Toonkunststemmen november 2017

comtku

November 2017

ToonkunstStemmen


Van het bestuur

Aankondiging najaarsconcerten met de Achtste van Mahler

De tweede helft van 2017 staat voor het

Onlangs is ook een beslissing genomen over

Toonkunstkoor Utrecht in het teken van Mah-

het repertoire voor de komende twee jaar

ler. In 2016 zongen we al zijn Tweede Sym-

en u kunt er verzekerd van zijn dat het de

“Die Symphonie der Tausend”

fonie in een uitvoering met het Utrechtsch

Studenten Concert, maar die inbreng was,

moeite waard blijft of wordt om bij het Toonkunstkoor

te zingen en te komen luisteren.

hoe mooi ook, maar ca. 10 minuten in het

Zo staat voor volgend voorjaar (15 april)

CONCERTAGENDA

M 8 HLER

• Philips Symfonie Orkest

• Philips Philharmonisch Koor

slotdeel. We zingen nu Mahlers Achtste Symfonie,

waarin het koor een veel grotere, zeg

maar rustig, een prominente rol speelt. Deze

symfonie heet ook wel ‘die Symphonie der

Tausend’, waaruit u kunt afleiden dat wij niet

de enige zijn die dit uitvoeren. Het Philips

Symfonie Orkest heeft het initiatief voor de

uitvoering van dit magistrale werk genomen

en daarbij naast het Toonkunstkoor Utrecht

Fauré, Poulenc en Liszt op het programma

in TivoliVredenburg en in het najaar (10 november)

zullen we een concert geven in de

Domkerk en daarvoor met hetzelfde repertoire

naar Hongarije reizen. We zingen dan

werk van de twee Hongaren Farkas en Liszt

en van de twee Nederlanders Keijzer en Van

Belle. Die laatste kent u als onze vaste begeleider

en als cadeau voor zijn 30-jarig jubile-

• Nederlands Concertkoor

ook het Philips Philharmonisch Koor, het

um in 2018 heeft hij van het koor een com-

• Toonkunstkoor Utrecht

Nederlands Concertkoor (uit Amsterdam),

positieopdracht gekregen voor orgel, koor en

• Nationaal Kinderkoor

het Nationaal Kinderkoor en het Nationaal

solist, waarbij de Utrechtse beschermheilige

• Nationaal Jongenskoor

Jongenskoor gevraagd mee te werken aan

St. Maarten centraal zal staan. Wij kijken

• o.l.v. Jules van Hessen

dit project. Naast dirigent Jules van Hessen

uit naar de première van zijn nieuwe werk.

en de acht solisten staan er straks zo’n 530

In 2019 staan in het voorjaar Schubert en

Instudering koren:

musici op de bühne om de bezoekers een

Puccini en in het najaar de Hohe Messe van

Beni Csillag, Louis Buskens, Jos Vermunt, Wilma ten Wolde

M.m.v.:

unieke ervaring te geven. En eerlijk gezegd

is die unieke ervaring zeker niet minder van

Bach op het programma. Daarover natuurlijk

later meer in Toonkunststemmen.

Maartje Rammeloo - sopraan 1, Magna Peccatrix

toepassing op de uitvoerenden.

Lisette Bolle - sopraan 2, Una Poenitentium

Ik wens u veel leesplezier met deze editie

Laetitia Gerards - sopraan 3, Mater Gloriosa

Het is geen eenvoudig werk om in te stu-

van Toonkunststemmen.

Leonie van Rheden - mezzosopraan 1, Mulier Samaritana

deren voor de koren, die door Mahler in 2

Carina Vinke - mezzosopraan 2, Maria Aegyptiaca

verschillende koorpartijen zijn verdeeld.

Roland Gerritsen

Frank van Aken - tenor, Doctor Marianus

De koren uit Amsterdam en Eindhoven zin-

Voorzitter Toonkunstkoor Utrecht

Martijn Sanders - bariton, Pater Ecstaticus

gen Koor 1 en Utrecht zingt Koor 2. Naast

Jaco Huijpen - bas, Pater Profundus

de normale repetitieavonden zijn er 4 hele

zaterdagen geïnvesteerd om alle musici bij

elkaar te brengen en het geheel tot een een-

Zondag 26 november 2017

heid te ‘smeden’. Een voor alle musici heel

14:15 uur: TivoliVredenburg Utrecht

bijzondere ervaring.

Donderdag 30 november 2017

20:15 uur: Concertgebouw Amsterdam

In deze Toonkunststemmen wordt dieper in-

Vrijdag 8 december 2017

gegaan op Gustav Mahler en op zijn Achtste

20:15 uur: Muziekgebouw Eindhoven

Symfonie.

Zaterdag 9 december 2017

20:15 uur: Muziekgebouw Eindhoven


Het leven van Gustav Mahler

Door mijn vroegere werkkring Fortis

Kapellmeister

zijn overtuiging zijn

had ik het geluk met regelmaat met het

Na het behalen van zijn diploma van het

Jood-zijn hem in de

VSB-Fonds te verkeren. Zij sponsorden

conservatorium wordt Mahler Kapellmeister

weg om met succes

in 1995 het Mahlerfestival in het

van matige orkesten in enkele kleine

in Wenen aan de slag

TOONKUNSTREPERTOIRE

Amsterdamse Concertgebouw. En via

het Fonds kon ik kaarten bemachtigen

voor de Eerste als ook de Vierde

Symfonie van Mahler. Dat was een grote

belevenis. Bijgevolg verdiepte ik mij

in die tijd in het leven en werk van de

componist.

Gustav Mahler werd in 1860 in een klein

dorpje in Bohemen geboren. Zijn ouders

waren Joods. Thuis werd Duits gesproken.

steden van het Oostenrijks-Hongaarse rijk.

Op 23-jarige leeftijd solliciteert hij met

succes als 2 e dirigent in Kassel. De slechte

samenwerking met de 1 e dirigent doet hem

al na betrekkelijk korte tijd besluiten om

naar een andere baan om te zien. Hij schrijft

in die tijd twee belangrijke composities: Das

klagende Lied en Lieder eines fahrenden

Gesellen. Vanuit Kassel komt hij in Praag

terecht waar hij 2 e dirigent wordt onder de

grootheid Arthur Nikisch. Van hem leert hij

te kunnen gaan. Er

is veel concurrentie,

en hij verwacht dat

hij in het katholieke

Wenen vanwege zijn

geloof weinig kans

maakt. Dus besluit

hij om in Hamburg

katholiek te worden.

Wenen

Zijn vader ontdekte na de verhuizing van het

veel. Ook heeft hij het geluk dat Nikisch

In 1897 waagt

gezin naar Iglau (thans Jihlava) in Moravië

meer dan eens wegens ziekte verstek

hij het en wordt

de muzikale aanleg van zijn zoon. De vader

moet laten gaan, waardoor Mahler hem als

aangenomen als

van Mahlers vriend gaf hem pianoles.

operadirigent kan vervangen. Wanneer hij

1 e dirigent van de

Om verder te komen in de muziek ging

in conflict komt met de regisseur van het

Hofoper. En niet

Mahler op tienjarige leeftijd bij een gezin in

Operatheater moet hij ontslag nemen. Hij

lang daarna krijgt

Praag wonen om lessen te volgen aan een

komt op een tijdelijke positie in Boedapest

hij ook de leiding over de Philharmonische

een hartafwijking geconstateerd en hij krijgt

muziekschool. Hij kon niet aarden en keerde

terecht. In die periode overlijden binnen het

Concerten. Hij wordt een bekende figuur

de dringende aanbeveling om het kalmer

terug naar Iglau, waar hij het gymnasium

jaar zijn beide ouders en wordt hij als oudste

en wordt in menig familie met aanzien

aan te gaan doen. Dat lukt hem niet.

doorliep. Halverwege (hij was toen 15) liet

zoon de pater familias. Die rol drukt zwaar

uitgenodigd. Tijdens een van deze

Bovendien komt zijn relatie met de mede-

hij zich inschrijven aan het Conservatorium

op hem.

gelegenheden ontmoet hij een jonge vrouw

werkers van de opera onder druk te staan.

van Wenen en na een toelatingstest werd hij

in het gezelschap van haar moeder. Haar

Hij is een lastige en veeleisende dirigent.

aangenomen voor de pianoklas. Hugo Wolf

In 1891 maakt hij een reuzepromotie. Hij

naam luidt Alma Schindler. Zij is de dochter

Hij wordt gedwongen om te zien naar een

was in die tijd een medeleerling. In dezelfde

wordt 1 e dirigent van het Stadtheater in

van een schilder en wordt geroemd om haar

andere baan.

periode ging hij als extraneus verder met

Hamburg als opvolger van de grote dirigent

uiterlijk. Menig bekende man heeft naar

de gymnasiumopleiding in Iglau. Het

en pianist Hans von Bülow. Deze was ooit

haar hand gedongen. Ze studeerde muziek

New York

conservatorium was in die jaren in de ban

getrouwd geweest met Cosima Liszt, die

bij de componist Alexander von Zemlinsky

Juist in die periode bereikt hem het verzoek

van Wagner. En ook Mahler werd adept van

later met Richard Wagner zou trouwen.

en werd zijn geliefde. Mahler maakt avances

om in New York te komen dirigeren.

diens muziek.

In Hamburg dirigeert Mahler zijn Eerste

in haar richting en al snel vormen zij een

Hij besluit daar op in te gaan. In december

Mahler was klein van stuk, mager en

symfonie en tijdens de zomervakanties

paar. Hun verschil in leeftijd (hij 41, zij 22)

1907 vertrekt hij voor een contract bij de

pezig. Hij had een grillig karakter; was

componeert hij zijn Tweede en Derde.

speelt voor haar geen rol. Binnen het jaar

Metroplitan Opera, in die tijd al een wereld-

onberekenbaar en onvoorspelbaar. Hij

Ook wordt hij verliefd op een mooie

na kennismaking wordt hun eerste kind

beroemd theater dat grote solisten contrac-

had een grote verering voor zijn moeder,

operazangeres Anna von Mildenburg,

geboren, Maria, die Putzi wordt genoemd.

teerde, waaronder Enrico Caruso en La

maar kon slecht overweg met zijn vader.

met wie hij zich verlooft. Toch wil Mahler,

Twee jaar later volgt nog een dochter: Anna.

Melba.

De ouders hadden een slecht huwelijk.

ambitieus als hij is, verder omhoog: hij wil

Inmiddels zijn we in 1907 aanbeland. Een

Er komt een nieuwe directeur die als dirigent

Desondanks werden er veel kinderen in het

naar Wenen.

jaar vol tegenspoed. Tijdens hun vakantie

Arturo Toscanini van de Scala in Milaan

gezin geboren. Een groot deel overleed in

Ondanks het feit dat hij inmiddels in

krijgt Putzi roodvonk en overlijdt enkele

meebrengt: een geduchte concurrent voor

hun kinderjaren.

muziekkringen naam heeft gemaakt zit naar

dagen later. Bij Mahler wordt in die periode

Mahler. Deze denkt aan een taakverdeling.


In juli 1910 viert hij zijn

in de kunstenaarskringen in

vijftigste verjaardag alleen

haar tijd vind ik het gepast

in een vakantiewoning in

ook Alma’s leven kort te

Zuid Tirol, waar hij bezig is

belichten.

met een nieuwe compositie.

Zij werd geboren in 1879 in

Alma verblijft dan in een

Wenen als Alma Schindler,

kuuroord, waar zij

dochter van kunstschilder

verliefd wordt op de

Emile Schindler en de

architect Walter Gropius.

zangeres Anna Sofie von

Mahler komt achter hun

Bergen. Omdat ze muzikaal

verhou-ding, en wordt

was aangelegd nam ze les

vooral angstig. Hij zoekt

bij de pianist en componist

contact met de ook buiten

Alexander von Zemlinsky, met

Wenen bekende psychiater

wie ze een liefdesrelatie kreeg.

Sigmund Freud. Die

Onder invloed van onder meer

verkeert op dat moment

Zemlinsky schreef ze circa

voor een congres en

honderd liederen. Een groot

vakantie in Noordwijk.

deel daarvan in tijdens WO

Mahler reist naar Leiden en

II verloren gegaan. Slechts

maakt een lange wandeling

zeventien zijn bewaard en

met de arts door de stad.

werden op plaat of cd gezet.

Gesterkt door de analyse

In 1901 kwam Gustav

van Freud (dat hij in iedere

Mahler op haar pad. Zij was

vrouw een tweede moeder

waarschijnlijk onder de indruk van zijn

ze zwanger van een nieuwe man in haar

Oskar Kokoschka, portret van Alma Mahler en de schilder

zoekt) reist hij naar München om er zijn

grote bekendheid. Er ontstond een relatie

leven, de romanschrijver Franz Werfel, die

Achtste symfonie te dirigeren. Na de zomer

en ze raakte zwanger van hun dochter Putzi

11 jaar jonger was. Ze scheidde van Gropius

Toscanini moet de Italiaanse opera’s diri-

keert het echtpaar terug naar New York.

(Maria). Twee jaar later werd dochter Anna

en trouwde in 1929 met Werfel. Werfel

geren, Mahler de Duitstalige.

Hij voert er voor het eerst liederen uit die

geboren. In 1907 overleed Putzi en werd bij

was vooral in de periode tussen de twee

Als Toscanini aangeeft Tristan und Isolde te

door Alma zijn geschreven. Op 21 februari

Mahler een zwak hart geconstateerd. Door

wereldoorlogen een zeer bekende romancier.

willen dirigeren grijpt de directeur in.

1911 dirigeert hij voor het laatst, dan wordt

deze tegenslagen en de problemen van

Die vierzig Tage des Musa Dagh, Das Lied

In december 2008 dirigeert Toscanini de Aida

hij ernstig ziek. Artsen constateren een

Mahler bij de Hofoper verslechterde haar

von Bernadette en Verdi der Roman einer

en Mahler Tristan. Een aantal vermogende

bacteriële infectie. Om die te behandelen

relatie met Mahler.

Oper behoren tot zijn bekendste werken.

dames benadert Mahler voor een eigen

reizen ze naar Parijs waar een arts zit die

Niet lang na de dood van Mahler in 1911

Na de inlijving van Oostenrijk bij Duitsland

symfonieorkest, de New York Symphony

gespecialiseerd is in dit soort infecties. Die

had Alma gedurende twee jaar een relatie

vluchtte de Joodse schrijver samen met

Society. Maar dat avontuur bevalt hem

kan echter weinig voor hem betekenen. Ten

met de Weense expressionistische schilder

Alma via Zuid-Frankrijk en Portugal naar de

slecht vanwege de ongeïnteresseerdheid

slotte keren de Mahlers terug naar Wenen,

Oskar Kokoschka. Enige tijd na beëindiging

USA. Zij vestigden zich in Beverly Hills waar

van de musici. Hij dirigeert er onder slechte

waar ze een nieuw huis betrekken. Gustav

van die relatie trouwde ze met Gropius. Deze

hij zich zou ontpoppen tot tekstschrijver

omstandigheden zijn Eerste symfonie, die

Mahler overlijdt op 18 mei 1911, slechts 50

kreeg bekendheid als medeoprichter van

van enkele Hollywood films. Na zijn dood in

door de pers slecht wordt ontvangen.

jaar oud.

het Bauhaus. Ze raakte van hem zwanger.

1945 vestigde Alma zich in New York, werd

Door spanningen in zijn huwelijk en het

Hun kind is jong overleden. Alban Berg

Amerikaans staatsburger en overleed in

verdwijnen van te hooggespannen verwach-

Alma Mahler

componeerde zijn vioolconcert ter ere van

1964.

tingen voor zijn loopbaan verlangt hij terug

Vanwege haar huwelijk met Mahler, haar

Manon.

naar Oostenrijk.

betekenis voor hem en haar centrale positie

Tijdens haar huwelijk met Gropius raakte

Lex De Wever


Liefde als synthese tussen

scheppende kracht

en het eeuwig-vrouwelijke

TOONKUNSTREPERTOIRE

Over Mahlers achtste symfonie

Zoals al in het artikel over het leven van Gustav Mahler is

opgemerkt, benutte Mahler de vakantieperiodes om te componeren.

Na het concertseizoen 1905-1906 startte hij in

juni met zijn achtste symfonie. Toen het werk af was, kwam

Mahler superlatieven te kort: de achtste symfonie was zijn

‘mis’, zijn ‘geschenk aan de natie’. Al zijn eerdere symfonieën

waren in zijn woorden slechts ‘preludes’ van dit

grootse werk. Daarbij komt dat de symfonie van het begin

tot het eind wordt gezongen. Mahler verbaasde zich

erover dat niemand eerder op het idee was gekomen om in

een symfonie de hoofdrol te geven aan “das schönste

Instrument”: de menselijke stem.

De literator J.W. Schulte Nordholt maakte

van de hymne de volgende Nederlandse

vertaling:

Kom Schepper Geest, daal tot ons neer

houd Gij bij ons uw intocht, Heer

vervul het hart dat U verbeidt,

met hemelse barmhartigheid.

Gij zijt de gave Gods, Gij zijt

de grote Trooster in de tijd,

de bron waaruit het leven springt

het liefdevuur dat ons doordringt.

Gij schenkt uw gaven in zevenvoud

O hand die God ten zegen houdt,

O taal waarin wij God verstaan,

wij heffen onze lofzang aan.

Verlicht ons duistere verstand,

Hymne

vierde eeuw, die de grote verbreider van het

de weinige hymnen die zich direct tot de

geef dat ons hart van liefde brandt

Mahler koos de hymne Veni Creator als tekst

genre was. De hymne Veni Creator Spiritus

Heilige Geest richt. Het lied bestaat uit zeven

en dat ons zwakke lichaam leeft

voor het eerste deel. Dit idee was hem door

ontstond begin negende eeuw in de omge-

vierregelige strofen. Als voorbeeld volgt hier

vanuit de kracht die Gij het geeft.

zijn jeugdvriend, de classicus Fritz Löhr, aan

ving van Karel de Grote en is waarschijnlijk

de eerste strofe:

de hand gedaan. Alhoewel hij over de Duitse

van de hand van Hrabanus Maurus, abt van

Verlos ons als de vijand woedt,

vertaling beschikte, gebruikte hij liever het

het klooster Fulda, destijds een centrum van

Veni, Creator Spiritus,

geef ons de vrede weer voorgoed.

Latijnse origineel. Een hymne is een lof-

geleerdheid in het Frankische rijk. Hrabanus

mentes tuorum visita:

Leid Gij ons voort, opdat geen kwaad,

lied. Hoewel hymnen al vanaf het begin van

zou het later tot bisschop van Mainz bren-

imple superna gratia,

geen ongeval ons leven schaadt.

het christendom bekend waren, was het de

gen. Het Veni Creator hangt samen met het

quae tu creasti pectora.

Heilige Ambrosius, bisschop van Milaan in de

kerkelijk feest van Pinksteren en is een van

Doe ons de Vader en de Zoon

aanschouwen in de hoge troon.

O Geest van beiden uitgegaan,

wij bidden U gelovig aan.

Aan God de Vader zij de eer

en aan de opgestane Heer

en aan de Geest die troost en leidt

van eeuwigheid tot eeuwigheid.

Amen


Johann Wolfgang Goethe (1749-1832)

Faust

moordt haar kind en wordt ter dood veroor-

De tekst voor het tweede deel van zijn de

deeld. Faust – inmiddels verliefd – wil haar

symfonie ontleende Mahler aan de slotscène

redden uit de gevangenis en daarmee uit

uit Goethes Faust. Deze tweedelige tragedie,

de handen van de beul, maar Gretchen gaat

waaraan Johann Wolfgang Goethe vrijwel

niet mee als ze achter hem Mefistofeles her-

zijn hele leven heeft gewerkt, was in Mah-

kent. Zo blijft ze uit handen van de duivel en

lers tijd uitgegroeid tot een van de grote

van boven klinkt een stem dat ze gered is.

klassieken uit de Duitse literatuur. Zeker

Daarmee eindigt het eerste deel.

sinds de stichting van het Duitse rijk door

In Faust II krijgt de handeling een totaal

Bismarck in 1871 was er een ware Faust-cul-

andere dimensie. Het drama speelt zich niet

tus ontstaan. Het oude volksverhaal uit de

meer af in en rond een kleinburgerlijke Duit-

zestiende eeuw over Doktor Faustus die zijn

se stad, maar op een niveau dat de wereld

ziel aan de duivel verkoopt, was door Goethe

en de geschiedenis omspant. In scènes vol

nieuw leven ingeblazen en ging in die versie

symboliek zet Faust zijn zoektocht voort: via

deel uitmaken van het nationale bewustzijn.

het middeleeuwse keizerlijke hof belandt hij

Goethes Faust werd een canonieke tekst met

in de antieke wereld, waar hij een verbinte-

een haast heilige status. Voor Mahler – een

nis aangaat met de mooie Helena, hij wordt

fervent Goethe-liefhebber – was het dan ook

een succesvol krijgsheer en eindigt als een

niet zo’n grote stap om teksten uit Faust

heuse Hollandse inpolderaar die land uit zee

te combineren met een heilige tekst uit de

wint. De zoekende en strevende Faust wordt

christelijke traditie.

in dit deel het toonbeeld van de scheppende

In de door Mahler uitgekozen scène zijn we

mens. Zo ontloopt Faust steeds het lethargi-

getuige van de hemelvaart van Faust. Het is

sche genot waaraan Mephistofeles hem wil

ondoenlijk om in dit bestek de voorafgaande

kluisteren. Vlak voordat Faust sterft zegt hij:

handeling uit de twee Faustdelen samen te

vatten. Daarom volgt hier niet meer dan een

Ja, één devies ben ik steeds trouw gebleven,

heel grove schets. In het eerste deel (Faust

geen andere wijsheid heeft voor mij gezag:

I) sluit de kamergeleerde Faust een pact met

slechts hij verdient de vrijheid en het leven

de duivel (Mefistofeles): als de duivel Faust

krijgt dat hij zich zelfgenoegzaam aan ge-

de geneugten des levens. Centraal in Faust

die ervoor vecht van dag tot dag.

in het aardse leven dient, zal Faust op zijn

not overgeeft en zijn zoeken naar nieuwe

I staat de ontmoeting met een meisje van

beurt de duivel in het hiernamaals dienen.

ervaringen opgeeft, mag de duivel zijn ziel

eenvoudige komaf: Margarete (Gretchen).

Anders dan in de traditionele Faustgeschie-

Faust stelt echter wel een extra voorwaar-

hebben. Vervolgens neemt Mefistofeles Faust

De ontmoeting mondt uit in een tragedie:

denis krijgt de duivel de ziel van Faust

de: alleen wanneer de duivel hem zo ver

op sleeptouw en laat hem kennismaken met

Gretchen raakt zwanger van Faust, ze ver-

uiteindelijk niet te pakken. Faust daalt bij


William Blake, Heaven Spiral (illustratie bij Dantes Goddelijke Komedie)

Goethe niet ter helle, maar vaart ten hemel.

mannelijke principe vertegenwoor-

omdat hij nog nooit iets aan een ander had

En tijdens die hemelvaart zingen de engelen

digt en het tweede deel, waarin

opgedragen, maar later was ik ongelofelijk

dan ook: Wer immer strebend sich bemüht,

liefde het leidmotief is, het vrou-

blij.”

den können wir erlösen (‘Wie streven-

welijke principe. De creator spiri-

de gestaag volhardt, ontdoen wij van zijn

tus, de scheppende geest, staat

Mahler dirigeert zelf de première. Grote

kluister’). In deze slotscène volgen we de

voor het altijd hunkerende, voor-

vakgenoten zijn in de zaal aanwezig, onder

opwaartse gang van Faustens Unsterbliches

waarts strevende mannelijke. Het

wie de dirigenten Otto Klemperer en Bruno

(door Ard Posthuma vertaald als ‘Fausts

doel van dit eeuwig-mannelijke

Walter. De latere Nobelprijswinnaar Thomas

onstoffelijk overschot’) vanuit de diepte van

streven is het eeuwig-vrouwelijke,

Mann, die ook het concert heeft bijgewoond,

het graf, gesymboliseerd door pater Profun-

dat in volmaakte rust zichzelf is.

stuurt vol bewondering een van zijn boeken

dus in de onderste regio, door steeds hogere

met opdracht. Klemperer noteerde nog het

sferen naar de unio mystica met de hemel-

Zingend universum

volgende: Tijdens de repetities draaide hij

koningin, de mater gloriosa, en het chorus

Mahler voltooide zijn composi-

zich naar ons om en riep: “Als iets na mijn

mysticus zingt:

tie in september 1906. Aan zijn

dood niet goed klinkt, verbeter het dan.

vriend Willem Mengelberg schrijft

Je hebt niet alleen het recht maar ook de

Alles Vergängliche

Al het verstrijkende

hij dan: “Mijn lieve goede vriend,

plicht.”

Ist nur ein Gleichnis;

wijst naar een overzij;

zenlijke is de visie van Goethe dat liefde een

ik heb zojuist mijn Achtste voltooid. Het is

Laat dit een aanbeveling zijn voor Jos Ver-

Das Unzulängliche,

het ontoereikende,

creëren, een scheppen is, en dat er een fy-

het grootste dat ik tot nu toe heb gemaakt.

munt en voor Jules van Hessen.

Hier wird’s Ereignis;

hier komt het naderbij;

siek en een geestelijk creëren bestaat. In de

Het is zo merkwaardig qua inhoud en vorm

Das Unbeschreibliche,

het onaanschouwelijke,

slotscène van de Faust vind je dat in symbo-

dat je er eigenlijk niet over kunt schrijven.

Jaap van Vredendaal en Lex De Wever

Hier ist’s getan;

hier wordt het feit;

lische voorstelling.” Aansluitend schrijft Nik-

Denk je eens in dat het universum begint te

Das Ewig-Weibliche

het eeuwig-vrouwelijke

kels: “Zoekend naar een passend antwoord

zingen en te klinken. Het zijn geen mense-

Zieht uns hinan.

is wat ons leidt.

op het verheerlijken van de christelijke liefde

lijke stemmen maar planeten en zonnen die

zoekt hij kennelijk naar woorden die ook

ronddraaien.”

andere vormen van liefde symboliseren.

Bronnen:

Interpretaties

Hij vindt ze in Goethes beschrijving van de

Het werk zal pas op 12 september 1910 in

Jeremy Barham: The Cambridge Companion to Mahler

Over de boodschap van de achtste symfo-

‘unio mystica’, de mystieke verbintenis van

München in première gaan. Kort daarvoor is

Constantin Floros: Die Symphonie der Tausend als

nie en met name over de relatie tussen de

de mens met het onuitsprekelijke dat zich in

Mahler zo onzeker over zijn huwelijksrelatie

Botschaft an die Menschheit

twee delen ervan is veel geschreven. Eveline

twee vormen manifesteert: als Caritas (de

dat hij bij Sigmund Freud in therapie gaat.

Johann Wolfgang Goethe: Faust, een tragedie.

Nikkels, die dit voorjaar tijdens een repeti-

menselijke naastenliefde) en Eros (de men-

Voor dat doel reist hij naar Leiden, waar

Vertaald door Ard Posthuma

tieavond voor de leden van Toonkunst een

selijke liefde).” Tussen de twee delen fun-

Freud aan een congres deelneemt. In die-

Alma Mahler: Mein Leben

lezing heeft gehouden, citeert in haar zeer

geert dus de liefde als bindmiddel.

zelfde zomer, aldus Alma in haar boek Mein

Eveline Nikkels: Mahler en Freud

lezenswaardige boek over Mahlers symfo-

Een andere interpretatie, die o.a. wordt ver-

Leben, wordt ze door Gustav midden in de

Eveline Nikkels: Gustav Mahler. Een leven in tien

nieën een brief van Gustav aan Alma: “Mijn

woord door Constantin Floros, gaat ervan uit

nacht gewekt en hij vertelt haar dat hij de

symfonieën

Almschi, je bent op het goede spoor. Het we-

dat het eerste deel met het ‘Veni-thema’ het

8e aan haar wil opdragen. “Eerst schrok ik

Wikipedia


Het Toonkunstkoor

Toonkunstkoor werkt mee aan

Purcells King Arthur

Het Toonkunstkoor Utrecht is een groot concertkoor

dat streeft naar uitvoeringen van

hoge kwaliteit. Naast eigen uitvoeringen in

TivoliVredenburg en de Utrechtse kerken

Zo zijn de muziekschool en het conservatorium

ontstaan uit initiatieven van Toonkunst

Utrecht. Het koor bestaat 185 jaar, maar

blijft verrassend jong en vervult een belang-

VERWACHT

Op vrijdag 19 januari 2018 om 20.00

maar hebben ze ook de rol van verteller of

verzorgt het koor ook concerten op uitnodiging

van andere instellingen.

Toonkunst Utrecht brengt bekende en minder

bekende koorwerken ten gehore van

rijke plaats in het Utrechtse muziekleven.

Voor informatie over het lidmaatschap

kunt u contact opnemen met Margaret van

Oosten (zie colofon).

uur brengt Barokopera Amsterdam in de

spelen ze zichzelf. Engels gezongen, Engels

zowel oude meesters als hedendaagse

Vrienden van Toonkunst

Utrechtse Stadsschouwburg King Arthur

en Nederlands gesproken, met Nederlandse

componisten. Hoogtepunten worden vaak

De Stichting Vrienden van Toonkunst

van Henry Purcell op de planken.

boventiteling.

gevierd met composities in opdracht.

steunt de activiteiten van de Vereniging

Een deel van het Toonkunstkoor werkt

Toonkunstkoor Utrecht door het werven

aan deze productie mee.

Het koor bestaat uit 125 ervaren zangers

en beschikbaar stellen van financiële mid-

en zangeressen uit de stad Utrecht en

delen. Vriend van Toonkunst bent u al

BarokOpera Amsterdam steekt het meester-

Inleiding 19.00 uur | Hekmanfoyer

omgeving. Sinds 1991 is de muzikale lei-

voor 25 euro per jaar. Daarvoor ontvangt

werk ‘King Arthur’ van Henry Purcell in een

ding in handen van Jos Vermunt, daarbij op

u tijdige uitnodigingen voor de concer-

nieuwe jas. Het prachtige libretto van ‘King

Regie: Sybrand van der Werf,

de piano terzijde gestaan door Wouter van

ten zodat u van goede plaatsen verzekerd

Arthur’ bevat tal van heroïsche passages,

Met: Wendy Roobol, Mijke Sekhuis, Gunther

Belle.

kunt zijn, ontvangt u tweemaal per jaar

en pikante en ronduit grappige scènes à la

Vandeven, Mattijs Hoogendijk, Pieter Hen-

Toonkunststemmen en wordt u uitgenodigd

Shakespeare. Gevoelige aria’s en triomfale

driks,

Door de jaren heen heeft ‘de Utrechtse

voor lezingen en openbare repetities. Voor

koren, hoogstaande polyfonie, drinkliederen

m.m.v. Instrumentaal Ensemble BarokOpera

afdeling van de Maatschappij tot

bedrijven bestaat een speciaal donateur-

en dansmuziek wisselen elkaar in hoog tem-

Amsterdam

Bevordering der Toonkunst’ grote betekenis

schap. Voor meer informatie kunt u contact

po af. In deze voorstelling spelen de zan-

Kaarten (via de Stadsschouwburg)

gehad voor het Utrechtse muziekleven.

opnemen met Bettina Tuinstra (zie colofon).

gers niet alleen verschillende personages,

vanaf 21 euro.


Colofon

ToonkunstStemmen is een uitgave van de

Maatschappij tot Bevordering der Toonkunst, afdeling Utrecht.

Bestuur

Voorzitter Roland Gerritsen voorzitter@toonkunst-utrecht.nl

Secretaris/vicevoorzitter Iris Dijkstra

secretaris@toonkunst-utrecht.nl

Penningmeester Henk Mos penningmeester@toonkunst-utrecht.nl

Ledenadministratie Margaret van Oosten ledenadministratie@toonkunst-utrecht.nl

Concertorganisatie Ties Verkerk concertorganisatie@toonkunst-utrecht.nl

Postadres

Toonkunst Utrecht

Postbus 713

3500 AS Utrecht

Bankrekening NL24 RABO 0121 8896 29

ten name Toonkunstkoor Utrecht

Website

www.toonkunst-utrecht.nl

Redactie Ties Verkerk redactie@toonkunst-utrecht.nl

Annemieke de Voogd

Jaap van Vredendaal

Lex De Wever

Bestuur Stichting Vrienden van Toonkunst

Bram van der Wees voorzitter

Bettina Tuinstra vice-voorzitter

Jef Croonen

secretaris

Jac Kragt

penningmeester

Contactadres Stichting Vrienden van Toonkunst

Bettina Tuinstra Haverstraat 12, 3511 NC Utrecht

Bankrekening NL 30 RABO 0143 8411 06 EUR

ToonkunstStemmen

Vormgeving

verschijnt 2x per jaar

karelmol@kpnmail.nl

More magazines by this user
Similar magazines