pom-2017-3-artikel1

SO-Expertise
Passend Ommoord:
op naar een duurzame
integratie van regulier
en speciaal onderwijs
Samenwerkingsverband PPO Rotterdam is samen met acht scholen in de Rotterdamse wijk
Ommoord sinds enkele jaren bezig om alle kinderen een passende plek te bieden. Passend
Ommoord is een door de wijk gedragen project dat draait om de integratie van so en sbo in
het regulier onderwijs door leraren zowel in theorie als in praktijk verder te professionaliseren.
Passend Ommoord hanteert een door alle deelnemende scholen gedragen, integrale, interzuilaire
aanpak en dat maakt het extra bijzonder.
De deelnemende scholen in de wijk hebben een
zogenaamde expertiseleraar aangewezen die wordt
opgeleid tot de gedragsspecialist van de school.
Via meeloopdagen en studiebijeenkomsten worden
deze specialisten zo goed mogelijk uitgerust om de
omgang met kinderen die afwijkend gedrag vertonen
zo effectief mogelijk te maken. Via die leerkracht
kunnen collega’s in de reguliere scholen ook van
dichtbij gedragsexpertise de klas binnenhalen. Passend
Ommoord is bedacht en in samenwerking met enkele
collega’s van PPO Rotterdam, de scholen in de wijk
en so-school de Piloot opgestart door Door Faber. “Ik
ben trots op de mooie start die we met dit project
gemaakt hebben. We beogen met elkaar een duurzame
verandering en dienen vanuit de essentie van wie we
zijn een gemeenschappelijk belang: alle kinderen in
Ommoord een passende plek bieden. We willen onszelf
competent voelen om te kunnen omgaan met de
behoeften van alle kinderen. Dat doen we samen.”
Om thuisnabij onderwijs mogelijk te maken was
het nodig om de basis van passend onderwijs de
scholen in te brengen. “Vanuit die gedachte wilden
we expertise invliegen”, zegt Faber. “PPO Rotterdam
stelde professionaliseringsgeld beschikbaar aan
scholen die plannen hiervoor inleverden. De uitvoer van
Passend Ommoord is in de laatste fase. Dit jaar zijn
de eerste leraren uitgerust met kennis en dat wordt nu
geëvalueerd. Een nieuwe groep leraren volgt komend
najaar.”
Passend Ommoord in de praktijk
Acht leraren gaan op bezoek bij so-school De Piloot.
Anderhalve dag in de week zijn zij in de klas met
een leraar en een halve dag krijgen zij theorie over
gedragsproblemen. Dit traject loopt in totaal twaalf
weken achter elkaar. Eens per maand wordt er een
intervisiebijeenkomst georganiseerd. Om ervoor te
zorgen dat de rest van het team ook op de hoogte
is, vindt op woensdagmiddag een teambijeenkomst
plaats op elke school. “Voorafgaand aan de twaalf
weken is er een gesprek met de deelnemende leraren
over hun verwachtingen”, vertelt Faber. “Daarna gaan
6
POM_3_2017_DEF.indd 6 02-06-17 13:21

Passend Onderwijs
Door Faber, procesleider passend onderwijs PPO
Rotterdam en schooldirecteur bij stichting BOOR.
ze meteen kennismaken met de praktijk.” Ze vervolgt
dat de samenwerking met de scholen wordt verstevigd
via een overleg met de directeuren. “Op gezette tijden
is er een netwerkbijeenkomst voor de directeuren, hierin
bespreken we de voortgang en pikken we signalen op van
hoe het ervoor staat.”
Komend jaar zal het praktijkgedeelte korter zijn. “De
leraar heeft het ‘geheim’ van het speciaal onderwijs
wel op het netvlies”, maakt ze op. “De uren die worden
afgesnoept van de praktijk, zetten de deelnemers in om
de theorie beter op te zetten in de eigen schoolpraktijk.
Ook wordt er nog meer aandacht besteed aan het
meekrijgen van de rest van het team en aan casuïstiek.”
Het doel is dat de leraar zich competenter voelt in
omgaan met buitensporig gedrag in de klas. De aanpak
van Passend Ommoord heeft direct effect in de klas
vanwege de vergrote vaardigheden van leraren en de
basisondersteuning op scholen volgens Faber. “Het is
wat vroeg om concreet te meten, maar het lijkt erop dat
we de basisondersteuning van de bao-scholen hebben
versterkt en het aantal doorverwijzingen zien dalen.”
Het proces Passend Ommoord
De vuurdoop van het project is geweest, maar daaraan
ging een lang proces vooraf, volgens Faber. “Aan
het begin merkten we dat scholen gericht waren op
het interne proces. Daarnaast moesten de scholen
onderling elkaar beter leren kennen waardoor wederzijds
vertrouwen werd opgebouwd.”
Faber is begonnen met de scholen te praten over de
inhoud. “Daar hebben we een jaar over gedaan”, blikt
ze terug. “Vervolgens zijn we nader kennis gaan maken
met ook de ib’ers erbij.” Dat wekte het gewenste
onderlinge vertrouwen. Toen waren de scholen zover
dat ze onderling het schoolondersteuningsprofiel wilden
delen. “Op basis daarvan zijn we gaan zoeken naar een
gemeenschappelijk doel om samen uit te dragen”, aldus
Faber. “Dat werd ‘omgaan met lastig gedrag’. Daaruit is
een duurzaam plan geformuleerd met de uitgesproken
wens om voor langere tijd samen te werken.” Er ontstond
een eigen plan, dat gezamenlijk en van binnenuit werd
opgezet en uitgedacht. Voordat het plan ten uitvoer werd
gebracht is met alle scholen overlegd over de basis van
7
POM_3_2017_DEF.indd 7 02-06-17 13:21

SO-Expertise
Juf Chantal loopt mee met juf Moniek en legt aan een
van de kinderen een rekensom uit. Juf Moniek helpt op de
achtergrond een andere leerling.
het pedagogisch en didactisch
handelen. “Met de besturen
en de ib’ers is gekeken naar
de normen en de omgang met
lastig gedrag. Een auditteam
heeft op elke school een
nulmeting uitgevoerd om een
gemeenschappelijke werkwijze
uit te zetten”, legt Faber uit.
De interventies moeten worden
ingezet vanuit een perspectief
waar iedere belanghebbende
iets aan heeft, namelijk de
“Met de besturen en de
ib’ers is gekeken naar de
normen en de omgang
met lastig gedrag.
Een auditteam is op de
deelnemende scholen
gaan zoeken naar een
gemeenschappelijke
werkwijze.”
leraar, de directie en de
ib’er. Als bij elk van hen het
gevoel heerst dat Passend
Ommoord nodig is, is er
ook eigenaarschap. Alle
scholen werken volgend
jaar opnieuw mee, dus die
noodzaak lijkt er inderdaad
te zijn. “We blijven erop alert
dat die overeenstemming
blijft bestaan, alleen dan is
het een sterk concept dat
we gezamenlijk uitvoeren”,
vindt Faber. “We werken
8
POM_3_2017_DEF.indd 8 02-06-17 13:21

Passend Onderwijs
samen op de inhoud, ter verbetering van het eigen
schoolontwikkelplan.”
De eerste lichting leraren heeft het traject achter de rug.
“Nu, in de laatste fase, is het een kwestie van kijken hoe
we het plan duurzaam kunnen maken”, zegt Faber. “We
moeten zoeken naar de beste borging van de opgedane
kennis in de afzonderlijke scholen. Ook evalueren we het
project en bekijken we hoe we komend jaar een nieuwe
lichting daarop kunnen laten aansluiten. Een van de
punten die naar voren kwam is dat de deelnemers
behoefte hebben aan meer intervisie. Zo maken we
het plan echt duurzaam en de samenwerking sterk
voor de lange termijn.” Inmiddels is dit leertraject zelfs
geaccrediteerd.
Auteur: Guus Beenhakker
Journalist en eindredacteur
PO Magazine
HANDVATTEN IN DE KLAS
Een van de deelnemende scholen is Bao Martin Luther King. In groep 6 loopt juf Chantal – deelnemer
aan de pilot - mee met collega juf Moniek. “Wat ik bij De Piloot heb geleerd is dat niets vanzelfsprekend
is in het speciaal onderwijs”, legt Chantal uit. “Alles heeft een reden. Er is een reden waarom de
computer voor in de klas staat en niet achteraan bijvoorbeeld. Niets is toevallig en dat geeft een
voorspelbaarheid waar sommige leerlingen behoefte aan hebben.” Ze heeft er een aantal handige
handvatten gekregen die ze nu zelf in haar klas gebruikt. “Een daarvan is bijvoorbeeld de afwisseling
tussen spanning en ontspanning. Op het moment dat leerlingen even de druk van de ketel mochten
halen was de concentratie daarna echt veel beter.” Duidelijkheid in ruimte is een tweede voorbeeld.
“Een zin die ik zal blijven gebruiken is ‘doen wat je zegt en zeggen wat je doet’. Ik heb geleerd
leerlingen warm maar toch zakelijk te benaderen.”
De manier waarop Chantal de aanpak van afwijkend gedrag heeft geleerd is op een goede manier
gegaan. “Je kunt veel theorie leren, maar dit moet je echt zelf ervaren. Je moet zelf ervaren hoe enorm
voorbereid elk stapje moet zijn ten opzichte van een reguliere leerling. Je moet echt zelf ervaren hoe
belangrijk een duidelijke structuur en voorspelbaarheid is.”
Chantal is niet de enige leraar op school voor wie het een leerzaam project is geweest. “Via een
studiemiddag is ook aan alle andere leraren laten zien wat we doen en hoe we werken. Daarnaast ben ik
een soort vraagbaak voor collega’s die een lastige leerling in de klas hebben. Met mijn opgedane kennis
kan ik hen vaak verder helpen”, legt ze uit. “In veel gevallen word ik een dag uitgeroosterd om in een
groep te observeren en de collega te helpen met de juiste aanpak.”
En de geleerde handvatten zijn niet per definitie alleen van belang voor de leerling met afwijkend
gedrag. Chantal: “Elke leerling heeft baat bij duidelijkheid en structuur.”
9
POM_3_2017_DEF.indd 9 02-06-17 13:21