2016-05-Waterbouw & Infrastructuur

De Binnenvaartkrant 20Waterbouw & Infrastructuur 4
1 maart 2016
Julianakanaal: nauw verweven met
historie Zuid-Limburg
DOOR NOUD VAN DER ZEE
Op 16-jarige leeftijd kwam prinses
Juliana naar Maastricht. Op 22
oktober 1925 stak zij symbolisch
de eerste schop in de grond voor
de aanleg van het Julianakanaal.
Het graven van dit kanaal, een
werkgelegenheidsproject, nam
ruim 9 jaar in beslag. De officiële
opening was op 16 september
1935 en werd door de prinses
samen met haar moeder koningin
Wilhelmina verricht.
Het Julianakanaal was het sluitstuk
van de Maaskanalisatie. Oorspronkelijk
had Nederland de
Maas willen kanaliseren om een
grootscheepse verbinding aan te
leggen tussen de Hollandse havens
en het Luikse industriegebied. Maar
door twisten tussen België en Nederland
werden de onderhandelingen
gestaakt. De ontginning van het
Zuid-Limburgse kolengebied en
het verloop van de Eerste Wereldoorlog
zorgden ervoor dat alles in
een stroomversnelling raakte.
Die oorlog bracht het mijnwezen
tot snelle en bijna overmatige
ontwikkeling. In de twintiger jaren
nam de kolenproductie zo’n
grote omvang dat de invloed van
Nederland op de internationale
kolenmarkt voelbaar was. De productie
en het transport van kolen
uit Zuid-Limburg was intussen
het dubbele van het Luikse kolengebied.
De leveringen van kolen,
cokes en kunstmeststoffen aan
Noord- en West-Nederland gingen
in schepen met een grote tonnenmaat.
Meer dan 40 woningen werden in Elsloo gesloopt voor de aanleg van het Julianakanaal.
(foto archief Steekmuseum De Schippersbeurs)
DOOR EVERT BRUINEKOOL
Het stadsbestuur van Amsterdam
wil 2 bruggen over het IJ realiseren:
de Stenen Hoofdbrug en
de Javabrug. De ene brug is gepland
bij het Stenen Hoofd en
de andere wordt vanaf het Javaeiland,
in het verlengde van de Jan
Schaeferbrug, naar de Sixhaven
doorgetrokken. De bruggen zijn
bedoeld om het voetgangers- en
fietsverkeer meer ruimte te geven.
Staatsmijnen
Het Julianakanaal was in 1935 een
waterweg, die een deel van het water
van de Maas doorvoerde. Het
grootste deel van de scheepvaart
die via de Maas naar België ging,
gebruikte het Julianakanaal.
Het kanaal begon ten noorden van
Maastricht bij de stuw van Borgharen
als aftakking van de Maas en
eindigde 35 kilometer verder bij
Maasbracht, waar het water weer
de Maas instroomde.
Het kanaal volgde de loop van de
Maas, die iets westelijker de grens
met België vormde (de Grensmaas).
Binnenhavens waren er in
Maastricht (Beatrixhaven), Buchten
bij Born en Maasbracht. Sluizen
waren gebouwd in Limmel,
Roosteren en Maasbracht.
Door de nabijheid van de staatsmijnen
was de haven van Stein
van zeer groot belang. Het was in
die tijd de grootste binnenhaven
van Europa – op Duisburg na.
Riskant karwei
De werkzaamheden voor de aanleg
van het Julianakanaal begonnen
in de herfst van 1925. Meerdere
grote aannemers werkten aan
dit project. Er werd van 2 kanten
naar elkaar toe gewerkt. Vanaf
Maastricht in noordelijke richting
Voor de korte termijn moet optimalisering
van het veerbotensysteem
zorgen voor een verbetering
van de IJ-oeververbindingen.
“De groei van het aantal woningen,
voorzieningen en de toename van
werkgelegenheid veroorzaken een
toenemende druk op de veren”,
aldus het college van burgemeester
en wethouders.
“Om ook in de toekomst een vlotte
en veilige verbinding tussen beide
IJ-oevers te waarborgen lijken de
Stenen Hoofdbrug en de Javabrug
de beste oplossing. De bruggen zorgen
voor een goede, constant beschikbare
verbinding voor fietsers
en voetgangers. Hierdoor is Amsterdam-Noord
beter bereikbaar.”
en vanaf Maasbracht in zuidelijke
richting. De twee grootste aannemers
die er werk aan hadden,
waren Van Hattem & Blankaert en
Den Breejen & Van de Bout. Rijkswaterstaat
besteedde steeds stukken
van meerdere kilometers aan.
Uiteindelijk ontmoette men elkaar
in Elsloo-Stein, waar de Scharberg
moest worden afgegraven. Dit was
een riskant karwei, waarbij men
steeds rekening met wateroverlast
moest houden door in de grond
aanwezige wateraders.
De werkzaamheden begonnen
hier in september 1925. Probleem
was echter dat 43 woningen, het
gemeentehuis en de school het
veld moesten ruimen.
Rijkswaterstaat koos voor een geleidelijke
sloop. In totaal moest
3 miljoen kubieke meter grond
worden verzet. Die grond werd gebruikt
voor de dijken langs het kanaal.
Die waren nodig aangezien
deze waterweg grotendeels boven
het maaiveld kwam te liggen.
In 1932 werd het traject Maastricht-Elsloo
gevuld met water. Het
gedeelte Born-Maasbracht volgde
een jaar later. Eind 1934 werd ook
het laatste deel, Elsloo-Born, gevuld.
Op 16 september 1935 was
de officiële, koninklijke opening.
In de Tweede Wereldoorlog had
het Julianakanaal een belangrijke
strategische functie.
Het eerste transport over het Julianakanaal in de sluis van Maasbracht.
(foto archief Maas Binnenvaartmuseum)
Eerst belette het de Duitsers op te
rukken en later hield het de Geallieerden
tegen toen ze op weg
richting Duitsland waren. Diverse
bruggen werden opgeblazen, de
laatste bij Elsloo.
Treinen en wagons hadden een belangrijk aandeel bij de werkzaamheden aan het Julianakanaal.
(foto archief Maas Binnenvaartmuseum)
Marleen van de Kerkhof, havenmeester
van Amsterdam, riep in
januari op de vergadering van
Koninklijke BLN-Schuttevaer afdeling
Noord-Holland de schippers
op: “Bestudeer de plannen voor de
beide bruggen.”
Van de Kerkhof wil een zorgvuldige
procedure waarin alle opties worden
bekeken; dus ook tunnels en
meer veerboten.
Schepenkerkhof
Op 30 september 1944 bliezen
de terugtrekkende Duitsers in de
haven van Maasbracht en binnenhavens
op het Julianakanaal
ruim 300 binnenschepen op. De
Duitsers waren bang dat de schepen
gebruikt zouden worden door
de naderende geallieerde troepen.
Een speciaal Sprengkommando was
voor deze terreurdaad verantwoordelijk.
Daardoor werden meer dan
1.000 schippers en hun familieleden
ontheemd.
Na de modernisering van de sluizen
in Born en Maasbracht in
1966 werd de sluis in Roosteren
overbodig, waarna die werd gesloopt.
Op 27 januari 2004 werd
het Julianakanaal wereldnieuws.
Door een dijkverzakking dreigde
het dorp Stein onder water te komen
staan. De dijk bleek te zijn
weggezakt door de lekkage van
een waterleiding. Deze leiding,
nog uit de tijd van de aanleg van
het kanaal, was men vergeten weg
te halen. Hij stond nog wel onder
druk.
Amsterdam heeft plannen voor bruggen ove
Amsterdam zoekt naar extra
capaciteit voor mensen die tussen
Noord en de stad reizen.
(foto E.J. Bruinekool Fotografie)