1480_AM_03_2016_LR

arbeidenmilieu

PB- PP

BELGIE(N) - BELGIQUE

Driemaandelijkse uitgave van Arbeid & Milieu vzw - jaargang 2016 - nr 3 - juli - augustus - september - ISSN: 1377-3445

Brussel 5, P209314

magazine

DOSSIER

GROEN GELD

Kunnen belastingen onze

samenleving duurzamer

en socialer maken?

© BAKOKO

Desinvesteren uit

fossiele brandstoffen

p4

p8

p12

Afgiftekantoor: 1050 Brussel 5/ Afzender: A&M, Tweekerkenstraat 47, 1000 Brussel


AGENDA

in Am magazine #3 - 2016

bedrijfsbezoeken circulaire economie

A&M organiseert dit najaar een reeks bedrijfsbezoeken

rond het thema circulaire economie. Inschrijven en

meer info via www.a-m.be

18 oktober Gyproc

(Kallo)

27 oktober Nearly New Office Facilities

(NNOF) (Vilvoorde)

22 november Van Gansewinkel

(Houthalen - Helchteren)

1 december De Kringwinkel Antwerpen

(Merksem)

8 december Deceuninck recycling

(Diksmuide)

4

Studiedag ‘Syndicaal aan de slag met milieu’

(Brussel / 13 oktober)

Wil je milieuproblemen aanpakken op je bedrijf, maar

weet je niet waar te beginnen of wil je je hierin verder

verdiepen? Dan is de studiedag ‘Syndicaal aan de slag

met milieu’ zeker iets voor jou!

De studiedag is een initatief van onze collega’s van het

intersyndicaal milieu-initiatief van de drie Vlaamse

vakbonden.

Het programma en alle praktische info op

http://bit.ly/2coAL0l

Transitiefestival: onze circulaire economie

(22 - 30 oktober)

Het Transitiefestival wil je laten proeven van de talloze

invalshoeken en initiatieven die bijdragen aan de kanteling

naar een sociaal en ecologische economie, zodat

je er ook zelf mee aan de slag kan.

Een week lang buigen we ons over het toekomstbeeld

van een kringloop-economie. Want wat als grondstoffen

niet verloren gaan, maar een nieuwe rol krijgen?

Wat als we meer diensten dan producten kopen? En

wat als er meer lokaal wordt geproduceerd?

Van 22 tot 30 oktober 2016 kan je op verschillende

plaatsen in Vlaanderen terecht voor een uitdagend

programma. Van upcycling tot coöperatieven, van

anders reizen tot anders produceren: kom er meer over

te weten tijdens tal van lezingen, debatten en uitwisselingsmomenten.

Ook A&M verzorgt een workshop

op het transitiefestival. Lees er alles over op p.14.

Laat je verbeelding prikkelen door artistieke performances,

debatten, workshops en documentaires. Alle

info op www.transitiefestival.be

8

In dit nummer

3 Editoriaal - Groen geld

4 Hoe belastingen onze

samenleving duurzamer en

socialer (kunnen) maken

Centraal in dit nummer staat

de vraag hoe we geld optimaal

kunnen inzetten om onze

samenleving te verduurzamen op

een sociaal rechtvaardige manier.

Lees hier hoe belastingen hieraan

perspectief kunnen bieden.

8 Interview - De rol van

ecofiscaliteit in ons

belastingssysteem

Zien de vakbonden brood in

meer ecofiscaliteit, waarbij de

belastingen op energie, winning

van grondstoffen, transport en

vervuiling worden verhoogd?

12

12 Internationale

divestmentcampagne

desinvesteren uit fossiele

brandstoffen

Wist je dat je spaargeld door banken

vaak geïnvesteerd wordt in de

fossiele industrie? De internationale

divestmentcampagne probeert

het tij te keren en roept burgers

en organisaties op om hun geld

terug te trekken uit de fossiele

brandstofindustrie.

14 A&M in ‘t kort

Kom naar het A&M Transitiefestival

en doe mee met onze workshop

‘Werken in de circulaire economie’.

2 am magazine jaargang 2016 nr 3


EDITORIAAL

COLOFON

Groen geld

Geld moet rollen. Maar, welke kant op? We willen dat de producten die we kopen mooi

zijn, lang meegaan en het liefst ook niet te duur zijn. De laatste jaren voegen consumenten

steeds vaker ‘eerlijk geproduceerd’ en ‘niet schadelijk voor het milieu’ toe aan dit lijstje.

Men wil, gelukkig maar, geen kleding meer die door kinderhanden is gemaakt en de

lokale groentenmarkten met biologische seizoensgroenten schieten als paddenstoelen

uit de grond. Zo zetten we, langzaam maar gestaag, via ons aankoopgedrag de weg in

naar duurzamere en eerlijkere producten. Dat geld rolt alvast de juiste kant op.

Wist je dat er momenteel maar liefst 260 miljard euro op Belgische spaarboekjes staat? En dat

een aanzienlijk deel van dit (jouw!) geld geïnvesteerd wordt in oneerlijke en milieuonvriendelijke

praktijken? Menig bank investeert anno 2016 nog steeds in vervuilende steenkolencentrales,

kinderarbeid en wapens terwijl bestuurders exorbitante beloningen toegeschoven krijgen.

Dat is toch heel wat geld dat structureel de verkeerde kant op rolt, als u het mij vraagt.

In dit magazine bekijken we alvast hoe de overheid geld wél de goede kant op kan laten

rollen, meer specifiek via het belastingsysteem. Maar beter laten we het niet alleen van

de grootmachten afhangen en helpen we ze een handje de goede kant op. De ‘Move Your

Money Week’ (18-25 oktober) is een perfect moment om je geld bij een ethisch verantwoord

alternatief te parkeren, zodat investeringen zoveel mogelijk gebeuren in bedrijven die

sociaal en milieuvriendelijk te werk gaan. Kijk zeker eens op de BankWijzer (www.

bankwijzer.be) en ontdek hoe serieus jouw bank is als het om duurzaamheid gaat.

Laat je jouw geld ook in een meer sociale en duurzame richting rollen?

Inge Luyten

Coördinator Arbeid & Milieu

AM magazine is een driemaandelijkse

uitgave van Arbeid & Milieu vzw.

Tweekerkenstraat 47 - 1000 Brussel

Tel +32 (0)2 325 35 01

secretariaat@a-m.be, www.a-m.be

Het secretariaat van Arbeid & Milieu vzw

is op alle gewone werkdagen

van 9u tot 17u bereikbaar.

Redactie:

Tweekerkenstraat 47 - 1000 Brussel

Druk: De Wrikker

Lay-out: bigtrees.

Arbeid & Milieu magazine is een

initiatief van Arbeid & Milieu

vzw. Arbeid & Milieu vzw is een

samenwerkingsverband waarin de

arbeidersbeweging en de milieubeweging

paritair vertegenwoordigd zijn.

De arbeidersbeweging is momenteel

vertegenwoordigd door het ABVV,

ACV en ACLVB. De milieubeweging

wordt vertegenwoordigd door de

Bond Beter Leefmilieu.

A&M magazine biedt, aan de hand van

reportages, interviews, achtergrondartikels,

praktische tips, informatie over thema’s die

zich situeren op het raakvlak tussen arbeid

en milieu. Om de band tussen arbeid en

milieu aan te tonen en te bevorderen.

Want wij denken dat het absoluut

noodzakelijk is om sociaal en ecologisch

welzijn met elkaar te verzoenen. Zonder

dat geen duurzame ontwikkeling.

Een jaarabonnement op A&M magazine

kost € 17,50. U kunt zich abonneren door

dit bedrag te storten op het rek. nr. BNP

Paribas Fortis BE54 0011 4959 5597,

met vermelding ‘Abonnement 2016’.

Geef ons ook je exacte adres en

contactgegevens door via mail of telefoon

en laat weten of je een factuur wenst.

Geïnteresseerd in een proefnummer van

A&M magazine? Contacteer ons op tel:

+32 (0)2 325 35 01 of secretariaat@a-m.be

Redactieraad:

Thijs Calu, Bert De Wel, Dominique

Kiekens, Brecht Van Roey, Fredrik

Snoeck, Rob Buurman, Pieter Verbeek,

Emma Denorme, Inge Luyten en

Anneleen Demey.

VU: Inge Luyten

Tweekerkenstraat 47 - 1000 Brussel

AM Magazine wordt gedrukt op kringlooppapier.

Het tijdschrift wordt gedrukt

met vegetale inkten en zonder toevoeging

van alcohol of alcohol vervangende

producten.

De redactie is niet gebonden door de

inhoud van de genomen advertenties.

Mits voorafgaande toestemming mogen

artikels overgenomen worden. Dit kan

alleen maar de betere verspreiding van

milieu-informatie in al zijn facetten ten

goede komen.

am magazine jaargang 2016 nr 3

3


DOSSIER

GROEN

GELD

© Istock

Hoe belastingen onze samenleving

duurzamer en socialer (kunnen) maken

Het is een gekende kreet: België is een belastingparadijs voor vermogens. Maar of dat nog steeds zo

is na de taxshift? En wie verzucht niet bij het naderen van de deadline voor de belastingaangifte dat

het zo veel werk is? En waar gaat ons belastingsgeld eigenlijk naartoe? Belastingen zijn ingewikkelde

materie waar we ons liever niet te veel mee bezig houden.

Zijn belastingen dan iets waar we maar beter van weg moeten kijken? Nou nee, beter van niet!

Belastingen zijn namelijk onmisbaar voor onze welvaartsstaat. Daarnaast heeft het belastingsysteem

een grote invloed op de organisatie van het werk én op het milieu. In dit artikel schetsen we een

globaal beeld van het Belgische belastingsysteem en verkennen we welke aanknopingspunten er

zijn om via dit belastingsysteem onze samenleving socialer én duurzamer te maken.

Waarom betalen we eigenlijk

belastingen?

Een belasting is een door de overheid

gevorderde, eenzijdige en gedwongen

bijdrage, waar geen directe tegenprestatie

tegenover staat, welke de overheid

gebruikt om haar kosten van algemeen nut

te dekken´. 1 Belastingen zijn nodig voor

de ontwikkeling van onze samenleving.

Zonder belastingen zouden kindercrèches,

zwembaden, scholen, openbaar vervoer,

pensioenen en wegen er niet zijn, of

ze zouden voor de grote meerderheid

van de bevolking onbetaalbaar worden.

Deze voorzieningen worden immers

grotendeels betaald door de inkomsten

die de overheid via belastingen ontvangt.

Naast inkomsten uit belastingen vult de

overheid haar budget aan met sociale

bijdragen op arbeidsinkomsten (zie

kader Sociale bijdragen) en niet-fiscale

inkomsten 2 . Niet alleen gebruikt de

overheid de inkomsten uit belastingen om

de algemene voorzieningen te betalen, ook

dient ons belastingsysteem om rijkdom te

herverdelen. Dit zijn de twee belangrijkste

functies van belastingen.

1 http://arcanus.be/geschiedenis/geschiedenis-van-de-belastingen/

2 Niet-fiscale inkomsten zijn inkomsten uit het vermogen of de activiteiten van de overheid, bijvoorbeeld verkoop van onroerende goederen, dividenden uit participaties,

inschrijvingsgeld…

3 RSZ = Rijksdienst voor Sociale Zekerheid

4 am magazine jaargang 2016 nr 3


Sociale bijdragen

Het Belgische sociale

zekerheidssysteem is gebaseerd op

het betalen van sociale bijdragen op

de arbeidsinkomsten. Het bestaat

uit een werkgeversbijdrage RSZ 3

en een werknemersbijdrage RSZ.

Deze sociale bijdragen dienen om de

verschillende takken van de sociale

zekerheid te financieren. Doordat de

LOONKOST

BRUTOLOON

Werkgeversbijdrage RSZ

Werknemersbijdrage RSZ

Bedrijfsvoorheffing

NETTO

LOON

Sociale bijdragen

Inkomstenbelastingen

sociale bijdragen overheidsinkomsten zijn die niet uit belastingen voortvloeien, noemt men ze ook wel

“parafiscale ontvangsten”. De sociale bijdragen staan ook bekend onder de synoniemen “uitgesteld loon” en

“patronale lasten”. 4 De sociale zekerheid wordt paritair beheerd.

Het verschil tussen loonkost, brutoloon en nettoloon zit in deze sociale bijdragen en de bedrijfsvoorheffing,

zoals weergegeven in de figuur. De bedrijfsvoorheffing is een voorschot op de inkomstenbelastingen (de

personenbelasting), dat geheven wordt op beroepsinkomsten.

Wegwijs in de soorten belastingen

Laten we wat dieper inzoomen op de

verschillende soorten belastingen.

Als we de de belastingsinkomsten

verdelen volgens economische functie,

onderscheiden we drie grote groepen:

belasting op arbeid, vermogens en op

consumptie. Belastingen op arbeid

en vermogen zijn directe belastingen

(inkomstenbelastingen). Belastingen op

consumptie zijn indirecte belastingen

(ook wel verbruiksbelastingen of btw en

accijnzen genoemd) die de consument

betaalt op het verbruik van goederen

en diensten. In tegenstelling tot de

verbruiksbelasting, die bij de prijs

van een product is inbegrepen, zijn

inkomstenbelastingen progressief. Dat

betekent dat hoe hoger het inkomen,

hoe hoger het percentage belasting

dat je betaalt. Dit principe komt onder

andere tot uiting in de verschillende

belastingschijven. Het doel van een

progressieve belasting is dat de breedste

schouders de zwaarste lasten dragen.

Arbeid wordt in België zwaar belast

Belasting op vermogen (spaargeld,

aandelen en vastgoed) draagt in ons

land voor 22,1% bij aan de totale

belastinginkomsten. Inkomsten uit

belasting op consumptie zijn goed voor

23,8%. De resterende 54,1% is afkomstig

van belasting op arbeid (zie de linker

kolom in figuur 1). België is hiermee

één van de landen in Europa waar de

belastingen op arbeid het hoogst liggen,

het OESO-gemiddelde is 35,5%. 5

Deze ongelijke verhoudingen zie je

terugkomen in de hoeveelheid van de

belasting die je betaalt naargelang de bron

van je inkomsten. Grosso modo betaalt

een werknemer op € 40.000,-- inkomsten

uit arbeid € 13.000 tot € 14.000

belastingen (32-35%). Een rentenier

betaalt op ditzelfde bedrag € 10.000 (25%)

belasting. Een onderneming die € 40.000

bedrijfsinkomsten heeft, betaalt ca. €

6.000 (15%) vermogensbelasting hierop. 6,7

Hoge belasting op arbeid versus relatief

lage belasting op vermogens is niet alleen

onredelijk. De hoge belasting op arbeid

werkt ook zwart werk in de hand en zorgt

voor hoge loonkosten die door bedrijven

als een argument wordt gebruikt om het

aantal medewerkers te m inimaliseren, wat

de werkloosheidscijfers de hoogte in jaagt.

Milieuvervuiling wordt amper

belast

Naast de hoofdfuncties ‘inkomen

verwerven’ en ‘rijkdom herverdelen’

kunnen belastingen ook worden ingezet

om aankopen of gedrag te ontraden. Dit is

het geval met bijvoorbeeld de in 2016 in

het leven geroepen suikertaks, die Belgen

zou moeten ontmoedigen frisdranken

met suiker te drinken. Zo kunnen ook

milieubelastingen worden ingezet om

milieuvervuilende activiteiten terug te

dringen.

Het doel van milieubelastingen - ook wel

ecofiscaliteit genoemd - is dat het aanzet

tot een lager grondstoffengebruik, minder

Co 2

-uitstoot en minder milieuvervuiling

bij consumenten en producenten.

Tegelijkertijd kan het de competitiviteit

tussen bedrijven verhogen (omdat het

uitdaagt tot zuiniger en efficiënter gebruik

van grondstoffen) én kan het tot meer, en

vooral ook groenere, jobs leiden.

Milieugerelateerde belastingen zijn terug

te vinden in alledrie de eerder genoemde

typen belastingen (arbeid, consumptie

en vermogen). Het totale aandeel van

milieubelastingen in het Belgische

belastingsysteem is echter laag: slechts

4,8% van de totale belastingopbrengst.

Het overgrote deel hiervan wordt geheven

op transport en energie. Slechts 6,5% van

de milieubelastingen komt uit belasting

op vervuiling (afval, geluid, vervuiling van

lucht en water) en grondstoffen (extractie

of gebruik van natuurlijke hulpbronnen,

zoals jagen, vissen, olie en gas, zie de

rechter kolom in figuur 1).

Er zit nog veel potentieel in het

terugdringen van milieuvervuiling via het

heffen van milieubelastingen. Een recente

studie van het Europees Milieuagentschap

(EEA) stelt echter vast een vergroening

van de fiscaliteit ‘niet echt plaatsvindt in

Europa’. 9 België geeft wat ecofiscaliteit

betreft geen goed voorbeeld.

4 Folder ABVV - Waarom betalen we belastingen?, 2009

5 European Union (2014) Taxation trends in the European Union - Data for the EU Member States, Iceland and Norway (http://bit.ly/Vk093n)

6 ABVV, ACV, ACLVB (2015) Brochure: Voor een rechtvaardige fiscaliteit. (http://bit.ly/2czTDi6)

7 Folder ABVV: http://bit.ly/2cAdeyq

8 European Union (2014) Taxation trends in the European Union - Data for the EU Member States, Iceland and Norway (http://bit.ly/Vk093n)

9 Bond Beter Leefmilieu (2016) Groene fiscaliteit hapers in Europa (http://bit.ly/2d1gvLU)

am magazine jaargang 2016 nr 3

5


DOSSIER

GROEN

GELD

Figuur 1. Bovenaan: verdeling van de belastingen volgens economische functie (linker kolom) en

aandeel milieubelastingen (rechter kolom) in België in 2012.

Onderaan: weergave van de (geringe) verschuivingen van belastingen in België (doorgetrokken lijn) en

Europa (stippellijn) het afgelopen decennium. - ©Plan C

Op Frankrijk na is er geen enkel land in de

EU dat zo weinig milieubelasting heft als

België.

Behalve een laag percentage

milieubelastingen zijn er in België

bovendien nog steeds subsidies en fiscale

uitgaven die schadelijk zijn voor het

milieu. Een klassiek voorbeeld hiervan is

het fiscaal voordeel dat wordt toegekend

op de bedrijfswagens, waardoor het

voor een werkgever voordeliger is om

werknemers met een wagen te belonen

in plaats van een loonsverhoging door

te voeren. Dit resulteert in meer wagens

op de weg, wat leidt tot filevorming en

milieuvervuiling.

De kansen van ecofiscaliteit

Terwijl de natuurlijke hulpbronnen

steeds schaarser worden, worden

energie- en grondstoffenverspilling en

vervuiling van het milieu amper belast.

Verhoogde milieubelastingen zouden

er voor kunnen zorgen dat de externe

milieu- en gezondheidskosten beter

worden geïntegreerd in de productie- en

consumptiebeslissingen. 10

Het Departement Leefmilieu, Natuur

en Energie (LNE) van de Vlaamse

Overheid deed in 2014 een verkenning

naar groene belastingen om de fiscaliteit

10 Bond Beter Leefmilieu (2013) 12 voorstellen rond groene fiscaliteit. (http://bit.ly/2ct2zoX)

11 Arcadis, in opdracht van Vlaamse Overheid - Departement Leefmilieu, Natuur en Energie (2014) Vergroening van de fiscaliteit. (http://bit.ly/2cTC4dR)

6 am magazine jaargang 2016 nr 3


©Ex’Tax

Figuur 2. Het voorstel van Ex’Tax: verschuif de hoge lasten op arbeid

naar hoge lasten op grondstoffen. Dat is goed voor mens én milieu.

effectief en efficiënt te vergroenen in

Vlaanderen 11 en stelde hierin maatregelen

voor op het vlak van energie, materialen,

gebouwen en mobiliteit. De voorgestelde

maatregelen situeren zich zowel op vlak

van bedrijfsbelasting (vb. verhoging van

het tarief voor industrieel gasverbruik of

een heffing op kerncentrales), maar er zijn

eveneens voorstellen die gelinkt zijn aan

consumptie, zoals een vliegbelasting. LNE

concludeert dat deze maatregelen ook

sociaal gezien positieve effecten hebben.

LNE: “Naast de positieve milieu-impact

hebben deze ingrepen steeds een licht

positieve impact op het BBP en de

werkgelegenheid. Het gaat telkens om een

klein effect, maar toch zou een groene

taxshift enkele duizenden jobs kunnen

creëren. Het is opvallend dat een verhoging

van de nettolonen in de onderzochte

scenario’s een positiever effect heeft op de

tewerkstelling (via verhoogde consumptie)

dan een verlaging van de loonkosten voor

bedrijven. Tenslotte zorgt de verbeterde

milieukwaliteit ook voor een positief

welzijnseffect nl. een stijging van de Index

for Sustainable Welfare (ISEW).”

Grondstoffen worden schaarser,

mensen niet

Daar waar het ‘klassieke’ idee

van ecofiscaliteit vaak gaat over

milieuvervuilende consumptie en

productie te ontmoedigen door er

belastingen op te heffen, pleit het

Nederlandse initiatief Ex’Tax voor een

fundamentele belastingverschuiving

van lasten op arbeid naar lasten op

grondstoffen. Het idee hierachter is:

belast wat schaars is (grondstoffen)

zwaarder en wat in overvloed is (arbeid/

mensen) minder (zie figuur 2). Dit

zou moeten resulteren in efficiëntere

omgang met grondstoffen in productie,

gesloten kringlopen en kwalitatief

betere producten die langer meegaan.

Doordat anderzijds arbeid minder wordt

belast, biedt zo’n systeem zuurstof voor

een hersteleconomie (die heel wat

handenarbeid en dus veel werkkrachten

vereist). Het uiteindelijke doel van

deze belastingverschuiving van arbeid

naar grondstoffen is een circulaire

economie en daarmee een duurzame

welvaart, gebaseerd op het benutten van

menselijk potentieel in plaats van het

uitputten van natuurlijke hulpbronnen.

In België kennen we op dit moment

geen doorgedreven vorm van lasten op

grondstoffen en ook in de huidige taxshift

blijft dit buiten schot. 12

Brengt de taxshift ons naar

een sociaal en duurzaam

belastingstelsel?

De Belgische taxshift uit 2015 is er

gekomen omdat de verontwaardiging over

het grote aandeel belasting op arbeid groot

werd. Iedereen (werkgevers, vakbonden,

politiekers uit diverse hoeken…) was

het er over eens: de belasting op arbeid

moet omlaag. Belangrijk om weten: de

roep naar een lagere belasting op arbeid

en een hogere belasting op vermogens,

grondstoffen, emissies en vervuiling, wordt

aangemoedigd door zowel de Europese

commissie, de OESO (de Organisatie

voor Economische Samenwerking en

Ontwikkeling) en het IMF (Internationaal

Monitair Fonds).

Al was er eensgezindheid over het verlagen

van de belasting op arbeid, eensgezindheid

vinden over de specifieke invulling van de

‘shift’ was veel moeilijker.

De taxshift, die bij aanvang symbool stond

voor een lagere belasting van arbeid en

een hogere belasting op vermogen, heeft

ondertussen zijn ware aard getoond. We

stellen vast dat de maatregelen voor een

hogere belasting op vermogens mager zijn

en dat het helemaal niet zeker is dat er

veel inkomsten zullen geïnd worden via

de in het leven geroepen speculatie- en

kaaimantaks en de verhoogde roerende

voorheffing.

Wat betreft milieubelastingen zijn er

een aantal maatregelen genomen, zoals

de verhoogde accijnzen op diesel en

een btw-verhoging op elektriciteit. De

effectiviteit van deze maatregelen en in

hoeverre ze ook sociaal zijn, wordt echter

door menigeen betwist. Dat er meer had

kunnen gebeuren is zeker.

De taxshift is niet alleen een gemiste kans

voor een hogere belasting op vermogens,

het heeft evenmin gezorgd voor de sociale

vergroening van de fiscaliteit. 11

Werk aan de winkel voor

een socialer en duurzamer

belastingsysteem

Fiscaliteit kan een goed instrument zijn

voor een sociaal en duurzaam beleid.

Hierbij moeten we waakzaam blijven dat

de ecofiscaliteit doelgericht en sociaal

is, zodoende dat het geen afbreuk doet

aan de twee basisfuncties van ons

belastingssysteen. Belastingen moeten

herverdelend werken en globaal genomen

zorgen voor de nodige inkomsten voor de

overheid, al was het maar om de sociale

zekerheid te garanderen. Dat het soms

zoeken is naar een goed evenwicht, blijkt

ook uit het interview met de kopstokken

van de studiediensen van de drie

vakbonden op pagina 8.

Door de invoering van meer ecofiscaliteit

samen met een eerlijker aandeel belasting

op vermogens (versus arbeid) kunnen we

via het belastingsysteem bouwen aan een

samenleving die niet alleen socialer maar

ook duurzamer wordt.

12 Meer lezen over de gemiste taxshift? Lees meer:

- “Voor een rechtvaardige fiscaliteit” (gezamenlijke folder van de drie vakbonden): http://bit.ly/2cjJe95

- Vandaele, J., De grote keuzes achter de taxshift. Artikel op Mo.be 12/02/2015. Zie http://bit.ly/2d5bA8J

am magazine jaargang 2016 nr 3

7


DOSSIER

GROEN

GELD

De rol van ecofiscaliteit

in ons belastingssysteem

Ecofiscaliteit (of milieubelastingen) vormt in België slechts een klein aandeel van de totale belastingen

(4,8%) 1 . Daarmee horen we tot de slechtste leerlingen van Europa 2 . Als we een hogere belasting op

energie, winning van grondstoffen, transport en vervuiling zouden heffen, kan dat positief uitvallen

zowel voor het milieu als voor de de werkgelegenheid 3 . Volgens Bond Beter Leefmilieu (BBL) zouden

we zelfs 6 miljard euro taksen binnenhalen als we hetzelfde niveau van ecofiscaliteit als Denemarken

hanteren 4 . Welke rol zien de vakbonden weggelegd voor ecofiscaliteit binnen ons belastingssysteem?

A&M sprak met Chris Serroyen (hoofd studiedienst ACV), Jean-Marie Debaene (hoofd studiedienst

ABVV) en Arne Geluykens (hoofd studiedienst ACLVB).

Arbeid & Milieu: Is ecofiscaliteit

een relevante vorm van belastingen

in ons belastingsstelsel?

Chris Serroyen (ACV): “Wij zijn

d’office voor meer ecofiscaliteit, zolang

het past in het grotere plaatje. Als de

twee doelen van belastingen - zorgen

voor stabiele overheidsinkomsten en

herverdeling van deze inkomsten -

gerealiseerd worden, dan is er zeker plaats

voor ecofiscaliteit. Voor ons is de volgorde

duidelijk: hef belastingen op vermogens

en eens dat is uitgewerkt, kan er gekeken

worden naar milieubelastingen. Pas als

laatste kun je raken aan de lasten op

consumptie. Eigenlijk zouden we meer

out of the box moeten durven denken,

ons hele fiscale systeem tegen het

licht houden en nagaan hoe we in elk

van die aspecten meer duurzaamheid

kunnen inbouwen. Dat gaat van

woonfiscaliteit tot bedrijfsfiscaliteit en de

personenbelasting.”

Arbeid & Milieu: De inkomsten die

je haalt uit ecofiscaliteit kunnen

voor verschillende doelen gebruikt

worden. Welke bestemming zouden

jullie geven aan de opbrengsten?

Jean-Marie Debaene (ABVV):

“Ecofiscaliteit heeft voor ons

voornamelijk een gedragssturende

functie, eerder dan een financierende.

Gezien het lage percentage ecofiscaliteit

in onze totale belastingsmix mag het

zeker wat meer zijn, maar het zal nooit de

melkkoe zijn om de begroting te spijzen.

Milieubelastingen zijn voor ons echter

niet de enige manier om gedrag te sturen.

Minstens even belangrijk om een tot een

duurzame samenleving te komen, zijn

regelgeving en investeringen. We moeten

per doelstelling nagaan of ecofiscaliteit de

beste manier is om dat doel te bereiken.”

Chris: “Ecofiscaliteit kan voor ons ook een

onderdeel zijn van een taxshift, in die zin

dat er een daling van de lasten op arbeid

tegenoverstaat. Maar evengoed zou het geen

taboe mogen zijn om aan milieubelastingen

te denken om mee het gat in de sociale

zekerheid of de begroting te dichten.Wij

zien dus eventueel wel een financierende rol

weggelegd voor ecofiscaliteit.”

Chris Serroyen

ACV

“ We moeten meer out of the

box durven denken, ons hele

fiscale systeem tegen het

licht houden en nagaan hoe

we in elk van die aspecten

meer duurzaamheid

kunnen inbouwen:

van woonfiscaliteit tot

bedrijfsfiscaliteit en de

personenbelasting.“

Chris Serroyen

ACV

1 Bron: eurostat. Zie ook grafiek Plan C ‘Milieubelastingen in België’: http://bit.ly/2cVRS2C

2 Zie de 2e grafiek op http://bit.ly/2cSD6uN

3 Vergroening van de fiscaliteit. Departement Leefmilieu, Natuur en Energie. 2014. 118pp. http://bit.ly/2cTC4dR

8 am magazine jaargang 2016 nr 3


A&M: Zijn de inkomsten vanuit

ecofiscaliteit hiervoor stabiel

genoeg?

Chris: “Je zou inderdaad kunnen stellen

dat de inkomsten dalen als ecofiscaliteit

doet wat het moet doen: hoe minder

vervuild wordt, hoe minder inkomsten.

Maar ondertussen wordt aangenomen dat

ecofiscaliteit minstens gedeeltelijk voor

een stabiele financiering kan zorgen. 5

De investeringen in milieumaatregelen

kunnen wat ons betreft ook perfect

gefinancierd worden via een goed

uitgebouwde vermogensbelasting en een

progressieve personenbelasting.”

A&M: In hoeverre schuilt het gevaar

van het vergroten van de kloof

tussen rijk en arm als we zouden

kiezen voor een groter aandeel

ecofiscaliteit binnen de belastingen?

Arne Geluykens (ACLVB): “Bij

ecofiscaliteit schuilt altijd het gevaar

van een mattheuseffect, namelijk dat

de rijken rijker worden en de armen

armer. Neem bijvoorbeeld de regeling

waarbij elektrische wagens voor 120%

aftrekbaar zijn. Mensen in de hogere

inkomensklassen die bijvoorbeeld

een Tesla kunnen aanschaffen halen

daar dankzij de ecofiscaliteit hun

voordeel uit, terwijl veel werknemers

het moeten stellen met een wagen uit

een lagere prijsklasse die vaak heel wat

diesel verbruikt en waardoor zij via de

verhoogde accijnzen de uiteindelijke

lasten betalen.”

Chris: “Belangrijk bij ecofiscaliteit is

dat de keuze van de maatregelen met

een ‘sociale reflex’ worden gekozen.

Concreet voorbeeld: er zijn veel

ecologische redenen om huisbrandolie

en diesel zwaarder te belasten. Vanuit

sociaal oogpunt is het wenselijk dat je

eerder de diesel zwaarder belast en niet

de huisbrandolie, omdat huisbrandolie

relatief meer geconsumeerd wordt door

de lagere inkomens Een ander voorbeeld

zijn de bedrijfswagens. Wij willen eerst

het debat voeren over het afschaffen of

verminderen van de fiscale voordelen voor

© russelstreet

de bedrijven voordat we aan de fiscale

voordelen voor de werknemer komen.”

Jean-Marie: “Ecofiscaliteit moet voor

ons een progressieve invulling krijgen,

waarbij de hogere inkomens ook zwaarder

belast worden. Het is niet alleen de

bekommernis om sociaal-rechtvaardige

belastingen te hebben, maar ook om

er draagvlak voor te creëren. Denk

bijvoorbeeld aan de hybride Porsche

Cayennes die voor 90% fiscaal aftrekbaar

is. De verkoop van die zware wagens

is enorm toegenomen, omwille van de

lage belastingen. Maar tegelijkertijd

wordt de elektrische motor in deze

hybride wagens heel weinig gebruikt,

en dus blijven ze Co 2

uitstoten via de

normale verbrandingsmotor. Dergelijke

maatregelen zijn op alle vlakken een

miskleun, waardoor er soms een kwalijk

geurtje hangt aan milieufiscaliteit. Zo’n

zaken zijn dodelijk voor het draagvlak

voor ecofiscaliteit.”

A&M: Er rijden heel wat

salariswagens rond, die ook

voor privé-kilometers gebruikt

worden. Het toekennen van een

salariswagen wordt gestimuleerd

door de werkgever een fiscaal

voordeel toe te kennen waardoor het

goedkoper wordt om werknemers

te belonen met een wagen dan

ze een loonsverhoging te geven.

Slecht voor het milieu en een grote

economische kost, onder meer door

het grote aandeel in de files. Wat is

jullie positie in dit debat?

Arne: “Dit debat is deels een debat

over ‘verworven rechten’, waarbij wij er

voorstander van zijn om de werknemer

meer keuzemogelijkheden te geven,

eerder dan het fiscaal voordeel af

te schaffen. Dit is het idee van een

mobiliteitsbudget, waarbij werknemers

ervoor kunnen kiezen om ook, of

grotendeels, andere transportmodi te

gebruiken, in ruil voor bijvoorbeeld een

minder zware en minder vervuilende

wagen. Volgens mij werkt dit beter dan

een afstraffende maatregel. Salariswagens

volledig afschaffen lijkt ons niet de

oplossing: openbaar vervoer is helaas niet

voor iedereen even haalbaar.”

4 Vijf redenen voor milieufiscaliteit als ruggengraat tax shift.Persbericht Bond Beter Leemilieu. 9/2/2015. Zie http://bit.ly/2cSwE5d

5 Decoster, A. Vrijdenken over een belastinghervorming. Artikel in ‘De Gids’. 2013. Voetnoot 5, p.21. Zie http://bit.ly/2cxz6KW

am magazine jaargang 2016 nr 3

9


DOSSIER

GROEN

GELD

“ Bij ecofiscaliteit schuilt

altijd het gevaar van een

mattheuseffect, namelijk

dat de rijken rijker worden

en de armen armer..“

Arne Geluykens

ACLVB

Jean-Marie: “Het mobiliteitsbudget

is een mooi idee, maar het is niet het

meest veelbelovende traject. We vinden

dat openbaar vervoer in de eerste plaats

maximaal terugbetaald moet worden.

Wij zetten tot nog toe vooral in op de

terugbetalingsregeling voor het openbaar

vervoer, via CAO 19 6 . Hierin wordt

bepaald dat de tussenkomst van de

werkgever in de kosten van het openbaar

vervoer minimum 75% bedraagt. Als

de werkgever bereid is om voor 80%

tussen te komen, legt de overheid de

overige 20% bij en is openbaar vervoer

gratis voor de werknemer. Van deze

derdebetalersregeling wordt onvoldoende

gebruik gemaakt. Deze regeling kan wat

ons betreft nog worden uitgebreid: zo

zou het ook mogelijk moeten zijn dat

mensen met een salariswagen hun kosten

voor (woon-)werkverplaatsingen met het

openbaar vervoer terugbetaald krijgen.”

Chris: “Wij denken wel constructief mee

in het debat over het mobiliteitsbudget.

Daar stel ik vast dat de openheid langs

vakbondskant groter is dan die langs de

werkgeverskant.

De voorstellen die op tafel komen

zijn echter steeds in functie van

mensen die reeds een bedrijfs- of

salariswagen bezitten. Daar zitten

we met een groot vraagstuk: is het

juridisch en beleidsmatig mogelijk een

mobiliteitsbudget te beperken tot de

personen die vandaag een bedrijfswagen

hebben? Indien niet, dan zit je daar met

een extra fiscale of parafiscale uitgave 7 ,

omdat dan meer mensen aanspraak

maken op het budget. We willen

dus eerst zicht hebben op een goede

Arne Geluykens

ACLVB

financiering om een mobiliteitsbudget

aan alle werknemers toe te kennen.

Eventueel zou dit opgevuld kunnen

worden door het fiscaal voordeel op

salariswagens voor de werkgever te

verminderen.

In afwachting van oplossingen ten

gronde, blijft fiscaliteit op salariswagens

in hoofde van de werkgever een

interessante manier om het gedrag te

sturen. Zo hebben we gezien dat de

Co 2

-bijdrage die werd ingevoerd voor

bedrijfswagens ertoe leidt dat er sneller

voor zuinigere wagens wordt gekozen.”

Arne: “We moeten de

mobiliteitsdiscussie ruim opvatten, en

daar passen ook zaken in zoals het het

meer stimuleren van telewerken en het

werken met satellietkantoren.”

A&M: In het kader van ecofiscaliteit

is er ook de discussie over de

btw-verhoging van 6% naar

21% op elektriciteit. Toen de

vorige regering de omgekeerde

beweging maakte (van 21%

naar 6%), reageerde Bond Beter

Leefmilieu tegen deze maatregel.

De redenering van BBL was als

volgt: lagere inkomensklassen

verbruiken minder stroom dan de

meerverdieners. Met een btw van

21% komt het grootste deel van de

globale elektriciteitsfactuur dus

op de schouders van die laatste

terecht. Zij stelden voor dat de 21%

btw behouden blijft en een deel

van de inkomsten ingezet werd om

energiemaatregelen uit te voeren bij

de sociaal zwakkeren 8 . Wat is jullie

visie hierop?

Jean-Marie: “Een btw-verhoging

van een basisgoed zoals energie, is

een belasting die voornamelijk de lage

inkomens en de gewone mens het

meeste treft. Dat wijzen de cijfers uit,

en daar zijn we het dus niet eens met

de milieubeweging. De lagere inkomens

betalen immers in absolute bedragen

misschien minder elektriciteit, maar

het betekent wel een groter aandeel van

hun inkomen. Deze stellingname sluit

natuurlijk niet uit dat we voorstander zijn

van een beleid dat mensen stimuleert om

energie te besparen.”

Arne: “De inkomsten uit de btwverhoging

zijn integraal gegaan naar

een verlaging van de werkgeversbijdrage

voor de sociale zekerheid, dus uiteraard

botste dit op een storm van kritiek bij de

vakbonden. Ik kan me niet vinden in het

voorstel van BBL: de sociaal zwakkeren

wonen vaak in huurhuizen. Ga je

dan pleiten voor het doorvoeren van

energiemaatregelen in een huis dat niet

van hen is? Zulke maatregelen komen

op het einde van de rit de verhuurders

van deze huizen dan ook het meest ten

goede.”

“Milieubelastingen zijn

voor ons niet de enige

manier om gedrag te

sturen. Minstens even

belangrijk om een tot een

duurzame samenleving te

komen zijn regelgeving en

investeringen.“

Jean-Marie Debaene

ABVV

6 CAO 19 regelt de tussenkomst van de werkgever in de verplaatsingskosten voor het woon-werkverkeer.

7 Een parafiscale uitgave is een minderontvangst voor de overheid in de sociale bijdragen (de werkgeversbijdrage RSZ en werknemersbijdrage RSZ). Een bijvoorbeeld is

de werkbonus, waarbij werknemers onder een betaald brutoloon een lagere RSZ betalen.

10 am magazine jaargang 2016 nr 3


Chris: “Ik ga jullie misschien verbazen

maar wij waren niet tegen de btwverhoging.

De btw-verlaging ingevoerd

door de regering Di Rupo hebben we

heel bewust gecontesteerd. Men ziet

immers de werking van het indexsysteem

over het hoofd. Als de elektriciteitsprijs

daalt, daalt ook je loon omdat die via

Jean-Marie Debaene

ABVV

het indexsysteem voor een deel aan de

elektriciteitsprijs gekoppeld is. Maar

ook sociale uitkeringen, kinderbijslag,…

verhogen hierdoor minder. Als je

de berekening maakt, dan zie je dat

mensen op die manier uiteindelijk geld

verliezen door de btw-verlaging, ook al

lijkt dat op het eerste gezicht moeilijk

te geloven 9 . Ook het planbureau heeft

aangetoond dat de btw-verlaging eerder

de koopkracht aantast, dan dat het de

koopkracht vergroot. Wij volgen in deze

dus het standpunt van BBL om de 21%

te behouden en bij de lagere inkomens te

investeren in energiemaatregelen.”

“Een bedrijf dat niet

investeert in de transitie

naar een groene en

rechtvaardige economie is

ten dode opgeschreven. “

Chris Serroyen

ACV

A&M: Het Nederlandse initiatief

Ex’Tax pleit voor een hogere

belasting op grondstoffen in ruil

voor een lastenverlaging op arbeid.

Op die manier zouden bedrijven

gedwongen worden om in te zetten

op efficiënter grondstoffengebruik

en wordt zuurstof gegeven aan

een hersteleconomie, die heel

arbeidsintensief is. Wat denken

jullie van dit idee?

Chris: “Ik vind het een inspirerend

voorstel, omdat alle debatten nu gericht

zijn op energie, brandstoffen,… zonder

dat we naar andere grondstoffen kijken,

zoals zeldzame metalen. We moeten wel

de prioriteit in het oog blijven houden,

en op dit moment is dat het klimaat.

Dus zou je dergelijke belasting vooral

moeten concentreren op grondstoffen die

Co 2

de lucht in stoten. Dat moeten we

niet enkel doen vanuit milieu-oogpunt,

maar ook omwille van de toekomstige

generaties: zolang je nieuwe bronnen

aanboort, zoals schaliegas in de VS, zakt

de prijs opnieuw. Maar vroeg of laat zijn

de bronnen opgebruikt, dus moeten we

dat nu al afremmen. Dat ligt wat in de

lijn van het voorstel van het doorvoeren

van een Co 2

-taks, die enkel kan werken

als ze wereldwijd wordt doorgevoerd en

concreet genoeg is.”

Jean-Marie: “Voor mij speelt regelgeving

hier terug een minstens even belangrijke

rol: je kan bijvoorbeeld denken aan een

verplichting voor bedrijven om producten

aan hun levenseinde terug te nemen om

zo de circulaire economie te bevorderen.

Bovendien is er ook een trend naar

duurder wordende grondstoffen zonder

dat er extra belastingen op worden

geheven, puur omwille van het feit dat

ze steeds schaarser worden. Je mag ook

de druk van de grote industrie en de

grootverbruikers niet onderschatten: het

is niet evident om een hogere belasting

op grondstoffen door te voeren in de

concurrentiële omgeving die we kennen.”

“Ecofiscaliteit moet voor

ons een progressieve

invulling krijgen, waarbij

de hogere inkomens ook

zwaarder belast worden.“

Jean-Marie Debaene

ABVV

A&M: Moeten militanten

wakker liggen van een thema als

ecofiscaliteit?

Chris: “De eerste zorg van onze

militanten is steeds ‘wat met ons

bedrijf?’. Maar een bedrijf dat niet

investeert in de transitie naar een groene

(en rechtvaardige) economie is ten dode

opgeschreven. We leggen de focus op

het Duitse ‘Besser statt billiger’ (beter

in plaats van goedkoper, nvdr.) model:

een bedrijf moet zich toeleggen op de

productie van kwalitatieve producten,

in de plaats van het steeds goedkoper

willen produceren en blijven hangen in

de mantra van snoeien in loonkosten

en werkgelegenheid. Er zijn gelukkig

nog uitzonderingen, maar helaas zijn

we vooral naar een Amerikaans model

geëvolueerd waarbij het belang van

de aandeelhouders primeert en de

druk groot is om enkel op de volgende

kwartaalcijfers te focussen.”

Interview: Thijs Calu en Emma Denorme,

educatief medewerkers bij A&M

8 De argumenten van BBL en heel wat andere voorstellen rond groene fiscaliteit vind je terug via http://bit.ly/2ct2zoX.

9 Lagere btw elektriciteit helpt u niet. Opiniestuk Chris Serroyen. deredactie.be.15/11/2013. http://bit.ly/2coDnBL

am magazine jaargang 2016 nr 3

11


DOSSIER

GROEN

GELD

Als we onder de kritische drempel van 2°C willen blijven mag er nog

maximum 565 gigaton Co 2

vrijkomen, maar er zit nog zeker 2795 gigaton

in de aarde, klaar om opgepompt te worden door de grote bedrijven. Het

overgrote deel van de reserves moet dus in de grond blijven. Samen kunnen

we dit mee mogelijk maken door massaal te desinvesteren uit fossiele

brandstofbedrijven.

© Roman Pfeiffer

mathias balcaen

Internationale divestmentcampagne

desinvesteren uit fossiele brandstoffen

Het idee van desinvesteren gaat al een hele tijd mee. Het is het tegenovergestelde van investeren. In plaats

van geld te pompen in een bedrijf door aandelen te kopen, haal je al je geld bij dat bedrijf net weg door al

je aandelen te verkopen. De strategie werd eerder gehanteerd tegen het apartheidsregime in Zuid-Afrika en

nu in de BDS-campagne (boycott, divest and sanctions) tegen de bezette gebieden in Palestina en in de strijd

tegen de klimaatopwarming. Vooral in de strijd tegen de klimaatopwarming werden de laatste jaren veel

successen geboekt. Er loopt de laatste jaren een heuse internationale campagne die al tal van overheden,

pensioenfondsen, investeringsfondsen en organisaties overtuigd heeft om niet langer in de 200 grootste

fossiele brandstofbedrijven te investeren.

“Als we de klimaatopwarming onder de 2°C

willen houden moeten we ca.80% van de

gekende fossiele brandstofreserves onder de

grond blijven”

Waarom?

Het belangrijkste argument dat door klimaatactivisten

wordt gebruikt, is dat we ongeveer 80% van de gekende

fossiele brandstofreserves niet mogen verbranden als we de

klimaatopwarming onder de 2°C willen houden. Als we onder

die kritische drempel willen blijven mag er nog maximum 565

gigaton Co 2

vrijkomen, maar er zit nog zeker 2795 gigaton in de

aarde, klaar om opgepompt te worden door de grote bedrijven 1

. Het overgrote deel van de reserves moet dus in de grond

blijven, maar fossiele brandstofbedrijven als Shell, Exxonmobil,

1 Carbon Tracker Initiative. Unburnable Carbon – Are the world’s financial markets carrying a carbon bubble?http://bit.ly/1CCh7LV

2 Topman Shell: ik pomp alles op wat ik kan oppompen. 04/02/2016. Artikel op nos.nl http://bit.ly/2d1uJfV

3 Falling Chinese Coal Consumption and Output Undermine Global Market. Artikel in The Wall Street Journal. 26/02/2015. Zie http://on.wsj.com/1C3T5Li

12 am magazine jaargang 2016 nr 3


BP of Chevron willen natuurlijk alles uit de grond halen om te

verkopen. Zo zei de CEO van Shell, Ben van Beurden, onlangs

nog dat hij alles oppompt wat hij kan oppompen 2 . Door banken,

pensioenfondsen en investeringsfondsen te overtuigen niet langer

in deze bedrijven te investeren, geven we een krachtig signaal dat

we het niet eens zijn met de koers die deze bedrijven varen.

“In vergelijking met de fossiele

brandstofindustrie creëert hernieuwbare

energie gemiddeld meer jobs”

We geven hiermee aan voor welke toekomst we staan, namelijk

een leefbare planeet, zonder fossiele brandstoffen. We sluiten

ons hiermee aan bij internationale verdragen als de Conventie

van Rio 1992 en het Kopenhagenakkoord van 2009 die stellen

dat de concentratie van broeikasgassen moet beperkt worden.

Ook geeft ze aan de Europese Rechten van de Mens ter harte

te nemen, waaronder artikel 2 (‘recht op leven’) en artikel 8

(‘recht op eerbiediging van privéleven, familie- en gezinsleven,

woning en correspondentie’), waaruit ook positieve verplichtingen

voortvloeien om de personen onder hun rechtsmacht te

beschermen, inclusief voor milieurisico’s, zelfs als deze niet

levensbedreigend zijn

Daarnaast zijn er ook een aantal financiële redenen om geld

uit de fossiele brandstofindustrie terug te trekken. Zo zijn veel

mensen overtuigd dat fossiele brandstoffen hun beste tijd gehad

hebben en dat het financieel niet meer opbrengt om er in te

investeren. De Chinese economie bereikte in 2013 al haar piek

van steenkoolconsumptie. In 2014 daalde hun consumptie met

bijna 3% 3 .

Het valt bovendien te betwijfelen of olie nog ooit aan de $100 per

vat verkocht kan worden die noodzakelijk is om noordpoololie of

teerzandolie rendabel te maken. BP Chief Executive Bob Dudley

noemde $100 per vat al een ‘aberratie’ 4 . De huidige fossiele

brandstofbedrijven zijn weinig dynamisch en toekomstgericht om

buiten het kader van steeds duurdere fossiele brandstofprojecten

te denken. Terwijl de prijs van groene energie steeds verder

blijft dalen en op veel plaatsen al lager ligt dan die van

fossiele brandstoffen, blijven grote spelers als BP, Chevron en

ExxonMobil daar nauwelijks in investeren.

Aandelen

Aandelen zijn eigenlijk stukjes van een bedrijf. Door

aandelen te kopen word je mede-eigenaar van het

bedrijf en heb je recht op een deel van de winst en

medezeggenschap over de richting die het bedrijf uitgaat

tijdens algemene vergaderingen. Het voordeel voor het

bedrijf is dan weer dat het extra geld heeft om haar

werking te financieren, zonder dat ze dit geld moet

terug betalen, zoals bij een lening wel het geval is.

De rol van banken en pensioenfondsen

Als werknemer heb je recht op een pensioen. Dit

pensioen bestaat uit drie delen: de eerste, tweede en

derde pijler.

De eerste pijler wordt onmiddellijk betaald van de

belastingen. Van jouw belastingen krijgen mensen die

nu gepensioneerd zijn een deel van hun pensioen, net

zoals jouw pensioen later ook deels betaald zal worden

door de mensen die dan aan het werk zijn en belastingen

betalen.

De derde pijler is het individuele pensioenfonds dat je

bij je bank kan afsluiten. Je stort dan zelf maandelijks

een bedrag aan de bank, die je dan na je pensioen een

aanvullend pensioen uitkeert.

De tweede pijler werkt hetzelfde als de derde pijler, maar

wordt collectief geregeld op niveau van het bedrijf waar

je werkt.

Het geld dat je via de tweede en de derde pijler bij

de bank spaart voor je pensioen wordt door de bank

gebruikt om te beleggen (aandelen te kopen). Het is zo

goed als zeker dat ze hiermee ook een deel aandelen

van de fossiele brandstofsector kopen en daarmee geld

geven aan een industrie om die werking te financieren,

zonder dat ze dit geld moet terug betalen, zoals bij een

lening wel het geval is.

In een artikel van zakenkrant Bloomberg van 14 april 2015

werd ook al opgemerkt dat wind- en zonne-energie nu al op veel

plaatsen goedkoper is dan energie uit fossiele brandstoffen. Zij

spreken dan ook over ‘het begin van het einde’ voor het fossiele

tijdperk 5 . Volgens Deutsche bank is zonne-energie concurrentieel

met niet-hernieuwbare energie in 50% van de wereldmarkt en zal

dit percentage tegen 2017 stijgen tot 80% 6 . Het is dus duidelijk

dat fossiele brandstoffen een uitdovend verhaal zonder toekomst

zijn.

Impact op werknemers

Wat de impact van desinvesteren op de werknemers betreft,

moeten we het verhaal van 2 kanten bekijken. Enerzijds is er

de impact op de werknemers van wie hun pensioenfonds niet

langer investeert in fossiele brandstoffen. Deze werknemers

hoeven zich geen zorgen te maken. Desinvesteren uit fossiele

brandstoffen hoeft geen impact te hebben op de opbrengsten. Uit

een studie van zakenbank Morgan Stanley Capital International

(MSCI) bleek het uitsluiten van 247 bedrijven met fossiele

brandstofreserves nauwelijks impact te hebben op de resultaten.

Als ze het geld in plaats van in fossiele brandstofbedrijven

investeerden in andere bedrijven, weerspiegelde de index zonder

de 247 bedrijven met fossiele brandstofreserves bijna volledig de

versie mét die bedrijven. Over een periode van vijf jaar scoorde de

versie zonder fossiele brandstoffen zelfs 1,2% beter dan de versie

met die bedrijven 7 .

4 BP Swings to Second-Quarter Loss on Lower Oil Price, Deepwater Horizon Deal. Artikel in The Wall Street Journal. 28/07/2015. Zie http://on.wsj.com/2cr9EJy

5 Fossil Fuels Just Lost the Race Against Renewables. Artikel op www.bloomberg.com. 14/04/2015. Zie http://bloom.bg/1FGwAIS

6 Shah, V., Booream-Phelps, J. Markets Research. Solar. Rapport Deutsche Bank AG. 2015. 183pp. http://bit.ly/1EKkNJK

7 MSCI ESG Research, Responding to the Call for Fossil-fuel Free Portfolios. 2013. Zie http://bit.ly/1rsHTok

am magazine jaargang 2016 nr 3

13


DOSSIER

GROEN

GELD

Wat betreft de werknemers in de sector waaruit gedesinvesteerd

wordt, ligt de situatie moeilijker. Hoewel Exxonmobil niet failliet

zal gaan omdat we hun aandelen verkopen (als iemand aandelen

verkoopt, is er iemand anders die ze aankoopt), is het doel wel

om te kiezen voor een toekomst zonder fossiele brandstoffen. In

zo’n toekomst hebben fossiele brandstofbedrijven twee keuzes:

ofwel hervormen ze zich tot echte energiebedrijven in plaats van

olie- of steenkoolbedrijven en dan blijven ze een plaats hebben

in de economie, ofwel maken ze die switch niet en zullen ze

verdwijnen en vervangen worden door bedrijven die wel voor

duurzame energie kiezen.

Er zullen dus jobs verloren gaan in de sector van de fossiele

brandstoffen, maar in ruil komen er wel jobs bij in de

hernieuwbare energie. Energie zal immers steeds nodig zijn.

Beter nog: in vergelijking met de fossiele brandstofindustrie

creëert hernieuwbare energie gemiddeld meer jobs, volgens de

Amerikaanse Union of concerned scientists zelfs drie keer zo

veel 8 . Waar de energieproductie door fossiele brandstoffen vooral

veel machines en kapitaal vraagt, vraagt de energieproductie door

hernieuwbare energie meer handenarbeid: in plaats van enkele

grote pompen en boorplatformen in het verre buitenland, is

hernieuwbare energieproductie gebaseerd op de installatie van

duizenden zonnepanelen en warmtepompen en het bouwen van

windmolenparken dicht bij huis, … Dit zijn bovendien jobs die

niet naar het buitenland kunnen verhuizen. De switch van fossiel

naar hernieuwbaar is dus niet enkel goed voor het klimaat, maar

ook voor de werkgelegenheid!

Successen

De campagne loop internationaal als een vuur. Er gaat geen

week voorbij of een nieuwe organisatie sluit zich aan bij deze

wereldwijde beweging. Op dit moment hebben organisaties,

fondsen, overheden etc. al een totaal van $3.4 biljoen

teruggetrokken uit de fossiele brandstofindustrie. Daartussen

zitten een paar opmerkelijke spelers.

Zo besloot de Rockefeller Fund, een liefdadigheidsfonds

opgericht door de Rockefellerfamilie die haar fortuin verdiende

met het oppompen van olie in de VS niet langer in fossiele

brandstoffen te beleggen. Ook het Noorse pensioenfonds,

internationaal vaak als een standaard gezien voor ethisch

beleggen, schrapte steenkoolbedrijven uit haar portefeuille.

In Nederland heeft het Pensioenfonds Zorg en Welzijn

(PFZW), verantwoordelijk voor het pensioenbeleid en het

pensioenvermogen van ruim 2,5 miljoen (oud-)werknemers in de

sector zorg en welzijn, besloten haar Co 2

-voetafdruk te halveren

tegen 2020.

“Spaart ook jouw bedrijf voor je pensioen?

Dan kan je via je vakbondsvertegenwoordiger

vragen dat ze dit niet langer in fossiele

brandstofbedrijven investeren”

© 350

Wat kan jij doen?

Ook jij kan aan deze campagne deelnemen door aan jouw

pensioenfonds te vragen niet langer in fossiele brandstoffen

te investeren. Je kan natuurlijk als individuele burger je bank

aanschrijven, maar als de strijd van de vakbeweging ons één ding

geleerd heeft, dan is het dat collectieve actie het beste middel is.

Daarom wordt er in België op dit moment vooral ingezet op de

tweede pijler van de pensioenfondsen. Spaart ook jouw bedrijf

voor je pensioen? Dan kan je via je vakbondsvertegenwoordiger

vragen dat ze dit niet langer in fossiele brandstofbedrijven

investeren. Dit werkt natuurlijk beter als jullie met alle

werknemers en vakbonden samen een front vormen om dat

te vragen. Of je kan je aansluiten bij milieubewegingen zoals

Greenpeace of 350 Belgium die hierrond actief zijn.

Als ze hier niet toe bereid zijn, kan je al beginnen met een

analyse te vragen van de opbrengst van het pensioenfonds met en

zonder fossiele brandstoffen. Via je vakbondsafgevaardigde zou je

toegang moeten kunnen krijgen tot de lijst met bedrijven die zijn

opgenomen in jouw pensioenfonds. Gezien de crisis in de sector

van de fossiele brandstoffen scoort het fonds zonder fossiele

brandstoffen waarschijnlijk beter, wat je een extra argument in

handen geeft om te vragen om te desinvesteren. Voor meer info

over om welke bedrijven het gaat (welke zijn de 200 grootste

bedrijven? Is er een verschil tussen steenkool en olie- en gas? …),

kan je terecht bij mathias.balcaen@gmail.com.

Mathias Balcaen, Divestment Campaigner Greenpeace Belgium,

Vrijwilliger bij 350 Belgium

http://world.350.org/350belgium

8 Union of Concerned Scientists. Benefits of Renewable Energy Use. Zie http://bit.ly/2cEnWX3

14 am magazine jaargang 2016 nr 3


A&M IN ’T KORT

Meer informatie en tickets voor het volledige festival via www.transitienetwerkmiddenveld.be/festivaldag

WORKSHOP A&M OP TRANSITIEFESTIVAL:

WERKEN IN DE CIRCULAIRE ECONOMIE: KAN ANDERS OOK BETER WORDEN?

Foyer concertzaal, 11u-12u30

Onze omgang met producten en grondstoffen zal grondig veranderen, maar ook tewerkstelling zal niet meer hetzelfde zijn in een

circulaire economie. Bestaande jobs zullen veranderen of vervangen worden door nieuwe jobs als gevolg van de veranderde manier

van produceren en samenwerken. En die jobs vragen andere competenties en andere opleidingen. En misschien wil je omgeving

voortaan weten waar jouw arbeid precies toe bijdraagt. In welke mate wordt anders werk ook beter werk?

Drie experts/ondernemers (Triodos, Wonen en Werken, Recup Design) getuigen over hun ervaringen met die mogelijke veranderingen.

Samen met hen graven we dieper en gaan we op zoek naar concrete kansen van werken in een circulaire economie. Na afloop

neem je ongetwijfeld een aantal vragen en uitdagingen voor jezelf mee naar huis.

am magazine jaargang 2016 nr 3

15

More magazines by this user