Otoplastieken - 11.2018

mediwet

Gehoorbescherming in de Antwerpse

Otoplastieken

16 arbo 11 | 2018

16 31-10-2018 10:59:21


haven

PBM

in kaart

Havenarbeid brengt risico

op gehoorschade met

zich mee. Als aanvullend

persoonlijk beschermingsmiddel

krijgen arbeiders

in de Antwerpse haven

sinds 2013 otoplastieken:

geïndividualiseerde oordoppen.

Wat zijn hun

ervaringen daarmee? En

met lawaai, gehoorverlies

en gehoorbescherming in

het algemeen?

tekst Karel de Raedt, Hannah Keppler en

Micheline Bekaert

Albin Berlin

Enerzijds bevroegen wij havenarbeiders over hoe zij staan

tegenover lawaai, gehoorverlies en gehoorbescherming

– in het bijzonder otoplastieken. Anderzijds lieten wij op

een deel van hun historische gehoorgegevens een analyse los,

waarbij we rekening hielden met het tijdsaspect bij de verzameling

van deze gegevens. Voor de bevraging boden verpleegkundigen

529 havenarbeiders met diverse functies een papieren

vragenlijst aan, tijdens hun jaarlijks arbeidsgeneeskundig

onderzoek in 2016. Deze enquête ging hun gedrag, attitudes

en kennis na ten aanzien van lawaai, gehoorverlies en gehoorbescherming.

Van de aangesproken groep vulden 418 havenarbeiders

(79%) de vragenlijst in, van wie 279 voldoende volledig

(minstens 95%). Van de respondenten die voldoende ingevulde

vragenlijsten teruggaven was 98 procent man en bedroeg

de gemiddelde leeftijd 40,9 jaar (SD 10,34, range 20-70 j).

arbo 11 | 2018 17

17 31-10-2018 10:59:21


Er is een significante tendens tot frequenter

gebruik van gehoorbescherming bij dragers

van otoplastieken

Bij de analyse van de gehoorgegevens onderzochten we de

gehoorevolutie in functie van de lawaaiblootstelling en de consistentie

in gebruik van gehoorbescherming. Afhankelijk van

hun lawaairisico krijgen de havenarbeiders jaarlijks tot driejaarlijks

een gehoortest met zuivere toonaudiometrie. Met

deze techniek bepaalt de onderzoeker de gehoordrempel op

verschillende frequenties in het bereik van het menselijk gehoor;

het testresultaat is een audiogram. ¹ Van 226 respondenten

met voldoende ingevulde vragenlijsten hadden we arbeidsgeneeskundige

gehoortestresultaten uit de periode 2003-2012,

de tien jaar voorafgaand aan de introductie van de otoplastieken.

Hun eerste gehoortestresultaat werd geanalyseerd; was

er toen al gehoorverlies of een zogenaamde ‘lawaaidip’ op

4-6 kHz die lawaai-geïnduceerd gehoorverlies suggereert? Er

waren 174 havenarbeiders in de onderzoeksgroep voor gehoortest-analyse,

die gebeurde in functie van diverse variabelen.

De subgroep voldeed aan de volgende criteria: geen gekend

plotseling gehoorverlies, geen gehooringreep in de voorgeschiedenis,

geen vrouwelijke werknemers – dit vanwege hun

andere gehoorevolutie (n = 3) – en minstens twee beschikbare

testresultaten. Enerzijds vergeleken we hun oudste en recentste

gehoortestresultaten, anderzijds bestudeerden we aan de

hand van een statistisch model welke factoren de mate van

gehoorverlies bepaalden.

Resultaten

Uit de bevraging bleek dat 20 procent van de deelnemers aangaf

niet goed te horen. Ook vermeldde 51 procent ooit al tinnitus

² na een werkdag te hebben ervaren en 9 procent permanente

tinnitus. Elf procent ondervond meestal of altijd hinder

in de communicatie bij rustige omstandigheden in aanwezigheid

van veel andere personen; dit suggereert het begin van

lawaaigerelateerd gehoorverlies. Uit de vragenlijsten bleek dat

19 procent nooit gehoorbescherming droeg en een bijkomende

69 procent niet systematisch.

Verscheidene factoren waren beduidend positief geassocieerd

met de frequentie van gebruik: steeds werken in een lawaaierige

omgeving (p = 0,003), bezorgdheid over gehoorverlies

(p = 0,023), tevredenheid met het huidige type gehoorbeschermer

(p = 0,018) en een negatieve ingesteldheid ten opzichte

van lawaai (p < 0,001). Ook waren er verschillen in functie van

de beroepsgroep en de soort werkomgeving. Zo gaven havenarbeiders

met erg wisselende activiteiten aan vaker gehoorbescherming

te dragen dan hun collega’s die hoofdzakelijk in

eenzelfde soort werkomgeving werken (p = 0,018). Arbeiders

die voornamelijk werken bij containers gaven beduidend vaker

aan hun gehoorbescherming in lawaai te dragen dan werknemers

die voornamelijk bij droge bulk of roro ³ staan (p = 0,031;

p = 0,036). Kuipers, die de goederen aan boord bevestigen,

meldden beduidend vaker gehoorbescherming te dragen dan

markeerders, die zich wel op kaaien begeven maar veeleer

administratieve taken uitvoeren (p = 0,018). De gebruiksfrequentie

vertoonde geen significante samenhang met leeftijd,

opleiding of kennis over gehoorschade.

Comfortproblemen bij het dragen en ondervinding van enig

nadeel hielden duidelijk verband met minder frequent gebruik

(p = 0,023; p = 0,016). De werknemers die otoplastieken droegen,

ervoeren bij het dragen ervan de volgende ongemakken

(in afnemende volgorde van belangrijkheid): discomfort in de

gehoorgang (35%), belemmerde spraakverstaanbaarheid

(26%), verminderde veiligheid (10%) en moeilijke plaatsing

(9%). Deze volgorde bleek dezelfde te zijn bij gebruikers van

andere gehoorbeschermers. Ten opzichte van gebruikers van

andere gehoorbeschermers ervoeren werknemers die hoofdzakelijk

otoplastieken droegen minder vaak communicatieproblemen

op een meter afstand (23% versus 10%, p = 0,013),

minder vaak het gevoel niet veilig te kunnen werken (17% versus

10%, p = 0,006) en minder nadelen van enigerlei aard

(67% versus 60%, p = 0,041). Ook was er een significante tendens

tot frequenter gebruik van gehoorbescherming bij de dragers

van otoplastieken; 80 procent gaf aan zijn audioprotectie

“soms tot altijd” te dragen, tegenover 69 procent van de gebruikers

van andere gehoorbeschermers (p = 0,029). Van hen

die in het bezit waren van otoplastieken droeg 88 procent

Gehoorbescherming bij havenarbeid

In de Antwerpse haven bedragen de geluidsniveaus,

uitgemiddeld over acht uur, naar schatting minimum

85 dB(A), met minstens 87 dB(A) in de subgroep kuiperij

– havenarbeiders die aan boord de goederen bevestigen.

De Belgische Codex over het welzijn op het werk

stelt dat als de risicoanalyse aantoont dat de uitgemiddelde

geluidsniveaus 80 dB(A) overschrijden, of er piekdrukken

zijn van minstens 112 Pa, de werkgever maat-

regelen moet treffen voor gehoorbescherming. Daarbij

geniet collectieve gehoorbescherming de voorkeur

boven persoonlijke. Collectieve gehoorbescherming

kan bestaan uit het reduceren van geluidsproductie,

afscherming, vergroting van de afstand tot de geluidsbron

en jobrotatie. Bij overmatig restlawaai zijn persoonlijke

gehoorbeschermers aangewezen: oorkappen of

oordoppen. ⁴

18 arbo 11 | 2018

18 31-10-2018 10:59:22


PBM

A

B

C

D

Afbeeldingen A-D: van afgietsel tot otoplastiek. Na uitsluiting van tegenindicaties plaatst de vertegenwoordiger van de otoplastiekendistributeur

een propje watten in de gehoorgang en injecteert hierin een polymeer (A). Deze pasta hardt na twee à drie minuten uit tot een elastisch

afgietsel (B, C). Op basis van dit afgietsel wordt het persoonsspecifieke deel van de gehoorbeschermer gemaakt, waarin de filter komt. Ter

demonstratie zijn uit een paar zachte otoplastieken de filters gedemonteerd (D).

Otoplastieken

Vanaf 2013 konden Antwerpse havenarbeiders kosteloos

otoplastieken verkrijgen als aanvullend type persoonlijke

gehoorbescherming. Otoplastieken zijn geïndividualiseerde

oordoppen met een akoestisch filter,

met een maximale gebruiksduur van vier à vijf jaar. Er

zijn verscheidene opties in materiaal en filtertype. ⁵

Ten opzichte van andere gehoorbeschermers ervoeren

de deelnemers aan dit onderzoek deze gehoorbeschermers

als een verbetering waar het ging om spraak verstaan

en veilig werken, en neigden zij ertoe ze vaker te

gebruiken.

voor gehoorverlies door lawaai. Ook bleek dat er nog ruimte is

voor de mate waarin werknemers gehoorbescherming dragen.

Verder suggereren deze onderzoeksresultaten dat otoplastieken

ook in andere lawaaierige werkomgevingen een meerwaarde

kunnen hebben als het gaat om gehoorbescherming.

In vergelijking met andere audioprotectie is er immers een als

gunstig ervaren effect voor spraakverstaanbaarheid en arbeidsveiligheid.

De acceptatie ervan is groot en er is een significante

tendens tot consequenter gebruik.

Karel De Raedt is bedrijfsarts bij Mediwet vzw en werkte dit onderzoek

uit als zijn masterproef Arbeidsgeneeskunde (dr.de.raedt@mediwet.be),

Hannah Keppler is professor in de Audiologie bij UZ Gent

(vakgroep Taal-, Spraak en Gehoorwetenschappen) en Micheline

Bekaert is medisch directeur van Mediwet vzw.

(95% CI [0,815; 0,925]) die ook, in min of meerdere mate – 17

procent consistent en 71 procent zelden tot meestal.

In de opvolgingsperiode ontwikkelde 8 procent van alle werknemers

een lawaaidip aan één oor en 4 procent aan beide kanten.

Onderzoek op het gemiddelde van de lawaaigevoelige gehoorfrequenties

3,0, 4,0 en 6,0 kHz wees uit dat werknemers

met de grootste geïdentificeerde lawaaiblootstelling hierop een

sneller verlies vertoonden (p = 0,023).

Conclusies

In de huidige setting bleken bijkomende gehoorbeschermingsmaatregelen

inderdaad aangewezen vanwege de argumenten

Noten

[1] Franks JR. Noise: 8) Hearing measurement. World Health Organization,

Occupational Health Publications, 1998. Geraadpleegd via http://www.

who.int/occupational_health/publications/noise8.pdf .

[2] Tinnitus is een ‘spontane’ gewaarwording van geluid, dus zonder geluidsprikkel

in de omgeving, vaak omschreven als ruisend, suizend of fluitend.

[3] Roro is een afkorting van ‘roll-on/roll-off’, de havenactiviteit bij schepen

die voertuigen transporteren.

[4] Federale Overheidsdienst Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg.

Sobane Strategie, deel Lawaai, uitgave juli 2005.

[5] De hardheid varieert tussen zacht, halfhard en hard. De filtering kan

licht tot sterk verschillend zijn in functie van de geluidsfrequentie – met

sterkere demping bij hogere frequenties – of nagenoeg vlak, met een

gelijke demping voor de verschillende frequenties. In de huidige setting

ging het om zachte oordoppen met vrij vlakke demping, zo bepaald op

basis van de risicoanalyse.

arbo 11 | 2018 19

19 31-10-2018 10:59:22

More magazines by this user
Similar magazines