20.05.2019 Views

NFM 28-19, zomereditie 2019

Thema: ethiek op de werkvloer

Thema: ethiek op de werkvloer

SHOW MORE
SHOW LESS

Create successful ePaper yourself

Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.

NUMMER <strong>28</strong> • ZOMER 20<strong>19</strong> | WWW.NEWFINANCIALFORUM.NL<br />

new<br />

FINANCIAL<br />

MAGAZINE<br />

GELD EN DIENSTVERLENING, ZO KAN HET OOK!<br />

INGRID VISSCHER<br />

LOSLATEN<br />

LENNY KUHR<br />

HEIMWEE<br />

DICK-JAN ABBRINGH<br />

TIJD VOOR ACTIE<br />

MAX WOHLGEMUTH<br />

HET MOMENTUM IS NU<br />

PAUL DE BLOT<br />

DE ONBEKENDE GOD<br />

KYON SOONS<br />

KRITISCHE VRAGEN<br />

FEMKE DE JONG<br />

WIE DURFT?<br />

THEMA<br />

Ethiek op<br />

de werkvloer<br />

WENDY BROEK<br />

WIN-WIN VOOR IEDEREEN<br />

• ERIK FRIEDEBERG • ROELF VAN TIL • JACK COX • ELLEN STEIJVERS • SILVIA JANSSEN •


New Financial Forum<br />

Doel<br />

De stichting New Financial Forum stelt zich ten doel een<br />

bijdrage te leveren aan het helpen van de financiële sector bij<br />

het uitoefenen van haar belangrijke maatschappelijke functie<br />

op basis van de kernwaarden integriteit en duurzaamheid.<br />

Visie<br />

De financiële sector is de bloedsomloop van de economie. Om<br />

een gezonde bloedsomloop te behouden, is continue actie van<br />

binnen uit de sector gewenst.<br />

Ambitie<br />

Het New Financial Forum bundelt krachten, ideeën,<br />

inspiratie en best practices van positief ingestelde mensen<br />

en bedrijven die gezamenlijk een concrete en wezenlijke<br />

bijdrage leveren aan een gezonde en maatschappelijk<br />

relevante financiële sector. De doelstelling kent drie thema’s:<br />

het zichtbaar maken van de positieve beweging, onderlinge<br />

versterking en inspiratie.<br />

What’s in it for you?<br />

Het New Financial Forum is hét platform waar mensen uit<br />

de financiële sector vrijuit met elkaar de dialoog kunnen<br />

voeren over wezenlijke zaken. Wie deelneemt aan het<br />

Forum kan ideeën lanceren en toetsen, kennis en inspiratie<br />

opdoen en leren van anderen. En zodoende een bijdrage<br />

leveren aan het hogere doel. Hierbij is ook jouw support<br />

keihard nodig. Meld je daarom aan en bouw met ons mee<br />

aan een betere financiële wereld.<br />

Bestuurder van de Stichting New<br />

Financial Forum is oprichter Willem<br />

Vreeswijk (tevens hoofdredacteur VVP).<br />

De Raad van Toezicht bestaat sinds<br />

1 januari 2018 uit: voorzitter Indra<br />

Frishert (Dazure), penningmeester<br />

Douwe Dijkstra, secretaris Robin van<br />

Been (Polis Advocaten) en de leden<br />

Amba Zeggen (Risk & Governance),<br />

Boudewijn van Uden (a.s.r.) en Faisal<br />

Setoe (Aegon).<br />

Aegon, Allianz, a.s.r., Dazure, De<br />

Goudse, Nationale-Nederlanden,<br />

Obvion, Turien & Co., Yarden en<br />

Zwitserleven zijn partners van de<br />

stichting New Financial Forum.<br />

Dankzij hun support komt de missie<br />

van de stichting een stuk dichterbij:<br />

een gezonde en gerespecteerde<br />

financiële sector die werkt aan het<br />

herstel van vertrouwen op basis<br />

van de kernwaarden integriteit en<br />

duurzaamheid.<br />

www.newfinancialforum.nl<br />

Bouw ook mee aan een gezonde en gerespecteerde financiële sector en word Ambassadeur<br />

www.newfinancialforum.nl


ETHIEK OP DE VOORWOORD<br />

WERKVLOER<br />

Ethiek op de werkvloer<br />

Heel simpel gezegd is ethiek de leer van goed en<br />

kwaad. Prachtig uiteraard als vanuit filosofisch<br />

oogpunt iets dat is, gebeurd is of zal gebeuren<br />

bestempeld kan worden als ‘goed’ of ‘fout’. Maar<br />

wat heb je er aan? Je krijgt dan al snel een tweedeling<br />

tussen de goeden en de slechten en dat<br />

draagt over het algemeen niet bij aan het oplossen van problemen.<br />

Bovendien kunnen ‘goed’ en ‘fout’ verschillend worden<br />

geïnterpreteerd in verschillende situaties en vanuit verschillende<br />

uitgangspunten. Maar als we het er al over eens zijn dat<br />

iets niet goed is, wil dat nog niet zeggen dat we ons gedrag<br />

aanpassen. We laten het zoals het is, simpelweg omdat iedereen<br />

het doet, het niet voor niets is dat het is zoals het is, omdat<br />

er nooit vragen worden gesteld, omdat klagen bij het koffieapparaat<br />

nu eenmaal veiliger is of omdat de schoorsteen<br />

nu eenmaal moet roken.<br />

De meeste mensen weten dat een t-shirt van een tientje<br />

niet met aandacht en liefde is gemaakt door een vakman in<br />

fijne omstandigheden en met duurzame materialen. En toch<br />

hangen onze kasten ermee vol. En zo zijn er veel voorbeelden<br />

te noemen. We hebben altijd een keuze, en heel vaak kiezen<br />

we voor de bekende, niet duurzame weg. En ondertussen zijn<br />

we er heel goed in om de verantwoordelijkheid bij een ander<br />

te leggen. Al gauw heeft een ander het gedaan. En kun je er<br />

echt niet onderuit, dan was je gedrag logisch verklaarbaar<br />

omdat je nu eenmaal wel moest reageren op de achterlijkheid<br />

van en ander, etc..<br />

Ethiek begint bij de opvoeding, bij het<br />

voorleven en op school. Geen lesje in wat<br />

goed is of slecht, want dan stap je weer in de<br />

verdeeldheid, maar gesprekken over wie je<br />

bent, hoe je in het leven wilt staan en wat zou<br />

je willen en kunnen bijdragen aan het geheel.<br />

In het boek ‘De kom van licht’ zegt Hale<br />

Kealohalani Makua uit Hawaï: “Wij mensen<br />

hebben veel gecreëerd in de tijd waarin wij nu<br />

leven. Kijk maar eens naar hoe de wereld is<br />

veranderd alleen al in de afgelopen tien jaar.<br />

“ETHIEK OP DE<br />

WERKVLOER GAAT<br />

OVER VOORDOEN”<br />

We blijven creëren, creëren en nog eens creëren, en dat doen<br />

we door de kracht van de keuze. Maar als we kijken naar het<br />

onnoemelijke afval dat op elk niveau van het kapitalistische<br />

wereldsysteem wordt gegenereerd, worden we ons ervan bewust<br />

dat we creëren ten koste van de natuur. Dat kan gewoon<br />

niet door blijven gaan, want als we dat doen brengt dat de toekomstige<br />

generaties in gevaar.”<br />

Hij vervolgt: “Op dezelfde manier dat onze voorouders zaken<br />

in beweging brachten voor ons, zijn wij de voorouders<br />

van degenen die ons zullen volgen. De leiders onder ons zijn<br />

degenen die de harmonie moeten creëren en dit omvat niet<br />

alleen het afwegen van wat we verlangen tegen wat de inruil<br />

is – wat zullen de kosten zijn voor zowel de natuur als de toekomstige<br />

generaties – het omvat ook de afweging van zowel<br />

het mannelijke als het vrouwelijke in onszelf.”<br />

Gezweef? Integendeel. Gezweef is speculeren met niet bestaand<br />

geld op het wereldcasino om nog meer niet bestaand<br />

geld te verkrijgen. Dit is realiteit. We hebben maar één planeet<br />

en wij kunnen alleen handelen in het hier en nu. Ethiek<br />

kan leiden tot de meest prachtige en filosofische gedachten<br />

over deugden en ondeugden, ethiek op de werkvloer gaat<br />

vooral over het voordoen. Net zoals ouders voorleven welke<br />

waarden ze hun kinderen mee willen geven in het leven, zo<br />

dient het bedrijfsleven voor te doen hoe we op deze planeet<br />

willen leven.<br />

Geniet van dit sterke themanummer vol inspiratie en<br />

praktijkverhalen over Ethiek op de werkvloer. Graag wijs ik<br />

in dit verband op de Mastertraining ‘Vaardigheden voor de<br />

21ste eeuw’ die de stichting New Financial Forum<br />

samen met Drinkable Rivers (Li An Phoa)<br />

en het beroemde Schumacher College (Satish<br />

Kumar) organiseren in januari 20<strong>19</strong>. Een unieke<br />

Learning Journey op maat gemaakt voor de<br />

Nederlandse financiële sector. Meer informatie<br />

elders in deze editie en/of op de site van<br />

het Forum. n<br />

WILLEM VREESWIJK<br />

willem@newfinancialforum.nl<br />

ZOMER 20<strong>19</strong> <strong>NFM</strong> | 3


COLOFON<br />

NEW FINANCIAL MAGAZINE HÉT PLATFORM<br />

VOOR DE NIEUWE FINANCIËLE WERELD<br />

Een initiatief van Willem Vreeswijk<br />

Nummer <strong>28</strong> van het New Financial Magazine<br />

verschijnt in een oplage van 1500 exemplaren.<br />

UITGEVER/HOOFDREDACTEUR<br />

Willem Vreeswijk 06 10630149,<br />

willem@newfinancialforum.nl<br />

EINDREDACTEUR<br />

Bibi Smissaert, bibi@bluebottle.nu<br />

MEDEWERKERS<br />

Dick-Jan Abbringh, Paul de Blot, Wendy Broek,<br />

Jack Cox, Silvia Janssen, Femke de Jong, Kyon<br />

Soons, Ivo Valkenburg<br />

6 12<br />

INGRID VISSCHER ONZE ROL IS OM LENNY KUHR ALLES IS ER AL<br />

LOS TE LATEN<br />

FOTOGRAFIE<br />

Peter Beemsterboer, Raphaël Drent, Rob Frank,<br />

Wilko de Jong, Rolf Kruger, Eddie Mol, Mischa<br />

Muijlaert, Nyenrode, Kees Rijken, Gerjola Joan<br />

Voortman, Marjolein Westerterp<br />

UITGAVE VAN<br />

Stichting New Financial Forum,<br />

Heemstedelaan 51, 3523 KE Utrecht<br />

BASISIONTWERP EN VORMGEVING<br />

Peter Beemsterboer, www.beemsfoto.nl<br />

ABONNEMENTEN<br />

Een jaarabonnement (vier nummers) op het<br />

New Financial Magazine kost € 44,95, excl<br />

btw. Bedrijfsabonnementen op aanvraag:<br />

willem@willemvreeswijk.com.<br />

REPRODUCTIE<br />

Overname van artikelen, tekeningen, foto’s<br />

e.d. is slechts mogelijk na schriftelijke<br />

toestemming van de Stichting New Financial<br />

Forum<br />

24 30<br />

MAX WOHLGEMUTH HET MOMENTUM PAUL DE BLOT DE ONBEKENDE<br />

IS NU<br />

GOD<br />

REALISATIE<br />

Edicola Publishing bv<br />

Postbus 2013, 7420 AA Deventer<br />

info@edicola.nl / www.edicola.nl<br />

COÖRDINATIE<br />

Thea van Dartel<br />

DRUKWERK<br />

Veldhuis Media, Raalte<br />

36 42<br />

KYON SOONS KRITISCHE VRAGEN FEMKE DE JONG WIE DURFT?<br />

4 | <strong>NFM</strong> ZOMER 20<strong>19</strong>


INHOUD<br />

THEMA ETHIEK OP DE WERKVLOER<br />

<strong>19</strong><br />

DICK-JAN ABBRINGH TIJD VOOR<br />

ACTIE<br />

INTERVIEW<br />

6 Op ontdekkingstocht vanuit een veilige basis | Aan de<br />

keukentafel van Ingrid Visscher (de Vereende)<br />

12 “Het ergste in m’n leven was het mooiste dat me kon<br />

overkomen” | Lenny Kuhr<br />

24 Het momentum is nu voor een duurzaam platform voor<br />

de kledingindustrie | Max Wohlgemuth (Marki)<br />

32 Van groei naar ontwikkeling: nieuw boek over de Vlindereconomie<br />

| Jack Cox (Forza Asset Management)<br />

40 Cool Down the Planet | Roelf van Til<br />

ESSAY<br />

<strong>19</strong> Wat te doen aan de lage verzekeringsgraad bij mensen<br />

met schulden? | Dick-Jan Abbringh (Purpose)<br />

36 Stel kritische vragen over je dagelijkse keuzes en<br />

dilemma’s | Kyon Soons (a.s.r.)<br />

42 Een oosterse kijk op een westers probleem | Femke de<br />

Jong (voorheen advocaat in de financiële sector)<br />

32<br />

JACK COX VAN GROEI NAAR<br />

ONTWIKKELING<br />

REPORTAGE<br />

48 Scale of Significance: thermometer van de nieuwe<br />

economie | Erik Friedeberg (Manifesto)<br />

LEARNING JOURNEY<br />

<strong>28</strong> Vaardigheden voor de 21ste eeuw | Mastertraining van<br />

het Schumacher College, Drinkable Rivers en het <strong>NFM</strong><br />

COLUMN<br />

30 De ervaring van de Onbekende God | Paul de Blot<br />

(Business Universiteit Nyenrode)<br />

50<br />

WENDY BROEK WIN-WIN VOOR<br />

IEDEREEN<br />

AMBASSADEUR AAN HET WOORD<br />

44 Win-win voor iedereen | Wendy Broek<br />

LICHT<br />

50 Licht door verbinding | Ellen Steijvers (Senvy Consulting)<br />

ZOMER 20<strong>19</strong> <strong>NFM</strong> | 5


AAN DE KEUKENTAFEL<br />

INGRID VISSCHER:<br />

“ONZE ROL IS OOK<br />

OM LOS TE LATEN.”<br />

6 | <strong>NFM</strong> ZOMER 20<strong>19</strong>


AAN DE KEUKENTAFEL<br />

De juiste vragen stellen, door durven vragen, echt en oprecht luisteren naar anderen,<br />

betrouwbaar te werk gaan, een koers uitzetten én vasthouden. Dat zijn volgens Ingrid<br />

Visscher, directievoorzitter de Vereende, belangrijke eisen die gesteld worden aan het<br />

leiderschap van de 21 ste eeuw. “In het algemeen mogen we hier in Nederland wel weer<br />

eens wat vriendelijker voor elkaar zijn en meer vertrouwen hebben in elkaar.”<br />

Op ontdekkingstocht<br />

vanuit een<br />

veilige basis<br />

TEKST WILLEM VREESWIJK | BEELD PETER BEEMSTERBOER<br />

Vertrouwen is misschien wel<br />

hét kernwoord dat past bij<br />

Ingrid Visscher (56), zo blijkt<br />

uit het gesprek aan haar<br />

keukentafel in Voorburg. Ze<br />

woont er samen met haar<br />

man Robert. Hun dochter Imke (<strong>19</strong>)<br />

is uit huis en studeert Bouwkunde in<br />

Delft. “Van jongs af aan wist ze al dat ze<br />

architect wilde worden. Een prachtige<br />

studie die techniek en creativiteit combineert,<br />

iets wat ze gelukkig allebei in<br />

zich heeft.”<br />

Visscher groeide op in Gelderland.<br />

Haar ouders bezorgden haar broer en<br />

haar een ongecompliceerde jeugd, een<br />

veilig thuis en veel gezelligheid. “Mijn<br />

moeder kwam uit een echt ondernemersgezin,<br />

was verantwoordelijk voor<br />

het huishouden en deed vrijwilligerswerk.<br />

Mijn vader was een echte techneut<br />

met een hele praktische instelling.<br />

In alles oplossingsgericht en nooit<br />

bang om ergens aan te beginnen. Dat<br />

“OOK ALS HET KAN, IS HET<br />

DE VRAAG OF WE ALLES<br />

WEL MOETEN WILLEN<br />

VERZEKEREN”<br />

hebben wij ook meegekregen: ga voor<br />

waar je in gelooft en fouten maken is<br />

niet erg.”<br />

Ze studeerde rechten, nam zitting<br />

in het bestuur van een studentenvereniging<br />

en leerde er haar man kennen.<br />

In alles werd ze gestimuleerd om het<br />

leven te omarmen. Dat is iets wat ze<br />

graag haar dochter mee wil geven: ga<br />

die ontdekkingstocht maar aan. Haar<br />

moeder overleed twee jaar geleden op<br />

een respectabele leeftijd, maar haar vader<br />

overleed al op 56-jarige leeftijd, precies<br />

de leeftijd die Ingrid nu heeft. “Dat<br />

maakt duidelijk dat we het leven nu<br />

moeten leven, het onderste uit de kan<br />

halen en verantwoordelijkheid nemen,<br />

ook voor een leefbare planeet voor<br />

onze kinderen en kleinkinderen, nu<br />

moeten we het goede voorbeeld geven.”<br />

DIVERSITEIT<br />

Visscher kan bogen op een lange carrière<br />

in de verzekeringsbranche, onder<br />

meer in verschillende managementfuncties<br />

bij het schadebedrijf van Aegon<br />

en als directievoorzitter van Delta<br />

Lloyd Zorg. Na twintig jaar maakte ze<br />

op 1 januari 2008 de overstap naar Unicef<br />

Nederland. Na ruim zeven jaar keerde<br />

ze op 1 april 2015 terug in de sector<br />

en werd ze directievoorzitter van<br />

wat toen nog de Verenigde Assurantiebedrijven<br />

Nederland (VAN) heette. Onder<br />

haar leiding werden VAN, Rialto<br />

en Bavam omgedoopt tot de Vereende<br />

ZOMER 20<strong>19</strong> <strong>NFM</strong> | 7


AAN DE KEUKENTAFEL<br />

en werd duidelijk gemaakt dat er achter<br />

deze vlag een breed scala aan maatschappelijk<br />

uiterst relevante bedrijven<br />

schuil gaat, zoals onder meer het Waarborgfonds<br />

Motorverkeer, de Atoompool<br />

en NHT.<br />

Gedurende haar hele carrière heeft<br />

Visscher leiding als iets prettigs ervaren.<br />

“Zowel het geven als het ontvangen<br />

ervan. Ik heb veel geleerd van een<br />

directeur die de kaders bepaalde, maar<br />

ook volledige ruimte gaf om te ondernemen.<br />

In mijn rol bij Unicef maar ook<br />

nu, bij de Vereende, ben ik eindverantwoordelijk<br />

en dan heb je geen leidinggevende<br />

die dichtbij je staat. Er is een<br />

Raad van Commissarissen die toezicht<br />

houdt, richting geeft op hoofdlijnen en<br />

met wie ik regelmatig overleg. Bij de<br />

rol die ik nu heb, is het belangrijk om<br />

steeds initiatief te nemen, aan het roer<br />

te staan maar ook om feedback op je eigen<br />

functioneren vanuit je directe omgeving<br />

te organiseren, vind ik.”<br />

“Ik denk dat ik goed pas in wat onder<br />

het algemeen als vrouwelijk leiderschap<br />

wordt verstaan: iets minder op<br />

de voorgrond, iets meer oog voor langetermijndoelen<br />

en andersdenkenden,<br />

iets beter luisteren naar wie wat waarom<br />

op welk moment zegt, etc. Het zijn<br />

clichés en er zijn uiteraard ook genoeg<br />

mannen die deze waarden ook in zich<br />

hebben. Bij Delta Lloyd werd dit ook gestimuleerd.<br />

Diversiteit stond er hoog<br />

op de agenda. In die tijd dacht ik dat<br />

ik er nog niet aan toe was om directievoorzitter<br />

van het zorgbedrijf te worden.<br />

Ceo Niek Hoek heeft mij uiteindelijk<br />

weten over te halen en daar heb ik<br />

absoluut geen spijt van gehad. Ik ben<br />

blij dat ik de uitdaging ben aangegaan,<br />

juist omdat het belangrijk is om ook<br />

een ander geluid in bestuurskamers te<br />

laten horen. Maar voor mij was het ook<br />

uitdagend en leerzaam om in een mannenbestuur<br />

je eigen geluid te laten horen.”<br />

Na Delta Lloyd diende Unicef Nederland<br />

zich aan, waar ze operationeel<br />

directeur werd in een tweehoofdige directie.<br />

De passie en gedrevenheid sprak<br />

haar enorm aan, niet alleen bij de bij<br />

de collega’s, maar zeker ook bij alle<br />

vrijwilligers. Bij zo’n organisatie weet<br />

iedereen heel goed waarom ze iedere<br />

ochtend weer aan het werk gaan. De<br />

bevlogenheid is groots en hartverwarmend.<br />

Tegelijkertijd was het uiteraard<br />

ook een gewoon bedrijf, met keiharde<br />

doelstellingen en rendementseisen. Erg<br />

indrukwekkend waren de reizen die ik<br />

af en toe mocht maken. Als Unicef Nederland<br />

hadden we geen directe verantwoordelijkheid<br />

voor het werk in het<br />

buitenland, wel waren wij verantwoordelijk<br />

voor fondsenwerving en voor het<br />

vergroten van de bewustwording rondom<br />

kinderrechten. Zo bezochten we in<br />

Jemen afgelegen scholen in dorpen in<br />

de bergen. We ervaarden de werkwijze<br />

van Unicef: juist niet het bouwen<br />

van scholen en het zorgen voor boeken<br />

maar spreken met overheden over het<br />

scheppen van voorwaarden voor goed<br />

onderwijs aan de meisjes. Dan gaat het<br />

over het belang van hygiëne, ouderparticipatie<br />

en de educatie van vrouwelijke<br />

leraren in dit streng Islamitische<br />

land. Dan ervaar je pas echt de belangrijke<br />

rol van zo’n krachtige organisatie<br />

als Unicef.”<br />

“DOOR ALS VANGNET OP TE TREDEN VOOR BIJZONDERE<br />

RISICO’S EN BIJZONDERE SCHADES DRAGEN WE BIJ<br />

AAN DE SOLIDARITEIT IN DE SAMENLEVING”<br />

AVONTUUR<br />

Na zeven jaar eindigde dit mooie avontuur.<br />

“Juist een organisatie als Unicef<br />

moet heel erg op de financiële huishouding<br />

letten. Letterlijk elk dubbeltje<br />

wordt omgedraaid. En terecht. We<br />

vroegen ons dan ook af of Unicef Nederland<br />

ook verder kon gaan met één<br />

directielid en het antwoord was ‘ja’. Ik<br />

heb toen besloten terug te treden. Ik<br />

had geen idee wat ik daarna zou gaan<br />

doen, maar er was niet direct de ambitie<br />

om terug te keren in de financiële<br />

sector. Totdat de Verenigde Assurantiebedrijven<br />

Nederland aanklopte. En dat<br />

voelde meteen goed. Een maatschappelijk<br />

uiterst relevante organisatie en qua<br />

omvang nog redelijk overzichtelijk.”<br />

Visscher maakt graag de vergelijking<br />

met een bijenvolk. “Als een organisatie<br />

goed draait, doet iedereen er toe,<br />

worden alle talenten benut en dragen<br />

alle individuen bij aan het geheel. Een<br />

Aan de keukentafel<br />

De financiële sector is people’s business,<br />

zo luidt het cliché. Maar wie<br />

zijn de mensen die in de financiële<br />

sector werken? Wat houdt hen bezig,<br />

wat drijft hen, waar lopen ze<br />

echt warm voor en wat willen ze<br />

de sector meegeven? Door financieel<br />

dienstverleners aan hun eigen<br />

keukentafel aan het woord te laten<br />

over wat hun echt bezighoudt wil<br />

de stichting New Financial Forum<br />

de financiële sector een menselijk<br />

gezicht geven. Eerdere keukentafelgesprekken<br />

waren er met Cynthia<br />

Tulp, indertijd van Obvion (wintereditie<br />

2016), Carla Verwijmeren, indertijd<br />

van Centraal Beheer Achmea<br />

(lente-editie 2017), Marieke van Zuien<br />

van BNP Paribas Cardif (<strong>zomereditie</strong><br />

2017), Ron Bavelaar van Yarden<br />

(herfsteditie 2017), Jeanette<br />

Hadderingh van NIBE-SVV (wintereditie<br />

2017), Maarten Edixhoven<br />

van Aegon (lente-editie 2018), Sjoerd<br />

Laarberg van Allianz (<strong>zomereditie</strong><br />

2018), Geert Bouwmeester van de<br />

Goudse (herfsteditie 2018), Boudewijn<br />

van Uden van ASR (wintereditie<br />

2018) en Marguerite Soeteman-<br />

Reijnen van Aon (lente-editie 20<strong>19</strong>).<br />

8 | <strong>NFM</strong> ZOMER 20<strong>19</strong>


AAN DE KEUKENTAFEL<br />

bijenvolk doet dit in perfectie. Een bijenvolk<br />

bestaat al gauw uit één koningin,<br />

honderden darren en zo’n 60.000<br />

werksterbijen, maar acteert als één wezen,<br />

zorgt goed voor de hen omringende<br />

ecosystemen en werkt samen om de<br />

groei van de volgende generatie bijen te<br />

realiseren. Het zou mooi zijn als organisaties<br />

veel meer volgens deze principes<br />

gaan werken. Ik hoop uiteraard dat de<br />

Vereende een van die organisaties is. In<br />

ieder geval willen wij oplossingen bieden<br />

voor maatschappelijke issues in de<br />

verzekeringsbranche en dat doen we<br />

met verschillende onderdelen die allemaal<br />

een eigen identiteit hebben behouden.<br />

Door als vangnet op te treden<br />

voor bijzondere risico’s en bijzondere<br />

schades stimuleren we tevens de solidariteit<br />

in de samenleving. Alle ingrediënten<br />

van een bijenvolk zijn aanwezig.<br />

Juist om deze principes had ik geen enkele<br />

twijfel om toch weer terug te keren<br />

in deze sector.”<br />

HARMONICABEWEGING<br />

Volgens Visscher houdt de maatschappelijke<br />

rol ook in dat de Vereende in<br />

staat moet zijn om te groeien én te krimpen<br />

met de behoeften van de markt.<br />

“Ik noem dit de harmonicabeweging.<br />

Op dit moment zie je om allerlei redenen<br />

een groeiende behoefte aan onze<br />

dienstverlening. Door gebruik van data<br />

zijn verzekeraars steeds beter in staat<br />

om risico’s te selecteren en dan valt<br />

er meer ‘van de kar’. Ook zien we dat<br />

verzekeraars momenteel minder maatwerk<br />

kunnen of willen leveren. Dit betekent<br />

dat er meer behoefte is ontstaan<br />

aan het vangnet van de Vereende. Dit<br />

wil overigens niet zeggen dat bij ons<br />

alles is te verzekeren. Ook wij kennen<br />

grenzen en gelukkig zijn er ook nog<br />

alternatieve verzekeringsmogelijkheden,<br />

zoals de beurs of de co-assurantiemarkt.<br />

Bovendien is het verstandig om<br />

een maatschappelijk debat te voeren of<br />

we wel alles moeten willen verzekeren.<br />

Het kan, maar moeten we alles wat kan<br />

ook wel willen? En hoe kunnen we er<br />

als gehele branche voor zorgen dat de<br />

solidariteit niet verdwijnt?”<br />

Visscher gelooft dat bepaalde bijzondere<br />

risico’s van nu op den duur<br />

een andere premiestelling zullen krijgen<br />

en uiteindelijk weer terug zullen<br />

keren naar de reguliere verzekeringsmarkt.<br />

“Dat zou een gezonde beweging<br />

zijn en de consequentie is dat wij dan<br />

weer zullen moeten inkrimpen. Dat is<br />

de rol die we hebben en dat moeten we<br />

te allen tijde accepteren. Het gaat altijd<br />

om de balans. Wij zijn geen puur commerciële<br />

partij, het gaat er niet om zo<br />

groot en winstgevend mogelijk te zijn<br />

maar het moet bedrijfseconomisch wel<br />

verantwoord zijn: met zwarte cijfers en<br />

solvabel.”<br />

De complexiteit van de bedrijfsvoering<br />

maakt Visscher enthousiast.<br />

“Neem de pools. Sommige, zoals de<br />

NHT en de Atoompool staan volop in de<br />

ZOMER 20<strong>19</strong> <strong>NFM</strong> | 9


AAN DE KEUKENTAFEL<br />

belangstelling. De milieupool daarentegen<br />

zijn we momenteel aan het ontmantelen.<br />

Deze was bij aanvang marktbreed,<br />

maar steeds meer verzekeraars<br />

bleken in staat milieurisico’s zelf te<br />

dragen. Dan komt er een moment om<br />

ermee te stoppen, hoe zuur dat ook<br />

is voor alle betrokkenen. Onze rol is<br />

dan ‘loslaten’. Daartegenover staat dat<br />

nieuwe pools kunnen ontstaan. Zo is<br />

het geen geheim dat ik een groot voorstander<br />

ben van een pool voor overstromingsrisico’s.<br />

Ook zijn er mogelijkheden<br />

in brand- en AOV-sfeer. We hadden<br />

een cyberriskpool willen oprichten,<br />

maar dat is door individuele verzekeraars<br />

prima opgepakt. Overigens zullen<br />

we uiteraard altijd goed rekening moeten<br />

houden met de mededingingswetgeving.”<br />

“HET WAS UITDAGEND<br />

EN LEERZAAM OM IN<br />

EEN MANNENBESTUUR<br />

MIJN EIGEN GELUID<br />

TE LATEN HOREN”<br />

SOROPTIMISTEN<br />

Visscher is al 25 jaar lid van Soroptimisten,<br />

een wereldwijde service- en belangenorganisatie<br />

van en voor vrouwen.<br />

Wereldwijd zijn er 90.000 Soroptimisten,<br />

verdeeld over ruim 3000<br />

clubs in 125 landen. Als niet-gouvernementele<br />

organisatie heeft het een stem<br />

in diverse organen van de Verenigde<br />

Naties en in de Raad van Europa. “Elke<br />

club kent vele beroepen, verschillende<br />

achtergronden en leeftijden. Heel divers.<br />

Je helpt elkaar met raad en daad<br />

en helpt ook anderen, bijvoorbeeld<br />

door fondsenwerving voor goede doelen<br />

of door de handen uit de mouwen<br />

te steken. We helpen vrouwen en meisjes<br />

met bijvoorbeeld het leren van de<br />

Nederlandse taal en het wennen aan<br />

een nieuwe cultuur. Binnen onze club<br />

zijn ook hechte vriendschappen ontstaan.<br />

Ik vind het zelf ook heel boeiend<br />

om de verhalen van onze oudere<br />

leden te horen, sommigen zijn de 90 al<br />

gepasseerd, zij studeerden in de periode<br />

voor tweede wereldoorlog en vormden<br />

destijds echt een uitzondering<br />

als vrouw met een verantwoordelijke<br />

baan.”<br />

In haar vrije tijd speelt Visscher piano.<br />

Eens in de drie weken krijgt ze pianoles<br />

en momenteel oefent ze graag Lieder<br />

ohne Worte, een serie pianowerken<br />

van Felix Mendelssohn Bartholdy. Een<br />

vakantie zonder kamperen is ondenkbaar<br />

voor Ingrid Visscher. “Dan ben je<br />

buiten, voel je de vrijheid. Niets mooiers<br />

dan een camping met zo weinig mogelijk<br />

faciliteiten waar je ’s avonds ongecompliceerd<br />

een maaltijd op een gasstel<br />

voor je tent bereidt en een glas wijn<br />

drinkt. Onze favoriete bestemming is<br />

Bretagne, maar dit jaar gaan we naar<br />

de Baltische Staten.” n<br />

10 | <strong>NFM</strong> ZOMER 20<strong>19</strong>


LENNY KUHR<br />

LENNY KUHR:<br />

“JE HOEFT NIETS<br />

ZELF TE VERZINNEN.”<br />

12 | <strong>NFM</strong> ZOMER 20<strong>19</strong><br />

Beeld Eddie Mol


LENNY KUHR<br />

Vijftig jaar na het winnen van het Eurovisie Songfestival, deelt Lenny Kuhr de essentie van haar levensverhaal<br />

in het Inspiratiehuis Arnhem. Ze groeide uit tot een succesvol internationaal artiest, toerde samen<br />

met George Brassens door Frankrijk, scoorde hits. Toch keek ze al vanaf het eerste moment door<br />

de illusie van het klatergoud heen. Ze liet zich nooit leiden door de belangen van de commercie, wel<br />

door haar gevoel van heimwee. Heimwee naar wat eigenlijk? Lange tijd wist ze dat niet. Ze voelde zich<br />

altijd een beetje ontheemd. Tot het moment waarop ze het dierbaarste in haar leven verloor.<br />

“Het ergste in<br />

m’n leven was het<br />

mooiste dat me<br />

kon overkomen”<br />

TEKST IVO VALKENBURG | BEELD ROB FRANK, EDDIE MOL EN MISCHA MUILAERT<br />

“In een lied kun je de hele<br />

wereld samenvatten. Je<br />

kunt zowel het verhaal als<br />

de essentie in een lied brengen.<br />

Zo bevat het lied ‘Altijd<br />

Heimwee’ de kern van<br />

mijn leven. Het gaat over wat mij bezielt.<br />

Je kunt het eenheid noemen, er<br />

zijn honderden namen voor, maar dat<br />

is wat me drijft.<br />

Als kind had ik altijd heimwee. En<br />

ik wist niet waarnaar. Ik ben in <strong>19</strong>50 geboren<br />

in Eindhoven, in een socialistisch<br />

gezin, als de middelste van drie dochters.<br />

Brabant was toen nog arm. Ik zie<br />

mezelf nog talloze keren op een muurtje<br />

zitten, vlakbij ons huis. Ik voelde<br />

die heimwee. In ons socialistisch gezin<br />

werd nooit over God gesproken. Maar<br />

Sinterklaas was heilig voor mij. Als de<br />

rook uit de schoorstenen kwam, werd<br />

het gevoel van heimwee een beetje bevestigd.<br />

Sinterklaas zou binnenkort komen…<br />

Maar zodra hij weer weg was,<br />

kwam de heimwee terug. Misschien is<br />

dit wel wat ik ben gaan koesteren.”<br />

“ALLES IS VOLMAAKT.<br />

ZELFS DE ONVOLMAAKT-<br />

HEID IS VOLMAAKT IN<br />

Z’N ONVOLMAAKTHEID”<br />

Lenny vertelt dat ze nooit op zoek is gegaan,<br />

maar dat alles altijd op haar pad<br />

kwam. “In de tweede klas van de lagere<br />

school leerde de juffrouw ons een<br />

driestemmig canon zingen. We werden<br />

in drie groepen verdeeld en zongen<br />

allemaal ‘Kom mee naar buiten allemaal’.<br />

Ik stond in de middelste rij en<br />

begon spontaan te huilen. Ik vond het<br />

zo mooi, al die verschillende klanken<br />

en hoe alles één werd. Zo harmonisch.<br />

Het was m’n eerste ervaring hoe muziek<br />

me raakte zonder dat ik er woorden<br />

voor kon vinden.”<br />

GITAAR<br />

“Ik was een levendig kind en klom in de<br />

hoogste bomen. Soms wist ik niet meer<br />

hoe ik eruit moest komen. Ik was vurig,<br />

voetbalde graag en werd vaak Pietje ge-<br />

ZOMER 20<strong>19</strong> <strong>NFM</strong> | 13


LENNY KUHR<br />

noemd. Tot ik op een gegeven moment<br />

iemand gitaar hoorde spelen. Ik werd<br />

geraakt door de klanken. Die verfijning,<br />

die nagalm. Ik vertelde mijn ouders dat<br />

ik de klanken zo mooi vond. Uiteraard<br />

verwachtte ik niets. We waren arm, zaten<br />

vaak in het donker omdat we geen<br />

muntje hadden voor de lichtmeter.<br />

Mijn vader, die schilder was, werkte<br />

hele dagen en alle avonden. Toch kreeg<br />

ik op mijn tiende verjaardag een gitaar<br />

cadeau. Een derdehands gitaar. Ook<br />

mocht ik op muziekles en om die lessen<br />

te betalen, schilderde hij bijvoorbeeld<br />

sierletters op de ramen van de<br />

muziekschool.<br />

Na een jaar kreeg ik een betere gitaar.<br />

Ik speelde niet langer buiten,<br />

maar keerde naar binnen, en speelde<br />

op zolder, in mijn slaapkamer op mijn<br />

gitaar. Ik ontdekte dat als je je oor op<br />

de klankkast legt, je veel meer hoort.<br />

Die klank gaat naar binnen, het geluid<br />

dringt door je huid. Elke keer als ik een<br />

D-akkoord aansloeg, realiseerde ik me<br />

dat alle liedjes verborgen zaten in de<br />

abstractie van die ene klank.”<br />

AUSCHWITZ<br />

Op haar twaalfde bezocht Lenny als lid<br />

van een socialistische vereniging een<br />

Hannie Schaft kamp in Polen. Ze leerde<br />

er Poolse volksliedjes en bezocht<br />

Auschwitz. “Als jong meisje zag ik toen<br />

voor het eerst hoe zes miljoen Joden,<br />

zigeuners, homoseksuelen en mongoloïde<br />

kinderen waren omgebracht. Ik<br />

zag de barakken en alle koffertjes met<br />

namen en de enorme berg met haren.<br />

Ik kon het niet vatten, niet begrijpen<br />

waarom de mensheid tot zoiets in staat<br />

kan zijn.”<br />

“Toen ik weer thuis was, werd me<br />

gevraagd om een solo te zingen tijdens<br />

een uitvoering van de muziekvereniging.<br />

Ik koos voor een Pools liedje, het<br />

werd m’n eerste succes. Ik merkte dat<br />

er iets was dat me boven mezelf tilde<br />

als ik geconcentreerd muziek maakte.<br />

Ik ging op zoek naar liedjes en vond een<br />

boekje met volksliedjes. Er stonden Hebreeuwse<br />

en Jiddische liedjes in. Ik wilde<br />

weten hoe je die teksten goed moest<br />

“IN EEN LIED KUN JE<br />

DE HELE WERELD<br />

SAMENVATTEN”<br />

uitspreken. Mijn vader kende iemand<br />

die Jiddisch sprak, een van de weinige<br />

Joodse mensen die in Eindhoven waren<br />

overgebleven. Van haar leerde ik de correcte<br />

uitspraak en zij verwees me naar<br />

iemand die Hebreeuws kende. Daar gebeurde<br />

iets onvergetelijks. Ik ging met<br />

het lied ‘Hoe mooi is het om als vrienden<br />

samen te zitten’ naar hem toe. Hij<br />

zette zijn keppeltje op en ik liep met<br />

hem naar de studeerkamer die vol met<br />

Hebreeuwse boeken stond. Ik kreeg kippenvel.<br />

Het kwam me zo bekend voor<br />

allemaal. Of ik het eerder had gezien.<br />

Het leek of hier mijn heimwee vandaan<br />

was gekomen.”<br />

“Mijn muze gaat me altijd voor. De<br />

muze is voor mij je intuïtie, je inspiratie,<br />

je ingevingen. Ik ben altijd de weg<br />

van de muze gegaan. Het is de trekkracht<br />

van de ziel. Je hoeft niets zelf te<br />

verzinnen, niets zelf te bedenken. Het<br />

is er al.”<br />

JOODSE MYSTIEK<br />

“Ik wachtte ‘s avonds laat op de trein in<br />

Haarlem. Er stond een groepje onduidelijk,<br />

luguber aanvoelende mannen, die<br />

handtastelijk werden. Ik blufte van me<br />

af, maar kreeg klappen. Met als gevolg<br />

een gebroken neus. De KNO-arts in het<br />

ziekenhuis werd mijn eerste man. Een<br />

Israëlische man, de vader van m’n kinderen.<br />

Door m’n eerste huwelijk kwam<br />

het Jodendom in m’n leven en ben ik<br />

Joods geworden. Ik ben absoluut niet<br />

religieus in de zin dat ik geloof in een<br />

structuur van een geloof. Ik heb leren<br />

inzien dat elk geloof een poging is om<br />

het mystieke te vangen in wetten en geboden.<br />

Het zijn vaak hele mooie verhalen,<br />

waarin alle essentiële elementen<br />

zitten. Het Joodse geloof beteken-<br />

Lenny Kuhr<br />

Lenny Kuhr (Eindhoven <strong>19</strong>50)<br />

wint in <strong>19</strong>67 het Cabaret der Onbekenden<br />

en maakt later dat jaar<br />

haar televisiedebuut in het VARAprogramma<br />

Nieuwe Liedjes. Ze wint<br />

vier dagen na haar negentiende verjaardag<br />

het Nationaal Songfestival<br />

in het Scheveningse Circustheater.<br />

Een maand later, op 29 maart <strong>19</strong>69,<br />

zegeviert zij ook op het Eurovisie<br />

Songfestival in Madrid. Ze ontvangt<br />

in november <strong>19</strong>69 de Zilveren Harp,<br />

een aanmoedigingsprijs die voor het<br />

eerst wordt uitgereikt. In <strong>19</strong>74 krijgt<br />

ze een Edison en brengt ze bondscoach<br />

Rinus Michels een ode met<br />

De generaal, een variant op De troubadour.<br />

Ze wordt benoemd tot ridder in<br />

de Orde van Oranje-Nassau (2007) en<br />

krijgt in 2017 bij de Buma Awards de<br />

Lifetime Achievement Award voor<br />

haar gehele oeuvre.<br />

Haar nieuwste cd Het lied gaat<br />

door verscheen in 20<strong>19</strong>. Ter gelegenheid<br />

van het jubileum van de<br />

songfestivaloverwinning verscheen<br />

bij de AvroTros de tv-documentaire<br />

Vijftig jaar troubadour. In haar<br />

boek Gekust door de Eeuwigheid (ISBN<br />

9789064164118) deelt ze haar persoonlijke<br />

levensreis naar een ruimer<br />

bewustzijn. Lenny Kuhr is getrouwd<br />

met Rob Frank, arts en haar manager<br />

(www.lennykuhr.com).<br />

Kuhr deelde haar levensverhaal<br />

recent in het Inspiratiehuis Arnhem,<br />

een initiatief van Maria Mazarakis,<br />

programmamaker van het<br />

Inspiratiepodium Arnhem, waarop<br />

bekende en minder bekende mensen<br />

hun levensverhaal vertellen.<br />

Een programma dat voorafgegaan<br />

wordt met een ‘soulsearching’ van de<br />

sprekers. “Ik ga altijd op zoek naar<br />

de heelheid van de mens”, aldus Mazarakis,<br />

specialist in het ontrafelen<br />

van levensverhalen.<br />

(www.inspiratiehuisarnhem.nl)<br />

14 | <strong>NFM</strong> ZOMER 20<strong>19</strong>


LENNY KUHR<br />

“PRAKTISEER WAT JE PREDIKT.”<br />

Reinier Voet, Lenny Kuhr en Mischa Kool in<br />

Oosterbeek. Beeld Mischa Muijlaert.<br />

de voor mij het zoeken naar de mystiek<br />

die erachter zat. De kabbala trok me<br />

erg aan. Het huwelijk heeft geen stand<br />

gehouden. Net na het behalen van een<br />

gouden plaat met ‘Visite’ keerde ik met<br />

twee jonge kinderen vanuit Israël terug<br />

naar Nederland.”<br />

Lenny ontmoette schrijver Herman<br />

Pieter de Boer en ze werden een stel. Hij<br />

schreef de prachtigste liedjes voor Lenny<br />

en bracht de antroposofie in haar leven.<br />

“Vanaf die tijd kreeg ik bijzondere<br />

dromen en visioenen. Ik draag ze nog<br />

altijd in me mee, dieper zelfs dan toen.<br />

Ondertussen bleef mijn gevoel van<br />

heimwee maar aanwezig. Ik besefte dat<br />

ik de vraag zou moeten beantwoorden<br />

wie ik werkelijk was.”<br />

Haar succes ‘Visite’ ging een eigen<br />

leven leiden. “Ik kwam in een commercieel<br />

feestcircuit terecht en dacht op<br />

een gegeven moment: ‘maar dit is niet<br />

de bedoeling’. Ik bekeek mezelf als een<br />

soort toeschouwer. Van de een of de andere<br />

dag besloot ik om dit niet langer<br />

meer te doen. Ik wilde m’n eigen ding<br />

doen. Invulling geven aan mijn gevoel<br />

van heimwee. Uitdrukking geven aan<br />

wat ik echt belangrijk vind.”<br />

STEMVERLIES<br />

In <strong>19</strong>93, op 43-jarige leeftijd, hielp een<br />

vrouwelijke leraar me met mijn zoektocht.<br />

Ik ging onder meer mediteren.<br />

Drie weken later verloor ik mijn stem.<br />

Het had niets met stembanden te maken.<br />

Het was iets diepers. Ik kon geen<br />

klinkers meer zeggen. Geen lage tonen<br />

uitbrengen. Ik was niet meer te verstaan.<br />

Ik wist dat het geen verkoudheid<br />

was. Ik was bang, zo bang… Het was<br />

het ergste dat me kon overkomen. Wat<br />

bleef er nog van me over zonder stem?<br />

Wie ben je nog als je niet meer bent<br />

wie je meende te zijn? Het leek wel of<br />

ik afgesneden werd. Ook van de liefde.<br />

Alle inspiratie was me altijd via de klanken,<br />

via de stem, ingevallen. Dat alles<br />

viel weg. Na dagen van wanhoop kreeg<br />

ik een visioen. Een gezicht, met azuurblauwe<br />

ogen en een witte tooi keek mee<br />

aan. Voor mij was het een bemoediging.<br />

Ik kreeg meer visioenen. Het was<br />

de start van een jarenlang proces waar-<br />

“JE MUZE, JE INSPIRATIE, INGEVING OF GEEST, IS<br />

DICHTERBIJ DAN JE ADEM EN EERDER DAN JE VOETSTAP”<br />

ZOMER 20<strong>19</strong> <strong>NFM</strong> | 15


LENNY KUHR<br />

voor ik nu zo dankbaar ben. Het ergste<br />

in m’n leven bleek het mooiste dat me<br />

kon overkomen.”<br />

ILLUSIE<br />

“Ik wandelde door het bos en realiseerde<br />

ik me dat alles illusie was. Echt alles.<br />

Alles wat ik zie, wat ik heb en wie ik<br />

denk te zijn. Er kwam een enorme stilte<br />

in me. Tot die tijd was er hoop dat<br />

ik mijn stem zou terugkrijgen en weer<br />

kon zingen. Maar mijn leraar zei me<br />

dat dit misschien wel nooit meer zou<br />

gebeuren. Ik besefte dat ik louter en<br />

alleen op mezelf was aangewezen. De<br />

constructie die ik van mijn leven had<br />

gemaakt, spatte uiteen. Mijn imago,<br />

mijn naam, de foto’s van mij, ik besefte<br />

ineens dat ik het niet was. Wel was er<br />

iets dat nog het beste valt te omschrijven<br />

als vertrouwen. Het vertrouwen dat<br />

zegt: laat je maar vallen. In het grote<br />

niets. In volstrekte overgave. Het bood<br />

me inzicht in wie wij mensen daadwerkelijk<br />

zijn. Dit was het waarnaar ik op<br />

zoek was geweest.”<br />

“IK BEN NIET GAAN<br />

ZOEKEN NAAR DINGEN,<br />

ZE KWAMEN ALTIJD<br />

OP M’N PAD”<br />

“In de moeilijkste periode van mijn leven,<br />

heb ik het inzicht gekregen dat<br />

je nooit uit de eenheid kunt stappen.<br />

Ook als ik een fout maakte of verdrietig<br />

was, dan voelde ik het illusionaire aspect<br />

ervan. Het diepe gevoel van heimwee<br />

heeft me uiteindelijk naar huis gebracht.<br />

Naar mijn innerlijk huis. Een<br />

herinnering die in de blauwdruk van<br />

onze ziel is geweven. Ik ben door het<br />

stof van deze aarde gegaan om het later<br />

weer van me af te slaan. Ik moest het<br />

trucje doorkrijgen om alle verlokkingen<br />

van het leven te doorzien, de weg<br />

te leren kennen en de kaart van het leven<br />

totaal in zicht te krijgen. Dat wat je<br />

zoekt is dichtbij. Dichter dan je adem.<br />

Daar waar je hart is. Je muze, je geest<br />

gaat je altijd voor in een lokkende dans.<br />

Ze danst je en helpt je door angsten en<br />

patronen heen te breken. Je volgt die<br />

koers en dan ben je altijd thuis.”<br />

“Het verlies van mijn stem nodigde<br />

me uit om niet langer vast te houden<br />

aan ideeën en patronen hoe ik het leven<br />

wilde hebben. We menen het zelf<br />

altijd zo goed te weten. Inmiddels heb<br />

ik geen enkel ideaal meer. Ik werk nergens<br />

naartoe. Ik denk niet na over waar<br />

ik morgen, volgend jaar of over tien<br />

jaar wil staan. Ik ervaar mezelf als een<br />

leeg vat en laat me vullen door het Goddelijke.<br />

Alles is volmaakt. Zelfs de onvolmaaktheid<br />

is volmaakt in z’n onvolmaaktheid.<br />

Niets wat tastbaar is, is perfect.<br />

Maar de perfectie straalt door alles<br />

heen. Ook door het gebrek. Door mij,<br />

door jou, door alles.”<br />

‘Het lied gaat door’ werd uitgebracht op<br />

29 maart 20<strong>19</strong>. Beeld Rob Frank.<br />

INTENTIE<br />

“De intentie is belangrijk, niet de reden.<br />

Zoals ik het ervaar, is er geen benoembare<br />

reden waarom je iets doet.<br />

Er is alleen intentie. De intentie van<br />

mij is om mensen te raken waar ze geraakt<br />

willen worden. Om hun bron te<br />

laten voelen. Zonder een van te voren<br />

door mij bedacht of gewenst resultaat.<br />

Mensen leven vaak ergens naar toe.<br />

Jammer, want dan heb je al een beeld<br />

van wat je wilt bereiken, terwijl je ook<br />

je muze, je intuïtie kunt volgen zonder<br />

bedacht doel. Als je de stroom volgt,<br />

ontmoet je de juiste mensen, weet je<br />

waar je ‘ja’ en ‘nee’ tegen wilt zeggen.<br />

Dit noem ik het stille licht. Het is er<br />

altijd. In pijn en in klatergoud. In het<br />

zoet en het zout. En in het weten wie<br />

te zijn.” n<br />

16 | <strong>NFM</strong> ZOMER 20<strong>19</strong>


ETHIEK OP DE WERKVLOER<br />

DICK-JAN ABBRINGH:<br />

“INFORMATIE ONTBREEKT<br />

OVER DE VERZEKERINGSGRAAD<br />

BIJ MENSEN MET SCHULDEN.”<br />

18 | <strong>NFM</strong> ZOMER 20<strong>19</strong>


ETHIEK OP DE WERKVLOER<br />

– e s s a y –<br />

Wat te doen aan de lage<br />

verzekeringsgraad bij<br />

mensen met schulden?<br />

Er zijn geen harde cijfers, maar er zijn sterke aanwijzingen dat de verzekeringsgraad onder<br />

mensen met schulden daalt. Dit leidt tot onwenselijke en soms onmenselijke situaties.<br />

Schadeverzekeraars royeren mensen die hun rekening niet betalen vaak al na zestig dagen,<br />

waarna de klant uit beeld raakt. In hoeverre voelen verzekeraars zich verantwoordelijk voor de<br />

lage verzekeringsgraad bij de grote groep mensen met schulden? Vanwege een groeiend besef<br />

van dit maatschappelijk probleem, is het tijd voor gerichte actie om een positieve bijdrage te<br />

leveren aan het verbeteren van de kwaliteit van leven van mensen met schulden.<br />

TEKST DICK-JAN ABBRINGH<br />

De tweedeling in de maatschappij groeit als het gaat<br />

om welvaart, alle mooie koopkrachtplaatjes ten<br />

spijt. De cijfers zijn bekend: er zijn naar schatting<br />

in Nederland 1,4 miljoen mensen met risicovolle<br />

schulden, waarvan 800.000 met problematische<br />

schulden die niet binnen 36 maanden zelfstandig kunnen<br />

worden opgelost. Jaarlijks melden zich meer dan 90.000 mensen<br />

bij schuldhulpverlening, en het overgrote deel van deze<br />

groep behoort tot de categorie zonder eigen huis. Het lijkt<br />

er dus op dat deze groep veel minder heeft kunnen profiteren<br />

van het economisch herstel dan huizenbezitters. Daarom<br />

is het schrijnend dat we groeiende schuldenproblemen zien<br />

op de top van de economische conjunctuur. Zeer zorgelijk,<br />

omdat het de komende jaren niet beter gaat worden dan nu.<br />

Hogere energierekeningen, een hoger btw-tarief, lager consumentenvertrouwen<br />

en een dreigende crisis werpen de vraag<br />

op hoe de komende jaren eruit gaan zien voor deze groep.<br />

De samenleving is erbij gebaat als iedereen profiteert<br />

van de economische groei. Hoe meer mensen werk hebben<br />

én meer geld om te besteden, hoe beter het is voor de economie<br />

en het vertrouwen in de maatschappij. We zien nu echter<br />

een grote groep wegzakken, juist in een tijd van economische<br />

voorspoed. Wat kunnen we daar aan doen?<br />

PROBLEMEN WONINGBEZITTER BIJNA VOORBIJ<br />

Laten we eens teruggaan in de tijd. Gedurende de crisis die<br />

in 2008 begon, concentreerde het schuldenprobleem zich<br />

op huizenbezitters, die op grote schaal gedwongen hun huis<br />

moesten verkopen. Uit de jaarlijkse Bijzonder Beheer Benchmark<br />

van Purpose blijkt dat op het hoogtepunt van de crisis in 2014<br />

meer dan 10.000 huizenbezitters gedwongen hun huis moesten<br />

verkopen. Van deze gedwongen verkopen werden ongeveer<br />

2.500 via een executieveiling verkocht. De gemiddelde<br />

restschuld bij de laatste groep was 80.000 euro. Bij een onderhandse<br />

gedwongen verkoop was de restschuld gemiddeld<br />

45.000 euro. Deze bedragen zijn in de praktijk niet meer terug<br />

te betalen voor een modaal gezin. Nu de crisis voorbij<br />

is, lijkt dit probleem tot het verleden te behoren. Er worden<br />

ZOMER 20<strong>19</strong> <strong>NFM</strong> | <strong>19</strong>


ETHIEK OP DE WERKVLOER<br />

nog maar mondjesmaat huizen gedwongen verkocht (op<br />

het hoogtepunt van de crisis mondde vijf procent van de instroom<br />

uit in een gedwongen verkoop) en als dit toch moet<br />

gebeuren dan blijft er steeds vaker geld over om de schulden<br />

mee af te lossen. Bijzonder-Beheerafdelingen hebben steeds<br />

minder te doen en de afschrijvingen nemen snel af. Belangrijkste<br />

oorzaken lijken de extreem lage rente en de flink gestegen<br />

huizenprijzen. Daardoor staan nog maar weinig huizen<br />

‘onder water’ en hebben woningbezitters zulke lage hypotheeklasten,<br />

dat ze veel minder voor hun huis betalen dan ze<br />

voor een vergelijkbare huurwoning zouden moeten betalen.<br />

MENSEN ZONDER EIGEN HUIS DIEPER IN PROBLEMEN<br />

Voor mensen zonder eigen woning geldt een heel andere situatie.<br />

De huren stijgen volgens het CBS al sinds 2013 meer dan<br />

tweemaal zo hard als de inflatie, met bijna twintig procent<br />

van de gemiddelde woninghuur. Daar komt bij dat de opgetelde<br />

vaste lasten een steeds grotere hap nemen uit het besteedbaar<br />

inkomen. Een modaal huishouden dat een gemiddelde<br />

huurprijs betaalt is 57 procent van het inkomen kwijt aan de<br />

vaste lasten, zo’n tien procent hoger dan in 2009. Modale gezinnen<br />

die minder geluk hebben, bijvoorbeeld omdat ze door<br />

een verhuizing een fikse huurstijging voor de kiezen hebben<br />

gehad en anderhalf keer de gemiddelde huur betalen, zien<br />

wel tweederde van het inkomen verdwijnen naar de vaste lasten.<br />

Dit leidde tot het recente verontrustende bericht van het<br />

Nibud, dat meer dan de helft van de huurders in Nederland<br />

zegt moeilijk rond te komen (20<strong>19</strong>, Volkskrant, “Vaste Lasten<br />

doen forse greep uit de huishoudportemonnee”) . Niet verwonderlijk<br />

dat het aantal mensen in schulden sinds 2014 niet<br />

is afgenomen ondanks de economische voorspoed.<br />

LAGE VERZEKERINGSGRAAD GROTE GEVOLGEN<br />

Tijdens een grote portiekbrand begin dit jaar moesten 27 gezinnen<br />

hun huis uit en vijftien werden dakloos. Het bleek dat<br />

er maar vier gezinnen een inboedelverzekering hadden om<br />

het verlies aan bezittingen op te vangen. Dit is een verzekeringsgraad<br />

van maar vijftien procent, wat bijzonder laag is. De<br />

kans van zo’n gebeurtenis is gelukkig laag, maar als het voor<br />

komt, dan zijn de gevolgen vergaand. Zo’n verhaal is ook te lezen<br />

in de Volkskrant van 16 oktober 2018. Het was een portret<br />

van een vrouw waarvan de bovenverdieping afbrandde, terwijl<br />

ze geen inboedelverzekering had. Na een aantal gebeurtenissen<br />

in haar leven belandde ze op uiteindelijk op straat.<br />

Lage verzekeringsgraad fors probleem:<br />

casemanagers Bart Jansen en Ilona Chin<br />

In de wijken Escamp, Moerwijk en Schilderswijk komen<br />

veel schulden voor. Als Casemanager helpen Bart en Ilona<br />

mensen met multiproblematiek – waaronder schulden -<br />

om hun problemen op te lossen. Ze zien dat veel mensen<br />

zich niet of nauwelijks verzekeren. De kans op een brand,<br />

inbraak of overlijden is niet hoog. Maar als het gebeurt,<br />

dan heeft dit vergaande consequenties voor mensen die<br />

niet verzekerd zijn.<br />

Ze zien voor de lage verzekeringsgraad onder mensen<br />

met schulden verschillende oorzaken. Ten eerste blijkt<br />

in de praktijk dat de kennis over verzekeren ontbreekt.<br />

Ze weten vaak niet wat het inhoudt, snappen vaak de gevolgen<br />

niet en leven (meer dan mensen zonder schulden)<br />

vaak vooral in het hier en nu. De tweede reden is dat sociaal<br />

kwetsbare mensen vaak moeilijk worden geaccepteerd<br />

door verzekeraars, of denken dat ze daarvoor niet in aanmerking<br />

komen vanwege een strafblad.<br />

Als het dan toch misgaat treden Ilona en Bart op als<br />

casemanager om mensen te helpen, die hun weg niet weten<br />

te vinden in het woud van instanties. Zij zien onderverzekerden,<br />

maar ook mensen die wel verzekerd zijn,<br />

maar niet voldoende. Ook zien ze dat het voor mensen<br />

vaak lastig is om een claim in te dienen bij verzekeraars<br />

(gebrek aan kennis, niet mondig genoeg). Gelukkig is er<br />

dan ook de stichting Salvage die namens de verzekeraars<br />

eerste hulp verricht in het geval van brand. Daarnaast zijn<br />

er ook fondsen in Den Haag die mensen in nood kunnen<br />

helpen. Verder kan de gemeente de mogelijkheid bekijken<br />

tot het verstrekken van bijzondere bijstand (vaak in<br />

de vorm van een lening). Daar zijn wel strenge voorwaarden<br />

aan verbonden (verwijtbaarheid, inkomen, vermogen,<br />

enz). Ook kan de aanvraag van bijzondere bijstand<br />

erg lang duren; de wettelijke termijn voor een bijzondere<br />

bijstand aanvraag is 8 weken. In het geval van uitvaart<br />

moet de gemeente optreden wanneer er geen nabestaanden<br />

zijn die de uitvaart kunnen of willen betalen.<br />

Oplossing zien Bart en Ilona in het opleiden van mensen<br />

met schulden en wellicht ook hun hulpverleners. Daarnaast<br />

zien ze ook een belangrijke rol bij royement om mensen naar<br />

de juiste instanties te verwijzen. Wellicht kunnen ze mensen<br />

preventief aanmelden bij (schuld)hulpverlening. Nu zijn<br />

schadeverzekeraars niet aangesloten voor deze preventieve<br />

aanmelding.<br />

Deze persoonlijke verhalen die ook wij in de praktijk veel<br />

tegenkomen, vormen een van de vele signalen van afnemende<br />

verzekeringsgraad bij mensen met schulden. Het is niet<br />

moeilijk om geroyeerd te worden. De meeste schadeverzekeringen<br />

worden na zestig dagen achterstand geroyeerd. En<br />

omdat schadeverzekeringen een van de eerste dingen zijn die<br />

niet betaald worden, is een royement vaak een direct gevolg.<br />

Sommige schuldhulpverleners adviseren zelfs om bepaalde<br />

verzekeringen te stoppen om te besparen op de maandlasten.<br />

Mensen realiseren zich niet wat de effecten zijn wanneer het<br />

mis gaat.<br />

20 | <strong>NFM</strong> ZOMER 20<strong>19</strong>


ETHIEK OP DE WERKVLOER<br />

Niet alle verzekeringen vertonen dezelfde dynamiek. Autoverzekeringen<br />

betalen mensen langer door, omdat bij een royement<br />

een directe boete volgt van het RDW. Ook wanneer de<br />

auto gewoon in de garage staat. Dit weten mensen meestal<br />

wel en dus betalen ze de autoverzekeringen net wat beter dan<br />

andere schadeverzekeringen. Onverzekerd rondrijden is potentieel<br />

funest, zeker wanneer zo’n iemand schade veroorzaakt.<br />

De Zorgverzekering is daarentegen juist weer de eerste<br />

verzekering die niet wordt betaald. Vanwege het verplichte<br />

karakter van deze verzekering hebben we het stelsel van de<br />

bronheffing, waar mensen in terecht komen na zes maanden<br />

achterstand. In 2017 zaten 277.000 Nederlanders in dit regime.<br />

De premie (die dan 50 procent hoger is) wordt dan afgeschreven<br />

van het inkomen.<br />

En dan hebben we nog de uitvaartverzekeringen. Veel<br />

mensen schrappen deze, terwijl mensen met schulden misschien<br />

wel de groep is die deze verzekering het hardst nodig<br />

heeft. Het komt naar schatting duizenden malen per jaar<br />

voor dat er niemand is om de uitvaart te betalen. In dat geval<br />

verzorgt de gemeente de uitvaart op haar eigen voorwaarden.<br />

De nabestaanden hebben bij een gemeente-uitvaart niets<br />

meer te zeggen over de invulling van de uitvaart. Vervolgens<br />

probeert de gemeente meer dan eens om de kosten nog te<br />

verhalen op de nabestaanden. Een onwenselijk situatie, waardoor<br />

er veel behoefte is aan goede uitvaarverzekeringen voor<br />

deze groep.<br />

Grote behoefte aan betaalbare uitvaartverzekeringen:<br />

hulpverlener Henny van der Most<br />

Henny van der Most zit met het buurtcentrum ‘Pit van Moerwijk’<br />

in de Haagse wijk Moerwijk. Dit is een rustige wijk,<br />

maar wel met veel problemen ‘achter de voordeur’. Henny<br />

werkt ook voor Amargi, een stichting die mensen met geldzorgen<br />

en schulden helpt. Henny is tevens lid van de organisatie<br />

‘Delen achter de Duinen’, een platform van 60 organisaties<br />

in Den Haag om mensen met schulden te helpen.<br />

Henny heeft 2 jaar geleden van nabij ervaren hoe het<br />

kan zijn om geen uitvaartverzekering te hebben. Haar exman<br />

was altijd oververzekerd, maar had ook schulden. Het<br />

opgebouwde kapitaal in de levensverzekering is gebruikt<br />

om schulden af te betalen toen die uitbetaald werd. Daarna<br />

wilde hij een uitvaartverzekering afsluiten dit kon niet,<br />

vanwege een medische aandoening. Hij heeft nog geprobeerd<br />

te sparen voor zijn uitvaart maar overleed binnen<br />

anderhalf jaar, onvoldoende tijd om de uitvaartkosten bij<br />

elkaar te sparen. Hun kinderen hadden ook het geld voor<br />

de uitvaart van hun vader niet en omdat Henny niet wilde<br />

dat de kinderen met schulden zouden komen te zitten en<br />

zij ook wilde dat hun kinderen de erfenis van hun vader<br />

onbezorgd konden erven heeft Henny zijn uitvaart uiteindelijk<br />

betaald. Maar bij mensen met schulden is dat geld<br />

er simpelweg niet. En dan ontstaan de problemen.<br />

ZOMER 20<strong>19</strong> <strong>NFM</strong> | 21


ETHIEK OP DE WERKVLOER<br />

Afgelopen jaar heeft Henny 3 keer meegemaakt dat iemand<br />

met schulden overleed, maar geen uitvaartverzekering<br />

had. Als er schulden zijn dan zien nabestaande vaak<br />

af van de erfenis. In Den Haag is het gebruikelijk dat de<br />

nabestaanden op dag van overlijden direct de sleutel inleveren<br />

bij de gemeente. De gemeente geeft de nabestaande<br />

dan nog wel de mogelijkheid om even het huis in te gaan<br />

om bijvoorbeeld foto’s of andere zaken die geen financiële<br />

waarde vertegenwoordigen mee te nemen. Als er geen<br />

opdracht wordt gegeven om de uitvaart te verzorgen doet<br />

de gemeente dit. De nabestaanden hebben hier geen zeggenschap<br />

over. De gemeente zoekt dan vaak een passende,<br />

maar ook goedkoopste oplossing. De uitvaart vindt dan<br />

plaats buiten de piekuren, bijvoorbeeld om 8.30 in de ochtend.<br />

Er is dan 15 minuten voor een afscheid, het graf ligt<br />

vaak op een afgelegen plek en er is geen steen. Over het algemeen<br />

zijn de gemeente-uitvaarten traumatisch voor de<br />

nabestaanden, ook al hebben ze zelf deze beslissing genomen.<br />

Vaak gaat de gemeente toch nog op zoek naar nabestaanden<br />

om de kosten van de uitvaart te verhalen.<br />

Mensen met schulden zijn maar zeer zelden verzekerd.<br />

Amargi kent 396 deelnemers, waarvan er slechts 5<br />

een uitvaartverzekering hebben. Henny schat in dat minder<br />

dan 10% van mensen met schulden een uitvaartverzekering<br />

heeft. In haar gesprekken met mensen met schulden<br />

dringt ze daarom ook altijd aan om een uitvaartverzekering<br />

te nemen als dat mogelijk is. De premies moeten<br />

wel laag blijven. EUR 10,- per maand is goed te betalen,<br />

maar als het meer wordt, dan is dat een probleem.<br />

WAT KUNNEN VERZEKERAARS DOEN?<br />

Verzekeraars kunnen zelf veel doen om de lage verzekeringsgraad<br />

van mensen met schulden te bestrijden. Op deze manier<br />

laten ze zien hun maatschappelijke verantwoordelijkheid<br />

te nemen. Hieronder drie categorieën maatregelen die<br />

verzekeraars zelf kunnen uitvoeren:<br />

1. Proactiever debiteurenbeheer<br />

a. Actiever klantbehoud – Om te beginnen kunnen verzekeraars<br />

meer en langer hun best doen om klanten te<br />

behouden. Dus niet te snel royeren, maar eerst contact<br />

opnemen en behoud pogingen doen<br />

“HET KOMT DUIZENDEN MALEN<br />

PER JAAR VOOR DAT ER NIEMAND IS<br />

OM DE UITVAART TE BETALEN”<br />

b. Ethisch Manifest doorvertalen – Verzekeraars doen er<br />

verstandig aan om het manifest van de Schuldeisers<br />

Coalitie door te vertalen naar alle incasso onderdelen<br />

van hun bedrijf. Daarnaast is het van belang om via de<br />

inkoopafdelingen het manifest door te vertalen naar<br />

samenwerkende incasso- en deurwaardersbedrijven.<br />

Het effect is dat er klantgerichter en socialer wordt geïncasseerd.<br />

Dit leidt tot een beter klantbehoud.<br />

2. Productontwikkeling<br />

a. Terugvalverzekering – Verschillende schadeverzekeraars<br />

hebben de mogelijkheid geopperd om te komen<br />

met een betaalbare terugvalverzekering voor klanten<br />

die hun rekeningen niet meer kunnen betalen, maar<br />

die wel een gezond schade- en fraudebeeld laten zien.<br />

b. Collectieve minima polissen – Een andere mogelijkheid<br />

is de schade variant van het VGZ Rotterdam pakket.<br />

Een zorgpolis in Rotterdam. Deze denkrichting<br />

zou in samenwerking met gemeenten kunnen leiden<br />

tot een forse vermindering van het probleem<br />

c. Vaste Lasten Pakket – Purpose en Soler Berk ontwikkelen<br />

momenteel een Vaste Lasten Pakket, waarin verzekeringen<br />

een vaste plek hebben. Het pakket reserveert<br />

de vaste lasten, waardoor die altijd eerst worden betaald.<br />

Hierdoor is er een hogere betaalgarantie voor de<br />

verzekeraars en rust en mentale ruimte voor de klanten.<br />

De komende anderhalf jaar wordt het in de praktijk<br />

doorontwikkeld.<br />

PRAKTIJKGERICHTE ACTIE<br />

Als eerste stap is er betere informatie nodig over de verzekeringsgraad<br />

voor verschillende producten onder mensen met<br />

schulden. Op dit moment is deze informatie en kennis niet<br />

beschikbaar, ook niet bij het Verbond van Verzekeraars. Daarom<br />

is het tijd voor onderzoek hiernaar. Tegelijkertijd is het<br />

verstandig om te werken aan de meest geschikte maatregelen<br />

om de lage verzekeringsgraad aan te pakken. De tijd is er rijp<br />

voor. Wie doet er mee? n<br />

PURPOSE<br />

Purpose is een adviesbureau voor organisaties die een positieve<br />

bijdrage willen leveren aan de maatschappij en<br />

voor hun klanten. Purpose ontwikkelt oplossingen voor<br />

maatschappelijke problemen met de mens als vertrekpunt<br />

en gelooft dat maatschappelijke waarde en commerciële<br />

waarde elkaar niet uitsluiten, maar elkaar juist<br />

versterken. Steeds meer organisaties zijn zich bewust van<br />

hun plek in de maatschappij en de verantwoordelijkheid<br />

die daarbij komt kijken. Samen met hen werkt Purpose<br />

aan vernieuwing. Met hart en ziel én harde cijfers. Meer<br />

weten? Ga naar www.purpose.nl.<br />

22 | <strong>NFM</strong> ZOMER 20<strong>19</strong>


ETHIEK OP DE WERKVLOER<br />

Max Wohlgemuth ontwikkelde een Amsterdamse online advertising tech startup<br />

in Zuid-Amerika, reed vervolgens op een motor van Chili naar New York langs<br />

veertig betekenisvolle bedrijven en schreef er het boek Tijd om te schakelen over.<br />

Met Marki zet hij zich in om de druk van de fashion op grondstoffen te verlagen.<br />

“Want die druk is onhoudbaar. Het momentum voor verandering is echt nu.”<br />

Max Wohlgemuth bouwt met Marki aan een<br />

duurzaam platform voor de kledingindustrie<br />

Het momentum<br />

is nu<br />

TEKST WILLEM VREESWIJK<br />

Eerst een motorreis, en nu Marki… hoe<br />

dat zo?<br />

In 2015 reed ik op een veertig jaar oude<br />

Moto Guzzi in zes maanden van Chili<br />

naar New York. Onderweg bezocht ik<br />

zo’n veertig ondernemers die allemaal<br />

werkten aan een betere wereld.<br />

Toen ik na zes maanden Times<br />

Square opdraaide, had ik nooit kunnen<br />

denken dat ik ruim drie jaar later oprichter<br />

zou zijn van een startup in de kledingindustrie.<br />

De ondernemers onderweg<br />

hebben me geïnspireerd. Om zelf de<br />

kracht van ondernemen, van doen, in te<br />

zetten voor een betere wereld.<br />

Hoe kwam je na je reis terecht in de kledingindustrie?<br />

Dat we dit nu doen binnen de kledingindustrie<br />

is min of meer toevallig zo<br />

ontstaan. Na mijn reis schreef ik het<br />

boek Tijd om te Schakelen (zie het interview<br />

met Max Wohlgemuth in New<br />

Financial Magazine 20, <strong>zomereditie</strong><br />

2017), waarin de verhalen van de veertig<br />

ondernemers en mijn eigen motorverhaal<br />

samen kwamen. Daarover ben<br />

ik lezingen gaan geven aan hogescholen,<br />

universiteiten en bedrijven. Een<br />

van die lezingen was op het wereldwijde<br />

hoofdkantoor van Tommy Hilfiger<br />

in Amsterdam.<br />

Na afloop van die lezing vroeg iemand<br />

bij Tommy of ik een project voor<br />

ze wilde doen over social entrepreneurship.<br />

Onderweg had ik immers veertig<br />

van hen gesproken. En zo kwam ik terecht<br />

kwam in de kledingindustrie.<br />

Waarin flink wat te verbeteren valt: de<br />

kledingindustrie is een van de meest<br />

vervuilende industrieën ter wereld.<br />

Zonder ervaring in de sector dus…<br />

Omdat ik inderdaad echt geen idee had<br />

wat er voor nodig was om een shirtje<br />

te produceren, sprak ik vanaf de eerste<br />

dag bij Tommy met collega’s uit alle<br />

hoeken van het bedrijf. Dan vroeg ik<br />

steevast: ‘vertel me wat je hier dagelijks<br />

doet, wat is jouw rol hier tussen deze<br />

vier muren’. En dan hield ik m’n mond<br />

en liet ze praten.<br />

Tijdens al deze gesprekken werden me<br />

drie dingen duidelijk. Het belangrijkste<br />

was de enorme druk die de kledingindustrie<br />

wereldwijd uitoefent op grondstoffen.<br />

Voor de productie van één spijkerbroek<br />

is bijvoorbeeld maar liefst<br />

10.000 liter water nodig. En zo’n veertig<br />

procent van de kleding die wereldwijd<br />

wordt geproduceerd, raakt nooit<br />

een lichaam aan. Krankzinnig.<br />

Daarnaast zag ik de moeite die bedrijven<br />

in de industrie hebben met het<br />

omarmen van nieuwe technologieën.<br />

Iedereen hoort buzz words als big data,<br />

blockchain en algoritmes voorbijkomen,<br />

maar wat moet je nou precies<br />

doen, en welke tech moet je kiezen?<br />

Het derde dat me opviel was niet<br />

per se specifiek voor de kleding, maar<br />

meer voor bedrijven in het algemeen.<br />

Het management van een beursgenoteerde<br />

onderneming zoals Tommy<br />

heeft geen tot weinig prikkels om vanuit<br />

een financieel perspectief duurzaamheid<br />

te stimuleren. De targets die<br />

aan bijvoorbeeld inkopers worden ge-<br />

24 | <strong>NFM</strong> ZOMER 20<strong>19</strong>


ETHIEK OP DE WERKVLOER<br />

geven, zijn nu eenmaal allemaal ingericht<br />

op het halen van financiële doelen<br />

en daar is het verlagen van de druk<br />

op mens en milieu geen onderdeel van.<br />

Dus als dat proces en die denkwijze zo<br />

blijft zoals ze nu zijn, gaan bedrijven<br />

nooit veranderen.<br />

Hoe was dit de opmaat naar Marki?<br />

Toen m’n opdracht bij Tommy er na<br />

een jaar op zat, vormden deze drie punten<br />

samen de basis van Marki. We bouwen<br />

een dashboard dat inzicht geeft in<br />

de waardeketen van de kledingindustrie<br />

en dat voor iedere transactie via<br />

het platform een balans berekent tussen<br />

beste prijs en duurzaamheid. Met<br />

als doel om zo snel als mogelijk de druk<br />

van de industrie op grondstoffen te verlagen.<br />

Want die druk is nu onhoudbaar.<br />

MAX WOHLGEMUTH: “ALS HET PROCES EN<br />

DE DENKWIJZE ZO BLIJFT ZOALS ZE NU ZIJN,<br />

GAAN BEDRIJVEN NOOIT VERANDEREN.”<br />

Hoe wordt jullie aanpak ontvangen?<br />

Jarenlang waren het vooral millennials<br />

die het niet meer pikten dat de kleding<br />

die ze dragen is geproduceerd door slavenhanden<br />

en met gebruik van karrevrachten<br />

chemicaliën. Interessant echter<br />

is dat er recent een tweede soort<br />

druk ontstaat op merken en retailers:<br />

door institutionele beleggers.<br />

Naar aanleiding van de jaarlijkse<br />

brief van Larry Fink van BlackRock<br />

waarin hij bedrijven die niet presteren<br />

op het gebied van ESG uit z’n portfolio<br />

dreigt te knikkeren, sprak ik hierover<br />

met de directeur van BlackRock Benelux.<br />

Dat gesprek maakte me duidelijk<br />

dat waar wij op inspelen niet iets is dat<br />

overwaait. It’s here to stay, hoeveel pijn<br />

het ook gaat doen.<br />

Je ziet dat grote kledingmerken serieus<br />

werk willen maken van duurzaamheid,<br />

de ene natuurlijk sneller en<br />

ingrijpender dan de andere. De meeste<br />

hebben ook doelstellingen geformuleerd<br />

op basis van de Sustainable Development<br />

Goals van de VN.<br />

Maar goed, dat neemt allemaal niet<br />

weg dat zaken als inkoop al eeuwenlang<br />

op dezelfde manier gedaan worden. Om<br />

de verwachte weerstand zo klein mogelijk<br />

te houden, bouwen we ons model<br />

daarom vanuit de pijnpunten die de industrie<br />

zelf benoemt. Want het momentum<br />

voor verandering is echt nu.<br />

Kun je in Jip en Janneke taal uitleggen<br />

hoe Marki werkt?<br />

Stel, Ivan is een inkoper van jassen voor<br />

een Nederlands kledingmerk. Nadat<br />

Ivan een account heeft geopend op Marki,<br />

geeft hij op hoeveel jassen hij wil inkopen,<br />

tegen welke prijs en wat de impactscore<br />

van deze transactie is. Waarbij<br />

Marki impact bepaalt aan de hand<br />

van de Higg Index, een assessment tool<br />

die door de kledingindustrie als goede<br />

tool wordt beschouwd, en die bovendien<br />

een numerieke waarde geeft, waar<br />

we binnen Marki mee kunnen rekenen.<br />

Op basis van prijs, hoeveelheid en<br />

impact koppelt het platform Ivans zoekopdracht<br />

aan het op het platform beschikbare<br />

aanbod jassen. Vergelijkbaar<br />

met hoe je op basis van zoekfilters een<br />

kamer boekt op Booking.com.<br />

Voor de duidelijkheid: ons doel is dus<br />

niet om een nieuw keurmerk te creëren.<br />

Daar zijn er al veel te veel van. Wij<br />

gebruiken bewust juist een bestaande<br />

tool in onze berekeningen.<br />

Hoe onderscheidt jullie trading platform<br />

zich van anderen?<br />

Door voor iedere transactie een balans<br />

te vinden tussen prijs en impact, krijgt<br />

onze inkoper Ivan inzicht in wat hij<br />

koopt en tegen welke prijs. Waarmee<br />

impact een waarde in euro’s krijgt. Stel<br />

dat Ivan een jas koopt voor 50 euro,<br />

en daarbij aangeeft dat deze een Impact<br />

score moet hebben van minstens<br />

80/100, dan vertegenwoordigt Ivans 50<br />

euro een impactwaarde van 80. Deze<br />

waarde kan vervolgens worden gebruikt<br />

ter verantwoording richting zowel<br />

consumenten via marketing en<br />

richting beleggers via de financiële rapportage.<br />

ZOMER 20<strong>19</strong> <strong>NFM</strong> | 25


ETHIEK OP DE WERKVLOER<br />

Vertel nog wat meer over de voordelen<br />

Het feit dat we prijs koppelen aan impact<br />

maakt het mogelijk voor Ivans<br />

baas om hem, zonder dat Ivan noch z’n<br />

baas per se groene vingers hebben, financiële<br />

targets mee te geven waar Impact<br />

in verweven is.<br />

Omdat impact een waarde is bij iedere<br />

individuele transactie, kan Ivan<br />

ook voortdurend zijn eigen performance<br />

bijsturen. Met iedere transactie<br />

bouwt hij historische data op, op<br />

basis waarvan ons model Ivan een forecast<br />

geeft voor toekomstige transacties.<br />

Ivan kan bijvoorbeeld zien of het<br />

op basis van prijs en impact loont om<br />

nog even te wachten met het plaatsen<br />

van een volgende buy of juist dat het<br />

beter is om nu meteen te kopen. Hetzelfde<br />

geldt omgekeerd natuurlijk voor<br />

leveranciers.<br />

Krijgen leveranciers met een goede impact-score<br />

dus voorrang?<br />

Een van de problemen is de huidige<br />

mismatch tussen enerzijds de bulkvraag<br />

“EEN AFGEDANKTE SPIJKER-<br />

BROEK KAN TERUGKEREN<br />

ALS LEGO-BLOKJE”<br />

naar grondstoffen van grote spelers en<br />

anderzijds het versplinterde aanbod<br />

van materialen met lage negatieve impact<br />

op de planeet van kleinschalige<br />

boeren of van start-ups die afval recyclen<br />

tot hoogwaardige materialen.<br />

Omdat die kleinere partijen niet<br />

kunnen voldoen aan de bulkvraag, kopen<br />

corporates in bij slechts een handjevol<br />

partijen waarvan ze weten dat ze<br />

kunnen leveren. Het is voor hen – zeker<br />

met de grote quality assurance afdelingen<br />

en procedures – niet te doen<br />

om weet ik hoeveel losse contracten te<br />

sluiten met kleinere spelers. Maar daardoor<br />

krijgen die kleinere partijen geen<br />

toegang tot de grote partijen, kunnen<br />

Meedoen met Marki<br />

Voor iedereen die gelooft in de missie<br />

van Marki, meedoen kan op twee<br />

manieren:<br />

1. Via inbreng van kennis en kunde.<br />

Net zoals de waardeketen van een<br />

kledingstuk niet lineair is maar<br />

een netwerk, zo bouwt Marki ook<br />

aan een netwerk van adviseurs en<br />

supporters: supply chain experts,<br />

wiskundigen, data scientists, corporate<br />

finance specialisten, ethici<br />

en designers.<br />

2. Via financiële support. Voor personen<br />

die Marki financieel willen<br />

steunen met bedragen tussen<br />

1.000-10.000 euro bestaat de optie<br />

tot verstrekken van een converteerbare<br />

lening tegen rente of<br />

tegen certificaten op aandelen in<br />

Marki via een op te richten STAK.<br />

Meer informatie staat op www.marki.cc.<br />

Bij interesse, neem contact op<br />

met Max Wohlgemuth Kitslaar via<br />

max@marki.cc.<br />

ze moeilijk schalen en blijft de druk op<br />

resources onverminderd groot.<br />

Door kleinere hoeveelheden van<br />

een aantal producenten geautomatiseerd<br />

te bundelen en aan te bieden, creëert<br />

Marki wederzijdse markttoegang.<br />

En passant vervangen we zo de financiële<br />

prikkels die de keten nu een race-tothe-bottom<br />

maken door prikkels voor een<br />

meer evenwichtige verdeling van baten<br />

en lasten. Zodat kleine partijen niet alleen<br />

de innovatiekosten dragen maar<br />

ook de voordelen ervan opstrijken.<br />

Dit kan alleen werken als de corporate<br />

er zeker van is dat hij kwaliteit koopt<br />

Ja, dat klopt. Om deze reden kijken we<br />

naar de mogelijkheden van blockchain.<br />

Omdat deze technologie nog erg in de<br />

kinderschoenen staat, zijn er behalve<br />

voordelen ook nog een heleboel nadelen<br />

aan het gebruik ervan.<br />

26 | <strong>NFM</strong> ZOMER 20<strong>19</strong>


ETHIEK OP DE WERKVLOER<br />

We onderzoeken daarom volop of Marki<br />

wel echt een goede use case biedt voor<br />

blockchain. Zodat als we het inderdaad<br />

gaan gebruiken, we ook de meest efficiënte<br />

en beste manier kiezen.<br />

Richten jullie je eigenlijk uitsluitend op<br />

de fashion?<br />

Nee. Zoals gezegd is het idee ontstaan<br />

naar aanleiding van de enorme druk<br />

op resources van de fashion. Maar er<br />

zijn natuurlijk meerdere sectoren die<br />

enorme druk op de planeet uitoefenen.<br />

Bovendien denk ik dat we de huidige<br />

wereldwijde uitdagingen alleen kunnen<br />

oplossen door samen te werken.<br />

Daarom zorgen we ervoor dat ons<br />

model dusdanig flexibel is dat het ook is<br />

toe te passen buiten de fashion. En zoeken<br />

we actief verbindingen met andere<br />

industrieën. Binnen de chemische industrie<br />

is er bijvoorbeeld een enorme vraag<br />

naar reststromen synthetische kleding.<br />

Om deze kleding chemisch te bewerken<br />

en de PET polymeren te recyclen tot<br />

nieuwe kwalitatief hoogwaardige polymeren<br />

die tegen een competitieve prijs<br />

verkocht kunnen worden via Marki.<br />

Voor een kledingmerk als H&M<br />

wordt het op deze manier interessant<br />

om kleding in te zamelen (wat ze al<br />

doen in een aantal winkels) en te verkopen<br />

aan een chemisch bedrijf. De polymeren<br />

die dit bedrijf vervolgens recyclet<br />

kan het weer verkopen aan H&M<br />

of aan een andere afnemer van hoogwaardig<br />

PET, zoals Lego. Daarmee kunnen<br />

we circulaire loops creëren tussen<br />

verschillende industrieën. En keert een<br />

afgedankte spijkerbroek dus misschien<br />

wel terug als Lego-blokje.<br />

Circulariteit is sowieso hot nu…<br />

Gelukkig wel! Het is zeker niet de oplossing<br />

voor alles maar wel goed bruikbaar<br />

omdat het steeds meer door de<br />

kledingindustrie wordt omarmd. Wij<br />

geven dit onder meer vorm binnen een<br />

partnership met het gerenommeerde<br />

London College of Fashion. Met de studenten<br />

daar onderzoeken we hoe circulariteit<br />

en circulair design binnen Marki<br />

is te integreren.<br />

“ZO’N VEERTIG PROCENT VAN DE KLEDING<br />

DIE WERELDWIJD WORDT GEPRODUCEERD, RAAKT<br />

NOOIT EEN LICHAAM AAN. KRANKZINNIG”<br />

Waar staan jullie nu in de ontwikkeling?<br />

Sinds onze start worden we financieel<br />

gesteund door drie partijen die ons een<br />

warm hart toedragen, zogenaamde angels,<br />

en door het SIDN Fonds. Met hun<br />

hulp hebben we de ontwikkeling van<br />

een prototype kunnen financieren, dat<br />

we gaan testen met een grote online fashion<br />

retailer.<br />

Voor vervolgfinanciering onderzoeken<br />

we het indienen van een Europese<br />

subsidieaanvraag samen met een aantal<br />

andere partijen. En we spreken met<br />

verschillende private partijen. Daarom<br />

is de test belangrijk: daarmee kunnen<br />

we voor het echie laten zien hoe ons<br />

platform werkt en vooral dat er vraag<br />

naar is.<br />

Stapje voor stapje werken we zo<br />

richting ons doel: door middel van positieve<br />

financiële prikkels de gigantische<br />

druk van de fashion op grondstoffen<br />

verlagen. Want zoals het nu gaat,<br />

kan het echt niet langer. n<br />

ZOMER 20<strong>19</strong> <strong>NFM</strong> | 27


Mastertraining<br />

Vaardigheden<br />

voor de<br />

21e eeuw<br />

LEARNING JOURNEY 23-26 JANUARI 2020<br />

23 – 26 januari 2020<br />

VAARDIGHEDEN<br />

VOOR DE 21E EEUW<br />

Schumacher College in Devon Engeland<br />

Welke vaardigheden passen bij de uitdagingen van deze 21e<br />

eeuw, hoe ontwikkel je ze en hoe pas je ze toe?<br />

Het programma is bestemd voor iedereen in de financiële sector<br />

die van maatschappelijke betekenis is of wil zijn. Werk je of wil je<br />

werken op het gebied van MVO, duurzaamheid, inclusiviteit, diversiteit,<br />

klantwaarden en innovatie, dan biedt deze training verdieping<br />

en verbreding. Geschikt voor senior en young management.<br />

Deze training vormt de derde Learning Journey van het New Financial<br />

Forum. Eerder organiseerde het Forum Learning Journeys naar<br />

Griekenland en IJsland.<br />

Georganiseerd door:<br />

Stichting New Financial Forum,<br />

Li An Phoa (Drinkable Rivers)<br />

en Schumacher College<br />

SCHUMACHER COLLEGE<br />

The Old Postern,<br />

Dartington, Totnes,<br />

Devon, TQ9 6EA<br />

UK. Tel: +44 (0)1803 865934<br />

<strong>28</strong> | <strong>NFM</strong> ZOMER 20<strong>19</strong>


VAARDIGHEDEN<br />

Organisatie:<br />

Adres:<br />

Willem Vreeswijk (stichting New Financial Forum), Li An Phoa (DrinkableRivers en<br />

Schumacher College alumnus en gastdocent)<br />

Schumacher College, The Old Postern, Dartington, Totnes, Devon, TQ9 6EA, UK.<br />

Tel: +44 (0)1803 865934<br />

Tijd: 23 – 26 januari 2020<br />

Investering:<br />

2.650 euro (inclusief reis, overnachtingen, dagelijks een verrukkelijk biologisch ontbijt,<br />

lunch en diner, en de training, exclusief drankjes, tussendoortjes en btw).<br />

De trip gaat definitief door met minimaal 15 deelnemers.<br />

LET OP: aanmeldingen voor 1 november 20<strong>19</strong>.<br />

Informatie:<br />

www.newfinancialforum.nl/events/nff20<strong>19</strong>-schumacher<br />

Willem Vreeswijk, 06-10630149/ willem@newfinancialforum.nl<br />

Video Schumacher College:<br />

www.youtube.com/watch?v=94WLsfe9Cfo&feature=youtu.be<br />

We reizen per trein naar het internationaal gerenommeerde Schumacher<br />

College in het prachtige Dartington, Devon.<br />

Het Schumacher College is een leergemeenschap met op ecologie gebaseerde<br />

masterprogramma's en trainingen. Nadruk ligt op ervaringsleren<br />

met het doel praktische vaardigheden en strategisch denken aan<br />

te leren om de vele uitdagingen van de 21e eeuw het hoofd te bieden.<br />

Wereldberoemde docenten, denkers en doeners geven er les. Tijdens<br />

deze training ontmoeten wij (onder voorbehoud) mensen als Stephan<br />

Harding (Deep Time Walk), Mac Macartney (Embercombe), Nigel Topping<br />

(Mean Business) en Satish Kumar (oprichter Schumacher College).<br />

WAT LEREN DEELNEMERS VAN HUN BEZOEK?<br />

• Een nieuw model voor een holistische economie<br />

• Nieuwe richtlijnen voor zakendoen – betekenis, waarden en<br />

praktische toepassingen<br />

• Positieve en echte voorbeelden van hoe bedrijven en organisaties<br />

van binnenuit veranderd kunnen worden<br />

• Vaardigheden en ondersteuning om uw eigen bedrijf of organisatie<br />

te transformeren<br />

• Een netwerk van gelijkgestemden die op dit moment bezig zijn<br />

om hun bedrijf van binnenuit te veranderen<br />

Aanbevelingen<br />

“Terwijl we proberen uit te<br />

vinden wat we in vredesnaam<br />

moeten doen met onze geteisterde<br />

planeet, wordt dit<br />

college een denktank voor<br />

hoop en een motor voor een<br />

positieve visie!”<br />

Bill McKibben, founder of<br />

350.org<br />

“Deze training gaf mij toegang,<br />

inzicht en ervaring in<br />

de meest recente visies en<br />

toepassingen die op hun<br />

beurt een versterkend effect<br />

hadden op mijn doelstellingen<br />

en zelfvertrouwen in<br />

mijn carrière – en in het<br />

leven in het algemeen.”<br />

Hege Saebjornsen,<br />

Operationeel directeur<br />

duurzaamheid bij Ikea<br />

Engeland en Ierland<br />

ZOMER 20<strong>19</strong> <strong>NFM</strong> | 29


COLUMN<br />

“OOK IN JE DIEPSTE<br />

ELLENDE BEN JE<br />

NOOIT ALLEEN”<br />

30 | <strong>NFM</strong> ZOMER 20<strong>19</strong>


COLUMN<br />

De ervaring van de Onbekende God<br />

TEKST PAUL DE BLOT | BEELD NYENRODE<br />

De Paasdagen zijn al lang weer<br />

achter de rug. We zijn ons er<br />

vaak niet van bewust dat het bij<br />

het Paasfeest gaat om het mysterie<br />

van de liefde. In de kern<br />

gaat het hierbij om een doodervaring<br />

die ondanks alle pijn,<br />

door de innerlijke kracht van de<br />

liefde, nieuw leven voortbrengt.<br />

In mijn artikelen heb ik vaker het<br />

werk van de bekende Joodse psycholoog<br />

Viktor Frankl genoemd.<br />

Hij heeft dit in het concentratiekamp<br />

persoonlijk beleefd en is<br />

zich zo bewust geworden van deze<br />

onbewuste kracht van de liefde.<br />

Frankl werd in <strong>19</strong>05 geboren en<br />

overleed in <strong>19</strong>97. Hij was een Oostenrijks<br />

neuroloog en psychiater, maar<br />

werd vooral bekend als overlever van<br />

de holocaust. Op 25 september <strong>19</strong>42<br />

werd hij samen met zijn vrouw en ouders<br />

naar Theresienstadt gedeporteerd.<br />

Hier verrichtte hij dwangarbeid zoals<br />

alle andere gevangen, maar hielp ook<br />

medegevangenen bij zwaarmoedigheid<br />

en het voorkomen van zelfmoord.<br />

Op <strong>19</strong> oktober <strong>19</strong>44 werd hij gedeporteerd<br />

naar Auschwitz en enige dagen<br />

daarna naar Türkheim (vlakbij Dachau).<br />

Zijn vrouw was inmiddels overgebracht<br />

naar Bergen-Belsen, waar zij<br />

omkwam; zijn vader en moeder waren<br />

vanuit Auschwitz naar Theresienstadt<br />

overgebracht en kwamen daar om. Op<br />

27 april <strong>19</strong>45 werd Frankl bevrijd door<br />

de Amerikaanse troepen. Van zijn directe<br />

verwanten had alleen zijn zuster de<br />

oorlog overleefd, die naar Australië was<br />

geëmigreerd.<br />

Door het lijden dat hij en anderen hadden<br />

ondergaan in de concentratiekampen<br />

kwam hij tot de opzienbarende<br />

conclusie dat zelfs in de meest absurde,<br />

pijnlijke en inhumane situaties het<br />

leven potentieel zinvol is. Deze conclusie<br />

vormde de sterke basis voor Frankls<br />

logotherapie, een vorm van existentiële<br />

analyse, ook wel de Derde Weense<br />

School der psychotherapie genoemd.<br />

Frankl beschrijft de onbewuste<br />

kracht van de liefde aan de hand van<br />

twee fundamentele ervaringen die hijzelf<br />

en vele anderen hebben beleefd<br />

toen alles uitzichtloos scheen te zijn:<br />

de kracht van vriendschap en de ervaring<br />

van de Onbekende God.<br />

In zijn werk stelde hij het opmerkelijke<br />

feit vast dat niemand in staat is<br />

de onmenselijkheid van het concentratiekamp<br />

te overleven zonder oprechte<br />

Paul de Blot<br />

vriendschappen. Een eenling is als solitair<br />

mens te zwak om de diepe machteloosheid<br />

in een uitzichtloze hel te kunnen<br />

weerstaan.<br />

Daarnaast wijst hij ook op een andere<br />

ingrijpende ervaring: ook in je diepste<br />

ellende ben je nooit alleen. Zelfs<br />

in die situatie beleef je een kracht die<br />

je niet onder woorden kunt brengen,<br />

maar die er wél is. Hij spreekt over ‘De<br />

ervaring van de Onbekende God’.<br />

In de Tweede Wereldoorlog heb ik<br />

zelf ook deze vorm van machteloosheid<br />

gevoeld en weet ik dat de ervaring van<br />

de Onbekende God je enige houvast<br />

is. Voor mij is de kernbeleving van het<br />

Paasmysterie: de ervaring van de Onbekende<br />

God die ik een naam geef. Zo voltrekt<br />

het Paasmysterie zich niet alleen<br />

tijdens de Paasdagen maar in je hele leven.<br />

n<br />

Paul de Blot (<strong>19</strong>24, Java) studeerde theologie, filosofie, natuurkunde, psychologie,<br />

wetenschapsfilosofie, bedrijfskunde en spiritualiteit. Op Nyenrode promoveerde<br />

hij op zijn proefschrift Vernieuwing in een chaotische omgeving door vernieuwing<br />

van de mens. In deze studies specialiseerde hij zich vooral op de evolutie, het<br />

geluk bij Plato en de cultuurfilosofie.<br />

Tijdens deze vorming deed hij werk als bouwarbeider bij de Bouworde in<br />

Duitsland voor de huisvesting van de Oostduitse vluchtelingen, in het Midden-<br />

Oosten in de kibboets van Tel Aviv en gaf les in het lager en middelbaar onderwijs<br />

op Java. Van <strong>19</strong>62 tot <strong>19</strong>78 doceerde hij Indonesische staatsleer, filosofie,<br />

godsdienstleer en ecologische technologie aan de staatsuniversiteit in Yogyakarta<br />

en was aalmoezenier van de Indonesische Marine.<br />

Na de mislukte communistische staatsgreep in Indonesië van <strong>19</strong>65 werd<br />

hij belast met de zorg voor de slachtoffers van de staatsgreep, waaronder de<br />

500.000 gevangenen in de concentratiekampen.<br />

In <strong>19</strong>79 werd hij benoemd tot studentenmoderator aan de Universiteit Nyenrode<br />

en gaf daar ook trainingen voor bedrijfskundigen. In 2007 volgde zijn aanstelling<br />

tot hoogleraar Business Spiritualiteit aan de Business Universiteit Nyenrode.<br />

ZOMER 20<strong>19</strong> <strong>NFM</strong> | 31


ETHIEK OP DE WERKVLOER<br />

JACK COX:<br />

“KLEINE VERANDERINGEN,<br />

GROTE GEVOLGEN.”<br />

32 | <strong>NFM</strong> ZOMER 20<strong>19</strong>


ETHIEK OP DE WERKVLOER<br />

Jack Cox schrijft boek over de Vlindereconomie<br />

Van groei naar<br />

ontwikkeling<br />

Wat een prachtig samenspel ontvouwt zich als je beroemdheden op<br />

het gebied van economie, geschiedenis en politiek bij elkaar brengt.<br />

In Vlindereconomie laat ondernemer en financieel expert Jack Cox<br />

zien dat een duurzame financiële toekomst mogelijk is door de werken<br />

van Thomas Piketty, Kate Raworth en Rutger Bregman samen<br />

te brengen met de ideeën van Nelson Mandela, Hyman Minsky en<br />

Gunter Pauli.<br />

TEKST MARJOLEIN WESTERTERP | BEELD SACHA RULAND<br />

in de natuur staat<br />

met elkaar in verbinding.<br />

Deze verbondenheid<br />

is ook zichtbaar in<br />

de Afrikaanse filosofie<br />

‘‘Alles<br />

van Ubuntu, die stelt dat<br />

ieder mens alleen bestaat door anderen.<br />

Het resultaat van deze samensmelting<br />

is een compositie, de vlindereconomie,<br />

die ons in staat stelt om de aarde<br />

met een gerust hart over te dragen aan<br />

de volgende generatie”, zegt Cox.<br />

In de levenscyclus van de prachtige<br />

vlinder zag Jack Cox vanuit zijn expertise,<br />

de financiële wereld, een analogie<br />

en oplossing voor de huidige samenleving.<br />

We worstelen met de gevolgen<br />

van de economische crisis van 2008, we<br />

zien een steeds grotere aandacht voor<br />

het ik in plaats van het wij en we hebben<br />

te maken met de implicaties van<br />

het Klimaatakkoord van Parijs, de opmaat<br />

voor de klimaattransitie.<br />

“Problemen lossen zich niet vanzelf op<br />

en om oplossingen te kunnen realiseren<br />

zullen we een aantal bakens moeten<br />

verzetten en de focus verschuiven<br />

van groei naar ontwikkeling, van economie<br />

naar ecologie. Momenteel wordt<br />

duurzaamheid enkel en alleen bekeken<br />

vanuit de kant van de producent. Echter<br />

aan elke transactie is een financiële<br />

component gekoppeld. Hoe duurzaam<br />

is deze nu eigenlijk?”<br />

SCHULDENBERG<br />

Cox wijst op de totale wereldwijde<br />

schuldenberg die inmiddels drie keer<br />

zo groot is als het wereldwijde bruto<br />

binnenlands product. “Het beoordelen<br />

van de hoogte van onze schuld koppelen<br />

we in de praktijk aan vaste verhoudingen.<br />

Dit zorgt ervoor dat bij een<br />

hoger bbp landen steeds meer schuld<br />

kunnen creëren zonder dat de verhoudingen<br />

veranderen. Kunnen we dit blijvend<br />

doen? Kunnen we in absolute zin<br />

steeds hogere schulden aangaan alleen<br />

omdat onze economie groeit?”, zo<br />

vraagt Cox zich af.<br />

“Het aangaan van schulden is niets<br />

anders dan een deel van de toekomst<br />

naar het heden halen. Dit is geen probleem<br />

als we in een onbeperkte en onbegrensde<br />

wereld zouden leven. Echter,<br />

onze omgeving is beperkt. We hebben<br />

maar één planeet waarop onze economische<br />

activiteiten kunnen plaatsvinden.”<br />

Met weinig fantasie kun je volgens<br />

Cox de overeenkomst zien tussen het<br />

economisch gedrag van de mens (we willen<br />

steeds meer en meer en meer) en de<br />

leefwijze van de rups die zich volvreet<br />

tot hij niet meer kan. “Totdat hij uiteindelijk<br />

via de popfase transformeert<br />

van een dikke kruiper tot een prachti-<br />

“EARTH OVERSHOOT DAY IS DE DAG IN EEN JAAR DAT DE MENSHEID<br />

WERELDWIJD EVENVEEL GRONDSTOFFEN EN VOEDINGSWAREN<br />

HEEFT VERBRUIKT ALS DE AARDE IN ÉÉN JAAR TIJD KAN LEVEREN”<br />

ZOMER 20<strong>19</strong> <strong>NFM</strong> | 33


ETHIEK OP DE WERKVLOER<br />

ge, elegant fladderende vlinder. Wij consumeren<br />

en consumeren, maar vergeten<br />

vooralsnog te transformeren naar<br />

een vlinder. We vergeten dat we moeten<br />

gaan van groei naar ontwikkeling.”<br />

ECOLOGISCHE VOETAFDRUK<br />

Cox geeft aan dat de Ecologische Voetafdruk<br />

een methode is die laat zien<br />

in hoeverre we ons duurzaam kunnen<br />

ontwikkelen. “Op een wijze die de behoeften<br />

van huidige generaties vervult,<br />

zonder daarbij de mogelijkheid voor<br />

toekomstige generaties om in hun behoeften<br />

te voorzien aan te tasten. Met<br />

de wereldwijde Ecologische Voetafdruk<br />

kun je de Earth Overshoot Day bepalen.<br />

Dit is de dag in een jaar waarop de<br />

mensheid wereldwijd evenveel grondstoffen<br />

en voedingswaren heeft verbruikt<br />

als de aarde in één jaar tijd kan<br />

leveren. Als bijvoorbeeld de hele wereld<br />

hetzelfde zou leven als men in de Verenigde<br />

Staten doet, dan hebben we vijf<br />

planeten nodig! Of als iedereen leeft zoals<br />

in Nederland, dan hebben we drieënhalve<br />

planeet nodig. Alle landen over<br />

de wereld bij elkaar hebben 1,7 keer de<br />

aarde nodig. In 2018 lag de Earth Overshoot<br />

Day op 1 augustus.”<br />

We weten op dit moment niet of<br />

nauwelijks wat de gevolgen zijn van<br />

de steeds vroeger in het jaar vallende<br />

Earth Overshoot Day (ter vergelijking:<br />

in <strong>19</strong>81 viel deze dag op 14 december,<br />

de aarde was toen nog bijna in balans).<br />

Wat we wel weten is dat we niet ongestraft<br />

een beroep op de bronnen van de<br />

aarde kunnen blijven doen, aldus Cox.<br />

“We zullen gezamenlijk onze Ecologische<br />

Voetafdruk moeten beperken en<br />

deze terugbrengen naar voor de aarde<br />

beheersbare proporties.”<br />

GESCHENK<br />

Uitgangspunt van Vlindereconomie is<br />

om het leven op aarde voor toekomstige<br />

generaties op verantwoorde wijze veilig<br />

te stellen. “Het eerste wat ons daarbij te<br />

doen staat is het creëren van tijd. Tijd<br />

om de juiste beslissingen te nemen en<br />

tot adequate oplossingen te komen. De<br />

tijd kunnen we in ons voordeel draaien<br />

door genoegen te nemen met een minder<br />

verplichte economische groei.”<br />

Met een gemiddeld groeipercentage<br />

van 3 procent per jaar verdubbelt de economie<br />

elke 24 jaar. Bij een gemiddeld<br />

groeipercentage van 1 procent per jaar<br />

(een van de voorstellen in Vlindereconomie),<br />

verdubbelt de economie elke 72<br />

jaar. Een verschil van maar liefst 48 jaar.<br />

Dat het Verdrag van Maastricht, volgens<br />

welke regels onze economie is gereguleerd,<br />

niet duurzaam is, toont Cox<br />

aan. Vervolgens reikt hij de ingrediënten<br />

aan om te komen tot een Nieuw Verdrag<br />

van Maastricht, een duurzaam financieel<br />

economisch verdrag. Met het<br />

instellen van een Ecologisch Inkomen,<br />

voor alle inwoners van Nederland die<br />

18 jaar en ouder zijn, presenteert hij<br />

een economie die zich transformeert<br />

naar een ecologie, zoals een rups zich<br />

ontwikkelt tot een prachtige vlinder.<br />

“De stappen die we moeten zetten<br />

van groei tot ontwikkeling, kunnen we<br />

alleen samen nemen, in een samenleving<br />

waarin de onderlinge verbondenheid<br />

voelbaar en zichtbaar is en we<br />

onze verantwoordelijkheid nemen om<br />

een gezonde planeet over te dragen aan<br />

de volgende generatie. Dit kan ons geschenk<br />

aan volgende generaties zijn,<br />

dit kan het onze kinderen mogelijk maken<br />

om ook een bestaan op te bouwen,<br />

zelf gezinnen te stichten.”<br />

“OP EEN HELDERE EN POËTISCHE MANIER LAAT DIT BOEK ZIEN DAT<br />

HET NODIG EN MOGELIJK IS ONZE ECONOMISCHE EN FINANCIËLE<br />

SYSTEMEN FUNDAMENTEEL TE VERANDEREN EN WEER DIENSTBAAR<br />

TE MAKEN AAN DE SAMENLEVING” – JAN TERLOUW<br />

Vlindereconomie van Jack Cox (Econsenso<br />

ISBN 978 908 3009 117) is<br />

sinds 25 mei overal verkrijgbaar als<br />

luxe, gebonden paperback met leeslint,<br />

als e-book en als luisterboek<br />

via Storytel.<br />

Jack Cox is directeur eigenaar<br />

van Forza Asset Management en oprichter<br />

van Econsenso. Jack ziet het<br />

als één van zijn taken om de financieel-economische,<br />

maatschappelijke<br />

en politieke ontwikkelingen op de<br />

voet te volgen en deze te beoordelen<br />

op hun financieel duurzame karakter.<br />

Met oog voor zijn omgeving en<br />

met beide benen op de grond, richt<br />

hij zijn denken en doen op oplossingen<br />

en vooruitgang.<br />

Volgens Cox is Vlindereconomie geschikt<br />

voor iedereen die wil delen in de<br />

visie dat wij gezamenlijk de wereld beter<br />

kunnen maken, te beginnen bij ons<br />

zelf. “Met simpele oplossingen. De natuur<br />

biedt ons oeroude wijsheden en<br />

laat ons zien dat kleine veranderingen<br />

kunnen leiden tot grote gevolgen.”<br />

Zoals in het adembenemende filmpje<br />

How Wolves Change Rivers, dat Cox de<br />

ogen opende. n<br />

34 | <strong>NFM</strong> ZOMER 20<strong>19</strong>


ETHIEK OP DE WERKVLOER<br />

– e s s a y –<br />

Stel kritische vragen<br />

over je dagelijkse<br />

keuzes en dilemma’s<br />

Wat doet een ethicus op de werkvloer van een financiële dienstverlener? Kyon Soons, Adviseur<br />

Ethiek bij a.s.r., kwam na zijn interdisciplinaire bachelorstudie Filosofie en masterstudie<br />

Toegepaste Ethiek bij toeval terecht bij a.s.r. Met alle vooroordelen over de financiële sector<br />

van dien. Inmiddels voelt hij zich er enorm thuis. De financiële sector heeft een maatschappelijke<br />

sleutelfunctie in de dagelijkse realiteit van mensen. Binnen deze sector is er een grote<br />

intrinsieke behoefte om meer inzicht en grip te krijgen op maatschappelijke belangen en<br />

hoe deze wezenlijk geïntegreerd kunnen worden in de dagelijkse besluitvorming. Een ethicus<br />

helpt hierbij door goede kritische vragen te stellen en dat bij anderen ook te stimuleren.<br />

TEKST KYON SOONS | BEELD RAPHAËL DRENT<br />

Activiteiten in de financiële sector raken doorgaans<br />

enorm veel belangen. Dit brengt complexiteit en<br />

onzekerheid met zich mee vanuit een breed en divers<br />

krachtenveld van betrokkenen. Maatschappelijke<br />

meerwaarde creëren is daarmee per definitie<br />

een lastig vraagstuk. Hoe bepaal je daarin de juiste doelstellingen<br />

en manieren om die te bereiken? Mijn overtuiging is<br />

dat je die complexiteit en onzekerheid in eerste instantie zult<br />

moeten omarmen. Het begint altijd met kritische vragen stellen<br />

en waar nodig het betwijfelen van dingen die we als vanzelfsprekend<br />

beschouwen. Om juist te zoeken naar manieren<br />

waarop het anders en bovenal beter kan. Daarin bewijst zich<br />

de waarde van het interdisciplinair denken dat de filosofische<br />

traditie kenmerkt. De filosofie buigt zich doorgaans over hele<br />

diverse maatschappelijke thema’s en vraagstukken vanuit<br />

veel verschillende perspectieven en disciplines om duiding<br />

en – waar mogelijk – richting te bieden voor mensen.<br />

Maar dan kom je uit bij een onuitputtelijke bron van ethische<br />

theorieën, ontstaan vanuit een rijke geschiedenis van mensen<br />

die uitvoerig hebben nagedacht over het leven en menselijk<br />

handelen. Die rijkdom is zeker positief, daardoor is er<br />

voor bijna iedereen een aantrekkelijke theoretische stroming<br />

of denker waarbij men aansluiting vindt. Toch heeft die rijkdom<br />

ook een praktische keerzijde. Zoveel mensen, zoveel wensen.<br />

Omdat we snel uitgaan van wat we zelf belangrijk vinden,<br />

hebben we soms weinig oog voor wat anderen in het leven<br />

nastreven en waarom. Het gevaar is dat men dan terugvalt op<br />

zijn of haar eigen ethiek en de gezamenlijke afstemming ontbreekt.<br />

De lange historie van abstracte ethische stof, die zich<br />

36 | <strong>NFM</strong> ZOMER 20<strong>19</strong>


ETHIEK OP DE WERKVLOER<br />

KYON SOONS:<br />

“NAAR EEN AANTAL<br />

TINTEN GRIJS.”<br />

vaak buigt over geïdealiseerde, ééndimensionale situaties in<br />

specifieke historische en maatschappelijke contexten, biedt<br />

dan weinig houvast voor de moderne mens. Bovendien blijven<br />

er veel conflicten tussen ethici bestaan over verschillende<br />

fundamentele uitgangspunten, argumenten, of de gewenste<br />

praktische vertaling van ethische theorie naar de dagelijkse<br />

leefwereld van mensen. Voor goede ethische guidance in de<br />

praktijk moet je wat mij betreft dus echt aansluiting vinden<br />

bij wat ieders unieke dagelijkse werkelijkheid kenmerkt.<br />

PRAKTIJKLENS OP DILEMMA’S<br />

Ik geloof ook niet in de mens als homo economicus; een individualistisch<br />

mens die op basis van input uit zijn of haar omgeving<br />

de hele dag zogenaamd rationele besluiten maakt. Dit<br />

economische mensbeeld gaat volledig voorbij aan hoe bepaalde<br />

omstandigheden en de manier waarop we omgaan met elkaar<br />

in grote mate bepaalt hoe we wel en niet zinnig kunnen<br />

en vooral willen handelen. Veel liever bekijk ik de mens<br />

Kyon Soons<br />

Na zijn interdisciplinaire bachelorstudie Filosofie en<br />

masterstudie Toegepaste Ethiek ging hij gewoon ergens<br />

aan het werk, juist omdat er voor starters in zijn vakgebied<br />

weinig kansen voorhanden waren om praktisch<br />

met ethiek aan de slag te gaan. Soons kwam op de Hypothekenafdeling<br />

bij a.s.r. terecht in een dynamisch en<br />

jong team. Daar realiseerde hij zich voor het eerst hoe<br />

belangrijk de maatschappelijke sleutelfunctie van financiële<br />

instellingen is voor de dagelijkse leefwereld van<br />

mensen en zag hij dat zijn bestaande vooroordelen over<br />

primaire beweegredenen in de private sector – enkel gericht<br />

op groei en winstmaximalisatie – veel te eenzijdig<br />

waren. “Juist in de financiële sector proefde ik bij collega’s<br />

een enorme intrinsieke behoefte om meer inzicht<br />

en grip te krijgen op maatschappelijke belangen en hoe<br />

deze wezenlijk geïntegreerd kunnen worden in de dagelijkse<br />

besluitvorming binnen de sector.”<br />

Bij een stakeholderdialoog over MVO binnen het bedrijf<br />

raakte hij nauwer betrokken bij de visie en missie<br />

van a.s.r. om een duurzame, maatschappelijk nuttige<br />

verzekeraar te zijn. Door groeiende interesse in ethiek<br />

binnen de organisatie gingen Soons en Boudewijn van<br />

Uden (directeur Corporate Communicatie & MVO) in gesprek<br />

om te kijken hoe a.s.r. vanuit ethische theorie kan<br />

worden ondersteund op het gebied van weloverwogen,<br />

maatschappelijk bewuste besluitvorming. Dit heeft er<br />

toe geleid dat Soons o.a. workshops en bijeenkomsten<br />

organiseert en begeleidt waarin hij a.s.r.-collega’s leert<br />

omgaan met ethische dilemma’s die ze in hun dagelijkse<br />

praktijk tegenkomen.<br />

ZOMER 20<strong>19</strong> <strong>NFM</strong> | 37


ETHIEK OP DE WERKVLOER<br />

vanuit de context die het handelen kadert in verschillende<br />

sociale praktijken. Welk samenspel van materialen en competenties<br />

bepaalt daarin de collectieve betekenis en lading?<br />

Zo’n praktijklens kun je op alle georganiseerde menselijke activiteiten<br />

loslaten – zoals bijvoorbeeld het bedrijfsleven, de<br />

politiek, of het gezinsleven – op ieder mogelijk abstractieniveau<br />

(zulke gedachte-experimenten zijn voor mensen vaak<br />

een leuk beginpunt om over hun werk te kunnen filosoferen).<br />

Daarmee krijg je veel beter zicht op de leefwereld en handelingsperspectieven<br />

die men heeft en snap je echt welke keuzes<br />

men kan maken en welke betekenis die hebben in het geheel.<br />

Die sociale praktijken zijn wat mij betreft dan ook het<br />

toegewezen werkterrein van een ethicus.<br />

Pas wanneer je die praktijken begrijpt kun je er met een<br />

ethische bril (of liever meerdere brillen) naar kijken en zoeken<br />

naar morele dimensies van je keuzes en belangen die je<br />

raakt met je handelingen. In een organisatie spelen dagelijks<br />

grotere en kleinere dilemma’s, binnen alle lagen en niveaus<br />

van besluitvorming in het bedrijf. Je kunt in de interpersoonlijke<br />

sfeer tegen vervelend of ongewenst gedrag van collega’s<br />

aanlopen, of organisatorisch constateren dat werkprocessen<br />

of het beleid niet op orde zijn in relatie tot de doelstellingen.<br />

Maar vooral het bewust afwegen van klantbelang in je dagelijkse<br />

bedrijfsvoering is erg belangrijk. Is een financieel product<br />

wel gericht op dat klantbelang? Zou je het je moeder of<br />

beste vriend aanbieden? Waarborg je daarmee de solidariteit<br />

en een gelijkheidsbeginsel ten aanzien van andere klanten?<br />

We laten ons dusdanig leiden door de waan van de dag dat<br />

zelfs aan dit soort voor de hand liggende overwegingen wordt<br />

voorbijgegaan. Neem je vervolgens wel de tijd om hier uitvoerig<br />

op te reflecteren dan ontvouwt zich ineens een groot<br />

krachtenveld van stakeholders met zeer uiteenlopende belangen,<br />

waarbij je er gezamenlijk met collega’s uit moet komen<br />

welke belangen je wilt behartigen en hoe je verliezen voor andere<br />

stakeholders zoveel mogelijk kunt beperken.<br />

BREED EN INCLUSIEF<br />

Toch is het vertalen van ethische theorie naar begrijpelijke<br />

en toegankelijke houvast mogelijk. Maar hoe breng je die<br />

complexe materie terug tot haar functionele essentie voor<br />

de praktijk? Voor mij ligt dat vooral in de fundamentele verschillen<br />

tussen hoe de drie grootste ethische stromingen naar<br />

menselijk handelen kijken. Zo richt de Principe-, Plicht- of Beginselethiek<br />

in de traditie van Kant zich voornamelijk op het<br />

inherent juiste van handelingen zelf, terwijl de Deugd-ethiek<br />

die Aristoteles pionierde de morele ontwikkeling van mensen<br />

centraal stelt en de Gevolgenethiek, gevormd door o.a.<br />

Bentham en Mill, voornamelijk kijkt naar het uiteindelijke<br />

(nuttige) effect van handelingen als uitgangspunt. Door deze<br />

ethische invalshoeken als meerdere lenzen op de morele werkelijkheid<br />

toe te passen bekijk je dilemma’s in een zo breed<br />

mogelijk ethisch speelveld. Daarbij is de kans het grootst dat<br />

je de meeste (relevante) perspectieven en belangen in de situatie<br />

meeweegt in je besluitvorming. Daarvoor moet je wel de<br />

essentie van die theorieën enigszins loslaten en kun je niet altijd<br />

recht doen aan de exacte strekking van dat theoretische<br />

werk. Toch vind ik het vooral noodzakelijk dat men een zo<br />

breed en inclusief mogelijk ethisch perspectief ontwikkelt op<br />

dilemma’s die langskomen op de werkvloer.<br />

HANDVATTEN EN GUIDANCE<br />

Voor toegepaste ethici is dit nu eenmaal de realiteit. Waarom<br />

zou iemand een hele studie ethiek moeten volgen om moreel<br />

te handelen? Je maakt van financiële vakspecialisten met verschillende<br />

taakgebieden en verantwoordelijkheden geen filosofen<br />

of ethici, dat moet je ook niet willen proberen. Je zou je<br />

vanuit interesse altijd kunnen verdiepen in filosofische stof.<br />

Maar het gaat er mij in de basis om dat mensen verschillende<br />

ethische invalshoeken als een arsenaal van nuttige perspectieven<br />

op de morele werkelijkheid leren toe te passen. Als je<br />

daarmee een kritischer, breder en vooral inclusiever perspectief<br />

op het maatschappelijke veld aan belangen kunt stimuleren,<br />

maak je al een enorm verschil in de sector. Door mensen<br />

nuttige tools en handvatten mee te geven, als inspiratie of<br />

raadgevend middel, ontwikkelen ze in de praktijk vervolgens<br />

zelf hun ethisch bewustzijn. Hierdoor leren ze sneller de morele<br />

dimensies van hun handelingen te signaleren en mee te<br />

wegen in de besluitvorming.<br />

Daarom is het enige waar je mijns inziens echt naar kunt<br />

streven als ethicus op de werkvloer dat je mensen helpt om<br />

goede, kritische vragen te stellen over hun dagelijkse keuzes.<br />

En waar mogelijk hun dilemma’s, die toch vaak als zwart-wit<br />

worden ervaren, kunt voorzien van een aantal tinten grijs.<br />

Verder ben ik ervan overtuigd dat de gemoedsrust die men<br />

kan ervaren bij een weloverwogen en verdedigbaar besluit,<br />

waarbij maatschappelijke belangen zoveel mogelijk worden<br />

behartigd, dagelijks veel meer geluk en werkplezier zal opleveren<br />

voor mensen die werken in de financiële sector. n<br />

“JE MAAKT VAN FINANCIËLE<br />

VAKSPECIALISTEN GEEN ETHICI EN DAT<br />

MOET JE OOK NIET WILLEN PROBEREN”<br />

NEW FINANCIAL ACADEMY<br />

Naast zijn werk binnen a.s.r. is Kyon Soons als vakexpert gelieerd<br />

aan de New Financial Academy, een initiatief van de<br />

stichting New Financial Forum. Deze waardengedreven Academy<br />

biedt beslissers in de financiële sector tools en handvatten<br />

voor vaardigheden die passen binnen de 21 ste eeuw.<br />

38 | <strong>NFM</strong> ZOMER 20<strong>19</strong>


ZORG AAN DE BASIS<br />

Emergency Management<br />

of Severe Burns (EMSB)<br />

Omdat de behandeling tijdens het eerste uur van levensbelang is<br />

goed te behandelen. En dit is juist zo belangrijk voor<br />

brandwondenslachtoffers. Daarom wil de Nederlandse<br />

Brandwonden Stichting artsen en verpleegkundigen<br />

van reguliere ziekenhuizen opleiden. Artsen leren van<br />

professionals uit de drie Nederlandse brandwondencentra<br />

hoe zij brandwondenslachtoffers het beste<br />

kunnen behandelen en levens kunnen redden.<br />

Voor brandwondenslachtoffers is het van levensbelang<br />

dat de artsen en verpleegkundigen direct<br />

op de juiste manier behandelen. De beslissingen<br />

die de arts op dit kritieke moment neemt, hebben<br />

cruciale gevolgen. Hoeveel vocht is nodig? Moet<br />

er beademd worden? Moet de patiënt worden<br />

doorverwezen naar een brandwondencentrum?<br />

Deze beslissingen maken het verschil tussen leven<br />

en dood.<br />

Helaas wordt er in medische opleidingen te weinig<br />

aandacht besteed aan de complexe brandwondenzorg.<br />

Daardoor ontbreekt het veel artsen en verpleegkundigen<br />

in reguliere ziekenhuizen aan de juiste<br />

kennis en handvatten om brandwondenslachtoffers<br />

AnsvarIdéa en Turien & Co. Assuradeuren weten als<br />

brandverzekeraars hoeveel impact een brand kan<br />

hebben. Natuurlijk, wij proberen een klant na een<br />

brand zo goed mogelijk te helpen, maar dit komt in de<br />

praktijk toch neer op ontlasten en financieel schadeloos<br />

stellen. Uiteraard is dat belangrijk en fijn om te<br />

mogen doen, maar het valt in het niets met het leed<br />

dat een brand teweeg brengt als er mensen gewond<br />

raken of komen te overlijden. Daarom ondersteunen<br />

wij de Brandwondenstichting en maken het zo samen<br />

met hen mogelijk om 125 artsen en verpleegkundigen<br />

uit reguliere ziekenhuizen op te leiden. Zodat zij, op de<br />

afdeling spoedeisende hulp (SEH) van het ziekenhuis,<br />

echt het verschil kunnen maken!<br />

Nederlandse Brandwonden Stichting:<br />

IBAN: NL78INGB0000202122


ETHIEK OP DE WERKVLOER<br />

Cool Down<br />

the Planet<br />

Een video kanaal met reportages over klimaatverandering<br />

Cool Down the Planet is een website die klaar staat om gevuld te worden met video’s over<br />

de opwarming over de hele wereld. Een eerste verslag uit het Iran van na de overstromingen<br />

is net binnen. Een tweede reportage over compleet drooggevallen watervallen in Cambodja<br />

komt eraan. Tientallen jonge correspondenten en junior reporters over de hele wereld hebben<br />

zich al aangemeld om voor een relatief low budget tarief mee te doen. Nu het geld nog.<br />

TEKST WILLEM VREESWIJK | BEELD COOL DOWN THE PLANET<br />

40 | <strong>NFM</strong> ZOMER 20<strong>19</strong>


ETHIEK OP DE WERKVLOER<br />

Volgens initiatiefnemer en<br />

journalist-filmmaker Roelf<br />

van Til is het verbazingwekkend<br />

dat zo’n wereldwijd videokanaal<br />

er nog niet is, terwijl<br />

er over de meest bizarre zaken<br />

duizelingwekkend veel beeldmateriaal<br />

beschikbaar is. “Het sterke van deze formule<br />

is dat het nu eens niet over opinies<br />

gaat, maar over feiten die met de<br />

camera vastgelegd kunnen worden.<br />

Daarvoor één platform creëren kan een<br />

nieuw krachtig instrument zijn in de<br />

strijd tegen klimaatverandering.”<br />

Volgens Van Til is het is meer dan<br />

ooit nodig om de feiten voor zich te laten<br />

spreken. In veel landen komen partijen<br />

op die zowel klimaatverandering<br />

als de menselijke factor daarin ontkennen.<br />

“Laat jonge mensen op de klassieke<br />

manier met de camera journalistiek bedrijven<br />

en reportages maken die het politieke<br />

debat links en rechts passeren.<br />

Politici zullen vroeg of laat hun houdbaarheidsdatum<br />

wel bereiken, maar de<br />

werkelijkheid van klimaatverandering<br />

gaat gewoon door. Die nieuwe realiteit<br />

gaan we met Cool Down the Planet over<br />

alle continenten vastleggen”.<br />

Met steun van TU Delft is Cool<br />

Down the Planet opgezet, maar nu is<br />

het tijd om support te vinden bij nieuwe<br />

investeerders en partners die zich<br />

met dit internationale initiatief willen<br />

verenigen. Dankzij de één op één koppeling<br />

van problemen aan oplossingen<br />

moet er toch een optimistisch signaal<br />

uitgaan van deze formule. “Daarom<br />

hoop ik echt dat sponsors en investeerders<br />

zich met ons willen verbinden, zodat<br />

we straks wekelijks of misschien<br />

wel dagelijks reportages kunnen neerzetten.<br />

Met een ton kunnen we al meer<br />

dan honderd video’s realiseren.” n<br />

ROELF VAN TIL:<br />

"EINDELIJK GAAT HET<br />

EENS NIET OVER OPINIES<br />

MAAR OVER FEITEN."<br />

COOL IT DOWN<br />

Een gelijknamige stichting Cool<br />

Down the Planet is opgericht. Inmiddels<br />

is een crowdfunding campagne<br />

gestart via Indiegogo, maar<br />

belangstellenden kunnen zich ook<br />

direct aanmelden via de site www.<br />

cooldowntheplanet.com of bellen<br />

met Roelf van Til 06-42297246.<br />

ZOMER 20<strong>19</strong> <strong>NFM</strong> | 41


ETHIEK OP DE WERKVLOER<br />

FEMKE DE JONG-STRUIKSMA:<br />

“WIE DURFT?”<br />

42 | <strong>NFM</strong> ZOMER 20<strong>19</strong>


ETHIEK OP DE WERKVLOER<br />

– e s s a y –<br />

Een oosterse kijk<br />

op een westers<br />

probleem<br />

Ethiek – goed of fout – krijg je toch van huis uit mee? Hoe kan het dan toch<br />

dat het ethisch vermogen in de financiële sector zo slecht ontwikkeld is?<br />

Femke de Jong-Struiksma, voorheen advocaat in de financiële sector, vroeg<br />

het zich af en ging voor het New Financial Magazine op onderzoek uit.<br />

TEKST FEMKE DE JONG-STRUIKSMA | BEELD GERJOLA JOAN VOORTMAN EN WILKO DE JONG<br />

Op een doordeweekse avond in 2015 leid ik als voorzitter<br />

van de landelijke Federatie van Assurantieclubs<br />

een debat voor financiële dienstverleners in<br />

Maastricht. We praten over de bankierseed, die kort<br />

daarvoor wettelijk verplicht is gesteld. De eed ligt op<br />

dat moment bijzonder gevoelig. De sector voelt zich betutteld<br />

en in de hoek gezet. Ik trap met gestrekt been af: “Handen<br />

omhoog! Wie heeft er wel eens een woekerpolis verkocht?”<br />

Er valt een ongemakkelijke stilte. Logisch: in deze zaal heeft<br />

vrijwel iedereen wel eens een woekerpolis verkocht. “Kom op<br />

mensen, we zijn onder elkaar”, dring ik lachend aan. “Er zijn<br />

er 7 miljoen verkocht. Iémand heeft het gedaan…”<br />

Een paar mensen steken weifelend hun hand op. Ik dank<br />

ze voor hun eerlijkheid. Daarna behandelen we een aantal ludieke<br />

stellingen, bedoeld om mensen spelenderwijs te laten<br />

ervaren hoe je een ethisch dilemma moet aanvliegen.<br />

In totaal heeft de Federatie een stuk of tien van dit soort<br />

avonden georganiseerd. Voor veel mensen was het de eerste<br />

keer dat ze kritisch nadachten over de ethische aspecten van<br />

hun beroep. Het was voor velen ook de eerste keer dat ze beseften<br />

dat ze onderdeel uitmaken van een systeem dat meer<br />

omvat dan wat zich binnen de eigen taakomschrijving of binnen<br />

de muren van het eigen kantoor afspeelt. Hoe is dat mogelijk?<br />

Ethiek – goed en fout - krijg je toch van huis uit mee?<br />

Hoe kan het dan dat het ethisch vermogen in deze sector zo<br />

slecht ontwikkeld is?<br />

GOED EN SLECHT<br />

In het Westen zijn we geconditioneerd om de wereld in termen<br />

van ‘goed’ en ‘slecht’ in te delen. Het is een simplistische<br />

manier van denken die sterk beïnvloed is door de ongelukkige<br />

wijze waarop het Christelijk geloof eeuwenlang aan ‘het<br />

volk’ is uitgelegd. God zegt: “Doe dit, dat is goed en dan ga je<br />

naar de hemel. Doe dit niet, dat is slecht. Doe je het toch, dan<br />

ben jij slecht.”<br />

De vereenzelviging van identiteit en gedrag en – in het<br />

verlengde daarvan – de angst en schaamte die we ervaren als<br />

we ‘slechte’ dingen doen zit diep verankerd in ons denken.<br />

ZOMER 20<strong>19</strong> <strong>NFM</strong> | 43


ETHIEK OP DE WERKVLOER<br />

Dit staat een constructieve zelfreflectie in de weg en vormt<br />

een belangrijke reden waarom ethische hervorming zo moeizaam<br />

tot stand komt.<br />

Jarenlang was ik advocaat in deze sector en sprak doorlopend<br />

met bestuurders op alle niveaus: onethisch gedrag is<br />

zelden intentioneel. In de meeste gevallen is onethisch gedrag<br />

simpelweg het resultaat van een gebrek aan adequaat<br />

inzicht. Men heeft niet door dat men onethisch bezig is. Of<br />

dat de collega dat is. Dat is belangrijk om te constateren omdat<br />

het zich niet met (nog meer) regelgeving laat oplossen.<br />

Ethisch denken is een intellectuele en emotionele exercitie<br />

die tijd en inspanning vergt. Daar begint ons brein liever<br />

niet aan, zeker niet als het onder zware druk van deadlines,<br />

performance indicators of de aankomende ontslagronde staat.<br />

De wetenschappelijke onderbouwing daarvoor werd geleverd<br />

door Nobelprijs winnaar Daniel Khaneman, die in zijn boek<br />

Thinking Fast and Slow, op basis van vijftig jaar onderzoek uiteenzet<br />

waarom ons brein maar in beperkte mate bereid en in<br />

staat is om zware, intellectuele arbeid te verrichten.<br />

Dat is ook logisch. Een mens zoekt houvast: heldere kaders<br />

bieden een schijn van zekerheid. Binnen die kaders kiest<br />

men vervolgens het pad dat het gemakkelijkst in zijn emotionele<br />

behoefte voorziet. Of dat nu honger, aandacht of de wens<br />

is om je financiële targets te halen.<br />

ZELFBEELD<br />

Onethisch gedrag is te corrigeren, mits de persoon bereid en<br />

in staat is om voldoende onderscheid te maken tussen zijn<br />

gedrag en zijn zelfbeeld. Geen sine cure, zeker niet als dit zelfbeeld<br />

onder druk staat.<br />

Een onvoldoende helder of wankel zelfbeeld kan ertoe leiden<br />

dat iemand – bewust of onbewust – keuzes maakt die primair<br />

door angst zijn ingegeven. Een negatief zelfbeeld kan<br />

leiden tot misplaatst rechtvaardigingsgedrag. De persoon<br />

denkt dan: ‘Tja, ik heb het weer gedaan. Ik ben nu eenmaal<br />

lui, zwak, etc.’ Als het zelfbeeld daarentegen te sterk is verankerd<br />

in een zelfverkozen identiteit of (geloofs)overtuiging,<br />

ontstaat een hardnekkiger probleem.<br />

Neem als voorbeeld de Cinjee-affaire (2008). Bestuurders<br />

en werknemers hadden zelf niet door dat het niet klopte.<br />

“Wij zijn allemaal van de kerk en dienen God. Hoe kunnen<br />

“ETHIEK OP DE WERKVLOER BEGINT ERMEE<br />

DAT IEDEREEN BINNEN EEN ORGANISATIE<br />

ZICH IN VOLDOENDE MATE BEWUST IS VAN<br />

DE EIGEN POSITIE BINNEN HET GEHEEL”<br />

we dan met iets slechts bezig zijn? Dat bestáát niet!” Die overtuiging<br />

werd publiekelijk verkondigd aan iedere journalist<br />

die bereid was ernaar te luisteren. Ook door gedupeerden, die<br />

veelal uit dezelfde kerkgemeenschap kwamen.<br />

In Yoga en het Boeddhisme staat dit fenomeen bekend<br />

als spiritual bypass, een gebrek aan inzicht dat kan ontstaan<br />

als iemand zijn identiteit volledig aan een bepaalde (geloofs)<br />

overtuiging ontleend. Om dat zelfbeeld in stand te houden<br />

moet alles wat de persoon vervolgens leest, denkt of doet ergens<br />

binnen die (geloofs)overtuiging passen. Strookt de overtuiging<br />

niet langer met de realiteit? Dan wordt de realiteit genegeerd<br />

of met allerhande kunstgrepen aangepast om maar<br />

niet onder ogen te hoeven zien dat de onderliggende overtuiging<br />

– en dus het zelfbeeld – niet (meer) klopt. Dit fenomeen<br />

doet zich niet alleen in spirituele of religieuze kringen voor,<br />

een vergelijkbare ontwikkeling zien we op dit moment bij discussies<br />

over vaccinatie, ‘gezonde’ voeding of Trump.<br />

Wat nu als een bestuurder er hartgrondig van overtuigd<br />

is dat hij – als mens – integer is? Is hij dan nog voldoende in<br />

staat om onderscheid te maken tussen zijn zelfverkozen identiteit<br />

en zijn gedrag? “Zolang mijn intenties zuiver zijn, zijn<br />

mijn handelingen dat ook”, verklaarde een oud-topman van<br />

een internationale bank mij ooit. Ik moest urenlang op hem<br />

inpraten en met een strafrechtelijke aangifte dreigen voordat<br />

ik hem die misvatting uit het hoofd had gepraat!<br />

ETHIEK<br />

Op het moment dat we met ethiek aan de slag gaan is er geen<br />

ruimte meer voor goed of fout. Ethiek is niet gebaseerd op<br />

hard-and-fast rules, maar op uitgangspunten en afwegingen.<br />

Het zijn dus geen regels maar tools, die een kader schetsen.<br />

Binnen dat kader is het aan het individu om een weloverwogen<br />

keuze te maken.<br />

De ethische keuze is de keuze die – binnen die gegeven<br />

omstandigheden – het meest dienstbaar is aan mens, milieu<br />

en maatschappij. Het vermogen om ethisch te handelen vergt<br />

daarmee niet alleen diepgaand inzicht in alle facetten van<br />

de situatie, maar ook kritisch denkvermogen, emotionele en<br />

mentale beheersing, compassie, communicatieve vaardigheden<br />

en constructieve (zelf-)reflectie.<br />

Het ethisch vermogen is aangeboren, de benodigde vaardigheden<br />

zijn dat niet. Deze moeten worden ontwikkeld, geoefend<br />

en onderhouden. Aldus de Boeddha, maar ook klassieke<br />

Oosterse filosofen als Confucius en Mencius.<br />

Voor dat het zover is, moeten we eerst uit de ‘goed-of-fout’<br />

sfeer. Het Oosten biedt een bruikbaar alternatief.<br />

YIN EN YANG<br />

In traditionele, Oosterse denksystemen wordt de wereld niet<br />

opgedeeld in ‘goed’ en ‘fout’. Klassieke teksten, zoals de Yoga<br />

Sutra’s van Patanjali (2500 v.Chr.) of Bhagavad Gita, hanteren<br />

als uitgangspunt dat alles wat zich in de natuur manifesteert<br />

duaal van aard is: yin en yang.<br />

44 | <strong>NFM</strong> ZOMER 20<strong>19</strong>


ETHIEK OP DE WERKVLOER<br />

Voorjaar in Texas. Femke en Klaas tussen de ‘blue bonnets’ bij Chapel<br />

Hill.<br />

Mensen, dieren, natuurlijke processen: alles maakt deel uit<br />

van een buitengewoon complex systeem dat volledig is gebaseerd<br />

op wederzijdse afhankelijkheid. Binnen dat systeem zet<br />

elke vorm van handelen of nalaten een keten van aaneengeschakelde<br />

effecten in werking.<br />

Of dat een positief of negatief effect is, is steeds afhankelijk<br />

van context en interpretatie. Yin en Yang zijn communicerende<br />

vaten die continu met elkaar in wisselwerking zijn,<br />

op zoek naar een dynamisch equilibrium. De kunst is om die<br />

processen te observeren zonder daar direct een waardeoordeel<br />

aan te verbinden. Het is niet ‘goed’ of ‘slecht’; het ‘is’.<br />

Punt. Van daaruit praten we verder.<br />

Het voorgaande klinkt abstract, maar bij een goede yogaof<br />

meditatie-instructie wordt dat heel snel, heel tastbaar. Op<br />

de mat ervaar je tot in het kleinste detail dat lichaam, adem<br />

en geest een symbiotisch systeem vormen dat continu verandert.<br />

Dat inzicht neem je mee als je van de mat afstapt, de wereld<br />

in. Het vormt de voedingsbodem voor verdere, mentale<br />

en emotionele ontwikkeling.<br />

TERUG NAAR DE FINANCIËLE SECTOR<br />

Het idee dat de wereld een complex systeem is dat volledig is<br />

gebaseerd op wederzijdse afhankelijkheid laat zich eenvoudig<br />

vertalen naar de financiële sector. Het skelet van dit systeem<br />

is een serie internationale systeembanken, die elkaar<br />

simultaan in stand houden en beconcurreren: yin en yang.<br />

Een individuele bank of verzekeraar kan ook op deze manier<br />

worden beschouwd. Alles is met elkaar verbonden: de organisatie<br />

werkt pas optimaal als alle componenten – mensen,<br />

dossiers, diensten, communicatie – voldoende op elkaar en<br />

op hun buitenwereld zijn afgestemd. In de praktijk is dat zelden<br />

het geval. Zo kunnen marketeers jarenlang in campagnes<br />

beweren dat Rabobank een integere boerenbank is. Maar als<br />

de ‘Libor-afdeling ondertussen met rentestanden sjoemelt,<br />

dan gaat dat vroeg of laat mis. Ethiek op de werkvloer begint<br />

er dan ook mee dat iedereen die bij de organisatie werkt zich<br />

in voldoende mate bewust is van de eigen positie binnen het<br />

grotere geheel.<br />

ZOMER 20<strong>19</strong> <strong>NFM</strong> | 45


ETHIEK OP DE WERKVLOER<br />

Dat bewustzijn is niet louter rationeel, maar vereist een gevoelsconnectie:<br />

heart-mind. Vergelijk het met een roker. Die<br />

weet dat niet-roken beter voor hem is; de intrinsieke motivatie<br />

om ermee te stoppen, ontstaat echter pas op het moment<br />

dat hij die kennis op een emotioneel niveau internaliseert.<br />

De idee van een verenigd heart-mind loopt als een rode<br />

draad door klassieke, oosterse denksystemen: Patanjali, het<br />

Achtvoudige Pad van de Boeddha (600 v.Chr), Confucius (500<br />

v.Chr.) en Mencius (300 v.Chr). In boardrooms is die gevoelsconnectie<br />

vaak afwezig. Een recent voorbeeld is de salarisdiscussie<br />

rondom Ralph Hamers (ING). De betrokken decisionmakers<br />

werden volkomen verrast door de maatschappelijke<br />

backlash die het gewraakte salarisvoorstel veroorzaakte: het<br />

daaropvolgende gestuntel getuigde van een totale, emotionele<br />

disconnect tussen de betrokken personen, het individuele<br />

besluit en de bredere, maatschappelijke context waarbinnen<br />

dit alles tot stand kwam.<br />

Hoe doorbreek je dat? De Boeddha geeft raad.<br />

“IN DE MEESTE GEVALLEN IS ONETHISCH<br />

GEDRAG SIMPELWEG HET RESULTAAT VAN EEN<br />

GEBREK AAN INZICHT DAT ZICH NIET MET NOG<br />

MEER REGELGEVING LAAT OPLOSSEN”<br />

Femke de Jong-Struiksma<br />

Femke de Jong–Struiksma (39) was jarenlang advocaat<br />

voor de verzekeringssector, voorzitter van de landelijke<br />

Federatie van Assurantieclubs, lid van de Raad van Toezicht<br />

van het New Financial Forum en een veelgevraagd<br />

spreker, docent en columnist.<br />

Sinds 2010 houdt Femke zich bezig met meditatie,<br />

yoga en Boeddhisme. Ze volgde meerdere opleidingen en<br />

was bestuurslid van Boeddhistisch Centrum Haaglanden.<br />

Per 1 januari 2016 nam ze onverwachts afscheid van<br />

de sector in verband met een IVF-traject. Kort daarop verhuisde<br />

ze met man Wilko (41) naar Houston (USA). Daar<br />

werd ze mama van Klaas (1) en liet ze zich formeel omscholen<br />

tot internationaal gecertificeerd yoga- en meditatiedocent.<br />

In haar werk zoekt Femke manieren om klassieke,<br />

Oosterse denkbeelden te vertalen naar een moderne,<br />

Westerse context. Ze kiest daarbij voor een seculiere, academische<br />

benadering. Verder schrijft ze voor diverse media.<br />

Voor het New Financial Magazine schrijft ze de komende<br />

edities essays waarin ze sectorale thema’s vanuit<br />

een klassiek, Oosters perspectief belicht.<br />

Meer lezen: zie www.femkology.com.<br />

MINDFULNESS<br />

In het Boeddhisme wordt sati, of mindfulness, als deel van<br />

de oplossing geboden. In het Westen wordt mindfulness vaak<br />

vereenzelvigd met ontspanning of concentratietraining. Dit<br />

zijn aspecten van mindfulness, maar dit kan niet los worden<br />

gezien van andere mentale functies, zoals compassie, emotional<br />

regulation en de ethische context waarbinnen dit antieke<br />

denksysteem is ontwikkeld.<br />

Mindfulness is niet een methode, maar een kwaliteit die<br />

je in staat stelt om vanuit rust en compassie een weloverwogen<br />

keuze te maken. Om sati te ontwikkelen is dus aanzienlijk<br />

meer nodig dan ‘aandacht’ voor het ‘hier en nu’. Het gaat<br />

niet over aandacht maar over situationeel, ethisch inzicht.<br />

Dat inzicht komt op rationeel en emotioneel niveau tot stand<br />

en staat los van het zelfbeeld dat we onszelf hebben toegeëigend.<br />

Zo kom je sneller tot kwalitatief betere beslissingen en<br />

ben je beter in staat om onderweg bij te sturen. Dat is geen garantie<br />

voor succes, maar het is uiteindelijk wel de beste kans<br />

die we hebben om ethisch raak te schieten, aldus de Boeddha.<br />

De vaardigheden die nodig zijn om situationeel, ethisch<br />

inzicht te cultiveren zijn aan te leren. Ons schoolsysteem is<br />

daar niet goed op ingericht. In het westen is ethiek veelal beperkt<br />

tot een paar theoretische vakken, die bij een select aantal<br />

academische opleidingen – zoals rechten – worden onderwezen.<br />

In managementopleidingen – zoals Value Based Leadership<br />

– is hier steeds meer aandacht voor, maar ook hier blijft<br />

ethiek vaak beperkt tot een rationele exercitie. De bijbehorende<br />

(gevoels-)ontwikkeling ontbreekt, waardoor er vervolgens<br />

in de praktijk onvoldoende van terecht komt.<br />

Mn2Om die reden pleit de Dalai Lama ervoor om – vanaf<br />

de kleuterschool – seculier, ethisch onderwijs in te voeren. In<br />

zijn boek Vrijheid van religie – Een pleidooi voor vrede, compassie en<br />

welzijn (2013) zet hij een seculier, ethisch systeem uiteen dat<br />

gebaseerd is op twee fundamentele pijlers. De eerste pijler is<br />

het besef van een gemeenschappelijke menselijkheid en onze<br />

gedeelde aspiratie voor geluk en het vermijden van pijn. De<br />

tweede pijler is interdependentie als menselijke realiteit. De<br />

rationele en emotionele realisatie van deze uitgangspunten<br />

vormen de vruchtbare basis voor verdere ethische vorming.<br />

Het ontwikkelen van mindfulness staat daarbij centraal.<br />

SOELAAS OP DE WERKVLOER?<br />

Ja en nee. Zowel Boeddha als Mencius zouden ervoor pleiten<br />

dat ethische vorming in een corporate setting vooral zin heeft<br />

als het volledig wordt geïntegreerd in de bedrijfscultuur, zodat<br />

er omstandigheden worden gecreëerd die dienstbaar zijn<br />

aan het ontwikkelen van de benodigde mentale en emotionele<br />

capaciteiten. Dat vraagt moed, tijd en commitment, maar is<br />

nodig om ‘het systeem’ duurzaam te evolueren. Wie durft? n<br />

46 | <strong>NFM</strong> ZOMER 20<strong>19</strong>


ETHIEK OP DE WERKVLOER<br />

Scale of Significance<br />

Thermometer van<br />

de nieuwe economie<br />

Zo’n veertig financieel dienstverleners waren aanwezig op een bijeenkomst van de stichting New<br />

Financial Forum die in het teken stond van de Scale of Significance. Deze Schaal van Betekenis<br />

is een idee van Erik Friedeberg, eigenaar van Manifesto, een accountant die het over een andere<br />

boeg heeft gegooid: mensen eerst, dan cijfers. Friedeberg riep de financiële sector op aan te<br />

haken in de zoektocht naar nieuwe instrumenten die het succes van ondernemingen meten.<br />

TEKST WILLEM VREESWIJK | BEELD KEES RIJKEN<br />

Friedeberg: “Geld is overheersend<br />

geworden. Ons hele leven<br />

is geëconomiseerd. We zijn geen<br />

mensen meer maar consumenten,<br />

werknemers of ondernemers<br />

geworden. Tegelijk zijn de dingen<br />

die echt waardevol voor ons zijn, waar<br />

we blij en gelukkig van worden, die zin<br />

aan ons leven geven niet in geld uit te<br />

drukken. Dat was voor ons de reden<br />

om de Scale of Significance te starten.<br />

Een beweging die pleit voor het hanteren<br />

van andere waarden bij belangrijke<br />

beslissingen. Maar ook een instrument<br />

dat betekenisvolle bedrijven gaat waarderen<br />

op hun intrinsieke waarden. En<br />

waar geld nog slechts een middel is om<br />

deze waarden te vergaren.”<br />

Het idee van Friedeberg wordt<br />

steeds breder gedragen. In december<br />

vorig jaar werd er al een Creathon georganiseerd<br />

met meer dan 200 mensen.<br />

Een kernteam van specialisten uit<br />

uiteenlopende disciplines voert vele<br />

gesprekken en is bezig de verschillende<br />

waarden in kaart te brengen en inzichtelijk<br />

te maken. Ook internationaal<br />

slaat het idee aan. Onder meer Kate Raworth<br />

(Donut Economie) heeft zich gecommitteerd<br />

om deze schaal internationaal<br />

op de agenda te zetten. In tal van<br />

landen wordt er sowieso al gewerkt om<br />

nieuwe modellen te bedenken die niet<br />

de financiële waarden van bedrijven inzichtelijk<br />

maken, maar ook maatschappelijke<br />

waarden, zoals duurzaamheid,<br />

maatschappelijke relevantie.<br />

“EEN INSTRUMENT DAT BE-<br />

TEKENISVOLLE BEDRIJVEN<br />

GAAT WAARDEREN OP HUN<br />

INTRINSIEKE WAARDEN”<br />

Volgens de denkers en doeners rondom<br />

de Schaal van Betekenis kan juist de<br />

financiële sector een cruciale rol spelen<br />

in de grote transitie die gaande is<br />

en zich verder transformeert van een<br />

sector die als het minst betrouwbaar<br />

wordt gezien (na politici) naar koploper<br />

van veranderingen. “En de eerste<br />

tekenen zijn er. BlackRock eist nu<br />

dat alle bedrijven waarin zij investeert<br />

maatschappelijk ondernemen, pensioenfondsen<br />

stoten massaal investeringen<br />

in de fossiele industrie af. Geweldig<br />

in dit licht is dat ASR zich bij de Scale<br />

of Significance heeft aangesloten. Ook<br />

met andere vooraanstaande investeerders,<br />

banken, verzekeringsmaatschappijen<br />

en accountantsorganisaties zijn<br />

wij inmiddels in gesprek.”<br />

TREND<br />

Waarom is een Schaal van Betekenis nu<br />

zo nodig? De trend is onmiskenbaar:<br />

de me-economy verschuift langzaam<br />

maar zeker naar een we-economy. Na-<br />

48 | <strong>NFM</strong> ZOMER 20<strong>19</strong>


ETHIEK OP DE WERKVLOER<br />

SCHAAL VAN BETEKENIS<br />

Tal van vrijwilligers dragen bij om de<br />

Schaal van Betekenis verder vorm en<br />

inhoud te geven. De beweging zoekt<br />

mensen die meedenken en doen om<br />

een thermometer voor de nieuwe<br />

economie verder te ontwikkelen, die<br />

het gedachtegoed kunnen verspreiden,<br />

die in de organisatie een rol willen<br />

spelen. Tevens is de Schaal van<br />

Betekenis op zoek naar donateurs zodat<br />

de beweging snel op kan schalen.<br />

Zie: schaalvanbetekenis.org/<br />

ERIK FRIEDEBERG:<br />

“MENSEN EERST,<br />

DAN CIJFERS.”<br />

tuurlijk zijn ook heel veel mensen angstig<br />

om de verworvenheden uit het verleden<br />

kwijt te raken en is er angst voor<br />

een onzekere toekomst. Tegelijkertijd<br />

staan ook steeds meer mensen op om<br />

die onzekere toekomst, met tal van<br />

nieuwe uitdagingen, vorm te geven.<br />

Hun droom is niet om alleen maar rijk<br />

te worden, maar willen van betekenis<br />

zijn. Zij zien welvaart (zakelijk), welbevinden<br />

(persoonlijk) en welzijn (maatschappelijk)<br />

als een geheel en acteren<br />

ook vanuit dat het geheel.<br />

Jarenlang waren de financiële resultaten<br />

van bedrijven heilig. De groei kon<br />

niet op. De crisis maakte duidelijk dat<br />

eeuwige groei niet bestaat. Toch meten<br />

we het succes van onderneming, ruim<br />

tien jaar na de crisis, nog altijd in financiële<br />

resultaten alleen. En dat vinden<br />

steeds meer mensen vreemd. Mensen<br />

worden bewuster waar we nu staan.<br />

Uiteraard gaat er veel goed. In 1820 leefde<br />

84 procent van de wereldbevolking<br />

in extreme armoede, in <strong>19</strong>80 was dat<br />

52 procent en nu nog maar 10 procent.<br />

Een kind dat in <strong>19</strong>52 werd geboren had<br />

een gemiddelde levensverwachting van<br />

48 jaar, nu is dat 71 jaar. Sinds <strong>19</strong>90 kregen<br />

meer dan twee miljard mensen de<br />

beschikking over drinkwater en sanitaire<br />

voorzieningen.<br />

Dus wat zeur je nou? Ook al gaat<br />

het op deze aspecten beter, toch is er<br />

nog veel te doen. Zo sterven elk jaar<br />

miljoenen kinderen jonger dan vijf jaar<br />

aan eenvoudig te genezen aandoeningen,<br />

moeten ruim twee miljard mensen<br />

rondkomen van minder dan drie<br />

dollar per dag en bezit één procent van<br />

de mensheid meer dan de overige 99<br />

procent bij elkaar.Met slechts drie procent<br />

van de voedselproductie kunnen<br />

honderden miljoenen mensen worden<br />

gevoed en dat terwijl 30 tot 50 procent<br />

van de mondiale voedselproductie verloren<br />

gaat in mondiale aanvoerketens<br />

of in vuilnisbakken worden gekieperd.<br />

Tegelijkertijd is de invloed van mens<br />

op onze planeet nog nooit zo groot geweest.<br />

De Noordpool is in twintig jaar<br />

verdwenen, met alle gevolgen van dien.<br />

Die Noordpool is de airco van de wereld.<br />

Als de airco kapot is, wordt het heter<br />

op aarde, worden er meer gebieden<br />

onbewoonbaar, worden stormen heviger<br />

en zal het aantal klimaatvluchtelingen<br />

fors toenemen.<br />

Er is geen Planeet B. Als wij de natuur<br />

vernietigen, vernietigen wij onszelf.<br />

Met deze wetenschap moeten wij<br />

iets. Ieder op zijn eigen manier. Elk bedrijf<br />

naar eigen kunnen. Juist bedrijven<br />

zijn de schakel in echte verandering.<br />

Zij beschikken over menskracht,<br />

kennis, distributiemogelijkheden, kapitaal,<br />

organisatiekracht, ondernemerschap,<br />

etc. Gelukkig zijn er steeds meer<br />

bedrijven die zich wel inzetten om een<br />

verschil te maken. En mag er dan geen<br />

geld meer worden verdiend? Integendeel.<br />

Geld moet worden verdiend. Zonder<br />

financiële duurzaamheid kun je de<br />

grote problemen in deze wereld niet<br />

duurzaam aanpakken. n<br />

ZOMER 20<strong>19</strong> <strong>NFM</strong> | 49


AMBASSADEURS<br />

Ambassadeurs over waarde(n) van de financiële sector<br />

Win-win<br />

voor iedereen<br />

TEKST WENDY BROEK<br />

Het New Financial Magazine<br />

stelt in iedere editie een Ambassadeur<br />

een aantal vragen over de<br />

waarde(n) van de financiële sector.<br />

Wat gaat goed, wat kan beter<br />

en hoe verhogen we de nietfinanciële<br />

waarde van de sector?<br />

Ditmaal Ambassadeur Wendy<br />

Broek, die op persoonlijke titel<br />

meewerkt aan deze rubriek.<br />

Hoe ziet de dienstverlening in de financiële<br />

dienstverlening er idealiter uit?<br />

Volstaat aanpassing van het bestaande<br />

model of zullen er nieuwe modellen<br />

moeten worden ontwikkeld?<br />

Het bestaande model is toe aan vernieuwing.<br />

Steeds meer mensen zullen het<br />

gedrag en investeringsbeleid van een leverancier<br />

mee gaan wegen in hun keuze<br />

voor een product. Concurrerende<br />

producten in de financiële wereld verschillen<br />

niet zo veel van elkaar, meestal<br />

zit het verschil in een paar details. De<br />

circulaire economie zou bijvoorbeeld<br />

meegenomen kunnen worden in het<br />

investeringsbeleid. Goed voor mens en<br />

planeet en een financiële dienstverlener<br />

kan zich ook nog eens positief onderscheiden.<br />

Win-win voor iedereen.<br />

Wat zouden de kernwaarden zijn van<br />

een aangepast of nieuw model? Zien<br />

we ze voldoende terug in de sector? En<br />

welke stappen zijn eventueel nodig om<br />

deze kernwaarden beter te verankeren?<br />

Het verschil kan gemaakt worden met<br />

hoe het bedrijf ‘scoort’ op onderdelen<br />

zoals maatschappelijke betrokkenheid,<br />

eerlijkheid, transparantie, bonussen,<br />

milieu, lokale betrokkenheid, CO 2<br />

voetafdruk, impact op biodiversiteit en<br />

ethische investeringen (wapens, mensenrechten).<br />

Wat nu wordt gedaan is een kwalitatief<br />

hoogstaand product leveren om<br />

geld te verdienen. Geld is hierbij een<br />

doel. Geld zou geen doel meer moeten<br />

“GELD ZOU GEEN DOEL<br />

MEER MOETEN ZIJN,<br />

MAAR EEN MIDDEL OM<br />

EEN POSITIEVE BIJDRAGE<br />

TE LEVEREN AAN DE<br />

SAMENLEVING”<br />

zijn, maar een middel om maatschappelijk<br />

betrokken te zijn en een positieve<br />

bijdrage te leveren aan de samenleving.<br />

De reputatie van de financiële sector is<br />

nog altijd niet best. Welke boodschap<br />

zou je de sector willen meegeven om de<br />

reputatie te verbeteren? In hoeverre is<br />

het belangrijk dat de focus nog meer<br />

komt te liggen op waarden voor mens<br />

en samenleving in plaats van financiële<br />

waarde voor het bedrijf?<br />

De reputatie van de financiële sector<br />

kan verbeterd worden door eerlijkheid<br />

en transparantie. Luister naar de behoeften<br />

van de consument. Meer consumenten<br />

zullen kiezen voor een leverancier<br />

die een grotere bijdrage levert<br />

aan de samenleving waardoor dit automatisch<br />

ten goede komt aan de waarde<br />

van het bedrijf.<br />

Wat is het belang van ethiek in de financiële<br />

sector en waar liggen de uitdagingen<br />

voor de sector?<br />

Ethiek is zeer belangrijk binnen de financiële<br />

sector. De consument moet<br />

erop kunnen vertrouwen dat er met<br />

zorg, eerlijkheid en transparantie<br />

wordt gehandeld. Gezien het feit dat<br />

geld een middel gaat worden, niet een<br />

doel, zal het makkelijker zijn om af te<br />

zien van investeringen die niet in lijn<br />

liggen met de nieuwe kernwaarden.<br />

50 | <strong>NFM</strong> ZOMER 20<strong>19</strong>


AMBASSADEURS<br />

Kun je drie algemene voorbeelden noemen<br />

waar de sector zich bewuster van<br />

zou mogen worden als het om ethiek<br />

gaat.<br />

Privacy, klimaat en investeringen.<br />

Een richting die door steeds meer mensen<br />

en bedrijven wordt omarmd, is de<br />

betekeniseconomie. Kort gezegd houdt<br />

de betekeniseconomie in dat bedrijven<br />

niet langer primair sturen op winst,<br />

maar dat bedrijven ondernemen ten<br />

bate van de kwaliteit van leven op aarde<br />

en niet ten koste daarvan. In hoeverre<br />

onderschrijf je dit en welke mogelijkheden<br />

zie je voor de financiële<br />

sector om hier (meer) invulling aan te<br />

geven?<br />

Dat ik hier een voorstander van ben,<br />

zal duidelijk geworden zijn uit mijn<br />

voorgaande antwoorden. We zitten als<br />

samenleving op de rand van een belangrijke<br />

verandering, wij moeten voor<br />

onszelf en de generaties na ons een gezonde<br />

wereld achterlaten. Als wij niets<br />

veranderen aan ons huidige gedrag en<br />

gedachtengoed dan zal onze invloed<br />

als mens te klein worden om een leefbare<br />

planeet te behouden. De impact<br />

van ons consumeergedrag en de roofbouw<br />

op de natuurlijke bronnen hebben<br />

grote negatieve consequenties met<br />

zich meegebracht. Paar willekeurige<br />

voorbeelden: als de mens niet ingrijpt,<br />

zal het ijs van de Noordpool in een<br />

paar jaar zijn gesmolten. Dat zal mijn<br />

generatie nog meemaken. Dit betekent<br />

dat de wereld geen natuurlijke airco<br />

meer heeft en dat daardoor de temperatuur<br />

verder stijgt, de aarde opwarmt,<br />

stormen heviger worden, meer gebieden<br />

op aarde onleefbaar worden en<br />

nieuwe vluchtelingenstromen op gang<br />

komen. De klimaatverandering heeft<br />

ook grote financiële consequenties. De<br />

schadelast zal namelijk enorm toenemen,<br />

ook in Nederland, met alle gevolgen<br />

van dien. Ook zien we dat de kloof<br />

tussen arm en rijk alleen maar verder<br />

toeneemt als we niets veranderen. Het<br />

is vreemd om te constateren dat dertig<br />

tot vijftig procent van al het voedsel<br />

wereldwijd verloren gaat in de voedsel-<br />

Wendy Broek<br />

WENDY BROEK:<br />

“BESTAANDE MODEL TOE<br />

AAN VERNIEUWING.”<br />

Wendy Broek (32) is moeder van een dochter van twee jaar. Ze is sinds 2007 actief<br />

in de financiële sector. Ze begon als medewerker voor het converteren van<br />

verzekeringsadministraties en nu geeft e leiding aan een ICT-afdeling bij een<br />

serviceprovider en verzekeringsadvieskantoor. Ze is tevens Ambassadeur van het<br />

New Financial Forum.<br />

Naast haar inzet in de financiële sector heeft ze in haar vrije tijd haar passie<br />

voor duurzaamheid, onafhankelijkheid en toekomstgericht denken uitgedrukt<br />

in de bouw van een zelfvoorzienende energie-neutrale woning waarbij ‘de koelkast’<br />

de tuin is en gas geen rol meer speelt. Tevens is ze in de lokale gemeenschap<br />

betrokken bij De Groene Oase (www.degroeneoase.eu), een voedselbos van<br />

5 hectare, volledig gerund door vrijwilligers. “Hiermee hebben we een groenere<br />

en duurzamere toekomst voor ogen voor de generaties na ons. Overigens gaat<br />

het mij juist niet om eventuele persoonlijke succesverhalen, wel om het feit dat<br />

we samen verder moeten om een leefbare wereld te creëren. Tot slot kom ik af<br />

en toe tot uitdrukking in een schilderij. Kortom: Eigenzinnig en een gewoondoen-mentaliteit.”<br />

ZOMER 20<strong>19</strong> <strong>NFM</strong> | 51


AMBASSADEURS<br />

meer plastic in de oceanen dan vis.<br />

Overal staat de biodiversiteit onder hevige<br />

druk.<br />

Ook dicht bij huis: het aantal wilde<br />

bloemen is drastisch verminderd<br />

en het aantal insecten in Nederland<br />

neemt dramatisch af. Zonder insecten<br />

geen vogels. En zonder insecten<br />

en vogels is er geen leven. Wie vanuit<br />

de ruimte naar de planeet aarde kijkt,<br />

kan niet anders constateren dan dat<br />

we er met zijn allen een puinhoop van<br />

hebben gemaakt en dat het nu het momentum<br />

is om een andere weg te kiezen.<br />

Doen we het niet, dan is het te<br />

laat. Wel geloof ik dat we ertoe in staat<br />

zijn om het tij te keren. Als we in staat<br />

zijn om deze wereld te creëren, kunnen<br />

we met elkaar ook een andere wereld<br />

creëren. Verandering begint altijd<br />

bij jezelf.<br />

“BEHOUD VAN EEN<br />

LEEFBARE WERELD<br />

VOOR IEDEREEN IS<br />

DE WARE WINST”<br />

keten of wordt weggegooid door consumenten,<br />

terwijl we met een fractie van<br />

het voedsel dat verloren gaat, de hele<br />

wereldbevolking kunnen voeden. En<br />

goed om te weten: voor menselijke consumptie<br />

worden jaarlijks zo’n 50 miljard<br />

dieren gedood, terwijl we makkelijk<br />

de hele wereldbevolking kunnen<br />

voeden met het voedsel dat we deze<br />

dieren geven. Over een paar jaar is er<br />

Welke boodschap zou je de top van de financiële<br />

sector willen meegeven?<br />

Probeer de (hele) lange termijn, over<br />

dertig tot vijftig jaar, in het oog te houden.<br />

Draag bij om een leefbare wereld te<br />

behouden voor onze kinderen en kleinkinderen.<br />

Daar zit de echte ‘winst’, hier<br />

is ons voortbestaan van afhankelijk. En<br />

juist financiële instellingen kunnen<br />

een groot verschil maken. In hun beleggingsbeleid,<br />

in beïnvloeding van het<br />

beleggingsbeleid van anderen, maar<br />

ook in het vergroten van het bewustzijn<br />

van medewerkers en klanten. Het<br />

kan al klein beginnen bij de keuzes in<br />

de kantine, werk samen met boeren die<br />

de biodiversiteit verbeteren en de natuur<br />

respecteren zoals deze is om het<br />

aanbod van lokale producten welke<br />

duurzaam zijn gegroeid in een kantine<br />

te vergroten en verbeteren.<br />

Wat draag je zelf bij aan een betere financiële<br />

sector?<br />

Mijn bijdrage binnen en buiten de financiële<br />

sector uit ik in mijn schrijven,<br />

praten en handelen. Ik ben ervan overtuigd<br />

dat we alleen samen verder kunnen<br />

komen door te luisteren, informatie<br />

uit te wisselen en kennis met elkaar<br />

te delen en vooral ook door te doen.<br />

Kleurrijk bospad, techniek: acryl (afmeting:<br />

29,5 cm x 90cm).<br />

Wat is de belangrijkste les die je in het<br />

afgelopen jaar hebt geleerd?<br />

De belangrijkste les die ik geleerd heb,<br />

is dat wij over de toekomst moeten blijven<br />

praten en denken. Wij komen alleen<br />

verder als wij samenwerken, kennis<br />

delen, gericht actie ondernemen en<br />

niet stil blijven. Het is nu of nooit. n<br />

52 | <strong>NFM</strong> ZOMER 20<strong>19</strong>


LICHT<br />

BEWEGEN OP DE<br />

MAGIE VAN HET<br />

LEVEN.<br />

54 | <strong>NFM</strong> ZOMER 20<strong>19</strong>


LICHT<br />

In deze rubriek gaan we op zoek naar het licht in de financiële sector.<br />

We bevragen een financieel dienstverlener over zijn spiritualiteit, zijn<br />

innerlijke reis, zijn inspiratiebronnen en hoe zijn licht zijn werk inspireert.<br />

Deze keer Ellen Steijvers expert Cultuur, Gedrag en Governance.<br />

Licht door verbinding<br />

TEKST SILVIA JANSSEN<br />

Voor Ellen Steijvers draait alles<br />

om verbindingen. Open, goedlachs<br />

en bruisend van energie<br />

laat zij mensen anders naar<br />

de wereld kijken. Zij zet ze in<br />

beweging. Zowel met haar consultancy<br />

als op het podium met theatergroep<br />

Blij en Vrij en als docent bij de Bestuursacademie.<br />

Gepromoveerd op onderzoek<br />

naar spanningen in de bestuurskamer.<br />

Het maakt haar een ware ‘culture hacker’.<br />

MOEITELOOS LEVEN<br />

Je kunt het leven lichter maken. Daar<br />

draait het voor Ellen om. Meebewegen<br />

op de flow van het leven: moeiteloos.<br />

Loslaten en vertrouwen en bewust zijn<br />

dat alles met elkaar verbonden is. Het<br />

betekent dat je in verbinding met jezelf<br />

staat, met je omgeving en bewust kijkt<br />

naar mensen: hoe gedragen zij zich,<br />

hoe gaan ze met elkaar om?<br />

VERBINDINGEN<br />

Het leven zelf is haar grootste leerschool.<br />

Ze laat zich graag inspireren<br />

door wat ze op haar pad tegen komt:<br />

een spreuk, een artikel, een woord. In<br />

alles word je een inspiratie aangereikt.<br />

Zo heeft ze het leven lang niet altijd<br />

gezien. Pas toen Ellen in een lastige reorganisatie<br />

belandde, is er iets nieuws<br />

ontstaan. Zij nam de leiding over en<br />

liet zich meevoeren op wat haar energie<br />

geeft.<br />

“PAS ALS JE JE VERBINDT<br />

MET ANDEREN LEER JE<br />

BEGRIJPEN WAAR HET<br />

NAARTOE GAAT”<br />

In 2016 deed zij onderzoek naar het<br />

gedrag in bestuurskamers. Daarmee<br />

kon zij wetenschappelijk aantonen dat<br />

het systeem in de financiële sector niet<br />

klopte. Het leerde haar op een andere<br />

manier naar de wereld kijken. Pas als je<br />

je verbindt met anderen leer je begrijpen<br />

waar het naartoe gaat.<br />

MAGIËR<br />

Ellen werkt graag met beweging. Als<br />

een magiër die dingen laat gebeuren.<br />

Vanuit een diep begrijpen van de fundamentele<br />

wetten van het universum.<br />

Vanuit de wetten van hoe we onderling<br />

met elkaar omgaan.<br />

Wetenschappelijk aantonen dat het<br />

systeem niet klopt, brengt nog geen beweging.<br />

Daarom is Ellen het podium<br />

opgegaan en daagt zij met haar theatergroep<br />

bedrijven uit om naar hun<br />

gedrag te kijken. Zij laat mensen ervaren<br />

hoe zij zich verhouden tot hun<br />

omgeving. Alleen als je je van binnen<br />

verbindt met je omgeving, kan er iets<br />

nieuws ontstaan: “Licht door verbinding<br />

met jezelf, de ander en je omgeving.”<br />

n<br />

LIGHT & DINER<br />

De rubriek Licht is ontstaan vanuit<br />

Light & Diner; een ontmoetingsplek<br />

voor financieel dienstverleners waar<br />

het veilig is en waar je elkaar inspireert<br />

om de sector mooier te maken,<br />

zonder dat geld een rol speelt. Meer<br />

informatie over dit platform: Silvia<br />

Janssen (Onkar Compliance): info@<br />

onkar-compliance.nl. Zij verzorgt<br />

deze rubriek Licht in de wens om het<br />

licht (in de financiële sector) zichtbaar<br />

te maken.<br />

ZOMER 20<strong>19</strong> <strong>NFM</strong> | 55


AMBASSADEURS<br />

Ambassadeurs van het<br />

• Dick-Jan Abbringh | Purpose<br />

Newfinancialforum.nl/dick-jan-abbringh<br />

• Roy van den Anker | MultiSafe<br />

Newfinancialforum.nl/roy-van-den-anker<br />

• Martin van Arendonk | Univé<br />

Newfinancialforum.nl/martin-van-arendonk<br />

• Bjørn Aris | Return on People<br />

Newfinancialforum.nl/bjorn-aris<br />

• Armand Baas Becking | DELA<br />

Newfinancialforum.nl/armand-baas-becking<br />

• Jeroen Bais | Next Step Factory<br />

Newfinancialforum.nl/jeroen-bais<br />

• Ferdinand Bakker | Schouten Zekerheid<br />

Newfinancialforum.nl/ferdinand-bakker<br />

• Pieter van den Ban | Univé<br />

Newfinancialforum.nl/pieter-van-den-ban<br />

• Jelle Bartels | Next Step Factory<br />

Newfinancialforum.nl/jelle-bartels<br />

• Ewald Bary | Lindenhaeghe<br />

Newfinancialforum.nl/ewald-bary<br />

• Ron Bavelaar | Yarden<br />

Newfinancialforum.nl/ron-bavelaar<br />

• Lambert Becks | Qees<br />

Newfinancialforum.nl/lambert-becks<br />

• Robin van Beem | Polis Advocaten<br />

Newfinancialforum.nl/robin-van-beem<br />

• Johanneke Behrend | AEGON<br />

Newfinancialforum.nl/johanneke-behrend<br />

• Ted van den Bergh | Triodos Foundation<br />

Newfinancialforum.nl/ted-van-den-bergh<br />

• Toon Berendsen | VVP<br />

Newfinancialforum.nl/toon-berendsen<br />

• Egbert Berkhoff | NNEK<br />

Newfinancialforum.nl/egbert-berkhoff<br />

• Joke Bijleveld | Achmea Academy<br />

Newfinancialforum.nl/joke-bijleveld<br />

• Ria Blok-Leenheer | Zwitserleven<br />

Newfinancialforum.nl/ria-blok-leenheer<br />

• Olette Bollen | Connect4Value<br />

Newfinancialforum.nl/olette-bollen<br />

• Thom Boot | Thomorrow LifePlanning<br />

Newfinancialforum.nl/thom-boot<br />

• Yvonne Bouman | Florijn College<br />

Newfinancialforum.nl/yvonne-bouman<br />

• Jules Brader | De Goudse<br />

Newfinancialforum.nl/jules-brader<br />

• Nanda Bramer | MY Organization<br />

Newfinancialforum.nl/nanda-bramer<br />

• Michiel Brandt | SVC Brandt Advies<br />

Newfinancialforum.nl/michiel-brandt<br />

• Wendy Broek / BSB<br />

New Financial Forum/wendy-broek<br />

• Arno Brons | Avéro Achmea, Voorzie<br />

Newfinancialforum.nl/arno-brons<br />

• Mark de Bruijn | Obvion<br />

Newfinancialforum.nl/mark-de-bruijn<br />

• Wilma de Bruijn | Eurapco<br />

Newfinancialforum.nl/wilma-de-bruijn<br />

• Christel van Capelleveen / a.s.r.<br />

Newfinancialforum.nl/christel-van-capelleveen<br />

• Urjan Claassen | Quilify<br />

Newfinancialforum.nl/urjan-claassen<br />

• Klaas Coolen | Coolen Expertise<br />

Newfinancialforum.nl/klaas-coolen<br />

• Marcel Coopman | Next Step Factory<br />

Newfinancialforum.nl/marcel-coopman<br />

• Jack Cox | Econsenso<br />

Newfinancialforum.nl/jack-cox<br />

• Kim Cramer | Emotone<br />

Newfinancialforum.nl/kim-cramer<br />

• Gijs Dalen Meurs / Eyevestor.com<br />

newfinancialforum.nl/gijs-dalen-meurs<br />

• Ralph van Dam | Centraal Beheer Achmea<br />

Newfinancialforum.nl/ralph-van-dam<br />

• Gary Damen | Paradigma Groep<br />

Newfinancialforum.nl/gary-damen<br />

• Petrosjan Damen | Sintering<br />

Newfinancialforum.nl/petrosjan-damen<br />

• Chris Das | Taurus Financiële Belevingen<br />

Newfinancialforum.nl/chris-Das<br />

• Douwe Dijkstra<br />

Newfinancialforum.nl/douwe-dijkstra<br />

• Jan Donselaar | DMA<br />

Newfinancialforum.nl/jan-donselaar<br />

• Frank van den Dungen Bille<br />

Newfinancialforum.nl/frank-van-den-dungen<br />

• Peter Dussel | Figlo<br />

Newfinancialforum.nl/peter-dussel<br />

• Wilko Emmens | Allianz Nederland<br />

Newfinancialforum.nl/wilko-emmens<br />

• Madelon Engels | Beyond Marketing<br />

Newfinancialforum.nl/Madelon-engels<br />

• Patrick Eppink | Turner<br />

Newfinancialforum.nl/patrick-eppink<br />

• Jolanda Franken | Obvion<br />

Newfinancialforum.nl/jolanda-franken<br />

• Erik Friedeberg | Manifesto<br />

Newfinancialforum.nl/erik-friedeberg<br />

• Indra Frishert | Dazure<br />

Newfinancialforum.nl/indra-frishert<br />

• Nancy Gaertner | Schouten Zekerheid<br />

Newfinancialforum.nl/nancy-gaertner<br />

• Karin van Geelen | Yellow communicatie<br />

Newfinancialforum.nl/karin-van-geelen<br />

• Steven Geldof | Inspirerende Hutspot<br />

Newfinancialforum.nl/steven-geldof<br />

• Annemarie Gerritsma | GAPP<br />

Newfinancialforum.nl/annemarie-gerritsma<br />

• Jacky van de Goor | Legende<br />

Newfinancialforum.nl/jacky-van-de-goor<br />

• Peter van Geijtenbeek | Turien & Co<br />

Newfinancialforum.nl/peter-van-geijtenbeek<br />

• Claudia Goossen | AEGON<br />

Newfinancialforum.nl/claudia-goossen<br />

• Frank Jan de Graaf | Hogeschool van Amsterdam<br />

Newfinancialforum.nl/frank-jan-de-graaf<br />

• René de Haan | acht!<br />

Newfinancialforum.nl/rene-de-haan<br />

• Jeanette Hadderingh | NIBE SVV<br />

Newfinancialforum.nl/jeanette-hadderingh<br />

• Roger Hagen / Rebels in Finance<br />

Newfinancialforum.nl/roger-hagen<br />

• Arjan Hakkennes | Arag<br />

Newfinancialforum.nl/arie-hakkennes<br />

• Jan Hamburger | Turien & Co<br />

Newfinancialforum.nl/jan-hamburger<br />

• Aloys Harmsen | Pensioen Support Nederland<br />

Newfinancialforum.nl/aloys-harmsen<br />

• Kees Haverkamp | Newest Industry<br />

Newfinancialforum.nl/kees-haverkamp<br />

• Maurice van den Hemel | All-Insure<br />

Newfinancialforum.nl/maurice-van-den-hemel<br />

• Marco Hoekstra<br />

Newfinancialforum.nl/marco-hoekstra<br />

• Liesbeth Hogervorst | Energizer<br />

Newfinancialforum.nl/liesbeth-hogervorst<br />

• Jack Hommel | Centraal Beheer Achmea<br />

Newfinancialforum.nl/jack-hommel<br />

• Ton van Hooft | Kompas Financiën<br />

Newfinancialforum.nl/ton-van-hooft<br />

• Fred Huibers / Hogeschool van Amsterdam<br />

New Financial Forum/fred-huibers<br />

• Gerard Hulsman | docent wiskunde en economie<br />

Newfinancialforum.nl/gerard-hulsman<br />

• Arno Groot Koerkamp | Future of Finance<br />

Newfinancialforum.nl/arno-groot-koerkamp<br />

• Chantal Inen | The Punchy Pack<br />

Newfinancialforum.nl/chantal-inen<br />

• Sylvia Janssen | Onkar Compliance<br />

Newfinancialforum.nl/sylvia-janssen<br />

• Jelle Jansons | Nationale-Nederlanden<br />

Newfinancialforum.nl/jelle-jansons<br />

• Jorad Jongeneel | AEGON<br />

Newfinancialforum.nl/jorad-jongeneel<br />

• Femke de Jong<br />

Newfinancialforum.nl/femke-de-jong<br />

• Gert de Jong / Hogeschool van Amsterdam<br />

New Financial Forum/gert-de-jong<br />

• Mark Jordens | Edmond Halley<br />

Newfinancialforum.nl/mark-jordens<br />

• Antoinette Kalkman | FlexFront<br />

Newfinancialforum.nl/antoinette-kalkman<br />

• Roland van Kemenade | Roland Advies<br />

Newfinancialforum.nl/roland-van-kemenade<br />

• Ron van Kesteren | Stv<br />

Newfinancialforum.nl/ron-van-kesteren<br />

• Zairah Khan | Blue02<br />

Newfinancialforum.nl/zairah-khan<br />

• Jan Willem Kirpestein | Spirit, Heart & Mind Corpus<br />

Newfinancialforum.nl/jan-willem-kirpestein<br />

• Pepijn van Kleef | MoneyView Research<br />

Newfinancialforum.nl/pepijn-van-kleef<br />

• Kees Klomp | Karmanomics<br />

Newfinancialforum.nl/kees-klomp<br />

• Wibo Koole | Create2connect<br />

Newfinancialforum.nl/wibo-koole<br />

• Theo Kocken | Cardano Group<br />

Newfinancialforum.nl/theo-kocken<br />

• Alexander Koene | BR-ND<br />

Newfinancialforum.nl/alexander-koene<br />

58 | <strong>NFM</strong> ZOMER 20<strong>19</strong>


AMBASSADEURS<br />

New Financial Forum<br />

• Erna Knipscheer | Lifebalance4u<br />

Newfinancialforum.nl/erna-knipscheer<br />

• Wiro Kuipers | Zin in de Zaak<br />

Newfinancialforum.nl/wiro-kuipers<br />

• Sjoerd Laarberg | Allianz Nederland<br />

Newfinancialforum.nl/sjoerd-laarberg<br />

• Denise Land | Financial life planner<br />

Newfinancialforum.nl/denise-land<br />

• Michel van Leeuwen | Flanderijn<br />

Newfinancialforum.nl/michel-van-leeuwen<br />

• Peter Paul Leutscher | RedZebra Group<br />

Newfinancialforum.nl/peter-paul-leutscher<br />

• Wouter van Leusen / Stan&Wende<br />

New Financial Forum/wouter-van-leusen<br />

• Joke Lodewijk | Urban Knowmads<br />

Newfinancialforum.nl/joke-lodewijk<br />

• Nicolette Loonen | Fidet Finance Professionals<br />

Newfinancialforum.nl/nicolette-loonen<br />

• Michael Mackaaij | Verne Business Excellence<br />

Newfinancialforum.nl/michael-mackaaij<br />

• Thom Mallant | Allianz Nederland<br />

Newfinancialforum.nl/thom-mallanT<br />

• Gilbert Mattu | a.s.r.<br />

Newfinancialforum.nl/gilbert-mattu<br />

• Hubrien Meijaard | Hubrien financieel advies 2.0<br />

Newfinancialforum.nl/hubrien-meijaard<br />

• Patrick Meijn | Allianz<br />

Newfinancialforum.nl/patrick-meijn<br />

• Richard Meinders | SVC Groep<br />

Newfinancialforum.nl/richard-meinders<br />

• Hans Ludo van Mierlo<br />

Newfinancialforum.nl/hans-ludo-van-mierlo<br />

• Constant Moolenaar | Rabobank<br />

Newfinancialforum.nl/constant-moolenaar<br />

• Marc de Moor / Sandstreet Consultants<br />

Newfinancialforum.nl/marc-de-moor<br />

• Kaj Morel / De Zaak van Betekenis<br />

Newfinancialforum.nl/kaj-morel<br />

• Saskia van Muijsenberg | BiomimicryNL<br />

Newfinancialforum.nl/saskia-van-den-muijsenberg<br />

• Natasja Naron | Garbriël Financiële Bescherming<br />

Newfinancialforum.nl/natasja-naron<br />

• Ton Nijenhuis | Tonsultancy<br />

Newfinancialforum.nl/ton-nijenhuis<br />

• Arjan Nollen | Delta Lloyd<br />

Newfinancialforum.nl/arjan-nollen<br />

• Harrie-Jan van Nunen | De Financiële Makelaar<br />

Newfinancialforum.nl/harrie-jan-van-nunen<br />

• Jurjen Oosterbaan Martinius | Bureau DFO<br />

Newfinancialforum.nl/jurjen-oosterbaan<br />

• Thera van Osch | OQ consulting<br />

Newfinancialforum.nl/thera-van-osch<br />

• Jeroen Oversteegen | Nationale Hypotheekbond<br />

Newfinancialforum.nl/jeroen-oversteegen<br />

• Monique Pereij / meerbewust<br />

Newfinancialforum.nl/monique-pereij<br />

• Li An Phoa | Drinkable Rivers<br />

Newfinancialforum.nl/li-an-phoa<br />

• Monique Piet | Manifesto<br />

Newfinancialforum.nl/monique-piet<br />

• Jan-Willem Pijper | LEF<br />

Newfinancialforum.nl/janwillem-pijper<br />

• Gilbert Pluym / Onderlinge ‘s-Gravenhage<br />

Newfinancialforum.nl/gilbert-pluym<br />

• Peter Post | MoneyView Research<br />

Newfinancialforum.nl/peter-post<br />

• Kathy Reinerie | Vivendi Financieel Advies<br />

Newfinancialforum.nl/kathy-reinerie<br />

• Hamid Ressang | RedZebra Group<br />

Newfinancialforum.nl/Hamid-ressang<br />

• Paul Rijns | a.s.r.<br />

Newfinancialforum.nl/paul-rijns<br />

• Tim Rijvers | DAK Intermediairscollectief<br />

Newfinancialforum.nl/tim-rijvers<br />

• Marije Romeijn | Zwitserleven<br />

Newfinancialforum.nl/marije-romeijn<br />

• Peter Ronteltap | Zwitserleven<br />

Newfinancialforum.nl/peter-ronteltap<br />

• Tamara Ronteltap / Purpose Coaching<br />

Newfinancialforum.nl/tamara-ronteltap<br />

• Katja van Roosmalen | MKB journalist<br />

Newfinancialforum.nl/katja-van-roosmalen<br />

• Bert Rorije | Bert Rorije Directions<br />

Newfinancialforum.nl/bert-rorije<br />

• Rolf Rozestraten | Obvion<br />

Newfinancialforum.nl/rolf-rozestraten<br />

• Eline Rugebregt | a.s.r.<br />

Newfinancialforum.nl/eline-rugebregt<br />

• Han de Ruiter<br />

Newfinancialforum.nl/han-de-ruiter<br />

• Gerard van Santen | Inventiv<br />

Newfinancialforum.nl/gerard-van-santen<br />

• Mike Schilperoort | Lindenhaeghe<br />

Newfinancialforum.nl/mike-schilperoort<br />

• Faisal Setoe | Aegon<br />

Newfinancialforum.nl/faisal-setoe<br />

• Pauline Sibbel | Courage to move<br />

Newfinancialforum.nl/pauline-sibbel<br />

• Peggy van der Smitte | Marcel van der Smitte en Partners<br />

Newfinancialforum.nl/peggy-van-der-smitte<br />

• Ansfried Snijders | Meerwaarde en meer<br />

Newfinancialforum.nlansfried-snijders<br />

• Kyon Soons / a.s.r.<br />

Newfinancialforum.nl/kyon-soons<br />

• Patrick Steehouwer | DAK Intermediairscollectief<br />

Newfinancialforum.nl/patrick-steehouwer<br />

• Ellen Steijvers | Senvy Consulting<br />

Newfinancialforum.nl/ellen-steijvers<br />

• Pieter van Stratum | FIDIB<br />

Newfinancialforum.nl/pieter-van-stratum<br />

• René Teuwen | RTIMA<br />

Newfinancialforum.nl/rene-teuwen<br />

• Fred Toussaint | Nationale-Nederlanden<br />

Newfinancialforum.nl/fred-toussaint<br />

• Minke Tromp | Bureau voor Toegepaste Filosofie<br />

Newfinancialforum.nl/minke-tromp<br />

• Boudewijn van Uden | a.s.r.<br />

Newfinancialforum.nl/boudewijn-van-uden<br />

• Ivo Valkenburg | Valkenburg bv<br />

Newfinancialforum.nl/ivo-valkenburg<br />

• Tjibbe van der Veen | Oare Wei<br />

Newfinancialforum.nl/tjibbe-van-der-veen<br />

• Cas Verhage | Nh 1816 Verzekeringen<br />

Newfinancialforum.nl/cas-verhage<br />

• Pauline Versteegh | Create Your Future<br />

Newfinancialforum.nl/pauline-versteegh<br />

• Jan Verstegen | Eerste stap.nl<br />

Newfinancialforum.nl/jan-verstegen<br />

• Carla Verwijmeren | Smartvoices<br />

Newfinancialforum.nl/carla-verwijmeren<br />

• Hans Visser | Zwitserleven<br />

New financial forum.nl/hans-visser<br />

• Valentina Visser | Havelaar & Van Stolk<br />

Newfinancialforum.nl/valentina-visser<br />

• Wim Vonk | Sparkling CRM<br />

Newfinancialforum.nl/wim-vonk<br />

• Jack Vos | Luyten Adviesgroep<br />

Newfinancialforum.nl/jack-vos<br />

• Willem Vreeswijk | NFF/VVP<br />

Newfinancialforum.nl/willem-vreeswijk<br />

• Owen de Vries | Heartful Banking<br />

Newfinancialforum.nl/owen-de-vries<br />

• Michiel van Vugt / NNEK<br />

Newfinancialforum.nl/michiel-van-vugt<br />

• Petra van der Wal | Petra van der Wal Detachering<br />

Newfinancialforum.nl/petra-van-der-wal<br />

• Ruud van der Wal | Monuta<br />

Newfinancialforum.nl/ruud-van-der-wal<br />

• Ozewald Wanrooij | Neutralis<br />

Newfinancialforum.nl/ozewald-wanrooij<br />

• Judith Webber | Pure Human<br />

Newfinancialforum.nl/judith-webber<br />

• Johan Wempe / VU/FEWEB<br />

Newfinancialforum.nl/johan-wempe<br />

• Arnoud Wennekus / AOV-ZZP.nl<br />

Newfinancialforum.nl/arnoud-wennekus<br />

• Richard Weurding | Verbond van Verzekeraars<br />

Newfinancialforum.nl/richard-weurding<br />

• Angelo Wiegmans | Bedrijf Plus<br />

Newfinancialforum.nl/angelo-wiegmans<br />

• Marijn Wiersma / Arise<br />

Newfinancialforum.nl/marijn-wiersma<br />

• Enno Wiertsema | Adfiz<br />

Newfinancialforum.nl/enno-wiertsema<br />

• Marc Wilhelmus | VLPN<br />

Newfinancialforum.nl/marc-wilhelmus<br />

• Peter Wormskamp | Helder Beheerd<br />

Newfinancialforum.nl/peter-wormskamp<br />

• Patricia Wouda | Patricia Wouda<br />

Newfinancialforum.nl/patricia-wouda<br />

• Diana Zandbergen | WIFS<br />

Newfinancialforum.nl/diana-zandbergen<br />

• Meino Zandwijk | dutch<br />

Newfinancialforum.nl/meino-zandwijk<br />

• Amba Zeggen | Risk & Goverance<br />

New financial forum.nl/amba-zeggen<br />

• Marieke van Zuien | BNP Paribas Cardif<br />

Newfinancialforum.nl/marieke-van-zuien<br />

• Harry van der Zwan | Nationale-Nederlanden<br />

Newfinancialforum.nl/harry-van-der-zwan<br />

ZOMER 20<strong>19</strong> <strong>NFM</strong> | 59


NEW FINANCIAL MAGAZINE<br />

Het meest inspirerende en vooruitstrevende<br />

magazine voor financieel dienstverleners<br />

Boordevol Crazy Ones, Young Ones, Innovatie,<br />

Diversiteit, Leiderschap, Taboes, Betekenis,<br />

Rendement en Pure winst<br />

Het magazine is een van de uitingen van de stichting New Financial<br />

Forum. De stichting bundelt krachten, ideeën, inspiratie en<br />

best practices van positief ingestelde mensen die gezamenlijk een<br />

bijdrage leveren aan een gezonde en gerespecteerde financiële<br />

sector. Het Forum organiseert bijeenkomsten, workshops, faciliteert<br />

dialogen, is aanjager van vernieuwing, voegt betekenis toe<br />

en is de stem van een innovatieve en betrokken financiële sector.<br />

WEES VERZEKERD VAN PURE INSPIRATIE EN BEST PRACTICES EN MELD<br />

JE AAN OP WWW.NEWFINANCIALFORUM.NL

Hooray! Your file is uploaded and ready to be published.

Saved successfully!

Ooh no, something went wrong!