27.11.2019 Views

NFM 2018, nummer 8

You also want an ePaper? Increase the reach of your titles

YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.

HÉT PLATFORM VOOR DE

NIEUWE FINANCIËLE WERELD

NUMMER 8, VOORJAAR 2014

GELD&DIENSTVERLENING, ZO KAN HET OOK!

Mireille van Driel

ontwerpt gebouwen

die mensen blij maken

Victor Lamme

Weg met de mythes

over pensioensparen

THEMA

VERBINDING

Roland van Kemenade

Gezondere financiën

voor iedereen

Econoom

BAS JACOBS

// Banken knijpen

aorta van de

economie af //


“Geen presentatie

maar een beleving die

prikkelt tot verandering”

Jack Hommel, directievoorzitter van Avéro Achmea

Voor inspiratie en nieuwe inzichten boekt u geen hutje op de

hei. Maar een Meaningful Encounter. Alan McSmith neemt u

mee op reis, vanuit uw boardroom of (zakelijke) meeting. Diep

in de wildernis van Afrika. Beleef verbazingwekkende verhalen

waarin de oerkracht van onze natuur centraal staat. Alan vertaalt

zijn inzichten uit de wildernis naar ons dagelijks leven. En laat

je ervaren hoe deze kunnen bijdragen aan persoonlijke groei

en management oplossingen. Ga naar alanmcsmith.weebly.com

voor meer informatie over Alan. Op wildernessvision.org leest u

over de Meaningful Encounters.


Verbinding

Een financiële sector die in zichzelf is

verdeeld, kan niet overeind blijven staan.

Vanuit dit besef is het New Financial

Forum opgericht. Een ontmoetingsplek van

financieel dienstverleners die met respect

voor elkaar samen willen bouwen aan

een gezonde en gerespecteerde financiële

wereld.

Dit doen we onder meer met de portal

www.newfinancialforum.nl, met dit e-zine

en met een aantal bijeenkomsten. Zo

organiseert het Forum op 15 april een

tekentafelsessie onder leiding van adviseur

Ozewald Wanrooij. Die dag gaan financieel

dienstverleners zich gezamenlijk buigen

over de vraag welke waarden en verantwoordelijkheden

er passen bij de adviesrol,

de bemiddelingsrol en de aanbiedersrol.

Door de waarden en verantwoordelijkheden

per rol te bepalen kan er vanuit een nieuw

perspectief naar concrete oplossingen voor

bestaande vraagstukken worden gezocht.

Dit gaan we met elkaar doen, met respect

voor ieders rol en met een open mind naar de

toekomst. “We zijn op zoek naar mensen die

geen genoegen nemen met een plaats op de

achterbank, maar zelf het stuur in handen

willen nemen en niet tegenover elkaar

staan, maar met elkaar in het belang van de

klant en in het belang ook van de financiële

sector zelf de toekomst in willen kleuren.

Daarbij is ook jouw inbreng van belang.

En daarom nodigen we je uit om ook jouw

kennis en inzichten met ons te delen”, aldus

Wanrooij.

Het is een voorrecht om in deze tijd te

leven. Een voorrecht omdat steeds meer

// Een financiële

sector die in zichzelf

is verdeeld, kan niet

overeind blijven

staan //

mensen beseffen dat we alleen met elkaar

wezenlijke en duurzame veranderingen tot

stand kunnen brengen, die goed zijn voor

mens en samenleving. Dat steeds meer mensen

beseffen dat de financiële sector bestaat

bij de gratie van klanten; dat wij deze

aarde te leen hebben van onze kinderen en

kleinkinderen; dat ons hart wijzer is dan ons

brein, hoe handig dit laatste ook is, en dat er

niet meer verbindt dan het menselijk hart.

In dit New Financial e-zine geven tal van

inspirators van binnen en buiten de branche

hun kijk op een nieuwe samenleving waarin

met elkaar delen het fundament is. Heel

letterlijk vind je dit principe terug in het

interview met interieurontwerper Mireille

van Driel. Zij maakt gebouwen die mensen

blij maken.

Aan het eind van het interview zegt zij:

“Daarnaast hoop ik mensen te inspireren

om uit het denken te stappen en volledig

vanuit het hart te gaan leven en werken. (…)

Als mensen echt volledig vanuit hun hart

zouden handelen, zou de wereld er stukken

mooier uitzien. Dat kan ook niet anders.

Want het hart heeft geen ego, kent geen

conditioneringen, voelt geen dualiteit. Het

hart is allesomvattend en wie handelt vanuit

het hart, kan in wezen niets verkeerds doen.

Ik hoop dat mijn gebouwen mensen helpen

hun eigen hart weer terug te vinden.”

Laat we samen verder bouwen aan een voor

iedereen licht, ruim en aangenaam gebouw,

dat niet langer in zichzelf is verdeeld.

We moeten dat zelf doen, niemand anders

bouwt het voor ons. Veel inspiratie toegewenst!

nn

willem@newfinancialforum.nl

GELD&DIENSTVERLENING, ZO KAN HET OOK! / voorjaar 2014 / Thema Verbinding 3


INHOUD

5

Verzekeraar

Han de Ruiter

Verbinding maakt het onderscheid

6

Neurowetenschapper

Victor Lamme

Weg met pensioenmythes

10

Econoom

Bas Jacobs

Banken knijpen aorta economie af

18

Interieurontwerper

Mireille van Driel

Gebouwen die mensen blij maken

22

Adviseur Roland

van Kemenade

Gezonde financiën voor iedereen

26

Organisatieloods

Michiel Brandt

Klippen omzeilen in woelig water

uitgever

Rinus Vissers (010) 4274110

hoofdredacteur

Willem Vreeswijk (010) 4274191,

w.vreeswijk@nijgh.nl

eindredacteur

Lennart Kik (010) 4274161,

l.kik@nijgh.nl

redactie

Toon Berendsen (010) 4274185,

t.berendsen@nijgh.nl

secretariaat

Dora Pompe (010) 4274160,

d.pompe@nijgh.nl

account management

Petra Hesselink (010) 4274153,

p.hesselink@nijgh.nl

HÉT PLATFORM VOOR DE NIEUWE FINANCIËLE WERELD

GELD&DIENSTVERLENING, ZO KAN HET OOK!

medewerkers

Victor Lamme, Nicolette Loonen,

Alan McSmith, Han de Ruiter

uitgave van

Nijgh Periodieken

Postbus 122

3100 AC Schiedam

basisontwerp en vormgeving

Studio 3017

fotografie

Frits de Beer, Rodney Kersten,

Rick van der Poorten

prepress

Grafisch!OK, Nootdorp

reproductie

Overname van artikelen, tekeningen en

foto’s is slechts mogelijk na schriftelijke

toestemming van de uitgever.

New Financial Magazine – Geld & Dienstverlening, Zo kan het ook! is een inspiratiebron van en voor ambassadeurs van het New Financial Forum.

New Financial Magazine is een initiatief van VVP Vakblad voor financieel adviseurs.

4


COLUMN

Verbinding maakt

het onderscheid

Han de Ruiter, directeur Marketing Aegon

Nederland

Het woord verbinden heeft vele synoniemen.

De meest aansprekende vind ik engageren,

verloven, hechten, samenbundelen,

verenigen, combineren. Het is voor mij ook

wel het centrale woord in de moderne financiële

dienstverlening. Onderscheid in onze

bedrijfstak wordt bepaald door de manier

waarop wij zaken doen met de klant. En hoe

de klant dat ervaart. De mate waarin wij in

staat zijn om verbinding te maken met de

klant is heel belangrijk. Luisteren we goed,

begrijpen we echt wat er speelt, maken we

contact en reiken we passende oplossingen

aan?

Voor een intermediaire verzekeraar – wat

Aegon vroeger was – was de klant ver weg.

Onze business partners vervulden die rol.

Dat blijft ook zo, maar het is toch sterk aan

het veranderen. Het contact met klanten

is aan het veranderen. Klanten bellen ons

steeds vaker zelf met vragen. Ze willen

zaken zelf regelen. Vanuit onze zorgplicht

hebben wij ook een expliciete verantwoordelijkheid

om zelf contact te maken met

klanten. Hen te wijzen op voor hen relevante

zaken. Let op: het woord ‘eindklant’ is

bij ons echt verboden.

Bij een bakker is het duidelijk dat zijn

bestaansrecht wordt bepaald door de kwaliteit

van het brood, zijn dienstverlening en

zijn prijs. Klopt het niet dan gaat de klant

de volgende keer naar een andere bakker.

Onze afstand tot de klant is groter. Maar de

onderwerpen zijn precies hetzelfde als bij de

bakker.

Daarom zijn wij bij Aegon begonnen elkaar

te stimuleren echt contact te maken met

// Het woord

eindklant is bij ons

echt verboden //

de klant. Niet alleen de collega’s op het

klantcontactcentrum, maar ook degenen

die verder af staan van de klant. Eigenlijk

dus iedereen die bij ons werkt, in iedere laag

van de organisatie.

Hoe maken we echt Contact? Door mee te

luisteren op ons klantencontactcentrum,

door klantenpanels, door gesprekken met

klanten, door een klantenrijbewijs te halen,

door onze klantcontactmetingen. Klanten

met klachten bellen we terug, ook het

management! Dan voel je echt wat er speelt

bij de klant en hoe die klant onze dienstverlening

ervaart. Het is buitengewoon

impactvol als een directielid op de afdeling

klantenservice meeluistert of zelf belt. Het

werkt twee kanten op. Goed om te ervaren

wat een klant meemaakt. Ook voor de afdeling

is het goed om te zien dat dit werk en

contact belangrijk gevonden wordt.

Ons klantenrijbewijs is gebaseerd op een

idee van Unilever India waar medewerkers

elk jaar meedraaien in een gezin om echt

te ervaren hoe hun klantengroep zich

gedraagt. Wij hebben dit idee om verplicht

een aantal uren aan klantencontact te besteden

en tevens een opdracht uit te voeren,

internationaal uitgewerkt. Ook onze Raad

van Bestuur doet hieraan mee. Het zorgt

voor nieuwe inzichten. Marketeers die een

dag meedraaiden in een gezin waren toch

weer verbaasd over de organisatie van het

financiële huishouden. Het resultaat: verbinding

en oprechte belangstelling.

Een klantenbedrijf wil elke dag beter worden.

Dat kan. Als je maar naar je klanten

en medewerkers luistert. Verbinding maakt.

Engageert. Om zo diensten en producten te

verbeteren. Voor de klant. Die zo beter in

staat is financieel bewuste keuzes te maken

om zijn dromen en wensen te realiseren. nn

GELD&DIENSTVERLENING, ZO KAN HET OOK! / voorjaar 2014 / Thema Verbinding 5


ESSAY

Tekst: Victor Lamme

Weg met de mythes

over pensioensparen

Victor Lamme: “Verdiep u in het brein van de consument.”

6


Mensen vinden wel dat een goed pensioen belangrijk is, maar geven als het er op

aankomt liever hun geld uit aan een nieuwe auto of een vakantie. Dat is niet zo vreemd,

schrijft Victor Lamme. Tal van onderzoeken uit de hersenwetenschap en psychologie

maken duidelijk waarom zelf sparen voor het pensioen niet kán werken.

Was dat even schrikken: hadden de pensioenfondsen

zomaar onze zuurverdiende spaarcenten kwijt

gemaakt. Onvoldoende dekkingsgraad. Pensioenen

gekort. Premies verhoogd. Pensioen fondsen, werkgevers,

werknemers, de regering – allemaal buitelen ze

over elkaar heen om uit te leggen wat er gebeurt, wie

daar verantwoordelijk voor is, en wat er moet gebeuren

om het weer op te lossen.

Er is de laatste tijd wel wat onrust in de pensioenwereld.

Deze onrust heeft er voor gezorgd dat pensioenfondsen

onder druk staan. “Zorgen zij wel goed voor

onze oude dag? Wat gebeurt er precies met het geld?

Nemen ze niet te veel risico? Kunnen werknemers

niet beter zelf voor hun oude dag sparen?” Den Haag

gooit daar nog eens een politiek sausje overheen. “We

vergrijzen en ontgroenen. We werken te weinig en

lenen te veel. Terwijl we allemaal weten dat het nooit

meer wordt zoals het was.” En zo kan het gebeuren

dat één van de beste pensioenstelsels ter wereld –

waarin zowel werknemer als werkgever geld in de

pensioenpot storten – op de schop moet. Verzekeraar

noch werkgever, noch werknemer weet meer waar

hij aan toe is. En dan komt de roep om transparantie.

Maar willen we dat wel? Of beter gezegd, schieten we

daar wat mee op?

Sparen voor een pensioen is in Nederland verplicht,

en dat heeft een goede reden. In landen waar deze

verplichting niet geldt, zijn veel werknemers niet in

staat gebleken een fatsoenlijk pensioen op te bouwen.

Mensen vinden wel dat een goed pensioen belangrijk

is, maar geven als het er op aankomt toch liever hun

geld uit aan een nieuwe auto of een vakantie. Wat is

daarvan eigenlijk de reden? Tal van onderzoeken uit

de hersenwetenschap en psychologie maken duidelijk

waarom zelf sparen voor het pensioen niet kán werken.

Iedereen die wordt gevraagd of het verstandig is voor

een goed verzorgde oude dag te zorgen, zal daar

bevestigend op antwoorden. In de praktijk blijkt echter

een grote kloof tussen denken en doen. Ons brein

neemt geen beslissingen op basis van onze gedachten

of op basis van rationele overwegingen. Juist als het

gaat om onze financiën spelen allerlei onbewuste

emoties en irrationele motieven een dominante rol.

Het werk van bijvoorbeeld Daniel Kahneman en Dan

Ariely heeft onweerlegbaar laten zien dat de rationele

homo economicus niet bestaat. We denken dat we zelf

voor ons pensioen kunnen zorgen. En laten we eerlijk

zijn: u en ik denken ongetwijfeld dat we het zelf beter

zouden doen als we het zelf in de hand zouden hebben.

Maar alleen al deze gedachte, laat staan maatregelen

die op basis van dit soort heersende opinies

genomen worden, zijn ronduit levensgevaarlijk.

// Een beloning in het nú –

vakantie of een nieuwe auto –

wint het altijd van een vrijwillige

inleg in het pensioenfonds //

NIET LATER, MAAR NU

Een prachtig onderzoek – vele malen herhaald – laat

zien dat het brein veel minder gevoelig is voor een

beloning in de toekomst dan voor een beloning in het

nu. Wie de keus krijgt tussen 1.000 euro nú of 2.000

euro over twee jaar kiest vrijwel altijd voor de 1.000

euro nú. Terwijl een beetje geduld hier toch veel

verstandiger is. Dit fenomeen dat in de psychologie

‘delay discounting’ wordt genoemd, is bovendien nog

veel sterker aanwezig bij jonge dan bij oude mensen.

Een irrationele paradox, want voor oude mensen zou

de toekomst minder belangrijk moeten zijn dan voor

jongen mensen. Alleen al deze laatste conclusie zou

de beleidsmakers de schrik om het hart moeten doen

slaan. Ons brein heeft niets met pensioenen, het is een

uitgestelde beloning in de verre toekomst, waaraan

geen waarde wordt toegekend. En daarom wint een

beloning in het nú – de vakantie, de nieuwe auto – het

altijd van een vrijwillige inleg in het pensioenfonds,

zeker bij jonge mensen.

GELD&DIENSTVERLENING, ZO KAN HET OOK! / voorjaar 2014 / Thema Verbinding 7


ESSAY

SPAREN DOEN WE LATER WEL

Het pensioen is bedoeld als een periode van welverdiende

rust, lekker op vakantie en eindelijk die boeken

lezen. Maar onbewust wordt het pensioen door

veel mensen met heel andere dingen geassocieerd:

een impliciete associatietest heeft laten zien dat het

pensioen door ons brein vooral wordt gekoppeld aan

negatieve woorden als ‘dood’, ‘ziekte’ en ‘armoe’. Dat

maakt alles wat met pensioen te maken heeft een bijzonder

lastig aan de man te brengen product. Vooral

voor jonge, werkende mensen, die juist hun werk

associëren met plezier, status en rijkdom. Daar komt

nog eens bij dat we in ons hoofd langer jong blijven

dan dat we in werkelijkheid zijn. De spaarbehoefte

loopt zo altijd achter op ons uitgeefpatroon. “Sparen?

Gaan we binnenkort mee beginnen.”

EXPERT IN NEUROMARKETING

Prof. dr. Victor Lamme (1959) is hoogleraar cognitieve

neurowetenschappen aan de Universiteit van

Amsterdam, expert op het gebied van perceptie en

bewustzijn, auteur van onder meer het boek De vrije wil

bestaat niet en partner in Neurensics, onderzoeks- en

adviesbureau voor neuromarketing. Hij studeerde

geneeskunde aan de Universiteit van Amsterdam en

promoveerde aan het Interuniversitair Oogheelkundig

Instituut. Daarna was hij postdoc op MIT in Boston,

KNAW-fellow in Amsterdam en hoofdonderzoeker aan

het Nederlands Instituut voor Neurowetenschap.

Sinds 2002 is hij hoogleraar Cognitieve Neurowetenschap

bij de afdeling Psychologie aan de Universiteit van

Amsterdam, waar hij aantrad met zijn oratie ‘Weg met de

Psychologie!’. Hij publiceerde bijna honderd internationale

artikelen en hoofdstukken over de werking van het

brein, visuele waarneming en het bewustzijn, onder meer

in gezaghebbende tijdschriften als Nature en Science.

Zijn ideeën over bewustzijn worden als baanbrekend

gezien, en hij ontving voor zijn werk de meest prestigieuze

subsidie van de Europese Unie.

GOKANGST EN KEUZESTRESS

Mensen houden niet van risico. Wie de keus krijgt

tussen 200 euro in het handje of 25 procent kans

op 1.000 euro, kiest in 80 procent van de gevallen

voor de zekerheid van de 200 euro. En dat is best

gek, want de 25 procent kans op 1.000 euro heeft

toch echt een hogere verwachtingswaarde, namelijk

250 euro. Ons brein is risico-avers. De angst voor

risico maakt ons ongeschikt voor het zelf zorgen

voor een lange termijn investering als een pensioen,

waarbij er verwacht wordt dat we ons als het ware

als een particuliere belegger gaan gedragen. Want

zonder risico geen rendement, dat hard nodig is om

voldoende opbouw te kunnen behalen. Particuliere

pensioenbeleggers zullen in periodes van hoge

volatiliteit massaal overstappen op laag renderende

spaar rekeningen, en pas weer terugkeren naar hoger

renderende maar riskantere beleggingen als het te

laat is.

Maar zonder spreiding geen risicobeheersing en dan

komt een ander brein- fenomeen om de hoek kijken.

Te veel keuze geeft stress, soms zoveel stress dat we

maar liever niets doen. In een aardig experiment,

waarbij de zes merken jam in een supermarkt werden

aangevuld tot 24 merken jam, daalde de jam-omzet

met een schrikbarende 90 procent. De spaarpot moet

dus groot genoeg zijn om én te kunnen spreiden én

risico’s te kunnen lopen. Er zijn maar weinig individuele

spaarpotten groot genoeg om dat te kunnen lijden.

WAT NIET WEET, DAT NIET DEERT

De huidige golf van transparantie die door de

pensioenwereld waart, heeft ervoor gezorgd dat er

allerlei onzekerheid over pensioenen wordt gecom-

8


MASTERCLASS NEUROMARKETING

VVP organiseert op 11 september onder leiding van

Victor Lamme een Masterclass Neuromarketing. “Onze

hersenen bepalen wat we doen – en niet onze gedachten.

De meest directe toepassing van dat idee is neuromarketing.

Als je weet wat de impact is op het brein van

producten, reclame, verpakkingen of covers, dan weet

je ook of de consument erdoor zal worden verleid of

niet.” Deze exclusieve Masterclass is een must go voor

marketeers uit de financiële sector. Voor meer informatie

over het werk van Victor Lamme of deze Masterclass kun

je contact opnemen met Alexander van Loon, associate

Neurensics (E: alexander@neurensics.com).

WAT NU?

Er zijn dus allerlei mechanismen aan het werk die

er voor zorgen dat vrijwillig sparen voor het pensioen

een mythe is. Het druist zó sterk in tegen de

menselijke natuur dat niet van mensen mag worden

verwacht dat zij de goede keuze zullen maken. En

zeker in deze tijden van onzekerheid zal niemand ook

maar iets met het product ‘pensioen’ te maken willen

hebben. Nu overstappen op vrijwillig pensioensparen

zal zonder enige twijfel een generatie van juist jonge

mensen voor de rest van het leven opzadelen met een

verkeerde keuze.

Er is veel voor te zeggen om het huidige stelsel te

handhaven. Te verbeteren in plaats van te veranderen.

En dat vindt het brein weer fijn: geen revolutie,

maar evolutie. Wie kan de beleidsmakers overtuigen

van hun ongelijk?

municeerd. Ineens worden we gewezen op onze upo.

Een heel verhaal dat eigenlijk zegt dat het voorspelde

pensioen ook maar een schatting is: het kan vriezen,

het kan dooien. Niemand weet meer wanneer hij

met pensioen zal gaan – met 65, 67 of 70? En iedere

maand zijn er weer andere berichten over dekkingsgraad,

korting of premieverhoging.

// Transparantie over pensioen -

wereld leidt tot het omgekeerde van

wat is beoogd: minder vertrouwen,

meer afkeer //

Alle communicatie rondom pensioenen is door de

toenemende transparantie één groot onzekerheidscircus

geworden. En we hadden net al gezien dat

het brein niet van onzekerheid houdt. Onzekerheid

activeert onze angstcircuits, en die hebben maar één

functie: wegwezen! Het brein sluit zich af voor deze

prikkels en de burger denkt letterlijk: “Ik zie het later

nog wel eens met dat pensioen.” Transparantie over

de pensioenwereld – bedoeld om mensen bewust te

maken van hun situatie – leidt dus tot het omgekeerde

van wat is beoogd: minder vertrouwen, meer afkeer.

WAT U?

Invloed uitoefenen op het denken van onze beleidsmakers

is lastig (al was het maar omdat daar niet

altijd even logisch wordt gedacht). Maar als professional

in financiële dienstverlening is uw invloed op

de consument groot. Dus als Mohammed niet naar de

berg komt, dan moet de berg maar naar Mohammed.

Help uw klanten bij hun keuzes en zorgen voor de

lange termijn. Geef ze een advies waar ze u over 20,

30 of 50 jaar dankbaar voor zullen zijn. En niet een

advies dat mee hobbelt met de waan van de dag of de

elke vier jaar weer wisselende politieke agenda.

De vraag is alleen: hoe krijgt u dat advies bij de

consument tussen de oren? Rationele argumenten

zullen niet werken. En hoe gaan we om met de wettelijke

voorschriften en de verplichte transparantie,

terwijl we weten dat die klanten alleen maar angst en

onzekerheid aanjagen, en ze de verkeerde keuze zal

laten maken? De kunst is hier vooral: verdiep u in het

brein van de consument. Ontdek op welke knoppen u

moet drukken in zijn brein, om voor elkaar te krijgen

dat hij wel de juiste keuze maakt. Lees eens een boek

over hersenen of psychologie. Een paar tips staan

hieronder. nn

Dan Ariely, Volkomen onlogisch (2012)

Daniel Kahneman, Ons feilbare denken (2013)

Victor Lamme, De vrije wil bestaat niet (2010)

Robert Cialdini, Invloed (2009)

Martin de Munnik, De koopknop (2013)

www.victorlamme.com

Victor Lamme op YouTube 1

Victor Lamme op YouTube 2

Victor Lamme op YouTube 3

GELD&DIENSTVERLENING, ZO KAN HET OOK! / voorjaar 2014 / Thema Verbinding 9


INTERVIEW

tekst Lennart Kik, beeld Frits de Beer

Banken knijpen aorta

van de economie af

De banken weer op orde brengen is het belangrijkste vraagstuk van deze tijd, vindt econoom

Bas Jacobs. “Op dit moment is de kredietgroei voor bedrijven in Nederland negatief. De banken

zorgen ervoor dat de kredietverlening de bottleneck wordt van het groeiherstel. Ze knijpen de

aorta van de economie af.”

“Wetenschappelijk gezien is dit een opwindende tijd”,

zegt Jacobs. “Wat mij bij het uitbreken van de crisis

in 2008 opviel, is hoe belangrijk de financiële sector

is voor de macro-economie. Veel economen hebben

zich niet gerealiseerd hoeveel kwetsbaarheden

en onevenwichtigheden zich onder de oppervlakte

bevonden. Toen de crisis losbarstte heb ik alle

moderne macro-economie boeken besteld die worden

gebruikt op Amerikaanse universiteiten, om te begrijpen

wat er aan de hand was. Ik had echter helemaal

niets aan deze boeken, want de financiële sector

speelde hierin geen enkele rol. Pas na bestudering van

oudere werken van Ben Bernanke en Joseph Stiglitz

– over hoe financiële markten kunnen falen, hoe kredietrantsoenering

werkt en welke macro-economische

consequenties dit heeft – had ik voor het eerst een

handvat om te begrijpen wat er aan de hand was. Ik

ben van alles gaan lezen over de Grote Depressie en

wat er is misgegaan in de jaren dertig, op zoek naar

parallellen met de huidige tijd. De euro is een beetje

de Gouden Standaard van nu. Met dezelfde beleidsorthodoxie

van bezuinigen en een ECB die niet al

te veel monetaire experimenten toestaat. Ik vrees

dat we in zekere zin de fouten herhalen die we toen

hebben gemaakt. En om precies dezelfde reden: we

kunnen het niet eens worden over de diagnose van de

problemen. En evenmin over de oplossingen.”

Bernanke (tot voor kort voorzitter van de FED, het

stelsel van centrale banken in de VS, LK) was een

expert op het gebied van de crisis in de jaren dertig.

Hij heeft juist wel lessen getrokken uit die tijd.

“Bernanke moet inderdaad enorme credits krijgen”,

zegt Jacobs. “Hij durfde tegen de hele goegemeente in

te gaan, want hij had de Grote Depressie bestudeerd.

Wat we nu meemaken vereist onorthodox beleid. In

Europa zag je dat de beleidsmakers in een zekere

mate van internationale coördinatie de begrotingstekorten

aanvankelijk lieten oplopen. Ze konden ook

niet anders. Maar na één of twee jaar verschanste

iedereen zich weer achter de begrotingsregels. Als

gevolg van ontwerpfouten bij de oprichting van

de euro kon de ECB geen lender of last resort zijn.

Uiteindelijk heeft de ECB die rol wel op zich genomen,

toen de eurozone vanaf oktober 2011 volledig

dreigde te ontsporen. Door oplopende rentetarieven

in de perifere landen was er een gestage bank run aan

de gang. De banken in de periferie van de eurozone

werden overeind gehouden door de ECB. Gelukkig

heeft Draghi in zijn beroemde speech uit juli 2012

gezegd: ‘We will do whatever it takes’. Dat is voor mij

de ommekeer geweest in de eurocrisis.”

Een belangrijke les uit de crisis is dat een muntunie

niet levensvatbaar is zonder een soort ‘aardlekschakelaar’.

“Als de obligatiehouders op hol slaan, kan

de centrale bank altijd interveniëren. Feitelijk zegt

de centrale bank dan: verkoop je obligaties maar

aan ons, wij kopen ze allemaal op, weliswaar tegen

hele lage prijzen en als dat onterecht is kunnen we ze

later weer verkopen met winst. Draghi voegde er wel

een voorwaarde aan toe: als je bij de ECB aanklopt

voor steun, moet je ook naar de Trojka. Daarmee

heeft Draghi voorkomen dat hij liquiditeitssteun zou

geven aan landen die eigenlijk niet solvabel zijn. Het

financieren van overheidsschulden is verboden in het

Verdrag van Maastricht. Dit was een belangrijke list

van Draghi. Samen met Bernanke heeft hij gezorgd

voor ‘weathering of the storm’.”

10


In zekere zin

herhalen we de

fouten die zijn

gemaakt in de

jaren dertig //

GELD&DIENSTVERLENING, ZO KAN HET OOK! / winter 2013 / Thema Heilige huisjes 11


SCHULD EN BOETE

Rick van der Ploeg zei eerder in dit blad dat economie

ook een morele wetenschap is. “In continentaal

Noord Europa zien we de economie inderdaad vaak

als een moraalfilosofie, maar dan in termen van

schuld en boete”, zegt Jacobs. “Misschien ben ik

hierin een telg van Tinbergen, maar ik zie de economische

wetenschap als een instrument. Het is onze

taak om na te denken over de vraag hoe we tegen zo

laag mogelijke kosten een maatschappelijk doel kunnen

realiseren. Er zijn allerlei goede doelen – of dat

nu economische groei, inkomensherverdeling of het

stabiliseren van de conjunctuurcyclus is. Het kiezen

van die doelen is geen taak van economen maar van

politici of filosofen. Het vak dat ik beoefen is normatieve

economie. Ik neem een bepaald politiek doel als

gegeven en vraag me af wat de beste manier is om dit

te realiseren. Het lijkt erop dat het stabiliseren van

de conjunctuur en het voorkomen van werkloosheid

en onnodige bedrijfsfaillissementen de laatste jaren

geen politieke doelen meer zijn. Daar heb ik wel hele

grote vraagtekens bij. Richard Musgrave – een van

de grondleggers van het vakgebied Public Finance – zei

dat economische politiek gaat over het verzachten van

CRISIS ALS ONCE IN A LIFETIME EXPERIENCE

Hij ziet de crisis als ‘a once in a lifetime experience’. Bas

Jacobs, hoogleraar openbare financiën aan de Erasmus

Universiteit Rotterdam, beleeft opwindende jaren sinds

de val van Lehman Brothers in 2008. “Je moet iets begrijpen

van macro-economie, van monetaire economie,

van internationale economie, van overheidsfinanciën en

van banken. Het is intellectueel ijsschotsen springen. Als

je binnen je eigen vakgebiedje blijft, overzie je het geheel

niet. Dat maakt het spannend maar ook razend ingewikkeld.

Het is moeilijk om te begrijpen wat er precies aan

de hand is, terwijl je zelf midden in de storm zit.”

Vorig jaar werd Jacobs (40) door Vrij Nederland geportretteerd

als de ‘angry young man’ van de Nederlandse

economen. Hij was lid en naamgever van Niet Nix, de

beweging die de sociaal-democratie wilde moderniseren.

Later nam hij afscheid van de PvdA en raakte hij ‘politiek

verweesd’. Als fervent debater en blogger is Jacobs een

toonbeeld van de maatschappelijk betrokken wetenschapper.

Tijdens zijn studie raakte hij bevlogen door

de colleges van Rick van der Ploeg, die een link wist te

leggen tussen economie uit de ivoren toren en hoe je

die kan toepassen op beleidsvragen; en daarmee een

bijdrage kan leveren aan een betere wereld. “Ik zie het als

mijn taak om niet alleen onderzoek te doen en college te

geven, maar die kennis ook over te dragen. We worden

betaald door de samenleving, dus voor wat hoort wat.”

Sinds 2008 maakt Jacobs samen met zestien politici,

bankiers, economen, ambtenaren en journalisten deel

uit van een discussie- en eetclub die regelmatig in De

Waag bijeenkomt. De neerslag van hun debatten verscheen

onlangs in het boek Het crisisdiner bij uitgeverij

Prometheus.

de conjunctuurcyclus; over allocatie: het voorkomen

van marktfalen en het beprijzen van externe effecten;

en niet te vergeten: over verdelingsvraagstukken. In

hoeverre is de uitkomst op de markt eerlijk of niet,

en hoe kun je daar op de beste manier iets aan doen?

Wat ik raar vind is dat de vraag hoe we de pijn van

de conjunctuur economisch gezien zo goed mogelijk

over de tijd kunnen verdelen van geen enkele overweging

meer is geweest in de besluitvorming van

de afgelopen jaren. En dit is ook geen ‘speeltje van

// Er zit een enorme

onverdeelde rekening in

het pensioenstelsel //

links’. Ik ken veel rechtse Amerikaanse economen

die verspilling van middelen door laagconjunctuur

net zo erg vinden als ik. Onnodige werkloosheid of

bedrijfsfaillissementen zijn niet links of rechts, het is

gewoon maatschappelijke verspilling. Het gaat erom

de maatschappelijke kosten van de recessie te minimaliseren.

Ik zie het als mijn taak als econoom om uit

te leggen hoe dat gedaan kan worden.”

Er is één onderwerp waar Jacobs “buiten zijn boekje

gaat als econoom” – en dat is de hervorming van

het pensioenstelsel. “Bij pensioenen vind ik het heel

moeilijk om neutraal te blijven. Je ziet dat de discussie

daar volledig gedomineerd wordt door insiders.

Jongeren snappen vrij weinig van pensioen, de ouderen

snappen het maar al te goed. En er zit een enorme

onverdeelde rekening in het pensioenstelsel. Je kunt

discussie voeren hoe hoog die is; het hangt ervan af

hoe hard je de bestaande pensioenrechten interpreteert.

Het is in het maatschappelijk belang dat die

rekening op een goede manier wordt verdeeld. Nog

steeds probeer ik terughoudendheid te betrachten

over wie hoeveel zou moeten betalen. Dat is aan de

politiek. Maar ik zou het niet maatschappelijk acceptabel

vinden als jongeren eenzijdig voor de rekening

zouden opdraaien. Het pensioenstelsel is voor veel

mensen van groot belang, zeker als ze wat ouder worden.

Je wil niet een permanente generatieoorlog in

je stelsel hebben, omdat er rekeningen worden doorgeschoven.

Het is van groot maatschappelijk belang

dat dit verdelingsvraagstuk wordt opgelost. Daarom

spreek ik me hier wel over uit.”

12


INTERVIEW

gepercipieerd door de deelnemers – hoe hoger de

impliciete rekening die in het stelsel besloten ligt. Als

de indexatiebelofte zacht is, zit je misschien aan de

goede kant. Maar een niet geïndexeerd pensioen is

geen pensioen, zeggen pensioenadviseurs altijd. Met

een inflatie van 2 procent is de waarde van je pensioen

in 35 jaar tijd gehalveerd in termen van reëel

besteedbare koopkracht.”

Door de doorsneepremie – waardoor jongeren veel

minder rechten krijgen in verhouding tot de premie

die ze betalen – gaat het pensioensysteem bovendien

als een ‘omslagstelsel’ functioneren. Jacobs: “Mensen

denken dat we een kapitaalgedekt stelsel hebben,

maar het heeft een sterk omslag-element. Bij het

begin van dit systeem zijn er veel rechten uitgedeeld

waarvoor nooit betaald is. En dat is tientallen jaren

zo doorgerold. Als je daar nu mee wil ophouden, zul

je moeten terugbetalen wat je aan het begin te veel

hebt uitgedeeld. Ten tweede zie je – net als bij iedere

omslagfinanciering – dat de verhouding tussen het

aantal betalers en ontvangers verandert door de

vergrijzing. Door de doorsneepremie zijn ook pensioenfondsen

kwetsbaar voor vergrijzing. Terwijl het

idee van kapitaaldekking is dat je daar niet kwetsbaar

voor zou zijn.”

INDIVIDUELE PENSIOENRECHTEN

“Ik zou willen dat we overgaan op individuele

pensioenrechten, waarmee er een directe link komt

tussen wat je hebt gestort aan premies en wat je

later krijgt aan pensioen. Er kan dan niet meer door

pensioenfondsen worden geschoven met risico’s en

pensioenvermogen tussen verschillende groepen

deelnemers. Op dit moment betaal je tientallen

jaren premie. Daar krijg je een pensioenrecht voor

terug, maar het is niet gezegd dat er over zoveel jaar

ook voldoende in kas is om dat pensioenrecht na

te komen. Daarnaast is er onduidelijkheid over dit

pensioenrecht. Krijg je een nominaal gegarandeerde

uitkering met mogelijk een indexatie afhankelijk van

de dekkingsgraad van het pensioenfonds? En hoe

hard is die indexatiebelofte? Als die indexatiebelofte

in graniet gebeiteld is, heb je een dekkingsgraad

nodig van nominaal 145 procent. Nu ligt die rond

105 procent. Op een pensioenvermogen van 1000

miljard euro kom je dan 400 miljard euro tekort.

Hoe harder de pensioentoezegging is – of wordt

KLEM IN HET SPITSUUR

Daarnaast hebben starters – lees: jongeren – relatief

veel last van de aanpassing van de hypotheekrenteaftrek,

constateert Jacobs. “Ze hebben niet zozeer

last van het verlies aan renteaftrek, maar vooral van

de beperking van de leencapaciteit – ook omdat ze

verplicht moeten aflossen om nog voor renteaftrek

in aanmerking te komen. Ik snap wel dat je dat wil,

omdat de loan to value-ratio veel te hoog is. Maar het

had wel wat gefaseerder ingevoerd kunnen worden.

Belangrijker is nog dat mensen aan het begin van hun

leven misschien juist wat meer geld willen hebben.

Jongeren sparen zich nu helemaal een ongeluk via

de pensioenvoorziening. Ze krijgen weinig pensioenrechten,

omdat ze via de doorsneepremie subsidies

aan ouderen moeten betalen. En nu moeten ze ook

nog in het spitsuur van hun leven hun hypotheken

aflossen. Het is veel belangrijker dat jongeren aan

het begin van hun leven investeren in scholing – en

daar eventueel wat voor lenen – en als jonge ouders

de mogelijkheid hebben om het spitsuur te ontlasten.

Een lagere leencapaciteit zet huishoudens nog meer

klem in het spitsuur van hun leven.”

En het idee om pensioenpremies in te zetten voor

verlichting van de hypotheekschuld? “Je moet daar

GELD&DIENSTVERLENING, ZO KAN HET OOK! / winter 2013 / Thema Verbinding 13


geen wonderen van verwachten, maar het zou zeker

helpen om mensen met restschulden te ondersteunen.

Je zou een deel van de pensioenpremies kunnen

inzetten om de hypotheekschuld af te lossen. Ook

hier loop je tegen de doorsneepremie aan, want een

deel van de premies die jongeren betalen dient voor

het financieren van uitkeringen van ouderen. Als die

subsidie wegvalt, heeft het pensioenfonds een probleem.

Als je je pensioenrecht wil verzilveren – daar

hebben Lans Bovenberg en ik voor gepleit – zal het

in veel gevallen bar tegenvallen wat je hebt opgebouwd

na zoveel jaren een fors deel van je inkomen

// Als de subsidies op schuld

weg zijn, wordt het financiële

stelsel stabieler //

aan premies te hebben gestort. Ook hier zorgt de

doorsneesystematiek ervoor dat een groot deel van

de inleg niet wordt gebruikt voor het eigen pensioen

maar voor het pensioen van eerdere generaties. Maar

voor een modale werknemer kan het toch gaan om

40.000 tot 50.000 euro; daarmee kom je een heel eind

om van een restschuld af te komen.”

“We hebben nu een hele hoge hypotheekschuld én

een enorme pensioenpot in de Nederlandse economie.

De overheid heeft dit aangejaagd door er zoveel

fiscale steun op te zetten. Als je mensen nu toestaat

een deel van hun hypotheek af te lossen met hun

pensioenvermogen, bespaart de overheid dubbel.

Over een lagere hypotheek hoeft de overheid minder

renteaftrek te geven. En ook als mensen voor een deel

afstand doen van de fiscale voordelen bij hun pensioenopbouw,

vindt er minder belastingderving plaats.

Doordat er geld vrijkomt kan de overheid zelf nog

iets extra’s doen, door te regelen dat mensen die een

deel van hun pensioen verzilveren daar heel weinig

belasting over hoeven te betalen.”

BANKIERS ZIJN SCHAAMTE VOORBIJ

Niet de hervorming van het pensioenstelsel of de

afschaffing van de hypotheekrenteaftrek, maar het

weer op orde brengen van de banken ziet Jacobs als

het belangrijkste vraagstuk van deze tijd. Zowat alle

seinen staan op rood. De kredietgroei voor bedrijven

in Nederland is op dit moment negatief en het kredietbeleid

van banken is een rem op het groeiherstel.

Een derde van de huizen met een hypotheek staat

‘onder water’, al is het aantal wanbetalingen nog

heel gering. Een kwart van de mkb-leningen zit in

bijzonder beheer. Vastgoedprijzen zijn dertig procent

gedaald sinds de piek in 2008. Vijftien procent van de

kantoren staat leeg. Er moeten nog heel wat verliezen

worden genomen. En intussen verzetten banken zich

met man en macht tegen het verder verhogen van de

kapitaaleisen.

“Bankiers zijn de schaamte weer voorbij”, constateert

Jacobs naar aanleiding van het Kamerdebat over

verhoging van de kapitaalbuffers. “Er wordt economische

onzin verkocht. Als banken meer kapitaal

moeten aanhouden, zou de kredietverlening worden

geschaad. Dat is een grote leugen, want eigen vermogen

is net zo goed een financieringsbron voor nieuwe

activiteiten van banken als vreemd vermogen. Als je

beweert dat je meer eigen vermogen moet aantrekken

maar dit niet kan uitlenen, dan ben je gewoon aan het

liegen.”

En als banken zeggen dat ze op dit moment geen aandelen

kunnen uitgeven? “Daar heb ik wel begrip voor.

Als er rottigheid op de balans staat, zullen ze geen

nieuwe aandeelhouder kunnen interesseren om daar

kapitaal in te steken. De nieuwe aandeelhouder wordt

immers eigenaar van de verliezen op de bankbalans.

De tweetrap saneren en herkapitaliseren is daarom

onscheidbaar. Je moet de bankbalansen brandschoon

maken voor je weer voldoende kapitaal kan aantrekken.

In Amerika heeft de overheid de banken

gedwongen verliezen te nemen en nieuw kapitaal

op te halen. En dat is daar gewoon gelukt. Ik praat

met bankiers die ervan overtuigd zijn dat hogere

kapitaaleisen niet kunnen of niet nodig zijn. Maar

er zijn ook bankiers die donders goed weten hoe het

werkt, maar zich toch blijven verzetten. Dat kan ik

wel begrijpen. Bij een hoger aandeel eigen vermogen

lopen banken expliciete en impliciete subsidies op

schuldfinanciering mis. En dat gaat direct ten koste

van aandeelhouders. Ik snap dat banken die belangen

willen beschermen, maar voor de samenleving zijn

de belangen van aandeelhouders ondergeschikt.

De subsidies op schuldfinanciering moeten wij als

samenleving opbrengen. Expliciet via de renteaftrek

en impliciet omdat belastingbetalers systeembanken

moeten redden als die in de problemen komen. Als

die subsidies op schuld weg zijn, wordt het financiële

stelsel ook stabieler. Dat is in ieders belang, omdat we

dan minder een ‘boom or bust’-economie krijgen. En

uiteindelijk ook in het belang van de banken zelf.” nn

14


LESSEN UIT AFRIKA

tekst: Alan McSmith

Wisdom from an

African hut

I’m sure many readers are familiar with the round circular shape of an African mud

hut. It’s kind of synonymous with a typical village scene. But is there a reason? And

why should it be of interest to us living in modern cities with flats, shopping malls and

skyscrapers?

GELD&DIENSTVERLENING, ZO KAN HET OOK! / voorjaar 2014 / Thema Verbinding 15


I believe that there is a connection. A connection

that you will find interesting and important despite

living some 10.000 kilometres from the nearest South-

African village. Let me explain with the following

story.

Firstly, there is a sound reason why traditional

African builders constructed round huts. Not only are

the walls simpler to construct with natural materials

(poles and mud), but the roofing support becomes

easier to build from a circular foundation than say,

a square shaped building. Once the roof is thatched

with grass, the end result is a neat, compact and

sturdy structure. Functional. With a low door which

required visitors to bend over when entering, the huts

had no windows, but in some cases a ventilation hole

was left in the top of the roof.

TAKE YOUR PROBLEM OUTSIDE

Secondly, consider the significance of a circular

shape. It’s magical. And not only in architectural

terms. In most, if not all indigenous cultures, social

gatherings and councils took place in circles around

a focal point. Usually a warm fire. Dialogue and

storytelling is easy in a circle as everyone is included,

and the warmth and energy is shared around the

group, flowing naturally. There is no-one ‘at the end’

or ‘in the corner’. Everyone is grounded, literally.

Within the hut, families would sit and eat together

in the same way. And in African cultures where it is

well known how powerful storytelling and conflict

resolution was, and still is, this is a significant reason.

This natural circular rhythm became infinitely larger

within the standards of traditional culture, where

food, resources, ideas, problems and solutions were

shared.

I believe Westerners can learn a lot from this system,

and I urge you to try it yourself. The next time you

have a problem to discuss in the office or at home,

take it outside and sit down in a circle on the ground.

No chairs. For ambiance you can add some candles –

or a campfire if possible – in the middle. Then discuss

your problems like a traditional African, speaking

honestly, and the humble setting will provide you

with a gift: the power of listening well. You’ll be

amazed!

To give you an idea of exactly how functional this

design is what do you think would happen if a campfire

was lit on the floor of such a hut? Due to the circular

shape of the walls and the vortex created by the

breathing hole at the top, smoke would swirl upwards

and out. In a building with corners or compartments,

this would not be possible. Primitive air-conditioning

you could say.

And interesting that this was known to seemingly

unsophisticated people, long before it was ‘invented’

by modern man? American Indians also used this

natural design to great effect with their circular tepees

which were incredibly easy to erect. Europeans on the

other hand, tend to favour square or more elaborate

designs, and the early settlers in Africa built like this,

often using metal roofing. The end result... houses that

were either very hot in summer or very cold in winter!

16


LESSEN UIT AFRIKA

// My humility is bound up

in yours and we can only be

humans together //

MAKE WAY FOR STILLNESS

Thirdly, the entire village is in a circle. A circle of

circles. Therefore the energy emanating from each

hut magnifies around the entire village and has a tremendous

impact in the social function and bonding

of the community. In a typical African village the

elders – due to their stature in the community – are

given their own huts which are normally larger, more

comfortable and in the most favourable positions.

It was most valuable for the community to incorporate

elders’ wisdom, knowledge, council and experience

within the village, and not to exclude it.

Another example of circular energy.

What was commonplace in some Southern African

cultures was to store the grain and seeds for the

following season’s harvest, the staple diets of corn or

maize, in the elders’ hut. Special platforms were

erected in the huts to keep the grain dry and safe

from rodents. The responsibility of next year’s

survival, of the entire village, therefore lay in the

care of the oldest and wisest. And furthermore, while

parents were busy, the children of the village would

spend their days playing and visiting the elders’ huts,

sitting beneath a shady tree learning about culture,

traditions, medicine and survival. You could say

learning of both the seen and unseen ways of the

community.

Can you see how the elders were revered by the

village? It was declared a privilege to nurture both

kinds of seeds – seeds of the next harvest as well

as the seeds of the next generation. For a moment

compare the reality of Western cultures where elders

may be sidelined from the pace and productivity of

life. The speed in which technology has changed our

world is too fast. My own father doesn’t even know

what a fax machine looks like, and his knowledge,

sadly, has become surplus. But not his wisdom.

I believe that it would serve us well, every now and

again, to slow the pace down and return to basics.

In a world filled with chaos we should make way for

stillness. And perhaps to reflect on the state of wisdom

we are sharing with the future leaders of our

villages. As a famous African proverb declares, no

doubt first uttered by a wizened old man or woman,

sitting on the floor of a humble hut: my humility

is bound up in yours and we can only be humans

together. nn

www.alanmcsmith.com

Alan McSmith op YouTube

GELD&DIENSTVERLENING, ZO KAN HET OOK! / voorjaar 2014 / Thema Verbinding 17


HET GOUDEN EI

Tekst: Willem Vreeswijk

Gebouwen die mensen

blij maken

“Ieder mens heeft recht op een

liefdevol thuis. Dat geldt ook voor

mensen met dementie. Waarom

moet een verpleeghuis alleen maar

functioneel en dus vaak kil zijn?

Wat doet een steriele kamer met

iemand met dementie? Mijn missie

is verpleeghuizen liefdevol in te

richten met levendige, kleurrijke

interieurs waarin mensen zich thuis

kunnen voelen en waar ze blij van

worden. Dit komt de kwaliteit van

leven aantoonbaar ten goede”, aldus

interieurontwerper Mireille van Driel

van Livin’.

// Met mijn gebouwen

mensen helpen hun

eigen hart weer terug

te vinden //

Consultatiebureau Thebe.

In de rubriek ‘Het Gouden Ei’ verschijnen gesprekken

met duurzame, passievolle, innovatieve

ondernemers, die hebben bewezen ook succesvol

te zijn. Ditmaal: interieurontwerper Mireille van

Driel, oprichter Livin’ adviesbureau uit Breukelen.

Zij richtte haar bedrijf in 1998 op met als missie

mensen met haar interieurs blijer te maken.

Hiernaast een aantal voorbeelden van haar liefdevolle

interieurs.

18


Livin’ is gespecialiseerd in interieurconcepten voor

de gezondheidszorg. Daarnaast richt Van Driel ook

bedrijfs- en kantoorpanden in en ‘pimpt’ ze woningen

en kamers. “Wat ik maak, maak ik met liefde. Als

je een gebouw met liefde en aandacht inricht, maak

je mensen blij. En wat is er nu mooier dan blije

mensen”, aldus Van Driel, een echte ouderwetse

ambachtsvrouw die volledig vanuit het hart werkt.

Haar passie ligt vooral bij de inrichting van verpleeghuizen

voor mensen die aan het dementeren zijn. Dat

dit vuur uit het hart komt, blijkt bijvoorbeeld uit een

bericht op haar Facebook-pagina: “Vandaag was weer

een superdag! Acht woonkamers opnieuw ingericht,

ouderen rond gereden en vertroeteld. Als ik nog een

job switch wil maken kan ik altijd nog zuster worden.

Zo dankbaar wat je voor mensen met dementie nog

kunt doen... En als ze dan aan het einde van de dag je

hand pakken en met een lieve glimlach zeggen: ‘wat

bent u toch een lieve zuster...’ dan smelt ik.”

“Gebouwen moeten vooral functioneel zijn. Juist in

tijden van crisis zie je dat er minder aandacht aan

interieurs wordt besteed”, zegt Van Driel. “Het lijkt

wel eens of vergeten wordt dat een bedrijf bestaat bij

de gratie van mensen en dat deze mensen een groot

deel van hun leven in dergelijke ruimten moeten

doorbrengen. Als je mensen hun werk laat doen in

steriele, functionele ruimten waar kraak noch smaak

aan is, dan moet je niet raar opkijken als dit de

energie, de creativiteit, het hartsgevoel en uiteindelijk

ook de productiviteit van mensen aantast. Het ligt

ook zo voor de hand. Doodse gebouwen stompen

af. Levendige gebouwen – gebouwen met een ziel –

maken mensen blijer en geven positieve energie. De

samenleving zou er stukken beter uitzien als er meer

vrolijke gebouwen zouden zijn. Sterker nog: de crisis

zou minder heftig zijn als meer mensen zouden kunnen

werken in bezielde gebouwen.”

OP HANDEN

Volgens Van Driel geldt dit in het bijzonder voor

verpleeg- en zorghuizen. “We gaan in onze rijke,

westerse samenleving eigenlijk heel vreemd om met

ouderen en zieken. In plaats van hen te eren voor hun

wijsheid, hun werk, hun bijdragen, hun liefde en hun

zorgzame leven voor anderen, stoppen wij ze weg in

tehuizen waar de kamertjes allemaal op elkaar lijken

en waar er nauwelijks ruimte is voor persoonlijke

inkleuring. In andere culturen worden ouderen juist

op handen gedragen en wordt hun wijsheid door de

gemeenschap gerespecteerd en geëerd. Hier lijkt het

vaak of ouderen worden weggeborgen in tehuizen die

vooral zijn ingericht op basis van kosten/batenanalyses.

Dit leidt tot efficiënt ingerichte kamertjes, die na

het overlijden van de bewoner direct weer bewoonbaar

zijn voor de volgende bewoner. Helaas deugt

zo’n analyse niet. Mensen hebben te allen tijde recht

op kwaliteit van leven. Dat geldt zeker voor ouderen

en zieken. Randvoorwaarden hierbij zijn: oprechte

aandacht, goede zorg en eigen ruimtes waar mensen

zich thuis voelen. In zo’n omgeving voelen mensen

zich gelukkiger en mensen die opgewekter zijn, blijven

vaak langer gezond. Dat is niet alleen van belang

voor deze mensen zelf, maar ook voor hun familie en

vrienden. Zo bezien spaart een gebouw dat mensen

blij kan maken de samenleving juist geld uit.”

Van Driel vindt het triest om te moeten constateren

Mireille van Driel: “Een zegen voor de gezondheidszorg.”

dat veel mensen hun bezieling kwijt raken, zeker in

tijden van crisis. “Natuurlijk is de werkdruk vaak

enorm groot. Vaak worden bedrijven ook geleid door

angst. Niet de aandacht voor medewerkers, klanten

of samenleving staat centraal in het beleid, maar de

angst om iets fout te doen. Overal zie je dat de wet- en

regelgeving toeneemt, dat de claimcultuur ook evenredig

toeneemt en dat bedrijven – zeker de grotere

bedrijven – vaak worden ingericht als systemen waarbij

compliance leidend is. De menselijke maat raakt

dan steeds meer uit zicht. Mensen, die daar soms al

langere tijd werken en op hun beurt ook weer angstig

GELD&DIENSTVERLENING, ZO KAN HET OOK! / voorjaar 2014 / Thema Verbinding 19


HET GOUDEN EI

zijn of ze hun rekeningen morgen nog wel kunnen

betalen, worden dan vaak onderdeel van het systeem.

Sterker nog, ze gaan in het systeem geloven. Ik veroordeel

deze mensen niet, sterker nog, ik begrijp ze

wel, maar het is tegelijkertijd ook zo ontzettend triest.

Juist nu is het daarom zo belangrijk dat we waar het

kan tegenwicht bieden en een menselijke samenleving

met elkaar vorm en inhoud geven. Met mijn

liefdevolle interieurs wil ik hier op een bescheiden

manier een steentje aan bijdragen.”

DIRECT EFFECT

Van Driel is vooral begaan met mensen met

dementie. “Bij deze mensen zie je direct het effect

van en eigen ruimte. Mensen met dementie kunnen

zich vaak nog wel een en ander herinneren uit hun

vroege jeugd. In overleg met directie, medewerkers

en vanzelfsprekend vooral de bewoners en/of hun

familie maken wij een totaalontwerp van het tehuis,

waarbij de individuele kamers op simpele wijze en

zonder extra kosten op maat kunnen worden ingericht.

Voor het woon- en revalidatiecentrum Vivaldi

in Zoetermeer – dat zowel tijdelijk als permanent

verblijf biedt aan mensen met een lichamelijke aandoening,

psychische klachten of dementie – kozen

we uiteindelijk voor het centrale thema ‘thuisvoelen’.

Alle huiskamers en alle centrale ruimtes hebben

een vertrouwde, huiselijke sfeer gekregen. Uit de

workshops met de bewoners bleek dat vooral het

thema ‘van buiten naar binnen’ leefde. We hebben

letterlijk de natuur naar binnen gebracht, niet alleen

in kleuren en afbeeldingen, maar ook in de namen.

Zo heeft de afdeling ‘open psychogeriatrie’ de naam

‘Rozenhof’ gekregen en zijn overal roze tinten en

afbeeldingen van rozen aangebracht.”

Bij een andere opdrachtgever – stichting TanteLouise

Vivensis uit Bergen op Zoom – heeft Van Driel het

park bij het oude verpleeghuis terug laten komen

door middel van glasfolie en wandpanelen met bewegende

beelden en geluiden, om zo de bewoners hun

herinnering aan het park terug te geven.

Van Driel werkt in verpleeghuizen onder meer met

flexibele wanden waarop op simpele wijze afbeeldingen

uit het eigen leven zijn aan te brengen. De

instellingen zijn vaak ontworpen in een ‘jaren vijftig’-

stijl. Te denken valt aan oude foto’s van mode uit die

tijd, beroemdheden, trouwreportages, enzovoorts.

Toch volgt Van Driel niet bepaald de clichébeelden.

Haar kamers zijn kleurig, met rode, gele of blauwe

wanden. “Mensen met dementie gaan terug naar hun

periode tussen hun achtste en dertigste levensjaar,

vandaar dat we nu inrichten in de stijl van eind jaren

vijftig. Door ze in zo’n vertrouwde omgeving terug

te brengen, voelen ze zich veiliger en beter op hun

gemak. Zelf vertellen ze vaak dat ze van felle kleuren

houden. Kleur geeft contrast en daardoor kunnen

ze zich vaak beter oriënteren. Ik ben ook niet bang

om met kleur te experimenteren. Kleuren vloeken

in mijn ogen niet zo gauw. De niet zo voor de hand

liggende combinaties kunnen vaak een mooie warme

uitstraling opleveren, zoals groen, blauw, geel en roze.

Verder let ik heel erg op details. Alles moet in een

ruimte kloppen. Van het bloemenvaasje, het bloemetje

dat er in staat, het hout van de tafel, de gordijnen,

de deurknoppen, tot aan de lampen en de plankjes

aan de muur waarop bijvoorbeeld één theepot uit de

jaren vijftig staat.”

“Het effect van dergelijke ruimten op mensen met

een dementie is enorm”, zegt Van Driel. “Ze worden

er rustiger van, hebben minder stress en hebben over

het algemeen ook minder klachten. Ze zijn blijer.

Voor de familie is dit natuurlijk een zegen. Zij zien

hun geliefde beter in zijn of haar vel zitten en dat geeft

ook bij hen veel meer rust. Maar het is ook een zegen

voor het verzorgende personeel, dat te maken krijgt

met mensen die meer op hun gemak en positiever

zijn. Zelfs voor de gezondheidszorg als geheel is het

een zegen. Als ik met mijn interieurs de wereld een

beetje mooier kan maken en de mensen een beetje

blijer dan is mijn missie al geslaagd. Daarnaast hoop

ik mensen te inspireren om uit het denken te stappen

en volledig vanuit het hart te gaan leven en werken.

De wijsheid van ons hart is zo veel omvattender dan

de wijsheid van ons denken. Als mensen echt vanuit

hun hart zouden handelen, zou de wereld er stukken

mooier uitzien. Dat kan ook niet anders. Want het

hart heeft geen ego, kent geen conditioneringen en

voelt geen dualiteit. Het hart is allesomvattend en wie

handelt vanuit het hart, kan in wezen niets verkeerds

doen. Ik hoop dat mijn gebouwen mensen helpen hun

eigen hart weer terug te vinden.” nn

Residentie Moermont, Bergen op Zoom

Verpleeghuis Vivaldi, Zoetermeer

TanteLouise, Bergen op Zoom

Hoofdkantoor Dufec, Tilburg

Hoofdkantoor Thebe, Oosterhoutse Dam

Thebe Consultatiebureau, Lage Zwaluwe

Residentie

Vivensis Moermont.

20


TanteLouise Vivensis jaren 50 concept.

Residentie Vivensis Moermont.

TanteLouise Vivensis Jacquelien.

Kraambureau Thebe.

GELD&DIENSTVERLENING, ZO KAN HET OOK! / voorjaar 2014 / Thema Verbinding 21


ESSAY

Tekst: Roland van Kemenade. Foto: Rodney Kersten

Gezondere financiën

voor iedereen

Tijdens de bijeenkomst van New Financial Day van 29 oktober 2013 zijn de aanwezigen

uitgedaagd om met vernieuwende, innovatieve ideeën te komen om tot een mooiere financiële

wereld te komen. Deze handschoen heb ik met plezier opgepakt. Oplossing(srichting) is om voor

alle Nederlandse particulieren een betere en gezondere financiële situatie te creëren.

De uitdagingen in de financiële wereld zijn enorm.

Een aantal belangrijke ontwikkelingen:

• Een zich steeds verder terugtrekkende overheid.

• Een steeds complexer wordende financiële wereld.

• Wantrouwen jegens de financiële wereld in het

algemeen en banken en verzekeraars in het bijzonder.

• In Nederland bestaat een relatief hoge schuldenlast,

met name van particulieren maar ook van de financiële

sector en in iets mindere mate de overheid.

• De ene crisis volgt de andere op. De financiële

wereld is blijkbaar niet in staat om dit te voorspellen

en laat staan te voorkomen. Ook besturende

en toezichthoudende organen (overheden, centrale

banken, accountants, commissarissen, raden van

bestuur, consumentenorganisaties) schieten hierin

tekort.

OBSERVATIES UIT DE DAGELIJKSE PRAKTIJK

In de dagelijkse praktijk van het bedienen van zowel

zakelijke (zzp’ers en mkb) als particuliere klanten zien

we onder meer het volgende:

• Nederlanders hebben onvoldoende kennis van en

inzicht in de eigen financiën.

• Een groot deel van de particuliere klanten heeft

geen (goed) overzicht van hun financiële situatie. In

sommige gevallen nog wel over de huidige situatie,

maar in de meeste gevallen niet over hun financiële

situatie in de toekomst. En evenmin over hun situatie

in het geval van een belangrijke wijziging in

hun leefsituatie (overlijden van een van de partners,

arbeidsongeschiktheid, werkeloosheid, echtscheiding).

• Voor klein zakelijke ondernemers en zzp’ers geldt

hetzelfde. Voor deze groep komt hier nog bij dat er

nauwelijks voorzieningen zijn die door de overheid

of collectief geregeld zijn.

• Er is nauwelijks animo om tijd en geld te investeren

in het inzicht krijgen in de financiële situatie en –

voor zover noodzakelijk – op orde brengen van de

financiën (nu en in de toekomst). De prioriteiten

liggen vaak elders (aanschaf van materiële zaken,

huis, vakanties).

• Het CVS heeft in 2008 onderzoek gedaan naar de

kennis van consumenten van financiële zaken en

hun financiële situatie. Van de ondervraagden zei

25 procent geen verstand van financiële zaken te

hebben; 10 procent noemde zich zelfs financieel

SIMPLE RISKS BESTAAN NIET

Er wordt in de verzekeringswereld graag gesproken over simple risk

producten, maar strikt genomen bestaan deze niet. En zeker niet in de zin

dat deze producten voor de gemiddelde particulier te doorgronden zijn.

Enkele actuele voorbeelden:

Vraag aan een willekeurige klant op welke wijze hij gedekt is, als hij ten

gevolge van een auto-ongeluk, op skivakantie in Oostenrijk, met een

Duitse tegenpartij (die geen aansprakelijkheid erkent) in het ziekenhuis

terecht komt. Welke kosten zijn gedekt en op welke verzekeringen?

Een klant heeft een skiongeval, waarbij hij met een gele banaan of een

helikopter van een berg af gehaald moet worden. Welke kosten zijn

gedekt op welke verzekeringen, kan de klant terug naar huis en welke

kosten worden gedekt, hoe zit het met de familieleden, of met de

meegereisde vrienden in de vriendengroep?

Het afsluiten van een reisverzekering is via het reisbureau met één klik

geregeld. Wat heb je dan verzekerd? Ter illustratie: een relatie vertelde

me dat een van zijn kinderen met een vriendengroep op skivakantie was.

In het hotel waarin ze overnachtten brak brand uit zodanig dat de groep

daar niet langer kon verblijven. Alle vrienden hadden een reisverzekering,

maar deze calamiteit werd voor iedereen op verschillende wijze geregeld.

22


de klant terug naar huis en welke kosten worden gedekt, hoe zit het met de familieleden,

of met de meegereisde vrienden in de vriendengroep?

• Het afsluiten van een reisverzekering is via het reisbureau met één klik geregeld. Wat

heb je dan verzekerd? Ter illustratie: een relatie vertelde me dat een van zijn kinderen

met een vriendengroep op skivakantie was. In het hotel waarin ze overnachtten brak

analfabeet. Van degenen die zeggen wel verstand

brand uit zodanig dat de groep daar niet langer kon verblijven. Alle vrienden hadden een

van hun financiële zaken, doelt een meerderheid

reisverzekering, maar deze calamiteit werd voor iedereen op verschillende wijze

geregeld. op kennis van bankzaken. In de dagelijkse praktijk

ervaren wij dit in sterke mate. Bij een deel van de

• Er is nauwelijks animo om klanten tijd geld is er te weinig investeren interesse het in inzicht financiële krijgen zaken in de en financiële

situatie en – voor zover noodzakelijk verzekeringen. – op Enveloppen orde brengen (van verzekeringsmaatschappijen,

liggen vaak pensioenen) elders (aanschaf blijven van vaak materiële een heel zaken, jaar huis,

de financiën (nu en in de

toekomst). De prioriteiten

vakanties).

ongeopend.

• Het CVS heeft in 2008 • onderzoek Mensen gedaan zijn makkelijk naar de te kennis beïnvloeden van consumenten overschatten

hun kennis situatie. op Van het de gebied ondervraagden van financiële zei 25 zaken procent geen

van

financiële zaken en hun financiële

verstand van financiële zaken

schromelijk,

te hebben;

getuige

10 procent

ook het

noemde

grote aantal

zich zelfs

zaken

financieel

analfabeet. Van degenen die zeggen wel verstand van hun financiële zaken, doelt een

van bedrog in de financiële wereld (Libor, Enron,

meerderheid op kennis van bankzaken. In de dagelijkse praktijk ervaren wij dit in sterke

Madoff, Easy Life – om er maar een paar te noemen).

mate. Bij een deel van de klanten is er weinig interesse in financiële zaken en

verzekeringen. Enveloppen (van verzekeringsmaatschappijen, pensioenen) blijven vaak

een heel jaar ongeopend.

• Mensen zijn makkelijk te Het beïnvloeden is niet goed gesteld en overschatten met het imago hun van kennis de financiële op het gebied van

financiële zaken schromelijk, branchegetuige ook het grote aantal zaken van bedrog in de

financiële wereld (Libor, Er Enron, bestaat Madoff, geen echt Easy positief Life – om beeld er maar over een de verzekeringsbranche

en de intermediairs. Zie de beide

paar te noemen).

Het is niet goed gesteld met figuren het imago uit de van CVS de financiële Consumentenmonitor branche 2013.

• Er bestaat geen echt positief beeld over de verzekeringsbranche en de intermediairs. Zie

de beide figuren uit de CVS Consumentenmonitor 2013.

Roland van Kemenade tijdens de New Financial Day 2013.

• Het ‘woekerpolisdossier’ is nog altijd niet opgelost,

maar blijft maar dooretteren. Klanten die hersteladvies

nodig hebben, nemen te weinig actie en zijn

nauwelijks in beweging te krijgen.

(On)betaalbaarheid van financieel advies

• De perceptie van wat een gemiddelde Nederlander

(met name particulieren) bereid is te betalen voor

financieel advies is aanzienlijk lager dan hetgeen

door de gemiddelde financieel adviseur gerekend

wordt.

• Gezien de tarieven die voor persoonlijk financieel

advies gerekend worden, is voor een deel van de

Nederlanders goed financieel advies niet betaalbaar.

Interne subsidiëring (die in de tijden van het

provisiestelsel nog wel voorkwam; overigens niet

goed te praten) is niet meer mogelijk.

(Latente) financiële problemen

• Als mensen echt in de problemen komen is het

vaak te laat en zijn er nog nauwelijks mogelijkheden

om deze te repareren. Dat staat nog los van het

feit dat er dan vaak helemaal geen geld meer is om

Bron: CVS Consumentenmonitor Bron: CVS 2013 Consumentenmonitor (Verbond van 2013 Verzekeraars)

(Verbond van Verzekeraars)

goed financieel advies in te kopen.

• Op de hypotheekmarkt spelen ook nog de nodige

• Het ‘woekerpolisdossier’ is nog altijd niet opgelost, maar blijft maar dooretteren. Klanten problemen getuige de volgende ontwikkelingen:

die hersteladvies nodig hebben, nemen te weinig actie en zijn nauwelijks in beweging te

krijgen.

GELD&DIENSTVERLENING, ZO KAN HET OOK! / voorjaar 2014 / Thema Verbinding 23

(On)betaalbaarheid van financieel advies

• De perceptie van wat een gemiddelde Nederlander (met name particulieren) bereid is te


ESSAY

– In 2013 hebben in totaal 4.522 (2012: 3.548)

huishoudens vanwege een verlies na gedwongen

verkoop een beroep gedaan op de Nationale

Hypotheek Garantie. De toename van 27 procent

ten opzichte van 2012 is vanwege de gedaalde

woningprijzen overeenkomstig de verwachtingen

(bron: Persbericht NHG: Voorlopige jaarcijfers

2013 d.d. 16 januari 2014).

– Veel woningen staan financieel ‘onder water’.

OPLOSSINGSRICHTING

Financiële adviseurs hebben een maatschappelijke

taak, om particulieren (bestaande uit uitkeringsgerechtigden,

mensen werkzaam in loondienst, zzp’ers

en ondernemers) financieel gezond te houden en

wanneer ze niet gezond zijn, financieel gezond te

maken. Deze maatschappelijke taak is vergelijkbaar

met de functie van huisarts in de medische wereld.

Om die reden is het een goed idee om de wereld van

de financiële dienstverlening geheel te vergelijken met

de medische wereld.

Zonder het idee helemaal tot in detail uit te werken,

zal ik onderstaand een aantal punten noteren die mij

te binnen schieten bij deze vergelijking.

1. Financieel adviseur heeft huisartsfunctie:

• Voorlichting geven om te voorkomen dat mensen

ziek worden (gezond eten, genoeg bewegen, niet

te veel alcohol drinken, niet roken, regelmatig

bloeddruk en/of cholesterol meten).

• Klant kan op consult komen als hij financieel

‘ziek’ is.

• Indien nodig kan een intermediair doorverwijzen

naar een specialist (fiscalist, jurist, notaris, budgetcoach).

2. Zowel in de medische wereld als in de financiële

wereld is voorkomen beter dan genezen. Wat zijn

de maatschappelijke kosten van een (persoonlijk)

faillissementen en schuldsanering versus wat zijn de

maatschappelijke kosten van hart- en herseninfarcten

als gevolg van jarenlang roken? Goede voorlichting

is derhalve essentieel. Zorgen dat mensen (financieel)

gezond zijn en blijven.

3. Ook in de medische wereld kunnen mensen

tegenwoordig op internet veel informatie vinden als

ze bepaalde medische klachten (denken te) hebben.

Toch kunnen ze niet (altijd) met zekerheid de juiste

diagnose stellen omdat ze de ondergrond missen van

een gedegen medische opleiding. Pijntjes en symptomen

opzoeken op internet en daar een diagnose

aan koppelen is iets anders dan een gedegen analyse

maken en rekening houdend met diverse factoren

(symptomen, eerdere ziekten, erfelijke factoren,

vergelijkbare gevallen) een juiste diagnose stellen.

In de dagelijkse praktijk van het financieel advies

gaat dezelfde vlieger op. Vaak komen mensen die de

nodige tijd investeren in hun financiële situatie en

tot 80 à 90 procent van de oplossing komen, maar

de laatste essentiële 10 procent missen ze (overigens

maakt het merendeel van de particulieren niet zulke

// Een volledige herijking van de

wereld van financieel advies, onder

regie van de Nederlandse overheid //

diepgaande analyses van de eigen financiële problemen,

als ze zich al realiseren dat ze die hebben).

4. Oplossingen voor medische problemen zijn er

in vele maten en vormen (medicijnen, therapieën,

medische behandelingen). Zo ook in de financiële

wereld. Waar je voor het bestrijden van hoofdpijn bij

een drogisterij pijnstillers kan kopen (zonder doktersrecept),

kan je bij een financieel geldgebrek ook

zelf (zonder advies van een financieel adviseur) een

spaarrekening openen en daar maandelijks een deel

van je inkomsten op storten. Maar als de hoofdpijn

blijft aanhouden (lees: het financiële gat blijft bestaan)

ga je op een gegeven moment toch naar een dokter

(financieel adviseur) toe.

5. Gezond leven wordt op vele manieren bevorderd,

onder meer door middel van gedragsbeïnvloeding.

Dit kan ook in de financiële wereld worden bevorderd.

Maar dit zal dan wel grotendeels ook vanuit de

overheid dienen te worden gestimuleerd en gefinancierd

(denk aan Postbus 51-spotjes).

6. Welke eisen worden gesteld aan een huisarts (of

notaris, accountant, advocaat)?

• Opleiding / diploma op hoog niveau

• Ethiek

• Tuchtrecht

• Gedrags- en beroepsregels

• Wetenschappelijk onderzoek en (bijzondere) leerstoelen

7. In de analogie met de medische wereld kunnen

verzekeraars vergeleken worden met farmaceutische

bedrijven. Als er bepaalde (latente) ziektes zijn, levert

de verzekeraar de medicijnen hiertegen (verzekeringspolissen,

spaarproducten).

8. Een (goede) huisarts luistert naar zijn klant of patient

voor wat betreft zijn klachten, om een diagnose

te kunnen stellen. Een huisarts luistert niet naar

24


zijn klant voor een oplossing voor het probleem. De

klant/patiënt bepaalt niet wat er moet gebeuren en

hoe. Wanneer de klant/patiënt het niet eens is met de

(huis)arts, kan hij een second opinion aanvragen bij

een andere arts (het eerste consult wordt wel betaald).

Is de klant of de tweede arts uiteindelijk van mening

dat de eerste arts slecht werk geleverd heeft, dan kan

hij een tuchtrechtelijke klacht indienen.

FINANCIËLE ZORGVERZEKERING

Nu hierboven een vergaande vergelijking wordt

gemaakt met de medische wereld, ligt het ook voor de

hand om qua financiering de vergelijking te maken

met de medische wereld. In casu het systeem van

de basiszorgverzekering, al ingevoerd en uitgevoerd

door de (zorg)verzekeraars.

Als de overheid het van belang vindt om haar burgers

niet alleen op medisch gebied van alle mogelijke

zorg te voorzien, maar ook het belang ziet van zorg

op financieel terrein, dan ligt het voor de hand om

een vergelijkbaar systeem voor medische zorg ook te

faciliteren voor financiële zorg.

De instellingen die dit kunnen verzorgen bestaan

reeds en heten zorgverzekeraars (voor al uw medische

en financiële zorgen). Dan zou wellicht de naam van

die verzekeraars dienen te worden gewijzigd naar

bijvoorbeeld ‘Volksverzekeraars’ of ‘Financiële- en

Medische Zorgverzekeraars’.

EERSTE AANZET PRAKTISCHE UITWERKING

Onderstaand een aantal overdenkingen over het in

te richten systeem en een aantal zaken waar rekening

mee gehouden zou kunnen worden.

• Basisverzekering. Het moet voor elke Nederlander

mogelijk zijn om naar een financiële huisarts kan

gaan als hij zich ziek voelt. Een maximum aantal

uren per jaar (vergelijkbaar met het maximum

aantal fysiotherapie behandelingen in de zorgverzekering).

• Aanvullende pakketten mogelijk. Voor: fiscaal

advies (aangiften), notarieel advies (periodiek

onderhoud testament), zzp’ers en ondernemers.

• Mogelijkheid om aanvullende werkzaamheden (op

eigen kosten) uit te laten voeren (hypotheekadvies,

beleggingsadvies, estate planning, fiscaal advies).

• Eventueel ook een systeem van zorgtoeslagen voor

die mensen die zelfs de kosten van de basisverzekering

niet (volledig) kunnen betalen.

• Het invoeren van een eigen risico lijkt in eerste

instantie niet handig, aangezien het doel dan voorbij

geschoten wordt, namelijk dat het struisvogelgedrag

opgelost wordt.

• Financieel dienstverleners kunnen een vergunning

krijgen om financieel advies te geven (basis financieel

planner voor particulieren en zzp’ers, FFP’ers

voor ondernemers). Kosten kunnen gedeclareerd

worden bij de ‘Volksverzekeraars’). Transitie van

tussenpersonen die producten van verzekeraars

‘verkopen’ naar financieel adviseurs die diensten

verlenen.

• Leren van de problemen bij zorgverzekeringen:

fraude, te veel macht van zorgverzekeraars, te hoge

prijzen bij zorgverleners.

• Mogelijkheid om adviezen te verlenen in de al

eerder geopperde Geldwinkels.

VOLLEDIGE HERIJKING FINANCIEEL ADVIES

Bovenstaande oplossingsrichting past niet echt in de

trend van een zich terugtrekkende overheid, maar

het wordt wellicht tijd dat de overheid inziet dat de

terugtrekkende bewegingen die ze in de afgelopen

decennia gemaakt heeft (met een modern woord

‘participatiemaatschappij’ genoemd) niet overal succesvol

zijn verlopen. Het verder terugtrekken van de

overheid zou voor een groot deel van de Nederlandse

bevolking op termijn wel eens desastreuze gevolgen

kunnen hebben. Denk hierbij bijvoorbeeld aan:

• De verborgen armoede bij zzp’ers en ondernemers

(die vaak ook onvoldoende middelen hebben voor

het opbouwen van een oudedagsvoorziening).

• Het niet of onvoldoende verzekeren door ondernemers

en zzp’ers van het risico op arbeidsongeschiktheid.

• De problematiek van restschulden bij (gedwongen)

huizenverkopen als gevolg van echtscheiding, werkloosheid

en/of arbeidsongeschiktheid.

• Onvoldoende opbouw van pensioenvoorzieningen.

• Stijging van de kosten van schuldsaneringen.

Kortom, een volledige herijking van de wereld van

financieel advies – onder regie van de Nederlandse

overheid – vergelijkbaar met de omvorming van het

Nederlandse Zorgverzekeringsstelsel is mijn innovatieve

idee om de (financiële) wereld een stuk gezonder

en leefbaarder te maken. hiermee krijgt eenieder

in de toekomst in ieder geval meer inzicht in zijn

huidige en toekomstige financiële situatie en kunnen

gesignaleerde problemen tijdig worden geadresseerd

en opgelost. nn

Roland van Kemenade is directeur van Verberkmoes

Assurantiën uit Valkenswaard. Dit artikel schreef hij op

persoonlijke titel.

http://www.newfinancialforum.nl/events/nfd2013

GELD&DIENSTVERLENING, ZO KAN HET OOK! / voorjaar 2014 / Thema Verbinding 25


INSPIRATIE

tekst Michiel Brandt, beeld Rick van der Poorten

Zinnige Vragen

De redactie stelt in iedere editie van het New Financial Magazine vijfentwintig ‘zinnige vragen’

aan een financieel dienstverlener die het afgelopen kwartaal zich positief heeft onderscheiden.

De financieel dienstverlener mag hier zelf tien vragen uit kiezen. Deze keer Michiel Brandt,

organisatieloods bij zakelijke en persoonlijke innovatie.

1. Hoe wil je herinnerd worden als financieel

dienstverlener?

Uit de naam voor mijn functie, organisatieloods, blijkt

hoe ik erin sta. Ik verbind mij graag met ondernemers

om ze te helpen klippen te omzeilen in woelig water.

Zij zijn zelf reder en kapitein. Zakelijke vragen hebben

vaak een heel persoonlijk karakter. “Wat weerhoudt

mij toch om dit of dat te doen?” Niets leukers

dan zien hoe mensen zich ontwikkelen. Als mensen

later zeggen: hij heeft me verder gebracht, ben ik blij.

2. En als mens?

Daar geldt hetzelfde voor. Ik ben steeds alert op

groeimogelijkheden voor anderen. Daartoe probeer

ik goed te luisteren en iemands potentieel te zien.

Groei is vruchtbaar, stilstaan en je positie beschermen

is blokkerend. Het is voor mij een gezonde vorm

van egoïsme om anderen te helpen, ik vind de vragen

altijd heel interessant, en het voelt fijn als iemand

enthousiast verder kan na een belemmering.

3. Waarom ga jij (iedere ochtend) aan het

werk?

Mijn werk is zo leuk dat ik vergelijkbare activiteiten

in mijn vrije tijd onderneem zonder dat daar een

beloning tegenover staat. Zo heb ik een lokale partij

gecoacht in de campagne voor de gemeenteraadsverkiezing.

Het werk voor de denktank van het New

Financial Forum vind ik ook heel inspirerend. Doelen

halen, spannende dingen doen, het uiterste van je

creativiteit vergen, doet je voelen dat je leeft. De

scheiding tussen werk en privé is bij mij heel vaag,

ik werk altijd en ik heb altijd vrij. Het werk levert me

veel contacten op. Ik loop sinds 1978 in de branche

rond. Sommige relaties uit het prille begin spreek ik

nog steeds. De gesprekken zijn vaak heel boeiend.

Echt contact met elkaar is voedend.

Ik vind het veranderende tijdperk waarin we leven

spannend om mee te maken. De transitie in de

financiële branche heeft ethische en persoonlijke

gevolgen voor ons allemaal. Er is behoefte aan duiding

en bespreking van de gebeurtenissen. Ik zie het

als een voorrecht dat ik daar iets aan kan bijdragen.

Er ontstaat een nieuw normenstelsel. De combinatie

van deze transitie met die in bouw, zorg, voeding en

energie kan een hele nieuwe wereld opleveren.

4. Wat is de mooiste eigenschap van een

mens?

Mensen hebben alle mooie eigenschappen die planten

en dieren ook hebben, maar bovendien zijn ze in

staat zichzelf te leren kennen in de ontmoeting met

anderen. De mooiste eigenschap is dat de mens kan

communiceren en met inzicht in de beleving van zijn

gesprekspartner tot werkelijke verbinding kan komen.

Je kwetsbaar durven opstellen levert kracht op.

5. Zijn mensen van nature goed of slecht?

Mensen zijn van nature. Zij worden op enig moment

het leven ingesmeten. Vanaf dat moment doen ze

wat het beste lijkt. Gedurende het leven leert ieder

strategieën en manieren om dingen te doen. Soms

worden die op zich nuttige manieren op verkeerde

momenten toegepast. Er zijn wel verkeerde daden,

maar geen verkeerde mensen. Dit standpunt houdt in

dat altijd kan en moet worden gezocht naar de goede

kant van iemand. Slechte daden moeten natuurlijk

worden gestopt.

6. Welk dier kan de aarde wel missen?

De Zenboeddhist zegt: er is geen volle maan zonder

een dik wolkendek. Niets bestaat zonder zijn tegendeel.

Daarom kan de aarde geen dieren missen. Wij

willen graag alleen de positieve dingen in ons leven

houden, maar zijn het niet vaak de zaken die ons

tegenstaan, die tot groei en nieuwe ontwikkelingen

26


leiden? Hoe fijn is niet de eerste dag dat je je weer

goed voelt na een verkoudheid?

7. Wat is de mooiste herinnering uit jouw

leven?

Lastig. Met een bootje naast een walvis varen? Drie

dagen olifantverzorger zijn in Laos? Mijn vrouw

ontmoeten? Drummen met Afrikanen? Samen met

Tibetanen de Dalai Lama missen in Tibet?

8. Als je een boek zou schrijven, wat zou de

titel dan zijn?

Zweven voor dummies. Ik zou anderen graag toegang

bieden tot allerlei methoden die als zweverig gezien

worden, maar dat helemaal niet zijn, organisatieopstellingen

bijvoorbeeld. Of spellen doen bij

vergaderingen waardoor er veel meer opbrengst is.

Kennismaken met elkaar op zo’n manier dat je elkaar

echt ziet.

De recente ontwikkelingen in de neurologie tonen

aan dat veel beslissingen onbewust worden genomen

of voorbereid, terwijl we onszelf graag als rationele

wezens zien. We beïnvloeden elkaar ook in andere

taal dan verbaal of waarneembare lichaamstaal.

// Veel beslissingen

worden onbewust

genomen, terwijl we

onszelf als rationele

wezens zien //

9. Door wie of wat word jij geïnspireerd?

Matthias Varga von Kibéd is een logicus en filosoof uit

München. Toen ik drie dagen les van hem kreeg over

structuuropstellingen ben ik zijn opleidingspad gaan

volgen (op mijn niveau, dan). Ik zag hem razendsnel

en doeltreffend organisatievragen en persoonlijke vragen

oplossen. Door hem heb ik ook zoveel interesse in

filosofie gekregen dat ik van plan ben om de wijsbegeerte

te gaan studeren wanneer daar tijd voor is.

Hij wees me ook op Solution Focused werken.

Benaderen van vraagstukken zonder op de inhoud

in te gaan. Iedereen heeft de oplossing van zijn

vraagstuk zelf bij zich, iets wordt een probleem omdat

de verschillende mogelijkheden innerlijk met elkaar

conflicteren.

10. Is het leven op aarde een illusie of is het

leven de enige realiteit?

Het leven zelf is realiteit, waarin mijn eigen bestaan

voorwaarde is. Als ik niet meer waarneem, is het

geen realiteit. De inhoud van mijn waarnemingen is

altijd een illusie omdat ik zelf betekenis verleen aan

alles wat ik zie, en dat is voor ieder verschillend. De

werkelijkheid is het begrippenkader waarin we met

elkaar kunnen werken (verbinden). We komen de

illusie alleen voorbij als we daadwerkelijk contact

maken met elkaar, in die tijdloze ruimte waar we de

omgeving en onszelf verliezen in onvoorwaardelijk

luisteren. nn

GELD&DIENSTVERLENING, ZO KAN HET OOK! / voorjaar 2014 / Thema Verbinding 27


NEW FINANCIAL INSPIRATION

tekst Toon Berendsen

Wat is integer zijn?

“Wat betekent het als je met twee vingers in de lucht gaat staan en belooft integer te zijn?” Via

een levendig debat bracht Femke de Jong-Struiksma (Van Beem de Jong Advocaten) weer iets

meer duidelijkheid hierin op de achtste New Financial Inspiration van het New Financial Forum.

Het was de tweede keer dat De Jong met de

beroepseed als kader een New Financial Inspiration

verzorgde. De opzet was vergelijkbaar met de eerste

keer: er werd – ditmaal met als gastheer Richard

Weurding – gedebatteerd over vier stellingen, met als

doel de beroepseed of -belofte tot leven te brengen.

De Jong is er met de geestelijke vader van de eed,

Hans Ludo van Mierlo, van overtuigd dat er voor

gedragsverandering meer nodig is dan enkel het

afleggen van een eed of belofte. Begrippen als ‘integer’

en ‘zorgvuldig’ moeten inhoud krijgen. De Jong

zei de eed of belofte te zien als “handvat om hierover

met elkaar in gesprek te gaan. Wat betekent het als

je met twee vingers in de lucht gaat staan en belooft

integer te zijn?”

De Jong: “Het New Financial Forum is mede opgericht

om een collectief bewustzijn te creëren over

persoonlijke verantwoordelijkheid. Achterliggende

gedachte is dat iedereen die in de sector werkt persoonlijk

verantwoordelijk is voor zijn of haar aandeel

in het functioneren van het ‘systeem’ en daarmee dus

ook voor het herstel van het vertrouwen. Alles wat je

doet, klein of groot, heeft gevolgen voor de manier

waarop de sector functioneert of hoe de maatschappij

tegen ons aankijkt. Of je nu als schadebehandelaar

een schade afwijst of als intermediair met een klant

aan tafel zit. Om die reden is het belangrijk dat we

doorlopend met elkaar discussiëren over zaken die in

onze sector spelen en dat iedereen zich daar ook een

weloverwogen mening over vormt.”

MACKAAIJ-FACTOR

De stellingen waren: ‘Verzekeraars moeten de enblocclausule

uit de polisvoorwaarden schrappen’, ‘Er

moet een wettelijke aanstellingsplicht komen voor

adviseurs/bemiddelaars’, ‘De klant is gebaat bij strenger

toezicht op de financiële sector’ en ‘Reclamespots

van verzekeraars zijn weggegooid geld’.

Er werden ook nu weer groepjes van deelnemers

gevormd. Bij elke stelling kreeg een groepje de

opdracht argumenten voor te bedenken, terwijl een

ander groepje met tegenargumenten moest komen.

Vervolgens gingen de groepjes met elkaar in debat

ten overstaan van de zaal, die door De Jong ook bij de

discussie werd betrokken.

Elke stelling kent zijn voors en tegens, bleek al snel.

Zaken liggen niet per se zwart/wit, maar de uitdaging

is ook juist om daar dan toch een goede, integere

weg in te vinden. Neem de en-blocclausule. De

tegenstanders zeiden uiteraard dat deze clausule in

het nadeel is van de klant en dus overboord moet. De

voorstanders meenden dat een verzekeringspolis geen

blanco cheque kan zijn, zeker niet bij een lange looptijd;

de omstandigheden kunnen immers veranderen.

En verzekeraars moeten hun tarieven daarop kunnen

aanpassen. Voor allebei is iets te zeggen.

Vanuit de zaal werd geopperd de klant de keuze te

geven: wel of geen en-blocclausule in zijn contract.

Dat idee werd positief ontvangen. Een ander idee

was om de clausule te laten vallen, omdat het feit dat

tegenwoordig steeds meer met jaarcontracten wordt

gewerkt ook voldoende soelaas biedt om tarieven bij

te sturen. “Als we de klant de keuze laten tussen wel

of geen en-blocclausule, is de kans groot dat hij voor

het laagste tarief zal gaan.

Is dat ook altijd de beste oplossing? We moeten de

klant helpen de juiste keuzes te maken. In dat opzicht

hebben we een grote maatschappelijke verantwoordelijkheid.”

Volgens Michael Mackaaij (MultiSafe)

geniet de consument nu premievoordeel, juist doordat

verzekeraars met de en-blocclausule werken. Zonder

die clausule zou het tarief waarschijnlijk hoger zijn.

Dus de discussie is zo eenvoudig nog niet.

De Jong had trouwens een ‘Mackaaij-factor’ toegevoegd

aan het lijstje met afwegingen dat zij tijdens

de vorige sessie meegaf. Michael gaf toen aan dat het

ook zaak is te kijken naar de duurzaamheid in de tijd.

28


De andere factoren: kunt u het voor uzelf verantwoorden,

kunt u het voor uw klanten verantwoorden, kunt

u het voor de samenleving verantwoorden en kunt u

het financieel-economisch verantwoorden.

AANSTELLINGSPLICHT

Het meeste vuurwerk leverde de tweede stelling over

een aanstellingsplicht voor aanbieders van adviseurs

op. Maar dat was ook omdat deelnemers vonden dat

deze nog uitgaat van de oude wereld waarin er een

afhankelijkheidsrelatie was tussen adviseur en aanbieder.

Anno nu staat de adviseur aan de kant van de

klant. En natuurlijk moeten er routes zijn waarlangs

producten kunnen worden verkregen, maar om te

beginnen gaat het erom wat de adviseur voor de klant

doet. Ideeën over hoe dat in de juiste vorm te gieten,

bleven overigens uit. Volgens De Jong zal in dit verband

ook de wetgever moeten bewegen.

Volgens de tegenstanders van stelling drie haalt strenger

toezicht de innovatie weg uit de financiële sector.

Het lokt uit dat mensen niet meer kritisch nadenken,

maar vooral afvinklijstjes afwerken. En daar is klant

niet mee gebaat. Ook leidt strenger toezicht tot meer

kosten. Of toch juist niet?

Als zaken strikt gereguleerd zijn, wordt het voldoen

aan het toezicht misschien juist wel makkelijker en

goedkoper. En de consument is verzekerd van een

zuivere sector. Maar, zeiden de tegenstanders, zullen

er niet altijd ook weer nieuwe risico’s ontstaan, hoe ga

je daar dan mee om? Als je daar vanuit een goede set

normen en waarden, vanuit ethiek, op kunt reageren,

is almaar opvoeren van het toezicht (tot het de markt

verlamt) eigenlijk niet nodig. Dit is eigenlijk ook wat

De Jong steeds opwerpt: de vraag moet niet alleen

zijn of het volgens de wet mag, maar of we het als

financiële dienstverlener/sector moeten willen.

Stelling vier (‘Reclamespots van verzekeraars zijn

weggegooid geld’) wortelde in de campagne ‘Kijk

kanker de wereld uit’ van Ditzo eind vorig jaar. Die

campagne riep onder meer de vraag op of het wel

zinvol is om veel geld uit te geven aan marketing in

plaats van aan zorg, terwijl het aantal overstappers

marginaal is. De Jong: “Daarnaast besteedde Tros

Radar recent aandacht aan boze zzp’ers van wie de

aov-premie tussentijds is verhoogd; de uitzending viel

toevallig samen met de ‘Fijn dat we verzekerd zijn’-

campagne van het Verbond.

De Jong wierp de vraag op of reclame zinvol of

geloofwaardig is als aanbieders ondertussen negatief

in het nieuws blijven komen zoals met woekerpolissen.

De meningen waren sterk verdeeld. Toch liet

de discussie iets interessants zien: de voorstanders

redeneerden niet vanuit producten, maar zeiden

// Strenger toezicht

haalt de innovatie weg

uit de financiële sector //

dat reclame nodig is om de consument bewust te

maken. Ze hadden het over Binkzo: Bewustwording,

Informatie, Nut en Kritisch. Als aanbieders inderdaad

zo denken, zou er al heel veel gewonnen zijn.

Gastheer Richard Weurding (algemeen directeur

Verbond van Verzekeraars) schetste in zijn welkomstwoord

dat er mede onder zijn leiding bij verzekeraars

een heel andere attitude is ontstaan tegenover

probleemdossiers. “We zijn er gewend aan geraakt

probleemdossiers proactief op te pakken.”

De algemene lijn die het Verbond heeft gekozen,

is structureel inzetten op versterken van de positie

van de consument. Vandaar bijvoorbeeld de recente

lancering van de campagne ‘Fijn dat we verzekerd

zijn’. Maar verzekeraars slepen helaas nog wel hun

verleden mee en dat is niet zomaar uitgewist. nn

GELD&DIENSTVERLENING, ZO KAN HET OOK! / voorjaar 2014 / Thema Verbinding 29


COLUMN

Duurzaamheid als

tweede natuur

Nicolette Loonen, voorzitter Women in Financial

Services Network

De afgelopen tijd is er meer aandacht

gekomen voor een gunstig klimaat voor

ondernemers. Ook tijdens de Week van de

Ondernemer staan zij centraal. Er moet

echter een grotere focus op vrouwelijk

ondernemerschap komen. We leven in

een tijd van transitie, juist nu zijn nieuwe

businessmodellen nodig. Terecht wordt door

de overheid en andere instanties onderkend

dat die innovatie komt van ondernemers.

Wat onderbelicht blijft is dat het juist de

vrouwelijke ondernemers zijn die met

hun bedrijven bouwen aan een nieuwe

economische realiteit waarin waarde wordt

gecreëerd voor iedereen.

Veel vrouwelijke ondernemers hechten

aan samenwerken, delen en het creëren

van waarde voor alle stakeholders van het

bedrijf. Duurzaamheid is bij vrouwelijke

ondernemers vaak een tweede natuur. Zij

denken daar niet eens expliciet over na,

maar voeren dit als vanzelfsprekend door in

hun bedrijfsvoering. Er zijn genoeg vrouwelijke

ondernemers die geweldige bedrijven

hebben die bijdragen aan het oplossen van

maatschappelijke problemen. Denk aan het

creëren van werkgelegenheid, het verbeteren

van toegang tot de arbeidsmarkt en het

welzijn van zwakkeren in de samenleving,

het betaalbaar houden van de gezondheid

en het verduurzamen van de voedselketen.

Deze vrouwelijke ondernemers dragen stuk

voor stuk de spelregels aan voor een nieuwe

economie. Met hun bedrijven brengen zij

nieuwe producten en diensten op de markt,

die echte waarde creëren. Toch komt hun

verhaal nog maar mondjesmaat naar voren.

Uit onderzoek blijkt dat toegang tot kapitaal

voor veel ondernemers een struikelblok is

voor het starten of laten groeien van hun

bedrijf. Dit komt in Nederland vooral doordat

banken minder krediet verstrekken aan

het mkb. Voor vrouwelijke ondernemers

komt daarbij dat zij minder snel een krediet

aanvragen, en als ze al naar de bank gaan

een lager bedrag aanvragen. Zij zijn voorzichtiger,

nemen minder risico en willen

zeker weten dat zij hun financiële verplichtingen

nakomen. Ook geven ze dan vaak

te voorzichtige prognoses af, waardoor hun

plannen niet ambitieus genoeg overkomen.

Deze houding ten aanzien van financiering

van hun bedrijf zorgt er voor dat vrouwelijke

ondernemers minder snel failliet gaan,

en minder betalingsachterstanden hebben.

Tegelijkertijd remt dit hen in de groei van

hun bedrijf en daarmee de impact die zij

met hun bedrijf kunnen maken.

BV Nederland zou er bij gebaat zijn als

vrouwelijke ondernemers een betere

toegang hebben tot betrokken en geduldig

kapitaal. Er moeten nieuwe vormen van

financiering komen die voor vrouwelijke

ondernemers én voor de investeerders een

win/win oplevert. Een voorbeeld hiervan is

aandelen crowdfunding. De onderneemster

biedt via een platform aan potentiële investeerders

een percentage van de aandelen

van haar bedrijf aan. Al vanaf een klein

bedrag kun je investeren. Maar ook grotere

investeerders kunnen instappen in het

bedrijf.

// Duurzame financiering van vrouwelijk

ondernemerschap creëert meerwaarde //

Met deze vorm van financiering wordt de

markt van investeren in bedrijven geleid

door vrouwen transparanter. Door de

laagdrempeligheid kunnen ook mensen

instappen die anders niet aan investeren

zouden denken. De win/win zit voor de

onderneemster in het verbinden van een

groep mensen aan het bedrijf die niet alleen

kapitaal verstreken, maar ook toegang tot

hun netwerk en kennis.

Voor de investeerders zit de win/win in de

mogelijkheid om een gespreide portefeuille

op te bouwen en te investeren in bedrijven

met groeipotentie. Bovendien ervaart ook

de investeerder weer verbondenheid met het

bedrijf waar hij of zij geld in steekt. nn

30


Ambassadeurs

van het New Financial Forum

Dick-Jan Abbringh

Purpose Management

Consulting

Marcel Bax

Home Invest

Mark Boskamp

Stichting LEF

newfinancialforum.nl/dick-jan-abbringh

newfinancialforum.nl/marcel-bax

newfinancialforum.nl/mark-boskamp

Martin van

Arendonk

Univé Verzekeringen

Toon Berendsen

VVP

Richard Boxtart

IkKan! Financial Life

Coaches

newfinancialforum.nl/martin-van-arendonk

newfinancialforum.nl/toon-berendsen

newfinancialforum.nl/richard-boxtart

Bjørn Aris

Return on People

Egbert Berkhoff

NNEK

Michel Brandt

SVC

newfinancialforum.nl/bjørn-aris

newfinancialforum.nl/egbert-berkhoff

newfinancialforum.nl/michiel-brandt

Roos Arnold

inFinanz

Björn Bierhaalder

MCH Consultancy

Robert van den

Broek

Qualiora Groep

newfinancialforum.nl/roos-arnold

newfinancialforum.nl/björn-bierhaalder

newfinancialforum.nl/robert-van-den-broek

Armand Baas

Becking

DELA

Joke Bijleveld

Achmea Academy

Ad Broere

Ceder Consult

newfinancialforum.nl/armand.baas.becking

newfinancialforum.nl/joke-bijleveld

newfinancialforum.nl/ad-broere

Pieter van den Ban

Univé Verzekeringen

Merel van Bohemen

Merel van Boheemen

Arno Brons

Avéro Achmea, Voorzie

newfinancialforum.nl/pieter-van-den-ban

newfinancialforum.nl/merel-van-boheemen

newfinancialforum.nl/arno-brons

Jelle Bartels

Next Step Factory

Thom Boot

Thomorrow Life Planning

Wilma de Bruijn

Achmea Academy

newfinancialforum.nl/jelle-bartels

newfinancialforum.nl/thom.boot

newfinancialforum.nl/wilma-de-bruijn

Ron Bavelaar

Hypotheekshop

René van der Borch

tot Verwolde

Profin

Klaas Coolen

Coolen Expertise

newfinancialforum.nl/ron-bavelaar

newfinancialforum.nl/rené-van-der-borch

newfinancialforum.nl/klaas-coolen


Het New Financial Magazine is de inspiratiebron

Roy van Diem

R. van Diem

Patrick Eppink

Turner

Hanneke Hartman

Adfiz

newfinancialforum.nl/roy-van-diem

newfinancialforum.nl/patrick-eppink

newfinancialforum.nl/hanneke-hartman

Luc Doeve

Conclusion

Marijn Everse

Brand New Day

Reinier van

der Heijden

Meetingpoint

newfinancialforum.nl/luc-doeve

newfinancialforum.nl/marijn-everse

newfinancialforum.nl/reinier-van-der-heijden

Douwe Dijkstra

Obvion

Jolanda Franken

Obvion

Maurice van

den Hemel

All-Insure

newfinancialforum.nl/douwe-dijkstra

newfinancialforum.nl/jolanda-franken

newfinancialforum.nl/maurice-van-den-hemel

Jan Donselaar

Dazure

Annemarie

Gerritsma

GAPP Marketing

Marga Hoek

De Groene Zaak

newfinancialforum.nl/jan-donselaar

newfinancialforum.nl/annemarie-gerritsma

newfinancialforum.nl/marga-hoek

Jan-Willem

Dreteler

SNS REAAL

Jacky van de

Goor

Legende

Lex van Hoepen

Hypotheken Midden

Nederland

newfinancialforum.nl/jan-willem-dreteler

newfinancialforum.nl/jacky-van-de-goor

newfinancialforum.nl/lex-van-hoepen

Fleur Dujardin

Delta Lloyd Groep

René de Haan

acht! omdat het anders

mag

Liesbeth

Hogervorst

Energizer

newfinancialforum.nl/fleur-dujardin

newfinancialforum.nl/rene-de haan

newfinancialforum.nl/liesbeth-hogervorst

Joep van den

Eijkel

DIN

Rick van Ham

Hypza

Ton van Hooft

Van Hooft & Postema

newfinancialforum.nl/joep-van-den-eijkel

newfinancialforum.nl/rick-van-ham

newfinancialforum.nl/ton-van-hooft

Kees Engel

Qhuba

Aloys Harmsen

Pensioen Support

Nederland

Erik Hordijk

Hoyhoy.nl

newfinancialforum.nl/kees-engel

newfinancialforum.nl/aloys-harmsen

newfinancialforum.nl/erik-hordijk


van de Ambassadeurs van het New Financial Forum

Gerard Hulsman

Gerard Hulsman Interim

en Advies

Pepijn van Kleef

Moneyview Research

Hubrien Meijaard

Hubrien - Financieel Advies

2.0

newfinancialforum.nl/gerard-hulsman

newfinancialforum.nl/pepijn-van-kleef

newfinancialforum.nl/hubrien-meijaard

Ronald Janssen

Ortec Finance

Wibo Koole

Create2connect

Roelof Meijer

MPF Adviesgroep

newfinancialforum.nl/ronald-janssen

newfinancialforum.nl/wibo-koole

newfinancialforum.nl/roelof-meijer

Femke de Jong-

Struiksma

Van Beem de Jong

Advocaten

Mark Kristel

finSo

Hans Ludo

van Mierlo

Bestuursadviseur

en publicist

newfinancialforum.nl/femke-de-jong

newfinancialforum.nl/mark-kristel

newfinancialforum.nl/hans-ludo-van-mierlo

Mark Jordens

Edmond Halley

Alexander van Kuik

Business conScience

Aris Neven

Westerbeek, Neven &

Kuijlaars

newfinancialforum.nl/mark-jordens

newfinancialforum.nl/alexander-van-kuik

newfinancialforum.nl/aris-neven

Antoinette Kalkman

Wessels

Nationale Waarborg

Sjoerd Laarberg

Allianz Nederland

Dennis

Noordervliet

ING Nederland

.newfinancialforum.nl/antoinettte-kalkman

newfinancialforum.nl/sjoerd-laarberg

newfinancialforum.nl/dennis-noordervliet

Frans Kemper

SVC Advies

Michael Lieffering

eBenefits

Harrie-Jan van

Nunen

De Financiële Makelaar

newfinancialforum.nl/frans-kemper

newfinancialforum.nl/michael-lieffering

newfinancialforum.nl/harrie-jan-van-nunen

Ron van Kesteren

Stichting toetsing

verzekeraars

Jan van Lierop

Figlo

Paul van Olst

Fidelity Worldwide

Investment

newfinancialforum.nl/ron-van-kesteren

newfinancialforum.nl/jan-van-lierop

newfinancialforum.nl/paul-van-olst

Lennart Kik

VVP

Michael Mackaaij

MultiSafe

Jaap Oudijk

Generali

newfinancialforum.nl/lennart-kik

newfinancialforum.nl/michael-mackaaij

newfinancialforum.nl/jaap-oudijk


Het New Financial Magazine is de inspiratiebron

Jeroen

Oversteegen

Nationale Hypotheekbond

Rolf Rozestraten

Obvion

Michel Schöpgens

Aquila

newfinancialforum.nl/jeroen-oversteegen

newfinancialforum.nl/rolf-rozestraten

newfinancialforum.nl/michel-schöpgens

Ine Paridaansa

Dela

Han de Ruiter

AEGON

Pieter Bas

Schrieken

Hornbill - Inzicht in

Financiën

newfinancialforum.nl/ine-paridaans

newfinancialforum.nl/han-de-ruiter

newfinancialforum.nl/pieter-bas-schrieken

Tamara Pieterse

Avéro Achmea

Olivier Rupke

Studie Centrum

Financiële Branche

Kenneth Schuit

ONVZ Zorgverzekeraar

newfinancialforum.nl/tamara-pieterse

newfinancialforum.nl/olivier-rupke

newfinancialforum.nl/kenneth-schuit

Peter Post

Moneyview Research

Mark Sanders

NVHP

Bernd Slettenhaar

Avéro Achmea

newfinancialforum.nl/peter-post

newfinancialforum.nl/mark-sanders

newfinancialforum.nl/bernd-slettenhaar

Kathy Reinerie

Vivendi Financiële

Diensten

Gerard van Santen

Beleggingspolischeck

Wilma van der

Sterre-Aarts

De Hypotheker Eindhoven

newfinancialforum.nl/kathy-reinerie

newfinancialforum.nl/gerard-van-santen

newfinancialforum.nl/wilma-van-der-sterre

Paul Rijns

Compas

Christiaan Schipper

Flexfront

Dirkjan Takke

Turner

newfinancialforum.nl/paul-rijns

newfinancialforum.nl/christiaan-schipper

newfinancialforum.nl/dirkjan-takke

Tim Rijvers

DAK Intermediairscollectief

Jonne Scholten

Avéro Achmea, Voorzie

Bert Jan Tiesinga

New Flame

newfinancialforum.nl/tim-rijvers

newfinancialforum.nl/jonne-scholten

newfinancialforum.nl/bert-jan-tiesinga

Katja van

Roosmalen

MKB Journalist

Aaltje Schoon

De Hypotheker Veldhoven

Fred Toussaint

Nationale-Nederlanden

newfinancialforum.nl/katja-van-roosmalen

newfinancialforum.nl/aaltje-schoon

newfinancialforum.nl/fred-toussaint


van de Ambassadeurs van het New Financial Forum

Boudewijn van

Uden

ASR

Cees Vernooij

Fairchild Marketing

Consultants

Ozewald Wanrooij

Neutralis

newfinancialforum.nl/boudewijn-van-uden

newfinancialforum.nl/cees-vernooij

newfinancialforum.nl/ozewald-wanrooij

Ivo Valkenburg

Valkenburg bv

Jan Verstegen

Eerste stap.nl

Richard Weurding

Verbond van

Verzekeraars

newfinancialforum.nl/ivo-valkenburg

newfinancialforum.nl/ jan-verstegen

newfinancialforum.nl/richard-weurding

Gert Vasse

Yellowtail

Willem Vreeswijk

VVP

Robert Witteveen

REAAL

newfinancialforum.nl/gert-vasse

newfinancialforum.nl/willem-vreeswijk

newfinancialforum.nl/robert-witteveen

Tjibbe van

der Veen

Oare Wei

Owen de Vries

Heartful Banking

Marieke van Zuien

BNP Paribas Cardif

newfinancialforum.nl/tjibbe-van-der-veen

newfinancialforum.nl/owen-de-vries

newfinancialforum.nl/marieke-van-zuien

Marja van der Veen

De Scheidingsplanner

Jos Wagemakers

eXpenses Online

Harry van der

Zwan

Delta Lloyd

newfinancialforum.nl/marja-van-der-veen

newfinancialforum.nl/jos-wagemakers

newfinancialforum.nl/ harry-van-der-zwan

Ronald Verbrugge

ISDC

Bernardo Walta

De Goudse

Verzekeringen

newfinancialforum.nl/ronald-verbrugge

newfinancialforum.nl/bernardo-walta

Bouw mee aan een gezonde en

gerespecteerde financiële sector en

word ook ambassadeur.

www.newfinancialforum.nl

Een initiatief van VVP Weekblad voor financiële dienstverleners.


SAMEN WERKEN AAN ONAFHANKELIJK ADVIES 2.0

Programma

VVP organiseert op dinsdagmiddag 17 juni 2014 in Nijkerk de Dag van het Onafhankelijk Advies. Dé dag waarop de onafhankelijke

financiële advieswereld elkaar ontmoet, inspireert en kennis deelt. En waarop voor het eerst de Advies Awards worden uitgereikt

aan de beste onafhankelijke adviseurs op het gebied van Hypotheken, Inkomen, Pensioen en Schade. Een dag die iedere financieel

topadviseur, die onafhankelijkheid hoog in het vaandel heeft staan, niet mag missen.

Kosten: € 85,- (excl. btw). Meld u aan op: www.adviesdag.nl en kijk op de site voor het programma!

Dagvoorzitter

Kennisexperts + Jury

Jeroen Smit

Auteur van

De Prooi

Anita Hol-Bubeck

Schade zakelijk

Risk management

Janthony Wielink

Enkwest Opleiding & Advies

Inkomen

Noach van Beusekom

Pensioen & Planning NL

Pensioenen

Chris Baelemans

Dukers & Baelemans

Hypotheken

De Dag van het Onafhankelijk Advies is een initiatief van

en wordt mede mogelijk gemaakt door:

Hooray! Your file is uploaded and ready to be published.

Saved successfully!

Ooh no, something went wrong!