Gezonde Groei

regioarnhemnijmegen

Nergens in Nederland komen economische kracht, stedelijke dynamiek en een fantastische leefomgeving zo vanzelfsprekend samen als in de regio Arnhem-Nijmegen. Het magazine Gezonde Groei verscheen in juni 2018. Het toont u de kracht van de regio en de meerwaarde van regionale samenwerking.

GEZONDE

GROEI

MAGAZINE OVER DE KRACHT VAN DE REGIO ARNHEM NIJMEGEN NAJAAR 2018


BESTE LEZER,

elkom in de Regio Arnhem Nijmegen. Welkom

W in úw regio, waarvan u als bestuurder, raadslid,

ondernemer, bewoner en/of bezoeker van een van de 18

gemeenten onderdeel bent. Graag nodigen we u uit om op

die manier naar uw eigen gemeente te kijken: als onderdeel

van een groter geheel.

Met enerzijds de economische bedrijvigheid en anderzijds

een fantastische leefomgeving – inclusief natuur, cultuur

en historie – hebben wij enorm veel te bieden. Die

eigenschappen willen we koesteren en vergroten, zonder

dat het ten koste gaat van de leefbaarheid en van elkaar.

Groeien op een gezonde manier dus.

Regionale samenwerking is een paar jaar lang niet

zo vanzelfsprekend meer geweest. Mede vanwege

de crisis verslapte de aandacht en verdween de regio

langzaam van de agenda. Nu zijn we zover dat we met

de samenwerkingsvorm Regio Arnhem Nijmegen weer

echt stappen kunnen zetten. Waarbij lokale en regionale

belangen elkaar niet in de weg zitten, maar elkaar juist

versterken.

Met dit magazine laten we de kracht van onze regio en de

meerwaarde van regionale samenwerking zien. We hopen

dat u net zo trots bent als wij op al onze kwaliteiten, en net

zo scherp op hoe we die kunnen behouden en uitbouwen.

Ahmed Marcouch en Carol van Eert

Voorzitter en vicevoorzitter Regio Arnhem Nijmegen

Carol van Eert en Ahmed Marcouch


INHOUDSOPGAVE

Ondernemer aan het woord

‘WE HEBBEN HEEL

BEWUST GEKOZEN

VOOR EEN GOED

BEREIKBARE LOCATIE’

Barri Jansen, Avisi

Bewoners aan het woord

‘HET VOELT HIER

NOG STEEDS

ALS VAKANTIE’

Hein van de Wijgert en Petra Rijgersberg

6 18

Raadsleden aan het woord

‘LOKALE BELANGEN

EN REGIONALE

VOORUITGANG

MOETEN HAND IN

HAND GAAN’

Ben Schulte en Janita Hanekamp-Janssen

De thema’s

16 DUURZAAMHEID

24 WONEN

32 ECONOMIE

42 MOBILITEIT

De opgaven voor de regio

28

10 Fons Eijkelkamp, Royal Eijkelkamp

14 Ruud Koornstra, Nationale Energiecommissaris

22 Gijs van Dijk, Sint Damianusgilde

34 Wang Long Li, Tinybots

40 Jan Jonker, Hoogleraar Duurzaam Ondernemen

44 Bente Bollmann, Mojo Concerts

48 Ahmed Marcouch en Carol van Eert, Regio Arnhem Nijmegen

3


18 GEMEENTEN

WERKEN SAMEN AAN

GEZONDE GROEI

VAN DE REGIO

RENKUM

ARNHEM

RIJN

OVERBETUWE

DRUTEN

BEUNINGEN

WAAL

NIJMEGEN

MAAS

WIJCHEN

HEUMEN

MOOK EN

MIDDELAAR

4 GEZONDE GROEI


IJSSEL

ROZENDAAL

RHEDEN

DOESBURG

D

BE

WESTER-

VOORT

DUIVEN

MONTFERLAND

ZEVENAAR

LINGEWAARD

BERG

EN DAL

5


Barri Jansen met op de achtergrond de Rijntoren bij Arnhem Centraal

‘DEZE REGIO

BIEDT EEN MOOIE

COMBINATIE VAN

ECONOMIE EN

GROEN’

6 GEZONDE GROEI


Ondernemer aan het woord

‘WE HEBBEN HEEL

BEWUST GEKOZEN

VOOR EEN GOED

BEREIKBARE LOCATIE’

Begin 2018 verhuisde het softwarebedrijf Avisi – 18 jaar

geleden gestart door drie studievrienden uit Enschede – naar

de Rijntoren bij Station Arnhem Centraal. Met die vestigingslocatie

willen ze hun personeel en de studenten uit de regio

bedienen, vertelt mede-oprichter Barri Jansen.

INSPIREREND UITZICHT

“Een jaar of tien geleden maakten we de

stap van zolderkamer naar kantoor. We

zochten vooral naar een plek met kortlopende

contracten en kwamen in Arnhem terecht.

Op bedrijventerrein IJsseloord II zijn we rustig

gegroeid tot we toe waren aan deze stap:

verhuizing naar de Rijntoren met inmiddels

vier verdiepingen, op een fantastische plek met

inspirerend uitzicht.

In dat opzicht is er echt een verandering gaande.

Zeker in de ICT draaide het vroeger om auto’s:

daar kon je een sollicitant mee over de streep

trekken. Een jaar of twintig geleden vonden

sollicitatiegesprekken zelfs regelmatig in de

showroom plaats. Dat kun je je nu toch niet

meer voorstellen? De auto is inmiddels geen

statussymbool meer voor jongeren, die hebben

liever een ov-jaarkaart of goede ontwikkelkansen

binnen een bedrijf.

We hebben heel bewust gekozen voor een

goed bereikbare locatie. Je ziet dat er nog

steeds vooral werk in het westen is, maar dat

veel mensen de files wel zat zijn. Zij komen

er bovendien achter dat ook in deze regio

uitdagend werk is. Die mensen willen we

bedienen met een centraal gelegen en goed

bereikbare plek.”

STATIONSLOCATIE

“Omdat wij veel met studenten samenwerken

was een stationslocatie bovendien extra

interessant. Het mooie is: we zien nu ook steeds

meer sollicitanten uit Utrecht en het westen bij

ons aankloppen, juist vanwege die ligging bij het

station.

‘VOOR UITDAGEND

WERK HOEF JE

NIET NAAR

DE RANDSTAD’

Mobiliteit is sowieso aan het veranderen,

met steeds meer een mix tussen (deel)auto,

openbaar vervoer en de fiets. Als je tussen

Brummen en Zutphen woont en naar Arnhem

gaat, moet je voor minstens een deel van

7


‘MENSEN DIE

IN DEZE REGIO

WONEN HEBBEN

DAAR VAAK HEEL

BEWUST VOOR

GEKOZEN’

foto volgt


Barri Jansen

het traject de auto pakken. Ook vanuit de

Achterhoek is de bereikbaarheid minder goed.

Voor dat soort gevallen loopt de regelgeving

vaak nog achter. Als een medewerker met

zijn eigen auto naar het station gaat om daar

de trein te pakken, mag ik zijn parkeerkosten

bijvoorbeeld niet vergoeden. Dat mag alleen

als het een leaseauto is. Als je als overheid de

mensen de trein in wilt hebben moeten dit soort

dingen beter worden gefaciliteerd.”

ARBEIDERSWONINGEN 2.0

“Ook wat betreft een woning heeft de nieuwe

generatie weinig op met bezit. Daar kun je

als bedrijf een rol in spelen; je kunt mensen

begeleiden met de juiste woonvorm. Een soort

arbeiderswoningen 2.0. Niet dat je een klein

huisje toegewezen krijgt, maar dat je bij een

soort huurwoningcorporatie een bepaald budget

krijgt om iets uit te zoeken. Waarbij dat budget

groter wordt als je in salaris groeit en je een

stap kunt maken als je thuissituatie verandert.

Zo’n regeling brengt veel complexiteit met zich

mee, maar kan goed werken als het vanuit een

bredere schaal wordt georganiseerd. Avisi zou

daar zeker voor openstaan.”

SAMENWERKING MET DE HAN

“Elk jaar werken er wel een stuk of tien

studenten bij ons. We hebben een intensieve

samenwerking met de HAN en richten ons

niet alleen op de afstudeerders, maar ook

op studenten in een eerdere fase van hun

studie. Daar nemen we een maatschappelijke

verantwoordelijkheid in, in plaats van het alleen

voor onszelf goed in te richten.

Door bovendien veel aan interne kennisdeling

te doen, blijft ons personeel groeien. Zo houden

we de innovatiekracht hoog en het is fijn voor

de mensen zelf. In 2030 willen we het beste

IT-bedrijf van Nederland zijn; dat kan alleen met

goed en tevreden personeel.

We hechten dan ook waarde aan de balans

tussen werk en privé en proberen met onze

locatie de reistijd te verkorten. Mensen die hier

wonen, hebben daar vaak heel bewust voor

gekozen. We willen het werken in deze regio

dan ook zo aantrekkelijk mogelijk houden en

dat kan mede met een goede bereikbaarheid.

We hebben ons kantoor ingericht vanuit de

gedachte dat er veel wordt samengewerkt. We

8 GEZONDE GROEI


hebben hier een hele open werkruimte met veel

glas, maar wel met afgescheiden kantoorruimtes

zodat ieder team zich op z’n eigen specialisme

kan focussen.”

LOKALE ONDERNEMERS

“Meer bedrijvigheid in de regio geeft ook een

boost aan de middenstand. Kijk alleen al naar

hoeveel mensen er in de pauze een broodje

halen of even snel wat boodschappen doen. Dat

neemt alleen maar toe en mensen gaan dan het

liefst naar de leuke lokale winkels in plaats van

de grote ketens. Door genoeg grote bedrijven

hier te houden bedien je de middenstand en

draag je bij aan het bestaansrecht van lokale

ondernemers. En het zijn juist díe ondernemers

die een stad aantrekkelijk en levendig houden en

die zorgen voor beleving.

We hebben bijvoorbeeld een intensieve

samenwerking met een unieke lunch- en

patisseriezaak om de hoek. Zij maken voor

ons twee keer per maand de lekkerste taarten

om iets te vieren en ons personeel heeft

kortingspassen om voordelig iets bij hen te

kopen. Een nog mooier voorbeeld is van ons

zusterbedrijf in Barcelona, waar lunchbonnen

worden uitgedeeld die alleen in de regio kunnen

worden gebruikt. Zo stimuleer je als werkgever

dat mensen de stad in gaan en versterk je de

lokale economie.”

KWALITEIT VAN LEVEN

“Deze regio biedt een mooie combinatie van

economie en groen en de kwaliteit van leven is

zeer hoog. We moeten er echter wel voor zorgen

dat de regio ook voor ICT’ers aantrekkelijk blijft,

met genoeg vermaak en blijvende oplossingen

voor bereikbaarheid. Het zou toch doodzonde

zijn als we die tienduizend HAN-studenten aan

het opleiden zijn voor andere plekken in het

land.”

‘DE NIEUWE

GENERATIE HEEFT

NIETS MET BEZIT’

Werken in de regio

Ontwikkeling banen

Woon-werkverkeer

Indexcijfer

103

102

101

100

99

98

97

96

2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017

17%

buiten

de regio

83%

binnen de regio

Regio Arnhem Nijmegen

Nederland

Opleidingsniveau beroepsbevolking

45%

40%

35%

30%

25%

20%

Regio Arnhem Nijmegen

Nederland

15%

10%

5%

0%

laag middelbaar hoog

9


Fons Eijkelkamp,

Eigenaar Royal Eijkelkamp

“In 1911 begon mijn opa een smederij in Lathum, waar

mijn vader rond 1948 de handgrondboor ontwikkelde.

Die paste toen met zijn 1,2 meter net in de kofferbak

van een Volkswagen Kever; nu wordt hij vanuit

Giesbeek in doorontwikkelde vorm over de hele wereld

verkocht. Net als diverse andere technisch innovatieve

grond- en watermonitoringproducten. We hebben

onlangs bijvoorbeeld een groot contract afgesloten in

Sri Lanka; dat gaat alleen al voor de pilot om twintig

miljoen euro.

We voelen ons echter nog steeds lokaal verbonden.

Ook met deze specifieke plek, want we hebben veel

ruimte nodig om tests uit te kunnen voeren. En het

leefklimaat is prettig; niet voor niets woont zo’n tachtig

procent van onze 150 medewerkers in een straal van

dertig kilometer rond Giesbeek.

We hebben Duitsland, Schiphol en Wageningen om de

hoek. Als je wat rondreist in de wereld dan weet je: we

zitten hier zo slecht nog niet. Alleen de bereikbaarheid

is een groot probleem. We hebben een Eijkelkamp

Academy van waaruit met name mbo’ers en hbo’ers

continu met ons samenwerken; die studenten

hebben moeite om hier te komen. Het openbaar

vervoer is beperkt en het ontbreekt aan genoeg

overnachtingsplekken of huisvesting voor jongeren. Wij

missen helaas weleens een goede student of een mooi

project vanwege die beperkte bereikbaarheid.”

‘WIJ WERKEN

WERELDWIJD,

MAAR BLIJVEN

LOKAAL

VERBONDEN’

10 GEZONDE GROEI

Fons Eijkelkamp voor zijn bedrijfspand in Giesbeek


11


Nationaal Park Veluwezoom, 5.000 hectare natuurgebied met 350 kilometer aan paden

om te wandelen, fietsen, mountainbiken of paardrijden (foto: RBT KAN)

Het interieur van station Arnhem Centraal (foto: Thea van den Heuvel)

‘SAMENWERKEN IS

EEN VOORWAARDE

VOOR VOORUITGANG’

“The Economic Board zorgt voor het aanjagen van de

economische innovatie en voor de profilering van de regio

in onder andere Den Haag, Düsseldorf en Brussel. Daarbij

willen we de gunstige ligging ten opzichte van Noordrijn-

Westfalen benutten; dat is ons grootste economische

afzetgebied en die relatie moeten we goed onderhouden.

Als primaire focus voor onze regio hebben we gekozen

voor de gebieden food, health en energy. In die stuwende

innovatieve sectoren gebeurt al veel én valt nog winst

te boeken. En als we onze ambitie willen waarmaken –

we willen binnen deze thema’s tot de topregio’s van de

wereld behoren – is samenwerking essentieel. Zonder

samenwerking geen vooruitgang. Dat vraagt om meer dan

alleen een paar bedrijven die dicht bij elkaar liggen; er is

echt een samenspel van overheden, onderwijsinstellingen

en het bedrijfsleven voor nodig. Zonder die triple helixsamenwerking

kachelen we langzaam achteruit.”

Hubert Bruls,

Voorzitter The Economic Board

12 GEZONDE GROEI


‘GA MET JE REGIONALE

AMBITIES EUROPA IN

EN JE HOUDT ER

SAMENWERKING,

KENNIS EN STEUN

AAN OVER’

Arnout Smit,

Adviseur Europese Zaken

Bureau Brussel

Bijschrift ....

Een drukbezochte Grote Markt in

Nijmegen (foto: RBT KAN)

13


‘ECHTE

VERNIEUWING

KOMT UIT

DE REGIO’

14 GEZONDE GROEI


Ruud Koornstra, Nationale Energiecommissaris

“Vooruitgang ontstaat door vernieuwing en echte vernieuwing komt

uit de regio. De eerste Tesla Roadster – die eigenlijk een omgebouwde

Lotus Elise is – werd niet gemaakt in Silicon Valley, maar in een

schuurtje in Lochem. Zo gaat het altijd met disruptieve ideeën

en toepassingen; die komen niet uit bestuurscentra in Den Haag,

Washington of Brussel. Die komen uit de regio.

Als land zijn we zeer innovatief, maar hebben we een achterstand in

te halen op het gebied van implementatie. Met een goede eindsprint

kunnen we nog wereldkampioen energietransitie en verduurzaming

worden. Er zit hier zoveel vernuft en creativiteit. We zijn enorm

ondernemend. En we zijn enorm rijk. Kortom: we hebben alle

ingrediënten in huis om de aarde te redden. Als je op wereldschaal

kijkt is Nederland echter hooguit een dorp en de regio slechts een

wijkje. Werk dus vooral ook samen met andere regio’s om stappen te

zetten. Wees trots, benut je kracht, maar kijk ook breder dan dat.

Op een bijeenkomst over de Regio Arnhem Nijmegen merkte ik dat

veel bestuurders twee dingen zijn: sceptisch en ambitieus. Blijf vooral

dat tweede, want de potentie is er. En de nieuwe Omgevingswet

geeft regio’s straks meer de ruimte. Dus experimenteer, wees soms

burgerlijk ongehoorzaam en durf te doen!”

Koornstra bij zijn woning aan het Gravinnenbos in Arnhem. “Gelderland is de

mooiste provincie van Nederland. Eindelijk woon ik er nu, mede op aandringen

van mijn Arnhemse meisje.” 15


Duurzaamheid

DE OPGAVE

De energietransitie in de Regio Arnhem Nijmegen is in volle gang.

Toch gaat het niet snel genoeg om het doel van een energie neutrale

regio in 2050 te halen. In de afgelopen vijf jaar is het verbruik van

fossiele energie weliswaar afgenomen, maar de productie van

duurzame energie is ook verminderd. De verduurzaming van de

regio vraagt dan ook om versnelling. Die versnellingsopgave is fors

en urgent: gemeenten en de regio moeten daar nú mee starten.

Dat vergt een goede regionale samenwerking, duidelijke afspraken

en een gezamenlijke marktbenadering.

TUSSEN-

DOEL

2023

ENERGIE BESPAREN EN

DUURZAME WARMTE:

8.600

WONINGEN PER JAAR ERBIJ

TUSSEN-

DOEL

2023

16 GEZONDE GROEI

ELEKTRISCH RIJDEN:

7.000

AUTO’S PER JAAR ERBIJ

WAT IS ER AL GEBEURD?

• De realisatie van de eerste windparken in Duiven en Nijmegen.

Groei warmtenetten: 10% van de huizen zonder gasketel.

• Een toename van zonnepanelen op daken met een factor 25.

• Gezamenlijke inkoop van 92 GWh lokaal opgewekte duurzame elektriciteit.

• Bouw van groengasfabrieken bij ARN en Bergerden.

• Het vaststellen van een regionale energie-ambitie, inclusief een conceptuitvoeringsprogramma.


TUSSEN-

DOEL

2023

ZONNEPANELEN

OP WONINGEN:

6.500

WONINGEN PER JAAR ERBIJ

WAT MOET ER

NOG GEBEUREN?

• Besluit tot aardgasloze nieuwbouw, een harde

randvoorwaarde bij bouwvergunningen.

• Het goede voorbeeld geven door een energieplan op te

stellen, maatschappelijk vastgoed te verduurzamen en

circulair in te kopen en te bouwen.

• Warmtetransitieplan bestaande bouw maken rond

uitfaseren aardgas en het aanbieden van alternatieven.

• Zorgen voor een regionale aanpak bij het inplannen van

windturbines en zonnevelden in het landschap.

• Het verduurzamen van bedrijventerreinen en zorgen

voor een omgevingsdienst die (mkb-)bedrijven

stimuleert en aanzet tot energiebesparing (wortel-enstok-benadering).

• Samen met energiedistributiebedrijf zorgen voor een

planning voor voldoende EV-infrastructuur.

• Convenanten sluiten met bedrijven en organisaties over

aanpak energietransitie.

• Het omzetten van de regionale energie-ambitie in de

landelijk vereiste energie- en klimaatstrategie.

TUSSEN-

DOEL

2023

WINDTURBINES:

25X

3 MEGAWATT ERBIJ

DUURZAAM OPENBAAR VERVOER:

220

BUSSEN OP GROEN GAS

ANNO

2018

45

EMISSIELOZE TROLLEY-

BUSSEN IN ARNHEM

Bron cijfers: Actualisatie Routekaart Energietransitie Regio Arnhem Nijmegen

en Economische Monitor stedelijk netwerk Arnhem-Nijmegen

Kijk voor meer informatie over dit thema op www.regioan.nl

17


In de tuin bij Hein en Petra in Heteren

‘AL DIE

LANDSCHAPPEN,

MET RIVIEREN EN

BOSSEN: HET IS HIER

FANTASTISCH’

18 GEZONDE GROEI


BEWONERS AAN HET WOORD

‘HET VOELT HIER NOG

STEEDS ALS VAKANTIE’

Na jaren in de stad te hebben gewoond, zochten ze de

ruimte. Hein van de Wijgert en Petra Rijgersberg wonen nu

met hun twee kinderen in Heteren; centraal in de regio met

zowel de natuur als stedelijke dynamiek om de hoek.

GEEN NIEUWBOUWWIJK

Hein: “Ik heb 22 jaar in Nijmegen gewoond

en daar kwam ik Petra tegen. We hebben

samen nog een appartementje aan het

Kronenburgerpark gehad. Wat een fantastische

sfeer in die stad, heel open. Maar toen de

kinderen kwamen zochten we een plek met

meer ruimte. Dicht bij de natuur, maar ook

niet té ver van de stad. En dan liever geen

nieuwbouwwijk waar alles hetzelfde is.”

Petra: “Toen we in Heteren gingen kijken en deze

plek zagen waren we snel verkocht. Er is ruimte

aan alle kanten en het is goed betaalbaar. De

Betuwe barst van de mooie plekken en we gaan

hier graag wandelen of fietsen.”

Hein: “Al hardlopend zit ik binnen tien minuten

op de Veluwe. Al die landschappen, met rivieren

en bossen: prachtig. En de steden zijn nog

steeds relatief dichtbij. Nijmegen en Arnhem

natuurlijk, maar we hebben Wageningen ook

echt ontdekt. Dan steken we met het pontje de

Nederrijn over en zijn we er zo.”

VAKANTIEGEVOEL

Hein: “Wat dat betreft is Gelderland echt

fantastisch. Als ik over de dijk rijd met uitzicht

op de heuvels aan de overkant heb ik altijd

het gevoel dat ik in het buitenland ben. Laatst

hadden we vrienden uit Alkmaar op bezoek die

echt verbaasd waren over de omgeving hier. Ze

kregen meteen een vakantiegevoel, iets dat wij

na al die jaren ook nog steeds hebben.

Voor mijn werk moet ik vaak in Amsterdam zijn.

Daar ga ik met veel plezier heen, maar terugrijden

blijft het leukste. Via de A12 voel je dat

je de ruimte inrijdt. We hebben altijd in steden

gewoond, het is enorm fijn om nu hier te zijn.”

Petra: “Al moet ik wel zeggen dat we allebei

een auto hebben, dat maakt het gemakkelijker.

Met het openbaar vervoer is het namelijk niet

te doen om ergens heen te gaan. En als je uit

eten wilt moet je wel het dorp uit, want hier

in Heteren zit bijna niks. Richting werk – ik

ben Jeugdzorgwerker op een basisschool in

Maarssen, bij Utrecht – is het vooral een kwestie

van goed timen; als je ’s ochtends net te laat

vertrekt sta je meteen in de file.”

Hein: “Al is het met de verbreding van de

snelweg wel minder geworden. Op een rustige

vrijdag ben ik binnen een uur in Amsterdam.”

HETEREN VERBETEREN

‘VANUIT HET

WESTEN NAAR

HUIS RIJDEN IS

HEERLIJK’

Hein: “Als je wilt kun je hier in het dorp heel

actief zijn. Zo zit ik zelf in het bestuur van

WATBETERS, de lokale energiecoöperatie.

19


Het dak van de Brede School ligt al vol met

zonnepanelen, waar dorpsgenoten in kunnen

investeren. En we hebben hier een zeer

actieve dorpsraad die met hele concrete

initiatieven komt ter verbetering van Heteren.

Het kleinschalige – we hebben zo’n vijfduizend

inwoners – heeft als voordeel dat je zelf vrij veel

invloed op het dorp hebt. Alleen het dorpshart

komt helaas maar moeizaam van de grond, daar

wordt al jaren voor gestreden.

‘ZORG VOOR EEN

GROENE BUFFER

EN BLIJF VAN

DE ECHT MOOIE

PLEKKEN AF’

Qua bedrijvigheid viel het in het begin nog

wel wat tegen. Toen ik een paar jaar geleden

ging solliciteren zag ik vooral veel relevante

vacatures in de Randstad. Maar het neemt

hier steeds verder toe en de regio wordt goed

gepromoot. We hebben een hoop te bieden voor

interessante bedrijven.”

Petra: “Het is echter wel een risico, meer

bedrijvigheid betekent vaak ook meer bewoners.

Tussen de steden wordt al veel gebouwd en

ook hier voelen we de nieuwe wijken langzaam

op ons afkomen. Ik zou zeggen: zorg voor een

groene buffer en blijf van de echt mooie plekken

af. Alleen groeien op een gezonde manier

dus, want als het allemaal veel drukker wordt,

verdwijnt de meerwaarde om hier te wonen.”

‘DE ENERGIE-

TRANSITIE HEEFT

VEEL IMPACT OP

DE OMGEVING’

VERANDEREND LANDSCHAP

Hein: “Het landschap en de omgeving gaan

echter sowieso veranderen, vanwege de

energietransitie. Waar komen in Gelderland

bijvoorbeeld windmolen- en zonneparken? En

waar komen de extra elektriciteitshuisjes in de

wijk, die nodig zijn voor zwaardere aansluitingen

omdat we allemaal elektrisch gaan koken,

verwarmen en rijden?

Vanuit mijn rol als strategie- en

innovatieconsultant bij Alliander houd ik me

daarmee bezig. Er moet echt iets gebeuren

om de nationale CO 2 -doelen te halen en veel

oplossingen kun je niet per gemeente bekijken.

De regionale schaal, met meerdere gemeenten,

woningcorporaties en andere partijen, is

eigenlijk de perfecte schaal om op dit thema

samen te werken.”

TE WEINIG CAPACITEIT

Hein: “In 2021 moet elke gemeente hebben

bepaald welk type duurzame warmtevoorziening

in welke wijk komt en in welke volgorde de

wijken van het aardgas afgaan. Er is serieuze

20 GEZONDE GROEI


Wonen

in de regio

Bevolkingsprognose

Regio Arnhem Nijmegen

800.000

795.000

790.000

785.000

780.000

775.000

770.000

765.000

760.000

755.000

2015 2020 2025 2030 2035 2040

Jules (8) en Maaren (7) op de dijk vlakbij hun woning

Snelfietsroutes

Regio Arnhem Nijmegen

kennis en capaciteit nodig bij bestuurders

om daarmee aan de slag te gaan. In kleinere

gemeenten ontbreekt het vooral aan die

capaciteit; beleidsmedewerkers hebben hier

vaak simpelweg onvoldoende tijd voor.

60 km 56 km

116 km

totaal

We zouden er dan ook goed aan doen om te

kijken hoe we van elkaar kunnen leren. Zonder

dat je als gemeente je autonomie kwijtraakt; de

gemeenteraad blijft beslissend, maar zorg dat je

je kennis en data zoveel mogelijk uitwisselt. En

neem een voorbeeld aan Nijmegen: daar ligt een

goed doordachte aanpak en is echt bestuurlijk

commitment om iets voor elkaar te krijgen.”

MEERWAARDE

Petra: “Ik ben benieuwd hoe het landschap er

over een paar jaar uitziet. Maar de meerwaarde

van deze plek zit niet alleen in de mooie

natuur, ook qua cultuur en recreatie zitten

we goed, met leuke theaters en festivals.

Met de Vierdaagsefeesten natuurlijk, en het

Bevrijdingsfestival in Wageningen. En tijdens

Koningsdag is Heteren zelf bijvoorbeeld ook

hartstikke leuk. Het is kneuterig, maar enorm

gezellig.”

2017

2016

2015

2014

gereed

in uitvoering

Thuiswerken

Regio Arnhem Nijmegen

19% 81%

17% 83%

16% 84%

10% 90%

0% 25% 50% 75% 100%

werkt minimaal eens per week thuis

werkt minder dan één keer per week thuis

21


‘HIER GA IK

NOOIT MEER

WEG, OF ZE

MOETEN ME

WEGDRAGEN’

Gijs van Dijk (rechts) samen met nog drie leden

voor het gildehuis in Niftrik

22 GEZONDE GROEI


Gijs van Dijk, Bestuurslid Sint Damianusgilde

“Al bijna 43 jaar – zolang als ik in Niftrik woon – ben ik lid van het Sint

Damianusgilde, waarvan inmiddels al 40 jaar bestuurslid. Dat doe ik met

ontzettend veel plezier en in die periode ben ik drie keer de trotse schutterskoning

geweest. Het gilde is nog voor het jaar 1600 opgericht en barst van de tradities,

waaronder de jaarlijkse Gildefeesten. Dan komen er ook altijd veel bezoekers uit

de regio. Maar we behouden altijd dat kleinschalige, dat zit in onze aard.

Van de Maas tot de Waal en van Heumen tot Dreumel: dit gebied en haar historie

spreken me enorm aan. De landschappen, rivieren en rust maken het heerlijk

wonen. En dan zijn er ook nog eens goede voorzieningen voor sport en cultuur.

Toen ik hier in 1975 kwam wonen zei ik meteen: hier ga ik nooit meer weg, of ze

moeten me wegdragen. Dat gevoel is nooit veranderd.”

23


Wonen

DE OPGAVE

De Regio Arnhem Nijmegen is een aantrekkelijk woongebied met een grote

diversiteit aan woonmilieus. Mensen wonen hier met veel plezier en bij het

zoeken naar een (nieuwe) woning kijken ze over de grenzen van hun eigen

gemeente heen. Er zijn binnen de regio drie samenhangende woongebieden

te onderscheiden, waarbinnen een groot deel van de verhuisbewegingen

plaatsvindt: Arnhem en omstreken, Nijmegen en omstreken en de Liemers.

De komende jaren zal de vraag naar woningen in onze regio flink stijgen,

vooral in de stedelijke milieus. Om vraag en aanbod zowel in kwantitatief

als kwalitatief opzicht goed op elkaar af te stemmen, moet er dan ook beleid

worden gemaakt dat de gemeentegrenzen overstijgt.

SAMENSTELLING WONINGVOORRAAD NAAR TYPE

ANNO

2015

RIJWONING

2-1 KAP WONING

VRIJSTAAND

APPARTEMENT

45%

15%

11%

29%

24 GEZONDE GROEI


SAMENSTELLING WONINGVOORRAAD NAAR

EIGENDOMSVORM

Te koop

Te huur

ANNO

2017

54% 45%

BEVOLKING HUISHOUDENS WONINGVOORRAAD

778.488 362.823 343.386

ANNO

2017

WAT IS ER AL

GEBEURD?

WAT MOET ER

NOG GEBEUREN?

Er is regionaal een modelverordening opgesteld, die

door de gemeenteraden is vastgesteld. Iedere subregio

heeft een woonagenda vastgesteld. Deze zijn in

samenwerking met de provincie tot stand gekomen op

basis van de meeste recente bevolkingsprognose en de

regionale uitwerking van het woonbehoefteonderzoek

WoON 2015. En er wordt in het voorjaar van 2018

gewerkt aan een strategische regionale visie op wonen,

die de subregionale woonagenda’s en de andere

regionale thema’s verbindt.

• Afronding/vaststellen overkoepelende strategische visie bij

de subregionale woonagenda’s en de monitoring daarvan.

• Per subregio het uitvoeren en uitwerken van de

woonagenda’s.

• Verbreding van het portefeuillehoudersoverleg Wonen

naar een portefeuillehoudersoverleg Leefomgeving.

• Experimenteren met het Werkplaatsmodel waarin met

(maatschappelijke) partners concrete opgaven worden

aangepakt.

• Evaluatie van de Huisvestingsverordening.

Bron cijfers: Woningmarktmonitor Provincie Gelderland

Kijk voor meer informatie over dit thema op www.regioan.nl

25


Airborne Museum Hartenstein, Oosterbeek

(foto: Airborne Museum Hartenstein)

Down The Rabbit Hole bij Beuningen

(foto: Down The Rabbit Hole)

Renovatie van de oude Waalbrug (A50 Ewijk-Valburg)

(foto: Rijkswaterstaat / Thea van den Heuvel)

26 GEZONDE GROEI


BMX’ers in actie op Papendal, het grootste topsporttrainings

centrum van Nederland (foto: Papendal)

De Zevenheuvelenloop (foto: Theo van Zwam)

27


Janita Hanekamp-Janssen

RAADSLEDEN AAN HET WOORD

‘LOKALE BELANGEN

EN REGIONALE

VOORUITGANG MOETEN

HAND IN HAND GAAN’

Ben Schulte is sinds 2006 actief in de Westervoortse politiek,

vanaf 2009 als raadslid en sinds 2010 als fractievoorzitter van

GroenLinks. Janita Hanekamp-Janssen zit sinds kort voor

D66 in de raad, in Overbetuwe. Hoe kijken zij naar de

samenwerking en naar de kansen in de regio?

28 GEZONDE GROEI


‘WE MOETEN OOK

CONTROLEREN EN

BIJSTUREN VANUIT

REGIONAAL OOGPUNT’

VAN MAAKINDUSTRIE NAAR

KENNISECONOMIE

Janita: “Ik ben echt pas net gestart als raadslid,

maar wat me opvalt is dat er hier een soort

bedrijvigheid in de mensen zit. De wil om

dingen te ontdekken en op te starten. Deels

op kleine en bijzondere schaal, bijvoorbeeld in

het Honigcomplex in Nijmegen. Maar ook de

waterstofeconomie krijgt vanuit onze regio een

boost.”

duidelijker wordt, want lokaal gebeurt er te

weinig op het gebied van duurzaamheid.”

Janita: “Bij dit soort thema’s kunnen we

alleen stappen zetten als we samenwerken.

Voor ons begint dat bijvoorbeeld al met het

verkiezingsprogramma, dat we samen met

Lingewaard hebben geschreven. Zo kunnen we

van elkaar leren. Veel onderwerpen gaan over

de gemeentegrenzen heen.

Ben: “Van oudsher zat hier veel maakindustrie;

mijn vader werkte nog bij de vezelfabrikanten

NYMA en AKZO. Nu gaan we steeds meer naar

een kenniseconomie, waar technologische

innovatie een belangrijke rol speelt. Kijk

alleen al naar de opkomst van IPKW aan de

Westervoortsedijk; wat daar allemaal gebeurt is

toch indrukwekkend.”

Als Overbetuwe zitten we precies tussen Arnhem

en Nijmegen in en als gemeente willen we een

buffer zijn, met Park Lingezegen als groene

oase. Dat kan alleen als het regionaal wordt

aangepakt.”

Ben Schulte

GEZAMENLIJKE BELANGEN

Ben: “Voor een aantal thema’s is de Regio

Arnhem Nijmegen erg nuttig. Doelgroepenvervoer

bijvoorbeeld; dat kan niet anders dan

op regionale schaal worden aangejaagd. Zo’n

duurzame en sterke aanbesteding hadden

we nooit als individuele gemeente voor elkaar

gekregen.

Het scheelt dan wel dat er gezamenlijke

belangen zijn. Op het gebied van wonen wringt

dat bijvoorbeeld al meer, en nog lastiger is het

met het Regionaal Programma Werklocaties.

Met de keuze voor welke bedrijventerreinen

wel en welke niet worden doorontwikkeld,

waren wij in de Liemers niet zo blij. Dan is het

voor ons zaak om naar het grote geheel te

blijven kijken.

Ook de energietransitie is een thema dat

zich leent voor regionale schaal. Het Gelders

Energieakkoord is duidelijk, maar er zit nog iets

tussen dat akkoord en gemeenteniveau. Het

is zaak dat het portefeuilleoverleg op dit punt

29


Wij willen onze omgeving zo groen en leefbaar

mogelijk houden, maar het zou ook goed

zijn als die ontsluiting er komt en we willen

de vooruitgang niet in de weg staan. Dus

proberen we het regionale logistieke belang te

combineren met de lokale belangen: is het wel

veilig en duurzaam en worden de omwonenden

voldoende gecompenseerd? Een goede uitkomst

is zowel de verantwoordelijkheid van raadsleden

en het college als van de regio.”

Ben: “Logistiek en bereikbaarheid zijn sowieso

thema’s die je regionaal moet aanpakken. Wij

hebben in dat opzicht echt goede ervaringen

met de voormalige Stadsregio, die onder andere

voor een treinstation heeft gezorgd. En dat in

Westervoort, met 7,85 km 2 toch de kleinste

gemeente van het land.

Wel is het zaak dat we goed geïnformeerd

worden over wat de regio doet. Dat we niet

teveel afhankelijk zijn van wat de wethouders

weten en wat ze hun raad vertellen. Het

zou goed zijn als de informatievoorziening

rechtstreeks naar de raadsleden en bewoners

gaat. Laat zien dat je als regio aan de weg

timmert en wat er al bereikt is. Al gebeurt dat de

laatste tijd al veel meer, bijvoorbeeld ook met dit

magazine.”

‘STA OPEN

VOOR IDEEËN

EN SAMEN-

WERKING’

RAILTERMINAL

Janita: “Dat geldt ook voor de Railterminal

Gelderland, waar containers van bedrijven uit de

regio op de trein naar Duitsland of Rotterdam

worden geladen. De gemeente heeft zich daar

lang tegen verzet, maar gaat nu onder bepaalde

voorwaarden overstag.

TOEKOMSTBEELD

Janita: “Als ik aan een de toekomst van de regio

denk, dan hoop ik vooral op genoeg betaalbare

en goede woonruimte. Zodat de mensen ook

gemakkelijk in dit gebied kunnen blijven. En dat

alle plekken, dus inclusief de kleine dorpjes,

goed bereikbaar zijn met het openbaar vervoer

en fietspaden.”

Ben: “Dat zou nog echt beter kunnen

inderdaad, al wordt er al flink gewerkt aan de

snelfietsroutes. Dat is volgens mij ook de beste

manier om de noodzaak tot meer snelweg weg

te nemen; een snelfietsroute bedient een deel

van de forensen die nu nog de auto pakken.

Bovendien is het ideaal voor toeristen.”

Janita: “Die moeten we niet vergeten, want dit

is ook voor hen natuurlijk een prachtige streek.

Met haar veelzijdige natuur, de kastelen in het

buitengebied, de landschappen en de historie.

Ook zo’n initiatief als de Liberation Route doet

daar veel in. Wel kan het aantal bedrijven

30 GEZONDE GROEI


worden vergroot. Logistiek gezien liggen we

enorm gunstig en dit lijkt me een fijne plek voor

ondernemers.”

Ben: “Mijn ideaalbeeld is dat we over een

paar jaar als regio zelf in duurzame energie

kunnen voorzien. Laten we ook niet zo moeilijk

doen over wat er precies op welke plek staat,

maar alle windmolens, zonneparken en

waterkrachtcentrales in de omgeving bij elkaar

optellen.”

Sta open voor ideeën en samenwerking. En wees

positief kritisch: kijk wat de meerwaarde is voor

je eigen gemeente, maar draag ook gezamenlijk

bij aan de regio.”

Ben: “Inderdaad, we hebben immers

gezamenlijke belangen. Als raadslid is het

onze taak de wethouders te controleren en de

resultaten te wegen. Dat moeten we niet alleen

vanuit lokaal maar ook vanuit regionaal oogpunt

doen.”

Janita: “En zorg voor slimme oplossingen. Een

groot zonneveld bij Tiel leverde veel commotie

op omdat het in een weiland zou komen te

liggen. Nu ligt het op de afvalhoop langs de

snelweg en is iedereen blij.”

POSITIEF KRITISCH

Janita: “Ik zou alle raadsleden op willen roepen

een open houding aan te nemen en om ook je

collega-raadsleden daartoe aan te moedigen.

‘EEN GOEDE UITKOMST

IS ZOWEL DE

VERANTWOORDELIJKHEID

VAN RAADSLEDEN ALS

VAN DE REGIO’

Samenwerken in de regio

Aantal inwoners

per 1 januari 2018

778.488

10

8

6

4

Hoogte inwonerbijdrage

regionale samenwerking 2018

€ 9,84

2

€ 4,47

0

Regio

Achterhoek

Metropool

Regio Eindhoven

€ 1,50

Regio Arnhem

Nijmegen

Aantal gemeenten

Aantal raadsleden

418

18

Welkom

31


Economie

DE OPGAVE

De Regio Arnhem Nijmegen is de motor van de economie in Oost-Nederland.

Gunstig gelegen tussen de Randstad en Noordrijn-Westfalen, vormt dit

gebied de natuurlijke schakel tussen Nederland en Duitsland. En met de

topsectoren health en energy levert de regio een belangrijke bijdrage aan de

internationale concurrentiepositie van Nederland. Om deze positie structureel

te behouden en te versterken, is een gezamenlijke inspanning nodig van

ondernemers, onderwijsinstellingen en de 18 gemeenten. Daarbij moeten de

gemeenschappelijke economische opgaven nadrukkelijk in samenhang worden

bezien met de thema’s wonen, mobiliteit en duurzaamheid.

We richten ons hierbij op vier onderdelen:

1. Versterking van het vestigingsklimaat.

2. Ruimte voor bedrijvigheid, met afstemming

over de programmering van bedrijventerreinen,

detailhandel en kantoren.

3. Stimuleren van de werkgelegenheid.

4. Externe financiering.

ECONOMISCHE GROEI:

3,2%

(LANDELIJK 3,2%)

ANNO

2017

WAT IS ER AL GEBEURD?

Het portefeuillehoudersoverleg Economie heeft zich ontwikkeld tot een centrale

schakel in het economisch speelveld van de regio, om verbindingen te leggen

en activiteiten op te schalen. Daartoe wordt onder andere een goede relatie

onderhouden met The Economic Board en Bureau Brussel. De afgelopen

periode is vooral hard gewerkt aan het opstellen van het Regionaal Programma

Werklocaties (RPW). Doel van het RPW is het zorgen voor een goede onderlinge

afstemming en een goed evenwicht tussen vraag en aanbod in de regio van

bedrijventerreinen, detailhandel en kantoren.

32 GEZONDE GROEI


WERKGELEGENHEID

SECTOREN:

ANNO

2017

ENERGIE- EN MILIEUTECHNOLOGIE

7%

(LANDELIJK 5%)

WAT MOET ER

NOG GEBEUREN?

HEALTH/MEDISCH

18%

(LANDELIJK 12%)

• Uitvoering van het RPW door de gemeenten, samen

met de provincie.

• Aan de slag met de Strategische Uitvoeringsagenda PFO

Economie 2018-2022, met de thema’s: Iedereen aan het

werk en Gezonde economische groei.

• Afstemming met de Investeringsagenda Stedelijk

Netwerk Arnhem Nijmegen, die de regionale

economische groei versterkt aan de hand van drie

icoonprogramma’s: Ruimte voor werk, kennis en

innovatie, Slimme duurzaamheid en Bruisende

binnensteden aan de rivier.

• Samenwerken aan de digitale bereikbaarheid van het

buitengebied, onder andere door afspraken met een

marktpartij te maken om 100% aansluiting van het

buitengebied te realiseren.

TRANSPORT/LOGISTIEK

9%

(LANDELIJK 11%)

Bron cijfers: CBS en Economische Monitor Stedelijk netwerk Arnhem-Nijmegen

Kijk voor meer informatie over dit thema

op www.regioan.nl

33


Wang Long Li, Tinybots

“Wij hebben een sociale robot ontwikkeld voor ouderen met

dementie. Deze robot, Tessa geheten, ondersteunt al pratend bij de

dagelijkse gang van zaken. Zo doet ze suggesties voor activiteiten,

helpt ze herinneren dat er bezoek aankomt of stelt ze gerust als

een familielid even van huis is. Tessa ontlast de mantelzorger en

ondersteunt de oudere.

De sociale robot ‘Tessa’

Met ons bedrijfje zitten we op de Novio Tech Campus in Nijmegen,

waar we vanuit een acceleratorprogramma begonnen. Daar zijn

veel samenwerkingsverbanden uit voortgekomen en we zijn enorm

blij met de samenwerking tussen Health Valley en de HAN. Die

partijen hebben ons geholpen bij contacten met zorgorganisaties en

speelden een actieve rol bij het ontwikkelen van de business case.

Er ligt nog wel een uitdaging voor de regio als het gaat om het

aantrekken van technische talenten. Voor ons was het noodzakelijk

om ook in Rotterdam een vestiging te openen, omdat we daar

veel gemakkelijker een technisch team konden samenstellen. De

focus op techniek en business is daar nou eenmaal sterker. Ook in

Nijmegen en omstreken zie je echter een toename; het voelt hier

steeds meer als een ecosysteem voor startende bedrijven, zeker op

het gebied van digital health.”

34 GEZONDE GROEI


‘ER ONTSTAAT HIER

STEEDS MEER EEN

ECOSYSTEEM VOOR

STARTENDE

BEDRIJVEN’

Tinybots is gevestigd op de Novio Tech Campus in Nijmegen, waar kennis,

ondernemerschap en innovatie samenkomen. Rechts het kantoorgebouw 52

(foto: Novio Tech Campus)

35


De wereldberoemde Nijmeegse Vierdaagse

(foto: William Moore)

Fort Pannerden in Lingewaard, ingeklemd tussen de Waal en het

Pannerdensch Kanaal (foto: RBT KAN)

‘THE ECONOMIC BOARD

IS EEN TRIPLE HELIX-

SAMENWERKING DIE

BEDRIJVIGHEID EN

INNOVATIES VERBINDT

EN STIMULEERT IN DE

TOPSECTOREN FOOD,

HEALTH EN ENERGY

EN DE CROSSOVERS

DAARTUSSEN’

Sigrid Helbig,

Directeur The Economic Board

36 GEZONDE GROEI


‘LATEN WE DE

HANDEN INEENSLAAN

VOOR EEN NÓG

STERKERE REGIO’

Laadpalen voor elektrische auto’s, op Industriepark Kleefse Waard (foto: IPKW)

“De Regio Arnhem Nijmegen heeft alles in huis om tot

de top van Nederland te behoren. Dit is een prachtige

en sterke regio, met kansen voor economie, natuur en

toerisme. Maar één van haar kenmerken is ook dat lang

niet alle potentie wordt benut. Dat is de grootste uitdaging

die er ligt en daarvoor moeten we de handen ineenslaan.

Juist door samenwerking tussen provincie, de twee

grote steden en de gemeenten eromheen kun je sterker

worden. Met elkaar moeten we werken aan de ambities

op het gebied van health, energy, food en duurzaamheid.

En ondertussen moeten we niet vergeten om zelf van deze

prachtige omgeving te genieten. Toeristen uit binnen- en

buitenland doen dat al, nu wij nog.”

Bea Schouten,

Gedeputeerde Provincie Gelderland

37


‘18 GEMEENTEN WERKEN BESTUURLIJK

EN AMBTELIJK SAMEN AAN LOKALE

OPGAVEN, DIE HET BESTE OP DE

SCHAAL VAN DE REGIO ARNHEM

NIJMEGEN KUNNEN WORDEN

OPGEPAKT, SAMEN MET BEDRIJVEN,

INWONERS EN HET ONDERWIJS’

Henk van den Berg,

Secretaris

Regio Arnhem Nijmegen

38 GEZONDE GROEI


OVER HET SAMENWERKINGSVERBAND

SAMENWERKEN

IN DE REGIO

De Regio Arnhem Nijmegen is een licht

bestuurlijk samenwerkingsverband tussen

18 gemeenten, gericht op een structurele

verbetering van het regionale vestigingsklimaat

voor inwoners en bedrijven. Lokale opgaven

worden samen regionaal opgepakt. Er zijn

vier thema’s waaraan wordt gewerkt en die de

ruggengraat van de regionale samenwerking

vormen: Duurzaamheid, Economie, Wonen

(Leefomgeving) en Mobiliteit.

Per thema is een portefeuillehoudersoverleg

(PFO) actief, waarbinnen afstemming

plaatsvindt en informatie wordt uitgewisseld.

De PFO’s worden ondersteund door een

parttime secretaris en een ambtelijk platform

gevormd door medewerkers van de 18

gemeenten. Regio Arnhem Nijmegen is geen

besluitvormend orgaan. Met de afspraken die

de portefeuillehouders in regionaal verband

maken, adviseren zij hun colleges en raden. De

uiteindelijke besluitvorming over voorstellen

vindt in de individuele gemeenten plaats.

Regio Arnhem Nijmegen werkt intensief

samen met The Economic Board en Provincie

Gelderland. De belangen van Regio Arnhem

Nijmegen in Europa worden behartigd door

Bureau Brussel.

Rijk

Organogram

Samenwerkingsverband

Regio Arnhem Nijmegen

Duurzaam heid

Mobiliteit

Economie

Voorzittersoverleg

Wonen

Europa

Bureau

Brussel

Algemeen

Bestuur

18 gemeenten

The

Economic

Board

Provincie

Gelderland

Bestuursakkoord

Stedelijke

Investerings -

agenda

39


40 GEZONDE GROEI


‘HET IS TIJD VOOR

EEN REGIONALE

KENNISAGENDA

ENERGIETRANSITIE’

Jan Jonker, Hoogleraar Duurzaam

Ondernemen Radboud Universiteit

“We zitten in een tijdperk van transitie. En dat duurt

niet eventjes, dat duurt minstens een paar decennia. De

omvang en complexiteit van de vraagstukken is daarbij

zodanig dat we moeten samenwerken: een circulaire

economie kan alleen worden gerealiseerd tussen

bedrijven, burgers en overheden.

Daarbij moeten we op zoek naar meer schaal en

omvang. Momenteel gebruiken we 0,2 procent van het

beschikbare oppervlak voor zonnepanelen; hoe kunnen

we dat in tien jaar tijd naar 20 procent brengen? Dát

zijn de opgaven, die trouwens geen kostenpost zijn,

maar een geweldige economische kans. De tijd van

hobbyprojectjes is voorbij en groen is gewoon poen. Dan

moeten we het echter wel zo benaderen. Kijk daarbij

over gemeentegrenzen heen en zet een dikke ambitieuze

stip op de horizon: in 2030 zijn we als regio CO 2

-neutraal,

afvalloos en energie-exporteur voor andere delen van

het land.

Voor die transitie is wel een Regionale Kennisagenda

nodig. Met universiteiten, hogescholen en zeker ook

de ROC’s moeten we zorgen dat de tienduizenden

technische en praktische vacatures die de komende

tijd ontstaan ingevuld worden. Er is een economisch

en sociaal belang bij zo’n kennisagenda en ik beveel

overheid en onderwijs met klem aan daar samen

vandaag nog aan te beginnen.”

Jan Jonker in Nijmegen. “We hebben de klimaatopgaven lang

genoeg verwaarloosd. Er is eindelijk beleid voor de komende jaren;

laten we het nu ook gaan doen.” 41


Mobiliteit

DE OPGAVE

Goede mobiliteit en bereikbaarheid zijn sleutelelementen in de

kwaliteit van werken, wonen en leven in de Regio Arnhem Nijmegen.

Veel van de ambities die we als regio hebben, kunnen alleen worden

gerealiseerd als mobiliteit en infrastructuur goed worden geregeld:

van woon-werkverkeer in groeiende steden, de ontsluiting van

bedrijventerreinen en de rol van het verkeer in de energietransitie,

tot de vitale verbindingen met de Randstad en Duitsland. Om tot

goede afspraken en oplossingen te komen, hebben we elkaar als

gemeenten nodig. Regionale financiën zijn daarbij nodig als multiplier

op investeringen van de samenwerkende partijen.

GEREISDE KILOMETERS (MODAL SPLIT)

ANNO

2013

AUTO

75%

(LANDELIJK 75%)

OPENBAAR VERVOER

13%

(LANDELIJK 12,5%)

FIETS

9%

(LANDELIJK 9,5%)

42 GEZONDE GROEI


WAT IS ER AL

GEBEURD?

In de afgelopen periode zijn met alle gemeenten gesprekken

gevoerd om tot een inventarisatie te komen van wensen,

knelpunten en prioriteiten. Dat vormde de basis voor de Regionale

Bereikbaarheidsaanpak. Robuuste, duurzame en slimme

bereikbaarheid van de Regio Arnhem Nijmegen, gebundeld in 8

opgaven. We werken nauw samen met andere overheden om deze

opgaven uit te werken tot concrete investeringen in het Regionaal

Uitvoeringsprogramma Mobiliteit: Sámen, Slím en Schóón.

Door het portefeuillehoudersoverleg is bovendien een voorstel

gepresenteerd voor een Regionaal Mobiliteitsfonds. Ook regelen

we op regioniveau het zogenaamde doelgroepenvervoer, in het

straatbeeld zichtbaar onder de naam Avan.

OPENBAAR VERVOER

GEMIDDELD RAPPORTCIJFER

7,8

OV-klantenbarometer 2017

WAT MOET ER

NOG GEBEUREN?

SNELWEG A15

DOORTREKKEN

+12 KMSTART

2020

• Robuust hoofdwegennetwerk en leefbare kernen.

• Impuls kwaliteit spoor- en knooppunten.

• Verbeteren internationale verbindingen.

• Een toekomstbestendig en veilig fietsnetwerk.

• Inzet HOV op corridors, inclusief behoud kwaliteit OV

(starten met de voorbereiding van de OV concessie 2023).

• Aanpak verduurzamen mobiliteitsgedrag.

• Inspelen op nieuwe trends (slimme mobiliteit).

• Slimme Logistiek.

Bron cijfers: Klimaatmonitor Rijkswaterstaat en

Vervoersorganisatie Regio Arnhem-Nijmegen

Kijk voor meer informatie over

dit thema op www.regioan.nl

REIZIGERSKILOMETERS

ANNO

2018

14.500.000 KM

(PROGNOSE WAS 13.000.000 KM)

43


‘DIT IS VOOR

ONS DE BESTE

FESTIVALLOCATIE

VAN NEDERLAND’

44 GEZONDE GROEI


Bente Bollmann, Mojo Concerts

“Na een jaar of twee zoeken naar een geschikte locatie

voor een nieuw festival – Down The Rabbit Hole – kwam

De Groene Heuvels bij Beuningen als beste plek van

Nederland uit de bus. Het is goed bereikbaar, we konden

een nachtvergunning krijgen en de ligging is fantastisch.

We maken dan ook zoveel mogelijk gebruik van de

natuurlijke uitstraling van deze plek. Bovendien merkten

we bij de burgemeester en ambtenaren veel enthousiasme

om dit te organiseren. Die samenwerking verloopt nog

steeds erg soepel.

Als ik de Regio Arnhem Nijmegen vergelijk met de

Randstad, waar ik woon en werk, dan zie ik een mooie

balans tussen prachtige natuur en twee economische

centra. We zijn in korte tijd uitgegroeid tot een landelijk en

zelfs internationaal festival, maar de basis ligt nog steeds

in deze regio. Het succes van DTRH bouwt voort op lokale

betrokkenheid: veel bezoekers komen uit de buurt, de

omliggende dorpskernen reageren altijd enthousiast en

we hebben goed contact met de boeren. Zij stellen land

ter beschikking voor de parkeerplaatsen en hielpen ons

tijdens de regeneditie van 2016 nog om caravans uit de

modder te trekken.”

Bezoekers op het festivalterrein van Down The Rabbit Hole, bij Beuningen

(foto: Down The Rabbit Hole) 45


Dreamfields Festival in Lathum, Rhederlaag (foto: Dreamfields)

Veerpont bij Millingen (foto: RBT KAN)

Onderzoek in het Radboudumc in Nijmegen

(foto: Radboudumc / Eric Scholten)

46 GEZONDE GROEI


Mode en design zijn goed vertegenwoordigd in de regio (foto: RBT KAN)

Koning Willem-Alexander op het RijnWaalpad tijdens Velo-city 2017

(foto: Velo-city 2017)

HyGear in Arnhem, waar het zich ontwikkelde van startup tot

wereldspeler op het gebied van waterstof (foto: IPKW)

47


‘DE COMBINATIE

VAN BEDRIJVIGHEID

ÉN LEEFBAARHEID

MAAKT ONS UNIEK’

Ahmed Marcouch

DE VOORZITTERS AAN HET WOORD

‘ALLEEN SAMEN

KUNNEN WE GAAN

VOOR GEZONDE GROEI’

Of het nou gaat om duurzaamheid, mobiliteit, wonen of

economie: we zullen moeten samenwerken als we als regio

vooruit willen. Een oproep van de voorzitter en de vicevoorzitter

van Regio Arnhem Nijmegen: Ahmed Marcouch

en Carol van Eert.

48 GEZONDE GROEI


Carol van Eert: “Als regio werken we al twintig

jaar samen. We blijven elkaar opzoeken en

dat is niet voor niks. De samenwerking richtte

zich lange tijd vooral op het vestigingsklimaat;

op infrastructuur, bereikbaarheid en wonen.

Het ging over functionaliteit en over ‘de ideale

ligging tussen Randstad en Ruhrgebied’. Zo’n

functionele blik was hard nodig, maar voor

ondernemers, investeerders en bewoners zijn

ook andere dingen belangrijk geworden.”

WAT IS BELANGRIJK VOOR DE REGIO?

Ahmed Marcouch: “Ik ben blij dat we

ondertussen zo ver zijn dat wij als regio de

leefbaarheid met stip op één kunnen zetten. Dat

we ons kunnen richten op wat ons leven mooi

en waardevol maakt. Door een nieuwe impuls

van de Regio Arnhem Nijmegen kunnen we als

achttien gemeenten onze inwoners en bedrijven

veel vooruitgang bieden; van mooi werk tot

goed wonen en van inspirerend onderwijs tot

een rijk buitenleven. Laten we dat als concreet

kompas hanteren en niet wachten op uitgebreid

geformuleerde visies.

We kunnen mensen bieden wat zij in andere

regio’s missen, want we hebben een dubbele

kwaliteit. Onze regio heeft de natuurlijke ruimte,

die Randstedelingen zoeken om nieuwe ideeën

op te doen. En onze regio heeft de culturele

bedrijvigheid, waar in het Ruhrgebied iedereen

naar zoekt om tot innovaties getriggerd te

worden. Juist die combinatie van leefbaarheid én

bedrijvigheid maakt ons uniek.”

onze identiteit versterken, maar vergeten soms

zelf wat die identiteit precies is. De regionale

schaal is nodig om daar stappen in te zetten en

die identiteit verder kracht bij te zetten. En daar

hebben we elke gemeente hard bij nodig.”

ZIJN GEMEENTEN EIGENLIJK NIET

ELKAARS CONCURRENTEN?

Carol van Eert: “Soms is het voor een gemeente

evident wat je terugkrijgt voor samenwerking,

soms niet. Aan ons de taak om duidelijker te

maken wat het voordeel van samenwerken is,

om de feitelijke effecten in beeld te brengen.

Om ook aan de kleinere gemeenten duidelijk

te maken dat het niet alleen om Arnhem

en Nijmegen gaat, ook al lijkt dat soms zo.

Maar als bijvoorbeeld een nieuw bedrijf zich

in een van die steden vestigt, levert dat ook

werkgelegenheid op voor mensen elders uit

de regio. En toeristen die naar Arnhem of

Nijmegen komen, moedigen we aan om ook de

omliggende dorpen en de Veluwe te bezoeken.

En ja, belangen bijten soms en het is lang niet

altijd gemakkelijk. Dan is het zaak om in gesprek

te blijven en te zoeken naar de beste oplossing

Carol van Eert

Carol van Eert: “Dat authentieke verhaal willen

we meer aan de man brengen, in de rest van

Nederland en Europa. Maar ook in de regio

zelf. We lijken namelijk niet altijd te beseffen

wat voor bijzonders we in handen hebben. We

weten al steeds beter mensen en bedrijven aan

te trekken die passen bij onze kwaliteiten en die

‘LAAT ONS

WETEN WAT UW

OPDRACHT AAN

DE REGIO IS’

49


voor iedereen. Maar in veruit de meeste gevallen

bijten belangen elkaar niet. Een traject wordt

ook niet per se duurder als je het samen met je

buren uitvoert; de investering per gemeente is

vaak hetzelfde, alleen de oplossing is breder en

beter.”

Ahmed Marcouch: “Succesvol samenwerken

vraagt om betrokkenheid van de gemeenteraden.

Om raadsleden die bedenken hoe

‘WE BESEFFEN

ONVOLDOENDE

WAT WE VOOR

BIJZONDERS IN

HANDEN HEBBEN’

lokale gebeurtenissen ook regionaal van

belang kunnen zijn en hoe de gemeente kan

inhaken op regionale ontwikkelingen. Gelukkig

groeit het besef dat we elkaar op deze manier

kunnen versterken. Ook vanuit bedrijven en

onderwijsinstellingen komt steeds vaker de

bevestiging dat de regioschaal een effectieve

schaal is.”

WAT KUNNEN REGIO’S DAT

GEMEENTEN IN HUN EENTJE NIET

KUNNEN?

Carol van Eert: “Of het nou gaat om het

openbaar vervoer of snelfietsroutes, om

bedrijventerreinen of toerisme: we moeten

het samen doen. Dat geldt ook voor de

woningbouw; nu de crisis voorbij is moeten we

verder kijken dan kwantiteit – welke gemeente

bouwt hoeveel woningen – en meer naar

kwaliteit. Het gaat om zorgwoningen en de

verhouding tussen sociale huur en de hogere

categorieën. En om verduurzaming, samen met

woningbouwverenigingen.”

Carol van Eert en Ahmed Marcouch

50 GEZONDE GROEI


Ahmed Marcouch: “Dat geldt net zo goed voor

onderwijs. De universiteiten, hogescholen en

mbo’s kunnen niet zonder continue onderlinge

contacten, die de student de juiste overgang

bieden van de ene onderwijsinstelling naar de

andere. Dan moet je als onderwijswereld vooruit

kunnen kijken en dat doe je als collectief. Dat is

wat een regio succesvol maakt: samenwerken

als collectief.”

WAT MOET ER NOG GEBEUREN OM

SUCCESVOL TE KUNNEN BLIJVEN?

Carol van Eert: “Als we onze ambities voor

leefbaarheid willen waarmaken, moeten we

echt een stap maken in duurzaamheid, in de

volle breedte. Innovatie en bedrijvigheid moeten

hierop gericht worden. Economische groei?

Graag, maar dan wel op een circulaire manier.

Duurzaamheid als motor van integraal beleid, als

rode draad door de domeinen mobiliteit, wonen

en economie.

COLOFON

Dit magazine is een uitgave van

Regio Arnhem Nijmegen.

Ontwerp en vormgeving

Simons en Boom, Arnhem

Tekst en interviews

Voermans tekst & advies, Nijmegen

Fotografie (tenzij anders vermeld)

Masha Bakker, Arnhem

Procesbegeleiding en conceptbijdragen

Raymond Reesink, Mannen met plannen

Met medewerking van

Rachel Drosterij, Cécile de Boer,

Karin Heijligers, Margriet Snijders en

Henk van den Berg

Ik roep alle raadsleden op hun kennis te

vergroten als het gaat om lokale ambities die

je regionaal kunt realiseren. Begin bij je eigen

gemeente, dat is de basis, maar kijk vervolgens

wat er in gezamenlijkheid bereikt kan worden.

En laat ons weten wat u belangrijk vindt: wat is

uw opdracht aan de regio? Want alles wat wij als

Regio Arnhem Nijmegen doen, moet lokaal iets

versterken.”

‘LATEN WE

ELKAAR

OPZOEKEN’

Ahmed Marcouch: “De verscheidenheid onder

de gemeenten heeft een eenheid nodig. De

gemeentegrenzen zijn belangrijk, zowel mentaal

als praktisch. Maar onze gemeentegrenzen

zijn niet bedoeld om ons te beknellen. Laten

we elkaar juist opzoeken, de samenwerking

intensiveren en de thema’s die ons leven

waardevol maken samen oppakken. Innovatie,

cultuur, ondernemerschap, health, energy: het

krijgt daar allemaal meer kracht door. Sterker

nog, wij staan als regio stil of gaan zelfs achteruit

als we dat niet doen. Samenwerken is een

voorwaarde voor vooruitgang. Alleen als wij

samen de schouders zetten onder onze regio,

kunnen we gaan voor gezonde groei.”

Drukwerk

DPN Rikkenprint, Nijmegen

© 2018 Regio Arnhem Nijmegen (2e druk)

Niets uit deze uitgave mag worden

vermenigvuldigd en/of openbaar gemaakt

door middel van druk, fotokopie, internet

of op welke andere wijze dan ook, zonder

toestemming van de uitgever.

Meer informatie

Meer weten over het regionale

samenwerkingsverband? Neem contact op

met Henk van den Berg, secretaris van

Regio Arnhem Nijmegen.

Eusebiusbuitensingel 53, 6828 HZ Arnhem

Postbus 9029, 6800 EL Arnhem

026 377 3410

info@regioan.nl

www.regioan.nl

Dit magazine is gedrukt op duurzaam papier.


SAMEN WERKEN AAN GEZONDE GROEI

VOOR ONZE INWONERS

Zeker, er zijn meer mooie streken in ons land. En er zijn regio’s die óók

economisch sterk zijn. Maar nergens in Nederland gaan economische kracht

en een fantastische leefomgeving zo samen als in de

Regio Arnhem Nijmegen.

Er is de dynamiek van onze levendige steden, strategisch gelegen tussen Randstad

en Ruhrgebied. Van huis uit is de regio sterk in logistiek en de maakindustrie.

Health en energy ontwikkelen zich op dit moment tot toonaangevende

clusters, waarbij we profiteren van innovaties en talent afkomstig van de vele

kennisinstellingen die onze regio rijk is.

Daarbij is het hier bijzonder goed wonen en leven. Met de Betuwe en de beboste

heuvels van de Veluwezoom, Montferland en Berg en Dal. Het rivierlandschap

van IJssel, Rijn en Waal. Bewoners en bezoekers waarderen de historie, folklore en

cultuur. En genieten van de mooiste sportevenementen en festivals.

Het samenwerkingsverband Regio Arnhem Nijmegen is bedoeld om die unieke

combinatie van economische kracht en kwaliteit van leven te behouden en te

versterken voor onze inwoners. We zetten in op duurzame en gezonde keuzes

voor wonen, werken en mobiliteit, op weg naar een circulaire economie.

Als we hier echt stappen in willen zetten, niet alleen voor onszelf maar ook voor

onze kinderen en kleinkinderen, is de betrokkenheid van alle 18 gemeenten nodig.

Laten we als collectief zorgen voor vooruitgang van elke gemeente én van de regio

als geheel. Laten we samen met ondernemers, kennisinstellingen en bewoners

onze verantwoordelijkheid nemen. Laten we samen werken aan gezonde groei.