonneker<br />

Toponiem Vergertsveldweg<br />

Kadastrale gegevens Gemeente Lonneker, sectie C nr. 8288<br />

Kaartblad 28H<br />

Oppervlakte 4000m 2<br />

RD-coördinaten 257.358 / 475.517<br />

257.388 / 475.408<br />

257.352 / 475.403<br />

257.319 / 475.507<br />

Gegevens Archis On<strong>de</strong>rzoeksmeldingsnummer 35803<br />

On<strong>de</strong>rzoeksnummer 26862<br />

AMK-terrein nvt<br />

Waarnemingnummer(s) nvt<br />

Vondstmeldingsnummer(s) nvt<br />

Perio<strong>de</strong>(s) nvt<br />

3


BAAC bv V.09.0200 Lonneker, Vergertsveldweg<br />

4


BAAC bv V.09.0200 Lonneker, Vergertsveldweg<br />

Inhoudsopgave<br />

Administratieve gegevens 3<br />

Inhoudsopgave 5<br />

1 Inleiding 7<br />

1.1 On<strong>de</strong>rzoekska<strong>de</strong>r 7<br />

1.2 Ligging <strong>van</strong> het gebied 7<br />

2 Bureauon<strong>de</strong>rzoek 9<br />

2.1 Werkwijze 9<br />

2.2 Landschappelijke ontwikkeling 9<br />

2.3 Bewoningsgeschie<strong>de</strong>nis 10<br />

2.3.1 Inleiding 10<br />

2.3.2 Archeologie 12<br />

2.4 Archeologische verwachting 13<br />

2.4.1 Algemeen 13<br />

2.4.2 Verwachting Paleolithicum tot IJzertijd 13<br />

2.4.3 Verwachting IJzertijd tot <strong>de</strong> Mid<strong>de</strong>leeuwen 14<br />

2.4.4 Verwachting Mid<strong>de</strong>leeuwen tot he<strong>de</strong>n 14<br />

3 Inventariserend Veldon<strong>de</strong>rzoek 15<br />

3.1 Werkwijze 15<br />

3.2 Veldwaarnemingen 15<br />

3.3 Karterend booron<strong>de</strong>rzoek 16<br />

3.3.1 Lithologie en bo<strong>de</strong>mopbouw 16<br />

3.3.2 Archeologische indicatoren 16<br />

3.4 Archeologische interpretatie 16<br />

4 Conclusie en aanbevelingen 17<br />

4.1 Conclusie 17<br />

4.2 Aanbevelingen 17<br />

Geraadpleeg<strong>de</strong> bronnen 19<br />

Verklaren<strong>de</strong> woor<strong>de</strong>nlijst 21<br />

<strong>Bijlage</strong>n<br />

<strong>Bijlage</strong> 1 overzicht <strong>van</strong> geologische en archeologische tijdvakken<br />

<strong>Bijlage</strong> 2 indicatieve waar<strong>de</strong>n met AMK-terreinen, waarnemingen en on<strong>de</strong>rzoeken<br />

<strong>Bijlage</strong> 3 boorpuntenkaart<br />

<strong>Bijlage</strong> 4 boorstaten<br />

5


BAAC bv V.09.0200 Lonneker, Vergertsveldweg<br />

6


BAAC bv V.09.0200 Lonneker, Vergertsveldweg<br />

1 Inleiding<br />

1.1 On<strong>de</strong>rzoekska<strong>de</strong>r<br />

In opdracht <strong>van</strong> Volkstuin vereniging "De tuin<strong>de</strong>rs <strong>van</strong> <strong>de</strong> Achter Es” heeft het<br />

on<strong>de</strong>rzoeks- en adviesbureau BAAC bv een archeologisch bureauon<strong>de</strong>rzoek en<br />

inventariserend veldon<strong>de</strong>rzoek met behulp <strong>van</strong> boringen (karteren<strong>de</strong> fase) uitgevoerd<br />

in het plangebied Vergertsveldweg te Lonneker.<br />

Aanleiding voor dit on<strong>de</strong>rzoek is een herontwikkeling <strong>van</strong> het gebied waarbij grasland<br />

wordt omgevormd tot een volkstuincomplex met waterberging. Voorafgaand aan <strong>de</strong><br />

herontwikkeling is het gewenst om in een vroeg stadium te weten welke<br />

archeologische waar<strong>de</strong>n er in het geding kunnen zijn. Uitgangspunt voor <strong>de</strong><br />

verstoringsdiepte is het vergraven <strong>van</strong> <strong>de</strong> bo<strong>de</strong>m tot meer dan 0,5 m bene<strong>de</strong>n het<br />

huidige maaiveld. Als gevolg <strong>van</strong> <strong>de</strong>ze bo<strong>de</strong>mverstoringen kunnen eventueel<br />

aanwezige archeologische resten wor<strong>de</strong>n verstoord of vernietigd.<br />

In dit rapport zijn <strong>de</strong> resultaten <strong>van</strong> het on<strong>de</strong>rzoek beschreven. Op basis <strong>van</strong> <strong>de</strong>ze<br />

resultaten wor<strong>de</strong>n aanbevelingen gedaan voor mogelijk vervolgon<strong>de</strong>rzoek.<br />

Het doel <strong>van</strong> een bureauon<strong>de</strong>rzoek is het verwerven <strong>van</strong> informatie over beken<strong>de</strong> of<br />

verwachte archeologische waar<strong>de</strong>n binnen een omschreven gebied aan <strong>de</strong> hand <strong>van</strong><br />

bestaan<strong>de</strong> bronnen. Met behulp <strong>van</strong> <strong>de</strong> verworven informatie wordt een specifiek<br />

archeologisch verwachtingsmo<strong>de</strong>l opgesteld.<br />

Het doel <strong>van</strong> het inventariserend veldon<strong>de</strong>rzoek is het aanvullen en toetsen <strong>van</strong> het<br />

verwachtingsmo<strong>de</strong>l. Het inventariserend veldon<strong>de</strong>rzoek gebeurt mid<strong>de</strong>ls<br />

waarnemingen in het veld. Tevens wor<strong>de</strong>n grondboringen uitgevoerd om <strong>de</strong> intactheid<br />

en <strong>de</strong> opbouw <strong>van</strong> het bo<strong>de</strong>mprofiel te beoor<strong>de</strong>len en (extra) informatie te verkrijgen<br />

over beken<strong>de</strong> dan wel nieuw te ont<strong>de</strong>kken archeologische waar<strong>de</strong>n binnen het<br />

plangebied.<br />

Tij<strong>de</strong>ns het on<strong>de</strong>rzoek dienen <strong>de</strong> volgen<strong>de</strong> on<strong>de</strong>rzoeksvragen uit het Plan <strong>van</strong> Aanpak<br />

(De Bondt 2009) te wor<strong>de</strong>n beantwoord:<br />

• Hoe is <strong>de</strong> bo<strong>de</strong>mopbouw en is <strong>de</strong>ze nog intact?<br />

• Zijn in het gebied archeologische resten aanwezig?<br />

• Wat is <strong>de</strong> horizontale en verticale verspreiding <strong>van</strong> <strong>de</strong> archeologische resten?<br />

• Wat is <strong>de</strong> vermoe<strong>de</strong>lijke aard en datering <strong>van</strong> <strong>de</strong> archeologische resten?<br />

• In hoeverre wor<strong>de</strong>n <strong>de</strong> archeologische resten bedreigd door <strong>de</strong> voorgenomen<br />

ontwikkeling <strong>van</strong> het gebied?<br />

Het on<strong>de</strong>rzoek is uitgevoerd conform <strong>de</strong> Kwaliteitsnorm Ne<strong>de</strong>rlandse Archeologie,<br />

versie 3.1 (SIKB 2006a), het vigeren<strong>de</strong> <strong>gemeente</strong>lijke beleid en het<br />

on<strong>de</strong>rzoeksspecifieke Plan <strong>van</strong> Aanpak (De Bondt 2009).<br />

1.2 Ligging <strong>van</strong> het gebied<br />

Het plangebied ligt aan <strong>de</strong> noordzij<strong>de</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> Vergertsveldweg. De oppervlakte<br />

bedraagt circa 4000 m<br />

7<br />

2 . In figuur 1.1 is <strong>de</strong> ligging <strong>van</strong> het plangebied weergegeven.<br />

Volgens <strong>de</strong> topgrafische kaart is het plangebied in gebruik als weiland. De hoogte <strong>van</strong><br />

het maaiveld ligt volgens het Actueel Hoogtebestand Ne<strong>de</strong>rland (AHN 2009) op circa<br />

33,6 m +NAP.


BAAC bv V.09.0200 Lonneker, Vergertsveldweg<br />

Figuur 1.1 Ligging <strong>van</strong> het plangebied (ANWB 2004).<br />

8


BAAC bv V.09.0200 Lonneker, Vergertsveldweg<br />

2 Bureauon<strong>de</strong>rzoek<br />

2.1 Werkwijze<br />

Tij<strong>de</strong>ns het bureauon<strong>de</strong>rzoek is met behulp <strong>van</strong> verschillen<strong>de</strong> bronnen informatie<br />

verzameld <strong>van</strong> bestaan<strong>de</strong> archeologische waar<strong>de</strong>n. Historische kaarten (voor zover<br />

beschikbaar) en <strong>de</strong> eerste kadastrale kaarten zijn bekeken om <strong>de</strong><br />

bewoningsgeschie<strong>de</strong>nis en eventuele wijzigingen in <strong>de</strong> percelering, wegontsluiting en<br />

bebouwing <strong>van</strong> <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rzoekslocatie te reconstrueren.<br />

De volgen<strong>de</strong> bronnen zijn geraadpleegd:<br />

• Archeologische verwachtingskaart <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>gemeente</strong> Ensche<strong>de</strong> (Boshoven et<br />

al. 2005).<br />

• Cultuurhistorische Waar<strong>de</strong>nkaart <strong>van</strong> Overijssel (Provincie Overrijssel 2009).<br />

• Centraal Archeologisch Archief (CAA), het Centraal Monumenten Archief<br />

(CMA) en <strong>de</strong> Indicatieve Kaart Archeologische Waar<strong>de</strong>n (IKAW) <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />

Rijksdienst voor Archeologie, Cultuurlandschap en Monumenten (RACM).<br />

Hierbij is het Archeologisch Informatie Systeem (ARCHIS-II) gebruikt (RCE<br />

2009).<br />

• De Hottinger Atlas <strong>van</strong> Noord en Oost Ne<strong>de</strong>rland (Versfelt 2003), <strong>de</strong> eerste<br />

kadastrale kaarten (WatWasWaar 2009) en <strong>de</strong> Historische Atlas <strong>van</strong> Overijssel<br />

(Uitgeverij Robas producties 1990).<br />

• Geologische kaart <strong>van</strong> Ne<strong>de</strong>rland (RGD 1984).<br />

• Rele<strong>van</strong>te literatuur met betrekking tot <strong>de</strong> geomorfologie, geologie,<br />

bo<strong>de</strong>mkun<strong>de</strong> en historie.<br />

2.2 Landschappelijke ontwikkeling<br />

Het Oost-Ne<strong>de</strong>rlandse zandgebied, waar het plangebied in ligt, bestaat uit stuwwallen,<br />

<strong>de</strong>kzandruggen en –koppen en beekdalen. Geduren<strong>de</strong> het Pleistoceen (2,5 miljoen tot<br />

10.000 jaar gele<strong>de</strong>n) zijn er verschei<strong>de</strong>ne zeer kou<strong>de</strong> perio<strong>de</strong>n geweest<br />

(glacialen/ijstij<strong>de</strong>n), afgewisseld met warmere perio<strong>de</strong>n (interglacialen). In <strong>de</strong><br />

voorlaatste ijstijd, het Saalien (370.000 – 130.000 jaar gele<strong>de</strong>n; bijlage 1) was<br />

Ne<strong>de</strong>rland ge<strong>de</strong>eltelijk met een dik pakket landijs be<strong>de</strong>kt. In <strong>de</strong>ze perio<strong>de</strong> wer<strong>de</strong>n als<br />

gevolg <strong>van</strong> het zich verplaatsen<strong>de</strong> landijs in verschillen<strong>de</strong> stadia <strong>de</strong> in <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rgrond<br />

aanwezige afzettingen opgestuwd (Berendsen 1998). On<strong>de</strong>r <strong>de</strong>ze omstandighe<strong>de</strong>n<br />

wer<strong>de</strong>n vooral in Mid<strong>de</strong>n-Ne<strong>de</strong>rland stuwwallen gevormd. De stuwwal bij Lonneker is<br />

door een ijslob <strong>van</strong>uit noordoostelijke richting opgestuwd.<br />

Geduren<strong>de</strong> <strong>de</strong> laatste ijstijd (Weichselien, 115.000 – 10.000 jaar gele<strong>de</strong>n) heeft het<br />

landijs Ne<strong>de</strong>rland niet bereikt. Wel is het klimaat tij<strong>de</strong>ns <strong>de</strong> laatste ijstijd <strong>van</strong> invloed<br />

geweest op het huidige landschap. In <strong>de</strong>ze perio<strong>de</strong> was weinig vegetatie aanwezig,<br />

waardoor lokaal zand gemakkelijk door <strong>de</strong> wind kon wor<strong>de</strong>n verplaatst (Berendsen<br />

1998). Dit zand werd als een af<strong>de</strong>kkend pakket afgezet en wordt <strong>de</strong>kzand genoemd.<br />

Kenmerkend voor <strong>de</strong>kzand zijn <strong>de</strong> afgeron<strong>de</strong> korrels en het goed gesorteer<strong>de</strong> fijne<br />

zand. Volgens <strong>de</strong> geologische kaart <strong>van</strong> Ne<strong>de</strong>rland (RGD 1984) ligt het plangebied op<br />

<strong>de</strong>kzand (vormeenheid Tw3). Volgens <strong>de</strong> geomorfologische kaart <strong>van</strong> Ne<strong>de</strong>rland (RCE<br />

2009) ligt het plangebied op een gor<strong>de</strong>l<strong>de</strong>kzandrug (vormeenheid 4K16). Dit is een<br />

<strong>de</strong>kzandrug die langs <strong>de</strong> rand <strong>van</strong> een stuwwal is opgewaaid. Op grond <strong>van</strong> een<br />

eventueel aanwezige bo<strong>de</strong>m binnen het <strong>de</strong>kzand kan het <strong>de</strong>kzand in twee pakketten<br />

9


BAAC bv V.09.0200 Lonneker, Vergertsveldweg<br />

zijn afgezet, namelijk Jong Dekzand I en II. Op <strong>de</strong> overgang tussen <strong>de</strong>ze twee<br />

pakketten is op sommige plaatsen een dunne bo<strong>de</strong>m gevormd (Berendsen 1998).<br />

Deze laag staat bekend als <strong>de</strong> Laag <strong>van</strong> Usselo en vertegenwoordigt een ou<strong>de</strong><br />

begroeiinghorizont die zich ontwikkeld heeft op een voormalig landoppervlak of als een<br />

veenlaag aan het voormalig landoppervlak. Deze laag dateert uit het Bølling- en/of<br />

Allerød-interstadiaal (circa 15.000 – 12.000 jaar gele<strong>de</strong>n).<br />

In het Holoceen, dat circa 10.000 jaar gele<strong>de</strong>n begon, werd geduren<strong>de</strong> het warmer en<br />

vochtiger wor<strong>de</strong>nd klimaat het <strong>de</strong>kzandreliëf door vegetatie vastgelegd. De vegetatie<br />

verhin<strong>de</strong>r<strong>de</strong> tevens verstuiving en erosie <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>de</strong>kzan<strong>de</strong>n, waardoor zich een bo<strong>de</strong>m<br />

kon gaan vormen.<br />

Binnen het plangebied komt volgens <strong>de</strong> bo<strong>de</strong>mkaart <strong>van</strong> Ne<strong>de</strong>rland (RCE 2009) een<br />

gooreerdgrond voor (vormeenheid pZn23) met grondwatertrap V. Bij grondwatertrap V<br />

ligt <strong>de</strong> gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> hoogste grondwaterstand (GHG) op


BAAC bv V.09.0200 Lonneker, Vergertsveldweg<br />

Op een kaart uit 1908 (figuur 2.1, Uitgeverij Robas Producties 1990) is zichtbaar dat<br />

het plangebied in het hei<strong>de</strong>gebied “het Lonneker Veld” valt. In het noordoostelijke <strong>de</strong>el<br />

ligt een bosje. Dergelijke hei<strong>de</strong>vel<strong>de</strong>n als het Lonneker Veld komen veelvuldig voor op<br />

hoge, voor landbouw ongeschikte gron<strong>de</strong>n of juist op drassige gron<strong>de</strong>n. Binnen het<br />

veld liggen kleine akkerbouwgebiedjes, zoals direct ten noor<strong>de</strong>n <strong>van</strong> het plangebied,<br />

die bewerkt wer<strong>de</strong>n door slechts enkele families. De akkers wor<strong>de</strong>n vaak omgeven<br />

door lager liggend gebied, waar zich wei- en hooilan<strong>de</strong>n bevin<strong>de</strong>n. Direct ten zui<strong>de</strong>n<br />

<strong>van</strong> het plangebied is <strong>de</strong> Vergertveldweg al aanwezig. Op <strong>de</strong> eerste kadastrale kaart<br />

uit <strong>de</strong> perio<strong>de</strong> 1820-1832 is zichtbaar dat op enkele tientallen meters ten zui<strong>de</strong>n <strong>van</strong><br />

het plangebied een stroom met <strong>de</strong> naam Esch bekke (Esch beek) loopt. Deze beek is<br />

op een min<strong>de</strong>r ge<strong>de</strong>tailleer<strong>de</strong> kaart uit het eind <strong>van</strong> <strong>de</strong> 18 e eeuw niet aangegeven<br />

(Versfeld 2003). In <strong>de</strong> administratie bij <strong>de</strong> kadastrale kaart is aangegeven dat het<br />

plangebied in gebruik is als hei<strong>de</strong> (WatWasWaar 2009); in Versfeld (2003) als woeste<br />

grond.<br />

11


BAAC bv V.09.0200 Lonneker, Vergertsveldweg<br />

Figuur 2.1 Uitsne<strong>de</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> topografische kaart uit 1908. De ligging <strong>van</strong> het plangebied is met <strong>de</strong> blauwe<br />

kleur aangegeven. De wit, rood gevlekte vlakken zijn hei<strong>de</strong>vel<strong>de</strong>n, <strong>de</strong> witte vlakken bouwland<br />

en <strong>de</strong> lichtgroene vlakken gras- of hooiland.<br />

2.3.2 Archeologie<br />

De archeologische verwachting voor het plangebied is op <strong>de</strong> archeologische<br />

verwachtingskaart <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>gemeente</strong> Ensche<strong>de</strong> mid<strong>de</strong>lhoog, maar ligt het in een gebied<br />

waar ontgravingen zijn geweest (Boshoven et al, 2005).<br />

Als bijlage 2 is een kaart opgenomen met daarop gecombineerd <strong>de</strong> Indicatieve Kaart<br />

Archeologische Waar<strong>de</strong>n (IKAW), Archeologische Monumenten Kaart (AMK), ARCHIS-<br />

12


BAAC bv V.09.0200 Lonneker, Vergertsveldweg<br />

meldingen en on<strong>de</strong>rzoeksmeldingen. De archeologische verwachting is op <strong>de</strong> IKAW<br />

gebaseerd op <strong>de</strong> statistische relatie tussen geomorfologie, bo<strong>de</strong>m en archeologische<br />

vindplaatsen. De kans op het aantreffen <strong>van</strong> archeologische resten in het plangebied is<br />

volgens <strong>de</strong> IKAW laag. Binnen het plangebied, het voormalige Lonneker Veld en <strong>de</strong><br />

gor<strong>de</strong>l<strong>de</strong>kzandrug, waar het plangebied op ligt, zijn geen archeologische monumenten<br />

of archeologische vindplaatsen bekend. Direct ten zui<strong>de</strong>n <strong>van</strong> <strong>de</strong> gor<strong>de</strong>l<strong>de</strong>kzandrug, op<br />

circa 500 m <strong>van</strong> het plangebied zijn wel een aantal waarnemingen gedaan. Dit<br />

betreffen waarnemingen <strong>van</strong> artefacten die ex-situ zijn aangetroffen bij archeologische<br />

booron<strong>de</strong>rzoeken, uitgevoerd door RAAP (Archis-waarnememingnummers 49783,<br />

49789 en 405603 bij respectievelijk on<strong>de</strong>rzoeksmeldingen 3411, id. en 16335). Hierbij<br />

zijn in <strong>de</strong> bovengrond een aantal fragmenten aar<strong>de</strong>werk uit <strong>de</strong> perio<strong>de</strong> Neolithicum –<br />

Late Mid<strong>de</strong>leeuwen, een vuursteenafslag uit het Mesolithicum of Neolithicum en een<br />

munt uit <strong>de</strong> Nieuwe tijd gevon<strong>de</strong>n. Bij een proefsleuvenon<strong>de</strong>rzoek (on<strong>de</strong>rzoeksmelding<br />

19854) is on<strong>de</strong>rmeer een fragment aar<strong>de</strong>werk uit <strong>de</strong> Late Mid<strong>de</strong>leeuwen aangetroffen<br />

(Archis-waarnemingsnummer 409445).<br />

De Cultuurhistorische Waar<strong>de</strong>nkaart <strong>van</strong> Overijssel (Provincie Overijssel, 2009) geeft<br />

geen bijzon<strong>de</strong>rhe<strong>de</strong>n aan.<br />

2.4 Archeologische verwachting<br />

2.4.1 Algemeen<br />

Het plangebied ligt op een gor<strong>de</strong>l<strong>de</strong>kzandrug, waar zich een gooreerdgrond heeft<br />

ontwikkeld.<br />

Archeologische vondsten en bewoningssporen kunnen bij een intact bo<strong>de</strong>mprofiel<br />

wor<strong>de</strong>n verwacht op of binnen 50 cm bene<strong>de</strong>n maaiveld. Bewoningssporen kunnen<br />

wor<strong>de</strong>n verwacht <strong>van</strong>af <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rzij<strong>de</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> Ah/Ap-horizont. Vanwege <strong>de</strong> hoge<br />

grondwaterstand is <strong>de</strong> kans op een goe<strong>de</strong> conservering <strong>van</strong> organische resten en<br />

botmateriaal groter dan bij <strong>de</strong> hoger gelegen en drogere bo<strong>de</strong>ms.<br />

2.4.2 Verwachting Paleolithicum tot IJzertijd<br />

Op basis <strong>van</strong> waarnemingen in <strong>de</strong> omgeving bestaat een mid<strong>de</strong>lhoge kans op het<br />

aantreffen <strong>van</strong> vondsten en/of sporen uit <strong>de</strong> perio<strong>de</strong>s uit het Mesolithicum en<br />

Neolithicum. De kans op het aantreffen <strong>van</strong> archeologische resten uit het Paleolithicum<br />

is laag. Uit het Mesolithicum en eventueel Paleolithicum kunnen vondststrooiingen <strong>van</strong><br />

vuurstenen artefacten, houtskoolpartikels of vondstconcentraties behoren<strong>de</strong> tot<br />

tij<strong>de</strong>lijke kampementen <strong>van</strong> mensen uit <strong>de</strong> jagers-verzamelaarscultuur wor<strong>de</strong>n<br />

verwacht. In <strong>de</strong> perio<strong>de</strong>n <strong>van</strong>af en na het Neolithicum gingen mensen se<strong>de</strong>ntair leven<br />

en kunnen sporen <strong>van</strong> ne<strong>de</strong>rzettingsterreinen bestaan<strong>de</strong> uit individuele huis- of<br />

boer<strong>de</strong>rijplaatsen met erven, afvalkuilen, waterputten en aar<strong>de</strong>werkstrooiing wor<strong>de</strong>n<br />

verwacht. Bij ne<strong>de</strong>rzettingterreinen kunnen grafvel<strong>de</strong>n voorkomen.<br />

Vanaf <strong>de</strong> Late Bronstijd wer<strong>de</strong>n do<strong>de</strong>n hoofdzakelijk gecremeerd en <strong>de</strong> as werd<br />

bijgezet in urnen al dan niet voorzien <strong>van</strong> een grafheuvel. Uit <strong>de</strong>ze perio<strong>de</strong> kunnen<br />

grafvel<strong>de</strong>n naast ne<strong>de</strong>rzettingsterreinen verwacht wor<strong>de</strong>n. Aan<strong>van</strong>kelijk heeft het<br />

ne<strong>de</strong>rzettingspatroon bestaan uit versprei<strong>de</strong> groepjes boer<strong>de</strong>rijen met een kleine<br />

oppervlakte bouwland. Vee liet men grazen in bossen in hoger gelegen gebied en<br />

beken vorm<strong>de</strong>n een waterbron.<br />

13


BAAC bv V.09.0200 Lonneker, Vergertsveldweg<br />

In <strong>de</strong> Late Bronstijd en <strong>de</strong> IJzertijd heeft Twente een grote bevolkingsdichtheid gekend<br />

(Scholte Lubberink 2007). De ne<strong>de</strong>rzettingen en bijbehoren<strong>de</strong> grafvel<strong>de</strong>n lagen echter<br />

hoofdzakelijk op korte afstand <strong>van</strong> elkaar op <strong>de</strong> hoge zandgron<strong>de</strong>n. Vanwege <strong>de</strong><br />

relatief lage ligging <strong>van</strong> het plangebied wor<strong>de</strong>n geen sporen verwacht uit <strong>de</strong> perio<strong>de</strong>s<br />

<strong>van</strong>af <strong>de</strong> Late Bronstijd tot <strong>de</strong> Late IJzertijd.<br />

2.4.3 Verwachting IJzertijd tot <strong>de</strong> Mid<strong>de</strong>leeuwen<br />

Aan het eind <strong>van</strong> <strong>de</strong> IJzertijd wer<strong>de</strong>n ook <strong>de</strong> lagere <strong>de</strong>len <strong>van</strong> het landschap in gebruik<br />

genomen. Tussen <strong>de</strong> Late IJzertijd en Vroeg Romeinse tijd lijkt er op diverse plaatsen<br />

sprake <strong>van</strong> continuïteit wat betreft <strong>de</strong> locaties <strong>van</strong> ne<strong>de</strong>rzettingen (Scholte Lubberink<br />

2007). De ne<strong>de</strong>rzettingen uit <strong>de</strong> Mid<strong>de</strong>n- en Laat Romeinse tijd concentreren zich in<br />

tegenstelling tot <strong>de</strong> voorgaan<strong>de</strong> perio<strong>de</strong> weer op <strong>de</strong> hoge en droge <strong>de</strong>len <strong>van</strong> het<br />

landschap. Aan het ein<strong>de</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> Romeinse tijd nam <strong>de</strong> bevolkingsdichtheid sterk af.<br />

De verwachting op het aantreffen <strong>van</strong> resten uit <strong>de</strong> Late IJzertijd tot Mid<strong>de</strong>n Romeinse<br />

tijd is daarom mid<strong>de</strong>lhoog, terwijl die voor <strong>de</strong> Laat Romeinse tijd laag is.<br />

2.4.4 Verwachting Mid<strong>de</strong>leeuwen tot he<strong>de</strong>n<br />

De afname <strong>van</strong> <strong>de</strong> bevolkingsdichtheid liep door tot aan <strong>de</strong> Late Mid<strong>de</strong>leeuwen. In<br />

<strong>de</strong>ze perio<strong>de</strong> ontston<strong>de</strong>n op hogere zandgron<strong>de</strong>n aaneengesloten escomplexen, vaak<br />

omgeven door grasland. Voor landbouw ongeschikte gron<strong>de</strong>n wer<strong>de</strong>n gebruikt als<br />

hei<strong>de</strong>veld, waarbij mogelijk grond werd afgeplagd ten behoeve <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />

potstalbemesting. Het grondgebruik aan het begin <strong>van</strong> <strong>de</strong> 19 e eeuw bestond in het<br />

plangebied uit hei<strong>de</strong> met enkele landbouwgebie<strong>de</strong>n in <strong>de</strong> directe omgeving. De<br />

bereikbaarheid tussen <strong>de</strong> diverse gebie<strong>de</strong>n verliep langs voorlopers <strong>van</strong> <strong>de</strong> huidige<br />

wegen. De verwachting op het aantreffen <strong>van</strong> sporen uit <strong>de</strong> Mid<strong>de</strong>leeuwen en <strong>de</strong><br />

Nieuwe tijd is laag.<br />

14


BAAC bv V.09.0200 Lonneker, Vergertsveldweg<br />

3 Inventariserend Veldon<strong>de</strong>rzoek<br />

3.1 Werkwijze<br />

Het inventariserend veldon<strong>de</strong>rzoek is uitgevoerd op basis <strong>van</strong> <strong>de</strong> resultaten <strong>van</strong> het<br />

bureauon<strong>de</strong>rzoek. Hierbij is <strong>de</strong> tij<strong>de</strong>ns het bureauon<strong>de</strong>rzoek opgestel<strong>de</strong> archeologische<br />

verwachting in het veld getoetst.<br />

Allereerst hebben waarnemingen in het plangebied plaatsgehad om <strong>de</strong> aanwezigheid<br />

<strong>van</strong> archeologische resten te kunnen beoor<strong>de</strong>len.<br />

Vanwege <strong>de</strong> mid<strong>de</strong>lhoge verwachting op het aantreffen <strong>van</strong> archeologische resten Late<br />

IJzertijd tot Mid<strong>de</strong>n Romeinse tijd is een karterend booron<strong>de</strong>rzoek uitgevoerd volgens<br />

standaardmetho<strong>de</strong> C1 (SIKB 2006b). Hierbij wordt er <strong>van</strong> uitgegaan dat eventuele<br />

archeologische vindplaatsen zich kenmerken door een strooiing <strong>van</strong> overwegend<br />

aar<strong>de</strong>werk. Met <strong>de</strong>ze metho<strong>de</strong> wor<strong>de</strong>n gemid<strong>de</strong>ld 11 boringen per hectare verricht met<br />

een megaboor met een diameter <strong>van</strong> 15 cm.<br />

In het plangebied zijn zo 4 boringen geplaatst. De boringen zijn uitgevoerd tot<br />

maximaal 80 cm bene<strong>de</strong>n maaiveld.<br />

De locaties <strong>van</strong> <strong>de</strong> boringen zijn ingemeten met GPS, waarbij <strong>de</strong> afwijking maximaal 2<br />

meter bedraagt.<br />

Rele<strong>van</strong>te bo<strong>de</strong>mmonsters uit <strong>de</strong> boringen zijn in het veld gezeefd over een zeef met<br />

maaswijdte <strong>van</strong> 4 mm. Het zeefresidu is met het oog gecontroleerd op <strong>de</strong><br />

aanwezigheid <strong>van</strong> archeologische indicatoren. De resten kunnen aanwijzingen zijn<br />

voor <strong>de</strong> aanwezigheid <strong>van</strong> een archeologische vindplaats ter plaatse of in <strong>de</strong> nabijheid<br />

<strong>van</strong> <strong>de</strong> betreffen<strong>de</strong> boring(en). Deze indicatoren bestaan bijvoorbeeld uit aar<strong>de</strong>werk,<br />

verbran<strong>de</strong> huttenleem, vuursteen, metaal, houtskool en al dan niet verbrand bot. Om<br />

inzicht te krijgen in <strong>de</strong> bo<strong>de</strong>mkundige en lithologische gesteldheid <strong>van</strong> <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rgrond,<br />

zijn <strong>de</strong> boringen lithologisch (volgens <strong>de</strong> NEN 5104) en bo<strong>de</strong>mkundig beschreven<br />

(volgens De Bakker & Schelling 1989). Eveneens is gekeken naar <strong>de</strong> mate <strong>van</strong><br />

intactheid <strong>van</strong> het bo<strong>de</strong>mprofiel. Een nog intact bo<strong>de</strong>mprofiel kan betekenen dat een<br />

eventueel aanwezige vindplaats nog gaaf en goed geconserveerd is.<br />

Het veldon<strong>de</strong>rzoek heeft plaatsgevon<strong>de</strong>n op 29 juni 2009. In navolgen<strong>de</strong> paragrafen<br />

wor<strong>de</strong>n <strong>de</strong> resultaten <strong>van</strong> het veldon<strong>de</strong>rzoek beschreven. Het hoofdstuk wordt<br />

afgesloten met een archeologische interpretatie. De locaties <strong>van</strong> <strong>de</strong> boringen staan<br />

weergegeven op <strong>de</strong> boorpuntenkaart (bijlage 3). De boorbeschrijvingen bevin<strong>de</strong>n zich<br />

in bijlage 4.<br />

3.2 Veldwaarnemingen<br />

Het plangebied is volgens een grondgebruiker sinds medio 2008 in gebruik als<br />

volkstuin (figuur 3.1). Door <strong>de</strong> aanwezige begroeiing in <strong>de</strong> tuinen waren aan het<br />

maaiveld geen aanwijzingen zichtbaar die zou<strong>de</strong>n kunnen dui<strong>de</strong>n op <strong>de</strong> aanwezigheid<br />

<strong>van</strong> archeologische resten in <strong>de</strong> bo<strong>de</strong>m.<br />

15


BAAC bv V.09.0200 Lonneker, Vergertsveldweg<br />

Figuur 3.1: Zicht op het plangebied in noor<strong>de</strong>lijke richting <strong>van</strong>uit <strong>de</strong> zuidwesthoek.<br />

3.3 Karterend booron<strong>de</strong>rzoek<br />

3.3.1 Lithologie en bo<strong>de</strong>mopbouw<br />

De vier geplaatste boringen vertoon<strong>de</strong>n alle een verstoor<strong>de</strong> bo<strong>de</strong>mopbouw. In <strong>de</strong><br />

boringen 1, 3 en 4 is een menglaag aangetroffen tussen <strong>de</strong> bouwvoor en <strong>de</strong> C-horizont<br />

(30-50 cm bene<strong>de</strong>n maaiveld). Deze laag bestaat uit <strong>de</strong>len <strong>van</strong> zowel <strong>de</strong> humeuze A-<br />

als <strong>de</strong> C-horizont. Een <strong>de</strong>rgelijke verstoor<strong>de</strong> laag komt ter plaatse <strong>van</strong> boring 2 <strong>van</strong>af<br />

het maaiveld voor. De C-horizont bestaat uit <strong>de</strong>kzand.<br />

3.3.2 Archeologische indicatoren<br />

Bij controle <strong>van</strong> het opgeboor<strong>de</strong> bo<strong>de</strong>mmateriaal zijn geen archeologische indicatoren<br />

aangetroffen. In <strong>de</strong> menglaag ter plaatse <strong>van</strong> 3 is wel kolengruis aangetroffen.<br />

3.4 Archeologische interpretatie<br />

In <strong>de</strong> boringen zijn geen archeologische resten of indicatoren aangetroffen en <strong>de</strong>rhalve<br />

kan, me<strong>de</strong> gezien <strong>de</strong> grote mate <strong>van</strong> verstoring <strong>van</strong> <strong>de</strong> oorspronkelijke bo<strong>de</strong>m tot in <strong>de</strong><br />

C-horizont <strong>de</strong> archeologische verwachting voor het plangebied wor<strong>de</strong>n bijgesteld naar<br />

een lage verwachting voor alle perio<strong>de</strong>n.<br />

16


BAAC bv V.09.0200 Lonneker, Vergertsveldweg<br />

4 Conclusie en aanbevelingen<br />

4.1 Conclusie<br />

Het plangebied is gesitueerd op een voormalig hei<strong>de</strong>veld, dat mogelijk gebruikt is als<br />

brongebied voor het steken <strong>van</strong> plaggen ter behoeve <strong>van</strong> potstalbemesting. De grond<br />

is bij <strong>de</strong> omvorming <strong>van</strong> weiland naar volkstuin in 2008 omgezet. Bij het<br />

inventariserend veldon<strong>de</strong>rzoek is naar voren is gekomen dat het <strong>de</strong> grond tot circa 50<br />

cm bene<strong>de</strong>n maaiveld is bewerkt. Het archeologisch niveau werd tussen het maaiveld<br />

en 50 cm bene<strong>de</strong>n maaiveld verwacht. Dit niveau is niet meer intact aanwezig.<br />

4.2 Aanbevelingen<br />

Op basis <strong>van</strong> <strong>de</strong> resultaten <strong>van</strong> on<strong>de</strong>rhavig on<strong>de</strong>rzoek adviseert BAAC bv dat een<br />

archeologisch vervolgon<strong>de</strong>rzoek niet noodzakelijk is.<br />

Bovenstaand advies vormt een zogenaamd selectieadvies. Dit betekent niet dat reeds<br />

gestart kan wor<strong>de</strong>n met bo<strong>de</strong>mverstoren<strong>de</strong> activiteiten of <strong>de</strong> daarop voorberei<strong>de</strong>n<strong>de</strong><br />

activiteiten. Het selectieadvies dient namelijk eerst beoor<strong>de</strong>eld te wor<strong>de</strong>n door <strong>de</strong><br />

bevoeg<strong>de</strong> overheid (<strong>gemeente</strong> Ensche<strong>de</strong>) en leidt tot een selectiebesluit.<br />

Hoewel getracht is een zo gefun<strong>de</strong>erd mogelijk advies te geven op grond <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />

gebruikte on<strong>de</strong>rzoeksmetho<strong>de</strong>n, kan <strong>de</strong> aanwezigheid <strong>van</strong> archeologische sporen of<br />

resten nooit volledig wor<strong>de</strong>n uitgesloten in <strong>de</strong> gebie<strong>de</strong>n waarvoor geen<br />

vervolgon<strong>de</strong>rzoek wordt aanbevolen. BAAC bv wil er daarom op wijzen dat men bij<br />

bo<strong>de</strong>mverstoren<strong>de</strong> activiteiten alert dient te zijn op <strong>de</strong> aanwezigheid <strong>van</strong><br />

archeologische waar<strong>de</strong>n (zoals vondstmateriaal en grondsporen). Bij het aantreffen<br />

<strong>van</strong> <strong>de</strong>ze waar<strong>de</strong>n dient hier<strong>van</strong> melding te maken bij <strong>de</strong> minister (in praktijk <strong>de</strong> RCE)<br />

conform artikel 53 <strong>van</strong> <strong>de</strong> Monumentenwet 1988.<br />

17


BAAC bv V.09.0200 Lonneker, Vergertsveldweg<br />

18


BAAC bv V.09.0200 Lonneker, Vergertsveldweg<br />

Geraadpleeg<strong>de</strong> bronnen<br />

Literatuur<br />

Bakker, H. <strong>de</strong> & J. Schelling, 1989. Systeem <strong>van</strong> bo<strong>de</strong>mclassificatie voor Ne<strong>de</strong>rland.<br />

Staring Centrum, Wageningen<br />

Berendsen, H.J.A., 1998. De vorming <strong>van</strong> het land. Van Gorcum, Assen.<br />

Boshoven, E.H., R.M. Lotte, A.G. Ol<strong>de</strong>menger, L.A. Tebbens en J.M.J. Willems,<br />

2005. Gemeente Ensche<strong>de</strong>, archeologische verwachtingskaart. BAAC-rapport 04.238.<br />

BAAC bv Deventer.<br />

Bondt, S. <strong>de</strong>, 2009. On<strong>de</strong>rzoeksvoorstel – plan <strong>van</strong> aanpak Bureauon<strong>de</strong>rzoek en<br />

Inventariserend veldon<strong>de</strong>rzoek (karteren<strong>de</strong> fase) Vergertsveld weg te Lonneker. BAAC<br />

bv, ‘s Hertogenbosch.<br />

Mul<strong>de</strong>r, E.F.J. <strong>de</strong>, M.C. Geluk, I.L. Ritsema, W.E. Westerhof, T.E. Wong, 2003. De<br />

on<strong>de</strong>rgrond <strong>van</strong> Ne<strong>de</strong>rland. Wolters-Noordhoff, Groningen.<br />

Ne<strong>de</strong>rlands Centrum <strong>van</strong> Normalisatie (NEN), 1989. Classificatie <strong>van</strong> onverhar<strong>de</strong><br />

grondmonsters. NEN 5104. Delft.<br />

Scholte Lubberink, H.B.G., 2007. Gemeente Dinkelland: archeologische<br />

verwachtings- en advieskaart. RAAP B.V. Amsterdam.<br />

Stichting Infrastructuur Kwaliteitsborging Bo<strong>de</strong>mbeheer (SIKB), 2006.<br />

Kwaliteitsnorm Ne<strong>de</strong>rlandse Archeologie, versie 3.1. SIKB, Gouda.<br />

Stichting Infrastructuur Kwaliteitsborging Bo<strong>de</strong>mbeheer (SIKB), 2008. Leidraad<br />

archeologisch on<strong>de</strong>rzoek <strong>van</strong> beekdalen in Pleistoceen Ne<strong>de</strong>rland, versie 1.0. SIKB,<br />

Gouda.<br />

Zonneveld, J.I.S., 1993. Levend land, <strong>de</strong> geografie <strong>van</strong> het Ne<strong>de</strong>rlandse landschap.<br />

Bohn Stafleu <strong>van</strong> Loghum, Houten/Antwerpen.<br />

Geraadpleeg<strong>de</strong> kaarten<br />

ANWB, 2004. Topografische atlas Overijssel (1:25.000). ANWB, Den Haag.<br />

Rijks Geologisch Dienst, 1984. Geologische kaart <strong>van</strong> Ne<strong>de</strong>rland 1:50.000. Kaartblad<br />

28 Oost/29. RGD, Haarlem.<br />

Uitgeverij Robas Producties, 1990. Historische Atlas Overijssel,<br />

Chromotopografische Kaart <strong>de</strong>s Rijks 1:25.000. Den Ilp.<br />

Versfelt, H.J., 2003. De Hottinger-atlas <strong>van</strong> Noord- en Oost-Ne<strong>de</strong>rland 1773-1794,<br />

Heveskes Uitgevers, Groningen.<br />

Wolters-Noordhoff Atlasproducties, 1990. Grote Historische Atlas <strong>van</strong> Ne<strong>de</strong>rland<br />

1:50.000, Oost-Ne<strong>de</strong>rland 1830-1855, Wolters-Noordhoff BV, Groningen.<br />

Geraadpleeg<strong>de</strong> websites<br />

AHN, 2009. Actueel Hoogtebestand Ne<strong>de</strong>rland, online geraadpleegd in juni 2009 via<br />

www.ahn.nl<br />

19


BAAC bv V.09.0200 Lonneker, Vergertsveldweg<br />

Provincie Overijssel, 2009. Cultuurhistorische Waar<strong>de</strong>nkaart. Online geraadpleegd in<br />

juni 2009 via http://provincie.overijssel.nl/cultuurhistorie<br />

Rijksdienst voor het Cultuurhistorisch Erfgoed (RCE), 2009. Centraal<br />

Archeologisch Archief (CAA), het Centraal Monumenten Archief (CMA) en <strong>de</strong><br />

Indicatieve Kaart Archeologische Waar<strong>de</strong>n (IKAW) afkomstig <strong>van</strong> ARCHIS-II.<br />

Amersfoort. Online geraadpleegd in juni 2009.<br />

WatWasWaar, 2009. Website met historisch kaartmateriaal, online geraadpleegd in<br />

juni 2009 via http://watwaswaar.nl/.<br />

20


BAAC bv V.09.0200 Lonneker, Vergertsveldweg<br />

Verklaren<strong>de</strong> woor<strong>de</strong>nlijst<br />

A-horizont Donkergekleur<strong>de</strong> bo<strong>de</strong>mhorizont waarin humus door bo<strong>de</strong>mdieren,<br />

planten,schimmels en bacteriën is omgezet en gemengd met <strong>de</strong> eventuele<br />

minerale <strong>de</strong>len<br />

A/C profiel Bo<strong>de</strong>mprofiel waarin een humusrijke A-horizont direct gelegen is op het<br />

ongeroer<strong>de</strong> moe<strong>de</strong>rmateriaal (C-horizont).<br />

Archeologie Wetenschap die zich ten doel stelt om door mid<strong>de</strong>l <strong>van</strong> studie <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />

materiële nalatenschap inzicht te verwerven in alle facetten <strong>van</strong> menselijke<br />

samenlevingen in het verle<strong>de</strong>n.<br />

B-horizont Een minerale (soms moerige) horizont in een bo<strong>de</strong>m, waarin een of meer<br />

<strong>van</strong> <strong>de</strong> volgen<strong>de</strong> kenmerken voorkomen:<br />

Inspoeling <strong>van</strong> kleimineralen, aluminium, ijzer of humus uit hoger liggen<strong>de</strong><br />

horizonten, al dan niet in combinatie (bijna) volledige homogenisatie met<br />

bovendien zodanige veran<strong>de</strong>ringen dat:<br />

• Nieuwvorming <strong>van</strong> kleimineralen is opgetre<strong>de</strong>n en/of<br />

• Aluminium en ijzer(hydro)oxi<strong>de</strong>n zijn vrijgekomen, of<br />

• Een blokkige of prismatische structuur is ontstaan.<br />

C-horizont Weinig (C1) of niet (C2) door bo<strong>de</strong>mprocessen veran<strong>de</strong>rd sediment of<br />

eventueel verweerd vast gesteente volgend op vast gesteente. Om te<br />

wor<strong>de</strong>n geclassificeerd als C-horizont dient het om soortgelijk materiaal te<br />

gaan als hetgeen waarin <strong>de</strong> A- en B-horizonten zijn ontwikkeld.<br />

Dekzand Fijnzandige afzettingen die on<strong>de</strong>r kou<strong>de</strong> omstandighe<strong>de</strong>n voornamelijk door<br />

windwerking ontstaan zijn; <strong>de</strong> <strong>de</strong>kzan<strong>de</strong>n uit <strong>de</strong> laatste ijstijd vormen in grote<br />

<strong>de</strong>len <strong>van</strong> Ne<strong>de</strong>rland een '<strong>de</strong>k'<br />

Es Oud bouwland, door eeuwenlange bemesting opgehoogd en dat daardoor<br />

een relatief hoge ligging en een humeuze bo<strong>de</strong>m (enkeerd-grond) heeft. (De<br />

term es wordt in Noord- en Oost-Ne<strong>de</strong>rland gebruikt. In Mid<strong>de</strong>n-Ne<strong>de</strong>rland<br />

spreekt men <strong>van</strong> enk of eng en in Zuid-Ne<strong>de</strong>rland <strong>van</strong> akker of veld).<br />

Formatie Een sedimentpakket dat qua herkomst en lithologische samenstelling een<br />

eenheid vormt.<br />

Holoceen Jongste geologisch tijdvak (<strong>van</strong>af <strong>de</strong> laatste IJstijd: ca. 8800 jaar v. Chr. tot<br />

he<strong>de</strong>n)<br />

Horizont Een qua kleur, textuur en wordingsgeschie<strong>de</strong>nis homogene bo<strong>de</strong>mlaag met<br />

karakteristieke eigenschappen<br />

Ne<strong>de</strong>rzetting (-sterrein) Woonplaats; <strong>de</strong> aard en samenstelling <strong>van</strong> het in het veld aangetroffen<br />

sporen en materiaal wordt geïnterpreteerd als resten <strong>van</strong> bewoning in het<br />

verle<strong>de</strong>n.<br />

Plaggen<strong>de</strong>k Oud verhoogd bouwland, ontstaan door ophoging ten gevolge <strong>van</strong><br />

bemesting. Voor <strong>de</strong> bemesting wer<strong>de</strong>n plaggen of met zand vermeng<strong>de</strong><br />

potstalmest opgebracht. In geval <strong>van</strong> een es is <strong>de</strong> opgebrachte laag ten<br />

minste 50 cm dik. De term es is gangbaar in Noord- en Oost-Ne<strong>de</strong>rland. In<br />

Mid<strong>de</strong>n-Ne<strong>de</strong>rland wordt gesproken <strong>van</strong> enk of eng en in Zuid-Ne<strong>de</strong>rland<br />

<strong>van</strong> akker of veld.<br />

Podzol Bo<strong>de</strong>m met een uitspoelingslaag (E-horizont) en een inspoelingslaag (B-horizont).<br />

Het gehele proces <strong>van</strong> het uitlogen <strong>van</strong> <strong>de</strong> E-horizont en <strong>de</strong> vorming <strong>van</strong> een Bhorizont<br />

door inspoeling <strong>van</strong> humus en ijzer heet podzolering.<br />

Saalien Voorlaatste glaciaal, waarin het landijs tot in Ne<strong>de</strong>rland doordrong<br />

(vorming stuwwallen), ca. 200.000-130.000 jaar gele<strong>de</strong>n.<br />

Sediment Afzetting gevormd door accumulatie <strong>van</strong> losse gesteentefragmentjes (zoals<br />

zand of klei) en eventueel <strong>de</strong>len <strong>van</strong> organismen.<br />

Weichselien Geologische perio<strong>de</strong> (laatste ijstijd, waarin het landijs Ne<strong>de</strong>rland niet<br />

bereikte), ca. 120.000-10.000 jaar gele<strong>de</strong>n.<br />

21


BAAC bv V.09.0200 Lonneker, Vergertsveldweg<br />

22


<strong>Bijlage</strong> 1<br />

Overzicht <strong>van</strong> geologische en archeologische tijdvakken


Overzicht geologische en archeologische tijdvakken<br />

Ou<strong>de</strong>rdom<br />

in jaren<br />

11.755<br />

12.745<br />

13.675<br />

14.025<br />

15.700<br />

29.000<br />

50.000<br />

75.000<br />

115.000<br />

130.000<br />

370.000<br />

410.000<br />

475.000<br />

850.000<br />

2.600.000<br />

Chronostratigrafie MIS Lithostratigrafie<br />

Holoceen 1<br />

Laat-<br />

Weichselien<br />

(Laat-<br />

Glaciaal)<br />

Mid<strong>de</strong>n-<br />

Weichselien<br />

(Pleniglaciaal)<br />

Vroeg-<br />

Weichselien<br />

(Vroeg-<br />

Glaciaal)<br />

Eemien<br />

(warme perio<strong>de</strong>)<br />

Late Dryas<br />

(koud)<br />

Allerød<br />

(warm)<br />

Vroege Dryas<br />

(koud)<br />

Bølling<br />

(warm)<br />

Laat-<br />

Pleniglaciaal<br />

Mid<strong>de</strong>n-<br />

Pleniglaciaal<br />

Vroeg-<br />

Pleniglaciaal<br />

2<br />

3<br />

4<br />

5a<br />

5b<br />

5c<br />

5d<br />

5e<br />

Saalien (ijstijd) 6<br />

Holsteinien<br />

(warme perio<strong>de</strong>)<br />

Elsterien (ijstijd)<br />

Cromerien<br />

(warme perio<strong>de</strong>)<br />

Pre-Cromerien<br />

Formaties: Naaldwijk<br />

(marien), Nieuwkoop<br />

(veen), Echteld (fluviatiel)<br />

Formatie<br />

<strong>van</strong><br />

Kreftenheye<br />

Formatie<br />

<strong>van</strong><br />

Urk<br />

Formatie<br />

<strong>van</strong><br />

Sterksel<br />

Eem<br />

Formatie<br />

Formatie<br />

<strong>van</strong> Drente<br />

Formatie<br />

<strong>van</strong> Peelo<br />

Formatie<br />

<strong>van</strong><br />

Boxtel<br />

Formatie<br />

<strong>van</strong><br />

Beeg<strong>de</strong>n


Cal. jaren<br />

v/n Chr.<br />

1500<br />

450<br />

12<br />

0<br />

800<br />

2000<br />

4900<br />

5300<br />

8800<br />

35.000<br />

300.000<br />

1950<br />

815<br />

3755<br />

7020<br />

8240<br />

11.755<br />

12.745<br />

13.675<br />

14.025<br />

15.700<br />

75.000<br />

115.000<br />

130.000<br />

14 C jaren Chronostratigrafie<br />

0<br />

2650<br />

5000<br />

8000<br />

9000<br />

10.150<br />

10.800<br />

11.800<br />

12.000<br />

13.000<br />

Laat-<br />

Weichselien<br />

(Laat-<br />

Glaciaal)<br />

Mid<strong>de</strong>n-<br />

Weichselien<br />

(Pleniglaciaal)<br />

Vroeg-<br />

Weichselien<br />

(Vroeg-<br />

Glaciaal)<br />

Subatlanticum<br />

koeler<br />

vochtiger<br />

Pollen<br />

zones<br />

Vb2<br />

Vb1<br />

Va<br />

IVb<br />

Subboreaal<br />

koeler<br />

droger IVa<br />

Atlanticum<br />

warm<br />

vochtig<br />

Boreaal<br />

warmer<br />

Preboreaal<br />

warmer<br />

Eemien<br />

(warme perio<strong>de</strong>)<br />

Saalien (ijstijd)<br />

III<br />

II<br />

Late Dryas LW III<br />

I<br />

Vegetatie<br />

Loofbos<br />

eik en hazelaar<br />

overheersen<br />

haagbeuk<br />

veel cultuurplanten<br />

rogge, boekweit,<br />

korenbloem<br />

Loofbos<br />

eik en hazelaar<br />

overheersen<br />

beuk>1% invloed<br />

landbouw<br />

(granen)<br />

Loofbos<br />

eik, els en hazelaar<br />

overheersen<br />

in zui<strong>de</strong>n speelt<br />

lin<strong>de</strong> een grote rol<br />

<strong>de</strong>n overheerst<br />

hazelaar, eik, iep,<br />

lin<strong>de</strong>, es<br />

eerst berk en later<br />

<strong>de</strong>n overheersend<br />

parklandschap<br />

Allerød LW II<br />

<strong>de</strong>nnen- en<br />

berkenbossen<br />

Vroege Dryas<br />

open<br />

parklandschap<br />

LWI open vegetatie met<br />

Bølling<br />

krui<strong>de</strong>n en<br />

berkenbomen<br />

perio<strong>de</strong>n met een<br />

poolwoestijn en<br />

perio<strong>de</strong>n met een<br />

toendra<br />

perio<strong>de</strong>n met bos<br />

en perio<strong>de</strong>n met<br />

een subarctisch<br />

open landschap<br />

loofbos<br />

Archeologische<br />

perio<strong>de</strong>n<br />

Nieuwe tijd<br />

Mid<strong>de</strong>leeuwen<br />

Romeinse tijd<br />

IJzertijd<br />

Bronstijd<br />

Neolithicum<br />

Mesolithicum<br />

Laat-Paleolithicum<br />

Mid<strong>de</strong>n-Paleolithicum<br />

Vroeg-Paleolithicum<br />

Chronostratigrafie voor Noordwest-Europa volgens Zagwijn (1974), Van<strong>de</strong>nberghe (1985) en De Mul<strong>de</strong>r et al.<br />

(2003). Lithostratigrafie<br />

volgens De Mul<strong>de</strong>r et al. (2003). Mariene isotoop stadium (MIS) volgens Bassinot et al. (1994). Atmosferische data volgens Stuiver et al.<br />

(1998).<br />

Zuurstofisotoop calibratie (OxCal) versie 3.9 Bronk Ramsey (2003), toegepast op het Laat-Weichselien en het Holoceen.<br />

Archeologische perio<strong>de</strong>-in<strong>de</strong>ling en ou<strong>de</strong>rdom volgens <strong>de</strong> Rijksdienst voor het Oudheidkundig Bo<strong>de</strong>mon<strong>de</strong>rzoek (ROB).<br />

Vegetatie bewerkt volgens Berendsen (2000). Pollenzones volgens P. Vos & P. Ki<strong>de</strong>n (2005).


<strong>Bijlage</strong> 2<br />

Indicatieve waar<strong>de</strong>n met AMK-terreinen, waarnemingen<br />

en on<strong>de</strong>rzoeken


4704<br />

476.000<br />

475.000<br />

474.000<br />

!<br />

4631<br />

256.000<br />

256.000<br />

4628<br />

!<br />

2773<br />

28164<br />

Lonneker, Vergertsveldweg<br />

IKAW 3.0<br />

on<strong>de</strong>rzoeksmeldingen<br />

on<strong>de</strong>rzoeksmeldingen<br />

plangebied<br />

257.000<br />

257.000<br />

20203<br />

hoge trefkans<br />

mid<strong>de</strong>lhoge trefkans<br />

lage trefkans<br />

zeer lage trefkans<br />

onbekend<br />

!<br />

!<br />

19853<br />

49783<br />

! ! !<br />

! 19854<br />

405619<br />

3411<br />

405625<br />

55448<br />

409443<br />

16335<br />

258.000<br />

!<br />

405623<br />

49789<br />

409445<br />

!<br />

405621<br />

!<br />

258.000<br />

4636<br />

!<br />

28502<br />

56873<br />

49785<br />

!<br />

3661<br />

!<br />

56871<br />

405627<br />

49792<br />

!<br />

49765<br />

49759<br />

30665<br />

476.000<br />

475.000<br />

474.000<br />

!<br />

12598<br />

�<br />

�<br />

0 250 500 750 1.000 m


<strong>Bijlage</strong> 3<br />

Boorpuntenkaart


475.600<br />

475.500<br />

475.400<br />

257.300<br />

257.300<br />

Vergertsveldweg<br />

Lonneker, Vergertsveldweg<br />

Boorpuntenkaart<br />

!.<br />

3<br />

4<br />

!.<br />

!.<br />

1<br />

!. 2<br />

257.400<br />

257.400<br />

�<br />

�<br />

0 10 20 30 40 50 m<br />

475.600<br />

475.500<br />

475.400


<strong>Bijlage</strong> 4<br />

Boorstaten


oring: 09200-1<br />

beschrijver: WB, datum: 29-6-2009, X: 257.368, Y: 475.420, precisie locatie: 1 m, coördinaatsysteem: Rijksdriehoeksmeting, kaartblad: 28H, boortype: E<strong>de</strong>lman-15 cm, doel<br />

boring: archeologie - kartering, vondstzichtbaarheid: slecht, provincie: Overijssel, <strong>gemeente</strong>: Ensche<strong>de</strong>, plaatsnaam: Lonneker, opdrachtgever: De tuin<strong>de</strong>rs <strong>van</strong> Achter es,<br />

uitvoer<strong>de</strong>r: BAAC bv<br />

0 cm -Mv<br />

Lithologie: zand, matig siltig, matig humeus, bruingrijs, matig fijn, kalkloos<br />

Bo<strong>de</strong>mkundig: regelmatig geploegd/bewerkte A-horizont<br />

30 cm -Mv<br />

Algemeen: aard bovengrens: abrupt (

Hooray! Your file is uploaded and ready to be published.

Saved successfully!

Ooh no, something went wrong!