Predicted Heat Strain- 06.2018

mediwet

2018 - juni

Afgiftekantoor 3000 Leuven 1

Maandelijks

Verschijnt niet in juli en augustus

PB-PP B-02111

BELGIE(N) - BELGIQUE

P-309472

Magazine over welzijn op het werk

Hou het hoofd koel met de

Predicted Heat Strain (PHS) App

Lasers: anders dan gewoon maar

licht

Reuma op het werk


Inhoud

preventFocus is een uitgave van Prevent en

verschijnt 10 maal per jaar. Er bestaat ook een

Franstalige uitgave. preventFocus verschijnt niet in

juli en augustus.

Medewerkers aan dit nummer

D. Adang, E. Y. Kempeneers, S. Van Damme,

K. Van den Broek, W. Van Hooste

Eindredactie

L. De Greef, N. Polspoel

Tel +32 16 910 910 - Fax +32 16 910 901

editor@prevent.be

De redactie streeft naar betrouwbaarheid van de

gepubliceerde informatie, waarvoor ze echter niet

aansprakelijk kan worden gesteld.

Advertenties

Tel +32 16 910 910 - Fax +32 16 910 901

customer@prevent.be

Abonnementen

Tel +32 16 910 910 - Fax +32 16 910 901

customer@prevent.be

© Copyright, alle rechten voorbehouden,

Prevent. Niets uit deze uitgave mag gepubliceerd

of gekopieerd worden zonder uitdrukkelijke

toestemming van Prevent.

Tools & Methodes

4 Hou het hoofd koel met de Predicted Heat

Strain (PHS) App

Focus

9 Lasers: anders dan gewoon maar licht

Tools & Methodes

14 Reinigen met licht

Onderzoek

16 Voeling houden met elektromagnetische

hypergevoeligheid

Mensen & Preventie

19 Reuma op het werk

2018 juni • preventFocus 3


• Tools & Methodes

Hou het hoofd koel met

de Predicted Heat Strain

(PHS) App

De blootstelling aan warmte evalueren is niet zo evident. Deze tekst vergelijkt de

klassieke WBGT-methode met de complexere PHS-methode. Deze laatste methode

kan, in tegenstelling tot de WBGT, gebruikt worden voor risicoanalyse en is dankzij

een app makkelijk toe te passen.

Regelgeving

De regels over het werk bij hoge omgevingstemperaturen zijn

vastgelegd in Titel 1 betreffende de thermische omgevingsfactoren

van Boek V van de Codex over het Welzijn op het Werk (het

vroegere Koninklijk Besluit van 4 juni 2012). De actiewaarden

voor blootstelling aan warmte zijn vastgelegd uitgaande van

de WBGT (Wet Bulb Globe Temperature)-index in functie van

de fysieke werkbelasting (tabel 1). De actiewaarden hebben als

doel om de gezondheid van de werknemer te beschermen, het

zijn fysiologische grenzen waarboven het risico op gezondheidseffecten

reëel is. Het is geen index voor thermische comfort. Bij

thermisch ongemak heeft het weinig zin om die actiewaarden te

gebruiken, maar kunnen de PMV (Predicted Mean Vote) en PPD

(Predicted Percentage of Dissatisfied).

Tabel 1 - Actiewaarden voor blootstelling aan warmte

Fysieke werkbelasting

Licht of zeer licht 29

Half zwaar 26

Zwaar 22

Zeer zwaar 18

Maximale WBGT-index

Als de maximale WBGT-index overschreden wordt, moet de

werkgever collectieve en persoonlijke beschermingsmiddelen

voorzien, gratis verfrissende dranken verstrekken en binnen de

48 uur een verluchtingsssysteem in de werklokalen installeren.

4

preventFocus • 2018 juni


Het is uitermate belangrijk om een plan van aanpak ter beschikking

te hebben voordat het warm weer de kop opsteekt (preventief

actieplan). Bij warmte van klimatologische oorsprong,

gebeurt het in België zelden dat de maximale WBGT-index

overschreden wordt.

Warmtebelasting op de werkplek

Warmtebelasting komt veel voor in industrieën waar hoge procestemperaturen

nodig zijn voor de belangrijkste productieprocessen,

waar tijdens het productieproces veel vocht vrijkomt,

of waar de werkomgeving bijdraagt aan hoge temperaturen en

hoge luchtvochtigheid. Ook bij het dragen van koudebeschermende

kledij in koude werkplekken of beschermende kledij kan

er warmtebelasting zijn. Vanzelfsprekend bij werknemers die

tewerkgesteld worden in het warme(re) buitenland en indien

er speciale omstandigheden zijn bij normaliter comfortabele

omstandigheden, zoals een extreem hete zomer of een kapotte

klimaatinstallatie.

Warmtebelasting wordt veroorzaakt door diverse factoren,

waarvan de klimaatfactoren de belangrijkste zijn (luchttemperatuur,

stralingstemperatuur, luchtvochtigheid en luchtsnelheid).

De overige factoren die van invloed zijn, zijn de uit te voeren

werkzaamheden en de lichamelijke inspanning die daarbij

vereist is, de kleding die wordt gedragen, de werkomgeving,

maar ook persoonlijke factoren zoals conditie, leeftijd, gewicht,

vochtbalans, acclimatisatie, ziekten en gebruik van medicatie.

Om een goede beoordeling te maken van de warmtebelasting

van werknemers of om een goed advies te geven over vermindering

van de belasting is het van belang inzicht te krijgen in

deze factoren, en de invloed ervan op de warmtebelasting van

de werknemers.

Beoordelen van warmtebelasting

op de werkplek

Sobane-strategie

Het is kaart brengen van risico’s op het gebied van thermische

belasting of klimaatgerelateerde gezondheidsrisico’s begint

met het uitvoeren van een goede inventarisatie. De observatiemethode

van het Europese ‘BIOMED research programme’ is

gebaseerd op de SOBANE 4-fasen strategie:

(1) Screening,

(2) OBservatie,

(3) ANalyse

en (4) Expertise.

Screening is de inventarisatie van de werkplekken met problemen

op het gebied van klimaat, de bronnen van warmtebelasting.

Door een rondgang door het bedrijf, checklisten of door

interviews met werknemers kunnen eventuele problemen aan

het licht komen.

Observatie gebeurt met behulp van een scorelijst om zicht te

krijgen op mogelijke knelpunten (tabel 2). Het is een hulpmiddel

bij het verbeteren van de klimaatomstandigheden. Het

is geen risicoanalyse! Op basis van deze observatiemethode kan

een beargumenteerde beslissing genomen worden of het noodzakelijk

is om de situatie verder te analyseren en/of te meten.

Analyse evalueert de in fase 2 geobserveerde knelpunten. Voor

de evaluatie van klimaatbelasting zijn verschillende normen

beschikbaar.

Expertise is noodzakelijk als er problemen bij de analyse opduiken

die niet direct met maatregelen ten aanzien van klimaat,

kleding, werktempo en werk-rustschema’s op te lossen zijn.

Tabel 2 - SOBANE-scoresysteem

Score - 3 - 2 - 1 0 1 2 3

Factor Risico overmatige koude Ideale zone Risico overmatige warmte

Luchttempertuur

Relatieve vochtigheid

Thermische straling

Luchtsnelheid

Werkbelasting (M)

Kleding (clo)

Mening werknemers

2018 juni • preventFocus 5


WBGT-methode

NBN ISO 7243

Vaak wordt de norm NBN ISO 7243: 1996 genoemd, ofwel de

WBGT-methode. Deze methode maakt een koppeling tussen een

inschatting van het metabolisme (interne warmteproductie) en

metingen van temperatuur, luchtvochtigheid en stralingswarmte

met een WBGT- of vochtige globethermometer. Deze norm is een

‘verkennende’ empirische hitte index die de externe warmtbelasting

bepaalt waaraan iemand wordt blootgesteld. Met de

methode kan het gemiddelde effect van warmte op de werknemer

worden bepaald gedurende periode die representatief is

voor de uit te voeren activiteiten. De norm is goed toepasbaar

op groepsniveau. Aan de uitkomst kan echter geen absolute

waarde worden gehecht. De norm beveelt aan om de metingen

uit te voeren in de periode die correspondeert met de maximale

externe warmtebelasting. De meeste werkgevers beschikken

niet over de juiste apparatuur om de natuurlijke natte temperatuur

en globetemperatuur te bepalen. In de screeningsfase kan

de werkgever zelf droge luchttemperaten en relatieve vochtigheden

bepalen, en aldus de stralingstemperatuur proberen

‘inschatten’. Dit resulteert is een benadering gebruik makende

van verschillende algoritmes, die ook verschillende eindresultaten

opleveren.

Parameters

De WBGT-index wordt bepaald uit 3 klimaatparameters, namelijk

de natuurlijke natte luchttemperatuur (t nw

), globetemperatuur

(t g

) en luchttemperatuur (t a

) volgende de onderstaande

formules:

Bij afwezigheid van zonnestraling (doorgaans binnen):

WBGT = 0,7t nw

+ 0,3t g

Bij aanwezigheid van zonnestraling (doorgaans buiten):

WBGT = 0,7t nw

+ 0,3t g

+ 0,1t a

Bij niet homogene omgeving (> 5% verschil in de meetwaarden

tussen hoofd (1,7 m), buik (1,1 m) en enkels (0,1 m)):

WBGT = (WBGT hoofd

+ (2 x WBGT buik

) + WBGTe nkels

) / 4

De WBGT-index dient te worden bepaald gedurende 1 uur, bij

voelbare luchtbeweging en bij geacclimatiseerde personen.

Daarnaast zijn in de norm, als richtlijn, diverse werk/rustcycli

vastgesteld voor de referentiewaarden van WBGT (tabel 3).

Als de referentiewaarden worden overschreden dan dient de

externe warmtebelasting op de werkplek direct te worden verminderd

door maatregelen te treffen, en wordt aanbevolen de

werksituate verder te onderzoeken met de methode beschreven

in de norm ISO 7933. Tabel 4 somt alle voor- en nadelen op van

de WBGT-methode.

PSH-methode

NBN EN ISO 7933

De norm NBN EN ISO 7933 : 2004 - Ergonomie van de thermische

omgeving - Analytische bepaling en interpretatie van

warmtebelasting met behulp van een berekening van het

voorspelbare fysiologisch gedrag bij warmtebelasting (ISO

7933:2004) werd voor de eerste maal gepubliceerd in 1989.

Het is een rationele hitte index die gebaseerd is op een mathematisch

model van het fysiologische gedrag van de gemiddelde

mens bij hitte. Deze methode laat een nauwkeuriger benadering

toe tot dan die gebaseerd op de WBGT-index. Deze norm

is complexer in gebruik, maar geeft een betere indicatie voor

maximale verblijfstijden en houdt specifiek rekening met het

vermogen tot warmte-uitwisseling, waarbij kleding een belangrijke

factor is. Het voordeel is dat per variabele inzicht ontstaat,

zodat duidelijk is waar maatregelen het meest effectief kunnen

zijn (tabel 5). De ontwikkeling van het Predicted Heat Strain

(PHS)-model werd gesponsord door het BIOMED II Programma

van de Europese Commissie van de Europese Unie. Het heeft

een goede correlatie tussen geobserveerde en voorspelde

waarden van de klimaatparameters, metabolisme, kleding en

intervariabele verschillen.

Required Sweat Rate prediction model

De basis van het PHS-model was het “Required Sweat Rate

prediction model”, dat werd aangepast gebaseerd op de

wetenschappelijke literatuur en studies van convectie en

Tabel 3 - Richtlijn voor werk-rustschema's

Afwisseling in het werk

WBGT-indexwaarden

Licht werk Halfzwaar werk Zwaar werk Zeer zwaar werk

45 min werk – 15 min rust 29,5 27 23 19

30 min werk – 30 min rust 30 28 24,5 21

6

preventFocus • 2018 juni


Tabel 4 - Voor- en nadelen van de WBGT-methode

Voordelen

Internationaal aanvaarde Hittestress Index

Wereldwijd gebruikt (o.a. American Conference

of Governmental Industrial Hygienists, ACGIH)

Goed screeningsinstrument

Eenvoudige interpretatie van werktijd

Kan bepaald worden aan de hand van weerdata

Nadelen

Vereist specifieke instrumenten

Blootstellingslimieten zijn gebaseerd op een specifiek instrument

Limieten zijn niet altijd lineair gerelateerd aan klimaat

Goedkope meetinstrumenten leveren een te hoge of te lage

waarde op

Complexe algoritmes dienen aangewend te worden om WBGT te

bepalen aan de hand van weerdata

Geen risicoanalyse tool

Aangepast naar: Holmér I, Global Health Action, 2010

Tabel 5 - Voor- en nadelen van de PHS-methode

Voordelen

Internationaal aanvaarde Hittestress Index

Veel gebruikt, met name in Europa

Nadelen

Computerprogramma noodzakelijk om de berekingen te doen

(ontwikkeld in België door Prof. Malchaire), maar nu ook beschikbaar

als een gratis App voor tablet en smartphone (ontwikkeld

in Australië aan de Universiteit van Queensland)

Kan gemeten worden met eenvoudige instrumenten

Kan makkelijk bepaald worden uit weerdata

Kan toegepast worden in alle klimaten, normale kleding en laag

tot hoog activiteitsniveau

Limietwaardes zijn gebaseerd op fysiologische belasting

Kan gebruikt worden voor risicoanalyse

‘Control measure modelling’ is eenvoudig: scenario’s opstellen

met verschillende potentiële preventieve controlemaatregelen

(bv. effect verhogen luchtsnelheid of invoeren werk-rust schema)

Aangepast naar: Holmér I, Global Health Action, 2010

evaporatie, de huidtemperatuur, de transfer huid-naar-lichaamskern

distributie, de rectale temperatuur en de evaporatie

efficiëntie. Daarenboven werden de maximale zweetproductie,

maximale dehydratatie en maximale stijging in kernlichaamstemperatuur

herbekeken. Deze kennis en algoritmes leidden tot

het ontstaan van het PHS-model, dat het mogelijk maakt om de

zweetproductie en de rectale temperatuur te bepalen, alsook

om de Duration Limit Exposures (DLE) te bepalen om 95% van

de werkende populatie te beschermen. Het PHS-model werd

getest door 8 Europese researchlaboratoria in meer dan 600

laboratoriumexperimenten en meer dan 200 veldexperimenten.

Formule

De centrale formulie die gehanteerd wordt in dit model is:

M – W = C res

+ E res

+ K + C + R + E + S

Met: M = stofwisselingssnelheid, W = effectief mechanische

arbeid, C res

= convectie door ademhaling, E res

= verdamping door

2018 juni • preventFocus 7


ademhaling, K = warmtestroming door contact, C = warmtestroming

door convectie huidoppervlak, R = warmtestroming door

straling, E = warmtestroming door verdamping en S = warmteopslag

in het lichaam.

De vergelijkingen in het model laten de invloed zien van verschillende

omgevingsparameters op de thermische belasting

van een persoon. Hierdoor is het mogelijk te bepalen welke

parameter of groep van parameters veranderd zou moeten

worden en in welke mate om het risico als gevolg van de veroorzaakte

fysiologische belasting te reduceren (= control measure

modelling).

Het PHS-model is enkel toepasbaar voor gezonde personen die

conditioneel geschikt zijn. Als één van de parameters buiten de

gevalideerde range valt, dienen de personen nauwkeurig in de

gaten te worden gehouden tijdens de uitvoering van het werk.

Vergeleken met de WBGT

WBGT-methode speelt een rol als screeningstool, suggererend

als er misschien een thermisch stress probleem aanwezig is. De

PHS-methode kan gebruikt worden om te bepalen of er inderdaad

een hittestressprobleem is en om het werk daaraan aan te

passen.

WBGT-index mist validiteit, is eenvoudig, maar leidt (vaak) tot

verwarring: WBGT is 25 maar de thermometer wijst 32°C aan!?

De PHS-methode voorspelt in de evolutie in de tijd vanuit de

6 primaire parameters (luchttemperatuur, luchtvochtigheid,

radiatie, luchtsnelheid, metabolisme en kledingsinsulatie) de

mate van het transpireren en van de centrale lichaamkernstemperatuur.

Conclusies

De PHS mobiele applicatie (App) maakt het mogelijk om snel

een inschatting te maken van de warmtebelasting zonder gebruik

te hoeven maken van computerprogramma’s die algoritmische

berekeningen uitvoeren. Voordeel is ook dat het geen

screeningsinstrument is zoals de WBGT-methode, maar een

échte risicoanalyse toelaat, waarbij bovendien de effecten van

potentiële preventieve controlemaatregelen kunnen ingeschat

worden door middel van ‘control measure modelling’.

De Titel Thermische omgevingsfactoren van de codex stelt dat

er een risicoanalyse opgesteld dient te worden, waarvoor de

WBGT-methode niet geschikt is. De WBGT-methode wordt echter

wel gekoppeld aan de actiewaarden.

Als je verder wilt gaan dan louter screenen, is deze gratis PHS

App uitermate geschikt.

Over de auteur

dokter Wim Van Hooste,

PA-AG Mediwet

Warmtebelasting komt

veel voor in industrieën

waar hoge procestemperaturen

nodig zijn voor de

belangrijkste productieprocessen,

waar tijdens

het productieproces veel

vocht vrijkomt, of waar de

werkomgeving bijdraagt

aan hoge temperaturen en

hoge luchtvochtigheid.

Bronnen:

Thermische Omgevingsfactoren, FOD WASO.

Praktijkgids: Thermische Omgevingsfactoren, Co-Prev.

Thermische Omgevingsfactoren. Reeks Sobane-Strategie. Het beheer van

beroepsgebonden risico’s, FOD WASO.

Werken bij koud of warm weer, NAVB.

Klimaat. Hoofdstuk 23. Welzijn op het Werk, PVI.

Predicted Heat Strain (PHS), User Guide 2016.

Thermal Environment. Student Manual, OH Learning.com.

Travail à la chaleur et confort thermique, INRS.

Holmér I. Climate change and occupational heat stress: methods for

assessment, Global Health Action 2010.

App kan hier teruggevonden worden:

www.thethermalenvironment.com/the-predicted-heat-strainmobile-application/

• PreventAssist abonnees kunnen dit artikel online lezen:

prevent.be/node/186424

8

preventFocus • 2018 juni

More magazines by this user
Similar magazines