Stedenbouw 755

EDITIE
755
PLATFORM OVER NIEUWBOUW, RENOVATIE, RESTAURATIE EN TRANSFORMATIE - JAARGANG 73 - 2019
Europees prestigeproject in Amsterdam
Groene woningen in
Bomenwijk Heerhugowaard
Rotterdams designicoon is op hoogte
STEDENBOUW.NL

OP ZOEK NAAR ARBEIDSKRACHTEN?
Bij Haldu Groep vind je de beste vakmannen!
Het vinden, binden en verbinden van vraag en aanbod, dát is onze kracht.
Haldu Groep slaat de directe, eerlijke, professionele én financieel aantrekkelijke
brug tussen werkgevers en vakmensen in de bouw. 100% gecertificeerd, 100%
professioneel en vooral 100% persoonlijk. Ons motto? We zijn er voor personeel!
Hulsbroek 30, 6562 JH Groesbeek PHONE 024 - 397 75 36 GLOBE www.haldugroep.nl /HalduGroep1

WIJ KOMEN AL
JAAR
GRAAG BIJ U OVER DE VLOER
Van Berlo | Doornhoek 3715 | 5465 TA Veghel | +31 (0)413 - 389 090
info@vanberlo.com | vanberlo.com

THE WORLD IS
A SQUARE
Application form available now
www.interlift.de
interlift 2019 – The World of Elevators
15 - 18 October | Messe Augsburg | Germany
Organiser: AFAG Messen und Ausstellungen GmbH
Am Messezentrum 5, 86159 Augsburg I www.interlift.de
Technical sponsor: VFA-Interlift e.V.
Süderstraße 282, 20537 Hamburg I www.vfa-interlift.de

EDITIE
755
Voorwoord
Duurzaam en klimaatbestendig bouwen
In 2050 willen we allemaal wonen en werken in gebouwen die klimaatneutraal zijn. Dit lijkt nog ver weg,
maar is het niet. De bouw speelt een sleutelrol in de transitie naar een duurzaam en klimaatbestendig
Nederland. Niet voor niets zetten opdrachtgevers, adviesbureaus, architecten, aannemers, installateurs
en andere stakeholders in de bouw volop in op duurzaamheid, energiezuinigheid en circulariteit. Daarvan
zijn de artikelen in deze Stedenbouw editie weer een sprekend voorbeeld. Zoals de bouw van de European
Medicines Agency (EMA) aan de Amsterdamse Zuidas, dat conform de standaard van het Rijksvastgoedbedrijf
bijna energieneutraal wordt. Bovendien krijgt het gebouw, net als de andere gebouwen op
de Zuidas, een BREEAM-NL 'Excellent'-certificering. Duurzame LED-verlichting, zonwerende aluminium
frames aan de gevel, een daktuin, een groene wand én diverse binnentuinen geven hier op bijzondere
wijze invulling aan.
Of wat dacht u van de transformatie van de vier kantoorpanden van Vesteda op het Amsterdamse bedrijventerrein
Overamstel in Amsterdam? Deze gebouwen zijn onlangs in paren geassembleerd en opgehoogd
tot eigentijdse, robuuste woongebouwen met 191 vrijesector-appartemeten. “Men had om
economische redenen kunnen slopen. De eigenaar wilde echter maatschappelijk verantwoord omgaan
met deze panden”, aldus Joost Ector van Ector Hoogstad Architecten. “Een mooie uitdaging voor ons, om
mee te 'engineeren' aan een dergelijke ontwikkeling.” Boaz de Boer van Heddes Bouw & Ontwikkeling:
“Het creëren van extra daglicht door middel van glaspartijen vroeg om verwijdering van delen van de
betonconstructie. En de logistieke ruimte voor de realisatie van de koppelconstructies was krap. De optopping
kende bovendien een totaal andere bouwlogistiek dan de transformatie van het bestaande casco,
die omsteigering vereiste. Behoorlijk uitdagend dus, maar als partijen die elkaar vertrouwen geloven in
het eindresultaat en vroegtijdig keuzes vastleggen, kun je met slimme oplossingen iets unieks doen.”
Ook zeer de moeite waard is de artikelenserie over de transformatie van de voormalige fabriekshal op
het H-Park in Hilversum, waar in het verleden klinkende namen zoals Nivea, NOS, Hoge school van de
Kunsten en het Omroepmuseum gevestigd waren. Met behoud van haar industriële look wordt het park
omgeturnd tot een plek waar wonen, werken en ontspannen in elkaar overvloeien. Benieuwd hoe? Blader
dan snel verder!
In deze Stedenbouw editie kunt u bovendien alles lezen over de bouw van de nieuwe werf van Feadship/
Royal van Lent in Amsterdam, het nieuwe hoofdkantoor van Loyens & Loeff (Hourglass) in Amsterdam,
het nieuwe hoofdkantoor van Somfy in Hoofddorp en de realisatie van woon- en winkelcomplex Markt
van Matena in Papendrecht. Daarnaast hebben we een aantal mooie woonprojecten voor u verzameld,
zoals de verduurzaming van de 111 woningen in Heerhugowaard naar Nul-op-de-Meter, de bouw van
het luxe appartementencomplex Greenville in Utrecht en de transformatie van de Pauluskerk in Den Haag
tot luxe woongebouw. Ik wens u weer veel leesplezier!
Lieke van Zuilekom

Project Plaats
755
Platform over nieuwbouw,
renovatie, restauratie en transformatie
Jaargang 73 | 2019
Verschijnt 6 x per jaar
ISSN 0165-3997
UITGEVER
Schatbeurderlaan 6
Postbus 249, 6000 AE Weert
T +31 495 45 00 95
E info@louwersmediagroep.nl
W www.louwersmediagroep.nl
VESTIGING BELGIË
Domein De Herten
Hertsbergsestraat 4
B-8020 Oostkamp
Postbus 85, B3900 Pelt
T +32 50 36 81 70
E info@louwersmediagroep.be
W www.louwersmediagroep.be
EINDREDACTIE
Lieke van Zuilekom
REDACTIETEAM
Patricia van der Beek, Karl Bijsterveld, Jac Buchholz,
Johan Debaere, Chris Elbers, Henk Geist, Roel van
Gils, Jan Mol, Irene Teunissen, Jan-Kees Verschuure,
Liliane Verwoolde en Lieke van Zuilekom
PROJECTMANAGER
Sander van Hout
E s.vanhout@louwersmediagroep.nl
BLADMANAGERS
Randy van den Hoek
E r.vandenhoek@louwersmediagroep.nl
Bart Staal
E b.staal@louwersmediagroep.nl
SECRETARIAAT
Manuela Depenbrock
Sandra Reijnders
ADVERTENTIES
Online aanleveren:
www.wetransfer.com
o.v.v. naam en project
E traffic@louwersmediagroep.nl
ABONNEMENTSPRIJS
€ 81,- per jaar excl. BTW
Buiten Nederland: € 129,00 per jaar excl. BTW
ABN Bank
IBAN NL78ABNA0490282067
BIC ABNANL2A
t.n.v. Louwers Mediagroep
o.v.v. Stedenbouw magazine
Informatie over abonnementen:
T +31 495 45 00 95
ADRESWIJZIGINGEN
Schriftelijk tenminste drie weken voor verhuizing
naar: Postbus 249, 6000 AE Weert, Nederland
OPZEGGINGEN
Indien twee maanden voor het verstrijken van de
abonnementsperiode geen schriftelijk bericht van
op zegging is ontvangen, wordt het abonnement
auto matisch met een jaar verlengd.
DOELGROEP
Verspreiding vindt plaats via abonnementen
en via gerichte distributie aan architecten,
aannemers, opdrachtgevers, project-ontwikkelaars,
zorginstellingen, woningbouwverenigingen en andere
opdrachtgevers,(semi-)overheidsinstellingen, brancheorganisaties,
toeleveranciers en verwante organisaties.
VORMGEVING/ART DIRECTION
E studio@louwersmediagroep.nl
DRUKWERK
Drukkerij Hendrix, Peer
Niets uit deze uitgave mag worden over genomen of ver menigvuldigd
zonder uitdruk kelijke toestemming van de uitgever
en zon der bronvermelding. Hoewel dit blad op zorg vuldige
wijze en naar beste weten is samen gesteld kunnen uitgever
en auteurs op geen enkele wijze instaan voor de juistheid of
volledig heid van de informatie. Zij aan vaar den dan ook geen
enkele aansprake lijkheid voor schade, van wel ke aard ook, die
het gevolg is van hande lingen en/of beslis singen die gebaseerd
zijn op deze informatie.
Utiliteitsbouw
8 17
45
53
AMSTERDAM Droogdok Royal van Lent............................................................................................................................................................8
AMSTERDAM EMA .............................................................................................................................................................................................17
AMSTERDAM 2Amsterdam...............................................................................................................................................................................34
SCHEVENINGEN Badhotel.................................................................................................................................................................................38
TILBURG DC Ingram Micro.................................................................................................................................................................................40
AMSTERDAM Hourglass ...................................................................................................................................................................................45
HOOFDDORP Kantoor Somfy............................................................................................................................................................................50
AMSTERDAM Transformatie voormalig kantorencomplex Joan Muyskenweg.......................................................................................53
PRODUCTPRESENTATIE Fonofloor B.V. .........................................................................................................................................................58
DIEMEN Diemerhof 32........................................................................................................................................................................................61
PAPENDRECHT Markt van Matena..................................................................................................................................................................64
DEN HAAG Mercedes-Benz...............................................................................................................................................................................70
GRONINGEN Woldring Locatie.........................................................................................................................................................................77
STEENDEREN Vrieshuis Aviko...........................................................................................................................................................................82
BERGEN OP ZOOM Pakhuis Noordland 12....................................................................................................................................................86
TILBURG Spoorzone.............................................................................................................................................................................................88
HAPS Nutricia........................................................................................................................................................................................................90
BREDA Bedrijfspand Wilko Fruit........................................................................................................................................................................94
Balkonbeglazing
Balkon- en schuifwandsystemen op maat van de markt..............................................................................................................................96
Circulair bouwen
‘Vormgeven aan circulaire ambitie met DNA van modulaire bouwer’......................................................................................................98
‘De toekomstige winst zit in daadwerkelijk hergebruik’............................................................................................................................101

Inhoud
74
86 106
108 136
168
Industrievloeren
Drie decennia ervaring in voegloze vloeren.................................................................................................................................................102
Divers
Liftkeuringen in de praktijk: ‘Veiligheid gebruiker boven alles’................................................................................................................104
Waterbesparing in publieke gebouwen dankzij de juiste kranen............................................................................................................106
Woningbouw
HILVERSUM H-Park...........................................................................................................................................................................................108
HEERHUGOWAARD 111 NOM-Woningen Bomenwijk.............................................................................................................................114
HILVERSUM Erfgooiersstraat..........................................................................................................................................................................118
UTRECHT Greenville.........................................................................................................................................................................................122
GRONINGEN Grunobuurt................................................................................................................................................................................124
DEN HAAG Pauluskerk.....................................................................................................................................................................................129
HOOFDDORP Hof van Pampus.......................................................................................................................................................................136
AMSTERDAM Jeruzalem Blok N....................................................................................................................................................................144
ALMERE De Molenwiek...................................................................................................................................................................................147
PURMEREND Renovatie Mercuriusflats ...................................................................................................................................................150
LANDSMEER 120 NOM-woningen Gorteslootbuurt.................................................................................................................................156
ROTTERDAM The Muse....................................................................................................................................................................................162
BURGH-HAAMSTEDE Zeepeduin en Zuideduin.........................................................................................................................................168
SCHEVENINGEN Hoog Lindoduin.................................................................................................................................................................172
Bouwen aan monumenten
UTRECHT Post Utrecht.....................................................................................................................................................................................178
VERZEKERINGEN.............................................................................................................................................................................................184
ROTTERDAM Oceaanhuis................................................................................................................................................................................186
EDITIE
755
PLATFORM OVER NIEUWBOUW, RENOVATIE, RESTAURATIE EN TRANSFORMATIE - JAARGANG 73 - 2019
Europees prestigeproject in Amsterdam
Groene woningen in
Bomenwijk Heerhugowaard
Rotterdams designicoon is op hoogte
STEDENBOUW.NL
Cover | Hof van Pampus, Hoofddorp
Beeld | Barlise Fotografie
Blijf gratis en eenvoudig op de
hoogte van het laatste nieuws.
Volg ons op social media en meld
je aan voor onze nieuwsbrief!
stedenbouw.nl
Bouwpartners......................................................................................................................................................................................................189

Utiliteitsbouw
Tekst | Henk Geist Beeld | Feadship, Adcom en Bouwimpuls
BIJZONDERE AANPAK
BIJ BOUW
DROOGDOK FEADSHIP
Halverwege februari verwelkomde Feadship/Royal van Lent het eerste jacht in het grootste droogdok voor de
jachtbouw in Nederland. Het dok aan de Moezelhaven in het Amsterdamse industriegebied Westpoort kent een lengte
van 162 meter, een breedte van 26 meter en een hoogte van 35 meter en moet het bedrijf in staat stellen om aan de
steeds grotere vraag naar superjachten te voldoen.
Beeld: Auvimedia. Frank Dorren.
8 | STEDENBOUW.NL

Droogdok Royal van Lent Amsterdam
“Wij zijn in 2014 begonnen met de zoektocht naar een grote locatie voor de
bouw van grotere jachten”, zegt projectdirecteur Peter van Mil van Feadship/
Royal van Lent. “Op onze thuishaven op De Kaag liepen we tegen alle limieten
aan als het gaat om lengte, hoogte, diepte en gewicht van de boten. De lengte
van jachten blijft toenemen; om mee te groeien met de vraag uit de wereldwijde
markt was het nodig om een grotere hal te bouwen.”
Zowel Rotterdam als Amsterdam waren daarvoor in de race. De keuze viel
op de kavel aan de Basisweg in Amsterdam. Van Mil: “Die stad heeft meer
internationale allure. We zitten dichtbij Schiphol, dat is een voordeel voor onze
klanten. Het water ligt voor de deur en is 250 meter breed en we hebben een
afbouwkade. Doorslaggevend was het feit dat we hier op 20 minuten van De
Kaag zitten, waardoor we het bedrijf nog steeds als een geheel kunnen runnen,
met bijvoorbeeld een uitwisseling van personeel.”
(Beeld: Krolfoto)
BIJZONDERE AANBESTEDINGSSTRATEGIE
In de nieuwe hal worden de elders gemaakte stalen casco’s van jachten verder
afgebouwd. Naast het eigenlijke dok kent de hal daarom onder meer werkplaatsen
voor hout- en metaalbewerking, een spuiterij, een kantoor, een vipruimte
en een restaurant. Er werken 200 tot 300 mensen. De bouw van het
droogdok werd in handen gelegd van een bouwmanagementteam, bestaande
uit Bouwimpuls B.V. en Adcom 2000 Architecten & Ingenieurs B.V.. “Wij hebben
voor dit project een bijzondere aanbestedingsstrategie bedacht”, zegt Jan
Wouter Humme van Bouwimpuls. “Namelijk een strategie die gebaseerd was
op de gedachte om zoveel mogelijk kennis uit de markt te gebruiken en iedere
partij de rol te geven waar die goed in is.” Dat had automatisch tot gevolg dat
een veel groter aantal partijen bij het project werd betrokken dan gebruikelijk
bij een aanbesteding. In totaal gaat het om 59 partijen. Naast Royal van
Lent treedt ook de Port of Amsterdam op als opdrachtgever, namelijk voor de
kade langs de haven. Daarnaast gaat het om vier hoofdaannemers, omdat
het project werd opgeknipt in vier onderdelen, te weten civieltechnisch, casco
staalbouw, installatietechniek en infrastructurele werken. Door het bouwmanagementteam
werden ook nog 34 toeleveranciers en onderaannemers
en zeventien adviseurs ingehuurd. “Op die manier wilden wij de kennis en
expertise in de markt op specifieke terreinen echt gebruiken. Wij zijn er niet
bang voor om met zoveel partijen om tafel te gaan zitten en het is succesvol
verlopen”, verzekert Frank Scholte namens Adcom 2000. “Met deze aanpak
blijf je flexibel. Je bent niet overgeleverd aan de mogelijkheden van één aannemer.
Als een partij niet op tijd kan leveren, dan doen we het anders. Je
kunt makkelijker richting geven op late momenten en voortschrijdend inzicht
doorvoeren in het project. We hebben alle partijen ook gevraagd om te kijken
naar optimalisaties.” ›
STEDENBOUW.NL | 9

Droogdok Royal van Lent Amsterdam
FREQUENT WERK- EN UITVOERINGSOVERLEG
Alle partijen moesten als het gaat om samenwerking, planning en techniek
wel aan elkaar worden geknoopt. Dat gebeurde in diverse vormen van overleg.
Scholte: “We hadden zeer frequent werkoverleg en iedere dag uitvoeringsoverleg.
Daarnaast hadden we nog het ‘spijkers met koppen’ overleg
om keuzes te maken en individueel overleg met afzonderlijke partijen. Al die
vergaderingen zijn nodig om het tot één geheel te smeden.” Humme: “Deze
aanpak vraagt veel discipline. Veel aandacht is gaan zitten in het afstemmen
van de afhankelijkheden tijdens de bouw. Door deze inspanning is het gelukt
om zonder veel vertraging het gebouw op te kunnen leveren. Een belangrijk
aspect was ook om iedereen die niet direct bij het project betrokken was, te
informeren over de voortgang van de bouw. Hiervoor is een ‘bouwkrant’ in het
leven geroepen, The Westpoort Post.”
VEILIG BOUWEN
Tijdens de bouw was veiligheid op de bouwplaats een belangrijk aspect.
Humme: “Het gebouw is groot en hoog en door de aanwezigheid van een
groot aantal installatieschachten lag het risico van ‘vallen van hoogte’ op de
loer. Voor het werk bij de schachten hebben we een speciale veiligheidsprocedure
ontwikkeld. We hebben de veiligheid op de bouw ook wekelijks laten
beoordelen door een onafhankelijke partij. Onze inspanningen zijn beloond,
er hebben zich geen persoonlijke ongevallen voorgedaan. Wij kregen de complimenten
van de Arbeidsinspectie. Een kroon op ons werk.”
Naast de nieuwbouw was er ook sprake van de restyling en uitbreiding van
een bestaand kantoorgebouw op het terrein. Adcom 2000 zorgde voor het
ontwerp, de bouwvoorbereiding en het bouwmanagement. ❚
Projectinfo
Maatoplossing voor brandwerende gevels
De tijd verandert en eisen en normeringen worden steeds belangrijker.
Daar is Cladding Point uit Elst, een toonaangevende
totaalleverancier van sandwichpanelen, erg blij mee.
Het BREEAM-NL project Royal van Lent te Amsterdam is een
smart building. “De lange, duurzame gevels met een hoogte
van 30 meter en bijbehorende eisen zorgden ervoor dat we
nauwkeurig moesten kijken naar de statische en brandtechnische
overspanningen”, aldus een medewerker van Cladding
Point. “Al snel werd duidelijk dat ons duurzame sandwichpaneel
Alpha-C (FX) 100mm de ideale oplossing zou zijn. Dit
product blinkt uit in haar statische eigenschappen en heeft
een uniek brandwerend testresultaat op basis van de NEN EN
15245-5:2018. De brandwerendheid is van binnen naar buiten
EI30 en van buiten naar binnen EI30ef-EW60ef. Wat zeker ook
de doorslag gaf, was dat er geen extra bevestigers aan de
interieurzijde benodigd zijn om aan de brandwerendheid te
voldoen. De speciale kleur Diamond 50µm Brussel geeft het
pand haar verdiende eigen identiteit.”
10 | STEDENBOUW.NL

Droogdok Royal van Lent Amsterdam
Tekst | Karl Bijsterveld Beeld | Koolen Photography (Edwin Koolen), Cordeel
Ingenieuze staalconstructie
voor nieuwe Amsterdamse werf
Royal Van Lent Shipyard beschikt sinds kort over een nieuw gebouwde dok in Amsterdam, waar luxe jachten tot maar
liefst 160 meter lang gebouwd kunnen worden. De Kok Staalbouw realiseerde de complete bovenbouw.
Royal Van Lent beschikte in De Kaag al over een
werf waar het schepen tot een lengte van 100
meter bouwt. Maar om aan de vraag naar steeds
langere luxejachten te kunnen voldoen, had de
scheepsbouwer een nog grotere werf nodig. De
voorkeur ging uit naar Amsterdam, in de nabijheid
van De Kaag en Schiphol. De bouw van het nieuwe
dok startte in 2017. De Kok Staalbouw kreeg
de opdracht om de complete bovenbouw van de
nieuwe scheepswerf te realiseren. Bedrijfsleider
Eddy Dingemans: “Een bijzondere opgave waarbij
we nauw hebben samengewerkt met de opdrachtgever.
We stonden garant voor zowel het ontwerp,
de levering als de montage van de complete staalconstructie
van het gebouw. Ook brachten we de
dak- en gevelbeplating aan, inclusief de lichtstraten
en het glas.”
Het invaren van de door De Kok Staalbouw geproduceerde dokdeur.
'Voor deze bijzondere opgave werkten
we nauw samen met de opdrachtgever'
Start van de montage van de laagbouw voor de kantoren. (Beeld: Auvimedia. Frank Dorren)
TWEE DELEN
De productieplaats is opgebouwd uit twee onderdelen:
een 15 meter hoge laagbouw voor de
kantoren en werkplaats en een hoge hal van 35
meter, waar de schepen komen te liggen. Beide
beschikken over een omvangrijke staalconstructie
met een ingenieuze vrije overspanning. Ook realiseerde
De Kok Staalbouw de dokdeur waarmee
het dok kan worden afgesloten. “Bij Royal Van
Lent hebben we een drijftest uitgevoerd. Hierbij
wordt getest of de dokdeur conform de berekende
ballast blijft drijven. Aan de rivierzijde is water tussen
de damwand en de dokdeur gepompt om de
lektest uit te voeren.”
LUXE AFWERKING
De cliëntèle van de jachtenbouwer is internationaal.
De scheepswerf richt zich op luxe jachten.
Dingemans: ‘Dat is ook terug te zien in de
afwerking. Zo zijn er hoge eisen gesteld aan de
coatingsystemen en was er weinig kleurverschil
toegestaan. Ook de afwerking van de puien en de
lichtstraten is hoogwaardig. Verder is er veel aandacht
besteed aan duurzaamheid. Zo zijn op de
hoge hal zonnepanelen geplaatst.” De feestelijke
opening staat gepland voor mei dit jaar. ❚
STEDENBOUW.NL | 11

ONZE PASSIE LIGT ALTIJD BIJ HET EINDRESULTAAT, UW RESULTAAT
PROJECTMANAGEMENT PROCESMANAGEMENT COMMUNICATIE
Nieuwe scheepswerf april 2019 Hoogste punt juli 2018 The Westport Post wordt goed gelezen
Sinds 2000 is
BouwImpuls een onafhankelijk
en zelfstandig
bureau op het gebied van
project- en procesmanagement.
We beschikken
over uitgebreide
juridische en contractuele
kennis en hebben ruime
ervaring met (grond-)
exploitaties, ruimtelijke en
bestuurlijke processen.
Vanuit een bedrijfskundige
achtergrond passen
we onze bouwkundige
kennis toe op het bouwproces
en stellen ons
op als partner van onze
opdrachtgevers.
Door jarenlange ervaring
zijn wij in staat om alle
betrokken personen en
partijen bij het proces te
betrekken, en zijn in staat
om iedereen te laten
excelleren in waar hij
goed in is.
Iedereen doet er toe.
Bouwimpuls BV
De Hoogt 2-4
3951 KB Maarn
www.bouwimpuls.nl
jwh@bouwimpuls.nl
06 27025999
ARCHITECTUUR
haalbaarheidstudies
schetsontwerpen
stedenbouwkundige planvorming
volledig ontwerptraject
Creativiteit met Realiteit
Realiteit met Creativiteit
BOUWVOORBEREIDING
stabu-bestekken
bouwkostenraming
bouwvoorbereidingstekeningen
vergunningstekeningen
contracttekeningen
uitvoeringstekeningen
BIM modellering
PROJECTMANAGEMENT
directievoering/ bouwtoezicht
projectmanagement
verkooptekeningen
NEN 2580 - rapportages
aankoopinspecties
onderhoudsrapportages
Adcom 2000 is architect van de restyling van het bestaande kantoorgebouw &
projectmanager van de nieuwbouw Feadship Royal van Lent
Adcom 2000 Architecten & Ingenieurs B.V.
Postbus 59056, 3008 PB Rotterdam
Waalhaven ZZ 2, 3088 HH Rotterdam
Tel.: 010-4940700
www.adcom2000.nl
info@adcom2000.nl

Droogdok Royal van Lent Amsterdam
Tekst | Chris Elbers Beeld | BRI Groep
VEELHEID AAN TECHNIEKEN OP DE WERF
Het multidisciplinaire karakter van de BRI Groep komt perfect tot uiting tijdens de bouw van het nieuwe droogdok van
Royal Van Lent Shipyard. De vanuit vier vestigingen opererende technisch specialist levert in het westelijk havengebied
van Amsterdam een ruime en vooral gevarieerde bijdrage aan het prestigieuze project.
De BRI Groep is betrokken bij de realisatie van zowel de werktuigbouwkundige,
elektrotechnische, sanitaire als beveiligingsinstallaties. “Nadat we eerst
het installatietechnisch ontwerp op een aantal punten hebben geoptimaliseerd,
zijn we aansluitend met behulp van een 3D Revit-model de engineering
gestart”, vertelt directeur/eigenaar Dennis Roomer. “Daar is uiteindelijk het
uitvoeringsontwerp uitgerold.”
DIVERS
De in december 2017 door de BRI Groep aangevangen werkzaamheden zijn talrijk
én divers. “Op werktuigbouwkundig vlak maken we alle verwarmings-, koel- en
ventilatie-installaties, inclusief het gebouwbeheersysteem”, somt Roomer op.
“Qua elektra realiseert de BRI Groep onder meer de middenspanningsinstallaties,
bestaande uit drie onderstations met een totaal vermogen van 3 megawatt. Vanuit
deze middenspanningsinstallatie wordt de installatie omgezet tot laagspanning.
In het gebouw is tevens een complete kracht- en lichtinstallatie geplaatst.
Daarnaast verzorgen we onder andere de hemelwaterafvoer, binnenriolering,
brandbestrijding, waterinstallaties en het complete sanitair. Verder nemen we de
realisatie van alle brandmeld- en inbraaksignaleringsvoorzieningen op de werf
voor onze rekening, alsmede de aanleg van de complete data- en WiFi-installatie.”
'Er wordt 300.000 m 3 /h aan
lucht geconditioneerd'
DUURZAAM WAAR MOGELIJK
De door Roomer en zijn mensen getoonde vakkennis gaat op de Amsterdamse
projectlocatie gepaard met een scherp oog voor duurzaamheid. Zo
wordt gebruik gemaakt van LED-verlichting, zijn op het dak PV-panelen
geplaatst en zorgt stadsverwarming voor een aangenaam werkklimaat binnen
het droogdok. “Voor alle disciplines geldt dat we hebben gekozen voor
duurzame oplossingen”, aldus Roomer, die het project bestempelt als veelzijdig,
arbeidsintensief en behoorlijk complex. “Op de locatie zijn vele partijen
in de weer. Dat gegeven vereist een nauwkeurige afstemming en een
optimale onderlinge samenwerking. Gelukkig realiseren alle betrokkenen
zich dat ten zeerste.” ❚
Wateringen - Noordwijkerhout - De Lier - Schiphol
Halventilatie, hoofdkanalen en LED-verlichting in het dok.
STEDENBOUW.NL | 13

Droogdok Royal van Lent Amsterdam
Tekst | Chris Elbers Beeld | Rogier Bos
Bouw megawerf in westelijk
havengebied Amsterdam
Vanaf begin 2019 heeft superjachtbouwer Royal Van Lent Shipyard op de grens van de Hornhaven en de Moezelhaven
in Amsterdam de beschikking over een uiterst moderne en bovenal zeer ruim bemeten productieplaats. De bouw van de
nieuwe megawerf in het westelijk havengebied betreft onder meer de realisatie van een dok (4.500 m 2 ), een 35 meter
hoge en 170 meter lange hal (3.300 m²) en tien werkplaatsen (4.000 m²). Faciliteiten die het bedrijf is staat stellen om
luxe jachten tot 160 meter lang te bouwen of zogenaamde refits uit te voeren.
Als opdrachtgever koos Royal Van Lent Shipyard
ervoor om de realisatie van de splinternieuwe megawerf
op te knippen in een flink aantal werkpakketten,
voor zowel de grote als kleine onderdelen.
Cordeel Nederland, dochteronderneming van Cordeel
Group, verrichtte als multidisciplinair bouwer
een flink deel van de werkzaamheden. “In eerste
instantie hebben we de opdracht gekregen om de
complete onderbouw van de nieuwe productiehal
en het dok te verzorgen”, zegt projectleider
Danny Verbeucken namens Cordeel, actief op het
gebied van nieuwbouw, renovatie en onderhoud
van onder meer industriële, utiliteits- en civiele en
waterbouwkundige bouwwerken. “Je praat dan
onder andere over de aanleg van de damwanden
voor het dok en de nieuwe kades. Een werk
waartoe ook het grondwerk en het aanbrengen
van de verankeringen behoren. Daarnaast hebben
we voor het dok en de funderingen de heipalen
aangebracht en de vereiste damwandconstructies
aangelegd.”
PRIMEUR
Met het storten van een onderwaterbetonvloer
en aansluitend de uiteindelijke constructievloer,
rondde Cordeel de eerste van Van Lent verkregen
opdracht af. Een werk waarover Verbeucken terecht
wat uitgebreider vertelt. “Om de zeer zware
belastingen te kunnen dragen en scheurvorming
te voorkomen, is de door ABT ontworpen onderwaterbetonvloer
gewapend met een speciale door
Bekaert ontwikkelde 4D staalvezel. Hierdoor is het
mogelijk om de twee met elkaar samenwerkende
vloeren aanzienlijk dunner te construeren, middels
een betonnen geheel van slechts 1,25 meter dik.
Met dit technische hoogstandje hebben we een regelrechte
primeur te pakken. Niet eerder namelijk
werd in Europa een dergelijke betonnen vloer op
deze manier uitgevoerd.”
Droogdok Royal van Lent in Amsterdam.
EXTRA'S
Met het verkrijgen van een aantal aanvullende
opdrachten kreeg de door Cordeel geleverde
14 | STEDENBOUW.NL

Droogdok Royal van Lent Amsterdam
projectbijdrage gaandeweg nóg meer body. Werkzaamheden
die perfect passen bij de kennis en
vaardigheden van het vanuit de hoofdvestiging
in Zwijndrecht opererende bouwbedrijf. “Net als
voor het dok hebben we ook voor de hal en de
werkplaatsen de funderingen gelegd”, aldus Verbeucken.
“Daarmee heeft Cordeel de complete
constructie van de werf tot het nulpeil gerealiseerd.
Aansluitend hebben we alle prefabelementen,
welke geproduceerd zijn in onze eigen prefabbetonfabriek,
in opdracht gekregen. Daarbij moet
je onder andere denken aan de bouw van een 170
meter lange en 13 meter hoge brandwand, een betonnen
binnenspouwblad van 250 meter lang en
13 meter hoog, de gebouwplint en de in het pand
aanwezige liftkernen.” Met het uitvoeren van de
complete afbouw van de binnenzijde van het gebouw
zal Cordeel op termijn de werkzaamheden
in Amsterdam besluiten. “Deze laatst ontvangen
opdracht omvat alle metsel-, timmer-, lijm- en
schilderwerken”, legt Verbeucken uit. “Daarmee
zorgen we ervoor dat het complete pand opleveringsklaar
wordt afgewerkt.” ❚
STEDENBOUW.NL | 15

Overkapping Damen Shipyards
Vlissingen
Droogdok Royal van Lent
Amsterdam
Oceanco
Alblasserdam
Museum Voorlinden
Wassenaar
Distributiecentrum Prologis
Tilburg
Studentenhuisvesting Woudestein
Rotterdam
Partners
for the future
Vakmanschap in de bouw sinds 1934
Cordeel Nederland engineert en realiseert civiele, logistieke,
industriële en utiliteitsgebouwen vanuit haar vestigingen in
Zwijndrecht, Vlissingen, Terneuzen en Neer (Roermond).
www.cordeel.nl | 078 - 6255100 | info.nl@cordeel.eu

EMA Amsterdam
Tekst | Patricia van der Beek Beeld | Rob Acket / Rijksvastgoedbedrijf
Europees
prestigeproject
in Amsterdam
Aan de Amsterdamse Zuidas verrijst het
nieuwe onderkomen van de European
Medicines Agency (EMA). In recordtempo
welteverstaan. Het Rijksvastgoedbedrijf
en Bouwcombinatie EMA zetten alles op
alles om dit prestigieuze pand eind 2019
op te leveren, zónder concessies te doen
aan kwaliteit en veiligheid. ›
STEDENBOUW.NL | 17

EMA Amsterdam
'We trokken de kern al op, terwijl de
gevel nog uitgedetailleerd werd'
De EMA was gevestigd in Londen, maar moest
vanwege de Brexit verhuizen. In 2017 ging de EU
op zoek naar een nieuwe vestigingslocatie voor
het agentschap. Diverse landen stelden zich beschikbaar.
Nederland deed, via het ministerie van
VWS en het Rijksvastgoedbedrijf, ook een bod en
werd in november 2017 verkozen. Doorslaggevend
waren het goede vestigingsklimaat, de bereikbaarheid
via Schiphol en de wijze waarop de
locatie en het voorgestelde gebouw aansluiten op
de wensen en behoeften van de EMA.
SNELHEID IS ALLESBEPALEND
Fokke van Dijk, senior architect bij het Rijksvastgoedbedrijf,
is vanaf het beginstadium bij de ontwikkeling
van het EMA-gebouw betrokken. Hij
vertelt: “Toen de behoefte aan een nieuw onderkomen
voor EMA ontstond, stond de Brexit-datum
nog op 29 maart 2019. Alleen met een bestaand
gebouw konden we voor deze datum in die behoefte
voorzien. Wij vonden echter geen gebouw
dat volledig geschikt was. We stelden voor om een
nieuw, op maat gemaakt gebouw te realiseren. Tot
de oplevering van dit nieuwe gebouw biedt het
Sparkgebouw in Amsterdam-Sloterdijk onderdak
aan de 900 EMA-medewerkers. Die oplevering
mag natuurlijk geen jaren op zich laten wachten.
Snelheid is allesbepalend in dit project. Daartoe
nemen we de nodige maatregelen.”
DUURZAAM EN TOEGANKELIJK
Het architectonisch ontwerp werd al in het bod
aan de EU meegenomen. Dit ontwerp, gerealiseerd
door Van Dijk, was gebaseerd op het ruimtelijke
Programma van Eisen van de EU en de eigen criteria
van het Rijksvastgoedbedrijf voor rijksgebouwen.
“Het gebouw beslaat bijna 40.000 vierkante
meter en heeft twintig verdiepingen”, aldus Van
Dijk. “In de laagbouw, de onderste drie lagen van
het gebouw, bevindt zich het conferentiedeel met
zalen waar tot zo’n 120 mensen kunnen vergaderen.
Een auditorium voor 280 mensen is door EMA
aan het programma toegevoegd. Het kantoorgedeelte,
met 1.300 lichte en inspirerende werkplekken,
bevindt zich in de toren van het gebouw.”
Conform de standaard van het Rijksvastgoedbedrijf
is het EMA-gebouw bijna energieneutraal.
Ook krijgt het, net als de andere gebouwen op de
Zuidas, een BREEAM 'Excellent'-certificering. Van
Dijk: “We besteden tevens veel aandacht aan integrale
toegankelijkheid voor mindervaliden. Een
vanzelfsprekend, maar voor de EMA heel belangrijk
thema.”
Het gebouw beslaat bijna 40.000 vierkante meter en heeft twintig verdiepingen.
STATIG GEBOUW MET
GRILLIG GROEN
Van Dijk vervolgt: “Naast het inpassen van het
programma en de duurzame maatregelen hebben
we gekeken naar: wat maakt een passende architectuur?
Wat is kenmerkend voor de organisatie
en hoe sluiten we daar op een geabstraheerde
manier op aan? Enerzijds geeft het gebouw blijk
van de wetenschappelijke autoriteit van de EMA.
Het agentschap staat wereldwijd bekend als belangrijke
kwaliteitsbeoordelaar van veiligheid van
geneesmiddelen voor mens en dier. Daar hoort
een statige toren bij met een duidelijke richting en
18 | STEDENBOUW.NL

EMA Amsterdam
Om de kern wordt het gebouw opgebouwd met een staalconstructie en staalplaatbetonvloeren.
'Met het eigen multidisciplinaire team
werd het project al een heel eind op
poten gezet'
systematiek. Architectonische ingrepen zijn ook altijd
functioneel. De diepe aluminium frames geven
bijvoorbeeld expressie aan de gevel, maar hebben
ook een zonwerende functie. Aan de andere kant is
EMA verbonden met de gezondheidszorg, en daarmee
met de grilligheid van de natuur. De daktuin,
de groene wand en de binnentuinen bewegen zich
in allerlei vormen door het gebouw en bieden tegenwicht
aan de rigide ordening van het gebouw.”
OP POTEN
Nog voor de start van de aanbesteding trof het
Rijksvastgoedbedrijf de nodige versnellende maatregelen.
Met het eigen multidisciplinaire team –
bestaande uit onder andere architecten, technisch
adviseurs, juristen, makelaars en projectmanagers
– werd het project al een heel eind op poten gezet.
“Tegelijkertijd gingen we alvast in overleg met
betrokken partijen als de Omgevingsdienst, Welstand
en de Veiligheidsregio”, vertelt Petra Lutke
Schipholt, projectmanager bij het Rijksvastgoedbedrijf.
“Die zaken hadden we allemaal al helder
bij de start van de aanbesteding. Daar hebben we
enorm veel snelheid mee gemaakt.”
DIALOOGSESSIES
In oktober 2017, vooruitlopend op de toekenning
aan Nederland, maakte het Rijksvastgoedbedrijf
een start met de aanbestedingsprocedure.
Deze bestond uit een selectie- en dialoogfase. De
opdracht werd in maart 2018 gegund aan Dura
Vermeer, die een bouwcombinatie aanging met
Heijmans. Lutke Schipholt: “Voor de gunning van
de opdracht was een aantal criteria voor ons van
belang, zoals: hoe borgt de aannemer de kwaliteit,
wat is zijn visie op onderhoud en hoe zorgt
hij ervoor dat hij de planning haalt? Daar maakten
we duidelijke afspraken over. De dialoogfase gebruikten
we om samen met de aannemer de verschillende
onderdelen van het project verder uit
te werken. Bij elke dialoogsessie keken we: waar
hebben we het precies over, hoe pakken we het
aan en welke functies hebben we hierbij nodig?
Zo gaven we heel gericht en efficiënt invulling aan
die sessies. Dit resulteerde binnen twee maanden
in uitvoerbare plannen en ontwerpen.”
SNELHEID TIJDENS UITVOERING
Lutke Schipholt vertelt verder: “Om de snelheid
er tijdens de uitvoering in te houden, halen we
de verschillende fasen uit elkaar. Zo trokken we
de kern al op, terwijl de gevel nog uitgedetailleerd
werd. Verder maken we snelheid door alleen
proven technologies toe te passen.” Voor
het oprichten van de kern is een glijkist ingezet.
Met een snelheid van tien centimeter per
uur werd in zes weken het hoogste punt op 80
meter hoogte bereikt. Om de kern wordt het
gebouw opgebouwd met een staalconstructie
en staalplaatbetonvloeren. ›
STEDENBOUW.NL | 19

EMA Amsterdam
Verder wordt zo veel mogelijk prefab toegepast.
Lutke Schipholt: “Snelheid is op dit project alles,
maar veiligheid gaat daarboven. Dat is voor
ons evident.”
TROTS
In mei 2018 ging de bouw van start. Net als de
kern zijn inmiddels ook de ruwbouw en het dak
van de laagbouw gereed. Van de binnenwanden
en de installaties op de begane grond is 80% afgerond,
op de eerste verdieping is de helft daarvan
gereed. “Als de toren op voldoende hoogte is,
gaat de gevel op de onderliggende verdiepingen
erin”, zegt Lutke Schipholt. “Direct daarop volgen
de installaties en afbouw. De primaire installaties
zijn al tijdens de ruwbouw aangebracht, op basis
van het 3D-model.” Ondanks de hoge tijdsdruk en
de wind als grootste uitdaging zit de voortgang er
goed in. Lutke Schipholt: “Met ons dedicated team
en dankzij de nauwe samenwerking met de betrokken
partijen krijgen we veel voor elkaar. Daar
zijn we trots op.” Van Dijk is het daarmee eens: “Er
is veel aandacht voor dit prestigeproject. Aannemers
en onderaannemers werken daar graag aan
mee. Iedereen is erop gebrand om dit imposante
gebouw veilig, op tijd en op kwalitatief hoog niveau
op te leveren.” ❚
Bouwinfo
Opdrachtgever
Rijksvastgoedbedrijf, Den Haag
Ontwerp
Rijksvastgoedbedrijf, Den Haag
Aannemer
Bouwcombinatie EMA (Dura Vermeer
en Heijmans)
Constructeur
Van Rossum Raadgevende
Ingenieurs, Rotterdam
Bouwkundige uitwerking
MVSA Architects, Amsterdam
Interieurontwerp
Fokkema & Partners Architecten, Delft
Installatieadviseur
DWA, Bodegraven
Adviseur bouwfysica
en brandveiligheid
DGMR, Den Haag
Installaties
Van Dorp Installaties, Amsterdam (W),
SDR Elektrotechniek BV, Amsterdam (E)
Groenvoorziening
Okra Landschapsarchitecten, Utrecht
Bouwperiode
mei 2018 – november 2019
HOE ZORGT U ERVOOR DAT UW PROJECT
AAN ALLE KWALITEITSEISEN VOLDOET?
Bij bouAd hebben we diverse opties waar u gebruik van
kunt maken om de kwaliteit van uw project te borgen.
Denk aan:
Directievoering & Bouwtoezicht UAV
Uitvoeringsbegeleiding binnen UAV GC middels eerste/
tweedelijns kwaliteitskeuringen
Het managen van GC-contracten
Wij kijken graag een keer vrijblijvend mee naar de
mogelijkheden die de kwaliteitsborging van uw project
naar een hoger niveau tillen.
Bij het project EMA werkten de maatvoerders binnen een
minutieuze planning. Vanop het middelste werkplatform van
de glijbekisting, volledig ingesloten in een ondoorzichtig zeildoek,
werden een 1000-tal ankerplaten driedimensionaal en
millimeternauwkeurig uitgezet. Omwille van de continue stijging van
de glijkist (10 cm/uur) werden de meettoestellen aan de wand
bevestigd, en regelmatig verplaatst en afgesteld.
Een maatbeheersingsplan beschrijft stapsgewijs wat uitgezet
moet worden voor het palenplan, funderingen, kolommen,
wanden, ankers, staal en gevels. Kwaliteitsmetingen werden
verwerkt naar as-built tekeningen.
Ondertussen heeft Braem International Survey al meer dan
15.000 bouwprojecten gerealiseerd, een bewijs van
efficiënte aanpak en hoge klantentevredenheid.
Met 25 landmeters, ingenieurs en maatvoerders onder één dak,
leveren we dankzij jarenlange ervaring een echte meerwaarde
voor uw project.
071 361 17 22 www.bouad.nl
www.maatvoerder.be
+32 3.777.95.39
20 | STEDENBOUW.NL

EMA Amsterdam
Projectinfo
‘Nauwkeurig opmeet- en uitzetwerk en
een efficiënte samenwerking’
Braem International Survey stelt haar expertise ter beschikking van
aannemers, architecten en projectontwikkelaars. “We garanderen
nauwkeurig opmeet- en uitzetwerk en een efficiënte samenwerking”,
aldus het bedrijf.
Bij het project EMA werkten de maatvoerders binnen een minutieuze
planning. Vanop het middelste werkplatform van de glijbekisting,
volledig ingesloten in een ondoorzichtig zeildoek, werd een
duizendtal ankerplaten driedimensionaal en millimeternauwkeurig
uitgezet. De meettoestellen werden aan de wand bevestigd en
regelmatig verplaatst en afgesteld omdat de glijkist tien centimeter
per uur stijgt. Een maatbeheersingsplan beschrijft stapsgewijs wat
uitgezet moet worden voor het palenplan en de funderingen, kolommen,
wanden, ankers, staal en gevels. Kwaliteitsmetingen werden
verwerkt naar as-built tekeningen. Ondertussen heeft Braem International
Survey al meer dan 15.000 bouwprojecten gerealiseerd, een
bewijs van een efficiënte aanpak en grote klantentevredenheid. “Met
25 landmeters, ingenieurs en maatvoerders leveren we dankzij onze
jarenlange ervaring een echte meerwaarde voor ieder project.”
• Betonwerken
• Prefabwapeningsstaal
• Betonvloeren
• Betonpompverhuur
AUGUSTINUS B.V.
Bonegraafseweg 4b
4051 CH OCHTEN
T 0344-647080
F 0344-647085
E info@augustinusbv.nl
www.augustinusbv.nl
STEDENBOUW.NL | 21

EMA Amsterdam
Tekst | Patricia van der Beek Beeld | Rijksvastgoedbedrijf
SNEL SCHAKELEN
MET TECHNISCHE
PARTNERS
Voor het nieuwe onderkomen van de European
Medicines Agency (EMA) in Amsterdam ontwikkelt,
produceert en levert TRILUX de verlichting.
Gespecialiseerd in DBM-opdrachten als deze
denkt TRILUX vanaf de ontwerpfase mee in
hoogwaardige, onderhoudsvriendelijke verlichtingsoplossingen.
22 | STEDENBOUW.NL

EMA Amsterdam
“Speciaal aan het gebouw van de EMA is de korte
ontwikkelings- en realisatietijd”, vertelt Senior Accountmanager
Martin Hilbrands van TRILUX. “Binnen
twee maanden nadat Bouwcombinatie EMA
de opdracht gegund kreeg, moesten we met een
ontwerp komen. De bouwcombinatie hield zogenoemde
scrumsessies om dit in de korte ontwerptijd
te realiseren.”
SCRUMSESSIES
Tijdens de scrumsessies werden alle betrokken
partijen aangewezen als partners. Vervolgens
werden zij, per onderdeel of thema, bij elkaar
gezet om tot concrete plannen en ontwerpen te
komen. Hilbrands: “De eerste weken namen wij
deel aan verschillende scrumsessies over de inpassing
van de technieken. Samen met de installateurs
en constructeur bepaalden we de plekken
van onder andere de kabelgoten en luchtkanalen.
Het mooie van deze sessies is dat je gelijk met
alle betrokken professionals om de tafel zit. We
hadden één gezamenlijk doel: zorgen dat na
drie maanden de bouw van start kon gaan. Door
transparant samen te werken en snel met elkaar
te schakelen, is dat gelukt.”
BREEAM 'OUTSTANDING'
TRILUX produceert de ledverlichting voor het gehele
gebouw: de kantoordelen, de vergaderlocaties,
de congresruimte, het restaurant, de koffielounges
en de algemene ruimten. “De verlichting voldoet
aan de Europese regelgeving en de vereisten van
BREEAM 'Outstanding'”, vertelt Hilbrands. “We
passen daarom daglicht- en aanwezigheidsregeling
toe. Dit, in combinatie met de juiste efficiëntie
en de kwaliteit van de leds en drivers, zorgt voor
een extreem lange levensduur. In samenwerking
met de architect en de engineers van EMA hebben
wij ons lichtontwerp opgesteld conform de
internationale norm EN-12464. Vanzelfsprekend
zijn alle armaturen digitaal dimbaar uitgevoerd en
worden deze centraal aangestuurd.”
'Voor het restaurant produceren
we door de architect ontworpen
pendelarmaturen'
TECHNISCH EN DECORATIEF
De armaturen die TRILUX levert, zijn onder te verdelen
in technische armaturen en decoratieve verlichting.
Hilbrands licht toe: “Onder de technische armaturen
verstaan we de ingebouwde verlichting in
onder andere de toiletten, kantoren, congresruimte
en vergaderzalen. Hier passen we in de basis standaard
producten toe, zoals downlights en armaturen
die in de klimaatplafonds worden ingebouwd.
Wij leveren een kwaliteitsproduct waar wij op
specifieke klantwens een langere levensduur kunnen
garanderen. Op een aantal plekken in het gebouw
wordt nog meer van de verlichting gevraagd.
Bijvoorbeeld in de congresruimte, die minimaal
twaalf uur per dag gebruikt wordt. Daar hebben
we armaturen geplaatst met een extreem lange levensduur.”
De decoratieve verlichting betreft 'standaard’
designverlichting, plus een aantal maatwerk
armaturen die TRILUX zelf maakt. Hilbrands: “Voor
het restaurant produceren we bijvoorbeeld door de
architect ontworpen pendelarmaturen.”
GROENE WAND UITLICHTEN
“Een specifieke uitdaging in dit project is de centrale
groene wand”, benadrukt Hilbrands. “Deze
groenwand, die zich over zestien etages uitstrekt,
is voorzien van diverse soorten planten en die eisen
natuurlijk licht gedurende een natuurlijke cyclus.
Hier worden standaard armaturen toegepast met
specifieke ‘groeileds’. Naast het fraai uitlichten van
de groenwand, simuleren deze armaturen met een
speciale lichtregeling het dag- en nachtritme.”
TROTS
Met de productie en levering nog in volle gang, is
Hilbrands tevreden over het verloop van het project:
“EMA is een prachtig project dat professioneel
wordt aangepakt. We zijn er trots op dat we van de
bouwcombinatie het vertrouwen hebben gekregen
om deze opdracht uit te voeren. Dit vertrouwen,
plus de grote hoeveelheid knowhow bij alle partijen,
zie je terug in de kwaliteit van het gebouw.” ❚
STEDENBOUW.NL | 23

BICULT LED
DE LICHTREVOLUTIE OP
HET BUREAU
www.trilux.com/bicult-led
ZELF ERVAREN?
BEKIJK DE BICULT LED EN
MEER LICHTINNOVATIES
IN ONZE VERNIEUWDE
SHOWROOM
maak een afspraak voor een bezoek via
info@trilux.nl

EMA Amsterdam
Projectinfo
Sterkstroominstallaties van de hoogste voltages
Het SDR-team, bestaande uit engineers, modelleurs, werkvoorbereiders,
projectleiders en uitvoerders, is al vanaf het prille begin
bezig met het voorbereiden van de elektrotechnische installaties
voor het EMA kantoorgebouw. Het project is immers niet alleen
groot, het moet ook nog in zeer korte tijd worden gerealiseerd.
Maar juist dankzij die intensieve voorbereiding loopt het project nu
als een trein.
De werkzaamheden van SDR Elektrotechniek bestaan uit het
ontwerp, de engineering en de aanleg van de sterkstroominstallaties,
waaronder het noodstroomaggregaat, de UPS, de hoofdverdeelkast,
de railkokersystemen, de onderverdeelkasten en alle
voedingen die daarop worden aangesloten. “De berekeningen en
het tekenwerk zijn uitgewerkt in een 3D Bouw Informatie Model,
oftewel ‘BIM’”, vertelt Bob Hogervorst, projectmanager van SDR
Elektrotechniek “Dat is wel noodzakelijk voor een project van dit
formaat. De installaties passen en sluiten optimaal aan op de installaties
die door andere partijen worden geleverd. BIM vraagt in de
voorbereidingsfase meer tijd en overleg, maar daar plukken we nu
de vruchten van.”
Dankzij de intensieve voorbereidingen kan SDR Elektrotechniek
nu snel werken. Het project is volledig lean gepland, waardoor de
bouwactiviteiten elkaar naadloos opvolgen. Hogervorst: “We werken
in ploegendiensten en hebben de productie optimaal afgestemd op
de planning. Alles wordt just-in-time geleverd en we werken waar
mogelijk. Zodra een verdiepingsvloer veilig toegankelijk is, gaan
we daar aan de slag. Voor een spraakmakend project als het EMAkantoorgebouw
doen we dat graag. Het is een geweldig project om
bij betrokken te zijn.”
(Beeld: Rob Acket)
Al meer dan 100 jaar
kwaliteit en vakmanschap
Elektrotechniek – Telematica – Beveiligingsinstallaties – Inspecties – Beheer en onderhoud
Kiest u voor kwaliteit, dan kiest u SDR Elektrotechniek. Met meer
dan 100 jaar ervaring in de installatiebranche zijn wij de juiste
partner voor uw projecten en voor het beheer en onderhoud
van uw elektrotechnische- en beveiligingsinstallaties. Betrokken,
betrouwbaar, flexibel en snel. Wij bieden u de best passende
oplossingen met het oog op de toekomst. U kunt op ons
rekenen, 24 uur per dag, zeven dagen in de week!
Duurzame en innovatieve oplossingen
voor zowel nieuwbouw als renovatie
U kunt bij ons terecht voor het ontwerp, realisatie, inspectie en
beheer & onderhoud van uw elektrotechnische installaties
Propellerstraat 1-5 | 1059 CB Amsterdam | Postbus 9050 | 1006 AB Amsterdam | 020-5110880 | info@sdr.nl | www.sdr.nl
STEDENBOUW.NL | 25

EMA Amsterdam
Tekst | Patricia van der Beek Beeld | Rijksvastgoedbedrijf
STATIGE STALEN TRAPPEN EN
EEN HALVE KILOMETER HEKWERK
Ze worden nog gemonteerd, maar behoren nu al tot de blikvangers van het EMA-gebouw: de acht zwevende trappen van
staal die de etages van het congresgedeelte – de laagbouw – op imposante wijze met elkaar verbinden.
Las- en montagebedrijf Van Pommeren BV engineert,
produceert en monteert deze stalen trappen.
De staalspecialist is tevens verantwoordelijk
voor de acht stalen trappen in de kantoortoren en
495 meter aan hekwerken die in dit hoogbouwdeel
langs de betonnen trappen omhoog lopen.
Ook de balustraden aan de buitenzijde van het
gebouw zijn het werk van Las- en montagebedrijf
Van Pommeren.
STROOMVERSNELLING
“Eind vorig jaar benaderde Dura Vermeer ons
om een prijs te maken voor de diverse trappen
en hekwerken in het EMA-gebouw”, vertelt eigenaar
Leendert van Pommeren. “Omdat we de
eerste trappen heel snel moesten leveren, kwamen
onze werkzaamheden in een stroomversnelling
terecht. Strak na het offertetraject werkten
we met twee tekenaars de ontwerpen uit en ook
de berekeningen.”
'Een belangrijke eis bij de zwevende
trappen was dat ze aan alle kanten glad
afgewerkt werden'
GEMOEDELIJKE SFEER
Inmiddels heeft Las- en montagebedrijf Van Pommeren
80% van de trappen gemonteerd. De montage
van de hekwerken is juist gestart. “Tot nu toe
verloopt het werk perfect”, zegt Van Pommeren.
“De samenwerking met Dura Vermeer gaat super.
En ondanks de tijdsdruk en technische uitdagingen
is de sfeer op de bouw gemoedelijk. Hier werken
we echt met elkaar aan een gezamenlijk eindresultaat.
Mooi om daar deel van uit te maken.” ❚
GLADDE AFWERKING
Van Pommeren vervolgt: “Op basis van het voorontwerp
maakten we een uitvoerbaar ontwerpvoorstel
voor de trappen en hekwerken, dat we
bespraken met de architect. In goede samenwerking
kwamen we tot de uiteindelijke ontwerpen.”
Een belangrijke eis bij de zwevende trappen was
dat ze aan alle kanten glad afgewerkt werden
in een specifieke, goudachtige kleur. De trappen
moesten in staal uitgevoerd worden om optisch
aan te sluiten op de hekwerken.
VAKMANSCHAP
Begin dit jaar startte de productie van de trappen,
begin maart werd de eerste gemonteerd. Van
Pommeren: “We zijn nu in het congresgedeelte
bezig met de zwevende trappen: statige, stalen
kolossen waar het vakmanschap van onze mensen
vanaf te lezen is. Daar zijn wij best trots op.” Het
monteren van de trappen is één van de grootste
uitdagingen op dit project. “Een aantal trappen,
met een gewicht van zo’n vijf ton, moest bijvoorbeeld
via het dak ingehesen worden”, aldus Van
Pommeren. “Ook moesten we sommige trappen
handmatig met kettingtakels monteren.”
26 | STEDENBOUW.NL

Slipforming
ConicalSlipforming
Outstanding solutions
in formwork engineering
HeavyLifting
SpecialFormwork
Due to its knowledge gained under the extreme conditions of the
construction of oil and gas platforms and its superior technology,
Gleitbau-Salzburg plays a leading role in the international slipform
market.
Since five decades the innovative company offers besides cylindrical
and conical formwork also special formwork techniques, which have
resulted in a stronger market position. Beyond this, Gleitbau-Salzburg
was working on the development of the future-orientated heavy lifting
technology as its second main pillar.
Certified according to EN ISO 9001:2008 and OHSAS18001-certified
GleitbauGes.m.b.H.
Itzlinger Hauptstraße 105 • 5020 Salzburg • Austria
Tel+43(0)662/42 04 52 • Fax+43(0)662/42 04 58
e-mailoffice@gleitbau.com • www.gleitbau.com
Advertenties controleren 1/2.indd 1 23-04-19 09:36

EMA Amsterdam
Tekst | Patricia van der Beek Beeld | Rob Acket / Rijksvastgoedbedrijf
SLIMME, SNELLE EN VERANTWOORDE
AANPAK FAÇADE EMA
Het nieuwe onderkomen van de European Medicines Agency (EMA) wordt door VGV Façades voorzien van een imposante,
transparante gevel. In opdracht van bouwcombinatie EMA engineert, produceert en monteert VGV Façades zo’n
10.500 m² elementgevels met manuele spuiventilatie, bijna 4.800 m² vliesgevels en ongeveer 6.750 meter zetwerk voor
de zonwerende vinnen.
28 | STEDENBOUW.NL

EMA Amsterdam
VGV Façades is een samenwerking tussen De Groot & Visser uit Gorinchem
en het Belgische Vorsselmans. De ervaren gevelspecialisten nemen elk een
deel van de bouw voor hun rekening. De Groot & Visser de elementgevels en
Vorsselmans de plint met vliesgevel. “Onze samenwerking biedt voordelen”,
zegt projectdirecteur Gérard Ruiters van VGV Façades. “De bouwcombinatie
beschikt hierdoor over twee engineerings-, productie- en inkoopbedrijven.
Daarmee bieden we de benodigde capaciteit en efficiency voor dit omvangrijke
werk. En met het oog op de schaarste in de bouw spreiden we op deze
manier de risico’s.”
SLIMME GEVELOPLOSSINGEN
Al in de aanbestedingsfase werden de engineers van VGV Façades bij het project
betrokken om mee te denken in slimme geveloplossingen. “Eén van deze
'We kozen voor een gezette
aluminium constructie, die
we op eenvoudige wijze
kunnen koppelen aan het
dragende systeem'
oplossingen betrof de vinnen”, zegt Ruiters. “Deze bevinden zich verspreid
over het hele gebouw. We kozen voor een gezette aluminium constructie, die
we op eenvoudige wijze kunnen koppelen aan het dragende systeem. Voor de
elementgevel ontwikkelden we in samenwerking met Schüco een nieuw profiel.
Hiermee kunnen we de elementen, die kant-en-klaar en inclusief vinnen
uit onze fabriek komen, snel en eenvoudig monteren. We monteren op twee
verdiepingen tegelijk. Elke week leveren we een verdieping op.”
2.400 ELEMENTEN
“In oktober 2018 startten we met de productie van de elementgevels”, vervolgt
Ruiters. “Voor de toren zijn zo’n 2.400 afzonderlijke elementen nodig.
Die hebben we nu allemaal geproduceerd. De elementen gaan in grote pakketten
naar de bouwlocatie, waar we ze op de juiste verdieping uitstallen,
prepareren en vervolgens monteren. In augustus dit jaar moeten de elementgevels
gereed zijn.” De vliesgevels op de plint worden momenteel ook gemonteerd.
Deze worden op de bouwplaats in elkaar gezet en beglaasd. De
vinnen worden ter plaatse op de vliesgevels aangebracht.
TREIN OP GANG HOUDEN
“Een uitdagend project”, zegt Ruiters. “De bouwtijd is ontzettend kort. De
trein aan werkzaamheden die we met alle partijen hebben opgezet, moeten
we op gang houden om de deadline te halen. Dat vereist een continue
afstemming, maar ook onderlinge transparantie, flexibiliteit en begrip voor
elkaar. Ook als iets niet kan. Snelheid maken is belangrijk, maar het moet wel
verantwoord en ook veilig blijven.” ❚
STEDENBOUW.NL | 29

GEBUNDELDE
KRACHTEN
VOOR EMA
“uw gevel,
onze passie”
Vorsselmans is al meer dan 45 jaar specialist
in aluminium ramen, complexe gevelconstructies
en zonnepanelen.
De Groot & Visser is sinds 1980 uitgegroeid
tot één van de grootste gevelbouwers van
Nederland.
Samen realiseren zij meerdere projecten,
waaronder EMA.
Voor slimme
bouwers
Wuustwezelseweg 95 | 2990 Loenhout | België
T +32 (0)3 - 6900440 | E info@vorsselmans.be
www.vorsselmans.be
Marconiweg 1 | 4207 HH Gorinchem | Nederland
T +31 (0)183 - 646566 | E info@gv.nl
www.gv.nl

EMA Amsterdam
Tekst | Johan Debaere Beeld | Gleitbau Ges. mbh
Glijbekisting en betonelementen
Gleitbau (Salzburg), wereldwijd actief als specialist op het gebied van glijbekisting, produceert elementen uit gewapend beton,
zoals silo’s, kernen voor flatgebouwen, torens, schoorstenen en oplossingen voor industriële gebouwen. Het bedrijf heeft
bovendien heel wat ervaring in voorgespannen beton en de realisatie van elementen voor toepassingen met hoge belasting.
“In opdracht van bouwbedrijf Dura Vermeer produceerden
we de glijbekisting en zorgden we
voor de realisatie van de wapening en heel wat
elementen in beton en gewapend beton voor
het nieuwe hoofdkwartier van het Europese Geneesmiddelen
Agentschap (EMA) in Amsterdam”,
zegt projectleider Nikolaus Weise-Schmidbauer.
“Eigenlijk hebben we de volledige betonkern geproduceerd.
Door het gewicht van de omliggende,
later gemonteerde staalstructuur moesten we op
zoek naar speciale oplossingen om de grote elementen
uit gewapend beton tijdens de bekistingswerken
te kunnen integreren.”
'Elk project is
uniek en moet
door onze
ingenieurs op
maat uitgewerkt
worden'
De strikte tijdsplanning zorgde voor heel wat
druk om het design van de betonkern aan te passen,
zodat het voldeed aan de speciale eisen op
het vlak van glijbekisting. Gleitbau werkte daarvoor
heel nauw samen met het bouwbedrijf en
met designer VRI. Ook tijdens de uitvoeringsfase
werden nog details aan het design gewijzigd.
“Elk project is uniek en moet door onze ingenieurs
op maat uitgewerkt worden. De complexiteit
van de bekisting en de vele grote betonelementen
maakten ook deze installatie speciaal”,
vertelt de projectleider. “We zijn onderaannemer
voor bekistingswerken, maar bekijken ook met
de klant hoe het design aan de eisen van de glijbekisting
aangepast kan worden. Andere referentieprojecten
in Nederland zijn de Mondriaantoren
(Amsterdam), de Avi Triade Twence
(Hengelo) en het tankstation op de Maasvlakte
in het havengebied van Rotterdam.” ❚
In opdracht van bouwbedrijf Dura Vermeer produceerde Gleitbau de volledige betonkern voor het
nieuwe hoofdkwartier van het Europese Geneesmiddelen Agentschap (EMA) in Amsterdam.
STEDENBOUW.NL | 31

EMA Amsterdam
Projectinfo
Onafhankelijke kwaliteitsborging
Om de kwaliteit van de bouw te borgen, laten Dura Vermeer en
Heijmans deze controleren door een onafhankelijke partij. Zij vinden
deze in bouAd. “Aan het project Eurojust in Den Haag hebben
wij ook met Dura Vermeer en Heijmans samengewerkt”, vertelt
Cees Guijt, projectmanager van bouAd adviesgroep. “Dat heeft er
zeker aan bijgedragen dat wij nu weer samenwerken.”
Het bewaken en vastleggen van de kwaliteit is primair de taak van
de bouwers. Een controle in de eerste lijn gebeurt door de aannemer
en leveranciers zelf. In de tweede lijn gebeurt de controle door
een onafhankelijke partij, in dit geval bouAd. “Wij hebben hiervoor
twee mensen ingezet, die afwisselend op de bouw aanwezig zijn”,
vertelt Guijt. “Henk Prijs en Wesley van Olderen hanteren hiervoor
het digitale bewakingssysteem BIM360, waarin alle te controleren
onderdelen zijn omschreven en gekoppeld aan inspectieformulieren.
De bevindingen zijn voor iedereen inzichtelijk.” En over de
kwaliteit: “De controles verlopen voorspoedig. Tot nu toe is de kwaliteit
van hoog niveau. Dat is bijzonder, zeker als je hierbij de hoge
tijdsdruk voor dit project in ogenschouw neemt.” In november van
dit jaar moeten alle controles zijn uitgevoerd.
(Beeld: Rob Acket)
32 | STEDENBOUW.NL

EMA Amsterdam
Tekst | Patricia van der Beek Beeld | Rob Acket
Samenwerking fundamenteel bij
snelle realisatie onderbouw
Snelheid en samenwerking. Dat stond voor Augustinus BV centraal bij de nieuwbouw van de European Medicines
Agency (EMA). Als partner van bouwcombinatie EMA realiseerde Augustinus BV in slechts vijf maanden tijd de
gehele onderbouw.
De onderbouw omvat het onderste gedeelte van
het gebouw, tot de begane grond. In de onderbouw
bevinden zich een waterkelder van drie meter
diep, een trafoput en de kernpoer. De poer ligt
vlak onder het maaiveld en is één groot massief
blok van 800 vierkante meter groot en 2,5 meter
dik. Voor de totale onderbouw paste Augustinus
BV zo’n 4.200 kubieke meter aan beton toe en ongeveer
850 ton staal.
KORTE BOUWTIJD
Dura Vermeer, die later een bouwcombinatie aanging
met Heijmans, vroeg Augustinus BV al in een
vroeg stadium als partner voor de onderbouw
van het EMA-gebouw. De specialist in onder andere
funderingen en kelders had eerder al werken
met Dura Vermeer gedaan en daarin zijn expertise
aangetoond. “Het unieke aan dit project is de zeer
korte bouwtijd”, vertelt mededirecteur Niek Augustinus
van Augustinus BV. “Alle betrokken partijen
zijn zich daarvan bewust en acteren daar ook
op. De manier waarop de bouwcombinatie met de
onderaannemers dit traject aanging, is uniek. Wij
waren bijvoorbeeld al aan het werk voordat de
prijs definitief was. Dat getuigt van vertrouwen en
geloof in onze capaciteiten.”
TECHNISCHE OPTIMALISATIES
Augustinus BV was nauw betrokken bij de uitwerking
van de concepttekeningen voor de onderbouw.
Dit gebeurde tijdens scrumsessies met de
bouwcombinatie en de constructeur. Gedurende
deze interdisciplinaire sessies werd gezocht naar
mogelijkheden om het bouwproces te versnellen.
De meeste optimalisaties betroffen technische
aanpassingen, zoals de vorm van de poer of het
opvangen van hoogteverschillen. Door de detaillering
zo eenvoudig mogelijk te houden, werd tijdwinst
in het uitvoeringsproces behaald.
VIJF MAANDEN BOUWEN
Eind mei 2018 startte de realisatie van de onderbouw.
Uitvoerder Hendrik-Jan Broekman was namens
Augustinus BV elke dag op de bouw aanwezig
om het werk te begeleiden. Maar ook om snel
in te spelen op ad hoc wijzigingen. Hij vertelt: “We
hadden tot eind oktober om de gehele onderbouw
op te leveren. De eerste deadline behaalden we
al voor de bouwvak. De kernpoer moest toen al
gereed zijn, want medio augustus ging de glijkist
voor de kern omhoog. Op 31 oktober stortten we,
volgens planning, het laatste beton.”
PERFECT VERLOPEN
“Technisch gezien was de realisatie van deze onderbouw
vooral een groot project, waarbij we in
zeer korte tijd veel beton en staal moesten verwerken”,
blikt Broekman terug. “Wij hebben daar
alles voor in huis. Qua kennis en capaciteit, maar
ook qua equipment en materiaal. Denk aan bekistingsmateriaal,
wapening en de nodige kranen
en pompen.” Augustinus voegt toe: “Ondanks de
tijdsdruk is dit werk perfect verlopen. Het vertrouwen
dat we kregen, maar ook de nauwe samenwerking
met de bouwcombinatie en andere partijen,
waren hierbij van fundamenteel belang.” ❚
STEDENBOUW.NL | 33

2Amsterdam Amsterdam
Tekst | Jan-Kees Verschuure Beeld | Studio Vismo (visuals), Steven Scholten (foto's)
Transformatie kantoortorens
Zuidas tot multifunctioneel ensemble
De aanleiding is helder: AkzoNobel en Stibbe, de voormalige hoofdhuurders van twee identieke kantoortorens aan de
noordzijde van station Amsterdam Zuid vertrokken in 2016 naar nieuwbouwlocaties. De naderende bouw van het Zuidasdok
gaf eigenaar Commerz Real aanleiding tot spoedige herontwikkeling. Met Provast als gedelegeerd ontwikkelaar
werd besloten tot een forse upgrade, in de vorm van een hoteltoren en een kantoortoren verbonden tot één ensemble.
Een technisch complexe operatie, waartoe J.P. van Eesteren de beste oplossingen aandroeg.
Damwanden vormen de bouwkuip voor de parkeerlagen onder de oostelijke toren.
34 | STEDENBOUW.NL

2Amsterdam Amsterdam
Jurjen Thomas en Paul van Kats.
De optopping van de westelijke toren wordt onder meer voorzien van een skybar.
“In 2013, toen wij startten met de planvorming,
was de markt slecht maar de locatie nog steeds
uitzonderlijk goed”, zegt projectdirecteur Jurjen
Thomas van Provast. “De eigenaar heeft er op aangeven
van Provast voor gekozen één toren te transformeren
tot hotel en de andere te vergroten tot
modern kantoor. Hierin komt de Spaanse hotelketen
Meliã met haar eerste Nederlandse vestiging.
De westelijke toren van 64 meter hoogte wordt
opgetopt met drie verdiepingen, met onder meer
een skybar – de eerste op de Zuidas. De kantoortoren
wordt uitgebreid van 14.000 naar circa 23.000
m² bvo. Die ruimte wordt juist gevonden in de
breedte: vanwege de behoefte aan grote vloervelden
komt er een nieuw laagbouwdeel om de toren
heen, voorzien van een atrium. Beide bestaande
gebouwen worden afgewerkt met een nieuwe elementgevel
en tot een ensemble gesmeed door een
omkadering van de binnentuin. Op het oog goed
bouwkundig te realiseren, maar er waren veel onderliggende
eisen en omgevingsfactoren.”
COMPLEXE BOUWKUIP
Ten eerste de wens van eigenaar en architect om
één ensemble te creëren. Het besluit tot de aanleg
van het Zuidasdok, waarmee de infrastructuurbundel
door de Zuidas wordt verbreed, noopte
tot sloop van de parkeergarage, waarvoor nieuwe
voorzieningen dienden te worden gevonden. “Dat
bleek geen sinecure”, zegt Thomas. “Voor de drie
nieuwe parkeerlagen onder de torens moest een
complexe bouwkuip worden gerealiseerd. Er bleken
groutankers van het naastgelegen WTC aanwezig
in het werkgebied en het straatniveau van de belendende
Strawinskylaan ligt hoger dan het maaiveld.
Het aantal professionele stakeholders is bovendien
aanzienlijk: de gemeente, de rijksoverheid, alsmede
de eigenaren van het WTC en kantoorgebouw
Atrium. Zaak was een aannemer te selecteren die
goed is in technische complexiteit en hoogwaardige
samenwerking. Ook omdat er planningsdruk zit op
het project vanwege het Zuidasdok.”
GEDEGEN OPLOSSINGEN
Een proactieve rol van Provast namens de eigenaar
in het voortraject leidde na uitwerking van
het DO tot een Engineer & Build-overeenkomst
met J.P. van Eesteren. “Zij boden de meest gedegen
oplossingen voor de technische complexiteit
en boden optimalisaties aan”, aldus Thomas. “En
J.P. van Eesteren heeft een goede track record op
het gebied van omgevingsmanagement.”
“De complexiteit zit met name in de bouwkuip
en de omgevingsfactoren”, vertelt projectmanager
Paul van Kats van J.P. van Eesteren. “Er is in
verband met het ontbreken van een natuurlijke
waterkerende laag gekozen voor bodeminjecties,
aansluitend op het inbrengen van damwanden
en boorpalen voor de aanleg van de parkeergarage.
Vervolgens wordt de bouwput uitgegraven.
Om de oostelijke toren stabiel te houden, wordt
deze voorzien van een stempelraam tegen de
permanente damwanden aan. Daarna worden de
vloeren gestort.” Binnenkort start ook de aanleg
van het Zuidasdok, waarbij de A10 ondergronds
zal worden gebracht. “De tunnelbak zal op slechts
een paar meter van 'onze' gevels passeren. De samenwerking
met stakeholders, de inrichting van
het bouwgebied en de monitoring blijven aandacht
vragen tot aan de oplevering.”
DUURZAAMHEID
In totaal dient de inrichting van de bouwplaats
en de bijbehorende logistiek zeven keer te worden
aangepast. Van Kats: “Wij hebben co-makers
gevonden die volledig in de planning en logistiek
kunnen meegaan, zoals De Groot en Visser, Unica
en Voorbij.” De nieuwe gevel van de hoteltoren is
dit voorjaar wind- en waterdicht; de oplevering van
het ensemble is voorzien in 2021. “Voor een transformatie
tot hotel, uitdagend in verband met het
inbouwpakket, kunnen wij relatief efficiënt opereren,
onder meer met vroegtijdige opslag op de verdiepingen.”
De kantoortoren krijgt een BREEAM
'Excellent'-certificaat (o.a. WKO gecombineerd
met stadsverwarming; zonnepanelen), het hotel
een GPR-score van minimaal 8. “Vanwege de complexe
omgeving en de combinatie van functies is
dit een uniek project”, zegt Thomas tot slot. “Met
de ontwikkeling van een nieuw station Amsterdam
Zuid komt er een tweede passage die noord
en zuid verbindt, waardoor 2Amsterdam nog meer
in het centrum van de Zuidas komt te liggen. De
nieuwe entrees hebben hun oriëntatie op het zuiden
gekregen waardoor beter wordt aangesloten
op deze centrale ligging. Dat maakt 2Amsterdam
tot de ultieme herontwikkeling, waarin alle vormen
van samenwerking tot hun recht komen.” ❚
Bouwinfo
Opdrachtgever
Commerz Real
Ontwikkelaar
Provast
Architect
KCAP Architects&Planners
Engineer & Build
(bouw en installaties)
TBI-onderneming J.P. van Eesteren
Co-makers
De Groot en Visser (gevels), Unica
(installaties), Voorbij Funderingstechniek
(bouwkuip)
Bouwperiode
november 2018 – medio 2021
STEDENBOUW.NL | 35

Specialist in staal(constructies)
-Utiliteitsbouw
-Procesindustrie
-Turnkey projecten
-Woningbouw
Tel. 0514 - 58 18 44
www.staalbouwnagelhout.nl
EEN NIEUWE
TOEKOMST VOOR
2AMSTERDAM
Samen bouwen aan een prettige en
gezonde wereld met duurzame gevels.
Dát geeft ons energie!

2Amsterdam Amsterdam
Projectinfo
Keuze voor elementgevel heeft esthetische, montagetechnische en thermische redenen
2Amsterdam is een voorbeeld van moderne ketensamenwerking,
waarbij co-makerschap een grote rol speelt. Gevelbouwer De Groot
en Visser is door hoofdaannemer J.P. van Eesteren zowel betrokken
bij de ontwerptechnische als uitvoeringstechnische engineering
van de gevel, alsmede verantwoordelijk voor de productie en
montage. “Beide torens van 2Amsterdam bleken goed geschikt voor
montage van een elementgevel aan het bestaande casco. Hierbij is
een mix van zonwerend doorzichtglas, shadowboxglas en geëmailleerd
glas geïntegreerd in aluminium elementen”, vertelt projectleider
Jan-Peter van Honk.
Voor het gevelbeeld is van belang dat blinde geveldelen en open
geveldelen op elkaar zijn afgestemd. Dat ontwerponderdeel is door
een aantal stappen met architect KCAP en opdrachtgevers Provast
en Commerz Real heen gegaan, en heeft uiteindelijk geresulteerd
in de uitvoering en visuele beoordeling van een mock-up. De keuze
voor een aluminium elementgevel (geïntegreerd voorhangsysteem
als thermische schil) was toen al gemaakt, aldus Van Honk.
“Een elementgevel heeft meerdere voordelen, zoals de montagemethode.
Dit systeem kan aan de gevel worden gemonteerd met
torenkranen en lichte hangbakken. Hierdoor hoefde het casco niet
te worden gesteigerd. Bovendien is dit een zeer lichte constructie,
volledig geïsoleerd en voorzien van thermische onderbreking. Wij
hebben deze gevel in een proefopstelling zorgvuldig op aansluitingen
getest om een wind- en waterdicht gebouw te kunnen garanderen.
Bovenin komen bijzonder grote elementen, onder meer voor
de panoramische skybar.”
‘Krappe logistiek, strakke productie’
In de montagelogistiek bevinden zich enkele forse uitdagingen,
aldus Van Honk. “De hoteltoren is bijna klaar. Het is gelukt om het
beoogde montagetempo van twee verdiepingen per week te halen.
Wij zijn nu toe aan de 8,5 meter hoge verdieping van de skybar
(februari 2019; red.).”
Er is sowieso zeer weinig bouwterrein; er moet just-in-time geleverd
worden. De kantoortoren wordt in het eerste kwartaal van 2020
pas bekleed. “Voor de hoteltoren gaat het om 8.300 m², voor het
kantoorgedeelte om circa 10.000 m² elementgevel. De bestaande
kantoortoren wordt nog ombouwd met een nieuwbouwdeel. Ook
dat speelt mee in de planning en logistiek, omdat de bouwplaats
kleiner en voller wordt.” Tussen de twee bestaande torens wordt,
als het kelderdek op hoogte is, een volledig glazen entree voor het
hotel gemaakt, opgebouwd uit een vliesgevelsysteem.
De elementgevel van de westelijke toren (met drie nieuwe verdiepingen) nadert zijn voltooiing.
STEDENBOUW.NL | 37

Badhotel Scheveningen
De kozijnen kregen de uitstraling die past bij de huisstijl, Metterwoon-blauw gecombineerd met wit beton.
Tekst | Jac Buchholz Beeld | Dekker Kozijnprojecten
Vlekkeloze kozijnenrenovatie het Badhotel Scheveningen dankzij uitgekiend teamwork
‘Iedere stap tot op het half
uur bekeken en voorbereid’
In een korte periode van slechts drie weken is het Badhotel Scheveningen in januari van dit jaar van nieuwe kozijnen en
ramen voorzien. Niet alleen de korte uitvoeringstijd was een uitdaging, maar ook het feit dat vrijwel ieder raamvlak een
andere maatvoering had. “Het team heeft een fantastische prestatie geleverd.”
Dekker Kozijnprojecten werd uitgekozen om het werk uit te voeren. Projectleiders
Piet van den Berg en Ivo Middeldorp geven aan dat het meteen al
duidelijk was dat het een spannend project zou worden. “De aanvraag kwam
in oktober en het project moest in januari – op relatief korte termijn – worden
uitgevoerd. Omdat het hotel tijdens de werkzaamheden dicht ging en januari
hun rustigste periode is.”
Dat betekende dat er meteen werk aan de winkel was, met het inmeten en
vervolgens bestellen van de materialen. Tijdens het inmeten bleek al snel dat
het gebouw – een beschermd stadsgezicht – extreem scheef is. “Geen raamvak
is hetzelfde, de verschillen liepen op tot 14 centimeter”, maken Van den
Berg en Middeldorp duidelijk. “Maar dat mocht natuurlijk in het eindresultaat
niet terug te zien zijn. Dat is opgelost door met stelkozijnen met verschillende
38 | STEDENBOUW.NL

Badhotel Scheveningen
'Geen raamvak is hetzelfde,
de verschillen liepen op tot
14 centimeter'
Van de Koppel geeft aan zeer tevreden te zijn over hoe alles is verlopen. “Wat
ze hebben beloofd, heeft Dekker waargemaakt. Ze hebben de planning nauw
gemonitord en waar er stagnatie dreigde, werd ingegrepen. Dat toont hun
flexibiliteit. Er was ook altijd intensief overleg, we werden van alles op de
hoogte gehouden. Op het eind zijn ze in delen, van achter naar voor en per
verdieping, gaan opleveren. Dat gaf ons de gelegenheid het hotel tijdig klaar
te hebben voor de gasten die eind januari hadden geboekt.” ❚
afmetingen te werken. Uiteindelijk zijn er voor de 102 ramen 89 verschillende
types stelkozijnen toegepast. Ieder kozijn is zorgvuldig, vanuit een hangbak,
ingemeten. De gegevens zijn daarna in een Excel-bestand verwerkt zodat we
goed inzicht kregen in de verschillen.”
Bouwinfo
Opdrachtgever
Aannemer
Metterwoon
Dekker Kozijnprojecten
Een andere uitdaging was dat het werk geen vertraging mocht oplopen. Na
drie weken ging het hotel weer open. “En dat in januari”, zegt Van den Berg,
“wanneer je qua weer van alles mee kunt maken. We hebben daarom besloten
niet met kranen te werken, maar vanaf steigers. Die werden voorzien
van windreducerende netten en een regendichte kap.” En dan was er de
logistieke component: alle materialen op het juiste moment op de juiste plek
zodat er zonder vertraging gemonteerd kon worden. Ook dat werd tot in de
puntjes voorbereid, legt Middeldorp uit. “We hebben iedere stap tot op het
half uur bekeken en voorbereid. We hebben in de werkplaats onderdelen
nagemaakt en daarmee geoefend, zodat we inzicht kregen in hoe het ter
plekke adequaat te verwerken. Vervolgens is alles in de werkplaats zo voorbereid
dat het snel en in de juiste volgorde op de locatie in Scheveningen
terecht kwam.” Middeldorp en Van den Berg roemen de inzet van alle betrokken
medewerkers. “Dat alles vlekkeloos is verlopen, is te danken aan een
fantastische teamprestatie. Ook met de mensen van Badhotel Scheveningen
verliep de samenwerking uitstekend. We kregen alle medewerking en alles
was bespreekbaar.”
Diezelfde positieve gevoelens over het verloop van het project en de samenwerking
heeft Thea van de Koppel, interim-manager van het Badhotel Scheveningen.
Namens haar werkgever Metterwoon, eigenaar van het hotel, was ze
nauw bij het hele gebeuren betrokken. Naast de wensen van Metterwoon was
er ook het meekijken van de gemeente, zegt ze. “Omdat het een beschermd
stadsgezicht is. Voor ons was het belangrijk dat de kozijnen de uitstraling
kregen die past bij onze huisstijl, in dit geval het Metterwoon-blauw gecombineerd
met wit beton. De ramen moesten zowel geluids- als warmte-isolerend
zijn. In de noordgevel wilden we graag meer lichtinval, dus daar is een deel
van de trappenhuisgevel eruit gezaagd. Verder was er inderdaad ons verzoek
om het project in januari in drie weken uit te voeren. Dat was voor ons de
gunstigste periode.”
Samenwerken
aan de beste
kozijnprojecten
Van plan
tot realisatie
WWW.DEKKERKOZIJNPROJECTEN.NL • NOORDELOOS
STEDENBOUW.NL | 39

DC Ingram Micro Tilburg
Tekst | Jan-Kees Verschuure Beeld | dedato ontwerpers en architecten
DAGLICHTRIJK DC INGRAM MICRO VINDT
ULTIEME DUURZAAMHEID IN BOUWTEAM
In opdracht van HVBM Vastgoed realiseert Heerkens van Bavel Bouw in Tilburg een distributiecentrum voor Ingram Micro,
dat geschikt gemaakt wordt voor De Bijenkorf. “Dankzij een bouwteam met een bouwend ontwikkelaar is het mogelijk
een efficiënte realisatie te combineren met een hoog niveau van installaties, uitmondend in BREEAM ‘Outstanding’”,
zegt projectleider John Rooijakkers van Heerkens van Bavel Bouw.
De eigenaar verzorgt de logistiek voor onder meer De Bijenkorf.
40 | STEDENBOUW.NL

DC Ingram Micro Tilburg
Ingram Micro Commerce & Lifecycle Services verzorgt
de logistiek voor de grootste webshops van
Nederland, waaronder die van de Bijenkorf. Op bedrijvenpark
de Vossenberg in Tilburg-Noordwest
was nog ruimte voor een dergelijk warehouse. De
realisatie van grote distributiecentra – in dit geval
met 31.246 m² magazijnruimte, 6.546 m² mezzanine
en 3.233 m² kantoorruimte, is 'booming'.
“De bouw van DC's is geen eenvoudige zaak meer,
althans niet per se”, zegt Rooijakkers. “Het eisenpakket
met betrekking tot BREEAM 'Outstanding'
is zodanig aangescherpt, dat je in het voortraject
en de inkoop alle zaken met betrekking tot certificering
al op orde moet hebben. Dat gaat het beste
in bouwteamverband, zeker als je het hebt over
een all-electric gebouw met een WKO-installatie.”
Ontwikkelaar en bouwer zijn aan elkaar gelieerd en
konden elkaar dus gemakkelijk vinden. “Vaste partners
konden tijdig aanschuiven en met Quadrant4
was een goede BREEAM-advisering voorzien. Ook in
de engineering en afbouw komt een bouwteamaanpak
van pas, want het inbouwpakket aan installaties
en inrichting dat Ingram Micro zelf regelt, kon als zodanig
op een goede manier en vroegtijdig met onze
bouwmethodiek worden gecombineerd. Van een DC
wordt toch verwacht dat het er binnen een jaar staat,
en de datum van ingebruikname ligt vast.”
'Het eisenpakket met betrekking tot
BREEAM 'Outstanding' is aangescherpt'
DUURZAME UITVOERING
Het DC voor Ingram Micro bestaat uit een groot warehouse,
een mezzanine, kantoor- en overlegruimtes
en een kantine op twee hoeken van het gebouw,
met bijbehorende sanitaire voorzieningen. Het
pand telt drie verdiepingen. Door de huurder zullen
in het warehouse nog mezzaninevloeren en picktorens
worden gerealiseerd. Hierdoor ontstaat extra
opslagcapaciteit. “Wij hebben de bouwstroom in
tweeën geknipt, in een ruwbouw- en een afbouwdeel.
Onder andere om te voorzien dat het inbouwpakket
vroegtijdig kan worden aangebracht.”
Het casco is traditioneel uitgevoerd, met een op
staal gefundeerde betonvloer, een staalconstructie
voorzien van sandwichpanelen, betonnen borstweringen
en een ruime 'gevelband' van alucobond
en aluminium kozijnen en vliesgevels. “De orders
zullen handmatig worden gepickt en de medewerkers
zullen veel daglicht tot hun beschikking hebben
in dit duurzame gebouw. ›
STEDENBOUW.NL | 41

DC Ingram Micro Tilburg
Er komt een WKO met open bronnen en duurzame
koelmiddelen, het dak wordt belegd met 2,9 MW
aan PV-systemen en het gebouw wordt voorzien
van LED-verlichting.” In het installatiedeel zitten
de meeste BREEAM 'Outstanding'-punten,
aldus Rooijakkers. “Ook tijdens de uitvoering
worden maatregelen genomen in het kader van
duurzaamheid, bijvoorbeeld door middel van een
goede afvalscheiding en recycling en lean bouwen
op basis van een duurzame transportlogistiek. In
mei leveren wij het gebouw op.” ❚
Bouwinfo
Opdrachtgever
Ingram Micro
Ontwikkelaar
HVBM Vastgoed
Architect
dedato ontwerpers en architecten
Uitvoering
Heerkens van Bavel Bouw
Bouwperiode
mei 2018 – mei 2019
Projectinfo
Vliesgevel en kozijnen voorzien van triplebeglazing
met een U-waarde van 0,6 W/m²K
Voor het als BREEAM 'Outstanding' gekwalificeerde DC Ingram Micro in Tilburg dienden
hoogwaardige entrees en gevels te worden gerealiseerd. Gevelspecialist JM van Delft &
zn verzorgt de vliesgevels en kozijnen met zonwerend tripleglas. “De testen geven aan
dat hiermee een zeer hoge isolatiewaarde wordt bereikt”, vertelt Albert Emmers, projectleider
bij JM van Delft & zn.
BREEAM 'Outstanding' vraagt een maximale duurzaamheidsinspanning van producenten
en aannemers. “Wij leveren voor dit gebouw 357 m 2 aan aluminium vliesgevels en 602 m 2
verdiepingshoge kozijnen. Sowieso werken wij altijd met hoogwaardige, duurzaam geproduceerde
Schüco-profielen. In dit geval voor de vliesgevels met het FWS 50-systeem en voor
de kozijnen met de AWS 75WF SI+ voor de maximale thermisch isolatie”, aldus Emmers.
Het geleverde tripleglas behaalt een U-waarde van 0,6 W/m²K. De gevelelementen hebben
een gemiddelde Uw-waarde (kozijn plus glas) van ≤ 1,65 W/m²K. “In oktober zijn wij
gestart met de montage, waarbij het uitgangspunt was om de gevel zo snel mogelijk winden
waterdicht te krijgen. De duurzaamheidsdoelstelling, met niet alleen papieren bewijslast
maar daadwerkelijke blowerdoortesten en thermografie, maakt dit project bijzonder.”
Nieuwbouw distributiecentrum
Ingram Micro te Tilburg
Hardeman | van Harten levert en monteert stalen dak- en wandbeplating voor
diverse uiteenlopende projecten. Of het nu gaat om een kleine loods of een groot
distributie centrum, wij zijn gespecialiseerd in beide.
UTILITEITSBOUW | AGRIBOUW | RENOVATIE
dé specialisten
in dak- en wandbeplating
D hardeman-vanharten.nl
Volg ons ook via F
T 0318 46 15 51 | E info@hardeman-vanharten.nl
42 | STEDENBOUW.NL

DC Ingram Micro Tilburg
Tekst | Roel van Gils Beeld | Van Berlo
VOEGLOZE HYBRIDE VLOER
ALS FUNCTIONELE EN
DUURZAME OPLOSSING
Voor het realiseren van de vloerconstructie van het nieuwe DC voor Ingram Micro heeft hoofdaannemer Heerkens van
Bavel Bouw de expertise van Van Berlo ingeschakeld. Op basis van de functionele eisen en het beoogde BREEAM ‘Outstanding’
duurzaamheidsniveau is gekozen voor een voegloze hybride vloer, de VB Zetta ® . Commercieel en technisch
adviseur bij Van Berlo, Michiel van Zon, legt uit waarom. ›
STEDENBOUW.NL | 43

DC Ingram Micro Tilburg
Vanuit het moderne distributiecentrum op bedrijvenpark de Vossenberg in
Tilburg-Noordwest gaat Ingram Micro, logistiek specialist voor de grootste
webshops van Nederland, de logistieke operatie voor de Bijenkorf verzorgen.
“Samen met de aannemer hebben we op basis van de beoogde vloerbelastingeisen
een type vloer geselecteerd die het best past bij de activiteiten die in het
warehouse gaan plaatsvinden”, zegt Van Zon. “Daarbij rekening houdend met
zowel het duurzaamheidsaspect als vanzelfsprekend het economische aspect.
De VB Zetta ® Voegloze hybride vloer kwam als beste uit de bus.”
BREED TOEPASSINGSGEBIED
Door de combinatie van conventionele bovenwapening en staalvezels is de
VB Zetta ® Voegloze hybride vloer geschikt voor een breed toepassingsgebied
in allerlei magazijnen. Behalve het warehouse met een vloeroppervlakte van
een kleine 24.000 m² heeft Van Berlo ook de expeditievloeren gestort (7.250
m²), alsmede de kantoorvloeren (3.400 m²), de mezzanine (6.350 m²) en de
laadkuilen buiten, goed voor in totaal 5.340 m². Van Zon: “De vloeren in het
warehouse zijn gerealiseerd conform NEN 2747 vlakheidsklasse 4 en ook
opgeleverd met een onafhankelijk vlakheidsrapport. In september 2018 zijn
we gestart met de uitvoering, zowel met de vloer in het warehouse als met
de expeditievloer, die is uitgevoerd conform vlakheidseis DIN 18202. Beide
vloerconstructies zijn een ontwerp van de hoofdaannemer, gefundeerd op
staal en gerealiseerd in dertien stortdagen. Dagelijks werd ongeveer 2.400
m² gestort, wat neerkomt op een volume van 415 m³ beton.”
In tegenstelling tot de vloeren binnen het nieuwe distributiecentrum, heeft
Van Berlo de vloeren van de laadkuilen buiten wél volledig in eigen beheer
'Door de combinatie
van conventionele
bovenwapening
en staalvezels is de
voegloze hybride vloer
geschikt voor een breed
toepassingsgebied in
allerlei magazijnen'
ontworpen en geconstrueerd, compleet inclusief traditionele wapening en
betonsamenstelling. “Tevens hebben we aan de buitenzijde van de laadkuil
een aanrijdverzwaring gerealiseerd in de vorm van een AV-balk”, zegt
Van Zon. “De realisatie van de vloeren – zowel binnen als buiten – is in
goed overleg en goede harmonie met aannemer Heerkens van Bavel Bouw
uitgevoerd. Het tempo lag behoorlijk hoog, maar we zijn geen moment de
planning én de kwaliteit uit het oog verloren. Ingram Micro is verzekerd van
een functionele en duurzame vloer die nauwelijks onderhoud behoeft.” ❚
44 | STEDENBOUW.NL

Hourglass Amsterdam
Tekst | Jan-Kees Verschuure Beeld | Dam & Partners (visuals), Hurks (foto's)
HOURGLASS:
‘GETAILLEERDE’ ZANDSTEENGEVEL MOGELIJK
DANKZIJ INTEGRAAL PREFABCONCEPT
Voor het nieuwe kantoor van Loyens & Loeff zochten initiatiefnemers Maarsen Groep en Zadelhoff een kwalitatief
maatwerkconcept dat op de lange termijn flexibel is in te vullen. Architectenbureau Dam & Partners ontwierp daartoe
een ‘getailleerde monoliet’ met onder meer kantoorruimte en hotelappartementen, op een sleutelpositie van de Zuidas.
Het prefab gevelsysteem van hoofdaannemer Hurks en partners voorziet met integrale productie van buitenblad en afwerkingslaag
in het gewenste gevelbeeld, vertellen architect Diederik Dam en projectleider Ruud Hendriks van Hurks. ›
Monolitisch ensemble aan de Zuidas.
STEDENBOUW.NL | 45

Hourglass Amsterdam
'Het productieproces is dienstbaar
aan de architectuur'
“Deze ontwikkeling is gestart ‘from scratch’”, zegt
Dam. “Vanuit de huisvestingsbehoefte van Loyens
& Loeff.” Het juridisch en fiscaal adviesbureau zal
alle kantoorruimte afnemen, in de onderste helft
en op de topverdiepingen. Hourglass (Engels voor
zandloper) krijgt verder een commerciële plint, met
hoger in het gebouw een openbaar toegankelijk
restaurant en 115 long-stay hotelappartementen.
“De gevonden locatie op de noordoosthoek van
het Kenniskwartier, geflankeerd door het toekomstige
Zuidasdok, de Parnassusweg en het door ons
ontworpen NoMA House, bood een uitgelezen kans
om de afwisseling van hoge en lagere gebouwen
in deze omgeving – een oorspronkelijke wens van
het Bureau Zuidas – symbiotisch toe te passen.”
Dat resulteerde in een tachtig meter hoge ‘zandloper’,
L-vormig qua footprint. Een monolithisch,
monumentaal torenensemble, voorzien van twee
gestapelde atria gescheiden door een ingesnoerd
volume in het midden van het gebouw. Het pand
wordt voorzien van het predicaat BREEAM ‘Excellent’
voor ontwerp en uitvoering. “Inhoudelijk is
Hourglass, inmiddels eigendom van twee fondsen
van Bouwinvest, duurzaam en multifunctioneel,
met hoogwaardig afgewerkte atria die voor voldoende
daglicht zorgen. De monumentaliteit – in
de vorm van schuine natuurstenen gevels met glazen
incisies, wordt versterkt door de positionering
van de ramen in de gevel: rechtstaand voor een optimale
reflectie. De ramen zijn daarbij als het ware
over de gevel gestrooid. De vraag was: hoe konden
we een prefab gevelconcept ontwikkelen dat voor
de gewenste asymmetrie zorgt?”
SANDWICHELEMENTEN
Dam kijkt verwachtingsvol naar Ruud Hendriks.
Als hoofdaannemer dacht Hurks al mee bij de
uitwerking tot DO en TO, waarbij het bedrijf aansluitend
de realisatie verzorgt. Hendriks: “Uniek
is dat de gevelelementen in de fabriek van producent
Byldis integraal worden geproduceerd,
als sandwichelement bestaand uit een betonnen
buitenblad en zandstenen afwerkingslaag, inclusief
isolatiesysteem en beglaasde aluminium kozijnen.”
Als gekoppelde elementen tot zeven meter
breedte worden de sandwichpanelen aan het
casco gemonteerd. De voegnaden zijn maximaal
twaalf millimeter breed, waardoor deze op de in
het ontwerp vastgelegde asymmetrie aansluiten.
Het casco bestaat uit twee in het werk gestorte
ondergrondse parkeerlagen, vervolgens drie in het
werk gestorte bovengrondse lagen en een prefab
bovenbouwconstructie vanaf de derde laag. “De
kernen komen inmiddels op hoogte. We gaan straks
per verdieping om het gebouw heen om de gevelelementen
te monteren, telkens eindigend met de
volgende verdiepingsvloer. Het gebouwontwerp is
volledig door Dam & Partners in samenwerking met
Hurks in BIM uitgewerkt en geëngineerd, inclusief
de installaties. Door steeds een verdieping af te
bouwen, kunnen wij het eindresultaat maximaal
monitoren en de productie goed plannen. Naast de
asymmetrie van gevel en volume hebben wij ook te
maken met een variabele verdiepingshoogte. Vanwege
het gebrek aan bouwterrein worden de prefabelementen
met een tweetal honderd meter hoge
kranen op hoogte gebracht, just-in-time aangevoerd
en van binnenuit gemonteerd. Wij leveren dit gebouw
'casco plus' op, zonder het gewenste interieur
voor Loyens & Loeff, maar inclusief het inbouwpakket
voor het long-stay concept met 'premier suites'
voor de Ierse hoteloperator PREM Group.”
DIENSTBAAR AAN ARCHITECTUUR
Hourglass krijgt een grote glazen entree aan de
Parnassusweg, en daarmee de gewenste ontsluiting
richting station Amsterdam Zuid. Dam:
“De entreehal loopt over in de eerste verdieping,
waardoor een zee aan ruimte wordt gecreëerd.”
Naast het gebouw komt na realisatie van de tunnelbak
van de A10 een groenzone die aansluit op
het vernieuwde station. De logistieke straat aan
de westzijde, uitkomend op de Gustav Mahlerlaan,
heeft een gesloten plint. Het gebouw is door de
L-vorm alzijdig te noemen. De makers van Hourglass
hebben uitgangspunten en locatiefactoren
gecombineerd tot een monolithisch concept met
uitdagingen, waarbij het productieproces dienstbaar
is aan de architectuur. “Zo ook in het geval
van de dakinstallaties, die straks schuilgaan in een
verzonken technische laag. Wij hebben elkaar als
ontwerp- en bouwpartners hard nodig; fantastisch
dat dit mogelijk is”, besluit Dam. ❚
Eindsituatie met nieuw stationsplein op de tunnelbak van de A10.
Gekoppelde elementen worden gereedgemaakt voor montage.
46 | STEDENBOUW.NL

Hourglass Amsterdam
Bouwinfo
Opdrachtgever/ontwikkelaar
Maarsen Groep en Zadelhoff
Belegger
Bouwinvest Dutch Institutional Office
Fund & Bouwinvest Dutch Institutional
Hotel Fund
Bouwmanagement/directievoering
Aronsohn Management
Ontwerp
Dam & Partners (interieur Loyens & Loeff:
Powerhouse Company)
Constructie
Zonneveld Ingenieurs
Installatieadvies
DWA
Bouwfysica
Peutz
Uitvoering
Hurks Bouw
Prefab sandwichelementen
Byldis
Installaties
Klimaatservice Holland en
Van den Pol Elektrotechniek
Bouwperiode
oktober 2017 – eerste kwartaal 2020
Projectinfo
W-installaties op maat van de ruimte
In het multifunctionele gebouw Hourglass worden de complete werktuigkundige installaties
gerealiseerd door Klimaatservice Holland. Warmte en koude komt uit het bestaande warmte- en
koudenet van de Zuidas. De afgifte-installatie bestaat voor wat betreft de kantoren uit klimaatplafonds
met een waterzijdige regeling per 1,8 meter, waardoor een grote flexibiliteit wordt
geboden in de ruimte-indeling. De hotelsuites worden voorzien van een eigen klimaatinstallatie.
De installatiewerkzaamheden voor Hourglass zijn gevat binnen één installatie-overeenkomst,
waarbij Van den Pol Elektrotechniek de elektrotechnische werkzaamheden voor zijn rekening
neemt. De werktuigkundige installaties van Klimaatservice Holland omvatten de hemelwaterafvoer,
binnenriolering, warm- en koudtapwater, sanitair, brandbeveiliging, sprinklerinstallatie
en verwarmings-, luchtbehandelings-, koel- en regelinstallaties. Voor de benodigde ventilatie
worden tien luchtbehandelingskasten geïnstalleerd op vier technische daken. Op ruimteniveau
wordt de luchthoeveelheid op basis van aanwezigheidsdetectie geregeld; vergaderruimten zijn
voorzien van regeling op basis van CO 2
. Het gebouwbeheersysteem kent naast reguliere bedieningssystemen
ook ruimtebediening via smartphone middels bluetooth.
“De klimatisering, op basis van per 1,8 meter te regelen klimaatplafonds, maakt het mogelijk
dat kantoren in de toekomst flexibel kunnen worden ingedeeld. De hotelsuites voor long-stay
hebben appartementgebonden klimaatinstallaties toebedeeld gekregen”, zegt directeur Jan
Nederveen van Klimaatservice Holland. “Uitdagend in dit project zijn de variërende afmetingen
in verband met de zandlopervorm van het gebouw – ontworpen door Dam & Partners, alsmede
het gecombineerde gebruik middels hotelvoorzieningen en kantoren. Dit project is volledig in
BIM geëngineerd, waarmee prefabricage van installaties en leidingenwerk goed op maat kon
worden vormgegeven, uiteraard binnen de ontwerpeisen van BREEAM ‘Excellent’.”
Klimaatservice Holland BV
is specialist op het gebied van:
© Dam & Partners Architecten
Verwarmingsinstallaties
Koelinstallaties
Klimaatplafonds
Luchtbehandelingsinstallaties
Ventilatie installaties
Regelinstallaties
Afstandbeheer
Sanitaire installaties
Drinkwaterinstallaties
Regenwateropvangsysteem
Riolering
Sprinklerinstallatie
www.klimaatservice.nl 0184-613911
STEDENBOUW.NL | 47

Hourglass Amsterdam
Tekst en beeld | Doka Nederland
BETONNEN KERNEN HOURGLASS
GEREALISEERD MET KLIMBEKISTING
Aan de Parnassusweg op de Amsterdamse Zuidas, pal tegenover de Vrije Universiteit, realiseert Hurks Bouw de nieuwbouw
Hourglass. De 80 meter tellende hoogbouw, die zijn naam dankt aan de gevel die eerst taps toeloopt om halverwege
weer te verbreden, brengt de nodige bouwkundige en constructieve uitdagingen met zich mee. De stabiliteit dankt de
zandlopervormige constructie onder andere aan de twee betonnen kernen die met Doka-bekistingen worden gebouwd.
Naast de zandlopervorm onderscheidt Hourglass zich door de prefabgevels
die kant-en-klaar op de bouwlocatie worden geleverd. Over de bouw en de
samenwerking met Doka vertelt Ruud Hendriks van Hurks Bouw: “Al in een
vroeg stadium werd Doka erbij gehaald. Voor de kernen en een aantal in het
werk te storten constructies zochten we een partij die deze betrouwbaar en
snel kon realiseren. De kernen zijn constructief vitale elementen. Bij het vaststellen
van de bouwmethode is de keuze gemaakt om deze voor te trekken,
zodat de bewerkingstijd uit de cyclustijd is gehaald. Doka had een klimbekistingoplossing
die aan alle voorwaarden voldeed.”
GEDEGEN CONSTRUCTIE
“Op de Hourglass-fundering is eerst een tweelaagse, ondergrondse parkeergarage
gebouwd. De wanden hiervan zijn in het werk gestort met Doka paneelbekisting.
Ook de eerste drie bovengrondse lagen zijn in het werk gestort, net als het
onderste deel van de kernen, die doorlopen tot op de fundering. Vervolgens zijn
we voor de kernen vanaf verdieping -1 met het Doka klimbekistingsysteem verder
gegaan. Naast de kernen zijn de eerste drie lagen vanaf het maaiveld in situ
gestort. Op de constructie van betonnen kolommen en ringbalken zijn de eerste
gevelelementen in het werk gestort met behulp van een Doka-hangsteiger. Vanaf
de derde verdieping zijn we verder gegaan met de prefab gevelelementen.”
CONSTRUCTIEVE KERNEN
In totaal kent Hourglass drie kernen, waarvan de twee grote worden voortgetrokken
met de klimbekistingen Xclimb 60. “Voor de bouw hanteren we een cyclus
van acht dagen per verdieping. De vloeren dragen hun belasting af op de kernen
en gevel. Dat betekent dat de kernen altijd vóór moeten lopen op de rest van het
ruwbouwproces. Vooraf heeft Hurks Bouw bij de bepaling van de bouwmethode
drie varianten bekeken. De Doka-klimbekisting kwam daarbij als beste oplossing
naar voren. Door vroeg in het proces met elkaar aan tafel te zitten, konden ontwerp
en uitvoering van de klimbekisting worden geoptimaliseerd.” ❚
De bekistingsspecialisten.
Xclimb 60.
Hydraulische klimbekisting
Hoge veiligheid in elke werkfase.
www.doka.nl
48 | STEDENBOUW.NL

Hourglass Amsterdam
Projectinfo
Beglaasde stalen binnenpuien just-in-time
geleverd en gemonteerd
De stalen binnenpuien van Hourglass worden medio dit jaar
geprefabriceerd en beglaasd aangeleverd en gemonteerd door
JM van Delft & zn. Een maatwerkopdracht op basis van functionele
eisen, vertelt projectleider Ruud van Dal. “Vooral de timing
van de transporten en montage luistert nauw, want we
bouwen op een postzegel.”
De montage vindt plaats in het tweede en derde kwartaal van
2019. “Wij zijn in principe in een vroeg stadium actief op de
bouwplaats”, aldus Van Dal. “In samenwerking met Forster
voor de staalprofielen en Vetrotech voor de beglazing zijn de
1.200 m 2 aan stalen puien op maat van de ruimtes waarin zij
worden geplaatst ontworpen.” Het gaat met name om functionele
scheidingen van ruimtes rond de gebouwkernen, op maat
ontworpen afhankelijk van de (brand)veiligheidseisen. “Wij
beogen de transporten op de zaterdagen uit te voeren om de
bouwers zo min mogelijk te hinderen.”
Projectinfo
jmvandelft.nl
‘De Zuidas is vertrouwd terrein voor ons’
Na NoMA House is Hourglass het tweede prestigieuze project
aan de Zuidas waar Van den Pol verantwoordelijk is voor alle
elektrotechnische installaties.
“Voor dezelfde opdrachtgever realiseerden we eerder al FIRST in
Rotterdam”, zegt Robin van Eijndthoven, projectleider bij de Montfoortse
E-specialist. Het markante uiterlijk van Hourglass heeft
impact op de installaties. “Geen verdieping is gelijk; alles is maatwerk.
Dat vergt extra aandacht bij ontwerp en engineering. Ook de
verschillende functies maken dit tot een uitdagend project.”
De LED-verlichting wordt aangestuurd door sensoren en op
daglicht geregeld. “Dit zorgt voor extra comfort en bespaart
energie. Ook pv-panelen dragen bij aan de duurzaamheid
die geborgd wordt door het BREEAM-NL ‘Excellent’-certificaat.
Zo’n 300 panelen komen op het gebouw, ongeveer 1.000
worden elders geplaatst.” Opmerkelijk detail zijn twee parallel
geschakelde trafo’s. “In de toekomst is het mogelijk een trafo
te vervangen terwijl de installaties gewoon doordraaien.”
De ervaringen bij eerdere projecten gebruikt Van den Pol om
haar werkwijze te perfectioneren. “We werken steeds slimmer,
onder meer door veel prefab toe te passen. Goed voorbeeld
is ook het voor NoMA House ontwikkelde systeem om
kwaliteit inzichtelijk te maken voor de opdrachtgever. Dit
zorgde voor minimale opleverpunten en bewijst ook bij Hourglass
zijn waarde.” In de actuele bouwfase heeft Van den Pol
intensief contact met CBRE dat namens Loyens & Loeff verantwoordelijk
is voor inbouw en inrichting. “We stemmen onze
planningen af en doen er alles aan om maximaal in te spelen
op de wensen van de huurder.”
STEDENBOUW.NL | 49

Kantoor Somfy Hoofddorp
Tekst en beeld | Pleijsier Bouw
GROTE ZILVERKLEURIGE ‘S’ OP
BEDRIJVENPARK DE PRESIDENT
Op bedrijvenpark De President 2 in Hoofddorp realiseert Pleijsier Bouw het nieuwe hoofdkantoor van Somfy. Het gebouw,
bestaande uit een kantoorgebouw en een distributiecentrum, is een ontwikkeling van Borghese Real Estate en Ringstate.
Het ontwerp is van Mies Architectuur.
Bovenaanzicht hal en kantoor.
50 | STEDENBOUW.NL

Kantoor Somfy Hoofddorp
“Wij werken regelmatig in een bouwteam met
Borghese Real Estate”, zegt projectcoördinator
Sep de Bruin van Pleijsier Bouw. “Dat is bij de
nieuwbouw van Somfy ook het geval. We zijn vanaf
de schetsfase bij dit project betrokken om op
bouwkundig en installatietechnisch gebied mee
te denken. Ook werken we regelmatig samen met
Mies Architectuur en de constructeur, Peters & van
Leeuwen. We zijn goed op elkaar ingewerkt. Dat
werpt zijn vruchten af in de uitvoering.”
ALLES ONDER ÉÉN DAK
Somfy is fabrikant van elektrische motoren, bedieningen
en sensoren voor buitenzonwering, rolluiken,
raamdecoratie, tuinhekken, garagedeuren en
verlichting. Het Franse bedrijf is actief in 58 landen
en heeft 125 dochterondernemingen met in
totaal zo’n 8.000 medewerkers. Vanuit de nieuwe
locatie in Hoofddorp levert Somfy de producten
in de Benelux, Groot-Brittannië en Scandinavië.
“De nieuwbouw vervangt de bestaande vestiging
op het naastgelegen bedrijventerrein”, aldus De
Bruin. “De bestaande vestiging groeit uit zijn jasje
en heeft geen uitbreidingsmogelijkheden. Op bedrijvenpark
De President heeft Somfy straks alles
onder één dak.”
EIGEN PRODUCTEN
Met een gasloze aansluiting en zonnepanelen
voldoet het gebouw aan de geldende duurzaamheidseisen.
Qua indeling en uitstraling voldoet het
ook aan alle wensen van Somfy. Het drielaagse
kantoorgebouw heeft een oppervlakte van 1.900
vierkante meter. Kenmerkend zijn de transparante
vliesgevels, de opvallende zilverkleurige gevelbanden
in S-vorm en de overstekken met balkons. De
hal heeft een oppervlakte van 4.000 vierkante meter
en fungeert grotendeels als magazijn. Verder
zijn er een mezzanine, een ruimte voor chauffeurs
en een klein kantoor. De Bruin: “De mezzaninevloer
biedt ruimte aan een testopstelling voor de
eigen producten van Somfy. In het gebouw zelf
komen ook veel producten van Somfy terug. Boven
de vliesgevels komen bijvoorbeeld screens van
Somfy. Bij de entree realiseren we een showroomwand,
waar de nieuwste producten en modellen
van Somfy worden gepresenteerd. Klanten kunnen
bij binnenkomst de producten en modellen bekijken,
alvorens ze deze bestellen.”
BETON EN STAAL
Pleijsier Bouw startte in juli 2018 met het bouwrijp
maken van het terrein. In september 2018 zaten
alle heipalen in de grond en bracht Pleijsier Bouw
de betonnen fundering van het gebouw aan.
“De ruwbouw van het kantoor was meer werk
dan de ruwbouw van de hal”, zegt De Bruin. ›
Funderingswerkzaamheden.
Staalconstructies hal en kantoor
Het kantoor met overstek in aanbouw.
STEDENBOUW.NL | 51

Kantoor Somfy Hoofddorp
Nieuwbouw bedrijfshal
Somfy Hoofddorp
“Daarom startten we iets eerder met de bouw van het kantoor. Deze bestaat
uit een stalen skelet met een betonnen kern en betonnen vloeren. We maakten
het kantoor wind- en waterdicht met een vliesgevel. De hal bestaat uit een
betonnen bedrijfsvloer en een stalen skelet, zwarte stalen sandwichpanelen
en een stalen dak.”
ENTHOUSIAST EN BETROKKEN
De afbouwwerkzaamheden gingen begin maart van start en zijn bijna afgerond.
In het kantoor zijn de wanden gestukt en geschilderd. Ook zijn de plafonds
aangebracht en de verdiepingshoge glazen binnenwanden geplaatst.
In de hal zijn de installaties aangebracht. De Bruin: “Tot aan de oplevering
werken we de vloer in de hal af, we maken het buitenterrein in orde en we
monteren de zilverkleurige alucobond gevelbeplating op het kantoor.” Op de
vraag hoe de werkzaamheden tot nu toe verlopen, zegt De Bruin: “Super. De
werkzaamheden verlopen soepel en de sfeer op de bouwlocatie is goed. Dat
is mede te danken aan het enthousiasme en de betrokkenheid van Somfy. We
gaan de oplevering in mei met vertrouwen tegemoet.” ❚
Bouwinfo
Ontwikkelaar Borghese Real Estate,
Nijkerk en Ringstate B.V., Aalsmeer
Architect Mies Architectuur, Ede
Aannemer Pleijsier Bouw Nijkerk B.V., Nijkerk
Constructeur Peters & van Leeuwen, Gouda
Bouwperiode juli 2018 – mei 2019
Hardeman | van Harten levert en
monteert stalen dak- en wandbeplating
voor diverse uiteenlopende projecten.
Of het nu gaat om een kleine loods of
een groot distributie centrum, wij zijn
gespecialiseerd in beide.
dé specialisten
in dak- en wandbeplating
www.hardeman-vanharten.nl
Volg ons ook via F
UTILITEITSBOUW
AGRIBOUW
RENOVATIE
T 0318 46 15 51 | E info@hardeman-vanharten.nl
BOUWEN
IS MEEDENKEN
Benieuwd wat we voor ú kunnen betekenen?
PLEIJSIERBOUW.NL
52 | STEDENBOUW.NL

Transformatie voormalig kantorencomplex Joan Muyskenweg Amsterdam
Tekst | Jan-Kees Verschuure Beeld | Petra Appelhof
Transformatie door middel van
koppeling panden is ‘Smart Building’
Vier kantoorpanden van Vesteda op het Amsterdamse bedrijventerrein Overamstel kregen onlangs een nieuwe bestemming.
De gebouwen langs de Joan Muyskenweg, parallel gelegen aan de A2, zijn daartoe in paren geassembleerd en
opgehoogd tot eigentijdse, robuuste woongebouwen. “Wij hebben deze Design & Build-tender ‘from scratch’ opgepakt”,
zegt commercieel directeur Boaz de Boer van Heddes Bouw & Ontwikkeling, contracthouder van een project dat in een
besloten tenderfase vaste vorm kreeg. ›
Bestaande casco's zijn gekoppeld
en voorzien van optopping.
STEDENBOUW.NL | 53

Transformatie voormalig kantorencomplex Joan Muyskenweg Amsterdam
Met Boaz de Boer en Joost Ector (Ector Hoogstad
Architecten) zitten de geestelijk vaders aan tafel
van een ontwikkeling die evengoed een ander
resultaat had kunnen hebben. “De gemeente wil
op korte termijn een brug van dit gebied naar het
Amstelkwartier aan de overzijde van het water.
De snelweg A2 wordt afgewaardeerd, maar een
langetermijnvisie voor het bedrijventerrein langs
de Joan Muyskenweg was er nog niet toen wij
begonnen”, zegt Ector. “Wij hebben met de eigenaar
en tenderpartijen, een integraal team met als
adviseurs DWA en IMd, invulling gegeven aan de
nieuwe bestemming voor vier typische kantoorpanden
uit de jaren negentig: strak geschakelde,
middenhoge betonnen dozen met aan de ene zijde
water en aan de andere een drukke weg. Door de
koppeling tot robuuste, pakhuisachtige volumes
met een optopping als 'wolken', is dit plan economisch
aantrekkelijk voor de opdrachtgever.”
INTEGRALE AANPAK
De 191 gerealiseerde vrijesector-appartementen
zijn inmiddels overgegaan in handen van Vesteda
en het plan heeft de naam ENTER AMSTERDAM
gekregen. Twee- tot vierkamerappartementen van
50 tot 120 m² maken deze gebouwen een gewilde
woonbestemming voor 'young professionals', met
uitzicht op de skyline van Amsterdam. De Boer:
“De integrale aanpak van onze inzending heeft de
'Voor de gemeente is het geen
dagelijkse kost dat zij een kant-en-klaar
plan voorgeschoteld krijgt'
doorslag gegeven in de gunning. De transformatie
is met een verbeterd programma aangeboden binnen
een technisch bruikbare opzet, en turnkey uitgevoerd.
Wij stripten de vier gebouwen tot op het
cascoskelet, koppelden deze middels een gestorte,
onderheide constructie in het midden tot twee identieke
panden – voorzien van een hoogwaardige
metselwerkgevel met ruime glaspartijen en afgehangen
balkons – en verhoogden de twee nieuwe
woongebouwen met een lichte, drielaagse staalconstructie
voorzien van anhydrietvloeren. Deze
optopping is afgewerkt met een composietgevel.”
'GEEN STANDAARD RECEPTUUR'
“Wij werken voor een opdrachtgever die vrijheid
geeft in het programma, binnen hun eigen visie. Dit
houdt in dat je, met alle stakeholders, ruimtes zo
inricht dat er bijvoorbeeld in de toekomst gasloos
kan worden gestookt, en dat er in de plint mogelijkheid
is voor commerciële exploitatie. Smart
Building noemen wij dat, en dat is niet alleen een
bouwtechnisch verhaal”, aldus De Boer. “De essentie
van transformatie is dat er geen standaard
receptuur is”, stelt Ector. “De kunst was hier om
hoogwaardige woningen te realiseren; dat is gelukt
op basis van integraliteit. Men had om economische
redenen ook kunnen slopen. De eigenaar
wilde echter maatschappelijk verantwoord omgaan
met deze panden, en het is uitdagend mee te
'engineeren' aan een dergelijke ontwikkeling, met
oog voor elkaars belangen. Voor de gemeente is
het geen dagelijkse kost dat zij een kant-en-klaar
plan voorgeschoteld krijgt, maar zij heeft met randvoorwaarden
als een soepele parkeernorm toch
mede vorm gegeven aan het toekomstperspectief.”
'VROEGTIJDIG KEUZES VASTLEGGEN'
Het autobezit onder stadsbewoners daalt en het
gebied wordt ook steeds beter bereikbaar met
het openbaar vervoer. “Dan moet je voorsorteren
Vanaf de Utrechtsebrug is de veranderde gebiedsbestemming goed zichtbaar.
54 | STEDENBOUW.NL

Transformatie voormalig kantorencomplex Joan Muyskenweg Amsterdam
Oud versus nieuw, met toekomstige fietsbrug richting Amstelkwartier. (Beeld: Ector Hoogstad Architecten/)
op de toekomst, bijvoorbeeld zoals hier met een
deelautoconcept”, zegt Ector. De woongebouwen
aan de Joan Muyskenweg zijn in 2017 en 2018 seriematig
gebouwd, onder meer om kantoorhuurders
tijd te geven te verhuizen. “Wat Joost zegt,
klopt: je had hier gemakkelijker kunnen slopen”,
zegt De Boer. “Het creëren van extra daglicht door
middel van glaspartijen vroeg bijvoorbeeld om
verwijdering van delen van de betonconstructie.
En de logistieke ruimte voor de realisatie van de
koppelconstructies was krap. De optopping kende
bovendien een totaal andere bouwlogistiek dan
de transformatie van het bestaande casco, die
omsteigering vereiste, terwijl één lange zijde aan
het water ligt. Behoorlijk uitdagend dus, maar als
partijen die elkaar vertrouwen geloven in het eindresultaat
en vroegtijdig keuzes vastleggen, kun je
met slimme oplossingen iets unieks doen.” Ector:
“En het mooie van dit project is: het eindresultaat
ziet er precies uit zoals beoogd in de tender.” ❚
Bouwinfo
Opdrachtgever
Vesteda
Projectmanagement
Objectum Design & Build: Heddes Bouw &
Ontwikkeling, Ector Hoogstad Architecten,
DWA (installatie-advies), IMd raadgevende
ingenieurs (constructie)
Bouwperiode
2017 – 2018
Projectinfo
Arbeidsintensief afbouwtraject
Koningspade 36
1718 MP Hoogwoud
T 0226 – 355599
E info@4-u-2.org
www.4-u-2afbouw.nl
De binnenwanden en plafonds van woonproject ENTER AM-
STERDAM aan de Joan Muyskenweg zijn geleverd en gemonteerd
door 4-2-U, vaste partner van Heddes Bouw & Ontwikkeling.
“Vanwege de strakke logistiek, met onder meer een
tempo van twee woningen per dag, was dit een arbeidsintensieve
opdracht, met circa 35 man op de bouwlocatie”, zegt
Frank Appel van de afbouwspecialist uit Hoogwoud (NH).
De twee woongebouwen bij de Utrechtsebrug zijn opgebouwd
uit vier kantoorpanden en zijn voorzien van 191
appartementen. 4-2-U monteerde daartoe in 2017 en 2018
de woningscheidende wanden, de gangscheidende wanden
en de kamerscheidende wanden, alsmede de gipsplafonds
en metalstudplafonds. “De omvang van de werkzaamheden
veroorzaakte soms dat wij op zeven verdiepingen tegelijk
werkten, met verschillende onderaannemers. Ruimte
voor opslag was er nauwelijks en de aanlevertijd was ook
beperkt. Daarnaast is de afbouw bij cascotransformatie
qua dimensionering ingewikkelder dan bij nieuwbouw.
Dankzij de goede relatie met Heddes Bouw & Ontwikkeling
is alles in de voorbereiding al in goede banen geleid”,
volgens Frank Appel.
STEDENBOUW.NL | 55

Transformatie voormalig kantorencomplex Joan Muyskenweg Amsterdam
Tekst | Roel van Gils Beeld | Ector Hoogstad Architecten
OPTIMAAL RESULTAAT DOOR
VROEGTIJDIGE SAMENWERKING
De transformatie van de vier voormalige kantoorgebouwen tot woningen aan de Joan Muyskenweg in Amsterdam
is voorafgegaan door een uitgebreid engineeringstraject. In een vroeg stadium heeft Heddes Bouw & Ontwikkeling
Intal benaderd om in een bouwteamverband met Ector Hoogstad Architecten zowel esthetisch als met name
kwalitatief het juiste eindresultaat te kunnen bereiken. Een gesprek met Johan Andringa van Intal over de uitdagende
transformatieopgave.
56 | STEDENBOUW.NL

Transformatie voormalig kantorencomplex Joan Muyskenweg Amsterdam
De vier bestaande gebouwen zijn paarsgewijs samengevoegd
tot robuuste blokken en met drie nieuwe
bouwlagen ‘opgetopt’. “Zeker bij een dergelijke
transformatieopgave is het van belang dat in een
vroeg stadium de knelpunten worden onderkend en
ondervangen; het is de kern voor een goede samenwerking
en de basis voor een succesvol project”,
stelt Andringa. “Intal stond bij de Joan Muyskenweg
in voor de levering van de aluminium ramen en
deuren, zowel voor de bestaande bouw als voor de
nieuwbouw. Omwille van de planning en tijdsdruk
werd gekozen voor een afwijkende werkwijze.”
NAADLOZE AFSTEMMING
Variatie in woningtypes en oriëntatie maken het
complex tot een aantrekkelijke woonomgeving
voor een gedifferentieerde groep huurders. Eind
2017 werd Intal door Heddes gevraagd om mee te
denken over de invulling van de gevel, conform de
beoogde isolatiewaarde en met een uitgekiende
wind- en waterdichtheid. “Het was precies op het
juiste moment”, blikt Andringa terug. “In dat stadium
is het prima mogelijk om eventuele aanpassingen
door te voeren die nodig zijn voor een goed
ontwerp. Aansluitingen en details moeten immers
perfect op elkaar worden afgestemd, zeker in een
transformatieproject waar je gebonden bent aan
de bestaande situatie. De opbouw van de gevels
is een vast gegeven. Wij denken en werken als een
systeemhuis en kunnen waar nodig projectmatig
ontwikkelen. Dat biedt veel meer mogelijkheden.”
IT 77
De ramen en deuren in de Joan Muyskenweg zijn
uitgevoerd in de Intal IT 77 vlakke profielserie.
Andringa: “Deze serie kenmerkt zich door een uitgekiend
ontwerp, is hoogisolerend vanwege het
multiple kamerprincipe en daarnaast brand- en
inbraakwerend. Een serie die in verschillende verschijningsvormen
breed toepasbaar is. Vanuit de
engineering hebben we ervoor gekozen om de ramen
en deuren compleet met stelkozijnen te prefabriceren
in de HSB-elementen in onze fabriek.
Dat gaf een hele korte doorlooptijd op de bouw
en verzekerde bovendien de aansluitingen. Door
in de juiste volgorde te produceren, heeft Heddes
de kant-en-klare elementen in Amsterdam in één
beweging vanaf de vrachtwagen aan de gevel
kunnen monteren. En dat gebeurde voor het metselwerk
uit, waardoor een optimale logistieke situatie
is ontstaan. De kozijnen voor de ‘optopping’
zijn wel in het werk in Amsterdam gemonteerd.”
Het werken in een bouwteam is Intal niet vreemd.
“De kracht van Intal zit hem in het flexibel en heel
actief meedenken vanaf de eerste streep van de
architect op de tekentafel tot uiteindelijk de oplevering”,
zegt Andringa. De samenwerking met Heddes
wordt ook gecontinueerd. Zo is Intal momenteel op
een vergelijkbare wijze onder andere betrokken bij
de realisatie van Hotel Asterweg en West Beat in
Amsterdam, twee toonaangevende projecten die
de skyline van Amsterdam gaan bepalen. ❚
IT77 Binnendraaiend dubbele beglazing.
(Beeld Intal)
'Zeker bij een dergelijke transformatieopgave
is het van belang dat in een
vroeg stadium de knelpunten worden
onderkend en ondervangen'
Beeld: Petra Appelhof.
STEDENBOUW.NL | 57

Productpresentatie Fonofloor B.V.
Tekst | Lieke van Zuilekom Beeld | Fonofloor B.V.
AKOESTISCHE ISOLATIEMEMBRANEN
VOOR ZWEVENDE DEKVLOEREN:
DUN, ROBUUST EN BEWEZEN
Montage van vloerverwarming in een nieuwbouwproject,
bovenop de Fonofloor ® isolatiemembranen.
Vloerverwarming in combinatie met fonofive ® ,
toegepast in een renovatieproject.
Sinds 2002 levert Fonofloor B.V. akoestische isolatiemembranen om contactgeluid in zwevende dekvloeren te reduceren.
“Hierbij gaan wij uit van het massa-veer-massa-principe, waarbij tussen de constructievloer en zandcement of anhydriet
dekvloer een ‘verende’ isolatielaag wordt aangebracht die geluidsgolven en trillingen opvangt”, vertelt Martin van den
Bersselaar, Manager bij Fonofloor B.V.. “Met onze isolatiemembranen worden zeer goede akoestische resultaten behaald.
De producten voldoen aan alle relevante eisen, waaronder het Bouwbesluit.”
“Onze producten zijn opgebouwd uit een (grotendeels
gerecyclede) bitumineuze laag en een
verende onderzijde van polyester non-woven. De
producten worden op rollen geleverd en kunnen
eenvoudig over de vloer worden uitgerold”, vertelt
Van den Bersselaar. “Alle isolatiemembranen
zijn dampdicht. Indien gewenst kan bovenop de
isolatielaag vloerverwarming gemonteerd worden.
Hierbij adviseren wij het gebruik van onze
Fonofix klikrail, die rechtstreeks op de isolatielaag
kan worden verlijmd. Zo worden doorboringen van
de isolatielaag – die de isolerende eigenschappen
teniet doen – voorkomen.”
In zwevende dekvloeren worden anno 2019 nog
regelmatig minerale wol of EPS-platen toegepast.
De vloer-isolatiemembranen van Fonofloor B.V.
echter beschikken over een bitumineuze toplaag,
die het product minder kwetsbaar maken dan de
traditionele producten. “Fonofloor ® bijvoorbeeld
heeft een zeer hoge resistentie tegen dynamische
en statische belasting. Je kunt er gewoon overheen
lopen, zonder de werking aan te tasten. En
ook water is geen probleem”, aldus Van den Bersselaar.
“Fonofloor ® is slechts 8 mm dik en heeft
een dynamische stijfheid van 10 MN/m³. Met het
isolatiemembraan worden zeer goede akoestische
resultaten behaald, van LnT,A ≤ 49 tot ruim ≤ 39.”
Voor renovatieprojecten, waar vaak beperkingen in
opbouwhoogtes gelden, adviseert hij het dunnere
fonofive ® (6 mm). “Speciaal voor houten vloerconstructies
ontwikkelden wij fonoblock+ ® , een
9 mm dik membraan dat de extreem hoge dichtheid
en akoestische eigenschappen van loodfolie
combineert met een verende laag, wat het geschikt
maakt voor zowel contactgeluid- als luchtisolatie.”
ULTIEM COMFORT
Hoewel Fonofloor B.V. in het verleden vooral
nieuwbouwprojecten uitvoerde, groeit sinds en-
58 | STEDENBOUW.NL

Productpresentatie Fonofloor B.V.
fonoblock+ ® (9 mm). (Beeld: foto-eikenburg)
fonofive ® (6 mm). (Beeld: foto-eikenburg)
fonofloor ® (8 mm). (Beeld: foto-eikenburg)
'Wij hebben zoveel vertrouwen
in onze producten, dat we vooraf
prestatiegaranties durven af te geven'
kele jaren het aantal renovatie- en transformatieprojecten.
“Zo hebben we eind vorig jaar bijgedragen
aan de transformatie van het voormalige
hoofdkantoor van Verwelius Bouw op de Dam in
Amsterdam naar 14 exclusieve appartementen”,
vertelt Van den Bersselaar. “In dit project werden
niet alleen state-of-the-art producten gebruikt; de
prestaties moesten ook vooraf gegarandeerd worden.
Met onze Fonofloor formule kunnen we hierin
voorzien.” Waar in het Bouwbesluit slechts beperkte
eisen gelden voor contactgeluid in renovatieprojecten,
werd in dit project een comforteis van
LnT,A ≤ 49 dB gevraagd. “Bepaald geen sinecure,
omdat we te maken hadden met een oud pand
met dunne constructievloeren, pal op de Dam. Toch
konden wij met onze producten vooraf een LnT,A
≤ 49 dB garanderen, met een gezamenlijk streven
om te komen tot een LnT,A van 44 dB (ultiem comfort).
Eind vorig jaar zijn de eindmetingen verricht,
waarin deze comfort+ eis werd aangetoond.”
Bij een LnT,A ≤ 44 dB wordt minder dan 5% van
het contactgeluid nog als storend ervaren, aldus
Van den Bersselaar. “Binnenkort introduceren we
een nieuw systeem op de markt dat aan deze
hoge eis voldoet.”
FONOFLOOR FORMULE
“Wij hebben zoveel vertrouwen in onze producten,
dat we vooraf prestatiegaranties durven af
te geven”, vertelt Van den Bersselaar. “Om tot
deze garanties te komen, hebben wij de Fonofloor
formule ontwikkeld, waarin we verschillende
stappen doorlopen. Beginnend bij de advies-
en ontwerpfase, waarin we graag met de
architect en constructeur meedenken over de
vloeropbouw.” Voor aanvang van de applicatie
van de isolatiemembranen controleert Fonofloor
B.V. de constructievloer op onvolkomenheden
die de isolatiewaarde negatief kunnen beïnvloeden.
“Waar nodig geven we tips voor verbetering,
waarna onze erkende voorkeursverwerkers
de producten aanbrengen. Om te garanderen
dat er geen onderbrekingen in de isolatielaag
zitten, voeren we voorafgaand aan het vloeien
van de anhydrietvloer/smeren van de zandcementvloer
een tweede inspectieronde uit. Met
geluidsmetingen leveren wij het bewijs van het
vooraf gegarandeerde resultaat. De geluidsmetingen
worden uitgevoerd door een onafhankelijk
instituut, waarna onze opdrachtgever een
prestatiecertificaat ontvangt. Hiermee geven wij
niet alleen een garantie af op onze producten,
maar ook op de verwerking.” ❚
EIS VOOR AKOESTI-
SCHE ISOLATIE VAN
CONTACTGELUID BELEVING % GEHINDERDEN (INDICATIEF)
Bouwbesluit 2012 LnT,A ≤ 54 dB Loopgeluiden en dergelijken zijn soms storend
waarneembaar
Comforteis LnT,A ≤ 49 dB Loopgeluiden in het algemeen zijn niet storend
waarneembaar
10% tot 25%
5% tot 10%
Ultiem comfort LnT,A ≤ 44 dB Loopgeluiden zijn niet storend waarneembaar Minder dan 5%
Door het kiezen van de juiste combinatie van materialen, kan er zelfs LnT,A 35 dB (Ico +25dB) worden behaald.
STEDENBOUW.NL | 59

VAN PROBLEEMOPLOSSER
NAAR BEGRIP.
Fonofloor biedt bewoners en gebruikers
van een pand optimaal akoestisch
comfort. Onze akoestische isolatiemembranen
voldoen aan alle relevante
eisen, waaronder het Bouwbesluit.
Akoestische isolatie is echter een
onderschatte factor in het woongenot.
Bewoners verdienen meer comfort
dan het bouwbesluit voorschrijft.
Bewezen prestatiegarantie
Fonofloor is dun (slechts 8 mm) en levert
een zeer goede akoestische prestatie.
Meetrapporten opgesteld door een
onafhankelijke partij leveren het bewijs.
Wij geven dan ook garantie op de akoestische
prestatie van onze zwevende
dekvloer. En door de robuustheid kan er
tijdens de bouwfase gewoon op doorgewerkt
worden.
Keuze voor kwaliteit
Maak bij de start van elk traject direct
de keuze voor kwaliteit. Wanneer u ons
al in de ontwerpfase van een gebouw
raadpleegt, kunnen wij u tijdens het gehele
proces begeleiden en adviseren.
Zo ondersteunen we u bij innovatief ontwerpen
en lichter bouwen met hoge
kwaliteit.
Dun Robuust Bewezen
www.fonofloor.nl

Diemerhof 32 Diemen
Zicht op het toekomstige VIA Village. Links VIA Hotel, op de voorgrond VIA Works en daarachter de onlangs verworven kantoortoren van Generali.
Tekst | Henk Geist Beeld | JP Fiering
VIA HOTEL EN VIA WORKS
DRAGEN BIJ AAN TRANSFORMATIE BERGWIJKPARK
Vrijwel tegelijkertijd met de opening van het eerste VIA Hotel in Nederland heeft deze Engelse hotel- en vastgoedonderneming
een naastgelegen kantoorpand in het Bergwijkpark in Diemen-Zuid aangekocht. De bovenste verdiepingen
daarvan worden nu omgebouwd tot hotelkamers, op de onderste verdiepingen wordt het nieuwe kantoorconcept VIA
Works gelanceerd. ›
STEDENBOUW.NL | 61

Diemerhof 32 Diemen
VIA Works.
Vanaf de eerste dag van opening van het VIA Hotel in het voormalige kantoorgebouw
Sphinxstate (september 2017) is deze budgetformule een fenomenaal
succes, verzekert Yuval Herrmann, verantwoordelijk voor de hotelpoot
van het VIA-concern.“Jongerenhotels hebben een evolutie doorgemaakt. In
het verleden waren ze vooral goedkoop, maar ook vies en donker en niet echt
een plek waar je graag verblijft. Er heeft echter een verschuiving in de lifestyle
van jongeren plaatsgevonden. Jongeren zijn nu wat ouder, tussen de 18 en
35, ze trouwen later, ze zijn onafhankelijker, reizen makkelijker en hebben ook
wat meer te besteden. De digitale generatie is creatief en dynamisch. Deze
jongeren willen overal kunnen inpluggen en werken, er moet sprake zijn van
een mix van leisure en werk. Ze willen ‘connected’ zijn en hebben hogere
verwachtingen. Daar spelen wij met onze hotelformule op in. Wij zorgen voor
snel internet, bars, restaurants en events. Het gaat in ons hotel om de totale
ambiance, het gevoel dat je iets hebt meegemaakt.”
Toen de gelegenheid zich voordeed om het lege kantoorpand Diemerhof 32
te kopen, kende Herrmann geen twijfel. “Wij kijken met ‘London eyes’ naar
deze locatie. De vastgoedprijzen zijn hier attractief, de campus Diemen Zuid is
vlakbij, met de tram, metro of trein ben je zo in het centrum van Amsterdam of
op Schiphol. Het kantorengebied Bergwijkpark transformeert tot een levendig
gebied met veel studenten en een mix van functies.”
'Er lag geen dik draaiboek
klaar bij de start van de bouw'
Yuval Herrmann, Milan Bergh en Ivan Baartmans op het dak van Diemerhof 32.
PASSEND BIJ HET CONCEPT
Bij de transformatie van Diemerhof 32 deed zich een belemmering voor. In dit
deel van Diemen Zuid mogen maximaal 200 hotelkamers komen. Het eerste
VIA Hotel telt er al 166, in het nieuw verworven pand komen daarom 33 kamers.
Herrmann: “Dat gebouw is te groot voor 33 kamers. Het riep de vraag
op wat we met de rest van het gebouw konden doen. Je kunt er een grote
huurder voor vinden, maar dat vinden wij niet opwindend genoeg. Het moest
iets worden dat past bij ons concept. Dat is VIA Works geworden.”
VIA Works biedt verschillende flexibele werkplekken, vergaderruimten, ontmoetingsplekken
en een ontvangstruimte met balie en bar op de begane
grond. “Van het oude interieur handhaven we alleen de twee kernen. Daaromheen
wordt alles vernieuwd, met nieuwe installaties en datakabels”, zegt
62 | STEDENBOUW.NL

Diemerhof 32 Diemen
Projectinfo
Productie en montage van het interieur
Net als bij het VIA Hotel wordt bij VIA Works het interieur verzorgd
door Interieurbouw Haklander. Dat geldt bij VIA Works
voor zowel het hotelgedeelte als het kantoorgedeelte.
Een kamer in het hotelgedeelte van Diemerhof 32.
architect Milan Bergh van APTO Architects. “Het gaat om een modern werkplekconcept,
met werkplekken voor start-ups en kleinere bestaande bedrijven.
Je kunt hier op verschillende manieren werken. Hoe hoger je in het gebouw
komt, hoe privater de werkplekken worden. De brede gangen fungeren als
ontmoetingsruimten met tafels en krukken om aan te werken; het zijn eigenlijk
straatjes waarlangs werknissen liggen met flexibele wanden, zodat je een
werkruimte makkelijk kunt aanpassen. Elke nis, elke wand heeft weer een andere
afwerking, met beton, hout of graffiti. In de koffiebar kun je samenzijn.”
Aan het uiterlijk van het pand wijzigt vrijwel niets. De bestaande entree krijgt
een kubusvormige toevoeging en biedt straks alleen toegang tot het kantoorgedeelte.
Aan de andere zijde van het gebouw komt een glazen liftschacht als
toegang naar de hotelverdiepingen. De kamers worden luxer uitgevoerd dan
in het bestaande VIA Hotel. Bergh: “Het gaat onder meer om 26 suites met
airco, een badkamer en een kitchenette, ook geschikt voor langer verblijf voor
gezinnen en de zakelijke markt. Kamers met een huiselijke sfeer, de kleuren
zijn ook wat chiquer.”
De 36 hotelkamers (luxe gezinskamers en meerpersoonskamers)
worden geheel ingericht met een keukenblok, wasmeubel,
kasten, bedmeubel en wandbekleding. Elke kamer wordt
ingemeten. Op basis van een 3D-tekening worden de interieurdelen
per stuk volledig geautomatiseerd geproduceerd met het
hightech machinepark. Zo kunnen voor elke kamer afwijkende
vormen worden gemaakt, terwijl toch sprake is van massaproductie.
Op locatie worden de interieurdelen ingebouwd en afgemonteerd.
Interieurbouw Haklander garandeert zo continuïteit
en leverbetrouwbaarheid.
Voor het kantoorgedeelte van VIA Works levert Haklander het
interieur van de zitnissen, de tafels en de pantry’s. Voor de
algemene ruimten zoals de entree, de receptie en het restaurant
wordt het interieur ook door Haklander geproduceerd en
gemonteerd. Het bedrijf maakt daarbij gebruik van duurzaam
gecertificeerd hout.
VIA VILLAGE
Wat de bouw uitdagend maakt, is dat bij de start niet alles al vast lag. “Tijdens
de bouw ging het ontwerpproces door”, zegt Ivan Baartmans, projectleider
bij Van Wijnen, het bedrijf dat ook de verbouwing van het eerste VIA Hotel
uitvoerde. “Er lag geen dik draaiboek klaar bij de start, de architect moest ons
gaandeweg op het juiste moment informatie verschaffen. Daar moeten alle
betrokken partners toe bereid zijn, want het vraagt een grote flexibiliteit van
hen.” Milan Bergh: “Ik ken weinig bouwbedrijven die dat aandurven, maar we
zijn er toch steeds goed uitgekomen.”
Recent heeft VIA nog een derde kantoorpand aangekocht, de naastgelegen
kantoortoren van Generali. Ook hier zal de VIA Works-formule worden toegepast
en daarmee ontstaat volgens Herrmann de VIA Village. “Het geheel
vormt straks een soort dorp, met tal van voorzieningen, met openbare en
private ruimten, waar een community kan ontstaan. Een gebied waar een uitwisseling
ontstaat tussen de gebruikers. Een mix van functies waar iedereen
profijt van heeft.” ❚
Bouwinfo
Opdrachtgever VIA Amsterdam, Amsterdam
Uitvoering Van Wijnen, Weesp
Ontwerp APTO Architects, Amsterdam
Installaties Building Services, Amersfoort
Bouwperiode augustus 2018 – mei 2019
STEDENBOUW.NL | 63

Markt van Matena Papendrecht
Tekst | Irene Teunissen Beeld | Batenburg Bouw & Ontwikkeling
Markt van Matena:
PRETTIG WONEN EN WINKELEN
Eind 2018 is in Papendrecht de eerste paal geslagen voor woon- en winkelcomplex Markt van Matena in de wijk Baanhoek-West.
De omwonenden zijn blij met de komst van deze langverwachte voorzieningen. De oplevering van het hele
bouwwerk staat gepland voor de zomer van 2020.
Familiebedrijf Batenburg Bouw & Ontwikkeling uit
Bergschenhoek werkt aan de realisering van 3.500
m² winkels en 40 appartementen. Deze worden allemaal
verhuurd. De Markt van Matena bestaat uit
twee woontorens van 5 en 6 woonlagen. Het zijn
luxueuze drie- en vierkamerappartementen van 85
tot 110 m². In de gemeenschappelijke plint eronder
worden winkels en een horecavoorziening gehuisvest.
Op het dak van het winkelcentrum komt
een parkeerdek dat grenst aan de daktuinen van
de appartementengebouwen.
LANGVERWACHT
Er wordt al zo’n 20 jaar veel gebouwd in de
wijk Baanhoek-West, maar er waren nog steeds
geen goede winkelvoorzieningen. Daar komt nu
verandering in. Zodra het complex gereed is,
kunnen buurtbewoners hun dagelijkse boodschappen
voortaan dichter bij huis doen. “Ze
moeten wel nog even geduld hebben”, zegt Erik
Batenburg, directeur van Batenburg Bouw &
Ontwikkeling. “Op dit moment zijn de funderingen
gereed en zijn we bezig met de vloer van de
begane grond. Daarna volgen de winkellaag en
het parkeerdak.” De constructie is gefundeerd
op in het werk gevormde heipalen (vibropalen).
Hiervoor is gekozen omdat uit sonderingen
bleek dat de zandbodem te grillig was voor prefab
heiwerk. De hele bovenbouw bestaat uit een
in het werk gestorte betonnen constructie met
breedplaatvloeren. Voor het complete complex is
gekozen voor onderhoudsvrij materiaal, waaronder
aluminium kozijnen voor de appartementen
en winkels.
64 | STEDENBOUW.NL

Markt van Matena Papendrecht
Batenburg – Artist impression Markt van Matena.
MEERDERE ROLLEN
Het al 150 jaar bestaande bouwbedrijf vervult
meerdere rollen in dit project. Batenburg: “Wij
doen hier alles; we ontwikkelen, zijn hoofdaannemer
én eindbelegger. De meeste bouwers hebben
wel een ontwikkeltak, daarin zijn we niet uniek.
Maar wij hebben onze activiteiten uitgebreid met
het verwerven van vastgoedbeleggingen. Dat is
wel bijzonder. De voordelen daarvan zijn dat we
voor een deel ons eigen werk generen en relatief
betaalbaar aan beter renderende vastgoedbeleg-
gingen komen. We bieden een totaalpakket waarbij
we alles in eigen hand hebben, er zitten geen
partijen meer tussen.”
PRETTIG WONEN
Bij de Markt voor Matena zijn de voordelen voor
de omwonenden duidelijk. Maar voor de bewoners
zelf moet nog wel wat gebeuren om een aangenaam
en zo sociaal veilig en duurzaam mogelijk
wooncomplex te kunnen opleveren. De locatie
op circa 100 m afstand van de A15 maakt extra
geluidswerende maatregelen nodig om de woningen
prettig bewoonbaar te maken en tegelijk te
voldoen aan de wettelijke geluidseisen. “We passen
daarvoor geluidswerend glas toe, met speciale
ventilatieroosters die geluid tegengaan, zoals suskasten.
Bovendien voorzien we diverse gevelopeningen
van extra voorzetglas om zo nog extra geluid
te weren”, aldus Batenburg. “Uiteraard wordt
met PV-panelen op de daken van de woontorens,
HR+ ketels en HR++ glas ook rekening gehouden
met duurzaamheid.” ›
STEDENBOUW.NL | 65

Markt van Matena Papendrecht
Aan de sociale veiligheid van de bewoners is eveneens gedacht. De hoofdentrees
van de woontorens worden zodanig ingericht dat er geen ongewenste
personen naar binnen kunnen. Uiteraard wordt al het hang- en sluitwerk uitgevoerd
volgens het Politiekeurmerk klasse 2. De parkeerdruk in de naaste
omgeving is tamelijk hoog, mede doordat de woon-/winkellocatie grenst aan
een groengebied. Het parkeerdek bovenop het winkeldak zorgt voor veilige
en voldoende parkeergelegenheid voor bewoners. Het winkelpubliek kan op
maaiveldniveau parkeren. ❚
Bouwinfo
Opdrachtgever
Batenburg Bouw & Ontwikkeling B.V.
Ontwerp
Kokon architecten
Constructeur
Zonneveld ingenieurs, Rotterdam
Adviseurs installatietechniek
Wolf Dikken adviseurs
Bouwkundig aannemer
Batenburg Bouw & Ontwikkeling
Installaties
KSO installaties (E), Kruijt Moordrecht (W)
Bouwperiode
November 2018 - juli 2020
Projectinfo
Stelkozijnen, geavanceerde producten
Voor project de Markt van Matena worden houten prefab stelkozijnen
gerealiseerd. In totaal telt het complex zo’n 340 raamkozijnen.
Naast een optimale verbinding zorgen de stelkozijnen
ook voor waterdichte spouwen.
Van den Hondel Prefab B.V. in Waddinxveen levert de stelkozijnen.
Directeur-eigenaar Michel van den Hondel: “Wij werken
alleen voor professionals in de bouw, hoofdzakelijk aannemers.
Voor deze partijen maken we houten prefab onderdelen zoals
tuinbergingen, dakkapellen en stelkozijnen voor kunststof of
aluminium raamkozijnen.” Houten stelkozijnen in kleine of grote
oplagen, afwijkende vormen, houtsoorten of extra detailleringen:
alles is mogelijk. Dankzij de ruime ervaring, het meedenken
over het beste ontwerp en de meest geschikte materialen
kunnen kosten en aansluittijd worden bespaard.
Bij de fabricage van de stelkozijnen voor dit project moet ook
rekening gehouden worden met waterkering en waterdichtheid.
Van den Hondel: “Je kunt het daarom geavanceerde
producten noemen.” De firma begint binnenkort met het tekenen
van de frames in 3D. Deze 3D-tekeningen gaan vervolgens
naar de aannemer. Na akkoord wordt het hout besteld en de
productie gestart in de eigen fabriek. Uiteindelijk zal de aannemer
ze monteren.
66 | STEDENBOUW.NL

Markt van Matena Papendrecht
Projectinfo
Complexe prefab betonengineering
Bij de Markt van Matena in Papendrecht worden in nagenoeg het hele
complex prefab betonconstructies toegepast. De engineering daarvan
vergt ervaring en knowhow.
Daarom is VH Prefab Engineering uit Didam ingeschakeld; een bedrijf
dat sinds medio 2018 bestaat maar al vijf medewerkers telt. “Deze
supersnelle start is mede te danken aan onze jarenlange ervaring in
de prefab betonsector”, vertelt directeur/mede-eigenaar Coen Hartjes.
“Wij zijn gericht op prefab betonengineering en gespecialiseerd in het
maken van complexe betonnen ruimtelijke constructies. Wij kennen
de specifieke eigenschappen van prefab beton, waardoor we extra
aandacht hebben voor de passing en maakbaarheid ervan. We kunnen
de totale engineering van prefab betonconstructies bieden en werken
vooral voor prefab betonfabrieken, aannemers, BIM-bureaus, architecten
en constructeurs.”
3D-model
In Papendrecht heeft het engineeringbureau voor opdrachtgever
Mombarg Beton het 3D-model uitgewerkt met daarin de balkons,
trappen, bordessen, consoles, galerijen en wanden. Van daaruit zijn
de plattegronden en aanzichten gemaakt, en vervolgens de vormen
wapeningstekeningen van de betonelementen. Daarna zijn deze
productietekeningen naar de betonfabriek gegaan voor de productie van
de elementen. Hartjes: “Ons 3D-model wordt door de aannemer eveneens
in het totale BIM-model ingepast. Voor een optimale efficiency!”
STEDENBOUW.NL | 67

Fresh2You - Barendrecht
geïsoleerde OP-deckvloer
Bedrijfshal - Urk
casco bovenbouw
Van der Knaaphal - Ede
engineering gevels
Willem Witsenplein - Den Haag
staalplaatbetonvloeren

Markt van Matena Papendrecht
Tekst en beeld | Tullingh Partners
Bijzonder parkeerdak voor Markt van Matena
De Markt van Matena krijgt een OP-deck ® parkeerdak. Een bijzonder vloersysteem dat volledig op het project is afgestemd
en nog vele andere voordelen kent.
Tussen de woontorens in komt, bovenop het winkelcentrum,
een dak van 2.500 m² voorzien van
een parkeerdak en tuindaken. Deze sluiten aan op
de aanliggende appartementsgebouwen. “Dankzij
de vele voordelen is door onze opdrachtgever Batenburg
Bouw & Ontwikkeling gekozen voor het
OP-deck ® systeem”, vertelt Charles van Oldenbarneveld
van Tullingh & Partners uit Ede. Deze firma
houdt zich bezig met het engineeren, managen,
leveren en uitvoeren van bouwgerelateerde projecten
in woningbouw, utiliteit en industrie.
REVOLUTIE IN TRADITIE
OP-deck ® is in feite een geïsoleerd bekistingssysteem
bestaande uit sandwichpanelen en EPS profielblokken.
Aan de hand van de specifieke uitgangspunten
van een project zoals functie, belastingen,
isolatie-eisen, brandwerendheid en massa wordt
een constructieve T-ribbe van gewapend beton ontworpen.
Het sandwichpaneel fungeert hierbij als
‘drager’ van de natte beton tijdens het storten. De
EPS profielblokken vormen de uiteindelijke mal ten
behoeve van de ontworpen T-ribbe. De sandwichpanelen
en EPS profielblokken worden in het werk
gemonteerd. Nadat de ‘traditionele’ wapening is
aangebracht en het beton is gestort, ontstaat er een
vloer van amper 30 cm dik bij een vrije overspanning
van 5 m. De betonvloer weegt slechts 250 kg/m². Bovenop
deze OP-deck ® vloer kan direct een tuindak of
parkeerdak gerealiseerd worden.
Van Oldenbarneveld noemt een paar extra voordelen:
“Dit duurzame vloersysteem heeft als
enige een hoge thermische isolatiewaarde van
minimaal Rc 6 en is 90 minuten brandwerend.
De witte onderzijde, die tegelijk als plafond dient,
werkt reflecterend ten gunste van de lux-waarde.
Bij het ontwerpen wordt rekening gehouden met
thermische uitzetting zonder dilatatievoegen.
Hierdoor ontstaat een grote gladde vloer die geen
OP-deck ® vloersysteem.
geluidsoverlast geeft wanneer er auto’s overheen
rijden. Tevens zijn het parkeerdak en tuindak onderhoudsarm,
zodat zowel gebruikers als eigenaar
kosten kunnen besparen.”
PROACTIEF
Tullingh & Partners is gespecialiseerd in het OPdeck
® vloersysteem. De kracht van het bedrijf ligt
in de proactieve instelling. Van Oldenbarneveld:
“We verdiepen ons in de complexiteit van een
project en vertalen deze naar praktische, eenduidige
oplossingen. Vandaar onze slogan: ‘Simplicity
is our key to Performance!’” ❚
TULLINGH
PARTNERS
Reflecterend plafond.
STEDENBOUW.NL | 69

Mercedes-Benz Den Haag
Tekst | Irene Teunissen Beeld | Mercedes-Benz
BOUW EERSTE FLAGSHIPSTORE
VAN MERCEDES-BENZ AFGEROND
De hoofdvestiging van Mercedes-Benz Den Haag op het Forepark langs de A4 heeft net een grootscheepse verbouwing inclusief
een deel nieuwbouw achter de rug. En het resultaat mag er zijn! De hypermoderne Flagshipstore voldoet compleet
aan de laatste eisen van moederbedrijf Daimler AG. Het is een futuristisch pand geworden mét oog voor duurzaamheid.
Mercedes-Benz - De royale showroom met veel glas en rvs.
70 | STEDENBOUW.NL

Mercedes-Benz Den Haag
Mercedes-Benz - De nieuwe hoofdentree van Mercedes-Benz, met overkapping.
De chique splitlevel showroom (4.500 m²) heeft een
volledig nieuwe look and feel gekregen, ultramodern,
strak en met veel (zwart) glas, rvs, aluminium
en vloeren van siergrind. De showroom omvat
één grote open ruimte met spreekkamers en flexplekken
op verschillende niveaus. Opvallend is de
lichtinval dankzij de vele vliesgevelwanden en de
volledig transparante lift. Maar de echte eyecatcher
is de fraaie stalen wenteltrap naar de eerste
verdieping, met als baluster alleen glas met een
rvs-leuning. Overal hangen interactieve videowalls,
waar klanten de uitvoering van hun auto
naar eigen smaak kunnen samenstellen. Naast de
showroom bevindt zich aan de voorzijde de nieuwe
uitnodigende hoofdingang die tevens naar de
werkplaatsen leidt. Boven de ingang is een ruim 22
meter overstekend dak gerealiseerd, waarin mooie
verlichting is aangebracht. Deze overkapping biedt
klanten altijd beschutting. Verder kijkt een unieke
glazen etalage (showcase) uit op de snelweg. Vier
verdiepingen bieden ruimte aan de nieuwste Mercedes-modellen,
met plaats voor 32 auto’s. Voor de
meest exclusieve modellen is op de topverdieping
nog een speciale werkplaats ingericht met 8 bruggen,
de nieuwste diagnosetechnieken en een speciale
wachtruimte voor de eigenaren. Tot slot worden
twee nieuwe softwash wasstraten gebouwd in een
apart gebouw op het terrein. Dit alles zal eind april
2019 functioneel zijn. Het geheel wordt gebouwd
door Van Mierlo Bouw & Ontwikkeling uit Maasdijk.
Leuk detail is dat dit bedrijf 20 jaar geleden het
voormalige gebouw hier eveneens heeft neergezet.
THE SHOW MUST GO ON!
De nieuwbouw en renovatie hebben in totaal
16 maanden geduurd. Een mooi project met een
prachtig eindresultaat, vindt Wim van der Ploeg,
projectleider bij Van Mierlo. Een project dat bestond
uit de nodige uitdagingen. “Dit had onder
meer te maken met het feit dat het bestaande
pand in bedrijf moest blijven. Daarom werkten we
met 12 faseringen. Gestart in de bestaande bouw
zijn we in april 2018 begonnen met de sloop van
de toenmalige showroom en het bouwen van de
nieuwe. De verkoop werd twee straten verder
voortgezet, maar het onderhoud bleef wel hier.
Daarom moesten dagelijks afspraken gemaakt
worden over ruimtes en grote transporten. Optimale
logistiek was erg belangrijk. Verkeersregelaars
van Mercedes-Benz vingen klanten op en
grote transporten met bouwmaterialen moesten ’s
avonds na 17.00 uur en ’s ochtends voor 08.00 uur
plaatsvinden. Kranen werden eveneens in overleg
geplaatst.” En dan nog de enorme halfronde trap
die uit één stuk gebogen metaal bestond. Deze
moest in zijn geheel naar binnen worden getakeld.
Van der Ploeg: “Dat kon niet met een kraan, dus
hebben we die inpandig op zijn plaats gehesen,
via het dak met behulp van katrollen. Een complexe
klus waar je goed over moet nadenken. De
glazen liftschacht, die helemaal compleet aankwam,
is wel met een grote kraan door het dak
naar binnen getakeld.”
CONSTRUCTIE EN DUURZAAMHEID
De constructie van het gebouw bestaat uit een stalen
hoofddraagconstructie met stalen dakplaten en
betonnen vloeren. Er zijn een betonnen fundering
met prefab heipalen, een kanaalplaatbetonvloer
op de begane grond en kanaalplaatvloeren op de
splitlevel verdiepingen toegepast. Ook aan duurzaamheid
is gedacht. ›
STEDENBOUW.NL | 71

Mercedes-Benz Den Haag
Een WKO-installatie en warmtepompen regelen de
verwarming en koeling. Dat gebeurt via klimaatplafonds
en vloerverwarming en -koeling. “En verder
is er LED-verlichting gerealiseerd, zowel buiten als
binnen. Daar is het DALI (Digital Adressable Lighting
Interface) lichtmanagementsysteem in zones geïnstalleerd.
Elk lampje is onafhankelijk in te regelen.
Voor optimale besparing!”, besluit Van der Ploeg. ❚
Mercedes-Benz - Een halfronde trap als eyecatcher.
Bouwinfo
Opdrachtgever
Mercedes-Benz Dealer Bedrijven
Ontwerp
Ibelings van Tilburg Architecten
Constructeur
Broersma Ingenieurs
Adviseurs installatietechniek
DWA
Bouwkundig aannemer
Van Mierlo Bouw & Ontwikkeling
Installaties
Roos en Doorn Electra b.v. (E), Dekker van
Geest (W)
Bouwperiode
december 2017 – april 2019
Projectinfo
www.dekkervangeest.nl
www.dekkervangeest.nl
www
Fraai weggewerkte, duurzame installaties
www.dekkervangeest.nl
De Flagshipstore van Mercedes-Benz is voorzien van duurzame
installaties. Zo wordt de warmte- en koude-opwekking geregeld
door een luchtgekoelde warmtepomp van Carrier; de luchtbehandelingskasten
zijn voorzien van een warmtewiel van Robatherm.
In het kader van de esthetica moesten alle installaties
onzichtbaar worden weggewerkt.
www.dekkervangeest.nl
niek gaat
a samen.
72 | STEDENBOUW.NL
“Om dit te realiseren, hebben we alle klimaatinstallaties boven
een gigantisch klimaatplafond van het fabricaat HC KP gemonteerd”,
vertelt Steven de Wee, projectleider van Dekker van
Geest. “Ook de onderdelen van andere installaties hebben we
hier ondergebracht, waaronder de verlichtingsarmaturen en de
sprinklerinstallatie. Op de tweede verdieping hadden we hiervoor
boven het plafond voldoende hoogte, op andere plaatsen
paste alles maar net. Het heeft intensief overleg en veel engineering
gevraagd om alles op de juiste manier in het klimaatplafond
onder te brengen. Daarnaast moesten diverse installaties
in de nieuwbouw worden aangesloten op die van de bestaande
bouw en dat terwijl Mercedes-Benz kon rekenen op de maximale
businesscontinuïteit. Klimaatinstallaties
Deze factoren tezamen hebben dit
project behoorlijk uitdagend gemaakt.”
eming
Loodgieterwerk
Service en onderhoud
Techniek gaat
prima samen.
Een Batenburg Een Techniek Batenburg onderneming
Techniek Een onderneming
Batenburg Techniek onderneming
Techniek gaat
prima samen.
Techniek
Loodgieterwerk
gaat
Techniek gaat
Klimaatinstallaties prima Service Centrale samen.
onderhoud verwarming
prima samen. Techniek gaat
Loodgieterwerk
Klimaatinstallaties Centrale Gasinstallaties
verwarming
prima samen.
Service Loodgieterwerk en Klimaatinstallaties
onderhoudGasinstallaties
Luchtbehandeling
Centrale verwarming
Centrale verwarming
Klimaatinstallaties Centrale ver
Gasinstallati
Klimaatinstallaties
Luchtbehand
Loodgieterwerk
Service en onderho
Service en Loodgieterwerk
onderhoud Luchtbehandeling
Het adres Gasinstallaties voor uw cv-installatie en sa
Service en onderhoud Luchtbehandeling
Het adres voor uw
Gasinstallaties Het voor uw cv-installatie en Een sanitair.
Batenburg Techniek onderneming
Een Batenburg Techniek onderneming Het adres voor uw cv-installatie en sanitair.
Het adres voor uw cv-installatie en sanitair.
Vlotlaan 578 - 2681 TX Monster - 017
Luchtbehandeling
Het adres voor uw cv-installatie en sanitair.
Een Batenburg Techniek onderneming
Vlotlaan 578 - 268
Vlotlaan Vlotlaan 578 - 2681 578 TX - 2681 Monster TX Monster - 0174-212080 - Vlotlaan 578 - 2681 TX Monster - 0174-212080
T
p

Mercedes-Benz Den Haag
Projectinfo
Indrukwekkende plafonds
In opdracht van MB Afbouwmontage produceerde en leverde Hunter
Douglas circa 3.000 vierkante meter aan plafondsystemen voor de
Flagshipstore van Mercedes-Benz in Den Haag. De buitenplafonds
en de showcase worden voorzien van het eigen lamellensysteem
van Hunter Douglas.
“Zoals voorgeschreven door de architect produceerden en leverden
we onze Luxalon 300L Exterior lamellen voor de buitenplafonds, in
combinatie met ons Profix ophangsysteem”, zegt projectadviseur
Hans Weeland van Hunter Douglas. “De plafonds zijn voorzien van
een tweelaagse polyester coating. Daaroverheen zit een laag Luxacote,
een eveneens eigen systeem van Hunter Douglas dat krasvast
is en de lamellen tegen UV-straling beschermt. De buitenplafonds
zijn tevens getest op maximale windbelasting.”
Visueel hetzelfde
Voor de binnenplafonds van de showcase produceerde en leverde
Hunter Douglas ook Luxalon 300L plafondlamellen, maar dan
geperforeerd en voorzien van een zwart akoestisch vlies. De
binnenplafonds zijn alleen voorzien van de tweelaagse polyester
coating. Weeland: “De binnen- en buitenplafonds hebben elk een
eigen opbouw en montagesysteem, maar zijn visueel hetzelfde. Zo
lopen de plafonds optisch door.”
Hoogteverschillen en overspanningen
"De hoogteverschillen in de bouwkundige plafonds vormden een uitdaging”,
vervolgt Weeland. “Die vingen we op met een bovenconstructie.
Verder kwamen de maximale overspanningen niet altijd overeen met
de constructie. Dat losten we op door de ophangpunten aan te passen
binnen de constructie. Inmiddels zitten de plafonds er bijna in. Het
resultaat is, zeker wat de buitenplafonds betreft, zeer indrukwekkend.”
Designed to work for you
Dankzij 54 jaar ervaring in het creëren
van innovatieve plafondsystemen, kan
Hunter Douglas u de hoogste kwaliteit
producten en ondersteunende diensten
bieden voor al uw projecten.
Ons portfolio omvat een uitgebreid
assortiment metalen, textiel en houten
plafonds.
Hunter Douglas Architectural Nederland
Tel. (010) 496 22 22 - info@hunterdouglas.nl - www.hunterdouglas.nl
® Geregistreerd handelsmerk van Hunter Douglas - een HunterDouglas ® product.
© Copyright Hunter Douglas 2019.
191244_Adv HD Ext Ceilings_197x130mm tbv Stedenbouw.indd 1 25-03-19 10:07
STEDENBOUW.NL | 73

Mercedes-Benz Den Haag
Tekst | Patricia van der Beek Beeld | Aldowa
Gevels met klasse
Een onbetwiste blikvanger. Zo mag de Flagshipstore van Mercedes-Benz in Den Haag wel genoemd worden. Met zijn
transparante gevels, zwarte accenten en prachtige etalage langs de A4 toont dit vernieuwde hoofdkantoor zich van uitzonderlijke
klasse. De aluminium luifel rondom het gebouw geeft het geheel letterlijk een zilveren randje.
“Dit project is ons op het lijf geschreven”, zegt
projectleider Richard Sliep van Aldowa. “Als ervaren
gevelspecialist in metalen gevelbekleding
worden wij vaak gevraagd voor de realisatie van
complexe gevelontwerpen. Alles wat een architect
bedenkt, kunnen wij maken. Ook voor dit werk
engineerden en produceerden we maatwerk geveldelen
in allerlei vormen en afmetingen.” Het
grootste deel van het werk bestaat uit een aluminium
luifel in een zilver metallic kleur, in totaal
zo’n 850 m². Aldowa realiseert tevens circa 180
strekkende meter aan aluminium kaders rondom
'Alles wat een architect bedenkt,
kunnen wij maken'
74 | STEDENBOUW.NL

Mercedes-Benz Den Haag
het glas van de etalage en circa 260 m² aan zwart
metallic aluminium cassettepanelen verdeeld over
de gevels rondom het gebouw.
MAAKBARE GEVELOPLOSSING
Aldowa startte begin 2018 met de engineering van
de geveldelen, maar was al eerder bij het project
betrokken. “We dachten al in het voortraject mee
om de schetsen van de architect te vertalen naar
een maakbare geveloplossing”, vertelt engineer
Paul Verhoeff van Aldowa. “Daarbij moesten we
onder meer rekening houden met de belijning van
de luifel. Die moest overeenkomen met de randen
van het glas eronder. Ook luisterde de kleurstelling
heel nauw. De beoogde zilveren kleur voor de
luifel en het zwart voor de cassettepanelen waren
gebaseerd op de Mercedes autolakkleuren. We
hebben veel tijd en energie gestoken in het benaderen
van die kleuren.”
'We produceren de elementen
volledig in eigen fabriek'
TRADITIONEEL EN PREFAB
Sander Trentelman, eveneens engineer bij Aldowa,
voegt toe: “De aannemer wilde de bouwtijd
van de luifel op de bouwlocatie zo kort mogelijk
houden. Wij boden de optie aan om op onze productielocatie
kant-en-klare elementen te prefabriceren,
die op de bouwlocatie direct gemonteerd
konden worden. Als tweede optie boden we aan
om de luifel traditioneel in het werk op te bouwen.
De aannemer koos voor een combinatie daarvan.
De luifel voor de etalage moesten we snel leveren.
Die bouwden we in het werk op. Voor de luifel van
de showroom realiseren we geprefabriceerde elementen
voor een snellere montage.”
PRODUCTIE EN MONTAGE
Aldowa produceert en monteert circa 350 luifelelementen
in zo’n twaalf varianten. De elemen-
ten zijn 1,58 meter diep en hebben een maximale
breedte van 1,20 meter. Daarnaast zijn er nog enkele
ronde en driehoekige elementen. “We maken
de elementen volledig in eigen huis”, zegt
Sliep. Op de productieafdeling laat hij zien hoe
de aluminium platen op maat worden geknipt en
conform tekening worden gezet. De ronde delen
worden apart gewalst en aan elkaar gelast. Sliep:
“Uiteindelijk assembleren we de onderdelen tot
kant-en-klare elementen. Op locatie hoeven we
die alleen nog via de achterconstructie op het
hoofdstaal te monteren.” Trentelman vult aan:
“De staalbouwer plaatst uithouders op de gevel.
Daaroverheen plaatsen wij de omegaprofielen
van de elementen. Deze vallen precies op de
hart-op-hart maat van de uithouders.”
TEMPO MAKEN
“Doordat we zo vroeg bij het project betrokken
waren, konden we onze producten goed afstemmen
op die van de staalbouwer en de andere
partijen”, aldus Sliep. “Hierdoor kunnen we in de
uitvoering tempo maken. We zijn in september vorig
jaar gestart en inmiddels zo goed als gereed.
Zowel in de productie als de montage zijn we met
de laatste werkzaamheden bezig.” ❚
STEDENBOUW.NL | 75

Project Plaats
WIE DROMEN
REALISEERT,
WORDT GEZIEN.
SPECIALIST IN METALEN GEVELBEKLEDING
010 - 208 37 88 | WWW.ALDOWA.NL
76 | STEDENBOUW.NL

Woldring Locatie Groningen
Tekst | Patricia van der Beek Beeld | Apa Foto Sjef Prins
Imposante woontoren voor jongeren
Aan de Friesestraatweg in Groningen, vlakbij de universiteit en binnenstad, bouwen Van Wijnen en ITBB Group een hoogwaardige
woonplek voor jongeren. Met de Woldring Locatie is Groningen een imposant woongebouw rijker, met maar
liefst 435 appartementen en 500 vierkante meter commerciële ruimten.
De Woldring Locatie is een nieuwbouwproject van
Woldring United BV. Eind 2017, na een lange aanbestedingsprocedure,
werd de realisatie van dit
appartementengebouw gegund aan Van Wijnen
en ITBB. “Onze rol is meer dan uitvoerend”, zegt
projectleider Arend Wiering van Van Wijnen. “We
dachten onder meer mee in de uitwerking van het
voorlopig ontwerp. Daarin voerden we een aantal
optimalisaties door, zoals een efficiëntere indeling
van het installatiepakket.”
'De schuine belijningen en verschillende
gevelbekledingen geven het gebouw
een spannende dynamiek'
AANTREKKELIJKE
LOCATIE EN ARCHITECTUUR
Met het woongebouw beantwoordt Woldring United
aan de groeiende behoefte aan jongerenhuisvesting
in Groningen. Dit betreft vooral jongeren
die in de eindfase van hun studie zitten of net afgestudeerd
zijn. De kwaliteiten van de Woldring Locatie
sluiten naadloos aan op de woonbehoeften van
deze jongeren. Niet alleen qua locatie – het pand
ligt centraal ten opzichte van de universiteit en de
binnenstad – maar ook qua architectuur. Het gebouw
bestaat uit twee torens van 50 meter hoog en
vier lager gelegen delen. De schuine belijningen en
verschillende gevelbekledingen, van strak witte gevelpanelen
tot traditioneel roodbruin metselwerk,
geven het gebouw een spannende dynamiek. ›
STEDENBOUW.NL | 77

Woldring Locatie Groningen
COMPLEET AFGEWERKTE
APPARTEMENTEN
“De kwaliteit van de Woldring Locatie zit zeker ook
in het hoogwaardige materiaalgebruik en afwerkingsniveau
van de appartementen”, zegt Wiering.
“De appartementen hebben een oppervlakte van
30 tot 50 vierkante meter. Ze worden voorzien van
een prefab badkamer, inclusief hoogwaardig tegelwerk
en sanitair, en een keuken met combioven,
vaatwasser en koelkast. Verder worden de appartementen
gestoffeerd en met afgewerkte wanden
opgeleverd.” Het gebouw biedt tevens ruimte aan
het kantoor van Woldring United en interessante
voorzieningen voor jongeren. In één van de commerciële
units komt bijvoorbeeld een fitnessruimte.
De overige vier units zijn nog beschikbaar.
RUWBOUW GEREED
In maart 2018 ging de bouw van start. Vanaf dat
moment gingen ruim vierhonderd fundexpalen
de grond in. Wiering: “De torens realiseerden we
met tunnelbouw. Medio maart 2019 waren beide
torens op hoogte. De vier aansluitende, lage delen
bouwden we op met prefab vloeren. De gevels
maakten we in één keer wind- en waterdicht
met Unidek SIPS-elementen van Kingspan. Deze
'Op de locatie draaien twee
torenkranen op volle toeren'
'De kwaliteiten van de Woldring
Locatie sluiten naadloos aan op de
woonbehoeften van jongeren'
elementen gaan compleet met aluminium kozijnen
in de gevel. De buitenring van het gebouw
voorzien we van metselwerk. Dat is voor ongeveer
zeventig procent gereed. Op de binnenring
komen gevelpanelen.”
DUURZAME INSTALLATIES
“Met de binnenafbouw zijn we inmiddels ook
gestart”, vervolgt Wiering. “Zo installeren we het
sanitair in de appartementen. Woldring United
verzorgt de keukens en de vloerbedekking. Deze
werkzaamheden nemen wij in onze planning
mee.” Het woongebouw wordt tevens voorzien
van duurzame installaties. Een WKO-installatie
in combinatie met een warmtepomp zorgt voor
warm water en, via de vloerverwarming, voor
warmte. Op het dak komen zonnepanelen.
LOGISTIEKE PUZZEL, HOOG TEMPO
Met een kleine bouwplaats en slechts één toegangsweg
voor zowel het bouw- als reguliere
verkeer, is de nieuwbouw van de Woldring Locatie
een logistieke puzzel. “Alles wordt just-in-time
aangevoerd volgens onze gezamenlijke leanplanning
en vrijwel direct ingehesen”, zegt Wiering.
“Op de locatie draaien twee torenkranen op
volle toeren. Het tempo ligt heel hoog. Vorig jaar
juli was dit terrein nog leeg. Als je ziet wat we
nu al gerealiseerd hebben, dan zijn we daar best
trots op.” ❚
Bouwinfo
Opdrachtgever/ontwikkelaar
Woldring United BV, Groningen
Aannemer
Van Wijnen BV, Groningen
Installatietechniek
ITBB Group BV, Groningen
Bouwperiode
Maart 2018 – oktober 2019
78 | STEDENBOUW.NL

Woldring Locatie Groningen
Projectinfo
Kant-en-klare, brandveilige prefab badkamers
Nieuwbouw van studentenhuisvesting is booming, en gezien het repeterende
karakter interessant voor hoogwaardige prefab. LOGUS
Prefab wordt door Van Wijnen ingezet voor het produceren, plaatsen,
stellen en bouwkundig afwerken van de badkamers van het
Woldring-complex; deze zijn volledig ingericht en geproduceerd in
het Belgische Hamont-Achel.
Gezien het grote volume en de bijzondere vorm van de Woldring
Locatie was de ontwikkeling geen sinecure. Een aantal badkamers
onder schuine gebouwhoeken wordt door Van Wijnen zelf gebouwd,
maar toch gaat het nog om een 370-tal volledig ingerichte prefab
badkamers. “Wij hebben al jaren een goede relatie op ons vakgebied
met hoofdaannemer Van Wijnen”, zegt John Vette, adjunct-directeur
van LOGUS Prefab. “Wij kunnen volledig autonoom produceren,
inclusief de attesten voor de brandveiligheid. De constructie wordt
daarin steeds belangrijker, dus wij werken in binnen- en buitenland
met vaste onderaannemers voor het plaatsen, stellen en bouwkundig
afwerken van de badkamers. Dit houdt in dat wij just-in-time aanleveren
vanuit Hamont-Achel, met een productieritme van tien volledige
badkamers per dag, voorzien van leidingenwerk, volledige betegeling
en sanitair. De bouwkundige afbouwwanden en brandmanchetten
worden door ons ter plaatse gemonteerd. Dit is zorgvuldig afgestemd
met onder meer de installateur.” Dan is exacte maatvoering van groot
belang, en hierom staat prefab productie bekend. “De combinatie van
prefab bouw met constructieve ontzorging zie je steeds vaker, omdat
de markt erom vraagt en de eisen worden verscherpt. Vanwege deze
insteek zien wij ook vanuit het technisch hoogwaardige Duitsland
steeds meer opdrachten binnenkomen.”
Verkoopadres:
Marie Curieweg 9-13, 4389 WB Vlissingen
Postbus 32, 4380 AA Vlissingen
T +31 (0)118 - 69 00 25
F +31 (0)118 - 46 81 60
Productie adres:
Bosstraat 185
3930 Hamont - Achel België
T +32 (0)11 - 818087
F +32 (0)11 - 818080
E info@logusprefab.com
www.logusprefab.com
STEDENBOUW.NL | 79
742054_Logus.indd 1 15-03-17 11:04

Woldring Locatie Groningen
Tekst | Roel van Gils Beeld | Apa Foto Sjef Prins
Van HSB naar SIPS
In totaal heeft Kingspan Unidek maar liefst 8.000 m² aan SIPS-elementen geleverd in verschillende fasen.
Aan de Friesestraatweg in Groningen verrijst langzaam maar zeker het immense complex de Woldring Locatie. Vanuit het
bestek zou het gebouw worden uitgevoerd met HSB-elementen, maar hoofdaannemer Van Wijnen koos voor een andere,
meer praktische oplossing: Unidek SIPS (Structural Insulated Panel Systems) van Kingspan Unidek. Projectleider Arend
Wiering legt uit waarom deze switch is gemaakt.
De Woldring Locatie omvat 435 appartementen, voornamelijk bedoeld voor jongeren,
met een commerciële plint op de begane vloer. Het complex telt 15 bouwlagen
en heeft een maximale hoogte van 50 meter. Gedurende het ontwerptraject
werd geswitcht van HSB-elementen naar SIPS-elementen. “In een eerder
stadium hadden we al eens met Kingspan Unidek gesproken over Unidek SIPS”,
zegt Wiering. “SIPS, met zijn specifieke eigenschappen, leent zich bij uitstek voor
dit project. Het systeem is licht van gewicht en maakt daardoor een ranke constructie
mogelijk, zonder concessies te doen aan de stabiliteit en isolatiewaarde
van de gevels. Vergeleken met houtskeletbouw zorgt Unidek SIPS zelfs voor stijvere,
stabielere gevels. Groot voordeel van de toepassing van SIPS-elementen is
dat het de gevel direct wind- en waterdicht maakt. We hebben er dan ook voor
gekozen om de elementen kant-en-klaar, voorzien van de kozijnen en beglazing,
in te hijsen, zodat de werkzaamheden binnen direct konden starten.”
In totaal heeft Kingspan Unidek maar liefst 8.000 m² aan SIPS-elementen
geleverd in verschillende fasen. “We zijn in staat om de elementen snel te
produceren, wat voor dit project ook een vereiste was in verband met de
korte doorlooptijd”, zegt Youri Verwer van Kingspan Unidek. “De SIPS-elementen
voor dit project zijn 7 bij 3 meter groot en 210 millimeter dik, wat
neerkomt op een Rc-waarde van 5,2. De dakranden zijn ook uitgevoerd met
80 | STEDENBOUW.NL

P R O D U C T
Woldring Locatie Groningen
'Het systeem is licht
van gewicht en maakt
daardoor een ranke
constructie mogelijk, zonder
concessies te doen aan de
stabiliteit en isolatiewaarde
van de gevels'
De Unidek SIPS-elementen zijn kant-en-klaar, voorzien van de kozijnen en
beglazing, ingehesen.
SIPS-elementen, echter in een beperkte dikte van 150 millimeter omwille van
de lagere isolatie-eisen. De SIPS-elementen zijn in onze fabriek voorzien van
doorvoeren ten behoeve van de HVAC-installaties. Ook werden de stelkozijnen
voorgemonteerd om vervolgens gefaseerd en op afroep naar Groningen
getransporteerd te worden naar een drietal hubs, vlakbij de bouwlocatie. Hier
heeft Van Wijnen de kozijnen en beglazing gemonteerd, waarna de elementen
volledig kant-en-klaar ingehesen konden worden.”
Unidek SIPS voldoet aan de verwachtingen van Van Wijnen. “Binnen het gehele
team moet onderling vertrouwen zijn en de bereidheid om dit omvangrijke
project met elkaar tot een mooi en goed einde te brengen”, zegt Wiering. “De
samenwerking met Kingspan Unidek, als onderdeel van dit team, draagt daar
positief aan bij. Het gebouw zoals het er nu staat, zowel qua voortgang als qua
kwaliteitsniveau, is daarvan het bewijs. Zonder goede samenwerking zou dit
niet mogelijk zijn.” ❚
sips
De basis voor elke gevel
PREFAB
OPLOSSING
Snel en slank
bouwen
Eenvoudige en goedkope realisatie
van een hoge isolatiewaarde
Vrijheid in ontwerp en afwerking
Constructief sterk
Damp-open systeem
Duurzame keuze
www.unideksips.nl
STEDENBOUW.NL | 81

Vrieshuis Aviko Steenderen
Tekst | Aviko Beeld | Bessels Architekten & Ingenieurs
‘OUTSTANDING’
vrieshuis voor Aviko in Steenderen
Aardappelverwerkend bedrijf Aviko in Steenderen verdeelt de kant-en-klare producten tot nu toe over ‘diverse vrieshuizen
over het hele land’. Om het aantal transportbewegingen te beperken, werkt het bedrijf al jaren aan een oplossing en
die wordt nu werkelijkheid: naast de fabriek in Steenderen wordt een geautomatiseerd hoogbouwvrieshuis gerealiseerd.
Het Nieuwe Vrieshuis Aviko telt straks elf lagen (zonder tussenvloeren) waarvan 6.600 vierkante meter vrieshuis en 1.600
vierkante meter koelhuis, een techniekruimte van 320 vierkante meter, 420 vierkante meter kantoren en 2.000 vierkante
meter voor de expeditie.
“Wij maken de jas eromheen”, aldus Bennie List,
projectleider vanuit VDR Bouwgroep. Die jas is
bijzonder, want Aviko gaat voor BREEAM-NL ‘Outstanding’.
Cor van Dijken, manager duurzaamheid
bij VDR: “Aviko heeft de ambitie om het koel-
vrieshuis zo duurzaam mogelijk neer te zetten.”
In het voortraject is de tijd genomen om tot de
beste engineering, efficiënte werkvoorbereiding
en veilige bouwplaatsinrichting te komen. Wie de
bouwplaats betreedt, merkt dat hier specifieke
regels gelden: er zijn duidelijke parkeerplaatsen,
een voetpad zorgt dat bezoekers een veilige route
kunnen volgen ondanks rondrijdende onbemande
voertuigen en het afval op de bouwplaats wordt
nauwkeurig gescheiden.
"Onder andere vanwege de hoogte en zichtlijnen wilden we het gebouw laten harmonieren met de lucht."
82 | STEDENBOUW.NL

Vrieshuis Aviko Steenderen
IN HARMONIE
Architectenbureau Bessels stond voor de uitdaging
om het massieve gebouw met zijn omgeving
te laten harmoniëren, aldus projectmanager Cordy
Volkers. “Onder andere vanwege de hoogte en
zichtlijnen wilden we het gebouw laten harmoniëren
met de lucht. In studies en bij vergelijkbare
gebouwen ontdekten we dat de lucht vaak niet
helder blauw is. Over het algemeen is het een
lichte grijswitte tint”, legt hij uit. “Daarom is een
plint ontworpen in een zoom van groen met een
grijswitte optopping. Praktisch en effectief.” Dat
leverde wel een volgende uitdaging op: “Wit is
de beste oplossing voor een vrieshuis. Elke kleur
zorgt voor spanningen in het sandwichpaneel die
kieren kunnen veroorzaken. Vormvastheid is van
groot belang. Dankzij de silobouw met stellingen
kunnen we de overspanning van de panelen al
goed oplossen. Vandaar dat we toch deze concessie
hebben gedaan.”
In het ontwerp is tevens geanticipeerd op innovaties.
Marcel Bisseling, commercieel directeur van
VDR: “De nieuwste ontwikkelingen moeten erin
'Wie de bouwplaats betreedt, merkt dat
hier specifieke regels gelden'
zitten.” De staalconstructie is nauw verweven met
wat de automatiseerder vraagt. “Men wil compact
opslaan”, begrijpt ook Jan Steverink van de
Storax-groep – verantwoordelijk voor de staalconstructie.
“Lucht in het gebouw is geld. Hoe minder
lucht je hebt, hoe beter. Ook voor het klimaat,
want die lucht moet gekoeld worden”, legt hij
uit. Door de zuurstof in het koelhuis te reduceren,
hoeft minder lucht gekoeld te worden en wordt
het gebouw brandveiliger.
Een andere belangrijke keuze was het gebruik van
kranen of shuttles. Aviko koos voor shuttles, omdat
een kraan veel meer belasting vergt. Om het
optimum uit de staalconstructie te halen, is ook
gekozen voor een afwijkende vorm, met brede in
plaats van smalle jukken. “Daardoor ontstaat een
stabielere ondergrond”, legt Steverink uit. De ankerkasten
krijgen veel aandacht. “Ze moeten goed
gecontroleerd worden, want die punten komen in
het hele bouwproces terug. Als iemand daar net
iets van afwijkt, ontstaan er problemen.”
GENERALE
Vooraf is de bouw zorgvuldig uitgedacht. Van
Dijken: “De engineeringstijd duurde langer, maar
dat versnelt het bouwproces. Voor BREEAM-NL
‘Outstanding’ doe je eigenlijk al een generale op
papier. Je kijkt naar waar je inkoopt, stemt de processen
op elkaar af en iedereen weet precies wat
er moet gebeuren. Voordeel is dat we ook niet
kunnen afwijken. ›
STEDENBOUW.NL | 83

Vrieshuis Aviko Steenderen
Dat levert winst op in bouwkwaliteit en efficiency.”
Door voor de maximale BREEAM-NL-score
te gaan, realiseer je een gebouw dat substantieel
duurzamer is dan een standaardgebouw.
Denk hierbij aan een scala van ontwerpmaatregelen
en materiaalkeuzes. Door middel van
een blowerdoortest wordt de kierdichtheid
gemeten en waar nodig gedicht. Het gebruik
van de restwarmte van de koeling uit het vrieshuis
voorkomt dat extra energie nodig is voor
de verwarming van de kantoren. Het vrieshuis
wordt ’s nachts een paar graden extra gekoeld,
waardoor overdag het systeem buiten werking
kan worden gesteld en het netwerk er ook niet
door wordt belast.
Rondom het vrieshuis wordt de ecologie hersteld.
Ook dat is BREEAM-NL ‘Outstanding’. “Door de
aanplant van groen en door de onderbouw een
tint donkerder te maken, gaat deze op natuurlijke
wijze in de achtergrond op.” Eind dit jaar is
de bouw gereed en begint de inregeling van de
systemen. Vanaf midden 2020 kan het vrieshuis
worden gebruikt. ❚
Projectinfo
Aan de slag met een vertrouwde opdrachtgever
VINCI Facilities Building Solutions Doetinchem zit op dit moment midden in de voorbereidingsfase
van het project Vrieshuis Aviko. Zij neemt hier alle elektrotechnische installaties
voor haar rekening, waaronder de licht- en krachtinstallaties, de communicatie- en beveiligingssystemen
en de brandmeld- en ontruimingsinstallaties.
“We hebben veel energie in dit traject gestoken om de opdracht binnen te halen”, bekent
Servaas Wiendels, Client Manager van VINCI Facilities. “We hebben eerst de complete
situatie in kaart gebracht. Tijdens de voorbereidende gesprekken hebben we goed naar
de wensen van Aviko geluisterd en vervolgens de mogelijkheden besproken. Tijdens deze
gesprekken hebben we ons opgesteld als meedenkend partner. Bij het selecteren van de
juiste leveranciers hebben we gekozen voor partijen die al bekend waren bij Aviko. Zo
hebben we – in samenspraak met Aviko – het meest optimale ontwerp op tafel gelegd,
gebaseerd op de technische specificaties, de huidige normen en wet- en regelgeving
en de vooraf ontvangen BREEAM-beoordelingsmethode. De tekeningen en planningen
worden op dit moment compleet gemaakt en uitgewerkt. Met een compliment voor onze
heldere communicatie zijn we geselecteerd als meest geschikte partij.”
84 | STEDENBOUW.NL
vin190273_adv_Doetinchem_stedenbouw.indd 1 08-04-19 11:30

Vrieshuis Aviko Steenderen
Projectinfo
Duurzame installaties voor comfortabel werken
Projectinfo
Vorstbestendige sprinklerinstallaties
Vaak vormen klimaatinstallaties de sluitpost. Installateurs rest dan niet
veel meer dan de levering van een goedkope installatie die de ruimte
nooit echt comfortabel zal maken. Dat is niet het geval bij de kantoren
van vrieshuis Aviko. Hier kiest de opdrachtgever voor goede installaties
die het werken in de portiersloge en kantoren plezierig maken.
“Dankzij deze instelling hebben we veel aandacht kunnen besteden
aan de klimaatinstallatie”, vertelt Henk Menkveld, projectmanager van
Croonwolter&dros. “De portiersloge en de kantoren krijgen een luxe
klimaatinstallatie en de kantoren worden voorzien van mooie klimaatplafonds
met geïntegreerde LED-verlichting. In het kader van duurzaamheid
wordt voor de verwarming en koeling gebruikgemaakt van
de restwarmte van het vrieshuis. Om dezelfde reden wordt een grijsregenwatercircuit
gerealiseerd: het regenwater wordt opgevangen en
hergebruikt als spoelwater voor de toiletten. De medewerkers van
Aviko werken straks in een duurzame en comfortabele omgeving.”
De expeditieruimte en de kantoren van het Aviko vrieshuis worden
voorzien van sprinklerinstallaties. In verband met het vorstgevaar is
gekozen voor een droge sprinklerinstallatie, aangestuurd door een
melding van het aspiratiesysteem en het activeren van de sprinklers.
De sprinklerleidingen vullen zich pas met water als aan beide factoren
is voldaan.
“Gezien de gekoelde ruimtes hebben we speciale aandacht geschonken
aan de koudebruggen die worden veroorzaakt door de leidingbeugeling”,
vertelt Bart Luyten van installatiebedrijf Hamer. “Ook wordt er een
stikstofgenerator gemonteerd om de corrosie in de droge sprinklerleidingen
te reduceren. De installaties zijn geborgd met een watervoorraad
van 900 m³ in een stalen linertank. Hiermee kan gedurende twee
uur onafgebroken worden geblust met een capaciteit van 450 m³ per
uur.” Mochten de leidingen ooit nat worden, dan worden ze weer droog
geblazen met perslucht. “In de regel komt het gelukkig niet zover.”
Industriële complexen
met reactievermogen
Duurzaamheid, veiligheid en productiviteit hebben
prioriteit bij de bouw en het onderhoud van industriële
complexen. En ze worden steeds vaker gewaarborgddoor
intelligente en zelfdenkende systemen. Door
state- of-the-art elektrotechniek, werktuigbouwkunde,
automatisering en informatisering. Technologieën die
elkaar aanvullen én versterken. Bij Croonwolter&dros
passen we ze geïntegreerd toe om de toekomst van
de industrie in Nederland vorm te geven en onze leefwereld
veiliger, duurzamer en efficiënter te maken.
Ga naar www.croonwolterendros.nl
STEDENBOUW.NL | 85

Pakhuis Noordland 12 Bergen op Zoom
Tekst | Liliane Verwoolde Beeld | ASK Romein
‘DE COMBINATIE VAN BETON EN
STAAL MAAKT MEER MOGELIJK’
Hoogste veiligheidsnorm in Nederland
Mepavex bouwde haar twaalfde en dertiende distributiecentrum en haar tweede en derde opslag voor verpakte gevaarlijke,
chemische stoffen. De centra zijn uniek voor Nederland. Door het gebouw in kleine compartimenten te verdelen en
de risico’s per compartiment te borgen, biedt distributiecentrum Noordland 12 een veiligheidsnorm die de standaardnorm
ver overtreft.
86 | STEDENBOUW.NL

Pakhuis Noordland 12 Bergen op Zoom
'De hoge veiligheidsnormen hebben
het project redelijk complex gemaakt'
Voor de bouw van distributiecentrum Noordland
12 ging Mepavex Logistics in zee met totaalbouwer
ASK Romein. Het bedrijf realiseerde het merendeel
van de Noordland-opslagloodsen en was
dus bekend met de hoge eisen voor de loodsen
van Mepavex Logistics. Noordland 12 is bestemd
voor verpakte, chemische stoffen en gebouwd volgens
de PGS15-norm. Noordland 12 en 13 bieden
samen zo’n 44.000 m² opslagruimte en waren binnen
elf maanden klaar voor gebruik.
SNEL EN COMPLEX
“De korte bouwtijd is tegenwoordig meer regel
dan uitzondering”, vertelt Marcel Michielsen, algemeen
directeur Bouw van ASK Romein Roosendaal.
“Maar dit keer moesten we de korte bouwtijd com-
bineren met de hoge technische veiligheidseisen.
Om zeker te zijn dat de opslagruimte over enkele
jaren nog conform de regelgeving is, heeft Mepavex
Logistics gekozen voor veiligheidsnormen die nu
nog ver boven de standaard liggen. Dat heeft het
project redelijk complex gemaakt. We hebben ervoor
gekozen om betonnen wanden en kolommen
te combineren met stalen balken en liggers.”
VERDELING IN COMPARTIMENTEN
Het gebouw telt vier expeditieruimtes met elk acht
opslagcellen. De cellen en expeditieruimtes zijn allemaal
afzonderlijke brandcompartimenten van 60
minuten. De laadzone is extra afgeschermd met
een tussenwand, waardoor elke dock twee brandwerende
overheaddeuren van 60 minuten heeft.
In de cellen en expeditieruimte ligt ruim twee kilometer
vlamdovende vloergoot in vloeistofdichte
vloeren. Deze zorgen ervoor dat eventueel bluswater
– maar ook (brandende) producten – gecontroleerd
naar één van de 48 opslagkelders worden
afgevoerd en geen schade kunnen berokkenen
aan het milieu. Om alle opgeslagen stoffen te kunnen
blussen, is het gebouw uitgerust met een traditionele
sprinklerinstallatie en gasblusinstallatie.
VERANTWOORD EN
BINNEN BUDGET
“Mepavex Logistics is een vooruitstrevend bedrijf
en handelt maatschappelijk verantwoord”, weet
Michielsen. “Zij hebben bijvoorbeeld gekozen voor
de plaatsing van vloeistofdrempels onder de toegangsdeuren.
In geval van lekkage of bluswerken
is er één afgesloten lekbak waarin het bluswater
terechtkomt, zodat er geen schade aan het milieu
ontstaat. Het was voor ons een mooie uitdaging
om al deze voorzieningen verantwoord te bedenken
en efficiënt en binnen budget te realiseren.”
ALLES ONDER ÉÉN DAK
“ASK Romein heeft alles in eigen huis”, vervolgt
Michielsen, “en bij dit soort complexe uitdagingen
pluk je daar de vruchten van. Onze architecten,
ontwerpers, constructeurs en tekenaars
wisselen continu van gedachten, delen hun
expertise en bundelen hun krachten. Zelfs het
vergunningentraject, de toetsing aan de PGS15-
norm, het Bouwbesluit en de nazorg hebben wij
voor de klant verzorgd. Enkel voor de brandwerendheid
bij Noordland 12 hebben we een externe
specialist aangesproken. Deze bundeling
van krachten biedt ons – maar ook onze klant
– grote voordelen.” ❚
Bouwinfo
Opdrachtgever
Mepavex Logistics, Bergen op Zoom
Architect, constructeur, aannemer
ASK Romein, Roosendaal
Installateur
De Groot Installatiegroep, Ditronics
Bouwsom
> € 15 miljoen
Bouwperiode
2014-2015 en 2018
STEDENBOUW.NL | 87

Spoorzone Tilburg
Tekst | Gemeente Tilburg
SPOORZONE TILBURG:
HIP HERBESTEMMEN, SAMEN MET DE STAD
De gemeenschap heeft de oplossing voor gemeentelijke problemen rond de herbestemming en -inrichting van stedelijk
gebied. Door creatieven de ruimte te geven, ontstaat een nieuwe vorm van bedrijvigheid die zich eenvoudig laat mengen
met andere, meer traditionele vormen, alsook met een woonbestemming. Het resultaat? De gewenste levendigheid die
ervoor zorgt dat industrieel erfgoed behouden blijft en achterstallige gebieden weer economisch aantrekkelijk en succesvol
zijn.
Spoorzone. (Beeld: John Davids)
88 | STEDENBOUW.NL

Spoorzone Tilburg
Het resultaat van dit beleid pronkt in de Tilburgse Spoorzone. Dit gebied van
75 hectare ligt middenin de stad, aan het spoor en tegenover het centraal station
van Tilburg. Het gebied kenmerkt zich door grote historische gebouwen
die voorheen eigendom waren van de NS, zoals de Locomotiefhal, de Koepelhal-Wagenmakerij,
het Ketelhuis en de Smederij. In 2011 kreeg de gemeente
Tilburg de historische panden uit de Spoorzone in handen. Aanvankelijk was
het de bedoeling om het gebied in zijn geheel te slopen en er grote kantoorpanden
neer te zetten. Toch is er bewust voor gekozen om deze panden in
stand te houden vanwege de belevingswaarde en omdat het bijdraagt aan de
herkenbaarheid van de Tilburgse identiteit.
HISTORIE EN SFEER
De Tilburgse Spoorzone is inmiddels uitgegroeid tot een creatieve broedplaats.
Experimenteren en ontwikkelen samen met de stad resulteerde in allerlei initiatieven
die gezamenlijk de Spoorzone tot een aantrekkelijke plek maken. De
vroegere bedrijvigheid is nog duidelijk voelbaar rondom de grote hallen van
de oude NS-werkplaatsen. De onlangs geopende LocHal is daar een uitstekend
voorbeeld van. In dit immense gebouw van glas en staal – dat ooit dienst
deed als een werkplaats voor locomotieven – huizen sinds januari van dit jaar
de openbare bibliotheek, diverse kunst- en cultuurinstellingen en vergaderruimtes.
De stad heeft de LocHal inmiddels omarmd als 'de nieuwe huiskamer
van de stad'.
Door de historie en sfeer zijn de gebouwen erg geschikt voor evenementen,
culturele activiteiten en zakelijke bijeenkomsten. Deze worden dan ook met
grote regelmaat georganiseerd. Je kunt er struinen over een overdekte markt
in de Koepelhal of culinair genieten bij de Houtloods, RAW of Eve. Zowel jong
als oud wordt bediend: van een bijzonder kinderfeestje bij de Hall of Fame tot
een swingende avond bij Theater de Boemel.
GROOTSCHALIGE TRANSFORMATIE
De Spoorzone staat in feite aan de vooravond van een grootschalige transformatie.
De afgelopen jaren stonden vooral in het teken van ‘pionieren’, waarbij
het erfgoed van de Werkplaats werd ingezet voor cultuur, horeca en werkfuncties
met een alternatief karakter. In de komende jaren wordt veel nieuwbouw
toegevoegd waarbij oud en nieuw worden geïntegreerd. Zo staan voor het
komend jaar twee torens, een fietshotel en het stedelijk-economische initiatief
MindLabs op de planning. Met MindLabs wil de Spoorzone ook de betekenis
van innovatief ondernemerschap etaleren in Tilburg. Hier strijken onder meer
de Fontys Hogeschool voor Journalistiek, Tilburg University, Uitgeverij Zwijsen
en de Persgroep neer.
De pioniersfase maakt nu plaats voor een doorontwikkeling waarbij nieuwe
doelgroepen een plek gaan krijgen, zowel in de nieuwbouw als in de Werkplaats.
Waar mogelijk zullen bestaande functies in horeca en cultuur behouden
blijven. Daarmee is de Spoorzone de komende jaren naast een hippe bestemming,
ook nog volop in ontwikkeling. ❚
LocHal. (Beeld: Gerdien Wolthaus Paauw)
STEDENBOUW.NL | 89

Nutricia Haps
Tekst | Lieke van Zuilekom Beeld | Danone
Ultramoderne fabriek
voor Nutricia Cuijk in Haps
Danone, het Franse moederbedrijf van Nutricia Cuijk, heeft onlangs een nieuw onderkomen betrokken op bedrijventerrein
Laarakker in Haps (gemeente Cuijk). In de ruim 49.000 m² grote nieuwbouw, die onder andere twee droogtorens,
diverse productieruimtes en een laboratorium omvat, worden standaard babyvoeding en gespecialiseerde voeding voor
baby’s en jonge kinderen in meer dan negentig landen geproduceerd. De babyvoedingsfabriek is ontworpen door Architektenburo
Klamer bna. Advies- & ingenieursbureau Het4kant stond in voor het bouwkundige ontwerp. Aannemingsmaatschappij
Friso (onderdeel van Friso Bouwgroep) tekende voor de bouwwerkzaamheden.
“Als bouwcombinatie hebben wij de complete
bouwkundige schil voor het babyvoeding-productieproces
gemaakt”, vertelt Pier Zwerver, Projectleider
bij Aannemingsmaatschappij Friso. “De
complete fabriek bestaat uit een productverwerkingsafdeling,
een droogtoren voor de productie
van standaard babypoeder en een droogtoren
voor hypoallergene producten, evenals een poederverwerkingsafdeling
en een warehouse/opslag.
Om de fabriek te ondersteunen, hebben we
bovendien een nutsgebouw, een pompgebouw
voor de proceswaterafvoer, een garage en een
sprinklergebouw gerealiseerd. Tot slot is op het
90 | STEDENBOUW.NL

Nutricia Haps
'Met name voor
de medium
en high care
golden ontzettend
hoge eisen'
In de ruim 49.000 m² grote nieuwbouw worden standaard babyvoeding en gespecialiseerde voeding
voor baby’s en jonge kinderen in meer dan negentig landen geproduceerd.
"In dit project hadden we te maken met zeer specifieke eisen. Onder andere ten aanzien van
trillingen, puntbelastingen, hygiëne en reinigbaarheid. Maar bovenal moesten we een foodsafe
nieuwbouw garanderen."
Alle dakranden zijn afgewerkt met aluminium
dekstukken. Binnenin de fabriek zijn de betonwanden
en -vloeren voorzien van een kunststof
coating, om een optimale hygiëne en reinigbaarheid
te borgen.”
FOODSAFE
“In dit project hadden we te maken met zeer specifieke
eisen”, vertelt Zwerver. “Onder andere ten
aanzien van trillingen, puntbelastingen, hygiëne
en reinigbaarheid. Maar bovenal moesten we een
foodsafe nieuwbouw garanderen.” Om hier optimaal
invulling aan te geven, is de fabriek opgedeeld
in vier zones. Naast de ’out of care zone’,
waarin geen voedingsproducten komen en de low
care, waarin alleen verpakte producten worden
verwerkt en opgeslagen, zijn een medium care
voor halfverpakte producten en een high care voor
onverpakte producten gerealiseerd. “Met name
voor de medium en high care golden ontzettend
hoge eisen. Randjes waar vuil en stof zich kunnen
ophopen, waren bijvoorbeeld uit den boze.
Daarom zijn sec kozijnen in een ‘flush’ uitvoering
toegepast, zonder neggen en dagkanten. Omdat
koolstofhoudend staal niet was toegestaan, hebben
we alle kozijnen, ophangconstructies, et cetera
uitgevoerd in roestvrijstaal.”
terrein een modern kantoor-/laboratoriumgebouw
gerealiseerd.”
ZWAAR BETONWERK
“Aanvankelijk hadden wij alleen opdracht ontvangen
voor de constructie van de fabriek”, vertelt
Zwerver. “De volledige basis van de bouw bestaat
uit in het werk gestort beton. Van de funderingen
tot en met de draagconstructies, vloeren en
wanden, die ontzettend zwaar moesten worden
uitgevoerd. Niet alleen om het gewicht van de
voedingsproductie-installaties te kunnen dragen,
maar ook om de trillingen van de centrifuges,
mixers en andere machineonderdelen in bijvoorbeeld
de droogtorens op te kunnen vangen.”
Tijdens deze werkzaamheden kreeg Aannemingsmaatschappij
Friso ook de realisatie van alle
ondersteunende gebouwen gegund. “In nauw
overleg met Danone hebben we deze opdrachten
verder uitgewerkt. Met oog voor de wensen van
Danone én de meest economische oplossingen.”
De gevels van de nieuwbouw bestaan grotendeels
uit staalplaat en aluminium vliesgevels. Zwerver:
“In de laagbouw zijn sandwichpanelen met een
binnen- en buitendoos gemonteerd. In de hoogbouw
is een buitenplaat op stalen Omega profielen
toegepast, die direct op de betonwand is
bevestigd. Op de daken hebben we gewapende
kunststof dakbedekking van Sarnafil aangebracht.
Op 5 december is de bouwfase formeel opgeleverd.
“Het bouwtempo lag ontzettend hoog”,
besluit Zwerver. “In slechts 2 jaar tijd hebben we
het complete project uitgevoerd. Bepaald geen
sinecure, omdat we te maken hadden met een
bijzondere werkconstructie. Danone was formeel
hoofdaannemer van het project en verantwoordelijk
voor de V&G-coördinatie. Wij en alle procesen
nutsinstallateurs werkten als nevenaannemers
samen. Om de prioriteiten in het project te bepalen
én vast te houden, hebben we regelmatige
coördinatie-overleggen moeten voeren, waarbij
we soms met 15 verschillende partijen aan tafel
zaten. Een unieke aanpak, maar wel met een geslaagd
resultaat.” ❚
STEDENBOUW.NL | 91

Nutricia Haps
Tekst | Lieke van Zuilekom Beeld | Colt International - Sjoerd de Jong
Hygiënisch ventileren, koelen en
verwarmen in nieuwbouw Nutricia
In het Brabantse Haps (gemeente Cuijk) is begin december Danone’s nieuwe, state-of-the-art productiefaciliteit voor Nutricia
Cuijk formeel opgeleverd. Colt International was verantwoordelijk voor het ontwerp en de levering, montage en validatie
van de klimaatinstallaties, die een belangrijke bijdrage leveren aan het verhogen van de productiviteit en voedselveiligheid.
Het resultaat: betere hygiënische omstandigheden, een hogere productkwaliteit én een lager energieverbruik.
“Wij zijn in december 2015 met Nutricia Cuijk in
contact gekomen”, vertelt Kees Sietsma, Business
Development Manager Climate Control North,
West & South Europe bij Colt International. “Toen
wij hoorden van de nieuwbouwplannen in de gemeente
Cuijk – waar wij zelf ook zijn gevestigd –
hebben we onderzocht of we dit project als buren
konden oppakken. Als organisatie zijn wij onder
meer gespecialiseerd in industriële klimaatbeheersing.
Daarbij hanteren wij een eigen manier van
werken, waarbij we niet alleen het installatiemanagement,
de uitvoering en de validatie maar ook
het complete ontwerp voor onze rekening nemen
én garanderen. Een aanpak die we ook aan Nutricia
Cuijk hebben voorgesteld. Maar in eerste in-
stantie bleek moederorganisatie Danone meer gecharmeerd
van de conventionele structuur, waarbij
een adviseur verantwoordelijk is voor het ontwerp
en bestek en waarbij aan de hand van kwaliteit,
investering en organisatie een keuze voor de uitvoerende
partijen wordt gemaakt.”
VOLLEDIGE GARANTIE
“Om Danone te overtuigen van onze aanpak,
hebben wij onze referenties in de industrie gedeeld”,
vertelt Sietsma. “Ook hebben we aangeboden
om gratis een ontwerp voor de klimaatinstallaties
uit te werken, zodat Danone ons op
basis van onze TCO (de totale kosten van de installatie
over een gebruiksduur van 20 jaar) kon
beoordelen. Echter besloot de organisatie vast te
houden aan de vaste procedures. Een jaar later
nam Danone toch weer contact met ons op. Het
bestek voldeed uiteindelijk niet aan de gestelde
eisen, waardoor de organisatie alsnog koos voor
het ontwerp en de werkwijze van Colt, op basis
van de Colt best practices voor de zuivelindustrie.
We hebben een compleet nieuw ontwerp voor de
nieuwbouw gemaakt, waarbij we niet alleen een
garantie op alle draaiende delen hebben afgegeven,
maar op het volledige ontwerp. Op basis
hiervan kregen we de uitvoering en validatie
gegund. Het totale ontwerp is uitgevoerd in 3D/
BIM, waardoor conflicten en knelpunten tijdens
de bouw werden voorkomen.”
Luchtbehandelingskast in de technische ruimte.
92 | STEDENBOUW.NL

Nutricia Haps
'Om een juiste overdruk in de high en medium care ruimtes te
creëren, voeren we zorgvuldig (na)verwarmde, (na)gekoelde
en gefilterde buitenlucht toe'
CoolStream en een ventilatiekap.
SPECIFIEKE EISEN
“De nieuwe Nutricia Cuijk fabriek is opgedeeld in
vier zones – out of care, low care, medium care en
high care – waarin al dan niet met open producten
wordt gewerkt”, vertelt Sietsma. “Om deze
producten optimaal te beschermen, werden specifieke
eisen gesteld aan de ruimtetemperatuur,
relatieve vochtigheid en overdruk, evenals aan
de filtratie van de lucht. Om een juiste filtratie te
borgen, wordt gebruik gemaakt van verschillende
filterklassen, tot en met speciale HEPA-filters voor
de high care ruimtes. Om een juiste overdruk in de
high en medium care ruimtes te creëren, voeren
we zorgvuldig (na)verwarmde, (na)gekoelde en
gefilterde buitenlucht toe.”
Omdat in de meeste ruimtes de temperaturen flink
oplopen, is in dit project vooral koeling gewenst.
“Om het energieverbruik te beperken, wordt mechanische
koeling zoveel mogelijk voorkomen. In
plaats hiervan maken we in 40% van de installaties
gebruik van adiabatische koeling. Daarnaast
wordt vrije koeling met buitenlucht toegepast,
waardoor het energieverbruik – ten opzichte van
het oorspronkelijke bestek – met 15 tot 20% gereduceerd
wordt. In een aantal luchtbehandelingskasten
zijn warmtewielen toegepast, die zorgen
voor een efficiënte warmteterugwinning.” ❚
In totaal heeft Colt International 30 luchtbehandelingskasten
geplaatst, met een totale
luchthoeveelheid van circa 500.000 m³/h. “In
het hele project zijn RVS luchtkanalen toegepast
die vervuiling van de lucht tijdens het transport
voorkomen”, aldus Sietsma. “Om een optimale
hygiëne in de high en medium care ruimtes te
garanderen en om tochtklachten te voorkomen,
hebben we waar mogelijk airsocks gemonteerd.
Deze gekwalificeerde textiele luchtverdeelslangen
zijn gegarandeerd schoon en bacterievrij.
Lucht wordt in zeer lage snelheden de ruimte in
geblazen, waardoor een minimale luchtverplaatsing
wordt geborgd. In de low care ruimtes is
gekozen voor inblaasroosters.”
HVAC klimaatinstallaties.
STEDENBOUW.NL | 93

Bedrijfspand Wilko Fruit Breda
Tekst | Liliane Verwoolde Beeld | Willy Naessens
Hybride constructie voor
snel en kwalitatief bouwen
9.500 m² prefab beton gemonteerd in vijf weken
Wilko Fruit bouwt een nieuw bedrijfspand. De dynamische importeur van zachte fruitsoorten zoals aardbeien, bramen
en tomaten groeit al jaren achtereen. Op haar nieuwe stek in Breda kan zij voorlopig weer doorgroeien, de processen
verbeteren en milieuvriendelijker werken.
De nieuwe bedrijfslocatie van Wilko Fruit ligt op bedrijventerrein Heilaar-
Noord in Breda. Hier kocht Wilko Fruit twee kavels, om hierop een bedrijfshal
met kantoor te laten bouwen van in totaal zo’n 9.500 m². De begane grond
bedraagt ongeveer 8.500 m²; de kantoorverdieping en mezzanine omvatten
samen ruim 1.000 m². De kavels bieden bovendien ruimte voor parkeren en
ontsluiting. Het pand en de inrichting van het omliggende terrein werden gerealiseerd
door Willy Naessens Industriebouw.
GRONDVERBETERING
Voorafgaand aan de bouw verbeterde Willy Naessens eerst de kwaliteit van
de grond onder het toekomstige gebouw. Zij versterkte de draagkracht en
fundeerde op staal. Vervolgens werd de constructie opgetrokken in betonskeletbouw.
“Het ontwerp, de engineering en de productie zijn geheel in
eigen beheer uitgevoerd”, vertelt Herman Wijgerse, bouwplaatsmanager
van Willy Naessens. “25 vrachtwagens per dag hebben de betonelementen
94 | STEDENBOUW.NL

Bedrijfspand Wilko Fruit Breda
vanuit ons moederbedrijf in België naar Breda getransporteerd. Twee
ploegen hebben op de bouwplaats de elementen gemonteerd.”
HYBRIDE CONSTRUCTIE
De totale constructie bestaat uit beton en staal. De wanden zijn opgebouwd
uit gladde betonwanden, silex beton en sandwichpanelen; het
dak uit kanaalplaten en TT-dakelementen. Wijgerse: “Met de combinatie
van betonnen dakliggers en TT-elementen kan snel een kwalitatieve dakconstructie
worden gerealiseerd, geschikt voor grote overspanningen.
De elementen zijn gemakkelijk handelbaar en zelfdragend.”
GEVELS EN VLOEREN
De kozijnen, puien, vliesgevels en luifel zijn rondom afgewerkt met een
omranding van 4 mm dikke aluminium composiet. Deze geeft de plint van
het gebouw een fraaie uitstraling. Daarboven bestaan de gevels uit grijze
sandwichpanelen. De vloeren van de mezzanine en de kantoorvloeren
zijn uitgevoerd in kanaalplaten met een betonnen druklaag. Waar nodig
werd hierin vloerverwarming aangebracht. Enerzijds om te verwarmen,
anderzijds om condensatie van de onderlinge koelcellen tegen te gaan.
IN HOOG TEMPO
“De totale betonconstructie met een grondoppervlak van 9.500 m² werd in vijf
weken gemonteerd”, vertelt Wijgerse. “Dat betekent dat er ongelooflijk snel is
gewerkt. Op dit moment verkeren we in het afbouwstadium. Dat is ook nodig,
want in mei start voor Wilko Fruit het hoogseizoen. Voor ons – Willy Naessens
– betekent dat vooral goed managen en coördineren. We werken met vaste
onder- en nevenaannemers, zoals de installateurs en de leverancier van de vijf
grote koelcellen. Deze werken geheel zelfstandig en volgens planning. Ik ben
er om te bewaken dat iedereen zich aan de gemaakte afspraken houdt. In dat
geval gaan we begin mei opleveren, inclusief de infrastructuur en de bestrating
rondom het pand en de fietsenstalling.” ❚
Nieuwbouw distributiecentrum
Wilko Fruit te Breda
Bouwinfo
Opdrachtgever Wilko Fruit Vastgoed bv, Breda
Aannemer Willy Naessens, Nieuwkuijk
Constructeur: Tijn Balk, Nieuwkuijk
Architect Architektenburo De Jonge Tilburg bv, Kats
Installateur Den Doorn, TES, Van Kempen Tiel
Bouwperiode mei 2018 - mei 2019
Hardeman | van Harten levert en
monteert stalen dak- en wandbeplating
voor diverse uiteenlopende projecten.
Of het nu gaat om een kleine loods of
een groot distributie centrum, wij zijn
gespecialiseerd in beide.
dé specialisten
in dak- en wandbeplating
www.hardeman-vanharten.nl
Volg ons ook via F
UTILITEITSBOUW
AGRIBOUW
RENOVATIE
T 0318 46 15 51 | E info@hardeman-vanharten.nl
STEDENBOUW.NL | 95

Balkonbeglazing
Tekst | Jan-Kees Verschuure Beeld | Solarlux
BALKON- EN SCHUIFWANDSYSTEMEN
OP MAAT VAN DE MARKT
Opdrachtgevers in de bouw vragen steeds vaker co-makerschap van bouwpartners, in ontwikkeling en engineering.
Bij Solarlux, gespecialiseerd in de ontwikkeling en productie van vouwwanden, serres, tuinkamers, balkonbeglazing en
schuifsystemen is maatwerk altijd standaard, zegt accountmanager André Jansen. “Wij zijn een systeemhuis dat alles
regelt, van R&D tot montage. Maatvoering, materialisering en montagewijze worden op de wensen van de klant en zijn
partners afgestemd.”
Schuifsysteem SL23 balkonbeglazing.
De organisatie van Solarlux Nederland is volledig gericht op de gebruiker, of
dat nu een ontwikkelaar, architect, woningcorporatie, aannemer of particulier
is, zegt Jansen. “Hun wensen en eisen zijn altijd het uitgangspunt. Onze
fabriek in Duitsland, die slechts een uur over de grens staat in Melle bij Osnabrück,
kan op maat produceren. Wat de balkonsystemen betreft zelfs modulair
indien gewenst, zoals bij de Piazzaflat in Gorinchem. In dit geval is de
balkonbeglazing onderdeel van de 'tweede gevelhuid', die in zijn geheel voor
'In alle gevallen verzorgen
wij zelf de montage'
een groot deel van de reductie in energieverbruik staat. In Ulft bouwden wij
bijvoorbeeld een zestigtal serres die een grote bijdrage leveren aan het passiefhuis-concept
van de opdrachtgevende woningcorporatie. De op het zuiden
gerichte, ongeïsoleerde serres vormen in deze een thermische buffer. In alle
gevallen verzorgen wij zelf de montage. Hiermee leveren wij niet alleen een
bijdrage aan de gebruikerswensen, maar ontzorgen wij ook de aannemer.”
OPLOSSINGEN VOOR HOOGBOUW
Opdrachtgevers en architecten gaan steeds meer direct naar de productoplossing
die zij zelf wensen, en komen als zodanig bij Solarlux terecht. “Het
balkonsysteem SL 25 is op maat te produceren en uit te voeren in volglas of
met een aluminium frame. Het schuifsysteem SL 23 is dankzij de glasdikte tot
17 mm prima toepasbaar voor hoogbouw met extra windbelasting.” Door de
toename van het bouwvolume in Nederland worden prefab montage en snel-
96 | STEDENBOUW.NL

Balkonbeglazing
Serres project Ulft. (Beeld: Thea van den Heuvel)
heid van bouwen steeds belangrijker. “Steeds vaker worden wij gevraagd naar
systemen met een volledige verdiepingshoogte of een robuustere uitvoering
van hetzelfde concept.” Dat doet Solarlux met een eigen R&D in Duitsland
die volledig vraaggestuurd kan opereren. “Voor de bijzondere hoogbouwappartementen
van The George en Valley aan de Zuidas ontwikkelden wij unieke
vouwwandconcepten, met een zeer hoge wind- en waterdichtheid. Voor de
luxe huurappartementen van Boston in Amsterdam hebben wij een montageoplossing
bedacht die voor de aannemer een veelvoud opleverde van het
bedrag aan meerkosten. Wij leveren als ontwikkelend specialist graag een
bijdrage aan de innovatie van de gehele bouwkolom.” ❚
Modulaire balkonbeglazing Piazzaflat Gorinchem. (Beeld: Emile Willems)
ANZ_BF_Stedenbouw_197x130_ISOv2.indd 1 20.03.19 11:07
STEDENBOUW.NL | 97

Circulair bouwen
Tekst | Jan-Kees Verschuure Beeld | Cojan van Toorl
‘VORMGEVEN AAN CIRCULAIRE
AMBITIE MET DNA VAN
MODULAIRE BOUWER’
De bouw- en vastgoedsector is grootgebruiker van primaire
grondstoffen en verantwoordelijk voor een groot deel van de
CO 2
-uitstoot en de afvalproductie. Producent van modulaire
bouw Jan Snel heeft mede hierom de ambitie uitgesproken om
binnen enkele jaren volledig circulair te produceren. “Hergebruik
zit in ons DNA van modulaire bouwer. We gaan onze processen
nu doorlichten om inzichtelijk en kwantificeerbaar te maken
waar in de keten wij nog meer stappen kunnen zetten”, zegt
projectleider circulariteit Jeroen Sheilds.
Circulariteit implementeren van productie- tot gebruiksfase.
98 | STEDENBOUW.NL

Circulair bouwen
Dat kunnen grote stappen zijn, als je het voorgaande
goed beschouwt. Circulariteit betreft namelijk
niet alleen hergebruik van grondstoffen, maar
een productieketen waarin volledig circulair wordt
geopereerd. Sheilds: “Dat houdt in dat het streven
is naar een nul-afvalbeleid toe te werken en alle
materialen opnieuw in te zetten, en dat wij in de
nabije toekomst circulair willen gaan produceren
en bouwen. In essentie doen wij dat al binnen de
levensduur van onze verhuurbare eenheden. Modulaire
bouw is in aanleg circulair en heeft een sterk
repetitief karakter, maar als je de gebruikte materialen
kwantificeerbaar maakt, zou je materialen als
beton of hout bijvoorbeeld kunnen hergebruiken
in nieuwe modulaire eenheden. Wanneer die herbruikbaar
zouden zijn in de eigen keten, heb je een
win-winsituatie voor het milieu, de klant en voor
Jan Snel. Wij zoeken naar zogenoemde 'hotspots' in
onze keten waarmee wij op korte termijn resultaat
kunnen boeken. Isolatiemateriaal is een ander goed
voorbeeld. Wij besparen zodoende op grondstoffen
en afvalverwerking en zorgen voor waardebehoud
voor klant en milieu. Als hoofdaannemer van projecten
in onder meer zorg, onderwijs, woning- en
utiliteitsbouw kunnen wij deze ambitie goed vormgeven,
ook richting onze toeleveranciers.”
ECOCHAIN
Om deze ambitieuze plannen inzichtelijk te maken,
is Jan Snel gestart met de implementatie van
Ecochain, een resultaatgericht platform dat bedrijven
stimuleert om in alle fases van het productieproces,
het bouwproces en de gebruiksfase circulariteit
na te streven, door middel van toetsing
van producten en processen op onder meer CO 2
-
uitstoot, afvalverwerking en MKI-score (milieukosten-indicator).
Ecochain is een R&D-gestuurde
organisatie met de insteek 'welvaartsbehoud' te
'Wij zoeken naar
'hotspots' in onze
keten waarmee
wij op korte
termijn resultaat
kunnen boeken'
realiseren voor de volgende generaties, alsmede
ketentransparantie. De modulair bouwer uit Montfoort,
in staat om 'plug & play' te produceren, start
in samenwerking met Ecochain voorlopig met het
analyseren van twee modulaire bouwtypen. De
belangrijkste doelstellingen zijn het analyseren
van de levensloopcyclus en het kwantificeerbaar
maken van de milieu-impact en circulariteit van
de gebruikte materialen in het productieproces en
de constructies. “Dan pas zetten wij vervolgstappen”,
aldus Sheilds. Jan Snel wil niet alleen units
hergebruiken, maar ook volledig circulair bouwen.
“Uiteindelijk is het doel de milieufootprint van de
gehele keten inzichtelijk te krijgen. En daarmee
vervolgstappen te zetten om onze units circulair te
maken, middels onder meer een circulaire inkoop
en circulair design. Dat zou kunnen betekenen dat
ons gehele productieproces tegen het licht wordt
gehouden. Van daaruit bekijken we de vervolgstappen
met het oog op circulariteit, op basis van
andere materialen, toepassingen en demontabele
constructies.” Een revolutie in bouwland, ook voor
'hergebruikers' met het DNA van Jan Snel. ❚
'Modulaire bouw is in essentie circulair'.
STEDENBOUW.NL | 99

Jan Snel staat
voor snel, modulair
en circulair bouwen
Jan Snel bouwt snel, modulair en circulair: gebouwen worden
gebouwd in de fabriek, geplaatst op locatie en na gebruik,
gedemonteerd en hergebruikt. Nu wil Jan Snel een stap verder gaan.
We willen niet alleen de units hergebruiken, maar volledig circulair
bouwen. Een belangrijke stap is een circulair design waarbij gebouwen
zo worden ontworpen, dat we alle materialen later kunnen hergebruiken
in nieuwe gebouwen. Samen met onze klanten en leveranciers willen we
de stap maken naar een circulair gebouwde omgeving.
Dat is onze ambitie voor de komende jaren.
KIJK VOOR MEER INFORMATIE
OP WWW.JANSNEL.COM

Circulair bouwen
Tekst | Jan-Kees Verschuure Beeld | RGS
‘DE TOEKOMSTIGE WINST ZIT IN
DAADWERKELIJK HERGEBRUIK’
Veel sloopbedrijven zien circulariteit als een belangrijke drager van hun businessmodel. Zaak is om hergebruik van bouwmaterialen
te integreren in de bouwketen en vooruit te schuiven in de bedrijfsvoering, zegt Hans Nijkamp van circulair
sloopbedrijf RGS. “Waar geïnnoveerd wordt in de samenwerking zie je resultaten, zoals in de keten van New Horizon
Urban Mining. Er wordt al heel veel gerecycled, maar de inhoudelijke groei zit in daadwerkelijk hergebruik.”
'Eerst zorgvuldig strippen; dan pas tegen de vlakte'. (Beeld: Albert van de Maat)
Circulariteit is vaak al uitgangspunt op projectniveau,
enkelvoudig hergebruik is een druppel op
de gloeiende plaat. “Het herhalen van processen
en het creëren van volume is essentieel”, zegt
Nijkamp. “Met New Horizon als opdrachtgever
voeren wij twee grote transformatieprojecten uit
in Hoofddorp en Diemen, betreffende meerdere
kantoorpanden. Daar wordt bijvoorbeeld een innovatieve
machine gebruikt van een derde partij,
die betonpuin kan terugbrengen tot de grondstoffen.
Er gebeurt al heel veel met recycling
en betongranulaat, dit zijn de echte innovaties.
98% van onze sloopmaterialen wordt gerecycled,
op het gebied van daadwerkelijk hergebruik
valt nog veel te winnen. Wij werken in principe
tekens op dezelfde wijze: eerst zorgvuldig strippen,
dan tegen de vlakte. Kabelgoten en houten
kozijnen zijn bijvoorbeeld heel goed opnieuw te
gebruiken, zoals wij zelf ook doen in ons pand
in Rijssen.”
INSERT
Op dit gebied moeten nog grote, branche-brede
stappen worden gemaakt, aldus Nijkamp. “Het is
eigenlijk hetzelfde proces als de plastic zak bij de
supermarkt: er moet een bewustzijnsverandering
komen. Goed voorbeeld doet goed volgen, en dan
volgt de gehele branche. Duurzaam zal iedereen zich
graag noemen, want het wordt immers gevraagd.
Maar duurzaam zijn met elkaar, en dan ook nog circulair,
vraagt nieuwe vormen van samenwerking –
niet meer gericht op meer verkopen, maar op 'nieuw
gebruiken'. Wij zijn onderdeel van de stichting Insert,
een marktplaats waarop een aantal sloop-, infra- en
groenbedrijven onder meer een investeringsfonds
opzetten om slagkracht te creëren. Verder zijn wij
ook gewoon een ervaren landelijke partij die al
zestig jaar bestaat, met een landelijke dekking. Wij
zien uit naar opdrachtgevers met ideeën, want ook
vastgoedeigenaren en -gebruikers zijn een belangrijk
onderdeel van de groeiende circulaire economie.” ❚
Hans Nijkamp.
STEDENBOUW.NL | 101

Industrievloeren
Tekst | Roel van Gils Beeld | Twintec
Drie decennia ervaring in
voegloze vloeren
Met meer dan 30 jaar ervaring in voegloze/naadloze staalvezel gewapende vloeren kan Twintec zich met recht een
specialist noemen op dit gebied. Op jaarbasis realiseert Twintec wereldwijd meer dan 4 miljoen m² aan ecologisch verantwoorde
vloeren. De vloerenspecialist zet nadrukkelijk in op het verduurzamen van industrievloeren. Marieke Pitlo van
Twintec Nederland bespreekt de verschillende mogelijkheden met ons, evenals de vooruitgang op ecologisch gebied.
DC Wehkamp Zwolle.
“Een op maat gemaakte, ecologisch en duurzaam
verantwoorde vloer realiseren conform
onze Design, Build en Guarantee filosofie, is in
alle situaties het uitgangspunt”, begint Pitlo.
“Onze eigen Research & Engineering afdeling
stemt het vloerontwerp volledig af op de wensen
van de klant, binnen de kaders en mogelijkheden
van het betreffende gebouw. Waar nodig laten
we het niet na om vernieuwende technieken en
toepassingen uit te werken. Met goed opgeleide
medewerkers, de nieuwste machinetechnologie,
een ervaren project-bouwmanagement en logis-
102 | STEDENBOUW.NL

Industrievloeren
tieke vaardigheden zetten we vervolgens onze
woorden om in daden. Tot slot zijn opdrachtgevers
met Twintec jarenlang verzekerd van een
kwalitatieve vloer. We bieden een hoog servicelevel,
ook na het opleveren van de vloeren, met
een 10-jarige verzekerde garantie.”
TWINTEC IN ONTWIKKELING
In de basis onderscheidt Twintec een viertal
vloertypen. Pitlo: “De Freeplan is een relatief
standaard staalvezel gewapende, voegloze vloer.
Met Twinplan bieden we een vergelijkbare staalvezel
gewapende, voegloze vloer maar dan met
een hoge vlakheidsnorm. In de Twintec Ultimate
combineren we de eigenschappen van zowel
traditionele wapening als staalvezels met als
resultaat een 100% naadloze en vlakke vloer.
De FreeplanXT tot slot is de ideale vloer voor
buitentoepassingen. We zijn voortdurend bezig
met het finetunen en doorontwikkelen van
onze vloeren, ook op ecologisch vlak. In het licht
daarvan is onze Research & Engineering afdeling
op dit moment bezig met de ontwikkeling
van de Twintec Eco, een industrievloer waarin de
gebruikelijke staalvezels worden vervangen door
een hergebruikt product, de Twincon vezel. Het
betekent een revolutie in de verlaging van de
CO 2
-footprint. De productie van de Twincon vezel
verbruikt maar 5% van de energie ten opzichte
van eenzelfde productie met traditionele staalvezel,
zodat we op milieutechnisch vlak enorme
stappen kunnen maken. Twintec Eco wordt momenteel
uitvoerig getest en naar verwachting
later dit jaar geïntroduceerd.”
LICHTREFLECTIE
De Twintec Plus is in feite ook een ontwikkeling in
het kader van het verlagen van de CO 2
-footprint
en geschikt voor zowel bestaande als nieuwe vloeren.
“Met deze behandeling kunnen we een oude
vloer weer een nieuw uiterlijk geven. We slijpen
een microscopisch laagje van de toplaag af en bewerken
de toplaag met een milieuvriendelijke en
stofbindende vloeistof. Deze vloeistof dringt diep
door in de betonvloer en zal een actieve binding
aangaan met de vrije kalkdeeltjes in de vloer. Het
resultaat is een betere verdichting en een hardere
toplaag, antislip conform DIN 51131, die tevens de
water- en olieopname met 90% reduceert. Twintec
Plus vereenvoudigt het onderhoud en reinigingsproces
en is ook een duurzame oplossing omdat
het procedé gebruik maakt van de reeds aanwezige
componenten in de betonvloer. De vloer zal na
dit proces helemaal stofvrij worden. Twintec Plus
is beschikbaar in vijf glansgraden. Door de hoge
lichtreflectiewaarden is minder verlichting nodig,
zodat het energieverbruik daalt. Ook dat is weer
gunstig voor de CO 2
-uitstoot.”
De beste vloer voor ieder gebouw en dan bij voorkeur
op een zo ecologisch mogelijk manier realiseren,
dat is waar Twintec voor staat. Niet alleen in
Nederland, maar over de hele wereld. ❚
'We zijn voortdurend bezig met het
finetunen en doorontwikkelen van onze
vloeren, ook op ecologisch vlak'
Twintec Nederland
De staalvezelspecialist in industrievloeren
tel: 0345 532 878 - www.twintec.nl - info@twintec.nl
Twintec PLUS ®
Een duurzame oplossing
Meer informatie? Neem contact met ons op!
Build
Design
Guarantee
advertentie industrievloeren Maart.indd 1 27-3-2019 13:20:55
STEDENBOUW.NL | 103

Liftkeuringen
Tekst | Jan-Kees Verschuure Beeld | Aboma
Liftkeuringen in de praktijk:
‘VEILIGHEID GEBRUIKER BOVEN ALLES’
Europese richtlijnen, strengere regelgeving: ook de liftbranche heeft ermee te maken. Maar wat te doen met bestaande
liften? Toets je die volgens oude of nieuwe normen? Stedenbouw ging op stap met de liftinspecteurs van Aboma. Doel:
het toetsen en keuren van twee liften na een renovatie in Haarlem. “Op de kooiconstructie uit 1970 na is hier nagenoeg
alles vervangen”, vertelt Manager Liften Bert Huisman tijdens de keuring. “Wij doen geen concessies aan de veiligheid,
dat is immers onze corebusiness.”
Hoe zit het precies? Twee tractieliften met machinekamer
in een galerijflat uit 1970 in Haarlem-
Schalkwijk zijn los van elkaar in elk een maand tijd
uitgebreid gemoderniseerd. Wij treffen Huisman en
medewerkers van de uitvoerend aannemer bij de
oplevering en keuring van de laatste lift, terwijl de
monteurs de laatste puntjes op de ‘i’ zetten. Huisman,
een ervaren inspecteur van keuringsinstantie
Aboma, houdt nauwkeurig het afrondingsproces
bij. “Wat je hier ziet, is de ingebruiknamekeuring
na wijziging van een lift, feitelijk de beoordeling
van nieuwe onderdelen in een oudere liftinstallatie.
In principe niets nieuws voor ons, maar telkens
weer anders, afhankelijk van de bouwperiode van
de lift en het aantal aanpassingen.” Toen in 1950
de eerste Nederlandse liftnorm werd gepubliceerd,
was er een geheel ander bewustzijn. “Lees: er is
veel verbeterd. Geleidelijk zijn wij overgegaan
naar de Europese norm EN 81-20 voor tractieliften,
waardoor liften en onderdelen nu overal in de
EU aan hetzelfde veiligheidsniveau voldoen. Normen
worden regelmatig aangescherpt om nieuw
toegepaste technieken afdoende te kunnen blijven
controleren.”
TOETSING OP ONDERDELEN
Hoe keur je nu een lift uit 1970 waarvan op de
stalen kooiconstructie na de meeste onderdelen,
van elektromotor en bekabeling tot deuren en
bediening, zijn vervangen? Huisman: “Zo'n lift
moet minimaal voldoen aan de vervaardigingsvoorschriften,
nieuwe onderdelen aan de laatste
regelgeving. Wij toetsen na moderniseringen of
herstelwerkzaamheden of de hijsinrichting, snelheidsbegrenzer,
vanginrichting, aandrijving en
besturing en kooiafsluiting, alsmede de bouwkundige
aansluitingen conform de huidige normen
veilig en correct zijn. Tevens doen wij tijdens de
keuring een proef waarbij de lift wordt overbelast
tot 125% van de nominaal toelaatbare last.”
Als het goed is, verhogen nieuwe onderdelen het
veiligheidsniveau ten opzichte van de vervaardigingsvoorschriften.
“Op die manier is altijd het minimaal
vereiste veiligheidsniveau gegarandeerd;
we gaan daarbij voor het hoogst haalbare. Wij
doen geen concessies aan de veiligheid, dat is im-
mers onze corebusiness. Uiteraard wel binnen de
grenzen van de opdracht die de uitvoerder heeft
gekregen: wij eisen geen 'state-of-the-art'.”
ONDERHOUDSMONTEUR
Aboma heeft zeker oog voor de praktijk en staat
in nauw contact met de uitvoerder, zegt Huisman.
“Met als doel het werk van de betreffende uitvoerder
te toetsen aan de regelgeving.” In sommige
gevallen moet de renovatie-opdracht worden
uitgebreid. “Pas dan keuren we de lift voor
ingebruikname. Dat is soms lastig – ook voor de
opdrachtgever, maar liftonderhoudsbedrijven kennen
de praktijk en de veiligheid is voor hen van
even groot belang.” Relatief gezien kent de liftbranche
zelfs meer incidenten tijdens onderhoudswerkzaamheden
dan tijdens dagelijks gebruik, aldus
Huisman. De inspecteur van dienst opent ter
illustratie een verdiepingsdeur om de bovenzijde
van de liftkooi te laten zien, met daarop een nieuw
aangelegd werkplatform voor de monteur. “Kijk,
dat is nu één van de vele verbeteringen door de
jaren heen. En de monteur heeft op de kooi een
bedieningspaneel waarmee hij altijd de lift kan
stilzetten, wanneer die toch onverwachts in beweging
mocht komen.”
'De keuringsinstantie heeft oog voor
de praktijk en staat in nauw contact
met de uitvoerder'
'Er is overduidelijk veel aan veiligheidskwaliteit gewonnen sinds de invoering van de liftnorm in 1950'.
104 | STEDENBOUW.NL

6
Liftkeuringen
HOOGST HAALBARE VEILIG-
HEIDSNIVEAU
Er is overduidelijk veel aan veiligheidskwaliteit
gewonnen in de jaren sinds de invoering van de
liftnorm, zoals de vereiste volledige kooiafsluiting,
spreek-luistervoorzieningen en opwaartse vanginrichting
(waardoor de lift niet tegen het dak kan
'botsen'). “Dat zit hier allemaal in; op het gebied
van displays en comfort is eveneens veel verbeterd,
maar er wordt zeker ook aan de veiligheid
van onderhoudsmedewerkers gedacht”, benadrukt
Huisman. “Dat is belangrijke winst.” De gerenoveerde
liften in de galerijflats zijn schoon en
comfortabel, maar vooral functioneel en degelijk
uitgevoerd. “Constructie en techniek, Arbo-gerelateerde
zaken, toegankelijkheid voor mindervaliden,
dat wegen wij allemaal mee. Aboma keurt
altijd volgens het hoogst haalbare veiligheidsniveau,
waarbij de inspecteur indien nodig mag
terugvallen op de voor deze lift geldende oudere
norm. Er is dus een marge, maar wij zullen nooit
een lift goedkeuren waarvan wij niet zeker zijn”,
zegt Huisman. “Je ziet hoe ver we daarin gaan:
voor het oog van de gebruiker zijn dit zelfs volledig
nieuwe liften te noemen.” ❚
De monteur heeft op de kooi een bedieningspaneel waarmee hij altijd de lift kan stilzetten.
Keuren voor
5
7
4
8
3
2
1
2020
9
10
12
11
KEURMERK
Aboma bv
Maxwellstraat 49 a
6716 BX Ede
Een veilige lift is een gekeurde lift!
Postbus 141
6710 BC Ede
T 0318 691920
info@aboma.nl
www.aboma.nl
DUURZAAM BOUWEN
AAN VEILIGHEID EN KWALITEIT.
STEDENBOUW.NL | 105

Duurzaam renoveren
Tekst | Jan Mol Beeld | Delabie
Waterbesparing in publieke
gebouwen dankzij de juiste kranen
Zolang we zelf de rekening gepresenteerd krijgen voor ons waterverbruik, zijn we ons bewust van de noodzaak van waterbesparing.
Inmiddels is er in elk huishouden wel het besef dat we verantwoord moeten omgaan met ons drinkwater.
Logisch, want slechts 3% van het op de wereld aanwezige water is ook echt drinkbaar.
Deutsches Haus in Hô-Chi-Minh-City. (Beeld: Tom Jansen)
106 | STEDENBOUW.NL

Duurzaam renoveren
Heel anders staat het ervoor met het waterverbruik
in publieke gebouwen. We komen daar
als passant en hebben geen idee hoeveel water
er in totaal, door iedereen verbruikt wordt.
Eventuele gebreken en lekken in de waterinstallatie
worden er minder snel geconstateerd, met
verspilling als gevolg. Maar liefst 40% van het
gebruikte water stroomt gewoon weg. Gelukkig
zijn daar inmiddels duurzame oplossingen voor.
Het Franse merk Delabie staat aan de basis van
professionele waterbesparing.
EEN ECOLOGISCHE BENADERING
Delabie werkt mee aan een ecologische benadering
van gebouwen volgens de milieumerken HQE,
BREEAM, LEED, DGNB, et cetera. Door optimalisatie
van het debiet en het onderbreken en controleren
van de looptijd van kranen kan het water- en
energieverbruik worden beperkt. Delabie heeft
speciaal voor de utiliteit zelfsluitende mechanische
en elektronische kranen ontwikkeld, waarmee
ruimschoots de prestaties overtroffen worden
die staan beschreven als hoogste standaard
bij keurmerken als WELL, WEPLS, EU Ecolabel,
European Water Label, enzovoort. Deze keurmerken
beschrijven met name huishoudelijk gebruik.
Met de kranen van Delabie echter behaalt ook de
utiliteit de allerbeste resultaten als het om deze
keurmerken gaat.
Delabie Binoptic Haut kraan. Deze kraan in een hoge versie is geschikt voor combinatie met
halfinbouw- of opzetwasbekkens. De tijdloos strakke vorm kon de jury van de Duitse Design Council
overtuigen, die het de German Design Award 2019 toekende met de vermelding ‘Winner'.
'Maar liefst 40% van het gebruikte
water in publieke gebouwen stroomt
gewoon weg'
DRIE PIJLERS VOOR HET
BESPAREN VAN WATER
Waterbesparing realiseren in publieke ruimten
rust op drie pijlers. Deze zijn: een beperkt debiet,
onderbroken gebruik en een gegarandeerde automatische
zelfsluiting. Voor een maximale controle
op het waterverbruik levert Delabie kranen met
een beperkt debiet tot 1,5 liter per minuut voor
de wastafel en 6 liter per minuut voor de douche.
Daarmee beschikken Delabie kranen over de laag-
ste debieten ter wereld. Verspilling en nalatigheid
van de gebruiker worden tenietgedaan door het
onderbreken van de waterstraal en een automatische
sluiting. De wastafelkranen sluiten automatisch
na 7 seconden. De urinoirspoeling van 3
seconden en de 'massamodus' op de elektronische
urinoirkranen zijn goede voorbeelden van optimalisatie
van het watervolume.
DELABIE IS ALTIJD DICHTBIJ!
Sinds 2009 is Delabie actief in Nederland. Destijds
begonnen met één man, Ton van Dorst, is Delabie
in Nederland door de jaren heen uitgegroeid tot
een sterk team van 5 man. Opboksen tegen gevestigde
waarden in tijden van economische crisis
was niet altijd eenvoudig. Delabie merkt vandaag
de dag echter dat de Nederlandse markt oor heeft
voor een sterk merk met expertise. Eind 2018 heeft
Delabie beslist dit team nog eens extra te gaan
versterken. Ton van Dorst, Carl van Wietmarschen
en Frank Laumen verwelkomden hun nieuwe collega’s
Vincent van Wijck en Michiel van Bree met
een warm hart. Daarmee is Delabie altijd dichtbij,
voor het juiste advies en de beste producten.
Het team van Delabie staat voor u klaar. Van links naar rechts: Frank Desmet, Michiel van Bree, Carl
van Wietmarschen, Frank Laumen, Ton van Dorst, Michiel van Wijck en Bart Defraeije.
IN DE SPOTLIGHT: DEUTSCHES
HAUS IN HÔ-CHI-MINH-CITY
In het nieuwe ‘Trends by Delabie’ magazine wordt
melding gemaakt van het nieuwe gebouw van het
Duitse consulaat in Hô-Chi-Minh-City, in Vietnam.
Dit gebouw is een toonbeeld van duurzaamheid en
mocht een LEED Platinum certificaat ontvangen,
alsmede een DNBG Gold certificaat voor High Quality
Environmental Standard. Mede dankzij de inzet
van Delabie kranen konden deze certificaten gehaald
worden, dankzij de enorme waterbesparing.
Iets waar Delabie met recht trots op mag zijn. ❚
STEDENBOUW.NL | 107

Project Woningbouw
Plaats
Tekst | Liliane Verwoolde Beeld | K_Dekker bouw & infra
‘Het oude karakter van de voormalige
fabriekshal is in ere hersteld’
Een complex met historie
Het H-Park in Hilversum is een stek met historie. Hier waren klinkende namen gehuisvest zoals Nivea, NOS, Hoge school
van de Kunsten en het Omroepmuseum. Maar op dit moment staan de gebouwen in het park leeg en ondergaan ze een
grote renovatieslag. Met behoud van haar industriële look wordt het park omgeturnd tot een plek waar wonen, werken
en ontspannen in elkaar overvloeien.
K_Dekker bouw & infra begon haar werk door een
gebouw te slopen en twee gebouwen, die samen
de letter ‘H’ vormen, te strippen. Daarbij kwamen
schitterende gevels, hoge plafonds en industriële
stalen raamwerken tevoorschijn. Daarna was het
tijd voor de wederopbouw. Het vernieuwde H-Park
biedt 9.500 m² kantoorruimte, 33 woon-/werkunits
en 36 shortstay-woningen. De twee hoofdgebouwen
worden verbonden door een atrium.
INDUSTRIËLE UITSTRALING
Van het grootste hoofdgebouw – met een vloeroppervlak
van zo’n 10.000 m² – is de buitenschil
al gereed. De slecht geïsoleerde aluminium platen
hebben plaatsgemaakt voor de oorspronkelijke uitstraling.
Metselwerk en betonelementen zijn aangeheeld
en geschilderd. 600 kozijnen, speciaal voor
het H-Park ontworpen, maken dat het oude karakter
van de voormalig fabriekshal in ere wordt hersteld.
De isolatie is aan de binnenkant aangebracht.
FLEXIBILITEIT
“De uitvoering van de renovatie vraagt nogal wat
flexibiliteit”, bekent Hans Dekker, uitvoerder van
K_Dekker bouw & infra. “De uitvoering was al in
een vergaand stadium, toen de wensen van de
huurders doorkwamen. Dit resulteerde in een flinke
reeks wijzigingen. Zo kreeg de verdieping die bestemd
was voor short stay later een kantoorfunctie.
Dit vroeg om een akoestisch plafond, waarvoor
een laklaag met een hogedrukspuit moest worden
verwijderd. Het gaat nooit om grote aanpassingen,
maar bij elkaar zorgt het voor veel extra werk.”
LOGISTIEKE UITDAGINGEN
De groene omgeving doet vermoeden dat er volop
ruimte is rondom het complex. In werkelijkheid
zijn de toegangswegen smal en bochtig. Dat bemoeilijkt
de aanvoer van de bouwmaterialen.
“We hebben net de eerste palen geplaatst van het
atrium”, vertelt Dekker. “Hierop komen de stalen
spanten met lengtes van 10 meter. Het transport
hiervan wordt een forse uitdaging.”
'De gevelelementen zijn speciaal
voor H-park ontwikkeld'
108 | STEDENBOUW.NL

H-Park Hilversum
'De twee hoofdgebouwen worden
verbonden door een transparant atrium'
Van de nabije bewoners vraagt het project vooral
begrip en geduld. Ze hebben eerst een half jaar
naar het geluid van de sloophamer geluisterd en
sindsdien alweer een jaar naar de bouwgeluiden.
Dekker: “Met nieuwsbrieven en inloopmomenten
informeren we de bewoners over wat komen gaat.
Dat neemt niet weg dat we overlast veroorzaken,
met name door al het vrachtverkeer dat door de
woonwijk richting de bouwplaats rijdt.”
SOUTERRAIN MET LICHTINVAL
Maar hoezeer K_Dekker bouw & infra zich ook inzet,
de boorgeluiden in de kelder waren niet voor
de poes. “Om de kelder onder het grote gebouw
te voorzien van natuurlijke lichtinval is de grond
rondom de kelder weggegraven. ›
STEDENBOUW.NL | 109

H-Park Hilversum
Vervolgens hebben ramen en nieuwe installaties
de verdieping geschikt gemaakt voor horeca. Dit
vroeg echter wel om grote sparingen in het beton.
Dit ging gepaard met geluid waar niemand
omheen kon.”
PROJECT VAN NAAM
“Toch is het voor ons een prachtproject”, vervolgt
Dekker. “De samenwerking met de opdrachtgever
is goed; bij wijzigingen onderzoeken we samen de
mogelijkheden. We hebben ook de opdracht voor
de inrichting van het park gekregen. We hebben
hiervoor speciale infravakmensen die dat stuk
uitstekend voor hun rekening kunnen nemen. En
ten slotte is het een project van naam; daar wil je
graag je naam aan verbinden.” ❚
Bouwinfo
Opdrachtgever
Re De Velopment BV, Amsterdam
Ontwerp
ZZDP architecten, Amsterdam
Constructeur
Bouwadviesbureau Strackee, Amsterdam
Aannemer
K_Dekker bouw & infra
Installaties
Alfatech, Amersfoort (E), BLR - Bimon B.V.,
Montfoort (W)
Buitengevelkozijnen
J.M. van Delft & Zn
Bouwsom bouwkundig
€ 12 miljoen
Bouwperiode
maart 2018 - december 2019
Projectinfo
Luxe geprefabriceerde badkamers
Toen architect Rienk Klaassen Portisa benaderde om mee te denken over de badkamers
in de short stay huurappartementen, hield deze rekening met een krap budget. Maar het
tegendeel bleek waar. “Ze wilden echt iets moois”, vertelt Frederike Cernoia, directeur
van Portisa. “Het definitieve ontwerp heeft een luxe gevelafwerking, fraaie wandmeubelen
– volledig op maat en kleur geproduceerd – en zwarte kranen. Het is sober en
minimalistisch, maar heel chic!”
Portisa is gespecialiseerd in prefab badkamers. Zij produceert eerst het casco van de
badkamers, compleet met wanden, plafonds en vloeren. Vervolgens neemt zij de ambachtelijke
afwerking voor haar rekening. Zij betegelt de wanden en plaatst het sanitair op
een hoog afwerkingsniveau. “De badkamers komen dus compleet afgewerkt aan op de
bouwplaats”, vertelt Cernoia. “Dankzij deze aanpak plaatsten we in fase I 30 units per dag.”
PREFAB BADKAMERS VOOR
PROJECT H-PARK
kdbv.nl
_ veelzijdige bouwers.
K_Dekker bouw & infra,
gaat voor het beste resultaat
Met focus op innovatie en integraal werken, nemen wij van ontwerp
tot realisatie en onderhoud verantwoordelijkheid voor uw project.
Met creativiteit en denkkracht werken wij steeds naar het beste resultaat.
Oudevaart 91, Warmenhuizen
t: 0226 39 16 29 _ e: info@kdbv.nl
www.kdbv.nl
Kaatsbaan 10
4209 AD Schelluinen
(0)183 - 640521
info@portisa.eu
www.portisa.eu
Voor gebruik op coated papier, vlaggendoek en
110 | STEDENBOUW.NL

H-Park te Hilversum
is voorzien van
warmtepompen voor
de verwarming van het
gehele gebouw en voor
de tapwatervoorziening
voor de appartementen.
• 18.000 m 2 kantoorruimte
• 67 werk/woonunits
• 18 werkunits en
shortstay woningen
• Alle ruimtes zijn
voorzien van een A+++
energielabel
Het klimaat
van morgen
vandaag in
het H-Park
BLR-Bimon
Klimaatbeheersing
BLR-Bimon bv
Postbus 72
3417 ZH Montfoort
Aardvletterweg 3A
3417 XL Montfoort
Vakmensen met plezier in hun werk
Verkoop 0348 - 47 22 47
Service 0348 - 47 00 04
info@blr-bimon.nl
www.blr-bimon.nl

H-Park Hilversum
Tekst | Liliane Verwoolde Beeld | Aschwin Snel Fotografie
Klimaatbeheersing
H-Park Hilversum
Een belangrijk onderdeel van de renovatie van H-Park zijn de vernieuwing
en verbeterde isolatie van de buitenschil en de aanleg van milieuvriendelijke
installaties. Deze ingrepen tezamen maken H-Park gasloos, energiezuinig en
klaar voor de toekomst.
112 | STEDENBOUW.NL

H-Park Hilversum
Het complete installatiewerk in H-Park is in handen
van BLR Bimon Klimaatbeheersing. Zij verzorgt
de vooropname, het complete ontwerp, de
engineering, de afstemming met de andere partijen
en het verloop van de schachten en kanalen.
“We zijn een oude bekende van de opdrachtgever”,
bekent Wim Birkhoff, directeur/eigenaar van
BLR Bimon. “Dat heeft er zeker toe bijgedragen
dat de opdracht onze kant op is gekomen. Maar
we hebben de opdracht ook verdiend. Dankzij
ons deskundige advies is H-Park weer klaar voor
de toekomst.”
AANGEPAST ADVIES
Hiermee doelt Birkhoff op het advies dat al van
tevoren was uitgewerkt om H-Park te verwarmen.
Hierin was gekozen voor een WKO-installatie voor
de verwarming van het gebouw, aangevuld met
een gasgestookte cv-installatie voor de enorme
hoeveelheid warm tapwater. “Voor een gebouw
dat na de renovatie weer 25 jaar mee moet kunnen,
is dat geen goede beslissing”, stelt Birkhoff.
“Daarom hebben we een aangepast advies uitgebracht,
waarin verwarming, comfortkoeling en
tapwater zijn geregeld met warmtepompen. Dit is
voor het milieu én voor de vastgoedeigenaar een
betere beslissing.”
VLOERVERWARMING EN
LUCHTWARMTEPOMPEN
Het aangepaste advies heeft geleid tot een pakket
van energetische maatregelen, waaronder een
nieuwe schil en goede isolatie. Daarnaast wordt
in alle ruimtes vloerverwarming aangelegd, die
het gebouw continu op een basistemperatuur
houdt. Deze manier van verwarmen bespaart de
'Warmtepompen
kunnen een
goed geïsoleerd
gebouw
uitstekend
verwarmen'
eigenaar veel energie. Een luchtwarmtepomp per
ruimte biedt de mogelijkheid om de temperatuur
te finetunen. Hiermee kan de gebruiker naar wens
koelen en verwarmen.
DOORGROEIMOGELIJKHEDEN
“BLR Bimon Klimaatbeheersing heeft alles in eigen
beheer”, vertelt Birkhoff. “We kunnen een project
van dit formaat compleet met eigen mensen uitvoeren.
We beschikken over 120 vakmensen, onder wie
85 monteurs. Om de kennis up-to-date te houden
en het team verantwoord uit te breiden, hebben we
bovendien een eigen bedrijfsschool. Hier kunnen de
mensen doorgroeien naar functies die zij ambiëren,
zoals hoofdmonteur of servicemonteur.”
ENERGIE BUFFEREN
“Warmtepompen hebben hun bestaansrecht bewezen”,
vertelt Davey Heeren, projectleider van
BLR Bimon en verantwoordelijk voor de uitvoering
van het klimaatplan. “Warmtepompen kunnen een
goed geïsoleerd gebouw uitstekend verwarmen. In
het gedeelte waar wonen en werken wordt gecombineerd
is – met ruim 60 badkamers – veel warm
tapwater nodig. De benodigde energie hiervoor
wekken wij op met drie warmtepompen van elk
slechts 30 kW. Om voldoende warm water te kunnen
leveren tijdens de piekmomenten zijn er drie
buffervaten van 2.000 liter per stuk voorzien. Over
de samenwerking en het verloop van het project
is Heeren alleen maar positief. “Alle partners komen
hun afspraken na, waardoor iedereen vlot kan
doorwerken. In navolging van de binneninstallatie,
luchtkanalen en leidingen zijn we half april gestart
met de installatie van de warmtepompen en luchtbehandelingskasten
op het dak. Deze worden getest
en ingeregeld opgeleverd.” ❚
STEDENBOUW.NL | 113

111 NOM-Woningen Bomenwijk Heerhugowaard
Tekst | Patricia van der Beek Beeld | Dura Vermeer
GROENE WONINGEN IN
BOMENWIJK HEERHUGOWAARD
Huurders van woningcorporatie Woonwaard in de Bomenwijk in Heerhugowaard zijn er flink op vooruitgegaan. Na een
intensief verduurzamingstraject, uitgevoerd door Dura Vermeer, zijn hun woningen nu Nul-op-de-Meter (NOM). Dat is
goed voor het milieu én voor hun wooncomfort.
De woningen zijn voorzien van een goede isolatieschil met nieuwe gevels en een nieuw dak.
De woningen zijn onderdeel van een grootschalige
verduurzaming binnen het gehele bezit van
Woonwaard. Samen met o.a. warmteleveranciers,
netbeheerders, gemeenten en bewoners maakt
Woonwaard honderden woningen per jaar toekomstbestendig.
Dit alles leverde de woningcorporatie
de ‘Duurzaam Bouwen Award 2019’ op.
“Dik verdiend”, zegt projectleider Robbert Rebel
van Dura Vermeer. “Woonwaard steekt haar nek
uit met dit soort projecten en werkt daarin op een
prettige, coöperatieve manier samen.”
GOEDE ISOLATIE, GEEN GAS
In de Bomenwijk verduurzaamde Dura Vermeer
111 woningen voor Woonwaard. De woningen
zijn voorzien van een goede isolatieschil met
nieuwe gevels en een nieuw dak. De gasaansluiting
maakte plaats voor een energiemodule met
laagtemperatuurverwarming. Op het dak liggen
zonnepanelen. A3 Architecten gaf de nieuwe buitengevel
vorm met stukwerk en steenstrips in verschillende
tinten metselwerk en diverse metselverbanden.
Aan de fauna in de wijk is ook gedacht.
Aan de voor- en achtergevels hangen vogelhuisjes
en een aantal kopgevels heeft een geïntegreerde
vleermuiskast gekregen.
BEWONERS VOORBEREIDEN
Tijdens de werkzaamheden bleven de bewoners
in hun woning. Enkele weken voor de start van
'We bereidden
de bewoners
voor op het
intensieve
renovatietraject,
maar ook op de
nieuwe situatie'
114 | STEDENBOUW.NL

111 NOM-Woningen Bomenwijk Heerhugowaard
de werkzaamheden informeerden Woonwaard en
Dura Vermeer hen over wat ze konden verwachten.
Rebel: “We bereidden de bewoners voor op het intensieve
renovatietraject, maar ook op de nieuwe
situatie. De meest ingrijpende verandering betrof
de gasloze aansluiting middels de energiemodule.
Deze bestaat uit een lucht/water-warmtepomp
voor warm tapwater en laagtemperatuurverwarming.
Voor veel bewoners is dit wennen. Dat geldt
ook voor het elektrisch koken.”
TIEN DAGEN VOORBEREIDEN
Half mei 2018 startte Dura Vermeer met het eerste
blok. In maart 2019 was het zestiende en laatste
blok gereed. Rebel: “Per blok waren we ongeveer
tien dagen bezig met de voorbereidende werkzaamheden.
Denk hierbij aan het vrijmaken van de
gevels, het digitaal uitzetten van de maatvoering,
het aanbrengen van een isolatiestrook langs de gevels
en het treffen van voorzieningen voor de energiemodule.
Vervolgens bereidden we de montage
van de nieuwe gevel voor. Op de bestaande gevels,
waar de nieuwe gevels tegenaan kwamen, brachten
we een ophangsysteem en de installaties aan.”
KANT-EN-KLARE
GEVELELEMENTEN
De nieuwe gevels bestaan uit elementen met de
breedte van de woning en de hoogte van één
bouwlaag. Per woning waren dus vier gevelelementen
nodig. Dura Vermeer paste de gevelelementen
van Rc Panels toe. Deze kant-en-klare
elementen bestaan uit een isolatiepaneel dat op
unieke wijze verlijmd wordt, met daarop de steenstrips
en het stukwerk. Rebel: “Voordat we de elementen
plaatsten, verwijderden we de complete
deurkozijnen. Bij de ramen haalden we het glas en
de tussenstijlen weg. Dit, plus het plaatsen van de
nieuwe gevels, voerden we binnen een dag uit.”
TIEN DAGEN IN DE WONING
“In elke woning hadden we ongeveer tien dagen
werk”, vervolgt Rebel. “Naast het plaatsen van de
gevelelementen sloten we de energiemodule aan en
vulden we de kruipruimte op met isolatiekorrels. Ook
vernieuwden we het dak. We haalden alle dakpannen
eraf, vulden het regelwerk uit over het dakbeschot
en brachten de installaties aan. Daarna gingen
de Kingspan dakelementen erop en vervolgens de
zonnepanelen. Tot slot realiseerden we de aansluiting
van luchtkanalen, water en cv. Ook timmerden
we de kozijnen af.” Buiten de woning bestonden de
laatste werkzaamheden uit het aanvullen van de
grond, het in orde maken van de bestrating en het
plaatsen van dakgoten en nokkappen.
Tijdens de bouw.
'De meest
ingrijpende
verandering
betrof de
gasloze
aansluiting'
INTENSIEF
“De bewoners hebben een intensief traject achter
de rug”, blikt Rebel terug. “Maar daar hebben ze
wel iets moois voor teruggekregen: een energieneutrale,
comfortabele en fraaie woning die weer
tientallen jaren meekan.” ❚
Bouwinfo
Opdrachtgever
Woonwaard, Alkmaar
Architect
A3 Architecten, Rotterdam
Aannemer
Dura Vermeer Onderhoud en Renovatie
Midden West BV, Utrecht
Isolatiepanelen
Rc Panels, Lemelerveld
Steigerwerk
Van der Haar groep, Nijkerk
Dakelementen
Weijerseikhout, Groesbeek
Installateur
Klein Poelhuis, Hengelo
Energiemodule
Nathan, Arnhem
Bouwperiode
mei 2018 – maart 2019
STEDENBOUW.NL | 115

Het steigersysteem
dat veiligheid
afdwingt ...
Ontdek het
H-Frame renovatiesteiger!
Moet uw renovatieproject snel en safe in de steigers staan? Het H-Frame (klasse 3) is dé oplossing.
Hiermee werken uw renovatiespecialisten veilig en kunnen ze perfect uit de voeten. De stalen
roostervloeren (200 kg/m 2 ) bieden optimale grip en laten genoeg licht toe. Bovendien behoren onveilige
situaties tot het verleden. De monteur betreedt de bovenliggende werkvloer namelijk pas wanneer de
veiligheidsleuning er al staat. Zo zorgt dit unieke systeem vanaf de start voor veiligheid en rust!
Veiligheid voor u en uw mensen
Het H-Frame renovatiesteiger wordt vakkundig gemonteerd en gedemonteerd door de steigerbouwers
van Van der Haar. Zij nemen u alle zorgen uit handen.
200
KG
Belasting tot Sterk systeem Extreem
200 kg/m 2 Klasse 3 veilig
Zekerheid in het hele project
Wilt u risico’s elimineren en optimale veiligheid creëren?
Bel of mail naar:
Van der Haar 033 245 62 89 info@vanderhaarsteigers.nl

Veilig opgebouwde steigers
met hoge belastbaarheid
Om te verduurzamen naar nul-op-de-meter (NOM), ondergaan
de 111 woningen in de Bomenwijk in Heerhugowaard een flinke
transformatie. De werkzaamheden aan de buitenzijde vinden
voornamelijk plaats vanaf een steiger. Dura Vermeer koos de
Van der Haar Groep voor het leveren en plaatsen van het
H-Frame steiger.
“In mei 2018 benaderde Dura Vermeer ons voor het steigerwerk in de
Bomenwijk”, vertelt projectleider Peter Mulder van de Van der Haar Groep. “Op
basis van de wensen van Dura Vermeer stelden wij het H-Frame renovatiesteigersysteem
voor. Dit is een nieuwe steiger die wij, als één van twee partijen in
Nederland monteren.”
The next step in veiligheid
De wensen van Dura Vermeer voor het steigerwerk sloten naadloos aan op de
filosofie achter het H-Frame steiger-systeem. Projectleider Peter Mulder licht
toe: “De H-Frame steigers bieden ‘the next step’ in veiligheid. Bij het monteren
van de steigers staan de steigermonteurs altijd achter een leuning. De steigers
zijn bovendien zwaarder te belasten omdat ze voorzien zijn van stalen
roostervloeren. Een ander voordeel dat op dit project van pas kwam, is dat
je de steigers vrijstaand kunt plaatsen. Dura Vermeer maakte daarbij gebruik
van de mogelijkheid om steunberen te maken voor extra stabiliteit.”
Bomenwijk in de steigers.
Steiger omzetten in vijf dagen
Op 3 september 2018 monteerde de Van der Haar Groep de eerste
H-Frame steigers in de Bomenwijk. Gemiddeld stond een woonblok vijf
weken in de steigers. Daarna demonteerde de Van der Haar groep de
steiger en monteerde deze voor het volgende blok. Mulder: “Binnen
de planning van het project hadden we drie dagen voor montage van
de steiger en twee dagen voor demontage. Voor het omzetten van
een steiger van het ene naar het andere blok stonden dus vijf dagen.
Dat was haalbaar, maar wel krap. Temeer omdat we in die drie dagen
montagetijd ook de steunberen maakten.”
12.000 m 2 steigerwerk!
“In totaal monteerden we zo’n 12.000 vierkante meter steigerwerk”,
vervolgt Mulder. “Daarmee is dit ons grootste project met H-Frame
steigers tot nu toe. Wij kijken met grote tevredenheid op het werk
terug. Ook Dura Vermeer is zeer enthousiast. Over de veiligheid en
stabiliteit van de steigers, maar ook over de goede samenwerking.
Op een ander project, in Nijmegen, werkt Dura Vermeer inmiddels
ook vanaf H-Frame steigers, welke ook gemonteerd worden door de
Van der Haar Groep.
Hoogbouw toepassing met het H-Frame systeem.

Erfgooiersstraat Hilversum
Tekst | Jan-Kees Verschuure Beeld | Luuk Kramer
Erfgooiersstraat Hilversum:
Sociale woningbouw
binnen concept architectonisch
en duurzaam vormgegeven
Hilversum Noord is een wijk met een grote voorraad kleine, goedkope huurwoningen op de grens van de Gooise heide.
138 portieketagewoningen van woningbouwvereniging De Alliantie rond en op de Erfgooiersstraat worden momenteel
vervangen door nieuwbouwblokken op maat van de buurt – duurzaam waar het kan. “Een toekomstbestendige
vervanging in dienst van de bewoners, ook waar dat de energietransitie aangaat”, zegt projectmanager Jelle de Jong
van De Alliantie.
Van starters op de woningmarkt tot doorstromers,
van gezinnen tot een- en tweepersoonshuishoudens,
de 166 nieuwbouwappartementen aan de
buitenzijde van Hilversum Noord bedienen een
brede doelgroep. De woningen zijn verdeeld over
vijf blokken; die krijgen een gemetselde gevel met
een verticale geleding. Het project wordt opgeleverd
in twee fasen. De reeds bewoonde fase 1, in
december 2018 opgeleverd, betreft een woningblok
aan de Dasselaarstraat met 26 appartementen
en een blok aan de Erfgooiersstraat met 46
appartementen. In fase 2 (start realisatie 2019)
worden het blok aan de Verschurestraat (42 appartementen)
en twee blokken (2x26 appartementen)
aan de Van Dijkstraat opgeleverd. De woningen
op de verdiepingen zijn bereikbaar met een lift,
hebben een privébalkon en een eigen individuele
berging in het gebouw. De appartementen op de
begane grond hebben een privétuin met berging.
TRENTO-BOUWCONCEPT
Het Trento-concept van Nijhuis Bouw, met een variant
voor gestapelde bouw, geeft in uitvoerende
'Design &
Build geeft de
aannemer de
mogelijkheid PvE
en ontwerp op
eigen wijze vorm
te geven'
118 | STEDENBOUW.NL

Erfgooiersstraat Hilversum
zin vorm aan de wensen van de opdrachtgevende
woningcorporatie. Het project is gevat in een Design
& Build-opdracht, waarin architectenbureau
DVDP als adviseur is opgenomen. “Dat geeft de
aannemer de mogelijkheid het PvE en het ontwerp
op eigen wijze vorm te geven”, aldus De Jong.
“Het Trento-concept biedt grote architectonische
vrijheid en gaat uit van repetitieve onderdelen”,
zegt projectleider Patrick Zweekhorst van Nijhuis.
“Waaronder een prefab betoncasco en voorgespannen
balkonvloeren, alsmede herhaling van
processen met vaste co-makers, in dit geval zeventien
stuks. Het maatwerk zit versleuteld in de specifieke
opdrachtwensen, zoals laagtemperatuur
vloerverwarming, houten in plaats van kunststof
kozijnen en verschillende duurzaamheidsoplossingen
in de afzonderlijke bouwfasen.”
PELLETKACHEL
De eerste fase is uitgevoerd met een reguliere
gasaansluiting en cv's, de overige blokken worden
straks verwarmd met behulp van biomassa,
waartoe een installatie met pelletkachel zal
worden gebouwd. De Jong: “De Alliantie gaf tijdens
het voorbereidingsproces aan te kijken of
het mogelijk was het project nog duurzamer te
maken en of het bijvoorbeeld toch gasloos kon.
Uiteindelijk bleek volledige aansluiting op het
warmtenet van het Mediapark – aan de andere
kant van het spoor, niet realiseerbaar op de gewenste
termijn. We zijn er met een mooi compromis
uitgekomen. De Alliantie heeft deze keuze
gemaakt omdat wij als organisatie willen leren
van verschillende oplossingsrichtingen. Wij willen
onze doelgroep niet met rigide oplossingen
opzadelen. De appartementen zijn uiteraard zeer
goed geïsoleerd, waardoor het energiegebruik en
de bijkomende lasten zo laag mogelijk blijven. In
alle woningen wordt elektrisch gekookt. De bewoners
merken geen verschil; ook de woningen
in de eerste fase, voorzien van een laagtemperatuursysteem
en extra grote leidingschachten, zijn
in de toekomst eenvoudig aan te sluiten op de
biomassa-installatie.”
BEWONERS BETROKKEN
Vanuit de wens stedenbouwkundige eigenschappen
te behouden in maatvoering en gevelbeeld,
heeft DVDP de blokken gemodelleerd naar Dudok's
portiekwoningen uit de jaren vijftig, met een lichte
metselsteen, gevelornamenten en inpandige galerijen.
De woningen zijn ruimer in oppervlak dan de
oude portiekwoningen. In de prefab betonnen gevelelementen
worden ornamenten uit de gesloopte
etagewoningen hergebruikt. Met inpandige fietsenstallingen
kunnen de omliggende straten hun
groene inrichting behouden, een andere belangrijke
omgevingswens. De huurders die terugkeren
(circa 30%) zijn uitvoerig betrokken bij het ontwikkelproces,
zoals in de vaststelling van de woning-
plattegronden. Het project is inmiddels genomineerd
voor de Hilversumse architectuurprijs 2019.
AFSTEMMEN
Architectonisch maatwerk blijkt mogelijk met
het Trento-concept van Nijhuis, dat op zijn eigen
beurt veel leert van dit project. “Tijdens het
lopende proces is nog een aantal uitgangspunten
gewijzigd, bijvoorbeeld de installatie van
vloerverwarming in plaats van radiatoren”, zegt
Zweekhorst. “Hiermee hebben wij de flexibiliteit
aangetoond van conceptmatig bouwen in Trento.
De hoogbouwvariant zal wel nog verder moeten
worden gefinetuned. In dit project bleek het bijvoorbeeld
ingewikkeld om de aanleg van vloerverwarming
en voorspanbalkons op hetzelfde
moment uit te voeren; daar leren wij van.” De
Jong: “Het afstemmen van wensen en eisen is
begrijpelijkerwijze lastig voor een aannemer die
conceptueel bouwt. Wellicht is het in toekomstige
projecten mogelijk PvE's en conceptuele bouw
nog beter op elkaar af te stemmen, op basis van
total cost of ownership.” ❚
Bouwinfo
Opdrachtgever
Woningbouwvereniging De Alliantie
Ontwerp
DVDP, Defesche Van den Putte, architectuur
en stedenbouw bv.
Duurzaamheidsadvies
Nieman Raadgevende Ingenieurs/Installect
Uitvoering
Nijhuis Bouw (Design & Build)
Bouwperiode
2017 – 2020
STEDENBOUW.NL | 119

Erfgooiersstraat Hilversum
Projectinfo
Stalen constructies voor galerijkolommen,
trappen en balkons
De verticale geleding van de gemetselde galerijen aan de
Erfgooiersstraat is mogelijk gemaakt met stalen kolomconstructies,
geleverd door Van der Sluis Constructie. Tevens werden
stalen balkonhekken en trappen geëngineerd, geleverd en
gemonteerd. “Deze constructieonderdelen dragen zowel bij aan
het architectonische beeld als aan een efficiënte montage”, zegt
bedrijfsleider Arend van der Kamp.
De producent uit Genemuiden, binnenkort verhuizend naar
nieuwbouw in Kampen, is als vaste partner van Nijhuis Bouw
bij het project betrokken. “De conceptuele cascobouw, architectuur
en bijzondere projectfasering konden op een prettige
manier worden afgestemd. Dat was zoals gezegd van belang bij
de uitwerking van het balkonontwerp, maar ook bij de staande
kolommen, uitgevoerd in de hoogwaardige staalsoort S355.
Deze zijn volledig afgemetseld, waartoe wij verankeringen in
de vorm van haken hebben meegeproduceerd. Zo dragen wij
met de staalconstructies bij aan de bijzondere architectuur van
dit project. Alle stalen hekken en trappen worden door eigen
mensen gemonteerd.”
Kilbystraat 5
8263 CJ Kampen
T: 038 - 344 64 41
E: info@vd-sluis.nl
W: www.vd-sluis.nl
VAN DER SLUIS
CONSTRUCTIE
Utiliteitsbouw
Constructies
Naadloze productie
120 | STEDENBOUW.NL

Greenville Utrecht
Tekst | Jac Buchholz Beeld | Heijmans Woningbouw
Prestigieus project Greenville in Utrecht:
‘Wij maken één geheel van wat
drie architecten hebben bedacht’
Geen enkele verdieping is hetzelfde en per verdieping worden verschillende woningtypes gebouwd.
In het Utrechtse stadsdeel Leidsche Rijn wordt momenteel gebouwd aan het luxe appartementencomplex Greenville.
Duurzaamheid, luxe en groen zijn kernbegrippen bij dit project. ›
STEDENBOUW.NL | 121

Greenville Utrecht
In opdracht van Heijmans Vastgoed is Heijmans
Woningbouw in oktober vorig jaar begonnen
met de realisatie van Greenville. Projectmanager
Richard Felten wijst op de bijzondere kenmerken
van het complex. “Bij het ontwerp van Greenville
is niets aan het toeval overgelaten. Een team van
architecten heeft het gebouw perfect laten aansluiten
bij de omgeving. Daarbij is het volledig
uitgerust naar de woonwensen van deze tijd: er is
bijvoorbeeld goed nagedacht over energieverbruik
en afwatering. Zo woon je in Greenville niet alleen
heel comfortabel, maar ook zeer duurzaam.
In Greenville komen 93 luxe appartementen en 30
stadswoningen, allemaal met een eigen karakter.
De afwerking wordt heel hoogwaardig met de
toepassing van bijvoorbeeld natuursteen, metselwerk,
luxe deuren, houten binnenkozijnen en
vloerverwarming. Vrijwel alle woningen hebben
een buitenruimte en kunnen gebruikmaken van de
twee gezamenlijke binnentuinen.”
KWALITEIT, EENHEID EN RUST
Bijzonder aspect is volgens Felten het feit dat het
gebouw door drie architecten is ontworpen. “Wij
maken één geheel van wat de drie architecten
hebben bedacht. Het gebouw ademt vooral kwaliteit,
eenheid en rust uit. Geen enkele verdieping is
hetzelfde en per verdieping worden verschillende
woningtypes gebouwd. Om alles tijdens de bouw
vlekkeloos te laten verlopen, steken we veel tijd
in de voorbereiding. Het ontwerp is dan ook compleet
in BIM uitgewerkt.”
Duurzaamheid is een belangrijk aandachtspunt,
geeft hij aan. “Er wordt gestreefd naar hoge isolatiewaardes.
Onder meer met behulp van drievoudige
beglazing, zodat Greenville een EPC van
-0,3 krijgt. Met -0.3 houden we dus meer energie
over dan dat het gebouwgebonden deel nodig
heeft. Dit kan alleen door verschillende oplossingen
te combineren.”
1.700 PV-PANELEN
Het gebouw wordt volgens Felten verder aangesloten
op de stadsverwarming, die wordt
gevoed door een biomassa-installatie. Zowel
op het dak als tegen de gevels worden in totaal
1.700 pv-panelen aangebracht. “De pane-
'Een team van architecten heeft het
gebouw perfect laten aansluiten
bij de omgeving'
len op het dak komen op een hoogte van 1,80
meter zodat de installaties eronder kunnen
worden geplaatst. Het aanbrengen van de pvpanelen
tegen de gevels is in een vergelijkbare
situatie nog niet vaak toegepast. Mooi om hier
met verschillende partijen oplossingen voor te
bedenken, zodat uiteindelijk de bewoners hier
voordeel van hebben in hun wooncomfort en
(lagere) energielasten.”
GROEN
Zoals de naam al impliceert, krijgt Greenville een
groen karakter. Zo komen er twee binnentuinen
van in totaal 2.000 vierkante meter groen voor
collectief gebruik. De binnentuinen worden voorzien
van heesters, bomen, een vijver en bankjes.
Alle beplanting is bij- en vlindervriendelijk. En ook
in de gevels en dakterrassen worden groene elementen
verwerkt.
Het regenwater wordt op de platte daken opgevangen,
waardoor een waterberging ontstaat
die gebruikt wordt voor de irrigatie van de daken
en tuin. Dit gebeurt via een computergestuurd
systeem dat rekening houdt met de te
verwachten neerslag, vertelt Felten. Het groen
dat toegepast wordt, komt straks ook herkenbaar
terug in het naastgelegen plantsoen. “De
aanleg van het plantsoen gebeurt in opdracht
van de gemeente. In het plantsoen worden diverse
voorzieningen voor omwonenden opgenomen.
We halen als het ware een stukje natuur
naar de stad.”
122 | STEDENBOUW.NL

Greenville Utrecht
De bouw van Greenville ligt op schema en Felten
verwacht dat medio 2021 het gebouw kan worden
opgeleverd. “Op dit moment is het plaatsen van
de damwanden voor de kelder in volle gang. Een
belangrijk onderdeel van het hele werk waarmee
we al met al een jaar bezig zijn.” Hij ziet Greenville
als een mooie aanwinst voor Leidsche Rijn. “Dit
luxe appartementencomplex geeft dit jonge, snel
groeiende stadsdeel een flinke impuls.” ❚
Bouwinfo
Opdrachtgever
Heijmans Vastgoed B.V.
Architecten
Diederendirrix, Bedaux de Brouwer en
Hilberink Bosch
Landschapsarchitect
Flux landscape architecture
Aannemer
Heijmans Woningbouw B.V.
Constructie
Strackee bouwadviesbureau
Installaties
Foppen installatie techniek (loodgieterswerk),
Technisch bureau G.J. Van Slooten
B.V. (CV), Megaduct (MV), Mossink elektrotechniek
(E)
Foppen InstallatIe technIek
voor passende InstallatIes en
passend werk!
Foppen Installatie Techniek (FIT) is een expert op het gebied van gas, water, riool en sanitaire installaties
in de projectmatige nieuwbouw. Wij richten ons voornamelijk op loodgieterwerkzaamheden voor
nieuwbouw en renovatie. Dit geldt zowel in de utiliteitbouw als in de (luxe)woningbouw.
natrIumweg 12 | 3812 pv amersFoort | t. 033 - 463 21 53 | F. 033 - 465 90 41
Foppen Installatie Techniek Advertentie 197x130mm FINAL.indd 1 02-09-11 10:22
STEDENBOUW.NL | 123

Grunobuurt Groningen
Tekst | Jac Buchholz Beeld | Diederendirrix Architectuur en Stedenbouw.
Volgende fase vernieuwing
Grunobuurt Groningen is in volle gang
De Grunobuurt in Groningen krijgt stap-voor-stap een ander aanzien. Oude woningen worden gesloopt en maken plaats
voor appartementencomplexen. Trebbe Bouw realiseert momenteel het vierde gebouw, Lampisterie genaamd.
Zuid en oost gevel.
124 | STEDENBOUW.NL

Grunobuurt Groningen
Meerdere kruisende koppelingen.
In de Grunobuurt, gelegen in het zuidelijk deel
van de stad Groningen, is al sinds 2010 een wijkvernieuwing
gaande in opdracht van woningcorporatie
Nijestee. Dat betekent sloop van de oude
woningen, gebouwd tussen de jaren twintig en
zestig. Met de realisatie van de appartementencomplexen
Traverse, Statie en Typhoon zijn de
eerste stappen in dit vernieuwingsproces afgerond.
Na de sloop van de huurwoningen aan de
Stephensonstraat en de Paterswoldseweg in 2017
wordt nu op die locatie gebouwd aan het volgende
blok: Lampisterie.
VIERKANT BLOK
De bouwwerkzaamheden voor de Lampisterie –
waarbij Trebbe Bouw als bouwkundig aannemer
fungeert – begonnen eind september 2018, vertelt
Lambert Postma, projectleider bij Trebbe Bouw
“De woningcorporatie heeft het traject voorafgaand
aan de ontwikkeling en realisatie van Lampisterie
verzorgd, met onder meer het verhuizen
van de bewoners. Om dat in goede banen te leiden,
blijft een aantal woningen voorlopig staan.”
Eind september begonnen de heiwerkzaamheden,
maakt Postma duidelijk. Inmiddels is de fundering
grotendeels klaar, is een deel van de begane
grondvloeren gestort en zijn de eerste wanden
geplaatst. “We gaan nu de hoogte in. Het complex
krijgt verschillende hoogtes, variërend van
drie, vier, vijf en zes verdiepingen. Het wordt een
vierkant blok met een binnenterrein voor bovengronds
parkeren.”
Het gebouw, vervolgt hij, is gasloos en wordt
aangesloten op de collectieve warmtevoorziening
Warmtestad. Daarnaast wordt het vanzelfsprekend
aardbevingsbestendig. “Daar is vanaf
het allereerste moment rekening mee gehouden.
Het casco krijgt een bepaalde stijfheid, door de
toepassing van seismische wanden en extra wapening.
Daarnaast worden de buitengevels voorzien
van steenstrips, om de constructie lichter te
maken.” Lampisterie biedt plaats aan 101 sociale
huurwoningen, in verschillende types. Vijftien
zorgappartementen zijn geschikt voor jongeren
met een lichamelijke beperking.
GOEDE BUUR
Dankzij een goede voorbereiding en zorgvuldig en
regelmatig overleg verlopen de bouwwerkzaamheden
volgens planning, zegt Postma. “Maar wat
echt een doorslaggevende bijdrage levert aan het
goede verloop van dit project, is dat we vanuit
vaste teams werken, ook vanuit de opdrachtgever.
Zo zijn we goed op elkaar ingespeeld en weten we
wat we van elkaar mogen verwachten. Dit soort
gebouwen realiseren we regelmatig. Maar er zijn
per project bepaalde aspecten waarmee je rekening
moet houden. Een belangrijk aandachtspunt
bij de realisatie van Lampisterie is dat je naast al
bewoonde complexen bouwt. Omdat Trebbe als
goede buur wil fungeren, heeft zij Lampisterie aangemeld
bij Bewuste Bouwers. Dit betekent dat er
extra aandacht uitgaat naar de omgeving, er altijd
veilig gewerkt wordt door vaklieden met aandacht
voor het milieu en dat de bouwplaats altijd netjes
is. Het project wordt ook regelmatig op deze onderdelen
geauditeerd. Als Bewuste Bouwer weten
we dus waar we rekening mee moeten houden. De
bereikbaarheid is goed en er is voldoende opslagmogelijkheid.
Het is wel een uitdaging om continu
voldoende vaklieden op het werk te hebben.”
Het hele ontwerp is in BIM uitgewerkt. Doordat
in het voortraject in dat ontwerp alle lastige
aspecten en knelpunten in kaart zijn gebracht,
loopt de uitvoering soepel, zegt Postma. Volgens
planning moet Lampisterie in het eerste kwartaal
van 2020 klaar zijn. Daarna gaat Trebbe
Bouw in bouwteam aan de slag met het volgende
blok: Tractie. ❚
'Wat echt een doorslaggevende
bijdrage levert aan het goede
verloop van dit project, is dat we
vanuit vaste teams werken, ook vanuit
de opdrachtgever'
Bouwinfo
Opdrachtgever
Nijestee
Architect
Diederendirrix Architectuur en Stedenbouw
Aannemer
Trebbe Bouw BV
Installaties
Breman Drachten
Constructie
Sweco Groningen
STEDENBOUW.NL | 125

Grunobuurt Groningen
Tekst | Jan Mol Beeld | BudoBouw BV
AARDBEVINGSBESTENDIG BOUWEN IN
NEDERLAND IS NIEUW EN NOODZAKELIJK
Wie had ooit kunnen denken dat ons
kikkerlandje op de kaart zou komen
te staan als land dat geteisterd wordt
door aardbevingen? Voor de meeste
Nederlanders is dit nog steeds een
‘ver van mijn bed show’, maar niet
voor de Groningers. Zij kampen met
deze keiharde realiteit, ten gevolge
van de gaswinning in hun provincie.
Minder gas winnen, is het devies nu. Dat geeft echter
geen garantie op het uitblijven van nieuwe aardbevingen,
de natuur is grillig. Om die reden is het
noodzakelijk om anders te kijken naar de manier
waarop er gebouwd wordt. Groningen is hetzelfde
lot beschoren als andere landen in de wereld, waar
het schudden van de bodem drastische maatregelen
vergt. Gelukkig is er expertise in ons land om te
zorgen dat er veilig gebouwd wordt. BudoBouw BV
uit Zwolle zit in een aantal aardbevingsbestendige
bouwprojecten, een niet alledaags werk.
DE VEILIGHEID VAN DE TOEKOM-
STIGE BEWONERS STAAT VOOROP
Een actueel project waarbij BudoBouw BV betrokken
is, heet ‘Grunobuurt’. “In de Dieselstraat verrijst een
complex met 101 appartementen, van opdrachtgever
Nijestee”, vertelt Jeroen van Ostaijen, bedrijfsleider
bij BudoBouw BV. “De hoofdaannemer is Trebbe
Bouw BV. Het gaat hier om sociale woningbouw,
momenteel werken wij aan Blok 5.” Gevraagd wat
de bouw aardbevingsbestendig maakt, luidt het antwoord:
“Allereerst is er de opstelling van het gebouw.
Het ontwerp is een carrévorm met een binnenplaats.
Waar normaliter het gebouw uit één geheel opgetrokken
zou worden, is nu gekozen om het carré op
te splitsen in twee losse L-vormen. Een L-vorm is van
nature een stabiele vorm. Door de dilatatie tussen
de twee L-vormen kunnen de twee bouwwerken ten
opzichte van elkaar bewegen. Zo heeft de torsiewerking
die door een aardbeving ontstaat geen invloed
op de integriteit van het gebouw.”
BudoBouw BV is als voorkeurspartij aangewezen bij Trebbe Bouw BV.
Denis van Wijk, directeur van BudoBouw BV voegt
toe: “Een andere belangrijke factor is de fundering.
Die wordt zo gemaakt dat beide bouwdelen
ook daadwerkelijk kunnen verschuiven. Laat er
geen misverstand over bestaan dat bij aardbevingen
uiteindelijk elk gebouw kan instorten. Waar
het om gaat, is dat het gebouw lang genoeg overeind
blijft om mensen een veilig heenkomen te
bieden.” Van Ostaijen schetst de werkzaamheden:
126 | STEDENBOUW.NL

Grunobuurt Groningen
'De fundering
wordt zo
gemaakt
dat beide
bouwdelen ook
daadwerkelijk
kunnen
verschuiven'
“BudoBouw BV is verantwoordelijk voor het werk vanaf de boorpalen tot en
met het dak. Allereerst zijn er verzwaarde poeren gemaakt, waarin meer dan
100 kuub beton per poer is gegaan. Over deze poeren is een vloer gestort,
waarop een rasterwerk van betonbalken komt te liggen. Daarop wordt weer
de begane grond aangebracht.” Van Wijk: “De loze ruimte die daardoor onder
de begane grond ontstaat, staat in dienst van de aardbevingsbestendigheid.”
Blok 5 is het eerste gebouw dat wordt neergezet, naar een ontwerp van Diederendirrix
Architectuur en Stedenbouw, met Sweco als constructeur. “Blok 1
tot en met 4 moeten nog gebouwd worden, uiteraard hopen we daar ook ons
steentje aan bij te mogen dragen”, zegt Van Ostaijen tot besluit. ❚
MEER DAN 4.500 KUUB BETON
“De wanden worden nat gestort in Doka systeemkisten. Daar komen breedplaatvloeren
bovenop. Zo bouwen we verder aan het gebouw, dat deels uit
drie en deels uit zes verdiepingen bestaat. Ook het dak wordt in breedplaat
uitgevoerd. We spreken dus over een volledig natte betonconstructie met
breedplaatvloeren”, aldus Van Ostaijen. “In totaal verwerken we meer dan
4.500 kuub beton op dit project.”
Hoe is BudoBouw BV bij dit werk gekomen? Van Wijk: “Doordat we al eerder
voor Nijestee hebben gewerkt aan een aardbevingsbestendig project, De Trefkoel
in Groningen, wist men van onze expertise. Wij zijn daarom als voorkeurspartij
aangewezen bij Trebbe Bouw BV.”
STEDENBOUW.NL | 127

BudoBouw is een bewuste bouwer in kwaliteit, duurzaamheid en veiligheid.
Specialismes zijn traditioneel betonwerk, funderingsconstructies en herstel, tunnelbouw,
complete staal- en betonskeletten (of combinaties hiervan ) en het leveren
en monteren van prefab betonnen onderdelen met een KOMO- of productcertificaat.
Wij zijn bedreven
in Beton & Montage
BudoBouw | Katwolderweg 8a | 8041 ad Zwolle | 038 720 08 10 | info@budobouw.nl | www.budobouw.nl
Specialist in Verticaal
& Horizontaal Transport
Kraaninspectie Nederland is een gecertificeerde onderneming op het gebied van
verticaal en horizontaal transport. Specialismen zijn hijswerkzaamheden, verhuur
van hijskranen, bemiddeling en detachering van kraanmachinisten, keuringen van
hijs en hefwerktuigen en opleidingen. Kwaliteit, Flexibiliteit en Veiligheid staan
garant voor een efficiënte uitvoering van werkzaamheden.
Kraaninspectie nederland | Katwolderweg 8a | 8041 ad Zwolle | 06 47 65 98 67 | 038 720 08 18
info@Kraaninspectienederland.nl | www.Kraaninspectienederland.nl

Pauluskerk Den Haag
Tekst | Jac Buchholz Beeld | Giesbers Rotterdam
PAULUSKERK DEN HAAG WORDT
GETRANSFORMEERD TOT LUXE WOONCOMPLEX
Wonen in een kerk, in Den Haag is het binnenkort mogelijk. Daar worden in de Pauluskerk 21 appartementen gerealiseerd.
Woningen met een geheel eigen karakter, afgestemd op de wensen van de koper. Hoofdaannemer is Giesbers
Rotterdam. Die heeft inmiddels de heipalen aangebracht en start binnenkort met de nieuwe fundering en de bouw van
de indeling van de appartementen. ›
STEDENBOUW.NL | 129

Pauluskerk Den Haag
In de kerk worden 21 woningen gerealiseerd: 10
grondgebonden woningen met een tuin en 11 woningen
met een balkon of ruim dakterras. Het unieke
van het kerkgebouw is in iedere woning terug te
zien, of het nu gaat om de devotiekapel, doopkapel,
een biechthokje of een kerkraam. Bovendien hebben
de kopers – alle appartementen zijn verkocht
– bepaalde wensen met betrekking tot hun woning
kenbaar kunnen maken. “Die worden in het voortraject
tijdens het uitwerken van de bouwplannen
meegenomen”, vertelt Rutger Veldhoen, adjunct-directeur
bij Giesbers Rotterdam. Dat bedrijf kocht de
kerk Pauluskerk aanvankelijk en droeg het gebouw
over aan ontwikkelaar Urbannerdam.
De werkzaamheden worden in bouwteam uitgevoerd,
in nauw overleg met de opdrachtgever
en diverse andere gespecialiseerde bedrijven.
“Bouwen in een bestaand gebouw brengt altijd
uitdagingen met zich mee en in de Pauluskerk is
dat niet anders”, geeft Veldhoen aan. “We gaan
gebruik maken van een doos-in-doos-constructie
met behulp van prefab elementen: steelframe concrete
floors en metalstud wanden. Dat binnenpakket
in het gebouw brengen, is een uitdaging. De
elementen worden via het dak – dat gedeeltelijk is
verwijderd – naar binnen gebracht.” Het gebouw
is zorgvuldig ingemeten, vertelt hij. En ja, zoals zo
vaak is het niet recht. “Maar het valt op zich wel
mee; er zijn geen heel grote afwijkingen.” Het dak
in zijn vroegere vorm komt niet terug. “Er komt
een bovenbouw met een woning op de kerk.”
HOGE DUURZAAMHEIDSWAARDE
De getransformeerde Pauluskerk krijgt een hoge
duurzaamheidswaarde, beter dan de huidige normen
voor nieuwbouw. Dat wordt onder andere
bereikt door vloeren en wanden hoogwaardig
te isoleren, triple beglazing toe te passen en het
'We moeten bij de communicatie
met een heel diverse doelgroep
rekening houden'
gebouw aan te sluiten op de stadsverwarming.
“Het worden comfortabele, eigentijdse woningen,
maar het karakter van het wederopbouw monument
blijft op veel plekken behouden. De sloop- en
voorbereidende werkzaamheden worden dan ook
met veel zorg en beleid uitgevoerd. Wel worden er
bijvoorbeeld enkele nieuwe kerkramen gemaakt,
zodat er meer licht binnenvalt en in het midden
van de kerk komt om diezelfde reden een atrium.”
BEPERKTE RUIMTE
In februari zijn de heipalen voor de nieuwe fundering
aangebracht. Veldhoen verwacht dat de
bouwwerkzaamheden – momenteel zijn er sloopen
voorbereidende werkzaamheden – over enkele
weken weer worden opgepakt. De voorbereiding
daarvan bevindt zich in een afrondende fase. Daarbij
is veel aandacht voor de logistiek. “We moeten
hier rekening houden met een bouwplaats met beperkte
ruimte. Alles moet meteen worden verwerkt.
De toegangswegen zijn beide eenrichtingsverkeer.
Op de openbare weg kunnen we niets opslaan.
Bovendien wordt er naast de kerk nog een nieuwbouwcomplex
aangelegd. De keldervloer daarvan
gebruiken we een tijdje om een kraan op te zetten.
Waar de kraan vervolgens komt te staan, zoeken
we momenteel uit. Alles in nauw overleg met de
gemeente.” Daarnaast is er een communicatietraject
opgezet naar de omgeving. Naar omwonenden,
maar ook naar twee scholen en gebruikers van een
sportveld, zegt Veldhoen. “We moeten met een heel
diverse doelgroep rekening houden. Daarom zijn we
bijvoorbeeld in overleg met de scholen en sturen
we regelmatig informatie naar andere betrokkenen.
We bereiden dat nu zo goed mogelijk voor zodat
de overlast tijdens de uitvoering beperkt zal zijn.”
Veldhoen geeft aan dat de planning uitdagend is,
want er is nog veel te doen. “Er is meer asbest
ontdekt dan verwacht, maar dat heeft niet voor
grote vertraging gezorgd. Zoals het er nu uitziet,
verwachten we in het voorjaar van 2020 op te
kunnen leveren.” ❚
Bouwinfo
Opdrachtgever
Urbannerdam
Architect
MK Architecten
Aannemer
Giesbers Rotterdam Bouw BV
Installaties
Elektro Groeneweg installaties (E),
Stadi installatietechniek BV (W)
Constructiebureau
Bouwadviesbureau van der Ven b.v
Sloopwerkzaamheden
Amovatiebedrijf Aalsmeer
(AA Sloopwerken)
130 | STEDENBOUW.NL

Amovatiebedrijf Aalsmeer BV
www.aasloop.nl
SLOOPWERKEN * ASBESTSANERING * BETONBORINGEN * CONTAINERSERVICE

Pauluskerk Den Haag
Tekst | Jac Buchholz Beeld | Amovatiebedrijf Aalsmeer
PAULUSKERK DEN HAAG:
VAN BIDPLAATS NAAR LUXE WONINGEN
SLOOPWERK
ZONDER DE
OORSPRONKELIJKE
UITSTRALING AAN
TE TASTEN
Een kerk transformeren tot luxe wooncomplex, is geen
sinecure. Binnen krijgt het gebouw een geheel andere
functie, van buiten moet de authenticiteit behouden blijven.
Voor Amovatiebedrijf Aalsmeer is het dan ook zorgvuldig
manoeuvreren. “Het is altijd weer een uitdaging,
maar we doen dit vaker.” ›
Kenmerkende details blijven behouden en ook het gevelbeeld blijft grotendeels intact.
132 | STEDENBOUW.NL

Pauluskerk Den Haag
De Pauluskerk ligt aan de Monseigneur Nolenslaan
in Den Haag. Het kerkgebouw stamt uit
1954 (Architect Van der Togt) en is een mooi voorbeeld
van de wederopbouwarchitectuur. Na een
aantal jaren leeg te hebben gestaan, worden er
nu 21 luxe woningen in gerealiseerd. Dat betekent
dat het interieur van de kerk ingrijpend verandert.
Kenmerkende details blijven echter behouden – zo
komen er woningen in de voormalige doopkapel,
de devotiekapel en de klokkentoren. Ook het gevelbeeld
blijft grotendeels intact.
ficiënt mogelijk laat verlopen. “Wij richten ons
vooral op de constructieve elementen. We maken
sparingen in de gevels, boren gaten ten behoeve
van onder meer de installaties en halen onderdelen
weg. Dat alles gebeurt in nauw overleg met
de bouwkundig aannemer en de constructeur.
Ook de architect is regelmatig bij het overleg aanwezig.”
Eén van de grootste uitdagingen tot nu
toe noemt hij het verwijderen van een betonnen
verdiepingsvloer. “Je kunt niet zomaar beginnen
met hakken, maar je moet het werk zorgvuldig
aanpakken. Niet alleen het sloopwerk, maar ook
het plaatsen van stempels en stutten.” De vloer,
zegt hij, werd in delen gezaagd en met een torenkraan
uit het gebouw gehesen.
SOEPELE PLANNING EN LOGISTIEK
Tijdens de sloopwerkzaamheden kwam naar
voren dat het gebouw meer asbest bevatte dan
verwacht. Verwoerd: “Dat is niet ongebruikelijk.
Zo zat er onder meer asbesthoudende kit in de
ramen.” Bij het maken van nieuwe sparingen in
CONSTRUCTIEVE
SLOOPWERKZAAMHEDEN
Amovatiebedrijf Aalsmeer is momenteel bezig
met het voorbereiden van het kerkgebouw op de
nieuwe bestemming: bijzondere woningen die
grotendeels door de nieuwe bewoners zelf kunnen
worden ingevuld. Dat gebeurt uiteraard zeer
omzichtig, vertelt projectleider Richard Verwoerd,
die als aanspreekpunt met alle partijen contact
heeft en de communicatie op die manier zo efde
gevels moeten de medewerkers van Amovatiebedrijf
Aalsmeer erop toezien dat het betonnen
raamwerk behouden blijft. “Een behoorlijke
klus.” Verwoerd verwacht dat de werkzaamheden
nog tot medio mei zullen duren. Zo moet de begane
grondvloer er nog uit, wat tevens geldt voor
een betonnen vloer in de klokkentoren. Ook zal
nog een aantal wanden verwijderd worden. “De
constructeur is momenteel met de berekeningen
bezig. Zodra hij zijn plannen rond heeft, kunnen
we dat oppakken.” Hij merkt op dat het project
wat planning en logistiek betreft soepel verloopt.
“Bij de aan- en afvoer moeten we bijvoorbeeld
wel rekening houden met de aanwezigheid van
scholen in de omgeving. Dat betekent geen zwaar
materieel bij het begin of eind van de lessen, tenzij
er verkeersregelaars staan. De torenkraan heeft
een speciale plek gekregen, op de keldervloer van
een nieuwbouw naast de kerk die door dezelfde
aannemer wordt gebouwd. Er is onderzocht of die
vloer de belasting aankon en dat bleek het geval
te zijn; daarmee hebben we een prima plek voor
de kraan.”
'Je kunt niet zomaar beginnen met
hakken, maar moet het werk zorgvuldig
aanpakken'
Sloopwerkzaamheden uitvoeren is alledaags werk
voor Amovatiebedrijf Aalsmeer, het bedrijf heeft
de nodige ervaring met bijzondere en monumentale
panden, aldus Verwoerd: “Wij zijn bijvoorbeeld
continu actief in Amsterdam. Maar geen gebouw
is hetzelfde en dat levert steeds weer mooie uitdagingen
op.” ❚
STEDENBOUW.NL | 133

Pauluskerk Den Haag
Projectinfo
Tot in detail ingemeten
In de Pauluskerk komen 21 appartementen. Die worden onder meer
gerealiseerd met wanden in staalframe, geproduceerd door Prefab-
NL. In totaal gaat het om circa 4.850 vierkante meter wanden, vertelt
directeur Peter ter Huurne. “We doen uiteenlopende opdrachten, van
een enkele woning tot grote appartementencomplexen. Werken in een
voormalige kerk doen we niet zo vaak, dat is bijzonder.”
In de Pauluskerk komen relatief lichte panelen die bijdragen aan
de hoge isolatie-eisen. Met de productie wordt over enkele weken
begonnen, de leveringen beginnen in week 23 of 24, maakt Ter Huurne
duidelijk. Een belangrijk aandachtspunt was volgens hem het inmeten
van het gebouw. “Het is een bestaand gebouw van enkele decennia
oud. Dan is niet alles meer recht. Daarom is er tot in detail opgemeten,
zodat onze staalframe wanden exact passen.”
Momenteel wordt het werk voorbereid, geeft hij aan. “Daarbij is er
onder meer veel aandacht voor de logistiek. We leveren just-in-time,
de wanden worden meteen verwerkt. Er is een bepaalde bouwvolgorde
afgesproken en wij gaan de wanden in de juiste volgorde op de
transportbokken plaatsen, zodat ze snel en efficiënt kunnen worden
verwerkt. Dat de wanden al van kozijnen zijn voorzien, draagt eveneens
bij aan een snelle verwerking.”
LEWIS ® SCF Steelframe Concrete Floor
Lichtgewicht staalframe betonvloer voor
woningbouw, industriebouw en utiliteitsbouw
• Slanke vloerconstructie
• Grote vrije overspanningen
• Stempelvrij bouwen
• Flexibiliteit met leidingen
en installatiewerk
• Prefab bouwmethode
De LEWIS ® STEELFRAME CONCRETE FLOOR is een
gepatenteerd vrijdragend vloersysteem. De geprefabri-
ceerde vloerelementen bestaan uit een stalen frame
van koudgevormde C-profielen die zijn ingestort in een
gewapende betonschil. Deze betonschil is tevens direct
de plafondplaat van het vloersysteem. Op het stalen
frame wordt een LEWIS ® top vloer aangebracht.
REPPEL bv
REPPEL b.v. Bouwspecialiteiten
Postbus 102 - 3300 AC Dordrecht
Pieter Zeemanweg 107
Tel. : 078 617 44 00
Fax : 078 617 10 06
E-mail : reppel@reppel.nl
Website : www.reppel.nl
134 | STEDENBOUW.NL

Pauluskerk Den Haag
Projectinfo
‘Relatief licht en geschikt voor grote overspanningen’
De Pauluskerk in Den Haag krijgt een nieuwe bestemming: wonen. In het kerkgebouw komen 21 luxe appartementen. Bij het creëren van
die woningen speelt REPPEL b.v. een rol.
“We gaan er onze LEWIS Steelframe Concrete Floor toepassen”,
vertelt manager Reginald van Dooremalen. “Dat zijn geprefabriceerde
vloerelementen, bestaande uit een stalen frame van koudgevormde
C-profielen die zijn gestort in een gewapende betonschil.
Deze betonschil is tevens direct de plafondplaat van het vloersysteem.
Op het stalen frame wordt een LEWIS® topvloer aangebracht.
Het vloersysteem beschikt over een vrije installatieruimte. Leidingen
en installaties worden dus niet in een constructieve laag van
het vloersysteem ingestort, zoals bij veel conventionele vloersystemen.”
De vloer, zegt hij, is met slecht 300 kg/m2 relatief licht en
kan stempelloos bij grote overspanningen worden toegepast. “In
dit project worden onze vloeren toegepast in combinatie met de
dragende SCF staalframe wanden van PrefabNL.”
REPPEL, geeft hij aan, is momenteel nog bezig met het voortraject;
de verwachting is dat in week 26 met de uitvoering kan worden
begonnen. “Werken in een bestaand gebouw vraagt om een specifieke
benadering. We zijn nu samen met onze constructeur bezig
met het maken van legplannen – daarbij is één van de uitdagingen
om die elementen in het gebouw te krijgen – in totaal een
oppervlakte van circa 3.000 vierkante meter. Daartoe hebben we
ook overleg met onze leveranciers, bouwpartners en de aannemer.
Omdat er geen opslagmogelijkheid is, moeten de elementen
meteen worden verwerkt. We produceren in de fabriek alles in de
juiste volgorde om de snelheid en efficiëntie bij de montage van de
elementen te bevorderen.”
Werken in een bestaand gebouw betekent dat je onverwachte zaken
kunt tegenkomen, weet ook Van Dooremalen. Zo werd bijvoorbeeld
bij de Pauluskerk pas kort geleden duidelijk dat het dak toch niet
helemaal verwijderd kon worden. Maar ze zijn wat dat betreft
wel wat gewend, geeft hij aan. “We hebben de nodige kennis en
ervaring met onze LEWIS en HODY staalplaatbetonvloeren en met
werken in een bestaand gebouw. Met een degelijke voorbereiding
en flexibel inspelen op onverwachte zaken is er altijd wel een oplossing
te vinden.”
STEDENBOUW.NL | 135

Hof van Pampus Hoofddorp
Tekst | Henk Geist Beeld | Ter Steege Bouw Vastgoed Rijssen BV
BETAALBARE HUURWONINGEN
HOF VAN PAMPUS GEWILD IN
METROPOOLREGIO AMSTERDAM
De 74 middenhuurwoningen van het Hof van Pampus
in Hoofddorp mogen zich verheugen op een grote
belangstelling van woningzoekenden. Met een huur
tot 950 euro per maand voorzien ze in een duidelijke
behoefte in de gewilde woningmarkt van de Metropoolregio
Amsterdam.
136 | STEDENBOUW.NL

Hof van Pampus Hoofddorp
Het gasloze wooncomplex aan de zuidrand van
de Hoofddorpse Vinexwijk Floriande is een project
van Ter Steege Bouw Vastgoed Rijssen en Bouwinvest.
“Het gebouw ligt naast Aquaradius, een
uniek complex ontstaan uit een initiatief van een
collectief particuliere opdrachtgevers en door ons
gerealiseerd”, zegt Arjan van ’t Hul, directeur bij
Ter Steege. “We wisten dat de naastgelegen kavel
nog beschikbaar was. Daarvoor hebben wij als
ontwikkelaar samen met Bouwinvest een totaalproduct
bedacht.”
Bouwinvest, een institutioneel belegger die pensioengeld
belegt in vastgoed, werd al in een
vroegtijdig stadium bij de planvorming betrokken.
“Samen hebben we voor de Metropoolregio
Amsterdam een zeer interessant en betaalbaar
product kunnen ontwikkelen, dat voldoet aan de
kwaliteitseisen die wij als belegger stellen”, zegt
Christian Schouten van Bouwinvest. “Het gaat
voor ons om een lange termijn en waardevaste
investering. Over 20 of 30 jaar moeten wij met dit
gebouw rendement genereren voor onze klanten,
de Nederlandse pensioenfondsen.” Op dit moment
heeft de belegger ruim 300 woningen in de
gemeente Haarlemmermeer in de portefeuille en
heeft het de ambitie om dit aantal te laten groeien
naar zo’n 1.000 woningen in 2021.
(Beeld: Barlise Fotografie)
'Samen hebben
we een zeer
interessant en
betaalbaar
product kunnen
ontwikkelen'
RUIMTE EN GROEN
Hof van Pampus kent appartementen van rond de 80
vierkante meter, bijna allemaal met drie kamers. Elke
woning beschikt over een privéparkeerplaats en een
berging in de woning en op de begane grond. De
appartementen hebben een buitenruimte in de vorm
van een balkon of terras. De hoogwaardige keuken
heeft een composietblad en is voorzien van alle apparatuur.
Ook de badkamer is compleet ingericht.
Schouten: “Het complex ligt nabij het groen, aan
de rand van Park 21 en vlakbij het winkelcentrum
van Floriande. Het is vooral interessant voor Amsterdammers
die meer ruimte en groen willen, maar er
is ook veel animo uit Haarlemmermeer. We mikken
op de ‘empty nesters’; de vitale senioren boven de
55 jaar, waarvan de kinderen de deur uit zijn. ›
(Beeld: Barlise Fotografie)
STEDENBOUW.NL | 137

Hof van Pampus Hoofddorp
(Beeld: Barlise Fotografie)
Ook wordt op sociaal terrein samenwerking gezocht
met het naastgelegen woongebouw Aquaradius
dat een aantal voorzieningen kent.”
GASLOOS EN DUURZAAM
Een gasloos en duurzaam gebouw was vanaf het
begin het uitgangspunt. De energie wordt opgewekt
door middel van zonnepanelen en een warmtekoude-opslag.
Bijzonder aan Hof van Pampus is
dat de energie via gesloten warmtewisselaars in
de funderingspalen uit de bodem wordt gehaald.
Na het slaan van de buizen voor de 207 palen zijn
daarin eerst de leidingen voor de warmtewisselaars
aangebracht, waarna de palen zijn afgestort.
De warmte uit de woningen wordt in de zomer via
de palen afgegeven aan de omringende grond,
waarna in de winter deze warmte wordt gebruikt
om het water een paar graden te verwarmen. Alle
leidingen uit de funderingspalen komen bij elkaar
bij drie verdelers, vanwaar het water naar de technische
ruimte wordt getransporteerd. Daar staat de
all electric installatie ONE van ZON, een zogeheten
Energy Service Company (ESCo). Deze installatie
bestaat uit vijf modules die vooraf zijn gebouwd in
een fabriekshal. Het gaat om op een frame gemonteerde
installatie-onderdelen, zoals de pompen,
distributieleidingen of buffervaten. Na transport
Arjan van ’t Hul, directeur van Ter Steege Bouw Vastgoed Rijssen bv en Christian Schouten, Manager
Acquisition Management Residential bij Bouwinvest.
'We mikken
op de 'empty
nesters'; de
vitale senioren
boven de 55 jaar'
naar de bouwplaats konden ze in één dag tijd worden
gemonteerd in de technische ruimte. ZON blijft
ook eigenaar van de installatie en daarmee verantwoordelijk
voor het onderhoud. De bewoners moeten
hun energiebedrag overmaken naar dit private
bedrijf en dus niet aan een energiemaatschappij.
BIM ALS RODE DRAAD
De bouw van Hof van Pampus is tot stand gekomen
in samenwerking met zo’n 30 grote leveranciers,
ketenpartners van Ter Steege. ›
STEDENBOUW.NL | 139

uwschilder.com
uwschilder.com
Uw Schilder
Uw Schilder
voor als u wel wat
voor kleur
als kunt
u wel gebruiken
wat
kleur kunt gebruiken
Rijssen
Nijverdalseweg 145
7461 AG Rijssen
Nijverdalseweg 145
T : 7461 0548 AG - 76 Rijssen
02 50
E : info@uwschilder.com
T : 0548 - 76 02 50
E : info@uwschilder.com
volg ons:
volg ons:
755-15459_Uw Schilder Oost Nederland Groep BV 1-2.indd 1 18-04-19 09:02
KIES VOOR DUURZAME
WARMTE EN KOUDE
Het is voor ons onbegrijpelijk dat de
hernieuwbare energie die voor het
oprapen ligt, niet gebruikt wordt.
Uw gebouw voorzien van
duurzame energie?
ZON ontwerpt, financieert, realiseert
en exploiteert energie-installaties
voor het leveren van duurzame
warmte, koude en warm tapwater. Spanbroekerweg 162 | 1715GV | Spanbroek | T: 085 822 0300
W: www.bijzon.nl | E: info@bijzon.nl

Hof van Pampus Hoofddorp
Van ’t Hul: “Elke partner heeft in BIM zijn eigen
bijdrage aangeleverd. Al die bis-bijdragen hebben
we aan elkaar gekoppeld in één BIM-model, waarin
bijvoorbeeld alle leidingen, staalconstructies of
wanden te zien zijn. Je kunt daarin detailleren tot
aan de bouten van de staalconstructies aan toe. In
dat BIM-model ben je al aan het bouwen, waarmee
ook de rol van de werkvoorbereider verder
naar voren schuift in het proces. Deze werkwijze
biedt grote efficiency, je kunt problemen al in een
vroeg stadium signaleren en meteen aanpakken. Je
voorkomt daarmee ook faalkosten. Dit BIM-model
liep als een rode draad door dit hele project.” ❚
Bouwinfo
Opdrachtgever
Bouwinvest, Amsterdam
Aannemer
Ter Steege Bouw Vastgoed Rijssen, Rijssen
Ontwerp
ENZO architecten, Burgerveen
Installaties
ZON, Spanbroek
Bouwperiode
oktober 2017 – april 2019
Stichtingskosten
13.719.000 euro (excl. BTW)
Projectinfo
Extra comfort dankzij hoogwaardige balkonbeglazing
Om aan de eisen van de bouw te voldoen, zijn de geluidbelaste gevels uitgevoerd met balkonbeglazing.
Het systeem SL 25 van Solarlux kan 22 tot 25 dB geluidreductie behalen,
bewijzen tests door onafhankelijke instituten.
Bij ruim de helft van de appartementen zijn de buitenruimtes beglaasd. Voor deze
appartementen heeft Solarlux maar liefst 478 vleugels geleverd, gemonteerd op VMG
hekwerken. Naast de geluidwering biedt dit flexibele gevelconcept extra wooncomfort
voor de bewoners. Afhankelijk van de weersomstandigheden zijn de glaspanelen
eenvoudig te openen of te sluiten, waardoor de buitenruimte het hele jaar kan worden
benut. De geopende vleugels worden in een smal pakket aan de zijkant geparkeerd.
De buitenzijde is zo ook van binnenuit te reinigen. De balkonbeglazing vormt bovendien
een extra isolatieschil, waardoor naast geluidsreductie ook het energieverbruik
vermindert. Daarmee sluit de balkonbeglazing uitstekend aan bij het duurzame totaalconcept
van het gebouw.
Deskundig advies
Solarlux is al ruim 35 jaar de specialist op het gebied van balkonbeglazing en glazen vouwwanden.
Vanuit de eigen productie in Duitsland levert zij wereldwijd topkwaliteit ‘Made in
Germany’. Het advieskantoor in Nederland is gespecialiseerd in op maat gemaakte geveloplossingen
en denkt graag vanaf de eerste schets mee in het bouwproject.
Projectinfo
Schilderwerk, beglazing en wandafwerking voor een
duurzaam resultaat
Voor Uw Schilder was het Hof van Pampus een grote klus. Aan de binnenzijde
van de 74 appartementen beplakte zij alle wanden – in totaal 12.000
m² – met renovlies. Dankzij deze fraaie, gladde vlieslaag worden kleine
krimpscheurtjes gemaskeerd en is de wand beschermd tegen lichte beschadigingen.
In de algemene ruimtes, zoals de entree, bewerkte zij de
wanden met Sigma Pearl Clean Mat. “Dit product maakt wanden uitstekend
reinigbaar”, vertelt Jan Ligtenberg, directeur van Uw Schilder. “Wanden
die hiermee zijn behandeld, zijn schrobvast.” Ten slotte nam zij het
schilderwerk van de houten kozijnen en deuren voor haar rekening en
plaatste zij het glas in de entrees en bergingen.
Samenwerking
“Bij dit soort projecten is het fijn als partijen willen samenwerken”, vertelt
Ligtenberg. “Zo was de uitvoerder van Ter Steege Bouw echt bereid om met
ons mee te denken. Deze besloot de metalen klikkozijnen pas te plaatsen,
nadat wij de wanden geheel hadden beplakt met renovlies. Dit scheelde
ons veel snijwerk langs de randen. De deuren werden afgehangen na het
schilderwerk van de kozijnen. Hierdoor konden we veel vlotter werken.
Verder viel de uitvoering van al dit binnenwerk in een zeer gunstige periode.
We hebben de hele winter door kunnen werken.”
STEDENBOUW.NL | 141

Hof van Pampus Hoofddorp
Tekst | Liliane Verwoolde Beeld | ZON
DE LAATSTE DUURZAME ONTWIKKELINGEN,
OPLOSSINGEN EN TECHNIEKEN
Snel geplaatst
De appartementen van Hof van Pampus functioneren – met een comfortabele en duurzame energie-installatie voor
warmte, koude, warm tapwater en elektriciteit – helemaal zonder aardgas. Om dit voor elkaar te krijgen, verrichtten
de installateurs unieke technische hoogstandjes. Zo werden de bronnen onder het gebouw aangebracht en werden de
installaties sneller geplaatst dan ooit.
142 | STEDENBOUW.NL

Hof van Pampus Hoofddorp
Voor de uitvoering van de installatieopdracht bundelden ZON en Dubotechniek
hun krachten. ZON had al een ruime ervaring in duurzame installaties en
combineerde deze met een plug-and-play WKO-installatie van Dubotechniek.
Zo konden zij samen de complete warmte-installaties aanbieden en plaatsen.
Contractueel gezien was dit wel een uitdaging. “ZON is de exploitant van de
installaties én de beheerder voor 30 jaar”, vertelt John Braakman, directeur
van ZON. “Ter Steege Bouw Vastgoed is de aannemer en Bouwinvest de verhuurder.
Deze drieledige betrokkenheid resulteerde in een contract dat even
complex als uniek is.”
BRONNEN IN FUNDERINGSPALEN
Uniek aan het project is de plaats van de bronnen. In verband met ruimtegebrek
rondom de appartementengebouwen bevinden deze zich onder het
gebouw in de funderingspalen. Braakman: “We hebben hiervoor grondverdringende
funderingspalen toegepast, waarin we tijdens het boren een gesloten
lus hebben gemaakt. Deze lus fungeert als bron voor de warmtepomp.
Het is de tweede keer dat deze oplossing op zo'n grote schaal is toegepast.”
HOOGTEMPERATUUR-WATERPOMPEN
Ook de inzet van hoogtemperatuur-warmtepompen is bijzonder. Het is technisch
ingewikkeld om deze warmtepompen te produceren. ZON houdt zich
'Grondverdringende
funderingspalen fungeren als
bron voor de warmtepomp'
hier al sinds 2017 mee bezig, waarbij zij gebruikmaakt van bestaande producten
(of-the-shelf). Nu plukt zij de vruchten van deze innovatieve instelling en
loopt zij voor op de collega’s.
ZONNEDAK
Voor de winning van elektrische energie werden zo’n 400 zonnepanelen op
het dak geplaatst. De zonnepanelen blijven eigendom van ZON, die de panelen
heeft gefinancierd en de elektriciteit verkoopt aan de gebruikers. De
panelen leveren ook de energie voor de 15 parkeerplaatsen die zijn voorzien
van een laadpaal voor elektrische auto’s.
DE VERBINDING
Een communicatiesysteem verbindt de afleversets in de woningen met de
energiecentrale in de technische ruimte. Het systeem registreert de verwarming,
koeling en het warm tapwater die naar behoefte in de appartementen
worden afgeleverd. In de afleversets in de appartementen bevindt zich bovendien
de meet- en regelapparatuur die het verbruik registreert. Deze energiestanden
en temperaturen kunnen door de bewoners worden uitgelezen, maar
ook op afstand. Een groot voordeel voor de exploitant. Bij klachten – bijvoorbeeld
een slaapkamer die niet voldoende warm wordt – kan deze op afstand
de storing traceren en verhelpen.
INSTALLATIE IN EEN DAG
De all electric installatie is volledig modulair opgebouwd in de fabriek. De
geprefabriceerde elementen konden hierdoor in één beweging worden aangeleverd
en gemonteerd in de technische ruimte. “Deze prefabricage leverde
geweldige voordelen op”, vertelt Braakman. “Denk hierbij maar aan minder
verkeersbewegingen, minder mankracht, minder sleutelen op de locatie, geen
buizen, leidingen, lasconstructies, takels en meer. Hof van Pampus is niet alleen
duurzaam na oplevering, maar ook in het voortraject.” ❚
STEDENBOUW.NL | 143

Jeruzalem Blok N Amsterdam
Tekst | Lieke van Zuilekom Beeld | Fedde de Weert
Jeruzalem Blok N, Amsterdam:
BIJZONDERE ESTHETIEK, OPTIMAAL WOONGENOT
Op de locatie van voormalig verzorgingshuis ‘Willem Dreeshuis’ aan de Hugo de Vrieslaan in Amsterdam wordt de laatste
hand gelegd aan Jeruzalem Blok N, dat de bouw van 86 twee- en driekamerappartementen voor de sociale huursector
omvat. Het nieuwbouwproject bestaat uit twee volumes, namelijk een hoogbouw van acht bouwlagen en een laagbouw
van vier lagen. Beide gebouwen worden verbonden door een overdekte en afgesloten fietsenstalling. Alle woningen
hebben een oppervlakte tussen de 46 tot 61 vierkante meter en zijn gebouwd rond een inpandige galerij en lift. Een
buitenruimte over de volledige breedte van de woning zorgt niet alleen voor optimaal woongenot, maar geeft het nieuwbouwplan
ook een bijzondere esthetiek.
144 | STEDENBOUW.NL

Jeruzalem Blok N Amsterdam
Het ontwerp van Jeruzalem Blok N was in handen van Studioninedots. IMd
Raadgevende Ingenieurs tekende voor de constructie, terwijl Bouwbedrijf M.J.
de Nijs en Zonen BV verantwoordelijkheid draagt voor de bouw. “De nieuwbouw
is traditioneel opgetrokken uit in het werk gestorte wanden en breedplaatvloeren”,
vertelt Frank Ligthart, bedrijfsleider bij Bouwbedrijf M.J. de Nijs
en Zonen BV. “Voor de liftkernen en trappenhuizen is gekozen voor prefab
beton. Beide gebouwen zijn voorzien van platte daken met afschotisolatie en
standaard dakbedekking. Op de daken zijn pv-panelen geïnstalleerd, die in
een deel van de energiebehoefte van de woningen voorzien. De gevels van
de woonblokken zijn afgewerkt met Eternit gevelbeplating op een HSB achterconstructie,
in combinatie met aluminium schuifpuien en gladde deuren.”
BIJZONDERE BEHANDELING BALKONPLATEN
“Iedere verdieping is door ons omringd door prefab balkonplaten met een
witte cement”, aldus Ligthart. “Op deze platen zijn prefab sierschijven aangebracht,
die de balkons een bijzondere look & feel geven. Daarnaast zijn alle
prefab balkonplaten behandeld met zoutzuur; een procedé dat in Nederland
(nog) geen gemeengoed is en waarvoor we zijn uitgeweken naar Moeskroen,
België.” Door de zuurbehandeling is de gladde betonhuid/toplaag van de
balkonplaten los komen te liggen en verwijderd, vertelt hij. “De natuurlijke
betonproducten kwamen hierdoor naar boven. Een specifieke wens van de
architect, omdat de aanhechting van vuil hierdoor flink wordt verminderd.”
Om te garanderen dat regenwater goed van de balkons kan aflopen, zijn de
neusjes van de balkons én de voorkant van de sierschijven nabehandeld met
een waterafstotende laag.
PERFECTE AANSLUITING
De bouw is redelijk traditioneel uitgevoerd. “De werkzaamheden waren goed
te overzien, met uitzondering van de balkons, die voor de nodige hoofdbrekens
zorgden”, vertelt Ligthart. “Alle balkons zijn met Isokorf verankeringssystemen
aan de natte breedplaatvloeren gekoppeld, waarvoor een tijdelijke
ondersteuning noodzakelijk was. ›
'Op de balkonplaten
zijn prefab sierschijven
aangebracht, die de
balkons een bijzondere
look & feel geven'
STEDENBOUW.NL | 145

Jeruzalem Blok N Amsterdam
Jeruzalem Blok N, Amsterdam
Pas na het verwijderen van deze ondersteuning zetten de balkons zich definitief,
waarbij wij een perfecte aansluiting op de uitwendige hoeken moesten
borgen, met een maximale afwijking van slechts 6 mm. Bepaald geen sinecure,
maar dankzij een goede voorbereiding en coördinatie zijn we hier goed in
geslaagd.” Kort voor de oplevering kijkt Ligthart dan ook terug op een prettig
verlopen project, dat ‘volgens het boekje is verlopen, in fijne samenwerking
met opdrachtgever Rochdale’.
WIJKVERNIEUWING
De nieuwbouw van Jeruzalem Blok N maakt deel uit van een vernieuwingsplan
voor de gehele wijk Jeruzalem, waar Rochdale het overgrote deel van de
woningen bezit. Een deel van de woningen wordt vervangen door nieuwbouw,
maar het overgrote deel van de wijk wordt gerenoveerd met respect voor de
stedenbouwkundige structuur. Daarnaast wordt de openbare ruimte opnieuw
ingericht. Als ontwikkelend aannemer is Bouwbedrijf M.J. de Nijs en Zonen BV
tevens betrokken bij de nieuwbouw van twee naastgelegen woonblokken (G
en H) met in totaal 82 eengezinswoningen, die in de tweede helft van 2019
worden opgeleverd. ❚
Bouwinfo
Opdrachtgever
Architect
Aannemer
Constructeur
Rochdale
Studioninedots
Bouwbedrijf M.J. de Nijs en Zonen BV
IMd Raadgevende Ingenieurs
Vakmanschap
en kwaliteit
tot in het
kleinste detail
ONTWIKKELING - BOUWEN - ONDERHOUD
M.J. de Nijs en Zonen bv
www.denijs.nl
146 | STEDENBOUW.NL

De Molenwiek Almere
Tekst | Chris Elbers Beeld | Trebbe Groep BV / Klunder Architecten
Veelbelovende pilot
met prefab casco
Aan de rand van het centrum van Almere Buiten verrijst op de locatie van het
voormalige gezondheidscentrum De Molenwiek het gelijknamige wooncomplex
van 76 appartementen. De woningen, ontwikkeld en gebouwd in opdracht
van woningbouwcorporatie de Alliantie, zijn gasloos en worden voorzien van
een individuele lucht-warmtepomp in combinatie met pv-panelen. De oplevering
van het complex staat gepland voor het eerste kwartaal van 2020. ›
Impressie van De Molenwiek vanaf de Chicagostraat in
Almere Buiten (Beeld: Klunder Architecten).
STEDENBOUW.NL | 147

De Molenwiek Almere
Onder de bouw van De Molenwiek, naar een
ontwerp van Klunder Architecten uit Rotterdam,
staat de signatuur van Trebbe. De ontwikkelende
bouwer realiseert het complex op basis van het
in eigen huis ontwikkelde concept HoogWonen.
Met dit concept kunnen gemakkelijk goede en
betaalbare appartementencomplexen passend bij
de doelgroep ontwikkeld en gerealiseerd worden,
vanuit verschillende ontsluitingsvormen en types.
In het geval van De Molenwiek gaat het om een
achtspanner met centrale ontsluiting en elf bouwlagen.
Bijzonder is dat het appartementencomplex
het eerste HoogWonen-project is, dat geheel
wordt uitgevoerd met een prefab casco.
ALTERNATIEF
De ontwikkeling van het appartementencomplex
nam, vanaf het schetsontwerp, een half jaar in
beslag. Het resultaat: een elf lagen tellende achtspanner
met een aantrekkelijk ontwerp. De Molenwiek
fungeert door de maat en schaal als de poort
van het centrum van Almere Buiten. “Het concept
HoogWonen was gebaseerd op kalkzandsteen en
kon tot circa zes lagen hoog. Bij De Molenwiek
kon onmogelijk het tot dan toe gebruikte bouwsysteem
worden ingezet”, blikt Christian Schuurman,
projectleider bij Trebbe, terug. Een zoektocht
naar een alternatief voor het kalkzandsteen ging
van start. “De krapte op de arbeidsmarkt en de
wens om sneller te bouwen, waren enkele redenen
om de oplossing in prefab te zoeken.” Bestcon, leverancier
van prefab beton, kwam al snel in beeld.
“Bestcon sloot met haar prefab casco aan op de
wensen en eisen van Trebbe. Bovendien bleek het
goed te integreren in het voorliggende ontwerp.”
Gevels gereed voor kozijnmontage.
'De Molenwiek is
een achtspanner
met centrale
ontsluiting en elf
bouwlagen'
SNEL, SNELLER, SNELST
Samen ontwikkelden Bestcon en Trebbe een
unieke vloeropbouw van het casco. Daar waar het
gebruikelijk is om de installatielaag af te storten,
wilde Trebbe naar een prefab vloer waarbij dat
niet nodig is. Dit resulteerde in een vloer waar de
installaties in sleuven zijn opgenomen. “De vloeren
zijn dunner, we kunnen er grotere breedtes
mee overspannen en we hoeven alleen de sleuven
nog maar af te storten”, aldus Schuurman. Laatstgenoemde
scheelt een bewerking in de planning
en er is geen sprake meer van lange droogtijden.
Om het bouwtempo nóg verder op te voeren, worden
de balkons al in de fabriek aan de vloeren gestort.
Hierdoor kan Trebbe één bouwlaag per week
optrekken, zonder tijdrovende ondersteuningsconstructies.
Dit levert bijna 50 procent tijdwinst op
gedurende de ruwbouwfase, ten opzichte van een
traditioneel systeem. De kunststof kozijnen worden
al in de fabriek compleet met stelkozijnen en
beglazing op de prefab wanden gemonteerd. Dit
zorgt ervoor dat het gebouw vlot wind- en waterdicht
is, waardoor de afbouw ook snel kan starten.
De entree van De Molenwiek (Beeld: Klunder Architecten).
VAN PILOT NAAR
NIEUWE STANDAARD
Trebbe heeft hoge verwachtingen van de pilot met
het prefab casco en is inmiddels gestart met een
tweede appartementencomplex, ook voor een woningcorporatie
en toevallig ook in Almere. “Met de
inzet van het prefab casco kan Trebbe met Hoog-
Wonen hoger en sneller goede, betaalbare appartementencomplexen
realiseren. Een volgende stap
voor het concept HoogWonen is de toepassing van
prefab gevelafwerking. De eerste onderzoeken
hiernaar lopen”, sluit Schuurman af. ❚
148 | STEDENBOUW.NL

De Molenwiek Almere
Tekst | Chris Elbers Beeld | Bestcon
Prefab cascosysteem doet De Molenwiek
wekelijks in hoogte groeien
De grote voordelen van prefab bouwen worden prima benut tijdens het project De Molenwiek in Almere Buiten. Bestcon,
totaalleverancier op het gebied van prefab beton, levert er in opdracht van bouwkundig aannemer Trebbe Groep het
Bestcon 60-cascosysteem. Bart Houweling, senior projectleider binnen Bestcon, vertelt over de door het Bestse bedrijf
geboden oplossing.
Met prefab beton kun je niet alleen sneller én hoger
bouwen, ook heb je voor de montage ervan
minder handjes op de bouwplaats nodig. Bij Bestcon
weten ze er alles van. Het bedrijf biedt diverse
geprefabriceerde betonbouwsystemen die voor uiteenlopende
toepassingen kunnen worden ingezet.
Het speciaal voor hoogbouw ontwikkelde Bestcon
60-cascosysteem is er daar één van. “Eén van de
voordelen van dit bouwsysteem is dat de vloer op
de wanden rust”, aldus Houweling. “Daardoor zijn
er geen nokken aan de wanden nodig en wordt de
ontwerpvrijheid danig vergroot. Verder worden de
vloeren in het Bestcon 60-systeem onderstempelingsvrij
gemonteerd. Desgewenst kunnen ze zelfs
inclusief kozijnen en beglazing wind- en waterdicht
door ons worden geleverd.”
345 VRACHTEN
Het zijn precies díe USP's waarvan Trebbe tijdens
de bouw van het elf bouwlagen tellende en 7.000
m² metende appartementencomplex optimaal
profiteert. In totaal levert Bestcon een kleine 800
prefab betonelementen met een totaalvolume van
3.200 m³. Een flinke brok die via 345 ritten naar
Almere Buiten wordt vervoerd. Daarna worden de
casco-onderdelen compleet met kozijnen en beglazing
als droog stapelsysteem verdiepingsgewijs op
hoogte getild en gemonteerd. En dat gaat, vooral
vanwege het ontbreken van uithardingstijden,
supersnel. “We trekken het casco per week één
bouwlaag op”, zegt Houweling. “Een uitdagende
klus: zowel qua logistiek, constructie als kraanwerk.
De met sleufsparingen en uitkragende balkons uitgeruste
vloeren wegen namelijk ieder 16 ton en zijn
elk meer dan 10 meter lang. Binnen de woningbouw
zijn dat behoorlijk spectaculaire getallen.”
VERVOLG
Is De Molenwiek voor Bestcon en Trebbe het eerste
gezamenlijk uitgevoerde hoogbouwproject in
prefab, het is zeker niet het laatste. “Hierna gaan
we samen bouwen aan een volgend appartementencomplex,
eveneens in Almere”, blikt Houweling
vooruit. “Aansluitend staat een project op het
programma waarbij we gebruik gaan maken van
prefab metselwerk. Dan ben je helemáál snel en in
een keer klaar met het gevelwerk.” ❚
Het gebouw staat gereed voor montage klaar op het tasveld.
De ruim 10 meter lange voorgespannen BC 60-woningvloeren met leidingsleuven voor de installaties.
STEDENBOUW.NL
| 149

Renovatie Mercuriusflats Purmerend
Tekst | Liliane Verwoolde Beeld | Hemubo
In de kleuren van de seizoenen
Zestigerjarenflats kregen in bewoonde
staat een nieuwe uitstraling
De vier Mercuriusflats in Purmerend hebben een nieuwe uitstraling gekregen. Alle flats kregen een frisse accentkleur die
staat voor de seizoenen lente, zomer, herfst en winter. Zo ontstond een uitdaging toen een vijfde flat aan het renovatieproject
werd toegevoegd. Welke kleur moest hier nu worden toegepast? Dat werd een stijlvolle mix van alle seizoenskleuren
tezamen.
Woningcorporatie Intermaris ging bij de aanbesteding
van de renovatie van de Mercuriusflats
zorgvuldig te werk. De totale renovatie moest
zorgen voor energiebesparing. Daarvoor werden
de kozijnen en hekwerken vervangen, kopgevels
geïsoleerd, gaskookplaten vervangen door elektrische
kookplaten en gasaansluitingen verwijderd.
De afleversets van de stadsverwarming werden
verplaatst van de keuken naar de hal. Maar Intermaris
wilde ook aandacht voor haar bewoners.
Aan Hemubo Almere de uitdaging om de renovatie
uit te voeren met minimale overlast van lawaai,
trillingen, stof en vuil.
LEAN-PLANNING
Het was duidelijk dat de asbestsanering en het
vervangen van de kozijnen en gevelelementen
voor de bewoners de grootste overlast zouden
veroorzaken. Daarom onderzocht Hemubo de
snelste manier om deze ingrepen uit te voeren.
“We hebben eerst per streng de stadsverwarmingsunits
van de keuken naar de hal verplaatst”,
vertelt Rutger van Helbergen, commercieel directeur
van Hemubo Bouw. “Vervolgens hebben we
in vier dagen de voor- en achtergevels aangepakt.
Op dag 1 werd het asbest aan de voorzijde verwijderd,
op dag 2 werden hier de gevelelementen
geplaatst en op dag 3 en 4 gebeurde hetzelfde aan
de achterzijde. Op de dag dat de gevels aan vooren
achterzijde waren verwijderd, timmerden we
de gevels dicht met een houten stofschot, gedeel-
'Elke flat kreeg
de accentkleur
van een seizoen;
lente, zomer,
herfst en winter'
150 | STEDENBOUW.NL

Renovatie Mercuriusflats Purmerend
'De plantjes
verhuisden
tijdelijk naar het
Plantenpension'
telijk voorzien van plexiglas om de lichtinval in de
woning te behouden. De werkzaamheden aan het
dak, de kopgevels, het trappenhuis en de entree
vonden plaats in gescheiden bouwstromen.”
PLANTENPENSION EN TUINKAMER
De gevelwerkzaamheden aan de kopgevels konden
niet worden uitgevoerd zonder de wijktuintjes te
beschadigen. Maar ook daarvoor vond Hemubo
een oplossing. Van Helbergen: “We hebben foto’s
gemaakt van de tuintjes en de plantjes overgebracht
naar een plantenpension. Zo konden we na
het verwijderen van het steigerwerk alle plantjes op
dezelfde manier terugplaatsen.” Om de bewoners
een plek te bieden waar zij aan de overlast konden
ontsnappen, richtte Hemubo op het binnenterrein
de ‘Tuinkamer’ in. Een sfeervolle huiskamer
voor ontmoeting, spreekuren en workshops in o.a.
elektrisch koken. Dit initiatief werd zo enthousiast
ontvangen, dat het na oplevering werd voortgezet.
BEWONERSCOMMUNICATIE
En dan was er nog de gebruikelijke bewonerscommunicatie.
Om in de nieuwsbrieven de juiste toon te
treffen, deed Hemubo eerst onderzoek naar de samenstelling
van de bewoners. Vervolgens hield zij de
bewoners nauwgezet op de hoogte van alles wat hen
te wachten stond. Een bewonersbegeleider vulde de
informatie aan tijdens persoonlijke gesprekken.
LEVENSLOOPBESTENDIG
Met een grotere en lichtere entree werden de flats
beter afgestemd op de gemiddelde leeftijd van de
bewoners. Hellingen en automatische deurdrangers
verbeterden de toegankelijkheid voor scootmobiels.
Hiervoor werd tevens een aparte ruimte ingericht.
“Het was een ingrijpende verbouwing”, besluit
René Groot, calculator/werkvoorbereider van He-
mubo Bouw. “De Mercuriusflats zijn nu levensloopbestendig,
energiezuinig en comfortabel. In
bouwtechnisch opzicht waren we op vertrouwd
terrein. Het sociale aspect was een uitdaging.
Maar met een gemiddelde bewonerstevredenheid
van 8,2 en veel positieve reacties hebben we ook
hiervoor een dikke voldoende gescoord.” ❚
Bouwinfo:
Opdrachtgever
Woningcorporatie Intermaris, Hoorn
Constructeur
Ingenieursbureau List, Zaandam
Architect
DOOR Architecten, Amsterdam
Hoofdaannemer
Hemubo Almere, Almere
Installaties
Hemubo Almere, Almere (W en E)
Bouwsom
€ 15 miljoen
Bouwperiode
september 2017 - april 2019
STEDENBOUW.NL
| 151

Trots op wat
we maken.
Dat voel je meteen.
Zorgeloos meer wooncomfort
kozijnen deuren schuifpuien dakkapellen onderhoud en reparatie
schippperkozijnen.nl
DAKMAN
SCHAP IS
MEESTER
SCHAP
ELBouw G/E kombinatie b.v.
Elektro Technisch Bureau
zaanstaddakwerken.nl
Wakkerstraat 24-26
1097 CG Amsterdam
T 020 - 66 312 26
F 020 - 66 311 76
E info@elbouw.com
www.elbouw.com

Renovatie Mercuriusflats Purmerend
Projectinfo
Installeren volgens een strakke planning
Bij de renovatie van de Mercuriusflats in Purmerend is de planning belangrijk. Deze is leading voor iedereen die meedraait in het project,
zodat de werkzaamheden elkaar naadloos en snel opvolgen. Dat geldt dus ook voor ELBouw G/E kombinatie Elektro Technisch Bureau.
“In een proefwoning hebben we uitgedokterd hoe we onze werkzaamheden
zo snel mogelijk konden uitvoeren”, vertelt Marco de
Vries, directeur van ELBouw G/E kombinatie. “Hier kwamen we
onder andere tot de ontdekking dat we de werktuigbouwkundige en
elektrotechnische werkzaamheden en bouwkundige werkzaamheden
aan de voor- en achtergevel moesten scheiden. Daarna stond
er een planning waarmee we – in strengen – drie tot vier woningen
per dag konden opstarten.”
Geleverde installaties
Bij dit hoge tempo levert ELBouw een groot aantal installaties. Zij
voorziet alle woningen van een complete, nieuwe videofooninstallatie,
verbonden met een paneel met camera in de entree. Hiermee
zien de bewoners in hun appartement wie er bij hen aanbelt.
ELBouw levert rookmelders en vervangt de bestaande groepenkasten
door driefasen-groepenkasten. “Deze uitbreiding was nodig
om de woningen geschikt te maken voor elektrisch koken”, licht De
Vries toe. Ook voorziet ELBouw alle galerijen en trappenhuizen van
LED-verlichting, verzorgt ze de elektrische aansluitingen voor de
automatische deuren en installeert ze de elektrische oplaadpunten
voor de scootmobiels en afzuigventilators op het dak. De Vries: “Dit
werk heeft ons veel complimenten opgeleverd. 95% van de bewoners
heeft aangegeven blij te zijn met de extra veiligheid en het
verbeterde wooncomfort.”
STEDENBOUW.NL
| 153

Renovatie Mercuriusflats Purmerend
Tekst | Patricia van der Beek Beeld | Schipper Kozijnen
GEVELRENOVATIE IN LIJN
MET VISIE VAN ARCHITECT
Sinds hun grootschalige renovatie voldoen de vier Mercuriusflats in Purmerend niet alleen aan de huidige technische vereisten,
ze zijn er ook esthetisch flink op vooruitgegaan. Zo dragen de kunststof kozijnen en steenstrips bij aan duurzame
gevels met een frisse, moderne uitstraling.
154 | STEDENBOUW.NL

Renovatie Mercuriusflats Purmerend
In opdracht van aannemer Hemubo engineerde,
produceerde en leverde Schipper Kozijnen een
kleine tweeduizend kunststof kozijnen voor alle
vier de Mercuriusflats van woningcorporatie Intermaris.
De kozijnspecialist verzorgde ook de montage
en het aftimmerwerk. “Naast de kozijnen
leverden en monteerden we de borstweringspanelen
en tussenpanelen op de gevels”, zegt Hoofd
Verkoop Zakelijke Markt Jappe Dekker van Schipper
Kozijnen. “De panelen zijn voorzien van steenstrips
van Sto. Verder hebben we de volledige entree
van aluminium vliesgevels met geïntegreerde
postkasten voorzien.”
VERTICALE BELIJNINGEN
Schipper Kozijnen werd in het najaar van 2016 bij
het project betrokken en dacht sindsdien mee in
het gevelontwerp. Dit ontwerp van Door Architecten
is gebaseerd op het thema ‘seizoenen’. De
flats – met de namen Lente, Zomer, Herfst en Winter
– zijn elk uitgevoerd in een seizoenskleur. Die
kleuren komen in vier nuances terug op de kopgevels
en de voordeuren. Dekker: “De architect benadrukte
de verticale belijningen van de flats met
lamellen. Om aan dat verticale gevelbeeld bij te
dragen, hebben we de steenstrips in een staande
variant toegepast. Ook zijn de draaiende delen en
tussendorpels van de kozijnen vlak uitgevoerd,
waardoor een subtiele dieptewerking bij de stijlen
is ontstaan.”
BEWONERS BETREKKEN
Voordat de uitvoering van start ging, hielden Intermaris
en Hemubo informatiedagen en -avonden
voor de bewoners. Schipper Kozijnen was daar
ook bij betrokken. “Tijdens die informatiedagen
en -avonden gaven we de bewoners uitleg over
de plannen”, zegt Dekker. “Voorafgaand aan de
bouwwerkzaamheden maakten we een modelwoning.
Zo konden de bewoners precies zien wat ze
konden verwachten.” Nog voor de bouwvak van
2017 werd onder leiding van Hemubo een volledige
bouwstrang gerenoveerd. Na evaluatie van
deze werkzaamheden werd een aantal verbeteringen
doorgevoerd. De renovatie van de eerste flat
startte na de bouwvak.
ÉÉN DAG PER WONING
Met één verdieping per week werden de werkzaamheden
door Schipper Kozijnen in een hoog
tempo uitgevoerd. “Om de bewoners minimaal
te belasten, waren we slechts één dag in elke
woning aanwezig om de kozijnen te vervangen”,
aldus Dekker. “In totaal ging het om zes kozijnen
per woning; een voordeur en twee ramen aan de
voorzijde en drie balkondeuren aan de achterzijde.
We hebben de kozijnen van speciale beglazing
voorzien om een hoogwaardige isolatiewaarde
te behalen.” Gezien het feit dat er in de oude
kozijnen asbest aanwezig was, hoefde Schipper
Kozijnen deze niet te demonteren. Een asbestverwijderaar
heeft deze kozijnen een dag van tevoren
gedemonteerd en het asbest verwijderd. Vervolgens
is er een tijdelijke noodvoorziening geplaatst.
BEWONERS ONTZORGEN
De bewoners bleven tijdens de renovatie in hun
woning. Om aan alle drukte te ontsnappen, konden
zij terecht in de speciaal daarvoor bestemde
Tuinkamer. Dekker: “Omdat wij ook voor de particuliere
markt werken, weten onze mensen hoe
ze met bewoonde situaties moeten omgaan. Ze
dekken de meubels en vloeren netjes af en helpen
de bewoners met het verplaatsen van spullen.
Indien de bewoners dat wilden, brachten we ook
rolgordijnen en/of horren aan. In de modelwoning
konden de bewoners de verschillende mogelijkheden
bekijken en een keuze maken.”
CONFORM PLANNING
Met de laatste flat opgeleverd, blikt Dekker terug
op een uitdagend maar goed verlopen project.
“Het bouwtempo lag hoog en de montage van
de kozijnen op de bovenste verdiepingen was, gezien
de wind, niet altijd makkelijk. Toch hebben
we elke flat geheel conform planning afgerond.”
Over de samenwerking op het project is Dekker
eveneens tevreden: “Intermaris was als eindopdrachtgever
erg betrokken bij de werkzaamheden.
De samenwerking met Hemubo was als
vanouds. We werken al heel lang samen en weten
wat we aan elkaar hebben.” ❚
'Om de bewoners minimaal te belasten,
waren we slechts één dag in elke
woning aanwezig'
STEDENBOUW.NL
| 155

120 NOM-woningen Gorteslootbuurt Landsmeer
Tekst | Liliane Verwoolde Beeld | BAM Wonen
OVERSTAP NAAR NIEUWE INSTALLATIES
GEBEURT MET ÉÉN DRUK OP DE KNOP
In de Gorteslootbuurt in Landsmeer worden 120 woningen gasloos gemaakt. Dat vraagt om nieuwe installaties en een
‘lekkere warme jas’. Deze laatste geeft de woningen bovendien weer een eigentijdse uitstraling. Aan de binnenzijde worden
– waar nodig – de sanitaire voorzieningen vernieuwd. In een tijdsbestek van vier tot vijf weken krijgen de bewoners
een totaal vernieuwde, geïsoleerde woning.
De 120 woningen van Eigen Haard in de Gorteslootbuurt
liggen aan de Violierweg, Zwanebloemweg,
Riethalmweg en Weegbreesingel in
Landsmeer. De transformatie naar Nul-op-de-
Meter (‘NOM’) maakt de woningen energiezuinig
en gasloos. Met behulp van zonnepanelen, een
warmtepomp en een warmteterugwininstallatie
worden de woningen volledig elektrisch. Naast
deze maatregelen krijgen de woningen een goed
geïsoleerde buitenschil.
EEN OMVANGRIJKE UITDAGING
BAM Wonen bereidde zich tot in detail voor op
deze omvangrijke klus. Maar tot haar verrassing
deden zich tijdens de uitvoering meerdere extra
werkzaamheden voor. “De omvang van de grond-
'De nieuwe gevelpanelen zijn op de mm
nauwkeurig geprefabriceerd'
vervuiling in de wijk bleek groter dan vooraf onderzocht”,
vertelt Ruben Buist, werkvoorbereider
van BAM Wonen. “De vloeren op de begane grond
bleken slechter dan we aanvankelijk konden inschatten
en onderzoeken, waardoor de opdrachtgever
besloot om alle houten beganegrondvloeren
te vervangen door nieuwe geïsoleerde vloeren.
Bovendien moest het betonnen deel van de be-
gane grond worden ondersteund door een stalen
constructie. Door deze extra werkzaamheden is de
klus nog groter geworden.”
ENERGIEMODULE
Om de overstap van gas naar elektra soepel te
laten verlopen, plaatst BAM Wonen tegen de gevel
van de woningen een energiemodule, waarna
156 | STEDENBOUW.NL

120 NOM-woningen Gorteslootbuurt Landsmeer
de nieuwe installaties het werk nog dezelfde dag
kunnen overnemen. Vanaf dat moment kan de gaskraan
dicht. “Daar doe je het voor”, vindt Buist.
De asbestsanering werd uitgevoerd door een comaker.
“Binnen BAM spreken we niet van ‘onderaannemers’,
maar van ‘co-makers’”, vertelt Buist.
“Het zijn vaste samenwerkingspartners die in elk
werk meedraaien en zo ook meegroeien. Door
hen binnen de club te houden, gaat opgedane
kennis niet verloren. Asbestsanering is overigens
een bijzonder schouwspel. De mannen werken
met witte overalls en filters in een afgezet gebied.
Dat maakt indruk.”
'Asbestsanering
is een bijzonder
schouwspel'
BIM
De nieuwe gevelpanelen worden geprefabriceerd
met behulp van BIM (Building Information Modelling).
De gevel wordt digitaal gescand, waardoor
een nauwkeurige opname ontstaat in 3D. Dankzij
deze techniek worden de gevelelementen op de
mm nauwkeurig aangeleverd en kunnen ze in
hoog tempo worden gemonteerd. ›
STEDENBOUW.NL
| 157

120 NOM-woningen Gorteslootbuurt Landsmeer
Door het plaatsen van de gevelpanelen zien de woningen er aan de buitenzijde
totaal anders uit. Aan de binnenzijde worden keuken, toilet en badkamer
gerenoveerd, als deze hieraan toe zijn.
AANDACHTSPUNTEN
Buist: “Tussen al deze bouwactiviteiten door is er een aantal factoren waar we
extra aandacht aan besteden. Op de eerste plaats staan de bewoners en hun
veiligheid. Zij verdienen een goede communicatie en moeten weten wat hen
te wachten staat. Opdrachtgever Eigen Haard is nauw betrokken bij het bouwproces
en de bewonerscommunicatie en organiseert de compleet ingerichte
logeerwoningen. We renoveren de woningen in hoog tempo en in bewoonde
staat. De bewoners moeten te allen tijde veilig hun woning kunnen bereiken.
Alleen bij de asbestsanering moeten ze uit hun woning zijn. Het werkgebied
moet afgezet zijn met hekken en afvalcontainers moeten afgesloten zijn. Deze
factoren tezamen maken zo’n project intensief. Zo blijven we ons ontwikkelen
en de processen optimaliseren.” ❚
Bouwinfo
Opdrachtgever
Eigen Haard, Amsterdam
Constructeur
BAM Advies en Engineering, Bunnik
Architect en uitvoerder BAM Wonen - Renovatie Concepten
Installateur
BAM Bouw en Techniek - Modulair
Ontwikkelen en Bouwen
Bouwperiode oktober 2018 - juli 2019
Projectinfo
Hoogwaardig geïsoleerde dakconstructie
De NOM-woningen in Landsmeer krijgen een nieuwe, lichte dakconstructie.
De asbest-golfbeplating wordt vervangen door het
innovatieve daksysteem van Kingspan met QuadCore-isolatie.
“Dit daksysteem heeft een hoogwaardige isolatie”, vertelt Edwin
van Rooden, adjunct-directeur van Acoma en projectleider van
dit project. “Hierdoor wordt een flinke stap gezet in de richting
van Nul-op-de-Meter. Het is bovendien voorzien van een gootsysteem
met huisvesting voor vleermuizen en huismussen.”
Op dit moment is Acoma gevorderd tot blok 11 van de 17. Van de
huizen waar zij actief is, verhuizen de bewoners tijdelijk naar
een logeeradres. “We hebben meerdere van dit soort projecten
uitgevoerd en zijn er aardig geroutineerd in geworden. De uitdaging
zit in de ruimte. Met de beperkte ruimte voor materieel,
levert Kingspan de materialen steeds aan per blok. Pas als die
verwerkt zijn, is er weer ruimte voor de volgende levering.”
158 | STEDENBOUW.NL

Dit is
vast het
werk van
Vlasman
SLOOPWERKEN
FUNDAMENT VOOR VERNIEUWING
SLOOPWERKEN KOPPENSNELLEN ASBESTSANERING BOREN & ZAGEN BODEMSANERING
Alphen aan den Rijn | www.vlasman.nl | T 0172 495 770 | E info@vlasman.nl |

120 NOM-woningen Gorteslootbuurt Landsmeer
Tekst | Lieke van Zuilekom Beeld | Vlasman b.v.
‘ASBEST GORTESLOOTBUURT
WORDT VEILIG EN
VERANTWOORD VERWIJDERD’
Ruim 70% van de bewoners uit de Gorteslootbuurt in
Landsmeer heeft ingestemd met de plannen van Eigen
Haard en BAM Wonen Renovatie Concepten om gasloos
en comfortabeler te gaan wonen. Met het plaatsen van
o.a. pv-panelen, een warmtepomp en een warmteterugwininstallatie
worden op dit moment 120 woningen uit
de jaren ’60 Nul-op-de-Meter (NOM) gemaakt. Bovendien
worden nieuwe gevelelementen geplaatst, krijgen de woningen
een breder dakoverstek én wordt een uitgebreide
asbestsanering uitgevoerd.
“Onze saneringsmedewerkers dragen te allen tijde een
beschermende overall, ademhalingsbeschermingsmiddelen,
laarzen en handschoenen.”
160 | STEDENBOUW.NL

120 NOM-woningen Gorteslootbuurt Landsmeer
Vlasman b.v. is verantwoordelijk voor het veilig
verwijderen en afvoeren van alle asbesthoudende
materialen in en aan de 120 woningen. Hierbij
werkt de co-maker van BAM met vier teams, die
onder meer het dak en de gevelbeplating op de
verdiepingen (1), de gevelbeplating op de begane
grond (2), de rioleringen in de kruipruimtes
(3) en de asbesthoudende lijmresten in de binnenruimtes
(4) aanpakken. Alle asbestsaneringswerkzaamheden
worden uitgevoerd conform de
geldende normen en richtlijnen, waaronder het
Asbestverwijderingsbesluit.
BINNENSANERING VOLGENS
CONTAINMENT-METHODE
“Onze saneringsmedewerkers dragen te allen
tijde een beschermende overall, ademhalingsbeschermingsmiddelen,
laarzen en handschoenen”,
vertelt Wim Kuipers, Uitvoerder bij Vlasman b.v..
“De binnensanering wordt geheel uitgevoerd
volgens de containment-methode. Hierbij worden
alle ruimtes waarin zich asbest bevindt,
zorgvuldig van de rest van de woning afgescheiden.
Alle werkzaamheden worden vervolgens
in het containment uitgevoerd. Met behulp van
speciale apparatuur worden de containments
op onderdruk gehouden, zodat eventueel vrijkomende
asbestdeeltjes niet kunnen ontsnappen.
Een speciale transitsluis biedt onze medewerkers
toegang tot de asbestbron. Bovendien kunnen
de medewerkers zich hier veilig afspoelen. De
onderdrukwaardes van het containment worden
nauwkeurig gecontroleerd en geregistreerd, zodat
bij eventuele afwijkingen of defecten direct
kan worden ingegrepen.”
'Alle ruimtes waarin zich asbest bevindt,
worden zorgvuldig van de rest van de
woning afgescheiden'
Vlasman b.v. is verantwoordelijk voor het veilig verwijderen en afvoeren van alle asbesthoudende
materialen in en aan de 120 woningen.
BUITENSANERING IN
DE OPEN LUCHT
De buitensaneringen worden in de open lucht uitgevoerd,
vertelt Kuipers. “Hierbij hanteren wij een
afzetting van minimaal 5 meter rondom de te verwijderen
asbestbronnen. Naast hekwerken worden
ook linten en bebording gebruikt om omwonenden
én bouwpartners op voldoende afstand te
houden.” Verwijderde asbesthoudende materialen
worden dubbel verpakt in speciale (scheurbestendige)
kunststof zakken, die direct luchtdicht worden
afgesloten. “Alle zakken worden verzameld
in een gesloten container op het bouwterrein, die
periodiek naar de stort wordt vervoerd.”
Tijdens de asbestsanering worden bewoners ondergebracht
in een tijdelijke logeerwoning. Inmiddels
is circa 50 procent van de werkzaamheden
gereed. “Medio juni 2019 leveren we onze werkzaamheden
volgens planning op.” ❚
Verwijderde asbesthoudende materialen worden dubbel verpakt in speciale (scheurbestendige)
kunststof zakken, die direct luchtdicht worden afgesloten.
STEDENBOUW.NL
| 161

The Muse Rotterdam
Tekst | Patricia van der Beek Beeld | Wilma Wonen en Smit's Bouwbedrijf
ROTTERDAMS DESIGNICOON
IS OP HOOGTE
Met zijn krachtige contouren en indrukwekkende façade manifesteert The Muse of Rotterdam zich als het nieuwe
designicoon aan de Wijnhaven. De imposante woontoren van Wilma Wonen heeft inmiddels zijn hoogste punt bereikt.
De afbouw is in volle gang.
Iconisch aan The Muse zijn de uitgesproken vorm,
opgebouwd uit een brede onderbouw met schuine
taille en stevige toren, en het dynamische gevelbeeld.
De transparante noord- en zuidgevel met
hun witte, robuuste balkons vormen een spannend
contrast met de meer gesloten west- en oostgevel
in antracietkleurig architectonisch beton.
94 LUXE APPARTEMENTEN
“The Muse telt 23 verdiepingen en 94 luxe koopappartementen
in verschillende typen”, vertelt
verkoopmanager Wouter van Someren van ontwikkelaar
Wilma Wonen. “In de onderbouw realiseren
we dertien havenappartementen en de
residentiële entree, commerciële ruimten, parkeergarage,
fietsenstalling en privébergingen.
Het schuine gedeelte bestaat uit negentien luxe
terraswoningen, twee gastenkamers en een gezamenlijk
dakterras. De toren van The Muse begint
op de negende verdieping en loopt door tot en
met verdieping 23. Hier komen 57 torenappartementen,
die naar boven toe steeds groter worden.
Op de twee bovenste woonlagen komen in totaal
vijf penthouses. De twee grootste hebben een inpandige
patio en panoramisch uitzicht rondom.”
RUWBOUW GEREED
Smit’s Bouwbedrijf startte in juni 2017 met de
bouw van The Muse. Eind maart 2019 bereikte de
ruwbouw het hoogste punt. Bedrijfsleider Ruurd
Potma van Smit’s Bouwbedrijf blikt op de gedane
Beeld: Architectural Visualizations.
'Iconisch aan
The Muse zijn
de uitgesproken
vorm en het
dynamische
gevelbeeld'
162 | STEDENBOUW.NL

The Muse Rotterdam
De gezamenlijke daktuin, die The Muse en CasaNova verbindt.
'De twee grootste penthouses hebben
een inpandige patio en panoramisch
uitzicht rondom'
werkzaamheden terug: “Het gedeelte tot de toren
bouwden we op met wanden en breedplaatvloeren.
Het schuine deel realiseerden we met een
stalen constructie, bekleed met geprefabriceerde
elementen in architectonisch beton. De toren zelf
is in een cyclus van zeven dagen per verdieping
getunneld met toepassing van koude gietbouwbeton.
De antracietkleurige sandwichelementen voor
de zijgevels stortten we mee met de tunnelbekisting.
Na het tunnelen maakten we de verdieping
wind- en waterdicht met aluminium glazen puien.
De balkons monteerden we direct daarna.”
AFBOUW IN VOLLE GANG
“Op de onderste verdiepingen zijn we de appartementen
al aan het afbouwen”, vervolgt Potma.
“De afbouwwerkzaamheden bestaan uit het
afwerken en indelen van de appartementen, het
aanbrengen van tegelwerk en het monteren van
het sanitair. De koper heeft daarin veel keuzevrijheid,
waardoor we in feite 94 verschillende woningen
realiseren. We zijn er heel scherp op dat iedere
koper krijgt wat hij wenst. Eén van onze uitvoerders
houdt zich hier fulltime mee bezig.”
TOTAALCONCEPT AAN
DE WIJNHAVEN
Terwijl The Muse richting oplevering gaat, is de
bouw van CasaNova in voorbereiding. Deze woontoren
komt naast The Muse te staan en wordt volgens
Van Someren minstens zo markant: “CasaNova
heeft een slanke toren, in de vorm van een gelijkzijdige
driehoek. De gevel bestaat uit natuursteen in
een warme aubergineachtige kleur en rijst middels
een slanke taille op uit de onderbouw. Met de komst
van dit spectaculaire gebouw kunnen we het beoogde
totaalconcept aan de Wijnhaven realiseren.
De torens vormen één woonmilieu en zijn straks
met elkaar verbonden via de parkeergarage en het
gezamenlijke dakterras op de vijfde verdieping.”
De heiwerkzaamheden voor CasaNova zijn in
volle gang. In totaal gaan er 262 hek-combipalen
de grond in. Dit gebeurt geheel trillingsvrij. Naar
verwachting start Smit’s Bouwbedrijf in mei dit
jaar met de fundering en eind oktober met de
ruwbouw. Potma: “Vanaf dat moment leveren we
The Muse gefaseerd op. De bouwwerkzaamheden
lopen dus mooi in elkaar over. Met ons toegewijde
team en wederom in uitstekende samenwerking
met Wilma Wonen maken we van CasaNova, net
als The Muse, een gebouw om trots op te zijn.” ❚
Bouwinfo
Ontwikkelaar
Wilma Wonen, Utrecht
Architect
Barcode Architects, Rotterdam
Aannemer
Smit’s Bouwbedrijf, Beverwijk
Bouwperiode
2017-2019
STEDENBOUW.NL | 163

DECOMO, uw gevel in beton …
Architectonisch beton staat garant voor een creatieve
en duurzame oplossing voor uw gevel in prefab
elementen, toegepast in zowel residentiële bouwprojecten,
utiliteitsgebouwen als kantoorgebouwen.
Met meer dan 35 jaar ervaring, is DECOMO de
specialist inzake de productie van dit kwalitatief
en uiterst hoogwaardig betonproduct op maat,
dat tevens constructief kan worden aangewend.
Wij bieden reeds vanaf de ontwerpfase van uw
bouwproject een professioneel advies met aandacht
voor een maximale integratie van functies in één
prefab concept. Ontdek de voordelen van onze aanpak
bij de uitvoering van uw DECOMO gevel in beton.
www.decomo.be
DEC-000277-advertentie-NEW-A5liggend-NL.indd 1 11/01/17 09:14
THE BEAUTY OF
INNOVATION
gevelsystemen

The Muse Rotterdam
Tekst | Patricia van der Beek Beeld | Wilma Wonen en Smit's Bouwbedrijf
KLEURVASTE PREFAB GEVELELEMENTEN
IN ARCHITECTONISCH BETON
De oost- en westgevel van The Muse of Rotterdam worden uitgevoerd in antracietgrijze prefab elementen van
architectonisch beton. Achter deze strakke gevel met repeterend raampatroon gaan veel kennis en vakmanschap
van Decomo schuil.
Decomo is een Belgisch producent van geprefabriceerde
elementen in architectonisch beton. Sinds
november 2016 is Decomo bij de ontwikkeling van
The Muse betrokken, om mee te denken over het
beeld en de uitvoering van de antracietgrijze gevels.
Kleurbehoud, efficiency en belijning zijn de
grootste aandachtspunten.
DONKERE, DUURZAME KLEUR
“Wij zorgen ervoor dat de betonnen gevels na tien
jaar nog dezelfde kleur hebben”, zegt Area Sales
Manager Werner Hulstaert van Decomo. “We
formuleren het sierbeton op basis van een donkergrijze
Portland cement. Dit beton bevat verder
onder meer een basaltgrind en Jasberg granietzand;
toeslagmaterialen die van nature al donker
en kleurecht zijn. Met een minimum aan pigment
kwamen we zo tot de gewenste kleur.” Om het
zand zichtbaar aan de oppervlakte van het beton
te krijgen, paste Decomo een etsproces toe. Hierbij
wordt het beton bewerkt met zoutzuur, waardoor
de kalkhoudende bestanddelen oplossen. Zo krijgen
de elementen een donkere, duurzame kleur.
“Alsof je naar natuursteen kijkt”, zegt Hulstaert.
Hij benadrukt: “Aan het etsen van beton zijn in
België, net als in Nederland, strenge regels verbonden.
Decomo is van oudsher gespecialiseerd
in deze techniek en voldoet met een ISO 14001
certificaat aan alle regels.”
SANDWICHELEMENT
ALS EINDWAND
De toren van The Muse is gerealiseerd met tunnelbouw.
De eindwanden zouden in eerste in-
stantie in het werk gestort worden. Deze zouden
dan nog ter plaatse voorzien moeten worden
van isolatie, gevelbekleding en ramen. Om de
bouwwerkzaamheden op locatie te beperken,
ontwikkelde Decomo op verzoek van Smit’s
Bouwbedrijf een custom made sandwichelement
van architectonisch beton. Dit element is
als eindwand in het tunnelsysteem gezet en direct
meegenomen in de ruwbouw. Hulstaert: “In
samenwerking met de gevelpartners namen we
de puien en ramen in de elementen mee. We leverden
de elementen kant-en-klaar op de bouwplaats
aan.”
COMPLEXE AANSLUITINGEN
EN BELIJNINGEN
Op de schuine gedeelten onder de toren monteert
Smit’s Bouwbedrijf enkelschalige elementen van
Decomo. Ook deze elementen zijn uitgevoerd in
antracietgrijs architectonisch beton. Aandachtspunt
hierbij zijn de complexe aansluitingen en belijningen.
“We produceerden deze delen op basis van het
3D-model van Adviesburo Snijders”, zegt Hulstaert.
Hij besluit: “Met de montage bijna gereed kunnen
we stellen dat we het iconische ontwerp van The
Muse tot leven hebben gebracht. Daar mogen we
met alle betrokken partijen trots op zijn.” ❚
'Wij zorgen
ervoor dat de
betonnen gevels
na tien jaar nog
dezelfde kleur
hebben'
STEDENBOUW.NL | 165

The Muse Rotterdam
Tekst | Patricia van der Beek Beeld | Wilma Wonen en Smit's Bouwbedrijf
GEVELTECHNISCHE HOOGSTANDJES
Het dynamische gevelbeeld van The Muse of Rotterdam wordt grotendeels bepaald door de transparante façade
met robuuste, witte balkons. Blitta draagt hieraan bij met verdiepingshoge en tot wel acht meter lange
aluminium schuifpuien.
Blitta realiseerde tevens de dakvensters voor het
schuine gedeelte van het gebouw, de aluminium
puien ter plaatse van de entree en parkeergarage
en zo’n tweehonderd valramen voor de prefab elementen
van de oost- en westgevel.
NIEUW SYSTEEM
“De aluminium schuifpuien zijn custom made voor
dit hoogbouwproject”, zegt senior accountmanager
Tom van der Heijden van Blitta. “In nauwe
samenwerking met onze partner Reynaers Aluminium
ontwikkelden we een nieuw systeem dat voldoet
aan de strenge vereisten voor onder andere
windbelasting. In dit nieuwe systeem combineren
we een kozijnprofiel met een hoge wind- en waterdichtheid
en een schuifvleugel.”
PREFAB EN SEMI-PREFAB
Blitta prefabriceerde bijna alle schuifpuien volledig,
om ze op de bouw direct te kunnen inhijsen en mon-
'Samen bouwen
is vertrouwen'
teren. “Momenteel monteren we de grote puien van
de penthouses”, zegt projectleider Achraf Dahia van
Blitta. “Deze leveren we zonder beglazing, dus semiprefab
op de bouwplaats aan. Een pui van 8 x 3,30
meter met beglazing transporteren brengt veel kosten
met zich mee. Die kosten besparen we door de
beglazing pas op locatie aan te brengen.”
INHIJSEN MET ZUIGNAPPEN
Voor het inhijsen van de schuifpuien ontwikkelde
Blitta een innovatief systeem met zuignappen. Deze
pakken het element bij het glas vast, zodat er geen
ontsierende hijsogen nodig zijn. Dahia: “Afhankelijk
van de grootte van de pui passen we vier tot zes
zuignappen toe. Deze zijn met een hijsjuk verbonden
aan de kraan. Het hijsjuk is geschikt voor alle
afmetingen van de schuifpui.” Het inhijsen duurt
niet langer dan vijftien minuten. Daarna werkt
Blitta, van binnenuit, de puien verder af. Denk bijvoorbeeld
aan het wind- en waterdicht maken met
folie en het wegwerken van de leidingen voor de
hemelwaterafvoer.
Met nog enkele puien te monteren, kijkt Van der
Heijden alvast tevreden op de werkzaamheden
terug: “Door de goede voorbereiding verlopen de
werkzaamheden op de bouwlocatie voorspoedig.
Dit geldt ook voor de samenwerking en afstemming
met de aannemer en collega-gevelbouwers. Samen
bouwen is vertrouwen. Vanuit die basis zijn we nu
als partner van Smit’s Bouwbedrijf betrokken bij het
naastgelegen project CasaNova. Ook dit belooft
een geveltechnisch hoogstandje te worden.” ❚
166 | STEDENBOUW.NL

The Muse Rotterdam
Tekst | Patricia van der Beek Beeld | Construction Care
‘SAMENWERKEN AAN HOOGWAARDIGE,
SUPER STRAKKE GEVELS’
Een mooi staaltje samenwerking met de gevelpartners. Zo blikt Construction Care, producent en leverancier van
kunststof stelkozijnen en instortkaders, terug op de werkzaamheden voor The Muse in Rotterdam.
Construction Care ontwikkelde, produceerde en leverde
de stelkozijnen voor de oost- en westgevel
van The Muse. In de onderbouw van deze antracietkleurige
gevels zijn enkele stelkozijnen in het
werk aangebracht. Het overgrote deel is verwerkt
in de prefab betonnen gevelelementen waarmee
de toren is opgebouwd. In de stelkozijnen zijn de
elektrische schuiframen van Metaglas gemonteerd,
evenals de draaivalramen van Blitta.
GEÏNTEGREERDE GEVELOPLOSSING
De gevelelementen zijn van Decomo, specialist in
prefab elementen in architectonisch beton. Decomo
ging al in een zeer vroeg stadium een nauwe
samenwerking aan met Construction Care. “Met
elkaar en in goed overleg met Adviesburo Snijders,
Blitta en Metaglas, kwamen we tot een kostenefficiënt
gevelelement dat aan de kwaliteitseisen
en het architectonische beeld voldeed”, vertelt
Managing Director Freek Drop van Construction
Care. “In de elementen integreerden we, onder
zeer kleine maattoleranties, onze stelkozijnen. De
ramen van Metaglas en Blitta sloten daar naadloos
op aan.”
CONSTRUCTIEF, DUURZAAM EN
BRANDVEILIG
De stelkozijnen in de prefab elementen zijn vervaardigd
uit volledig geschuimd kunststof. Ze zijn net zo
te bewerken als hout en isoleren uitstekend. Drop:
“De stelkozijnen vormen een belangrijk onderdeel
in de overgang van binnen naar buiten. Ze dragen
bij aan de bouwkundige constructie en de wind- en
waterdichtheid van de gevel. Bovendien voldoen ze
aan Brandveiligheidsklasse B. Dit is heel belangrijk,
aangezien de brandveiligheidsregels voor hoogbouw
steeds strenger worden.” De kunststof stelkozijnen
en instortkaders zijn lean geproduceerd, om
zo met minimale verspillingen maximale waarde
voor de klant te realiseren.
SUPER STRAK BEELD
Om aan het architectonische beeld te voldoen,
zijn de ramen van Metaglas en Blitta van binnenuit
in het stelkozijn gemonteerd. “Een bijzondere
toepassing”, aldus Drop. “De architect wilde geen
profielen van raamkozijnen in de gevel zien. Door
de kozijnen van binnenuit te monteren en door de
raamsparing in het buitenblad iets kleiner te maken
'Een mooi staaltje
samenwerking
met de
gevelpartners'
dan het binnenblad, zie je vanaf de buitenkant alleen
maar architectonisch beton en glas. Dat geeft
een super strak beeld.”
OP TIJD LEVEREN
Construction Care heeft alle kozijnen geproduceerd
en geleverd. Het ene deel van de kozijnen ging justin-time
naar de bouwlocatie, het andere deel ging
naar Decomo. Drop: “Om het productieproces bij
Decomo op gang te houden, was het cruciaal dat
we op tijd leverden. In goede onderlinge samenwerking
is dit prima verlopen.”
Inmiddels werkt Construction Care, eveneens in
nauwe samenwerking met de gevelpartners, aan de
voorbereiding voor het naastgelegen hoogbouwproject
CasaNova. ❚
STEDENBOUW.NL | 167

Burgh-Haamstede Zeepeduin en Zuideduin
Appartementengebouw Zuiderduin.
Tekst en beeld | Bouwbedrijf Boogert
Halfronde vorm, details en materiaalgebruik
zorgen voor complexiteit
Vlakbij bos, duinen en strand in Burgh-Haamstede wordt het luxueuze nieuwbouwproject de Duinen van Haamstede
gerealiseerd. Inmiddels zijn de fasen 2 en 4 gereed. Fase 2 bestaat uit appartementengebouw Zuiderduin, fase 4 uit
Zeepeduin: bungalows met patio of duintuin. Vooral de bouw van het halfronde Zuiderduin met de vele verschillende
details en materialen, was complex.
Deze twee delen van De Duinen van Haamstede omvatten 34 koopappartementen
en twintig bungalows, eveneens koop. Alle woningen zijn inmiddels
opgeleverd en de meeste zelfs al bewoond. Projectleider Huib Schot van
hoofdaannemer Bouwbedrijf Boogert uit het Zeeuwse Oosterland is trots op
het eindresultaat. “We hebben mooi werk geleverd, waar onze opdrachtgever,
woningcorporatie Zeeuwland, blij mee is.”
APPARTEMENTEN EN BUNGALOWS
Appartementengebouw Zuiderduin heeft een opvallende afgeronde vorm en
een trapsgewijze opbouw. Het bevat een halfverdiepte parkeerkelder en vier
woonlagen die enigszins verspringen. Op de eerste twee verdiepingen liggen
tweemaal tien appartementen, op de derde woonlaag in totaal acht en op de
bovenste etage zes appartementen. Allemaal levensloopbestendige driekamerwoningen
met oppervlakten van circa 70 m².
Daartegenover liggen de bungalows Zeepeduin. Vier blokken met in totaal
twintig bungalows in twee typen: met patio of duintuin. Eén blok van
vier en twee blokken van zes woningen. De driekamerbungalows hebben
op een gedeelte van de verdieping een extra kamer en badkamer. Ze zijn
met oppervlakten van zo’n 125 m² royaal te noemen. Eén blok dat oor-
168 | STEDENBOUW.NL

Burgh-Haamstede Zeepeduin en Zuideduin
Appartementengebouw Zuiderduin.
spronkelijk vier patiowoningen zou hebben, is
gewijzigd in acht zelfstandige wooneenheden
met twee gemeenschappelijke ruimten voor
Stichting Vlinderduin, een zorgorganisatie voor
(jong)volwassen vrouwen met een beperking.
COMPLEXITEIT
Wat opvalt, zijn de vele detailleringen en verschillende
materialen die overal in het bouwproject
zijn toegepast. Zoals prefab en in het werk gestort
beton, metselwerk, gevelsteen, aluminium en verduurzaamd
hout. Daarbij kende vooral de bouw
van appartementengebouw Zuiderduin een aantal
uitdagingen. Schot: “Hier is bijvoorbeeld veelvuldig
prefab beton gebruikt en bestaan de buitengevels
deels uit metselwerk en gevelbekleding van verduurzaamd
Fraké hout. Met de staande en liggende
delen geeft dit een aparte uitstraling. Al die details
en verschillende materialen zorgen voor complexiteit,
want alles moet perfect op elkaar aansluiten.
Daarbij moet je de bouwtijd eveneens goed in de
gaten houden, want niet alles is altijd snel te krijgen.”
En dan is er nog de halfverdiepte kelder. Voor
het complete betonwerk was een droge bouwput
Bungalows Zeepeduin.
nodig, ook voor de kelder. Daarvoor moest de aannemer
grondwater zien kwijt te raken. Maar aan een
duingebied mag niet teveel grondwater onttrokken
worden. Daarom waren voor het hele gebouw een
vergunning en goedgekeurd bemalingsplan nodig.
Bij het onttrekken van grotere hoeveelheden grondwater
moet een aanvraagprocedure worden opgestart
die veel tijd kost, maar dat was hier gelukkig
niet nodig. Voor de fundering zelf zijn in de grond
gevormde schroefpalen gebruikt om minder trillingen
te veroorzaken.
Tot slot moesten prefab betonnen bordessen
met galerijplaten worden aangebracht. Door de
ronding in het gebouw moesten die goed op elkaar
aansluiten en passend worden gemaakt. ›
STEDENBOUW.NL | 169

Burgh-Haamstede Zeepeduin en Zuideduin
Bovendien waren de lange en zware galerijelementen met een kraan lastig te
plaatsen. ”Om onder meer deze elementen te tillen, hebben we een zware 130
tons rupskraan neergezet. Omdat die niet overal naartoe kon rijden, was de logistiek
heel belangrijk. Bekeken moest worden tot waar deze kon hijsen en het
hoogste punt kon bereiken. Maar het is allemaal gelukt!”, zegt Schot tevreden. ❚
Bouwinfo
Opdrachtgever
Zeeuwland.com B.V.
Ontwerp
Tarra architectuur & stedenbouw B.V.
Constructeur
Archikon constructeurs
Adviseurs installatietechniek DWA
Bouwkundig aannemer Bouwbedrijf Boogert B.V.
Installaties
Walcheren Elektrotechniek B.V. (E),
H&R Installatie B.V. (W)
Bouwperiode fase 2 en fase 4 juli 2017 t/m december 2018
KEMPENAARS
BETONWERKEN | GIETBOUW
Smoorstraat 3
4705AA Roosendaal
0165-551129
info@kempenaars-bv.nl
www.kempenaars-bv.nl
Dakopbouw bungalows Zeepeduin.
Projectinfo
Niet zomaar betonwerk
Het casco van appartementencomplex Zuiderduin in Burgh-Haamstede
bestaat uit zowel prefab als in het werk gestort beton. Het maken van het
betonwerk kende een paar uitdagingen.
Het totale betoncasco van het appartementengebouw is gerealiseerd
door Kempenaars Betonwerken-Gietbouw BV uit Roosendaal. “Dan
hebben we het over de fundatie onder de keldervloer, de kelder
zelf, de wanden op de verdiepingen en de verdiepings- en dakvloeren”,
aldus directeur Peter Touw. Daarbij bestaat de parkeergarage
onder het pand uit in het werk gestort beton, wat tevens geldt voor
alle binnenwanden en verdiepingsvloeren. Voor de kolommen in de
kelder, galerijen, balkons en trappenhuizen is prefab beton toegepast.
Kempenaars had bij het aanbrengen van het betonwerk te maken met
meerdere uitdagingen. Touw: “Door de ronding in het gebouw waren er
veel gebogen wanden en verdiepingsvloeren. Dit betekende voor ons meer
traditioneel werk. Dus een traditionele aanvulling op de systeembekisting.
Ook specifiek zijn de prefab galerijen en balkons die via isokorven aan de
vloeren gekoppeld moesten worden. Eveneens moesten we veel prefab
beton tussen de natte beton aanbrengen. Dit betekende veel knopen waar
deze gekoppeld moesten worden. Echt een uitdaging!”
170 | STEDENBOUW.NL

Burgh-Haamstede Zeepeduin en Zuideduin
Projectinfo
Spuitmethode voor afdichten kelder
De kelderwanden van appartementengebouw Zuiderduin zijn afgedicht
met behulp van de spuitmethode. Een vrij nieuwe methodiek om
coating aan te brengen.
De buitenzijde van de kelderwanden moest afgedicht worden
vanwege de verbindingsnaad tussen wand en betonvloer. Om te
voorkomen dat grond- of hemelwater daardoor naar binnen komt,
heeft Van Tatenhove Kelderafdichting B.V. uit Gapinge de spuitmethode
toegepast om 250 meter aan buitenwanden waterdicht te
maken. Directeur Peter van Tatenhove: “Voor het afdichten hebben
we een plunjerpomp ingezet. Deze spuit de coating via een slang met
spuitkop onder 5 Bar op de kelderwanden, waardoor een naadloze
afdichting ontstaat. Dit hebben we aan de buitenzijde van de kelder
gedaan die dan nog vrij ligt. Als coating hebben we een duurzame
2-componenten emulsie gebruikt van bitumen en cement. Voorafgaand
moesten we wel alle restbeton van de wanden en vloeren
spuiten onder hoge waterdruk.”
De firma houdt zich bezig met binnen- en buitenafdichting, betoninjectie
en alles op het gebied van vochtbestrijding. “Enkele jaren geleden
zijn we met deze spuitmethode begonnen, onder meer omdat het
werk sneller gaat. Daarom kon na één dag spuitwerk en drie dagen
drogen de aannemer al verder met het vullen van de grond.”
Projectinfo
Maatwerk in hekwerk
Appartementengebouw Zuiderduin in Burgh-Haamstede is voorzien
van fraaie hekwerken. Deze zijn niet standaard, maar volledig op maat
gemaakt naar wens van de opdrachtgever.
Het appartementencomplex bevat verschillende typen hekwerk. Deze
zijn geëngineerd, geproduceerd, geleverd en gemonteerd door Trahecon
B.V. uit Waalwijk. Commercieel manager John Loeffen: “Het gaat
hier om alle buitenhekwerken, dus die van de balkons, trappen, galerijen,
Franse balkons en steektrappen. Wij hebben het ontwerp van
de architect omgezet in concrete producten, waarbij we de uitstraling
die deze voor ogen had, hebben gehandhaafd. Het hekwerk is dan ook
niet standaard, maar klant- en projectspecifiek gemaakt.”
Het zijn allemaal verzinkte en 2-laags gepoedercoate gelaste stalen
balustrades in de kleur antracietgrijs. Deels in diverse radiussen
gewalst zodat ze de rondingen van het gebouw volgen. De Franse
balkons bestaan uit glazen panelen die driezijdig omkaderd zijn. De
steektrappen inclusief het hekwerk zijn van gepoedercoat staal en
door de aannemer voorzien van betonnen treden. De coating van het
staal is van het zwaarste type C5M, dus geschikt voor een maritieme
omgeving. En omdat de hekwerken niet mogen kromtrekken in het
verzinkbad, is gekozen voor een innovatieve productiemethode waarbij
ze na het verzinken recht blijven.
Van Tatenhove
Kelderafdichting BV
Samen
Hogerop
Gantelstraat 3
5145 PH Waalwijk
0416 – 335 833
www.trahecon.nl
Gapingseweg 10, 4352 JC Gapinge
+31 654947360
info@vantatenhovekelderdichting.be
vantatenhovekelderdichting.be
STEDENBOUW.NL | 171

Hoog Lindoduin Scheveningen
Tekst | Patricia van der Beek Beeld | BAM Wonen
SCHEVENINGS WOONGEBOUW MAAKT
ZICH OP VOOR DE TOEKOMST
In 2050 wil Vestia al haar woningen aardgasvrij hebben. De woningcorporatie is druk bezig die ambitie waar te maken.
Zo werkt BAM Wonen in opdracht van Vestia aan de verduurzaming van Hoog Lindoduin in Scheveningen. Het 55 jaar
oude woongebouw ondergaat een grootschalige renovatie.
Hoog Lindoduin telt veertien etages met in totaal
182 woningen. Het woongebouw wordt vanaf het
betonnen casco volledig vernieuwd en volgens de
nieuwste normen geïsoleerd. De balkons, galerijen
en gevels worden vervangen, net als de keukens,
badkamers en toiletten. De gasaansluiting maakt
plaats voor een duurzame installatie met een
warmtepomp. Ook krijgt het gebouw een frisse uitstraling
met veel wit en lichte kleuren. Na de ver-
duurzaming en renovatie worden 143 van de 182
woningen verhuurd als sociale huurwoning. De
overige 39 woningen, op de bovenste drie lagen,
verhuurt Vestia straks als vrijesectorwoningen.
SLIMME OPLOSSING VOOR
VERNIEUWEN CONSOLES
In het eerste kwartaal van 2018 kreeg BAM Wonen
de opdracht gegund voor de verduurzaming en renovatie
van Hoog Lindoduin. BAM Wonen is geselecteerd
op basis van prijs en kwaliteitsplan. Gerard
Beugelsdijk, projectleider bij BAM Wonen, licht toe:
“Het plan ging voornamelijk in op het vervangen
van de galerijen. Er zat betonrot in de galerijplaten
en consoles. Samen met Normteq, ontwikkelaar
van slimme balkonsystemen, en betonfabrikant HCI
bedachten we een manier om de nieuwe consoles,
zonder hak- en breekwerk, aan de betonconstructie
172 | STEDENBOUW.NL

Hoog Lindoduin Scheveningen
te monteren. Die manier, waarbij we de ankers voor
de consoles inlijmen, hebben we in de tenderfase
uitgewerkt en aan Vestia gepresenteerd.”
OPBOUWEN VANAF
RUWBOUWNIVEAU
De werkzaamheden startten in het najaar van 2018.
BAM Wonen brengt het gebouw eerst helemaal terug
naar ruwbouwniveau, zodat alleen het betonnen
casco er nog staat. “Daar zijn we nu volop mee
bezig”, zegt Beugelsdijk. “Wanneer alles gedemonteerd
is, lijmen we de ankers in voor de consoles.
In de bestaande constructie brengen we twee ankerstangen
aan. Deze gaan elk 1,20 meter de wand
in en worden verlijmd met speciale mortel. De
bestaande galerijen fungeren hierbij als werkplek.
Hierdoor hoeven we geen steiger op te bouwen.”
Medio dit jaar verwacht BAM Wonen de nieuwe galerijplaten
te leggen en de gevelvullende elementen
te plaatsen. Deze elementen hebben een Rc-waarde
van 4,5. De kopgevels worden geïsoleerd en voorzien
van keramische beplating. Ook het dak wordt
geïsoleerd volgens de nieuwste normen.
GASLOOS CONCEPT
De werkzaamheden in het gebouw beginnen met
het aanbrengen van vloerisolatie, vloerverwarming
en anhydrietvloeren. Vervolgens worden de
metalstud binnenwanden geplaatst en, nadat de
installaties zijn aangebracht, dichtgezet. De afwerking
bestaat uit het betegelen van de wanden en
het spuiten van de plafonds. Beugelsdijk: “Qua installaties
vernieuwen we alle elektra, de mechanische
ventilatie met warmteterugwinning, de vloerverwarming
en het sanitair. Daarbij gaan we over
op een gasloos concept. Elke woning krijgt een
eigen warmtepomp. Al deze warmtepompen worden
aangesloten op een 60-tal bronnen op 250
meter diepte. Dat is genoeg om alle woningen van
warmte, en in de zomer van comfortabele koeling,
te voorzien. Verder besteden we veel aandacht
aan brandveiligheid en geluidsisolatie. Zo passen
we zwevende dekvloeren, verlaagde plafonds en
voorzetwanden toe.”
PERFECTE SAMENWERKING
“Door de verduurzaming worden de woningen in
Hoog Lindoduin een stuk energiezuiniger en comfortabeler”,
vervolgt Beugelsdijk. “Het leuke is dat
we dit project met diverse partijen uit onze eigen
organisatie realiseren. Zo zorgt BAM Advies & Engineering
voor de coördinatie van de constructie.
BAM Energy Systems neemt het gasloze concept
voor zijn rekening. De samenwerking met deze
partijen verloopt perfect.” Over de samenwerking
met Vestia is Beugelsdijk eveneens positief: “Vestia
gaat dit omvangrijke en uitdagende project
echt samen met ons aan. De struikelblokken die
we onderweg tegenkomen, pakken we met elkaar
op. De manier waarop dat gebeurt, open en oplossingsgericht,
is gaaf om mee te maken.” ❚
Bouwinfo
Opdrachtgever
Vestia, Rotterdam
Architect
Splinter Architecten, Den Haag
Aannemer
BAM Wonen bv, Bunnik
Hoofdconstructeur
ABT Ingenieursbureau, Delft
Coördinerend constructeur
BAM Advies & Engineering, Bunnik
WKO-installatie
BAM Energy Systems, Bunnik
W-installaties
Feenstra, Rotterdam
E-installaties
Elektro Groeneweg Installatie BV, Rotterdam
Sanitaire installatie
IBW, Werkendam
Bouwperiode
najaar 2018 – najaar 2020
STEDENBOUW.NL | 173

Hoog Lindoduin Scheveningen
Tekst | Patricia van der Beek Beeld | BAM Wonen
Toekomstbestendige klimaatoplossing
voor Hoog Lindoduin
Sinds februari 2018 is Itho Daalderop betrokken bij de verduurzaming van woongebouw Hoog Lindoduin in Scheveningen.
Als adviseur en producent van innovatieve klimaatsystemen denkt Itho Daalderop vanaf dit vroege stadium met
woningcorporatie Vestia en aannemer BAM Wonen mee in een toekomstbestendige klimaatoplossing.
“Vestia wil haar woningvoorraad verduurzamen
en in 2050 CO 2
-neutraal hebben”, zegt Francois
Longayroux, projectadviseur Project Sales bij Itho
Daalderop. “Wij bieden daar een totaaloplossing
voor. Daarbij gaan we verder dan een gasloze
aansluiting. We bieden een complete oplossing
die gebaseerd is op warmte- en koudeopslag en
ventilatie met warmteterugwinning.”
ZESTIG BRONNEN
Voor een goed werkend WKO-systeem moeten
er rond Hoog Lindoduin eigenlijk 138 bronnen
geboord worden. “Die ruimte is er niet”, zegt
174 | STEDENBOUW.NL

Hoog Lindoduin Scheveningen
(Beeld: Jan Spunter)
'Als de buitentemperatuur hoog
genoeg is, schakelt de warmtepomp
zelf over van verwarmen naar koelen'
Longayroux. “Daarom is er gekozen voor dieper
geboorde bronnen en dubbele bodemlussen. Er
komen nu zestig bronnen, met elk een diepte van
240 meter.” De bronnen worden aangesloten op
water/water-warmtepompen – voor elke woning
één warmtepomp – die via de vloerverwarming
voor warmte én koeling zorgen. Gekoppeld aan
een 150 liter voorraadvat zorgen de warmtepompen
tevens voor warm water in de woningen.
VERWARMEN EN KOELEN
“In dit project worden de vijfde generatie Itho
Daalderop warmtepompen WPU 5G geïnstalleerd”,
zegt Longayroux. “Dit is onze nieuwste
generatie warmtepompen met het hoogste rendement
in de markt, extreem stil en zeer compact in
afmeting. Een groot voordeel is dat deze warmtepomp
kan verwarmen én koelen. Als de buitentemperatuur
hoog genoeg is, schakelt de warmtepomp
zelf over van verwarmen naar koelen.”
Het koelen gebeurt passief. Hierbij wordt via de
vloerverwarming warmte uit de woning onttrokken
en teruggevoerd naar de bron. Zo wordt de
bron geregenereerd, oftewel opgeladen voor het
volgend stookseizoen. Longayroux: “Voor het koelen
is alleen de circulatiepomp in bedrijf, wat dus
zeer energiezuinig is.”
BALANSVENTILATIE MET WTW
“Door de vloerverwarming krijgen de bewoners
gelijkmatig warmte in hun woning”, vervolgt
Longayroux. “Het is van belang dat daarbij een
goed ventilatiesysteem wordt toegepast, waarbij
zo veel mogelijk warmte in de woning wordt gehouden.”
Voor de woningen in Hoog Lindoduin
adviseerde Itho Daalderop de HRU ECO 300
Optima CO 2
. Dit balansventilatiesysteem met
warmteterugwinning behaalt een rendement van
97%. Het is een vraaggestuurd ventilatiesysteem
op basis van CO 2
. In de badkamer is tevens een
vochtsensor aanwezig.
INSTALLEREN EN IN
BEDRIJF STELLEN
Itho Daalderop is met de betrokken partners nog
druk doende met de engineering van de installaties
voor Hoog Lindoduin. De aanleg van het
WKO-systeem, inclusief de installatie van de
warmtepompen, wordt uitgevoerd door BAM
Energy Systems. Feenstra neemt de uitvoering
van de ventilatie op zich. “Samen met medewerkers
van de BAM stellen we de warmtepompen
in bedrijf en verzorgen we de instructies en trainingen
hiervoor”, zegt Longayroux. “Ook informeren
we de bewoners over het gebruik van het
systeem. Dit doen we tijdens bewonersavonden
die Vestia organiseert.”
Over de samenwerking met Vestia is Longayroux
zeer te spreken: “Vestia kiest er wederom voor
onze beproefde totaaloplossing toe te passen.
Wij zijn er trots op dat we op deze manier aan
dit toonaangevende project mogen bijdragen.” ❚
STEDENBOUW.NL | 175

Eerste 5-laags NOM-appartementen door unieke
ketensamenwerking
De Willem en De Zwijger
in Best zijn de eerste
5-laags nul-op-de-meterappartementencomplexen
in
Nederland. Een uniek project
wat tot stand is gekomen door
een ketensamenwerking van
zes partijen: Woonstichting
’thuis, BAM Wonen, BAM Energy
Systems, NBArchitecten,
eigenenergie.net en Itho
Daalderop.
Olaf van Dijk, projectmanager bij
Woonstichting ‘thuis, is enthousiast
over het verloop en het resultaat van
het project: “Vanuit ‘thuis hebben wij
een duidelijk visie op duurzaamheid.
Daarnaast vinden wij het belangrijk
dat deze ambitie wordt ondersteund
door onze huurders. In dit project zijn
een aantal duurzaamheidsambassadeurs
onder de bewoners. Als mensen
vragen hebben over de werking van het
systeem, wisselen van filters of inloggen
in hun energieportaal, kunnen zij bij
deze ambassadeurs terecht. Naast dat
een project duurzaam is, willen we ook
borgen dat bewoners niet meer voor hun
energie gaan betalen dan in een vergelijkbare
gasgestookte woning. Met deze
eisen kwamen we bij NBArchitecten en
BAM Wonen terecht.”
‘De Willem’ en ‘De Zwijger’ hebben een
excellent geïsoleerde schil en voorzien
zelf in alle energie die nodig is. Hiervoor
zijn niet alleen zonnepanelen op het dak
geplaatst, maar ook bevestigd op de
speciaal hiervoor ontworpen gevels. Door
naast het dak ook de gevel van dunne
film-zonnepanelen te voorzien, zijn beide
complexen compleet NOM.
Vanwege de jarenlange ervaring pleitte
NBArchitecten voor een klimaatsysteem
van Itho Daalderop. Warmtepompen op
basis van bodemenergie en ventilatie met
warmteterugwinning vormen het hart
van elke woning. Bewoners zijn na de
eerste zomer in hun huis zeer te spreken
over het comfort. De woning is koel in de
zomer en fris door de ventilatie.
Harold van de Ven, directeur-architect bij
NBArchitecten: “Ik smeed graag alle
duurzaamheidseisen, wensen en
randvoorwaarden voor een project tot
één harmonisch geheel. Dan mag het wat
mij betreft pas ‘duurzaam wonen’ heten.
Als een project zoals dit deze beloften
waarmaakt en enthousiaste bewoners
oplevert, is mijn missie geslaagd!”
Voor meer informatie of een advies kunt u
contact met Itho Daalderop opnemen via 010
427 85 30 of via project.ithodaalderop.nl.

egbertdeboer.com
architectural photography
egbertdeboer.com
architectural photography
Zeeburger-Eiland Amsterdam
Project: “Heroes” door Arons & Gelauf Architecten
Supervisie: Marlies Romer Architects & Urbanists
@
VCA-VOL Gecertificeerd
06-41394578
egbertdeboerfotografie@gmail.com
egbertdeboer.com
Ontwerp door: www.sickcommunication.nl
WE SEE FURTHER
Daken bieden eindeloos veel mogelijkheden. BMI helpt u graag deze tot in elk detail te ontdekken. Kent u BMI al? Wij zijn
Icopal en Monier, maar dan samen! Met onze dakbedekkingssystemen en bouwmaterialen levert u voor elk dak, plat of
hellend, de beste oplossing. Een dak waarop uw klant langdurig en zorgeloos kan vertrouwen. Als BMI bundelen we niet
alleen onze producten, maar ook onze krachten op het gebied van innovatie, duurzaamheid en milieuvriendelijkheid. Met
extra slagkracht werken we samen aan uw succes. Want als u succes heeft, hebben wij dat ook! www.bmigroup.com
BMI Group
BMI Group bestaat uit Braas Monier en Icopal. BMI Group is de grootste producent van dakbedekkingssystemen voor platte
en hellende daken in Europa. Met meer dan 165 jaar ervaring is het bedrijf marktleider in dakbedekking en waterdichte
oplossingen.
Naamloos-1 1 03-09-18 09:02

Monumenten
Tekst | Patricia van der Beek Beeld | Burgland Bouw BV
LEEGSTAAND RIJKSMONUMENT
WORDT DYNAMISCH STUKJE STAD
Na negentig jaar trouwe dienst en enkele jaren leegstand krijgt het voormalige hoofdpostkantoor aan de Neude in
Utrecht een nieuwe bestemming. En wat voor één. Onder de naam ‘Post Utrecht’ wordt het rijksmonument een dynamische
plek om te winkelen, studeren, verblijven en ontmoeten.
Het pand deed sinds 1924 dienst als hoofdpostkantoor
en later ook als telefooncentrale van de PTT.
De dubbele vloeren herinneren aan de tijd dat telefonisch
doorverbinden nog met koperen draden en
schakelborden verliep. In 2011 sloot het postkan-
toor zijn deuren, in 2015 gevolgd door de telefooncentrale.
Niet lang daarna vatte ASR real estate het
plan op om dit bijzondere pand te herbestemmen.
Toen de bibliotheek toezegde zich in het pand te
vestigen, kwam dit plan in een stroomversnelling.
NIEUWBOUW ALS
TWEEDE VOORKANT
FiMek estate en Burgland Bouw haakten in 2017
aan voor respectievelijk het ontwikkelmanagement
en de uitvoering van de herbestemming.
“Met elkaar hebben we het plan gefinetuned”,
zegt ontwikkelingsmanager Richard Elscot van
FiMek. “Voor zover mogelijk dan, want in een
project als dit kun je tijdens de uitvoering van alles
tegenkomen.” Projectleider Teus Verhoef van
Burgland Bouw voegt toe: “De herbestemming
bestaat uit de renovatie van het bestaande deel en
een gedeelte nieuwbouw. Het nieuwbouwdeel ligt
aan de zijde van de Oudegracht en fungeert straks
als tweede voorkant. In de kelder komt de Albert
Heijn, die doorloopt tot in het souterrain van het
bestaande deel. Op de begane grond komen winkels,
met daarboven een brasserie en het auditorium
van de bibliotheek. De grote, hoge ramen van
het nieuwbouwdeel passen op een eigentijdse
manier bij de bestaande architectuurstijl van het
monumentale pand. Dat hebben de architecten
van Rijnboutt heel mooi gedaan.”
OUDBOUW BLIJFT HERKENBAAR
“Het bestaande deel heeft de entree aan de Neudezijde
en bestaat uit een souterrain, een begane
grond en drie verdiepingen”, vertelt Verhoef. “Het
grootste deel, waaronder de imposante hal op de
begane grond, wordt in gebruik genomen door de
bibliotheek en bijbehorende horecavoorziening.
De huidige telefooncentrale van KPN is al in het
pand gevestigd. In het souterrain komen de fietsenstalling
en een deel van de Albert Heijn. Leuk
detail is dat een aantal koekoeken hersteld wordt,
zodat je van buiten weer in het souterrain kunt
kijken.” Elscot: “Samen met Monumentenzorg
hebben we goed gekeken naar hoe we het oude
gedeelte herkenbaar kunnen houden. Bijvoorbeeld
waar de roltrappen vanuit de nieuwbouw
het oude gedeelte binnenkomen. Behoudens de
sparingen laten we de buitengevel daar zoveel
mogelijk intact en hergebruiken we elementen die
we elders hebben verwijderd.”
FLINKE INGREPEN
“Ook de rest van het gebouw laten we zoveel mogelijk
intact”, vervolgt Elscot. “Maar om van een
178 | STEDENBOUW.NL

Post Utrecht Utrecht
gens de kelderbak te ontgraven. Vanwege archeologische
vondsten werd de grond in fasen
afgegraven. “We liepen hierdoor iets uit op de
planning”, zegt Verhoef, “maar die haalden we
ook snel weer in. Voor de bouwvak was de kelderbak
tot en met het betonwerk gereed. Sindsdien
bouwen we het nieuwbouwgedeelte op. De
ruwbouw, bestaande uit een staalconstructie met
kanaalplaatvloeren en staalplaatbetonvloeren, is
inmiddels afgerond. We dichten de gevel met
een combinatie van architectonisch beton, keramische
gevelbekleding en aluminium puien. De
casco oplevering van de winkels staat gepland
voor eind dit jaar.”
'De dubbele vloeren herinneren
aan de tijd dat telefonisch
doorverbinden nog met koperen
draden en schakelborden verliep'
GEKKENHUIS
De vele ingrepen, de grote hoeveelheid hulpstaal
en de onvoorziene situaties maken het werk uniek
en interessant, maar ook uitdagend. Dat geldt ook
voor de logistieke omstandigheden. Elscot: “We
zitten hier bovenop een OV-knooppunt en het
drukste fietsgebied van Nederland. In de spits is
het hier een gekkenhuis. Het is dan onmogelijk om
hier een vrachtwagen te lossen. Tussen 7.00 uur en
9.30 uur, en na 16.00 uur voeren wij hier dan ook
niets aan. Alle leveringen gebeuren op afroep en
alles wordt vanaf de Potterstraat, via een torenkraan,
in het gebouw gehesen. Voor de torenkraan
geldt een strikt transportschema.”
telefooncentrale een bibliotheek te maken, zijn
flinke ingrepen nodig!” Verhoef vult aan: “Kenmerkend
voor het bestaande pand zijn het zware
betonskelet met metselwerk, de lange beuken en
het gesloten karakter. Om vanuit de centrale hal
meer zicht naar de omliggende ruimten te creëren,
realiseren we één grote doorkijk door het hele
gebouw. Hiervoor creëren we openingen met glas.
Voor de roltrappen maken we grote openingen in
de bestaande constructie. En ook in de bestaande
buitengevel, waar het oude en nieuwe gedeelte elkaar
ontmoeten, brengen we flinke sparingen aan.
Om al die openingen constructief op te vangen,
brengen we een enorme hoeveelheid staal in.”
SLOPEN EN AFBOUWEN
De bouw is inmiddels een jaar aan de gang. Verhoef
kijkt op de gedane werkzaamheden terug:
“We begonnen in februari 2018 met de voorbereidingen,
zoals het beschermen van het monument
en het plaatsen van de schuttingen rondom de
bouwplaats. Daarna startten we, van boven naar
beneden, met slopen. De sloopwerkzaamheden
op de begane grond en eerste verdieping zijn nog
in volle gang. Tegelijkertijd zijn we op de tweede
en derde verdieping al aan het afbouwen. We verwachten
de (ver)bouwwerkzaamheden eind 2019
af te ronden.”
ARCHEOLOGISCHE VONDSTEN
De nieuwbouwwerkzaamheden lopen parallel
aan de werkzaamheden in het bestaande deel.
Aan de Oudegrachtzijde sloopte Burgland Bouw
een oude garage annex traforuimte, om vervol-
WAARDEVOLLE TOEVOEGING
Elscot benadrukt dat, ondanks alle uitdagingen,
het bijzondere karakter van het project de boventoon
voert: “We geven een historisch pand een
tweede leven als waardevolle toevoeging voor de
stad. Daar mogen we met alle betrokken partijen
trots op zijn." ❚
STEDENBOUW.NL | 179

Post Utrecht Utrecht
Bouwinfo
Opdrachtgever
ASR real estate, Utrecht
Ontwikkelaars
MRP Development, Amsterdam en FiMek
estate, Zaltbommel
Architect
Rijnboutt B.V., Amsterdam
Bouwdirectie
FiMek estate bv, Zaltbommel
Aannemer
Burgland Bouw B.V., Dodewaard
Constructeur
Zonneveld ingenieurs, Rotterdam
Installatieadviseur
Deerns, Rijswijk
Bouwkundig tekenbureau
HFB, Rotterdam
Staalconstructies
Van Pommeren, Veenendaal
Installaties E
Elektroservice Holland, Hardinxveld-
Giessendam
Installaties W
Klimaatservice Holland, Hardinxveld-
Giessendam
Bouwperiode
Februari 2018 – eind 2019
Projectinfo
Installeren in een bestaand pand
Een oud gebouw dat nieuw moet worden. Dit stelt met name de installateurs voor grote
uitdagingen. Dat geldt dus ook voor Klimaatservice Holland en Elektroservice Holland,
die de installaties voor Post Utrecht verzorgen.
Klimaatservice installeert de cv-, luchtbehandelings-, koel-, sanitair- en sprinklerinstallatie.
Elektroservice neemt de data-, alarm-, toegang-, camera-, brandmeld- en ontruimingsinstallatie
– compleet met de algemene elektra-installatie en verlichting – voor haar
rekening. “In de ontwerpfase hebben we het werk gedetailleerd voorbereid”, vertelt Tino
den Besten, projectleider bij Klimaatservice. “De omlopen en sparingen stonden duidelijk
op het 3D-model. In de praktijk – en zeker bij renovatieprojecten – lopen de zaken
echter altijd anders. Dan heb je sparingen gepland in de omlopen, terwijl de constructeur
hiertegen bezwaar maakt omdat er balken blijken te liggen die niet in het 3D-model zijn
opgenomen. Als je denkt dat probleem getackeld te hebben, krijg je te maken met de
architect die vooral kijkt naar de esthetische en historische kant van de zaak.”
Maar inmiddels heeft Klimaatservice het voorbereidende stadium achter zich gelaten. De
oude omlopen en installaties zijn verwijderd en met het 3D-programma BIM heeft zij het
werkterrein nu helder in beeld. Voor Den Besten is dit een bekend patroon. “De bouwwereld
moet er nog steeds aan wennen dat de voorbereidingstijd aanzienlijk is. In ons
vak gaat tegenwoordig een derde van de tijd naar de voorbereidingen. Daarna gaat het
vlot. Nu gaat het om de uitvoering van een uitdagend plan in een spraakmakend pand.
Wat willen we nog meer?”
Projectinfo
Stalen luchtkanalen op maat
Voor de nieuwe installaties in Post Utrecht wordt zo’n 5.500
vierkante meter aan stalen luchtkanalen in het gebouw aangebracht.
Jenti BV produceert, levert en monteert de luchtkanalen
in opdracht van Klimaatservice Holland.
“We staan in de installatiebranche vooral bekend om onze kunststof
luchtkanalen”, zegt eigenaar Petra Klijn van Jenti BV. “Maar
we maken en leveren ook traditionele plaatstaalkanalen. In Post
Utrecht blijven veel kanalen in het zicht. Zeker gezien het monumentale
karakter van het pand is staal dan een mooie oplossing.”
Jenti produceert en monteert circa 3.500 vierkante meter rechthoekige
kanalen en circa 2.000 vierkante meter ronde kanalen.
Een groot deel daarvan is maatwerk.
Voorbereidingen en verrassingen
De werkzaamheden in het monument vereisten in het voorbereidingstraject
veel afstemming. Bijvoorbeeld over de aan
te brengen sparingen, maar ook over de aanvoer en het inhijsen
van materialen. Klijn: “Ondanks alle voorbereidingen
kom je in zo’n oud pand altijd voor verrassingen te staan. Op
zulke momenten is het fijn dat we snel kunnen schakelen met
Klimaatservice Holland. Een project als dit valt of staat met een
goede samenwerking.”
SPECIALIST IN HET PRODUCEREN EN
MONTEREN VAN LUCHTKANALEN
Jenti produceert mineraalwolkanalen
met aluminium
folie voor binnen (Jeglass)
en polyester voor buiten
(Jepoglass). Ook rond- en
rechthoekig plaatstaal wordt
door Jenti verzorgd.
De kanalen worden geplaatst
in renovatie-projecten en
nieuwbouw van o.a. zwembaden,
verzorgingshuizen,
kantoren, theaters en
scholen.
De kanalen worden, conform
LUKA normering uitgevoerd
en geplaatst door VCA
gecertificeerde monteurs.
JENTI B.V.
Schelluinsestraat 52 A
4203 NN, Gorinchem
+31 (0)183 65 11 00
info@jentibv.nl
www.jentibv.nl
180 | STEDENBOUW.NL

Wij combineren efficiency met inzicht én plezier in ons werk.
www.burglandbouw.nl (0488) 41 72 40
Bouwers met daadkracht

Post Utrecht Utrecht
Projectinfo
Enorme hoeveelheid staal houdt oude hoofdpostkantoor
stabiel tijdens en na verbouwing
Ruim 700 ton. Zoveel staal is er nodig om het voormalige hoofdpostkantoor
aan de Neude in Utrecht te transformeren tot multifunctioneel
publieksgebouw met o.a. winkels, een bibliotheek en horeca.
Van Pommeren las- en montagebedrijf levert en monteert het staal
in opdracht van Burgland Bouw.
“We leveren zo’n 360 ton staal voor het nieuwbouwdeel aan de
Oudegrachtzijde”, vertelt calculator/werkvoorbereider Alfred van
Ekeris van Van Pommeren. “Voor de verbouwing van het bestaande
deel hebben we tot nu toe circa 350 ton staal ingebracht. Dit betreft
tijdelijke en permanente stalen constructies ter ondersteuning van
de vloeren en wanden waarin grote openingen worden aangebracht.
Bijvoorbeeld omdat daar roltrappen doorheen moeten.”
Verder realiseert Van Pommeren twee stalen vluchttrappenhuizen,
diverse stalen trappen door het gehele gebouw en de balustraden
rond de roltrappen.
Logistiek hoogstandje
Sinds september 2018 levert en monteert Van Pommeren het
staalwerk. “Een logistiek hoogstandje”, aldus Van Ekeris. “In de
eerste plaats om al het staal naar dit drukke stukje binnenstad
te transporteren, wat veelal ’s nachts moet gebeuren. Maar ook
om het in het gebouw te krijgen. Met behulp van onze eigen autolaadkraan,
mini-hijskranen en de torenkraan op de Potterstraat
wordt het staal via raamopeningen in het gebouw gehesen.” Wat
de staalconstructies betreft, is negentig procent van de geplande
werkzaamheden gereed. De levering en montage van de trappen
en balustrades zijn nog in volle gang. Van Pommeren verwacht
eind dit jaar op te leveren.
182 | STEDENBOUW.NL

Post Utrecht Utrecht
Projectinfo
Nieuw glas en schilderwerk
Als vaste leverancier van Burgland Bouw verzorgt MPN Schilderwerken
BV het binnen- en buitenschilderwerk van Post
Utrecht in Utrecht. Het schildersbedrijf vervangt ook het glas
van het voormalige hoofdpostkantoor.
“Aan de buitenzijde schilderen we alle kozijnen in de originele
kleuren”, vertelt bedrijfsleider Arie Bregman van MPN
Schilderwerken. “Het bestaande glas vervangen we door
inbraak-, zon- en brandwerend glas. In het gebouw vervangen
we het glas eveneens. Ook schilderen we de plafonds,
wanden en trappen.”
Het aanvoeren en lossen van de materialen is voor MPN Schilderwerken
de grootste uitdaging op dit project. “De bouwlocatie
is één van de drukste plekken van Utrecht”, zegt Bregman.
“Er is één transportbaan en alles wordt door één torenkraan in
het gebouw gehesen. We moeten elke transportbeweging van
tevoren inplannen. Gezien de omvang van het project en de
vele betrokken partijen is dat soms lastig. Tegelijkertijd zijn we
trots dat we aan dit project mogen bijdragen. Een bijzondere
opdracht als deze krijg je niet vaak!”
MPN Schilderwerken
- Beglazing
- Schilderwerk
- Wandafwerking
Handelsweg 25 7461 JJ Rijssen
Telefoon: 0548-522026
Email: info@mpnrijssen.nl
Projectinfo
Energiezuinige verlichting met veel maatwerk
Naamloos-1 1 18-03-19 08:43
The greenest way to safety
Downlights, tafelarmaturen, richtbare spots, noodverlichting
en honderden meters profielen. In het gebouw van Post
Utrecht komt een breed scala aan verlichtingsarmaturen.
Deze worden allemaal geleverd door Hoogaerts Lichttechniek,
in opdracht van Elektroservice Holland.
“Bijzonder aan dit project is het vele maatwerk”, vertelt medeeigenaar/productmanager
Roy Hoogaerts van Hoogaerts
Lichttechniek. “De armaturen zijn heel specifiek toegespitst
op de ruimten waarin zij geïnstalleerd worden. De profielen
worden op de centimeter nauwkeurig aangemeten. Ook
werken we met verschillende wattages om bepaalde luxwaarden
te behalen. Om conform de wens van de opdrachtgever
tot een zo zuinig mogelijke verlichtingsoplossing te
komen, passen we verschillende milliampères toe.”
Bespaar op uw onderhoudskosten
Geen batterijen vervangen
10 jaar fabrieksgarantie
Centrale monitoring
Gifvrij, volledig recyclebaar
WWW.TEKNOWARE.COM of WWW.HOOGAERTS.NL
Logistieke uitdaging
Hoogaerts Lichttechniek heeft de eerste armaturen, voor de derde
verdieping, inmiddels geleverd. “Een logistieke uitdaging”, aldus
Hoogaerts. “Gezien de beperkte bouwplaats en binnenstedelijke
locatie moeten we op afroep leveren en snel lossen. Dit doen we
in nauwe samenwerking met Elektroservice Holland. Die samenwerking
verloopt heel goed. We kennen elkaar al jaren. We weten
precies wat we aan elkaar hebben en dat werpt in de uitvoering
zijn vruchten af. Zeker op een uniek project als dit.”
STEDENBOUW.NL | 183

Verzekeringen
Tekst en beeld | Donatus Verzekeringen
MONUMENT OPEN VOOR PUBLIEK?
NEEM MAATREGELEN
Gedeeltelijke openstelling van monumenten en kerkgebouwen brengt toenemende risico's mee voor de eigenaren, zoals
brandstichting, vandalisme en diefstal. Belangrijk is om de risico’s te kennen, te voorkomen of in ieder geval te verminderen.
En hanteer een preventiebeleid voor de opengestelde gedeeltes van gebouwen. Verzekeringen vragen er om. U kunt
bijvoorbeeld denken aan de volgende zaken:
ALGEMENE PREVENTIE-EISEN:
• plaats zelfdovende stalen afvalbakken en zorg
ervoor dat deze dagelijks worden geleegd.
• maak geen gebruik van kunststof/
brandgevaarlijke versieringen.
• hang een blusdeken op.
• behandel gordijnen, kleden en overige stoffen
met een brandvertragend middel.
• leeg collectebusjes/donatiebusjes voor de
instandhouding van het monument of
kerkgebouw regelmatig.
(Beeld: Valery Voennyy)
SPECIFIEK VOOR KERKGEBOUWEN
OF MONUMENTEN MET DE MO-
GELIJKHEID TOT HET BRANDEN
VAN KAARSEN:
• maak alleen gebruik van kaarsenbakken
met afstandshouders.
• doof na afsluiting van het (kerk)gebouw
alle kaarsen.
184 | STEDENBOUW.NL

Verzekeringen
(Beeld: Ben Schonewille)
PREVENTIE-ADVIEZEN:
• maak de afscheiding tussen de rest van de
kerkruimte/het monument en het opengestelde
gedeelte rookdicht. Bij rookschade moet soms
een deel van het aangetaste schilderwerk door
de verzekerde zelf worden betaald vanwege de
ouderdom ervan (zgn. compartimentering).
• laat een brandmeldinstallatie met rookmelders
aanleggen (met doormelding).
• stel (kerk)wachten aan en zorg
voor camerabewaking.
• plaats kostbare voorwaarden in een
afgesloten vitrine.
• zorg uit voorzorg – voor zover niet geëist –
voor voldoende brandblusmiddelen.
VERZEKERING BIJ DIEFSTEL
Op de meeste polissen zijn diefstal en vandalisme
in het opengestelde gedeelte niet gedekt, brandstichting
wel. Let op! Diefstal uit het niet-opengestelde
gedeelte van de ruimte is alleen gedekt
als u een inbraakdekking hebt of een uitgebreide
inventarisverzekering hebt afgesloten. Wel moet
dan aan één van de volgende eisen zijn voldaan:
• tussen het opengestelde gedeelte en de rest
van het gebouw of de kerkruimte moet een
'Belangrijk is om de risico’s van
brandstichting, vandalisme en diefstal te
kennen, te voorkomen of in ieder geval
te verminderen'
bouwkundige afscheiding aanwezig zijn, die de
opening tussen de rest van het monument en
het opengestelde gedeelte geheel afsluit. Of er
is zoals bijvoorbeeld bij meerdere kerken een
bouwkundige afscheiding van minimaal 2,5 m
hoog met daarboven inbraaksignalering met
doormelding aan een meldkamer.
• de (kerk)ruimte moet geheel zijn afgesloten. Dit
is vooral ook van belang in verband met bovenstaand
advies over een rookdichte afscheiding.
VEILIGHEID
Verder is het verstandig om bij een openstelling
na te gaan of er voor de eigenaar nog andere
risico’s kunnen spelen die niet te maken hebben
met de eigendommen, zoals aansprakelijkheid
in samenhang met de veiligheid voor bezoekers
en eventueel aanwezige vrijwilligers. Er kunnen
situaties optreden (bijvoorbeeld letsel) waarvoor
de eigenaar verantwoordelijk is en waarvoor
deze aangesproken kan worden door derden.
Tot slot dient de eigenaar zich goed te realiseren dat
het uitmaakt of er sprake is van commercieel opgezette
activiteiten met bijvoorbeeld horeca-faciliteiten
en de daarbij behorende inkomsten. In dat geval
is het goed om een adviseur in de arm te nemen. ❚
Bovenstaand artikel is verzorgd door
Donatus Verzekeringen.
STEDENBOUW.NL | 185

Oceaanhuis Rotterdam
Tekst | Henk Geist Beeld | IBB Kondor
Transformatie van Oceaanhuis
tot appartementengebouw
Voor het rijksmonument Oceaanhuis in de Rotterdamse wijk Delfshaven ligt een nieuwe toekomst in het verschiet. Het voormalige
kantoorpand aan de Westzeedijk 507 wordt herontwikkeld tot een appartementengebouw met 184 huurwoningen.
Ooit bood het rechthoekige gebouw onderdak aan
fabrikant Stokvis & Zn., bekend van de productie
van industriële producten en bromfietsen zoals
Zundapp en Puch. Het Oceaanhuis wordt gekarakteriseerd
door de rode bakstenen gevel met hoge
rechthoekige vensters. In het hart bevindt zich een
groot atrium met een gebogen glazen dak. Het gebouw
is in de oorlog gebombardeerd en daarna
opnieuw opgebouwd. In 1973 verhuisde de firma
Stokvis en sindsdien is het gebouw door een veelheid
aan instellingen en bedrijven gebruikt.
In opdracht van IC Netherlands transformeert IBB
Kondor nu het rijksmonument. Het ontwerp van
de herontwikkeling komt van Mei architecten,
Waterford Investments en Vervat Vastgoed zijn
'Het plan omvat eveneens de
restauratie en renovatie van de
monumentale delen'
aan het project verbonden geweest als ontwikkelaar.
“Het grootste gedeelte van de appartementen
komt op de onderste drie bouwlagen van
het Oceaanhuis”, vertelt Mark Winterkamp, projectleider
bij IBB Kondor. “Het gaat om gezinsappartementen,
studio’s, lofts, hoekappartementen,
woon-werkappartementen en penthouses. Het
gebouw krijgt een dakopbouw met 22 appartementen.
Deze opbouw ligt terug en is vanaf de
straat nauwelijks zichtbaar. Parkeerruimte voor
de nieuwe bewoners is te vinden in de bestaande
parkeerkelder onder het pand, die blijft zoals die
is. Ook de installaties die hier staan, kunnen we
weer gebruiken.”
186 | STEDENBOUW.NL

Oceaanhuis Rotterdam
'Het rijksmonument krijgt een vanaf de
straat nauwelijks zichtbare dakopbouw'
BINNEN- EN BUITENRING
De appartementen in het bestaande gebouw liggen
verdeeld over twee ringen, een binnenring
rond het atrium dat wordt ingericht als binnentuin,
en een buitenring aan de straatzijde. De
woon- en werkappartementen variëren in grootte
van 57 m² tot 255 m². De plafondhoogte in het
bestaande gebouw varieert van 4 tot 5 meter, dat
maakt het mogelijk om in elk appartement extra
woonruimte in de vorm van een entresol aan te
brengen. Winterkamp: “We maken in de woningen
houten stokkenwanden met daarin dragende
stalen profielen waarop de massieve 8 centimeter
dikke houten vloer van de entresol rust. Na het
gebouw gescand te hebben, bleek dat het niet
haaks (90 graden) was, maar dat de hoek 89 graden
bedraagt. De grootste uitdaging lag dan ook
in het boven elkaar krijgen van de schachten en
meterkasten, het heeft veel energie en tijd gekost
om die rechtstandig passend te maken.”
MONUMENTALE DELEN
Het plan omvat eveneens de restauratie en renovatie
van de monumentale delen van het gebouw,
zoals de entree aan het Heiman Dullaert-
plein, de Gotische, Tudor- en Julianazaal en de
kantine op het dak. “Die ruimten laten we zoveel
mogelijk in tact. In de Julianazaal komt waarschijnlijk
een woning in de vorm van een doos
in een doos en in de kantine op het dak komen
twee woningen. De oude lichtstraten op het dak
zijn dichtgemaakt omdat daar nieuwe woningen
boven komen. Op de vier hoeken komen de oorspronkelijke
verticale lichthoven weer terug, ›
STEDENBOUW.NL | 187

Oceaanhuis Rotterdam
daarvoor verwijderen we ook de verdiepingsvloeren
die later in het gebouw zijn aangebracht.”Het
marmer in de gangen en trappenhuizen, het
glas-in-lood en het smeedwerk blijven behouden,
waarmee de historie van het gebouw voelbaar
blijft. Aan de buitengevel verandert vrijwel
niets. “We gaan corrosieschade aan het beton
herstellen. En de karakteristieke ramen krijgen
dubbele beglazing in een dun stalen profiel en
met een draaiend element. Per kozijn zijn er
twee roosters met een WTW-ventilatiesysteem.
Het oude systeem van zonwering komt ook terug.
De zonwering hangt straks niet meer aan
de buitengevel maar komt weer door een spleet
aan de bovenkant van het kozijn naar buiten,
waarvoor aan de binnenzijde een voorziening
wordt aangebracht die je nauwelijks ziet.” ❚
Bouwinfo
Opdrachtgever
IC Netherlands, Amsterdam
Ontwerp
Mei architecten, Rotterdam
Uitvoering
IBB Kondor, Oegstgeest
Bouwperiode
juli 2018 – begin 2020
Projectinfo
Dakopbouw in de vorm van een staalconstructie
De extra laag die het Oceaanhuis krijgt in de vorm van een dakopbouw, bestaat uit een
lichtgewicht staalconstructie geproduceerd en gemonteerd door FeNB2. Dit bedrijf is leverancier
van prefab bouwonderdelen: van vloeren, wanden, prefab badkamers en aanhangmodules
tot dakopbouwen en complete gebouwen.
FeNB2 heeft alle dragende en schorende bouwdelen in de fabriek tot elementen van ongeveer
3 bij 6 tot 9 meter samengesteld en vervolgens naar de bouwplaats vervoerd. “Het
dak was dermate slecht, dat er een warmgewalste staalconstructie over het bestaande
dak is geplaatst”, zegt directeur Nico Bresser. “Je kunt prefab staalframebouw in opbouw
vergelijken met houtskeletbouw. Met staal heb je echter geen last van de zeer wisselende
relatieve luchtvochtigheid in Nederland, bij hout veroorzaakt dat weerkerende uitzetting
en krimp. Onze detaillering blijft tot in lengte van jaren accuraat.”
De prefab onderdelen zijn tot in detail ontwikkeld. De aansluiting van de vloeren op de
dragende balken en wanden kent een bijzondere oplossing in de vorm van een opleglip,
waarmee de krachten uit de vloer worden overgebracht. “De liggers zijn gemakkelijk
en veilig te bevestigen, de trillingen van de vloer naar de wanden wordt gedempt en
de schijfwerking bij prefab SFB is hoog. De gevels bestaan uit dunwandige senzimir
verzinkte stalen stijlen en regels en worden afgewerkt met koudebrugisolatie en gevelbekleding
aan de buitenzijde en constructieve gipsplaten aan de binnenzijde.”
FeNB2 is a technical designer and producer of prefabricated LGS buildingcomponants, complete
buildings consisting of Floors, Walls, Pods, and modular building extentions. Not just frames, but
completely isolated, gyspsum/mgo boards on the inside, coldbridge disconecting isolation on the
outside, inclusive installation preparation, installed windowframes...
ADVANTIGES OF THE PREFAB FENB2 FACADE ELEMENTS
· Thinner wallthickness compaired to other building methods means bigger interiour.
· High absorbtion of windpressure- and windsuction-forces.
· No expansion or scarcity caused by moist or temperature
· Tight tolerances of the elements and in the erecting.
· Flexible design and re-use possibilities
telefoon 0651811577
email info@staalframebouw.nl
WWW.STAALFRAMEBOUW.NL
188 | STEDENBOUW.NL

BOUWPARTNERS
AL VANAF € 595 PER JAAR KUNT U PARTNER ZIJN!
let op cover moet nog geplaatst
Bouwpartners zijn
servicepagina’s met
een overzicht van de
meest gerenommeerde
toeleveranciers voor
de branche
Zowel in het tijdschrift als op de
website, treft u een overzicht van de
meest gerenommeerde fabrikanten
en leveranciers.
Bent u geïnteresseerd om ook partner te worden van Stedenbouw? Bel of mail voor meer informatie
T +31 495 45 00 95 – E s.vanhout@louwersmediagroep.nl of r.vandenhoek@louwersmediagroep.nl
STEDENBOUW.NL
HET MEEST COMPLETE OVERZICHT VOOR DE BRANCHE
Op de website van Stedenbouw is bedrijfsinformatie
van onze partners doeltreffend en efficiënt te vinden
Banners en bedrijfsprofielen zijn gekoppeld aan redactionele
artikelen, zo wordt optimale vindbaarheid van bouwpartners door
Google gegarandeerd. Vanuit het tijdschrift is alle informatie over de
bouwpartners direct beschikbaar, door de QR code te gebruiken.
Bent u geïnteresseerd om ook partner te worden van Stedenbouw? Bel of mail voor meer informatie
T +31 495 45 00 95 – E s.vanhout@louwersmediagroep.nl of r.vandenhoek@louwersmediagroep.nl

Bouwpartners
Voor uitgebreide informatie over de
Bouwpartners, scan deze QR code
met uw smartphone
stedenbouw.nl/bedrijf
CLADDING
POINT
ABOMA
Maxwellstraat 49a
6716 BX Ede
B-BUILT BV
Lelyweg 4
4612 PS Bergen op Zoom
BOUWBEDRIJF M.J. DE NIJS EN ZONEN BV
Oudewal 21
1749 CA Warmenhuizen
CLADDING POINT BV
Handelsweg 12
6662 NH Elst
Postbus 141
T +31 164 27 16 60
Postbus 1
T +31 26 365 06 31
6710 BC Ede
T +31 318 69 19 20
E info@aboma.nl
W www.aboma.nl
E info@b-built.com
W www.b-built.com
1749 ZG Warmenhuizen
T +31 226 39 70 00
E info@denijs.nl
W www.denijs.nl
E info@claddingpoint.nl
W www.claddingpoint.nl
ASK ROMEIN BV
Belder 101
4704 RK Roosendaal
Postbus 1013
4700 BA Roosendaal
T +31 165 75 03 00
E info@ask-romein.com
W www.ask-romein.nl
VAN BERLO
Doornhoek 3715
5465 TB Veghel
Postbus 183
5460 AD Veghel
T +31 413 38 90 90
E info@vanberlo.com
W www.vanberlo.com
BOUWBEDRIJF VAN DE VEN BV
Erpseweg 3
5463 PG Veghel
Postbus 184
5460 AD Veghel
T +31 413 36 69 33
E algemeen@bouwbedrijfvandeven.nl
W www.bouwbedrijfvandeven.nl
CORDEEL NEDERLAND BV
Lindtsedijk 22
3336 LE Zwijndrecht
T +31 78 625 51 00
E info.nl@cordeel.eu
W www.cordeel.nl
BAM BOUW EN TECHNIEK BV
Runnenberg 13
BESTCON BV
DELABIE
3981 AZ Bunnik
Postbus 12
3980 CA Bunnik
T +31 30 659 89 66
E bouwentechniek@bam.com
W www.bambouwentechniek.nl
Kanaaldijk 19
5683 CR Best
Postbus 189
5680 AD Best
T +31 499 36 63 66
E info@bestcon.nl
BUDOBOUW BETON & MONTAGE
Katwolderweg 8a
8041 AD ZWOLLE
T +31 38 720 08 10
E info@budobouw.nl
W www.budobouw.nl
Kommenstraat 20
B-1070 Brussel
T +32 25 20 16 76
E info@delabiebenelux.com
W www.delabiebenelux.com
W www.bestcon.nl
BUVA HOMECARE SYSTEMEN
BAM WONEN ZUIDWEST
Kralingseweg 241-249
3062 CE Rotterdam
Postbus 8912
3009 AX Rotterdam
T +31 10 436 86 00
E info.wonen@bam.nl
BISOTON BV
Curiestraat 4-6
6716 AR Ede
T +31 318 30 00 70
E info@bisoton.nl
Bremen 5
2993 LJ Barendrecht
Postbus 262
2990 AG Barendrecht
T +31 180 69 75 00
E info@buva.nl
DOKA NEDERLAND BV
Longobardenweg 11
5342 PL Oss
T +31 412 65 30 30
E nederland@doka.com
W www.bamwonen.nl
W www.bisoton.nl
W www.buva.nl
W www.doka.com
190 | STEDENBOUW.NL

Bouwpartners
Voor uitgebreide informatie over de
Bouwpartners, scan deze QR code
met uw smartphone
stedenbouw.nl/bedrijf
DE GROOT & VISSER BV
DONATUS VERZEKERINGEN
Hoff van Hollantlaan 8
5243 SR Rosmalen
Postbus 500
5240 AM Rosmalen
T +31 73 522 17 00
E info@donatus.nl
Marconiweg 1
4207 HH Gorinchem
T +31 183 64 65 66
E info@gv.nl
W www.degrootenvisser.nl
HERCUTON BV
Touwslager 2
5253 RK Nieuwkuijk
Postbus 67
5250 AB Vlijmen
T +31 88 205 34 00
E info@hercuton.jajo.com
HÖRMANN NEDERLAND BV
Harselaarseweg 90
3771 MB Barneveld
T +31 342 42 94 00
E info@hormann.nl
W www.hormann.nl
W www.donatus.nl
W www.hercuton.nl
+ =
DURA VERMEER
Bosmaatweg 60
7556 PJ Hengelo
Postbus 877
7550 AW Hengelo
T +31 74 255 02 55
E dvi-oost@duravermeer.nl
W www.duravermeer.nl
DE GROOT VROOMSHOOP
Zwolsekanaal 36
7681 ED Vroomshoop
Postbus 31
7680 AA Vroomshoop
T +31 546 66 63 33
E info@degrootvroomshoop.nl
W www.degrootvroomshoop.nl
HOLCON BV
Industrieweg 8
7475 NH Markelo
Postbus 81
7475 ZH Markelo
T +31 547 35 73 15
E info@holcon.com
W www.holcon.com
ICOPAL BV
Heeswijk 155
3417 GP Montfoort
Postbus 29
3417 ZG Montfoort
T +31 348 47 65 60
E info.nl@bmigroup.com
W www.icopal.nl
FACÉDO BV
Gildestraat 13
6883 DB Velp
Postbus 3025
6802 DA Arnhem
HARDEMAN VAN HARTEN
Lage Veldweg 10
6741 JL Lunteren
T +31 31 846 15 51
HOMIJ TECHNISCHE INSTALLATIES BV
Lange Dreef 7
4131 NJ Vianen
INTAL BV
De Veken 103
1716 KG OPMEER
T +31 26 370 13 60
E info@hardeman-vanharten.nl
Postbus 47
T +31 226 34 15 25
E info@facedo.nl
W www.hardeman-vanharten.nl
4130 EA Vianen
E info@intal.nl
W www.facedo.nl
T +31 88 186 16 00
W www.intal.nl
E info@homij.nl
W www.homij.nl
FORECO DALFSEN
Dalmsholterweg 5
7722 KJ Dalfsen
Postbus 73
7720 AB Dalfsen
T +31 529 43 15 48
E info@foreco.nl
HEIJMANS
Graafsebaan 65
5248 JT Rosmalen
Postbus 2
5240 BB Rosmalen
T +31 73 543 51 11
E info@heijmans.nl
VAN HOOGEVEST ARCHITECTEN
Westsingel 9
3811 BA Amersfoort
T +31 33 763 17 05
E bureau@vanhoogevest.nl
ITHO DAALDEROP
Lingewei 2
4004 LL Tiel
Postbus 21
3100 AA Schiedam
T +31 10 427 85 00
E mst@ithodaalderop.nl
W www.foreco.nl
W www.heijmans.nl
W www.vanhoogevest.nl
W www.ithodaalderop.nl
STEDENBOUW.NL | 191

Bouwpartners
Voor uitgebreide informatie over de
Bouwpartners, scan deze QR code
met uw smartphone
stedenbouw.nl/bedrijf
J.P. VAN EESTEREN
Hanzeweg 16
2803 MC Gouda
Postbus 8
2800 AA Gouda
T +31 88 823 01 00
E info@jpvaneesteren.nl
W www.jpvaneesteren.nl
KINGSPAN UNIDEK BV
Scheiweg 26
5421 XL Gemert
T +31 492 37 81 11
E info@kingspanunidek.nl
W www.kingspan.com
LINTHORST TECHNIEK BV
Wenumsedwarsweg 18
7345 AS Apeldoorn
T +31 55 312 21 21
E info@linthorsttechniek.nl
W www.linthorsttechniek.nl
OTIS NEDERLAND
Papendorpseweg 83
3528 BJ Utrecht
T +31 88 750 06 00
E informatie@otis.com
W www.otis.com
JM VAN DELFT & ZN
James Wattlaan 21
5151 DP Drunen
Postbus 232
5150 AE Drunen
T +31 416 37 49 25
E info@jmvandelft.nl
W www.jmvandelft.nl
KLIMAATSERVICE HOLLAND BV
Nijverheidsstraat 31
3371 XE Hardinxveld-Giessendam
Postbus 118
3370 AC Hardinxveld-Giessendam
T +31 184 61 39 11
E post@klimaatservice.nl
LOKHORST BOUW EN ONTWIKKELING
Leeghwaterweg 1
1951 NA Velsen-Noord
Postbus 79
VAN DEN POL ELEKTROTECHNIEK BV
Aardvletterweg 14
3417 XL MONTFOORT
T +31 348 47 34 34
E info@vandenpol.com
W www.vandenpol.com
W www.klimaatservice.nl
1951 NA Velsen-Noord
T +31 251 26 50 00
E info@lokhorst.nl
JVK DAKEN
Vestiging Breda
T +31 76 303 24 00
Vestiging Ossendrecht
T +31 164 74 54 30
Verkoopkantoor Rotterdam
T +31 10 310 62 56
E Jurgen@jvkdaken.nl
W www.jvkdaken.nl
KONE
Rijn 10
2491 BG Den Haag
T +31 70 317 10 00
E nederland@kone.com
W www.kone.nl
W www.lokhorst.nl
NATHAN SYSTEMS
Mega 2
PLEIJSIER BOUW
De Blokmat 21
8281 JH Genemuiden
T +31 38 385 45 05
E genemuiden@pleijsierbouw.nl
W www.pleijsierbouw.nl
6902 KL Zevenaar
Postbus 90
KONINKLIJKE WOUDENBERG
6900 AB Zevenaar
T +31 26 445 98 45
ROLLECATE
H.G. Zwerusstraat 3
7951 CZ Staphorst
KIM NEDERLAND
Tweelingenlaan 144
7324 BP Apeldoorn
T +31 55 368 91 91
E info@kim-nederland.nl
W www.kim-nederland.nl
Voorstraat 7
4233 EA Ameide
Postbus 3
4233 ZG Ameide
T +31 88 355 96 00
E info@koninklijkewoudenberg.nl
E info@nathan.nl
W www.nathan.nl
Postbus 3
7950 AA Staphorst
T +31 522 46 70 00
E mail@rollecate.nl
W www.rollecate.nl
W www.koninklijkewoudenberg.nl
NIJHUIS BOUW BV
Molendijk Noord 92a
KINGSPAN GEÏSOLEERDE PANELEN
Lingewei 8
4004 LL Tiel
Postbus 6565
4000 HN Tiel
T +31 344 67 52 50
E info@kingspanpanels.nl
W www.kingspan.com
LIEVENSE
Archimedesweg 5
8912 AK Leeuwarden
T +31 58 212 52 27
E info@lievense.com
W www.lievense.com
7461 JE Rijssen
Postbus 241
7460 AE Rijssen
T +31 548 53 54 45
E bouw@nijhuis.nl
W www.nijhuis.nl
SCHINDLER NEDERLAND
Verheeskade 4
2521 BN Den Haag
Postbus 28501
2502 KM Den Haag
T +31 70 384 37 00
E info@nl.schindler.com
W www.schindler.com
192 | STEDENBOUW.NL

Bouwpartners
Voor uitgebreide informatie over de
Bouwpartners, scan deze QR code
met uw smartphone
stedenbouw.nl/bedrijf
a member of the Stertil Group
UNILIN INSULATION
VORSSELMANS
STERTIL BV
Westkern 3
9288 CA Kootstertille
T +31 512 33 44 44
E info@stertil.nl
W www.stertil.com
TREBBE GROEP BV
Tubantiasingel 63
7514 AB Enschede
Postbus 4
7500 AA Enschede
Beneluxstraat 1
5061 KD Oisterwijk
T +31 13 523 13 13
E info.nl@unilin.com
W www.unilininsulation.com
Wuustwezelseweg 95
B-2990 Loenhout
T +32 3 690 04 40
E info@vorsselmans.be
W www.vorsselmans.be
T +31 88 259 00 00
E info@trebbe.nl
W www.trebbe.nl
UNSTUDIO
VAN STOKKUM
Van Coehoornstraat 10
5916 PH Venlo
T +31 77 351 88 54
E info@vanstokkum.com
W www.vanstokkum.com
STUDIONINEDOTS
Gedempt Hamerkanaal 111
1021 KP Amsterdam
T +31 20 488 92 69
E info@studioninedots.nl
W www.studioninedots.nl
DE TWEE SNOEKEN
Postelstraat 49
5211 DX 's Hertogenbosch
T +31 73 614 04 07
E info@tweesnoeken.nl
W www.tweesnoeken.nl
Stadhouderskade 113
1073 AX Amsterdam
Postbus 75381
1070 AJ Amsterdam
T +31 20 570 20 40
E info@unstudio.com
W www.unstudio.com
VASTBOUW OOST
Spoelerstraat 2
7461 TW Rijssen
Postbus 240
7460 AE Rijssen
T +31 548 53 99 99
DE VRIES EN VERBURG
't Vaartland 8
2821 LH Stolwijk
Postbus 59
2820 AB Stolwijk
T +31 182 34 17 41
E info@devriesverburg.nl
W www.devriesverburg.nl
E info@vastbouw.nl
VAN WIJNEN
W www.vastbouw.nl
Heikampweg 6
TWINTEC NEDERLAND BV
5249 JX Rosmalen
TGM
Heesakkerweg 19
Gutenbergweg 6
4104 BA Culemborg
VOLKERWESSELS
Postbus 46
5240 AA Rosmalen
5721 KM Asten
T +31 493 32 77 22
E info@tgm.nl
T +31 345 53 28 78
E info@twintec.nl
Podium 9
3826 PA Amersfoort
T +31 88 186 61 86
T +31 73 521 90 14
E rosmalen@vanwijnen.nl
W www.tgm.nl
W www.twintecgroup.com
W www.volkerwessels.com
W www.vanwijnen.nl
Wij stellen u graag voor aan onze trotse hoofdverdelers
in België en Nederland:
YOUR COATING SOLUTIONS PARTNER
Tel +32 9 252 43 64
SW.Benelux@Sherwin.com
Ambachtsweg 9
B-9820 Merelbeke
RVL PAINTS
Pantserschipstraat 181/009
9000 GENT
PROFCOAT
Hazelarenlaan 4
3500 HASSELT
ENGELS PROSERVICES
Quai d’Aa 1
1070 BRUSSEL
GREENPAINTS
De Wanne 35
7475 GE MARKELO
WICO
De Hork 27
5431 NS CUIJK
VOLDERS VERF
Minervum 7072
4817 ZK BREDA
STEDENBOUW.NL | 193

De nummer
in koperskeuze!
Casual
Passie
Elegant
Svedex stijldeuren worden altijd afgelakt met de ongekend duurzame Svedex Superlak ® .
• slijt- en krasvast • ongevoelig voor zonlicht • milieuvriendelijk • 10 jaar garantie op de lak
Bekijk de collectie Svedex afgelakte stijldeuren op www.svedex.nl

“In de middeleeuwen had Eymerick een
verdedigingsfunctie als centrum van
de vrije heerlijkheid Heeze, Leende en
Zesgehuchten. Nu is het middeleeuwse slot
onderdeel van kasteel Heeze.
Sinds 1760 is de naam van onze familie
hieraan verbonden. Zelf ben ik hier drie
tot vier dagen per week aanwezig om van
alles te regelen. Er is veel te doen. Een
deel wordt bewoond door mijn vader, de
museale stijlkamers zijn toegankelijk voor
publiek en het slot en het koetshuis worden
verhuurd voor evenementen. Gelukkig
wordt de stichting bijgestaan door veel
vrijwilligers.
Heeze is een van de weinige kastelen in
Brabant die nog authentiek zijn ingericht.
Mijzelf spreekt het geheel van het complex
aan. De gebouwen, de inrichting,
de omgeving met grachten en landerijen,
de geschiedenis, ze vormen een uniek
samenhangend geheel.”
S.E. baron van Tuyll van Serooskerken
bestuurslid van de Stichting
Kasteel Heeze
Donatus
verzekert
vertrouwd
sinds 1852
Monumenten worden met veel zorg omgeven door eigenaren en beheerders.
Dat is belangrijk en nodig. Net als het kiezen van de juiste verzekering. Al sinds
1852 heeft Donatus ervaring in het verzekeren van monumentale kerken en
gebouwen. Als onderlinge maatschappij werken wij zonder winstoogmerk. Wij
hebben dan ook geen klanten, maar leden. Maak vrijblijvend kennis met Donatus.
Onze expertise zal u verbazen en verrassen, evenals onze jaarlijkse premierestitutie.
www.donatus.nl tel. 073 - 5221700

TOTAALOPLOSSINGEN
VOOR AL UW BOUW- EN
STAALBOUWPROJECTEN
ASK ROMEIN BOUW
Belder 80
4704 RK Roosendaal
Nederland
+31 (0)165 750 300
info@ask-romein.com
BEKIJK ONZE PROJECTEN OP
WWW.ASK-ROMEIN.COM