09.03.2020 Views

Zelfmoordpreventie, -interventie en -postventie op de werkvloer

Dit document bevat richtlijnen en tools voor werkgevers, (HR-) managers en specialisten op het gebied van gezondheid op het werk over hoe ze zelfmoordgedrag op de werkvloer kunnen voorkomen en hoe ze moeten omgaan met crisissituaties, zoals een zelfmoordpoging of zelfmoord van een werknemer. Deze toolkit werd ontwikkeld in het kader van het Europese project Euregenas.

Dit document bevat richtlijnen en tools voor werkgevers, (HR-) managers en specialisten op het gebied van gezondheid op het werk over hoe ze zelfmoordgedrag op de werkvloer kunnen voorkomen en hoe ze moeten omgaan met crisissituaties, zoals een zelfmoordpoging of zelfmoord van een werknemer.
Deze toolkit werd ontwikkeld in het kader van het Europese project Euregenas.

SHOW MORE
SHOW LESS
  • No tags were found...

You also want an ePaper? Increase the reach of your titles

YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.

TOOLKIT<br />

<strong>Zelfmoordprev<strong>en</strong>tie</strong>, <strong>interv<strong>en</strong>tie</strong> <strong>en</strong><br />

postv<strong>en</strong>tie <strong>op</strong> <strong>de</strong> <strong>werkvloer</strong>.<br />

Eva Dumon & Prof. Dr. Gw<strong>en</strong>dolyn Portzky<br />

E<strong>en</strong>heid voor Zelfmoordon<strong>de</strong>rzoek - Universiteit G<strong>en</strong>t<br />

Het Eureg<strong>en</strong>as-project kreeg financiële steun van <strong>de</strong> Eur<strong>op</strong>ese Unie on<strong>de</strong>r het<br />

Volksgezondheidsprogramma 2008-2013. De verantwoor<strong>de</strong>lijkheid voor dit werk ligt uitsluit<strong>en</strong>d bij<br />

<strong>de</strong> auteur. Het Uitvoer<strong>en</strong>d Ag<strong>en</strong>tschap is niet aansprakelijk voor het gebruik dat kan word<strong>en</strong><br />

gemaakt van <strong>de</strong> hier <strong>op</strong>g<strong>en</strong>om<strong>en</strong> informatie.<br />

Dit docum<strong>en</strong>t is e<strong>en</strong> on<strong>de</strong>r<strong>de</strong>el van EQUITY ACTION, dat financiële steun heeft ontvang<strong>en</strong> van <strong>de</strong> Eur<strong>op</strong>ese Unie,<br />

in het ka<strong>de</strong>r van het Gezondheidsprogramma. De verantwoor<strong>de</strong>lijkheid voor dit werk ligt uitsluit<strong>en</strong>d bij <strong>de</strong> auteur.


2 van 45 TOOLKIT <strong>Zelfmoordprev<strong>en</strong>tie</strong>, <strong>interv<strong>en</strong>tie</strong> <strong>en</strong> postv<strong>en</strong>tie <strong>op</strong> <strong>de</strong> <strong>werkvloer</strong>.<br />

TOOLKIT<br />

<strong>Zelfmoordprev<strong>en</strong>tie</strong>, <strong>interv<strong>en</strong>tie</strong> <strong>en</strong> postv<strong>en</strong>tie <strong>op</strong> <strong>de</strong> <strong>werkvloer</strong>.<br />

Eva Dumon & Prof. Dr. Gw<strong>en</strong>dolyn Portzky<br />

E<strong>en</strong>heid voor Zelfmoordon<strong>de</strong>rzoek, Universiteit G<strong>en</strong>t<br />

Eureg<strong>en</strong>as<br />

2014<br />

Dankbetuiging<strong>en</strong><br />

Deze toolkit werd ontwikkeld door <strong>de</strong> E<strong>en</strong>heid voor Zelfmoordon<strong>de</strong>rzoek van <strong>de</strong> Universiteit G<strong>en</strong>t,<br />

die <strong>de</strong> hoofdpartner is van Werkpakket 6 van het Eureg<strong>en</strong>as-project, met <strong>de</strong> steun van <strong>de</strong> Vlaamse<br />

Regering <strong>en</strong> <strong>de</strong> waar<strong>de</strong>volle sam<strong>en</strong>werking van <strong>de</strong> volg<strong>en</strong><strong>de</strong> partners <strong>en</strong> stakehol<strong>de</strong>rs die werd<strong>en</strong><br />

uitg<strong>en</strong>odigd om hun comm<strong>en</strong>taar <strong>en</strong> feedback te gev<strong>en</strong>:<br />

• De "Eureg<strong>en</strong>as Associated Partners" (zie p. 37 voor e<strong>en</strong> volledige lijst van alle partners);<br />

• De wet<strong>en</strong>schappelijke raad van het Eureg<strong>en</strong>as-project;<br />

• De <strong>de</strong>elnemers aan <strong>de</strong> verga<strong>de</strong>ring<strong>en</strong> van <strong>de</strong> regionale netwerk<strong>en</strong> van Eureg<strong>en</strong>as. Die<br />

regionale netwerk<strong>en</strong> werd<strong>en</strong> <strong>op</strong>gericht in vijf <strong>de</strong>elnem<strong>en</strong><strong>de</strong> regio's ter on<strong>de</strong>rsteuning van <strong>de</strong><br />

ontwikkeling <strong>en</strong> <strong>de</strong> toepassing van <strong>de</strong> toolkit <strong>en</strong> met <strong>de</strong> me<strong>de</strong>werking van <strong>de</strong> betrokk<strong>en</strong><br />

beleidsmakers, expert<strong>en</strong> inzake volksgezondheid, maatschappelijke actor<strong>en</strong> <strong>en</strong> stakehol<strong>de</strong>rs<br />

<strong>op</strong> het gebied van zelfmoordprev<strong>en</strong>tie.<br />

Deze toolkit werd van het Engels naar het Ne<strong>de</strong>rlands vertaald door het Team Vertaling<strong>en</strong> van <strong>de</strong><br />

Vlaamse Overheid.<br />

De icon<strong>en</strong> in <strong>de</strong>ze toolkit werd<strong>en</strong> ontwikkeld door Freepik <strong>en</strong> IcoMoon.<br />

www.eureg<strong>en</strong>as.eu<br />

Contractnummer 20101203


3 van 45 TOOLKIT <strong>Zelfmoordprev<strong>en</strong>tie</strong>, <strong>interv<strong>en</strong>tie</strong> <strong>en</strong> postv<strong>en</strong>tie <strong>op</strong> <strong>de</strong> <strong>werkvloer</strong>.<br />

Inhoud<br />

MANAGEMENTSAMENVATTING 4<br />

1. INLEIDING 5<br />

2. ZELFMOORDPREVENTIESTRATEGIEEN OP DE WERKVLOER 10<br />

1. E<strong>en</strong> veilige <strong>en</strong> gezon<strong>de</strong> werkplek aanbied<strong>en</strong> <strong>en</strong> in stand houd<strong>en</strong> 11<br />

2. Di<strong>en</strong>st<strong>en</strong> aanbied<strong>en</strong> <strong>op</strong> het gebied van geestelijke gezondheid 14<br />

3. Managers <strong>en</strong> personeel <strong>op</strong>leid<strong>en</strong> 17<br />

4. De toegang tot do<strong>de</strong>lijke mid<strong>de</strong>l<strong>en</strong> beperk<strong>en</strong> 19<br />

3. PRAKTISCHE TOOLS 20<br />

TOOL 1 - Belangrijke feit<strong>en</strong> over zelfmoord 21<br />

1. Epi<strong>de</strong>miologie 21<br />

2. Vaak voorkom<strong>en</strong><strong>de</strong> mythes 22<br />

3. Zelfmoordgedrag begrijp<strong>en</strong> 23<br />

TOOL 2 - Hoe suïcidale werknemers <strong>de</strong>tecter<strong>en</strong> <strong>en</strong> b<strong>en</strong>a<strong>de</strong>r<strong>en</strong>? 25<br />

1. Wat zijn <strong>de</strong> waarschuwingssignal<strong>en</strong>? 25<br />

2. Hoe reager<strong>en</strong> <strong>op</strong> waarschuwingssignal<strong>en</strong>? 27<br />

TOOL 3 - Wat do<strong>en</strong> na e<strong>en</strong> zelfmoord(poging) van e<strong>en</strong> werknemer? 29<br />

1. Na e<strong>en</strong> zelfmoordpoging 30<br />

2. Na e<strong>en</strong> zelfmoord 34<br />

3. Na <strong>de</strong> zelfmoord van e<strong>en</strong> familielid 34<br />

4. CONCLUDERENDE CHECKLIST 36<br />

OVER EUREGENAS 37<br />

LITERATUUR 40<br />

www.eureg<strong>en</strong>as.eu<br />

Contractnummer 20101203


4 van 45 TOOLKIT <strong>Zelfmoordprev<strong>en</strong>tie</strong>, <strong>interv<strong>en</strong>tie</strong> <strong>en</strong> postv<strong>en</strong>tie <strong>op</strong> <strong>de</strong> <strong>werkvloer</strong>.<br />

Managem<strong>en</strong>tsam<strong>en</strong>vatting<br />

Zelfmoord is e<strong>en</strong> ernstig probleem voor <strong>de</strong> volksgezondheid dat kan voorkom<strong>en</strong> word<strong>en</strong>. Waarom is<br />

het echter belangrijk om werk te mak<strong>en</strong> van zelfmoordprev<strong>en</strong>tie <strong>op</strong> het werk <strong>en</strong> <strong>op</strong> <strong>de</strong> arbeidsmarkt?<br />

En welke strategieën <strong>en</strong> <strong>interv<strong>en</strong>tie</strong>s kunn<strong>en</strong> word<strong>en</strong> toegepast? Dit docum<strong>en</strong>t, dat <strong>de</strong>el uitmaakt<br />

van het Eureg<strong>en</strong>as-project, probeert e<strong>en</strong> antwoord te gev<strong>en</strong> <strong>op</strong> die vrag<strong>en</strong> door richtlijn<strong>en</strong> <strong>en</strong> tools<br />

aan te bied<strong>en</strong> aan werkgevers, (HR) managers <strong>en</strong> specialist<strong>en</strong> <strong>op</strong> het gebied van gezondheid <strong>op</strong> het<br />

werk over hoe ze zelfmoordgedrag <strong>op</strong> <strong>de</strong> <strong>werkvloer</strong> kunn<strong>en</strong> voorkom<strong>en</strong> <strong>en</strong> hoe ze moet<strong>en</strong> omgaan<br />

met crisissituaties, zoals e<strong>en</strong> zelfmoordpoging of <strong>de</strong> zelfmoord van e<strong>en</strong> werknemer.<br />

De toolkit omvat vier grote <strong>de</strong>l<strong>en</strong>:<br />

• De INLEIDING die uitlegt waarom zelfmoordprev<strong>en</strong>tie e<strong>en</strong> thema is waar werk moet word<strong>en</strong><br />

van gemaakt <strong>op</strong> <strong>de</strong> <strong>werkvloer</strong>.<br />

• <strong>Zelfmoordprev<strong>en</strong>tie</strong>STRATEGIEEN voor <strong>de</strong> <strong>werkvloer</strong>, zoals het bevor<strong>de</strong>r<strong>en</strong> van <strong>de</strong> geestelijke<br />

gezondheid, het <strong>op</strong>leid<strong>en</strong> van managers <strong>en</strong> personeel, het beperk<strong>en</strong> van <strong>de</strong> toegang tot<br />

do<strong>de</strong>lijke mid<strong>de</strong>l<strong>en</strong>, <strong>en</strong> het belang van <strong>de</strong> verankering van die strategieën in e<strong>en</strong> beleidska<strong>de</strong>r<br />

voor gezondheid <strong>en</strong> veiligheid <strong>op</strong> het werk.<br />

• E<strong>en</strong> aantal praktische TOOLS, zoals belangrijke feit<strong>en</strong> over zelfmoordgedrag, over hoe<br />

suïcidale werknemers kunn<strong>en</strong> word<strong>en</strong> <strong>op</strong>gespoord <strong>en</strong> het best word<strong>en</strong> b<strong>en</strong>a<strong>de</strong>rd <strong>en</strong> over wat<br />

m<strong>en</strong> moet do<strong>en</strong> na <strong>de</strong> zelfmoord of e<strong>en</strong> zelfmoordpoging van e<strong>en</strong> werknemer.<br />

• Tot slot somt <strong>de</strong> toolkit <strong>de</strong> belangrijkste elem<strong>en</strong>t<strong>en</strong> <strong>op</strong> voor zelfmoordprev<strong>en</strong>tie <strong>op</strong> het werk<br />

in e<strong>en</strong> praktische CHECKLIST.<br />

Naast <strong>de</strong>ze toolkit kan het nuttig zijn om e<strong>en</strong> blik te werp<strong>en</strong> <strong>op</strong> regionale <strong>en</strong> nationale programma's<br />

voor geestelijke gezondheidsbevor<strong>de</strong>ring <strong>en</strong> zelfmoordprev<strong>en</strong>tie, aangezi<strong>en</strong> e<strong>en</strong> aantal land<strong>en</strong><br />

docum<strong>en</strong>t<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> ontwikkeld binn<strong>en</strong> dit specifieke domein.<br />

Deze toolkit is beschikbaar in verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> tal<strong>en</strong> <strong>en</strong> kan gedownload word<strong>en</strong> <strong>op</strong><br />

www.eureg<strong>en</strong>as.eu<br />

www.eureg<strong>en</strong>as.eu<br />

Contractnummer 20101203


5 van 45 TOOLKIT <strong>Zelfmoordprev<strong>en</strong>tie</strong>, <strong>interv<strong>en</strong>tie</strong> <strong>en</strong> postv<strong>en</strong>tie <strong>op</strong> <strong>de</strong> <strong>werkvloer</strong>.<br />

1. INLEIDING<br />

1. Achtergrond <strong>en</strong> doelstelling<strong>en</strong> van <strong>de</strong>ze toolkit<br />

Deze toolkit richt zich <strong>op</strong> belangrijke figur<strong>en</strong> <strong>op</strong> <strong>de</strong> <strong>werkvloer</strong> die mee instaan voor <strong>de</strong> gezondheid<br />

van werknemers, zoals werkgevers, (HR) managers, prev<strong>en</strong>tie-adviseurs, bedrijfsg<strong>en</strong>eesher<strong>en</strong>,<br />

comités voor veiligheid <strong>en</strong> gezondheid <strong>op</strong> het werk, <strong>en</strong>z. De bedoeling is om achtergrondinformatie<br />

over zelfmoordgedrag, e<strong>en</strong> overzicht van zelfmoordprev<strong>en</strong>tiestrategieën voor <strong>de</strong> <strong>werkvloer</strong>, goe<strong>de</strong><br />

praktijk<strong>en</strong> <strong>en</strong> praktische tools aan te reik<strong>en</strong>. De toolkit schetst daarmee hoe initiatiev<strong>en</strong> <strong>op</strong> <strong>de</strong><br />

<strong>werkvloer</strong> mogelijk kunn<strong>en</strong> bijdrag<strong>en</strong> tot <strong>de</strong> prev<strong>en</strong>tie van zelfmoord.<br />

De richtlijn<strong>en</strong> in <strong>de</strong> toolkit zijn gebaseerd <strong>op</strong> e<strong>en</strong> analyse van <strong>de</strong> regionale behoeft<strong>en</strong> van belangrijke<br />

stakehol<strong>de</strong>rs <strong>en</strong> <strong>op</strong> e<strong>en</strong> uitgebrei<strong>de</strong> literatuuranalyse <strong>en</strong> analyse van goe<strong>de</strong> praktijk<strong>en</strong> <strong>op</strong>g<strong>en</strong>om<strong>en</strong> in<br />

Werkpakket 4 van het Eureg<strong>en</strong>as-project. Daarnaast werd er via Web of Sci<strong>en</strong>ce (2000-2014) e<strong>en</strong><br />

internationaal literatuuron<strong>de</strong>rzoek uitgevoerd naar <strong>de</strong> efficiëntie van zelfmoordprev<strong>en</strong>tiestrategieën<br />

<strong>op</strong> het werk.<br />

2. Waarom invester<strong>en</strong> in zelfmoordprev<strong>en</strong>tie <strong>op</strong> <strong>de</strong> <strong>werkvloer</strong>?<br />

Zelfmoord treft heel wat werknemers<br />

Zelfmoord is e<strong>en</strong> ernstig volksgezondheidsprobleem, dat veel mann<strong>en</strong> <strong>en</strong> vrouw<strong>en</strong> van mid<strong>de</strong>lbare<br />

leeftijd treft. E<strong>en</strong> <strong>de</strong>el van die groep br<strong>en</strong>gt veel tijd door <strong>op</strong> het werk. De prev<strong>en</strong>tie van zelfmoord<br />

vraagt om e<strong>en</strong> multisectoriële aanpak. Het kan immers e<strong>en</strong> belangrijk probleem zijn, niet <strong>en</strong>kel<br />

binn<strong>en</strong> <strong>de</strong> gezondheidssector, maar ook in sector<strong>en</strong> buit<strong>en</strong> <strong>de</strong> gezondheidszorg, zoals <strong>de</strong> <strong>werkvloer</strong>.<br />

E<strong>en</strong> an<strong>de</strong>re groep mann<strong>en</strong> <strong>en</strong> vrouw<strong>en</strong> van mid<strong>de</strong>lbare leeftijd zijn misschi<strong>en</strong> niet actief aan het<br />

werk, maar werkloos of met ziekteverlof of trekk<strong>en</strong> e<strong>en</strong> invaliditeitsp<strong>en</strong>sio<strong>en</strong>. Ook aan <strong>de</strong>ze person<strong>en</strong><br />

moet uiteraard aandacht <strong>en</strong> zorg word<strong>en</strong> besteed bij <strong>de</strong> prev<strong>en</strong>tie van zelfmoord. Bedrijv<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />

organisaties organiser<strong>en</strong> regelmatig prev<strong>en</strong>tiecampagnes <strong>en</strong> -programma's voor werknemers,<br />

bijvoorbeeld over hartziektes, borstkanker of gezon<strong>de</strong> voeding. Werk mak<strong>en</strong> van zelfmoordprev<strong>en</strong>tie<br />

is net zo belangrijk <strong>en</strong> nuttig.<br />

www.eureg<strong>en</strong>as.eu<br />

Contractnummer 20101203


6 van 45 TOOLKIT <strong>Zelfmoordprev<strong>en</strong>tie</strong>, <strong>interv<strong>en</strong>tie</strong> <strong>en</strong> postv<strong>en</strong>tie <strong>op</strong> <strong>de</strong> <strong>werkvloer</strong>.<br />

Werkgerelateer<strong>de</strong> factor<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> e<strong>en</strong> rol spel<strong>en</strong> bij <strong>de</strong> ontwikkeling van<br />

zelfmoordgedacht<strong>en</strong> <strong>en</strong> -gedrag<br />

De relatie tuss<strong>en</strong> werk <strong>en</strong> gezondheid is moeilijk te met<strong>en</strong> <strong>en</strong> zelfmoord is altijd e<strong>en</strong> complex<br />

f<strong>en</strong>ome<strong>en</strong> met meer<strong>de</strong>re oorzak<strong>en</strong>. Zelfmoordgedrag kan beschouwd word<strong>en</strong> als het gevolg van <strong>op</strong><br />

elkaar inwerk<strong>en</strong><strong>de</strong> biologische, psychologische, sociale <strong>en</strong> psychiatrische factor<strong>en</strong> (Hawton & van<br />

Heering<strong>en</strong>, 2009).<br />

Meer informatie over zelfmoordgedrag is beschikbaar on<strong>de</strong>r TOOL 1 (p. 21).<br />

Specifieke sociale factor<strong>en</strong>, zoals werkgerelateer<strong>de</strong> factor<strong>en</strong>, kunn<strong>en</strong> belangrijk zijn bij <strong>de</strong><br />

ontwikkeling van zelfmoordgedrag. In het bijzon<strong>de</strong>r jobstress, intimidatie <strong>en</strong> pesterij<strong>en</strong> <strong>op</strong> het werk<br />

<strong>en</strong> werkloosheid zijn veel voorkom<strong>en</strong><strong>de</strong> factor<strong>en</strong> die <strong>de</strong> waarschijnlijkheid vergrot<strong>en</strong> dat kwetsbare<br />

person<strong>en</strong> zelfmoordgedacht<strong>en</strong> of -gedrag zull<strong>en</strong> ontwikkel<strong>en</strong>.<br />

De invloed van jobstress<br />

Jobstress is e<strong>en</strong> van <strong>de</strong> meest voorkom<strong>en</strong><strong>de</strong> werkgerelateer<strong>de</strong> gezondheidsproblem<strong>en</strong>. De<br />

vier<strong>de</strong> Eur<strong>op</strong>ese <strong>en</strong>quête naar <strong>de</strong> arbeidsomstandighed<strong>en</strong> toon<strong>de</strong> aan dat 22,3% van <strong>de</strong><br />

werknemers aangev<strong>en</strong> stress te hebb<strong>en</strong> <strong>op</strong> het werk (Eurofound, 2007). Achterligg<strong>en</strong><strong>de</strong><br />

risicofactor<strong>en</strong> van stress zijn bijvoorbeeld hoge jobvereist<strong>en</strong> (zoals e<strong>en</strong> grote werklast), het<br />

gevoel weinig controle te hebb<strong>en</strong> over <strong>de</strong> job, e<strong>en</strong> lage betrokk<strong>en</strong>heid, problem<strong>en</strong> met het<br />

managem<strong>en</strong>t, veran<strong>de</strong>ring<strong>en</strong> binn<strong>en</strong> <strong>de</strong> organisatie, e<strong>en</strong> slechte communicatie binn<strong>en</strong> het<br />

bedrijf, <strong>de</strong> blootstelling aan risico's (bijvoorbeeld door het werk<strong>en</strong> met chemicaliën of <strong>op</strong><br />

grote hoogte), e<strong>en</strong> slecht ev<strong>en</strong>wicht tuss<strong>en</strong> werk <strong>en</strong> privélev<strong>en</strong>, werkonzekerheid, <strong>en</strong>z.<br />

De voornaamste werkgerelateer<strong>de</strong> factor<strong>en</strong> die e<strong>en</strong> invloed hebb<strong>en</strong> <strong>op</strong> <strong>de</strong> geestelijke<br />

gezondheid zijn in het bijzon<strong>de</strong>r e<strong>en</strong> combinatie van hoge eis<strong>en</strong> <strong>en</strong> weinig controle, <strong>en</strong> e<strong>en</strong><br />

onev<strong>en</strong>wicht tuss<strong>en</strong> grote inspanning<strong>en</strong> <strong>en</strong> lage beloning<strong>en</strong> (Stansfeld & Candy, 2006). Dit<br />

zijn risicofactor<strong>en</strong> voor vaak voorkom<strong>en</strong><strong>de</strong> geestelijke aando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong>, die het risico <strong>op</strong> <strong>de</strong><br />

ontwikkeling van zelfmoordgedrag kunn<strong>en</strong> vergrot<strong>en</strong>.<br />

www.eureg<strong>en</strong>as.eu<br />

Contractnummer 20101203


7 van 45 TOOLKIT <strong>Zelfmoordprev<strong>en</strong>tie</strong>, <strong>interv<strong>en</strong>tie</strong> <strong>en</strong> postv<strong>en</strong>tie <strong>op</strong> <strong>de</strong> <strong>werkvloer</strong>.<br />

De impact van intimidatie <strong>en</strong> pesterij<strong>en</strong> <strong>op</strong> het werk<br />

Uit <strong>de</strong> Eur<strong>op</strong>ese <strong>en</strong>quête naar <strong>de</strong> arbeidsomstandighed<strong>en</strong> bleek dat 4% van <strong>de</strong> werknemers<br />

in <strong>de</strong> EU aangaf het afgel<strong>op</strong><strong>en</strong> jaar het slachtoffer te zijn geweest van pesterij<strong>en</strong> <strong>en</strong>/of<br />

intimidatie (Eurofound, 2012). Gepest of geïntimi<strong>de</strong>erd word<strong>en</strong> <strong>op</strong> het werk laat littek<strong>en</strong>s<br />

achter. E<strong>en</strong> rec<strong>en</strong>te studie stel<strong>de</strong> vast dat 52% van <strong>de</strong> werknemers die gepest werd<strong>en</strong> <strong>op</strong> het<br />

werk zelfmoordneiging<strong>en</strong> of -gedrag vertoond<strong>en</strong> (Pompili e.a., 2008). De mate waarin m<strong>en</strong><br />

is blootgesteld aan pesterij<strong>en</strong> lijkt zelfmoordneiging<strong>en</strong> <strong>en</strong> -gedrag te voorspell<strong>en</strong>, waarbij dit<br />

verband slechts ge<strong>de</strong>eltelijk tot stand wordt gebracht door <strong>de</strong>pressie (Balducci, Alfano, &<br />

Fraccaroli, 2009).<br />

De impact van werkloosheid <strong>en</strong> <strong>de</strong> economische crisis<br />

Werkloosheid, die vaak to<strong>en</strong>eemt tijd<strong>en</strong>s e<strong>en</strong> economische crisis, kan e<strong>en</strong> rol spel<strong>en</strong> bij <strong>de</strong><br />

ontwikkeling van zelfmoordgedacht<strong>en</strong> <strong>en</strong> -gedrag bij kwetsbare person<strong>en</strong>.<br />

Voor sommige land<strong>en</strong> ton<strong>en</strong> studies aan dat hoe hoger <strong>de</strong> werkloosheidsgraad is in e<strong>en</strong> land,<br />

hoe hoger ook het sterftecijfer door zelfmoord is (Lin, 2006). Vooral in tijd<strong>en</strong> van<br />

economische crisis blijkt dat wanneer <strong>de</strong> werkloosheid met 1% to<strong>en</strong>eemt, ook het aantal<br />

sterfgevall<strong>en</strong> door zelfmoord groeit met 0,8% (Stuckler, Basu, Suhrcke, Coutts, & McKee,<br />

2009).<br />

Wat betreft <strong>de</strong> impact van <strong>de</strong> economische crisis van 2008 <strong>op</strong> zelfmoordgedrag stel<strong>de</strong> e<strong>en</strong><br />

studie die werd uitgevoerd in 54 land<strong>en</strong> in zowel Eur<strong>op</strong>a als Amerika vast dat <strong>de</strong> stijg<strong>en</strong><strong>de</strong><br />

werkloosheidscijfers gepaard ging<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> to<strong>en</strong>em<strong>en</strong>d aantal zelfmoord<strong>en</strong>, vooral bij<br />

mann<strong>en</strong> (Chang, Stuckler, Yip, & Gunnell, 2013). Dit verband was sterker in land<strong>en</strong> die lage<br />

werkloosheidscijfers hadd<strong>en</strong> vóór <strong>de</strong> crisis.<br />

Er bestaat hierover echter heel wat discussie <strong>en</strong> an<strong>de</strong>re studies ton<strong>en</strong> ge<strong>en</strong> dui<strong>de</strong>lijk<br />

oorzakelijk verband aan tuss<strong>en</strong> <strong>de</strong> economische crisis <strong>en</strong> e<strong>en</strong> groei<strong>en</strong><strong>de</strong> zelfmoordsterfte in<br />

Eur<strong>op</strong>a (Fountoulakis e.a., 2014). Bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> geldt <strong>de</strong> impact van <strong>de</strong> crisis <strong>op</strong> <strong>de</strong><br />

zelfmoordcijfers niet voor die land<strong>en</strong> die voldo<strong>en</strong><strong>de</strong> sociale zekerheid bied<strong>en</strong> om hun burgers<br />

ook in tijd<strong>en</strong> van hogere werkloosheid <strong>en</strong> economische crisis te bescherm<strong>en</strong>. In sommige<br />

land<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> <strong>de</strong> to<strong>en</strong>em<strong>en</strong><strong>de</strong> zelfmoordcijfers <strong>de</strong>els word<strong>en</strong> verklaard door het feit dat er<br />

www.eureg<strong>en</strong>as.eu<br />

Contractnummer 20101203


8 van 45 TOOLKIT <strong>Zelfmoordprev<strong>en</strong>tie</strong>, <strong>interv<strong>en</strong>tie</strong> <strong>en</strong> postv<strong>en</strong>tie <strong>op</strong> <strong>de</strong> <strong>werkvloer</strong>.<br />

tijd<strong>en</strong>s e<strong>en</strong> economische crisis besparing<strong>en</strong> word<strong>en</strong> doorgevoerd, on<strong>de</strong>r meer in <strong>de</strong><br />

gezondheidszorg <strong>en</strong> <strong>de</strong> sociale di<strong>en</strong>stverl<strong>en</strong>ing (Stuckler, Basu, Suhrcke, Coutts, & McKee,<br />

2009).<br />

Naast werkloosheid zorgt <strong>de</strong> economische crisis ook voor veran<strong>de</strong>ring<strong>en</strong> in <strong>de</strong> structuur van<br />

heel wat bedrijv<strong>en</strong> die noodgedwong<strong>en</strong> moet<strong>en</strong> herstructurer<strong>en</strong>, inkrimp<strong>en</strong> of zelfs sluit<strong>en</strong>.<br />

Die veran<strong>de</strong>ring<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> meer psychosociale risico's <strong>en</strong> na<strong>de</strong>lige gevolg<strong>en</strong> voor <strong>de</strong><br />

gezondheid veroorzak<strong>en</strong> voor zowel werknemers als managers (Kieselbach, Niels<strong>en</strong>, &<br />

Triomphe, 2010).<br />

DUS vooral in tijd<strong>en</strong> van economische crisis moet er gefocust word<strong>en</strong> <strong>op</strong><br />

zelfmoordprev<strong>en</strong>tie <strong>op</strong> het werk <strong>en</strong> daarbuit<strong>en</strong>. Dit moet on<strong>de</strong>rsteuning omvatt<strong>en</strong> voor<br />

ZOWEL werknemers ALS werkloz<strong>en</strong>.<br />

E<strong>en</strong> gezon<strong>de</strong> <strong>en</strong> veilige werkplek zorgt voor gezon<strong>de</strong> <strong>en</strong><br />

productieve werknemers<br />

Tot slot kunn<strong>en</strong> (HR) managers <strong>en</strong> specialist<strong>en</strong> <strong>op</strong> het gebied van gezondheid <strong>op</strong> het werk e<strong>en</strong><br />

belangrijke rol spel<strong>en</strong> bij <strong>de</strong> monitoring van <strong>de</strong> (geestelijke) gezondheid van werknemers <strong>en</strong> h<strong>en</strong> tijdig<br />

doorverwijz<strong>en</strong> naar gespecialiseer<strong>de</strong> gezondheidszorg. Uitein<strong>de</strong>lijk zijn werknemers die zich<br />

geïnformeerd, betrokk<strong>en</strong>, veilig, gewaar<strong>de</strong>erd <strong>en</strong> gesteund voel<strong>en</strong> gezon<strong>de</strong>r <strong>en</strong> productiever <strong>en</strong> het<br />

meest waar<strong>de</strong>vol voor het bedrijf of <strong>de</strong> organisatie.<br />

Volg<strong>en</strong>s het Eur<strong>op</strong>ees Ag<strong>en</strong>tschap voor Veiligheid <strong>en</strong> Gezondheid <strong>op</strong> het Werk zijn aan e<strong>en</strong> veilige <strong>en</strong><br />

gezon<strong>de</strong> werkplek <strong>de</strong> volg<strong>en</strong><strong>de</strong> voor<strong>de</strong>l<strong>en</strong> verbond<strong>en</strong>:<br />

• Meer welzijn <strong>en</strong> e<strong>en</strong> grotere jobtevred<strong>en</strong>heid bij <strong>de</strong> werknemers<br />

• Gezon<strong>de</strong>, gemotiveer<strong>de</strong> <strong>en</strong> productieve werkkracht<strong>en</strong><br />

• Betere algem<strong>en</strong>e prestaties <strong>en</strong> productiviteit<br />

• Lagere afwezigheidscijfers <strong>en</strong> min<strong>de</strong>r personeelsverlo<strong>op</strong><br />

• Lagere kost<strong>en</strong> <strong>en</strong> min<strong>de</strong>r druk <strong>op</strong> <strong>de</strong> sam<strong>en</strong>leving in het geheel<br />

• Naleving van wettelijke vereist<strong>en</strong><br />

www.eureg<strong>en</strong>as.eu<br />

Contractnummer 20101203


9 van 45 TOOLKIT <strong>Zelfmoordprev<strong>en</strong>tie</strong>, <strong>interv<strong>en</strong>tie</strong> <strong>en</strong> postv<strong>en</strong>tie <strong>op</strong> <strong>de</strong> <strong>werkvloer</strong>.<br />

IN DE KIJKER: Risicoberoep<strong>en</strong><br />

Verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> risicoberoep<strong>en</strong> vergrot<strong>en</strong> het risico <strong>op</strong> <strong>de</strong> ontwikkeling van zelfmoordgedrag. E<strong>en</strong><br />

verhoogd risico is bijvoorbeeld vastgesteld bij dokters (Hawton, Agerbo, Simkin, Platt, & Mellanby,<br />

2011), landbouwers <strong>en</strong> kunst<strong>en</strong>aars (An<strong>de</strong>rs<strong>en</strong>, Hawgood, Klieve, Kolves, & De Leo, 2010).<br />

E<strong>en</strong> belangrijke factor die het risico <strong>op</strong> zelfmoord in bepaal<strong>de</strong> beroep<strong>en</strong> vergroot is <strong>de</strong><br />

beschikbaarheid <strong>en</strong> <strong>de</strong> toegang tot do<strong>de</strong>lijke mid<strong>de</strong>l<strong>en</strong> om zelfmoord te pleg<strong>en</strong> (zoals <strong>de</strong> toegang<br />

tot medicatie, vuurwap<strong>en</strong>s of pesticid<strong>en</strong>) <strong>en</strong> <strong>de</strong> k<strong>en</strong>nis van <strong>de</strong> do<strong>de</strong>lijkheid van die mid<strong>de</strong>l<strong>en</strong><br />

(Stallones, Do<strong>en</strong>ges, Dik, & Valley, 2013).<br />

Naast <strong>de</strong> toegang tot mid<strong>de</strong>l<strong>en</strong> zijn socio-economische factor<strong>en</strong> sinds kort ook van doorslaggev<strong>en</strong>d<br />

belang voor <strong>de</strong> verklaring van veran<strong>de</strong>ring<strong>en</strong> in <strong>de</strong> zelfmoordcijfers <strong>op</strong> het werk. E<strong>en</strong> rec<strong>en</strong>te studie<br />

die zich toespitst <strong>op</strong> hoe risicoberoep<strong>en</strong> voor zelfmoord doorhe<strong>en</strong> <strong>de</strong> tijd zijn veran<strong>de</strong>rd,<br />

rapporteer<strong>de</strong> e<strong>en</strong> belangrijke stijging in <strong>de</strong> zelfmoordcijfers bij handarbei<strong>de</strong>rs (Roberts, Jaremin, &<br />

Lloyd, 2013).<br />

www.eureg<strong>en</strong>as.eu<br />

Contractnummer 20101203


10 van 45 TOOLKIT <strong>Zelfmoordprev<strong>en</strong>tie</strong>, <strong>interv<strong>en</strong>tie</strong> <strong>en</strong> postv<strong>en</strong>tie <strong>op</strong> <strong>de</strong> <strong>werkvloer</strong>.<br />

2. ZELFMOORD-<br />

PREVENTIESTRATEGIEEN<br />

OP DE WERKVLOER<br />

Er kunn<strong>en</strong> specifieke strategieën ontwikkeld word<strong>en</strong> voor <strong>de</strong> <strong>werkvloer</strong> om <strong>de</strong> geestelijke<br />

gezondheid te bevor<strong>de</strong>r<strong>en</strong> <strong>en</strong> zelfmoordgedrag bij werknemers te voorkom<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> analyse van <strong>de</strong><br />

literatuur bracht naar voor dat zelfmoordprev<strong>en</strong>tieprogramma's <strong>op</strong> het werk het vaakst <strong>de</strong> volg<strong>en</strong><strong>de</strong><br />

aspect<strong>en</strong> omvatt<strong>en</strong>: <strong>op</strong>leiding van managers <strong>en</strong> personeel, <strong>de</strong> ontwikkeling van<br />

on<strong>de</strong>rsteuningsnetwerk<strong>en</strong> <strong>en</strong> e<strong>en</strong> betere sam<strong>en</strong>werking met interne <strong>en</strong> externe di<strong>en</strong>st<strong>en</strong> (Takada &<br />

Shima, 2010).<br />

Er is echter ge<strong>en</strong> gemakkelijk recept voorhand<strong>en</strong> om zelfmoord te voorkom<strong>en</strong>, <strong>en</strong> managers <strong>en</strong><br />

werknemers zijn vaak niet meer dan tuss<strong>en</strong>person<strong>en</strong>. Alvor<strong>en</strong>s strategieën in <strong>de</strong> praktijk word<strong>en</strong><br />

omgezet, is e<strong>en</strong> <strong>de</strong>gelijke <strong>op</strong>leiding vereist, alsook e<strong>en</strong> nauwe sam<strong>en</strong>werking met interne <strong>en</strong> externe<br />

professionals <strong>en</strong> di<strong>en</strong>st<strong>en</strong> <strong>op</strong> het gebied van (geestelijke) gezondheid.<br />

Bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> is het van cruciaal belang dat wanneer strategieën word<strong>en</strong> uitgevoerd ze in het bre<strong>de</strong>re<br />

bedrijfsbeleid voor veiligheid <strong>en</strong> gezondheid <strong>op</strong> het werk word<strong>en</strong> verankerd <strong>en</strong> in<br />

overe<strong>en</strong>stemming zijn met het HR-beleid, het beleid voor geestelijke gezondheidsbevor<strong>de</strong>ring,<br />

pestprev<strong>en</strong>tie, burn-outprev<strong>en</strong>tie, <strong>en</strong>z.<br />

"Het is belangrijk dat organisaties e<strong>en</strong> prev<strong>en</strong>tief beleid invoer<strong>en</strong> om het risico <strong>op</strong><br />

zelfmoord tot e<strong>en</strong> minimum te beperk<strong>en</strong> (bijvoorbeeld doeltreff<strong>en</strong><strong>de</strong> procedures teg<strong>en</strong><br />

pest<strong>en</strong> <strong>en</strong> intimidatie) <strong>en</strong> over dui<strong>de</strong>lijke crisismanagem<strong>en</strong>tsystem<strong>en</strong> beschikk<strong>en</strong> om om<br />

te gaan met e<strong>en</strong> plots overlijd<strong>en</strong>, e<strong>en</strong> suïcidale werknemer of <strong>de</strong> zelfmoord van e<strong>en</strong><br />

werknemer."<br />

(Kin<strong>de</strong>r & Co<strong>op</strong>er, 2009)<br />

www.eureg<strong>en</strong>as.eu<br />

Contractnummer 20101203


11 van 45 TOOLKIT <strong>Zelfmoordprev<strong>en</strong>tie</strong>, <strong>interv<strong>en</strong>tie</strong> <strong>en</strong> postv<strong>en</strong>tie <strong>op</strong> <strong>de</strong> <strong>werkvloer</strong>.<br />

In het volg<strong>en</strong><strong>de</strong> on<strong>de</strong>r<strong>de</strong>el kom<strong>en</strong> vier kernstrategieën aan bod voor <strong>de</strong> prev<strong>en</strong>tie van zelfmoord <strong>op</strong><br />

het werk:<br />

1. E<strong>en</strong> veilige <strong>en</strong> gezon<strong>de</strong> werkplek aanbied<strong>en</strong> <strong>en</strong> in stand houd<strong>en</strong><br />

2. Di<strong>en</strong>st<strong>en</strong> aanbied<strong>en</strong> <strong>op</strong> het gebied van geestelijke gezondheid<br />

3. Managers <strong>en</strong> personeel <strong>op</strong>leid<strong>en</strong><br />

4. De toegang tot do<strong>de</strong>lijke mid<strong>de</strong>l<strong>en</strong> beperk<strong>en</strong><br />

❶ E<strong>en</strong> veilige <strong>en</strong> gezon<strong>de</strong> werkplek<br />

aanbied<strong>en</strong> <strong>en</strong> in stand houd<strong>en</strong><br />

Initiatiev<strong>en</strong> voor zelfmoordprev<strong>en</strong>tie moet<strong>en</strong> word<strong>en</strong> verankerd in het bre<strong>de</strong>re ka<strong>de</strong>r van e<strong>en</strong> beleid<br />

voor veiligheid <strong>en</strong> gezondheid <strong>op</strong> het werk <strong>en</strong> in <strong>de</strong> algem<strong>en</strong>e bedrijfscultuur. E<strong>en</strong> veilige <strong>en</strong> gezon<strong>de</strong><br />

werkplek is e<strong>en</strong> werkplek waar werknemers <strong>en</strong> werkgevers zich gewaar<strong>de</strong>erd <strong>en</strong> veilig voel<strong>en</strong>, waar<br />

stress erk<strong>en</strong>d is, <strong>en</strong> waar werknemers het gevoel hebb<strong>en</strong> dat ze e<strong>en</strong> zekere mate van controle hebb<strong>en</strong><br />

over het werk dat ze do<strong>en</strong>.<br />

Het Eur<strong>op</strong>ees Ag<strong>en</strong>tschap voor Veiligheid <strong>en</strong> Gezondheid <strong>op</strong> het Werk publiceer<strong>de</strong> onlangs e<strong>en</strong><br />

Strategisch Ka<strong>de</strong>r voor Gezondheid <strong>en</strong> Veiligheid <strong>op</strong> het Werk. Dit ka<strong>de</strong>r kan geraadpleegd word<strong>en</strong><br />

<strong>op</strong> <strong>de</strong> website die beschikbaar is in alle Eur<strong>op</strong>ese tal<strong>en</strong>: https://osha.eur<strong>op</strong>a.eu.<br />

INVESTEREN IN EEN VEILIGE EN GEZONDE WERKPLEK BETEKENT:<br />

• De geestelijke gezondheid bevor<strong>de</strong>r<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>de</strong> stigmatisering van geestelijke<br />

gezondheidsproblem<strong>en</strong> reducer<strong>en</strong>. Op het werk kan <strong>de</strong> geestelijke gezondheid word<strong>en</strong><br />

bevor<strong>de</strong>rd door uite<strong>en</strong>l<strong>op</strong><strong>en</strong><strong>de</strong> <strong>interv<strong>en</strong>tie</strong>s <strong>op</strong> verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> niveaus (beleidsniveau,<br />

organisati<strong>en</strong>iveau, individueel niveau). Bijvoorbeeld door <strong>de</strong> organisatie van<br />

bewustmakingsinitiatiev<strong>en</strong> (het startpunt zou bijvoorbeeld <strong>de</strong> Werelddag van <strong>de</strong> Geestelijke<br />

Gezondheid van 10 oktober kunn<strong>en</strong> zijn), door <strong>de</strong> ontwikkeling van psycho-educatieve<br />

programma's over geestelijke gezondheid, door vaardigheidstraining die tot doel heeft <strong>de</strong><br />

www.eureg<strong>en</strong>as.eu<br />

Contractnummer 20101203


12 van 45 TOOLKIT <strong>Zelfmoordprev<strong>en</strong>tie</strong>, <strong>interv<strong>en</strong>tie</strong> <strong>en</strong> postv<strong>en</strong>tie <strong>op</strong> <strong>de</strong> <strong>werkvloer</strong>.<br />

veerkracht te versterk<strong>en</strong>, door tijdsbeheer, stressmanagem<strong>en</strong>t, <strong>en</strong>z. Het is bewez<strong>en</strong> dat <strong>de</strong><br />

bevor<strong>de</strong>ring van <strong>de</strong> geestelijke gezondheid <strong>op</strong> het werk e<strong>en</strong> aanzi<strong>en</strong>lijke algem<strong>en</strong>e impact<br />

heeft. Het r<strong>en</strong><strong>de</strong>m<strong>en</strong>t <strong>op</strong> investering is tot vijf keer groter dan <strong>de</strong> kost<strong>en</strong> van <strong>de</strong> investering<br />

<strong>en</strong> <strong>de</strong> kost<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> binn<strong>en</strong> 1 jaar word<strong>en</strong> terugverdi<strong>en</strong>d (McDaid, 2011).<br />

• Pest<strong>en</strong> voorkom<strong>en</strong> <strong>en</strong> teg<strong>en</strong>gaan. Door te invester<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> antipestbeleid <strong>en</strong><br />

antipestprogramma's.<br />

• On<strong>de</strong>rsteuning <strong>en</strong> di<strong>en</strong>st<strong>en</strong> <strong>op</strong> het gebied van geestelijke gezondheid aanbied<strong>en</strong> aan<br />

werknemers. Zie ver<strong>de</strong>r <strong>op</strong> pagina 14.<br />

• Stress <strong>op</strong> het werk voorkom<strong>en</strong> <strong>en</strong> vermin<strong>de</strong>r<strong>en</strong>, <strong>en</strong> <strong>de</strong> veerkracht van werknemers<br />

versterk<strong>en</strong>. Stress <strong>op</strong> het werk kan vermin<strong>de</strong>rd word<strong>en</strong> door te invester<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> beleid <strong>en</strong><br />

programma's voor stressbeheer <strong>en</strong> door organisatorische veran<strong>de</strong>ring<strong>en</strong> door te voer<strong>en</strong>.<br />

Hieron<strong>de</strong>r volgt e<strong>en</strong> voorbeeld van criteria waarmee het risico <strong>op</strong> werkgerelateer<strong>de</strong><br />

psychologische stress kan word<strong>en</strong> gescre<strong>en</strong>d.<br />

IN DE KIJKER: Scre<strong>en</strong>ing van het risico <strong>op</strong> werkgerelateer<strong>de</strong><br />

psychologische stress<br />

Managers kunn<strong>en</strong> e<strong>en</strong> positieve invloed uitoef<strong>en</strong><strong>en</strong> <strong>op</strong> <strong>de</strong> mate van werkgerelateer<strong>de</strong><br />

psychologische stress door na te d<strong>en</strong>k<strong>en</strong> over <strong>de</strong> volg<strong>en</strong><strong>de</strong> vrag<strong>en</strong>. De uitvoering van verschill<strong>en</strong><strong>de</strong><br />

maatregel<strong>en</strong> begint met e<strong>en</strong> evaluatie van <strong>de</strong> werkomstandighed<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>de</strong> mogelijke stressfactor<strong>en</strong><br />

(Parldon, 2013):<br />

• Kan <strong>de</strong> werknemer <strong>de</strong> volgor<strong>de</strong> <strong>en</strong> <strong>de</strong> werklast van zijn tak<strong>en</strong> wijzig<strong>en</strong>?<br />

• Zijn <strong>de</strong> werknemers vertrouwd met <strong>de</strong> ver<strong>de</strong>ling van <strong>de</strong> tak<strong>en</strong>, compet<strong>en</strong>ties <strong>en</strong><br />

verantwoor<strong>de</strong>lijkhed<strong>en</strong> <strong>en</strong> pass<strong>en</strong> ze die ook toe?<br />

• Word<strong>en</strong> <strong>de</strong> werknemers vaak geconfronteerd met emotionele stress, zoals ziekte, overlijd<strong>en</strong><br />

<strong>en</strong> bedreig<strong>en</strong><strong>de</strong> situaties?<br />

• Zijn er alterner<strong>en</strong><strong>de</strong> werktijd<strong>en</strong> <strong>en</strong> is er nachtarbeid?<br />

www.eureg<strong>en</strong>as.eu<br />

Contractnummer 20101203


13 van 45 TOOLKIT <strong>Zelfmoordprev<strong>en</strong>tie</strong>, <strong>interv<strong>en</strong>tie</strong> <strong>en</strong> postv<strong>en</strong>tie <strong>op</strong> <strong>de</strong> <strong>werkvloer</strong>.<br />

• Is er e<strong>en</strong> hoge tijdsdruk? Kunn<strong>en</strong> <strong>de</strong> werkur<strong>en</strong> makkelijk gepland word<strong>en</strong>?<br />

• Is het mogelijk om regelmatig e<strong>en</strong> pauze te nem<strong>en</strong>?<br />

Bij <strong>de</strong> beoor<strong>de</strong>ling van die risicofactor<strong>en</strong> is het belangrijk om werknemers te betrekk<strong>en</strong> bij <strong>de</strong><br />

id<strong>en</strong>tificatie van <strong>de</strong> betrokk<strong>en</strong> actiegebied<strong>en</strong>, h<strong>en</strong> <strong>op</strong> <strong>de</strong> hoogte te houd<strong>en</strong> van <strong>de</strong> laatste stand van<br />

zak<strong>en</strong> van <strong>de</strong> risicobeoor<strong>de</strong>ling, <strong>de</strong> gegev<strong>en</strong>s door e<strong>en</strong> extern bedrijf te lat<strong>en</strong> evaluer<strong>en</strong> <strong>en</strong> ervoor te<br />

zorg<strong>en</strong> dat <strong>de</strong> maatregel<strong>en</strong> die je hebt <strong>op</strong>gesteld wel <strong>de</strong>gelijk in <strong>de</strong> praktijk word<strong>en</strong> omgezet.<br />

IN DE KIJKER: ‘Campagne E<strong>en</strong> gezon<strong>de</strong> werkplek’<br />

Het Eur<strong>op</strong>ees Ag<strong>en</strong>tschap voor Veiligheid <strong>en</strong> Gezondheid <strong>op</strong> het Werk lanceer<strong>de</strong> <strong>de</strong> campagne<br />

'Gezond werk is werk zon<strong>de</strong>r stress!' om het bewustzijn te vergrot<strong>en</strong> van <strong>de</strong> psychologische, fysieke<br />

<strong>en</strong> sociale risico's die gepaard gaan met stress <strong>op</strong> het werk. Op <strong>de</strong> website kan u tools <strong>en</strong> tips<br />

terugvind<strong>en</strong> voor het beheers<strong>en</strong> van stress <strong>en</strong> psychosociale risico's <strong>op</strong> <strong>de</strong> werkplek (beschikbaar in<br />

alle Eur<strong>op</strong>ese tal<strong>en</strong>).<br />

https://www.healthy-workplaces.eu<br />

www.eureg<strong>en</strong>as.eu<br />

Contractnummer 20101203


14 van 45 TOOLKIT <strong>Zelfmoordprev<strong>en</strong>tie</strong>, <strong>interv<strong>en</strong>tie</strong> <strong>en</strong> postv<strong>en</strong>tie <strong>op</strong> <strong>de</strong> <strong>werkvloer</strong>.<br />

❷ Di<strong>en</strong>st<strong>en</strong> aanbied<strong>en</strong> <strong>op</strong> het gebied van<br />

geestelijke gezondheid<br />

Geestelijke gezondheidsproblem<strong>en</strong> kom<strong>en</strong> vaak voor bij werknemers <strong>en</strong> vrag<strong>en</strong> om e<strong>en</strong> sterkere<br />

di<strong>en</strong>stverl<strong>en</strong>ing <strong>op</strong> het gebied van geestelijke gezondheid <strong>op</strong> het werk. Om die doelstelling te hal<strong>en</strong>,<br />

moet<strong>en</strong> werkplekk<strong>en</strong> minst<strong>en</strong>s e<strong>en</strong> basison<strong>de</strong>rsteuning voorzi<strong>en</strong> voor werknemers in nood, zoals<br />

e<strong>en</strong> verwijzing naar interne of externe gezondheidsdi<strong>en</strong>st<strong>en</strong> <strong>en</strong> -on<strong>de</strong>rsteuning bij <strong>de</strong> reïntegratie <strong>op</strong><br />

het werk na geestelijke gezondheidsproblem<strong>en</strong>.<br />

Geestelijke gezondheidsproblem<strong>en</strong> kom<strong>en</strong> vaak voor: Bij 20% van <strong>de</strong><br />

werknemers in <strong>de</strong> EU is er sprake van e<strong>en</strong> slecht geestelijk welzijn (5e<br />

Eur<strong>op</strong>ese <strong>en</strong>quête naar <strong>de</strong> arbeidsomstandighed<strong>en</strong>, 2012).<br />

Indi<strong>en</strong> er mid<strong>de</strong>l<strong>en</strong> voorhand<strong>en</strong> zijn, moet<strong>en</strong> werkplekk<strong>en</strong> invester<strong>en</strong> in bre<strong>de</strong>re programma's die<br />

bijstand verl<strong>en</strong><strong>en</strong> aan werknemers. Er is on<strong>de</strong>rsteuning nodig van <strong>de</strong> beleidsniveaus om die<br />

programma's in <strong>de</strong> praktijk om te zett<strong>en</strong>. Dit vereist e<strong>en</strong> officieel overe<strong>en</strong>gekom<strong>en</strong> strategie rond<br />

gezondheid <strong>op</strong> het werk die wil invester<strong>en</strong> in zowel prev<strong>en</strong>tie al <strong>de</strong> behan<strong>de</strong>ling van ziektes.<br />

Aangezi<strong>en</strong> zorgsystem<strong>en</strong> voor gezondheid <strong>op</strong> het werk kunn<strong>en</strong> verschill<strong>en</strong> van land tot land, kan dit<br />

in sommige land<strong>en</strong> e<strong>en</strong> obstakel vorm<strong>en</strong> voor e<strong>en</strong> doeltreff<strong>en</strong><strong>de</strong> zelfmoordprev<strong>en</strong>tie.<br />

www.eureg<strong>en</strong>as.eu<br />

Contractnummer 20101203


15 van 45 TOOLKIT <strong>Zelfmoordprev<strong>en</strong>tie</strong>, <strong>interv<strong>en</strong>tie</strong> <strong>en</strong> postv<strong>en</strong>tie <strong>op</strong> <strong>de</strong> <strong>werkvloer</strong>.<br />

Di<strong>en</strong>st<strong>en</strong> met betrekking tot <strong>de</strong> <strong>de</strong>tectie <strong>en</strong> zorg bij geestelijke gezondheidsproblem<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> <strong>de</strong><br />

volg<strong>en</strong><strong>de</strong> COMPONENTEN omvatt<strong>en</strong>:<br />

• E<strong>en</strong> scre<strong>en</strong>ing van <strong>de</strong> werknemers<br />

Tot 90% van <strong>de</strong> suïcidale person<strong>en</strong> lijdt aan e<strong>en</strong> psychiatrische aando<strong>en</strong>ing. Door<br />

werknemers te scre<strong>en</strong><strong>en</strong> <strong>op</strong> geestelijke gezondheidsproblem<strong>en</strong> <strong>en</strong> psychiatrische<br />

aando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> <strong>en</strong> h<strong>en</strong> tijdig door te verwijz<strong>en</strong> naar <strong>de</strong> hulp die ze nodig hebb<strong>en</strong>, kan<br />

vermed<strong>en</strong> word<strong>en</strong> dat ze zelfmoordgedrag ontwikkel<strong>en</strong> <strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> ze beter prester<strong>en</strong> <strong>op</strong> <strong>de</strong><br />

<strong>werkvloer</strong>. Aangezi<strong>en</strong> scre<strong>en</strong>ing e<strong>en</strong> heel moeilijke <strong>en</strong> gevoelige kwestie is, moet dit<br />

gebeur<strong>en</strong> door goed <strong>op</strong>gelei<strong>de</strong> specialist<strong>en</strong> <strong>op</strong> het gebied van geestelijke gezondheid of<br />

professionals <strong>op</strong> het gebied van gezondheid <strong>op</strong> het werk.<br />

• De ontwikkeling van specifieke zorgprogramma's<br />

Specifieke programma’s kunn<strong>en</strong> <strong>op</strong>gezet word<strong>en</strong> voor specifieke aando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong>. Zo zijn er<br />

specifieke zorgprogramma's ontwikkeld voor werknemers met e<strong>en</strong> <strong>de</strong>pressieve aando<strong>en</strong>ing<br />

die e<strong>en</strong> positief resultaat lijk<strong>en</strong> te hebb<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> on<strong>de</strong>rzoek naar e<strong>en</strong> managem<strong>en</strong>tprogramma<br />

voor telefonische outreach <strong>en</strong> zorg voor <strong>de</strong>pressieve werknemers toon<strong>de</strong> aan dat dit<br />

programma doeltreff<strong>en</strong>d was zowel in het vermin<strong>de</strong>r<strong>en</strong> van <strong>de</strong> <strong>de</strong>pressiesymptom<strong>en</strong> als in<br />

het verbeter<strong>en</strong> van <strong>de</strong> productiviteit <strong>op</strong> <strong>de</strong> <strong>werkvloer</strong>, in vergelijking met e<strong>en</strong> controlegroep<br />

(Wang e.a., 2007). Invester<strong>en</strong> in dit soort programma's loont dus <strong>de</strong> moeite.<br />

• Doorverwijzing (<strong>en</strong> aanmoediging!) naar behan<strong>de</strong>ling <strong>en</strong> nazorg<br />

Werknemers in nood moet<strong>en</strong> doorverwez<strong>en</strong> word<strong>en</strong> naar beschikbare interne of externe<br />

gezondheidsdi<strong>en</strong>st<strong>en</strong> <strong>en</strong> aangemoedigd word<strong>en</strong> om van die di<strong>en</strong>st<strong>en</strong> gebruik te mak<strong>en</strong>. Na<br />

<strong>de</strong> doorverwijzing is er nazorg nodig.<br />

• On<strong>de</strong>rsteuning van <strong>de</strong> reïntegratie <strong>op</strong> het werk<br />

De terugkeer naar het werk van werknemers na geestelijke gezondheidsproblem<strong>en</strong> moet<br />

vergemakkelijkt <strong>en</strong> on<strong>de</strong>rsteund word<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> link naar richtlijn<strong>en</strong> is terug te vind<strong>en</strong> <strong>op</strong><br />

pagina 30 van <strong>de</strong>ze toolkit.<br />

www.eureg<strong>en</strong>as.eu<br />

Contractnummer 20101203


16 van 45 TOOLKIT <strong>Zelfmoordprev<strong>en</strong>tie</strong>, <strong>interv<strong>en</strong>tie</strong> <strong>en</strong> postv<strong>en</strong>tie <strong>op</strong> <strong>de</strong> <strong>werkvloer</strong>.<br />

BELANGRIJK: aandacht voor<br />

kwetsbare groep<strong>en</strong>!<br />

Sommige bevolkingsgroep<strong>en</strong> zijn extra kwetsbaar voor het ontwikkel<strong>en</strong> van zelfmoordgedacht<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />

-gedrag. Het is belangrijk om aan die doelgroep<strong>en</strong> bijzon<strong>de</strong>re aandacht <strong>en</strong> zorg te bested<strong>en</strong>. Enkele<br />

voorbeeld<strong>en</strong>:<br />

• Person<strong>en</strong> die e<strong>en</strong> naaste verlor<strong>en</strong> door zelfmoord<br />

Person<strong>en</strong> die e<strong>en</strong> familielid verlor<strong>en</strong> door zelfmoord (ook "nabestaand<strong>en</strong> na zelfdoding"<br />

g<strong>en</strong>oemd) l<strong>op</strong><strong>en</strong> zelf ook e<strong>en</strong> hoger risico om lichamelijke <strong>en</strong> psychologische aando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong><br />

<strong>en</strong> zelfmoordgedrag te ontwikkel<strong>en</strong> (Beautrais, 2004; Qin, Agerbo, & Mort<strong>en</strong>s<strong>en</strong>, 2002).<br />

Wanneer werknemers e<strong>en</strong> gelief<strong>de</strong> verliez<strong>en</strong>, is het belangrijk om hun gezondheid te<br />

monitor<strong>en</strong> <strong>en</strong> specifieke on<strong>de</strong>rsteuning te verl<strong>en</strong><strong>en</strong>. Tool 3 van <strong>de</strong>ze Toolkit bevat<br />

basisrichtlijn<strong>en</strong> over het omgaan met <strong>de</strong> zelfmoord van e<strong>en</strong> familielidof naaste van e<strong>en</strong><br />

werknemer. In het ka<strong>de</strong>r van het Eureg<strong>en</strong>as-project is e<strong>en</strong> catalogus van<br />

on<strong>de</strong>rsteuningsgroep<strong>en</strong> ontwikkeld voor nabestaand<strong>en</strong>. Die catalogus is beschikbaar <strong>op</strong><br />

www.eureg<strong>en</strong>as.eu/publications<br />

• Holebi’s <strong>en</strong> transg<strong>en</strong><strong>de</strong>rperson<strong>en</strong><br />

Holebi’s <strong>en</strong> transg<strong>en</strong><strong>de</strong>rperson<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> geconfronteerd word<strong>en</strong> met bijkom<strong>en</strong><strong>de</strong><br />

stressfactor<strong>en</strong> in het lev<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>op</strong> <strong>de</strong> arbeidsmarkt door hun seksuele geaardheid of<br />

g<strong>en</strong><strong>de</strong>rid<strong>en</strong>titeit (bijvoorbeeld moeilijkhed<strong>en</strong> wanneer ze uit <strong>de</strong> kast kom<strong>en</strong>, discriminatie of<br />

intimidatie <strong>op</strong> <strong>de</strong> <strong>werkvloer</strong>, <strong>en</strong>z.). Hierdoor l<strong>op</strong><strong>en</strong> zij e<strong>en</strong> groter risico om<br />

zelfmoordgedacht<strong>en</strong> <strong>en</strong> -gedrag te ontwikkel<strong>en</strong> (King e.a., 2008). E<strong>en</strong> rec<strong>en</strong>te studie heeft<br />

aangetoond dat 19% van <strong>de</strong> holebi’s <strong>en</strong> transg<strong>en</strong><strong>de</strong>rperson<strong>en</strong> in <strong>de</strong> EU aangegev<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong><br />

dat ze in <strong>de</strong> laatste twaalf maand<strong>en</strong> het slachtoffer geword<strong>en</strong> zijn van discriminatie <strong>op</strong> <strong>de</strong><br />

<strong>werkvloer</strong> omwille van het feit dat ze homo, lesbisch, bi of transg<strong>en</strong><strong>de</strong>r zijn (Bureau van <strong>de</strong><br />

Eur<strong>op</strong>ese Unie voor <strong>de</strong> Grondrecht<strong>en</strong>, 2012). Daarom moet<strong>en</strong> er voor die doelgroep<br />

bijzon<strong>de</strong>re aandacht, zorg <strong>en</strong> initiatiev<strong>en</strong> word<strong>en</strong> voorzi<strong>en</strong>.<br />

www.eureg<strong>en</strong>as.eu<br />

Contractnummer 20101203


17 van 45 TOOLKIT <strong>Zelfmoordprev<strong>en</strong>tie</strong>, <strong>interv<strong>en</strong>tie</strong> <strong>en</strong> postv<strong>en</strong>tie <strong>op</strong> <strong>de</strong> <strong>werkvloer</strong>.<br />

❸ Managers <strong>en</strong> personeel <strong>op</strong>leid<strong>en</strong><br />

Het <strong>op</strong>leid<strong>en</strong> van personeel in het herk<strong>en</strong>n<strong>en</strong> van waarschuwingssignal<strong>en</strong> voor zelfmoordgedrag <strong>en</strong><br />

in hoe ze in crisissituaties kunn<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong>kom<strong>en</strong> <strong>en</strong> doorverwijz<strong>en</strong>, vaak "gatekeepertraining"<br />

g<strong>en</strong>oemd, wordt over het algeme<strong>en</strong> beschouwd als e<strong>en</strong> doeltreff<strong>en</strong><strong>de</strong> strategie voor<br />

zelfmoordprev<strong>en</strong>tie (lees hierover meer in <strong>de</strong> "Algem<strong>en</strong>e richtlijn<strong>en</strong> voor suïci<strong>de</strong>prev<strong>en</strong>tie" die<br />

beschikbaar zijn <strong>op</strong> www.eureg<strong>en</strong>as.eu/publications).<br />

Wanneer dit soort <strong>op</strong>leiding wordt georganiseerd, moet m<strong>en</strong> <strong>op</strong> zoek gaan naar interne of externe<br />

professionals (<strong>op</strong> het vlak van geestelijke gezondheid) die <strong>de</strong> <strong>op</strong>leiding kunn<strong>en</strong> gev<strong>en</strong>. Die<br />

professionals moet<strong>en</strong> expert<strong>en</strong> zijn <strong>op</strong> het gebied van zelfmoordprev<strong>en</strong>tie <strong>en</strong> ervaring hebb<strong>en</strong> in het<br />

gev<strong>en</strong> van <strong>de</strong>rgelijke <strong>op</strong>leiding<strong>en</strong>.<br />

Er zijn al heel wat <strong>op</strong>leidingsprogramma's <strong>op</strong> het vlak van zelfmoordprev<strong>en</strong>tie ontwikkeld <strong>en</strong><br />

uitgevoerd binn<strong>en</strong> <strong>de</strong> context van <strong>de</strong> werkplek (bijvoorbeeld in ziek<strong>en</strong>huiz<strong>en</strong>, bij <strong>de</strong> politie, in <strong>de</strong><br />

bedrijfswereld) die aanton<strong>en</strong> dat ze <strong>de</strong> k<strong>en</strong>nis over zelfmoordgedrag aanzi<strong>en</strong>lijk vergrot<strong>en</strong>, <strong>de</strong><br />

houding teg<strong>en</strong>over het omgaan met suïcidale person<strong>en</strong> verbeter<strong>en</strong>, zorg<strong>en</strong> voor meer doeltreff<strong>en</strong><strong>de</strong><br />

<strong>interv<strong>en</strong>tie</strong>s <strong>en</strong> in sommige gevall<strong>en</strong> zelfs e<strong>en</strong> belangrijke impact hebb<strong>en</strong> <strong>op</strong> <strong>de</strong> zelfmoordcijfers<br />

(Cross, Matthieu, Cerel, & Knox, 2007; Gullestrup, Lequertier, & Martin, 2011; Mishara & Martin,<br />

2012).<br />

Het is echter aan te bevel<strong>en</strong> om dit soort programma's <strong>op</strong> te nem<strong>en</strong> in bre<strong>de</strong>re<br />

<strong>op</strong>leidingsprogramma's (<strong>en</strong> het bre<strong>de</strong>re bedrijfsbeleid inzake gezondheid <strong>op</strong> het werk) die ook<br />

kwesties behan<strong>de</strong>l<strong>en</strong> zoals stressmanagem<strong>en</strong>t, burn-outprev<strong>en</strong>tie, <strong>de</strong> bevor<strong>de</strong>ring van <strong>de</strong> geestelijke<br />

gezondheid, <strong>en</strong>z.<br />

www.eureg<strong>en</strong>as.eu<br />

Contractnummer 20101203


18 van 45 TOOLKIT <strong>Zelfmoordprev<strong>en</strong>tie</strong>, <strong>interv<strong>en</strong>tie</strong> <strong>en</strong> postv<strong>en</strong>tie <strong>op</strong> <strong>de</strong> <strong>werkvloer</strong>.<br />

IN DE KIJKER: "MATES in construction"<br />

"MATES in construction" (MIC) is e<strong>en</strong> organisatie die tot doel<br />

heeft zelfmoord teg<strong>en</strong> te gaan <strong>en</strong> <strong>de</strong> geestelijke gezondheid <strong>en</strong><br />

het welzijn binn<strong>en</strong> <strong>de</strong> Australische bouwsector te vergrot<strong>en</strong>.<br />

"MATES in construction" werd <strong>op</strong>gericht nadat on<strong>de</strong>rzoek had<br />

uitgewez<strong>en</strong> dat <strong>de</strong> zelfmoordcijfers bij mann<strong>en</strong> die in die<br />

industrie werk<strong>en</strong> hoger zijn dan het gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> voor mann<strong>en</strong>.<br />

De organisatie beheert verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> evid<strong>en</strong>ce-based (wet<strong>en</strong>schappelijk on<strong>de</strong>rbouw<strong>de</strong>)<br />

<strong>op</strong>leidingsprogramma's met als doel het bewustzijn rond zelfmoord <strong>op</strong> het werk te vergrot<strong>en</strong>, <strong>de</strong><br />

toegang tot hulp te vergemakkelijk<strong>en</strong> <strong>en</strong> ervoor te zorg<strong>en</strong> dat <strong>de</strong> aangebod<strong>en</strong> hulp praktisch,<br />

professioneel <strong>en</strong> pass<strong>en</strong>d is.<br />

Die programma's omvatt<strong>en</strong>:<br />

• E<strong>en</strong> algem<strong>en</strong>e bewustmakings<strong>op</strong>leiding rond zelfmoordprev<strong>en</strong>tie voor alle werknemers.<br />

• E<strong>en</strong> specifieke <strong>op</strong>leiding tot "Connector" of "ASSIST worker". E<strong>en</strong> "Connector" is e<strong>en</strong><br />

werknemer die <strong>op</strong>geleid is om veiligheid te bied<strong>en</strong> aan collega's in nood <strong>en</strong> h<strong>en</strong> tegelijkertijd<br />

in contact br<strong>en</strong>gt met e<strong>en</strong> "ASSIST worker" <strong>en</strong>/of professionele hulp. E<strong>en</strong> "ASSIST worker"<br />

kan vergelek<strong>en</strong> word<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> EHBO'er <strong>op</strong> <strong>de</strong> <strong>werkvloer</strong>. Zij zull<strong>en</strong> prat<strong>en</strong> met <strong>de</strong> persoon<br />

die overweegt om zelfmoord te pleg<strong>en</strong> met als doel die persoon "veilig" te stell<strong>en</strong>. Door het<br />

gebruik van e<strong>en</strong>voudige vaardighed<strong>en</strong> zal e<strong>en</strong> "ASSIST worker" luister<strong>en</strong> naar <strong>de</strong><br />

bekommerniss<strong>en</strong> van <strong>de</strong> persoon in kwestie <strong>en</strong> er e<strong>en</strong> pass<strong>en</strong>d antwoord <strong>op</strong> gev<strong>en</strong> met als<br />

doel e<strong>en</strong> "contract" of e<strong>en</strong> "veiligheidsplan" te bereik<strong>en</strong> voor <strong>de</strong> werknemer.<br />

Meer informatie over "MATES in construction" is terug te vind<strong>en</strong> <strong>op</strong><br />

www.matesinconstruction.com.au<br />

www.eureg<strong>en</strong>as.eu<br />

Contractnummer 20101203


19 van 45 TOOLKIT <strong>Zelfmoordprev<strong>en</strong>tie</strong>, <strong>interv<strong>en</strong>tie</strong> <strong>en</strong> postv<strong>en</strong>tie <strong>op</strong> <strong>de</strong> <strong>werkvloer</strong>.<br />

❹ De toegang tot do<strong>de</strong>lijke mid<strong>de</strong>l<strong>en</strong><br />

beperk<strong>en</strong><br />

In beroep<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> gemakkelijke toegang tot medicijn<strong>en</strong>, vuurwap<strong>en</strong>s, scherpe object<strong>en</strong> of<br />

pesticid<strong>en</strong> is het belangrijk om ervoor te zorg<strong>en</strong> dat die mid<strong>de</strong>l<strong>en</strong> veilig zijn <strong>op</strong>geborg<strong>en</strong>. Met<br />

betrekking tot pesticid<strong>en</strong>, bijvoorbeeld, heeft het WHO Initiative on the Impact of Pestici<strong>de</strong>s on<br />

Health (2006) e<strong>en</strong> aantal communautaire maatregel<strong>en</strong> bepaald om e<strong>en</strong> meer veilige <strong>op</strong>slag van<br />

pesticid<strong>en</strong> aan te moedig<strong>en</strong>. Die luid<strong>en</strong> als volgt:<br />

• Zorg<strong>en</strong> voor geslot<strong>en</strong> containers om pesticid<strong>en</strong> in <strong>op</strong> te berg<strong>en</strong> bij landbouwersgezinn<strong>en</strong>.<br />

• E<strong>en</strong> gec<strong>en</strong>traliseer<strong>de</strong> geme<strong>en</strong>schappelijke <strong>op</strong>slag van pesticid<strong>en</strong> aanmoedig<strong>en</strong>.<br />

• Pestici<strong>de</strong>gebruikers k<strong>en</strong>nis bijbr<strong>en</strong>g<strong>en</strong> over <strong>de</strong> gezondheidsrisico's die gepaard gaan met<br />

pestici<strong>de</strong>gebruik <strong>en</strong> over <strong>de</strong> veilige toepassing, <strong>op</strong>slag <strong>en</strong> verwij<strong>de</strong>ring van pesticid<strong>en</strong>.<br />

Bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> is het belangrijk dat <strong>op</strong> alle werkplekk<strong>en</strong> <strong>de</strong> plaats<strong>en</strong> waar gesprong<strong>en</strong> kan word<strong>en</strong><br />

beveiligd word<strong>en</strong>. Dak<strong>en</strong> moet<strong>en</strong> word<strong>en</strong> beveiligd, bijvoorbeeld door het plaats<strong>en</strong> van<br />

veiligheidshekk<strong>en</strong>s. Indi<strong>en</strong> mogelijk moet<strong>en</strong> ook <strong>de</strong> ram<strong>en</strong> beveiligd word<strong>en</strong> met slot<strong>en</strong>. Bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong><br />

is het ess<strong>en</strong>tieel dat werknemers die <strong>op</strong> grote hoogte of dak<strong>en</strong> werk<strong>en</strong>, beschermd word<strong>en</strong> teg<strong>en</strong><br />

vall<strong>en</strong> (bijvoorbeeld door mid<strong>de</strong>l van ankers, veiligheidsrails, cfr. <strong>de</strong> maatregel<strong>en</strong> voor valprev<strong>en</strong>tie).<br />

IN DE KIJKER: "Working minds"<br />

"Working minds" is e<strong>en</strong> Amerikaanse organisatie die tools <strong>en</strong> netwerk<strong>en</strong> voorziet voor<br />

werkomgeving<strong>en</strong> om te help<strong>en</strong> bij zelfmoordprev<strong>en</strong>tie, <strong>interv<strong>en</strong>tie</strong> <strong>en</strong> postv<strong>en</strong>tie. Ze richt<strong>en</strong><br />

netwerk<strong>en</strong> <strong>op</strong> ter prev<strong>en</strong>tie van zelfmoord <strong>op</strong> het werk, gev<strong>en</strong> geavanceer<strong>de</strong> <strong>op</strong>leiding<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />

prober<strong>en</strong> <strong>de</strong> cultuur van zelfmoordprev<strong>en</strong>tie <strong>op</strong> het werk te veran<strong>de</strong>r<strong>en</strong>, bijvoorbeeld door sociale<br />

marketingcampagnes. Op <strong>de</strong> volg<strong>en</strong><strong>de</strong> website zijn heel wat praktische richtlijn<strong>en</strong> <strong>en</strong> docum<strong>en</strong>t<strong>en</strong><br />

terug te vind<strong>en</strong>: www.workingminds.org<br />

www.eureg<strong>en</strong>as.eu<br />

Contractnummer 20101203


20 van 45 TOOLKIT <strong>Zelfmoordprev<strong>en</strong>tie</strong>, <strong>interv<strong>en</strong>tie</strong> <strong>en</strong> postv<strong>en</strong>tie <strong>op</strong> <strong>de</strong> <strong>werkvloer</strong>.<br />

3. PRAKTISCHE TOOLS<br />

TOOL 1 p. 21<br />

Belangrijke feit<strong>en</strong> over zelfmoord<br />

TOOL 2 p. 25<br />

Hoe suïcidale werknemers <strong>de</strong>tecter<strong>en</strong> <strong>en</strong> b<strong>en</strong>a<strong>de</strong>r<strong>en</strong>?<br />

TOOL 3 p. 29<br />

Wat do<strong>en</strong> na e<strong>en</strong> zelfmoord(poging) van e<strong>en</strong> werknemer?<br />

www.eureg<strong>en</strong>as.eu<br />

Contractnummer 20101203


21 van 45 TOOLKIT <strong>Zelfmoordprev<strong>en</strong>tie</strong>, <strong>interv<strong>en</strong>tie</strong> <strong>en</strong> postv<strong>en</strong>tie <strong>op</strong> <strong>de</strong> <strong>werkvloer</strong>.<br />

TOOL ❶<br />

Belangrijke feit<strong>en</strong> over<br />

zelfmoord<br />

"Zelfmoordgedacht<strong>en</strong> <strong>en</strong> -gedrag" kan ge<strong>de</strong>finieerd word<strong>en</strong> als e<strong>en</strong> complex proces gaan<strong>de</strong> van<br />

gedacht<strong>en</strong> over zelfmoord tot zelfmoordplann<strong>en</strong> <strong>en</strong> zelfmoordpoging<strong>en</strong>. Zelfmoord is het gevolg van<br />

<strong>op</strong> elkaar inwerk<strong>en</strong><strong>de</strong> biologische, g<strong>en</strong>etische, psychologische, sociale, omgevingsgebond<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />

situationele factor<strong>en</strong> (Hawton & van Heering<strong>en</strong>, 2009). De voorligg<strong>en</strong><strong>de</strong> tool focust <strong>op</strong> <strong>de</strong><br />

epi<strong>de</strong>miologie, vaak voorkom<strong>en</strong><strong>de</strong> mythes <strong>en</strong> e<strong>en</strong> verklar<strong>en</strong>d mo<strong>de</strong>l voor zelfmoordgedrag.<br />

1. Epi<strong>de</strong>miologie<br />

Zelfmoord is e<strong>en</strong> ernstig volksgezondheidsprobleem in Eur<strong>op</strong>a, met e<strong>en</strong> gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> preval<strong>en</strong>tie van<br />

11,8 per 100,000 inwoners (Eurostat, 2010). Zelfmoord treft m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> van alle leeftijd<strong>en</strong>, cultur<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />

bevolkingsgroep<strong>en</strong>. De zelfmoordcijfers zijn het laagst bij person<strong>en</strong> on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> 15 jaar <strong>en</strong> het hoogst<br />

bij person<strong>en</strong> van 70 jaar of ou<strong>de</strong>r. Dit geldt voor zowel mann<strong>en</strong> als vrouw<strong>en</strong> in bijna alle regio's van<br />

<strong>de</strong> wereld. Zelfmoordcijfers <strong>en</strong> risicogroep<strong>en</strong> variër<strong>en</strong> sterk van regio tot regio<br />

(Wereldgezondheidsorganisatie, 2014). Zelfmoordpoging<strong>en</strong> kom<strong>en</strong> veel vaker voor dan zelfmoord.<br />

Zo kom<strong>en</strong> niet-fatale zelfmoordpoging<strong>en</strong> minst<strong>en</strong>s 10 keer vaker voor dan fatale zelfmoord. In <strong>de</strong><br />

meeste Eur<strong>op</strong>ese regio's komt niet-fataal zelfmoordgedrag het meest voor bij adolesc<strong>en</strong>t<strong>en</strong> (Nock<br />

e.a., 2008). Elke zelfmoord <strong>en</strong> elke zelfmoordpoging treft ook an<strong>de</strong>re m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> overlijd<strong>en</strong> door<br />

zelfmoord heeft e<strong>en</strong> ernstige impact <strong>op</strong> <strong>de</strong> nabestaand<strong>en</strong> zoals echtg<strong>en</strong>ot<strong>en</strong>, ou<strong>de</strong>rs, kin<strong>de</strong>r<strong>en</strong>,<br />

familie, vri<strong>en</strong>d<strong>en</strong>, collega’s <strong>en</strong> leeftijdsg<strong>en</strong>ot<strong>en</strong> die achterblijv<strong>en</strong>, zowel onmid<strong>de</strong>llijk als <strong>op</strong> langere<br />

termijn. Er is bijvoorbeeld e<strong>en</strong> hoger risico <strong>op</strong> pathologisch verdriet <strong>en</strong> ook e<strong>en</strong> hoger zelfmoordrisico<br />

(Young e.a., 2012). Naar schatting heeft ie<strong>de</strong>re zelfmoord e<strong>en</strong> directe invloed <strong>op</strong> zes tot veerti<strong>en</strong><br />

familieled<strong>en</strong> <strong>en</strong> vri<strong>en</strong>d<strong>en</strong> (Clark & Goldney, 2000; Jordan & McIntosh, 2011).<br />

www.eureg<strong>en</strong>as.eu<br />

Contractnummer 20101203


22 van 45 TOOLKIT <strong>Zelfmoordprev<strong>en</strong>tie</strong>, <strong>interv<strong>en</strong>tie</strong> <strong>en</strong> postv<strong>en</strong>tie <strong>op</strong> <strong>de</strong> <strong>werkvloer</strong>.<br />

2. Vaak voorkom<strong>en</strong><strong>de</strong> mythes<br />

Er bestaan heel wat misverstand<strong>en</strong> over zelfmoordgedrag. In wat volgt<br />

word<strong>en</strong> <strong>de</strong> vaakst voorkom<strong>en</strong><strong>de</strong> mythes uit <strong>de</strong> wereld geholp<strong>en</strong>.<br />

Zelfmoord kan niet voorkom<strong>en</strong> word<strong>en</strong>.<br />

E<strong>en</strong> van <strong>de</strong> vaakst voorkom<strong>en</strong><strong>de</strong> mythes over zelfmoord is dat het niet voorkom<strong>en</strong> kan word<strong>en</strong>. De<br />

meeste suïcidale m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> staan echter met gem<strong>en</strong>g<strong>de</strong> gevoel<strong>en</strong>s teg<strong>en</strong>over <strong>de</strong> dood. Zelfs <strong>de</strong> meest<br />

<strong>de</strong>pressieve person<strong>en</strong> twijfel<strong>en</strong> tot het allerlaatste mom<strong>en</strong>t tuss<strong>en</strong> lev<strong>en</strong> <strong>en</strong> e<strong>en</strong> ein<strong>de</strong> mak<strong>en</strong> aan<br />

hun pijn. Bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> is het wet<strong>en</strong>schappelijk bewez<strong>en</strong> dat e<strong>en</strong> aanzi<strong>en</strong>lijk aantal <strong>interv<strong>en</strong>tie</strong>s e<strong>en</strong><br />

prev<strong>en</strong>tief effect hebb<strong>en</strong>.<br />

Zelfmoord is e<strong>en</strong> normale reactie <strong>op</strong> e<strong>en</strong> abnormale situatie<br />

Zelfmoord is ge<strong>en</strong> normale reactie <strong>op</strong> bijvoorbeeld extreme stressfactor<strong>en</strong> in het lev<strong>en</strong>. Zelfmoord is<br />

e<strong>en</strong> ongewone reactie <strong>op</strong> e<strong>en</strong> eer<strong>de</strong>r normale situatie. Ie<strong>de</strong>re<strong>en</strong> maakt in het lev<strong>en</strong> stresser<strong>en</strong><strong>de</strong><br />

situaties mee <strong>en</strong> ook negatieve gebeurt<strong>en</strong>iss<strong>en</strong> kom<strong>en</strong> vaak voor, maar dit leidt niet bij ie<strong>de</strong>re<strong>en</strong> tot<br />

zelfmoordgedacht<strong>en</strong> <strong>en</strong> -plann<strong>en</strong>.<br />

Met iemand prat<strong>en</strong> over zelfmoord werkt zelfmoordgedrag in <strong>de</strong> hand<br />

Als iemand zijn zelfmoordgedacht<strong>en</strong> on<strong>de</strong>r woord<strong>en</strong> br<strong>en</strong>gt, is dat niet zomaar om aandacht te<br />

trekk<strong>en</strong>, maar e<strong>en</strong> uiting van pijn die aangeeft dat die persoon wanh<strong>op</strong>ig is <strong>en</strong> emotioneel erg lijdt.<br />

Prat<strong>en</strong> over zelfmoordgedacht<strong>en</strong> <strong>en</strong> -plann<strong>en</strong> werkt <strong>de</strong> zelfmoordint<strong>en</strong>tie of h<strong>op</strong>eloosheid niet in <strong>de</strong><br />

hand. Integ<strong>en</strong><strong>de</strong>el, gedacht<strong>en</strong> over zelfmoord <strong>op</strong><strong>en</strong>lijk besprek<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> persoonlijk ka<strong>de</strong>r kan e<strong>en</strong><br />

efficiënte prev<strong>en</strong>tiemetho<strong>de</strong> zijn. Prat<strong>en</strong> over zelfmoord kan e<strong>en</strong> lev<strong>en</strong> redd<strong>en</strong> door <strong>de</strong> persoon aan<br />

te moedig<strong>en</strong> om hulp te zoek<strong>en</strong>.<br />

M<strong>en</strong>s<strong>en</strong> die over zelfmoord prat<strong>en</strong>, zull<strong>en</strong> het niet prober<strong>en</strong><br />

De meeste zelfmoordpogers of zelfmoordslachtoffers bracht<strong>en</strong> hun zelfmoordgedacht<strong>en</strong> ter sprake<br />

vóór hun zelfmoord(poging). Het is dan ook heel belangrijk om elke uiting van zelfmoordgedacht<strong>en</strong><br />

ernstig te nem<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>de</strong> persoon aan te spor<strong>en</strong> om hulp te zoek<strong>en</strong>.<br />

www.eureg<strong>en</strong>as.eu<br />

Contractnummer 20101203


23 van 45 TOOLKIT <strong>Zelfmoordprev<strong>en</strong>tie</strong>, <strong>interv<strong>en</strong>tie</strong> <strong>en</strong> postv<strong>en</strong>tie <strong>op</strong> <strong>de</strong> <strong>werkvloer</strong>.<br />

3. Zelfmoord begrijp<strong>en</strong><br />

On<strong>de</strong>rzoek heeft dui<strong>de</strong>lijk aangetoond dat zelfmoord e<strong>en</strong> complex probleem is waarbij<br />

meer<strong>de</strong>re factor<strong>en</strong> meespel<strong>en</strong>. Zelfmoord heeft meer dan één oorzaak <strong>en</strong> ontstaat altijd<br />

vanuit e<strong>en</strong> wisselwerking tuss<strong>en</strong> diverse risicofactor<strong>en</strong> in combinatie met e<strong>en</strong> gebrek aan<br />

bescherm<strong>en</strong><strong>de</strong> factor<strong>en</strong>.<br />

Risicofactor<strong>en</strong> omvatt<strong>en</strong> k<strong>en</strong>merk<strong>en</strong> die <strong>de</strong> waarschijnlijkheid vergrot<strong>en</strong> dat e<strong>en</strong> individu zelfmoord<br />

zal overweg<strong>en</strong>, prober<strong>en</strong> of pleg<strong>en</strong>. Risicofactor<strong>en</strong> van zelfmoord omvatt<strong>en</strong>: e<strong>en</strong> psychiatrische<br />

aando<strong>en</strong>ing (bv. <strong>de</strong>pressie, drugsmisbruik), e<strong>en</strong> somatische aando<strong>en</strong>ing (bv. medische aando<strong>en</strong>ing<br />

die chronische pijn veroorzaakt), vroege negatieve lev<strong>en</strong>servaring<strong>en</strong> (bv. e<strong>en</strong> ou<strong>de</strong>r verliez<strong>en</strong> <strong>op</strong><br />

jonge leeftijd, misbruik), persoonlijke k<strong>en</strong>merk<strong>en</strong> (bv. h<strong>op</strong>eloosheid, impulsiviteit), <strong>en</strong> eer<strong>de</strong>r<br />

zelfmoordgedrag. Risicofactor<strong>en</strong> zijn niet statisch <strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> verschill<strong>en</strong> van land tot land.<br />

Bescherm<strong>en</strong><strong>de</strong> factor<strong>en</strong> omvatt<strong>en</strong> k<strong>en</strong>merk<strong>en</strong> waardoor het min<strong>de</strong>r waarschijnlijk is dat e<strong>en</strong> individu<br />

zelfmoord zal overweg<strong>en</strong>, prober<strong>en</strong> of pleg<strong>en</strong>. Voorbeeld<strong>en</strong> van mogelijke bescherm<strong>en</strong><strong>de</strong> factor<strong>en</strong><br />

zijn: e<strong>en</strong> positief zelfbeeld, gepast probleem<strong>op</strong>loss<strong>en</strong>d gedrag, gewoonte om hulp te zoek<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />

sociale on<strong>de</strong>rsteuning.<br />

Figuur 1 toont e<strong>en</strong> geïntegreerd mo<strong>de</strong>l. Het is gebaseerd <strong>op</strong> <strong>de</strong> mogelijke impact van biologische,<br />

psychologische, psychiatrische <strong>en</strong> sociale risicofactor<strong>en</strong> <strong>op</strong> <strong>de</strong> ontwikkeling van zelfmoordgedrag.<br />

Het mo<strong>de</strong>l belicht drie ess<strong>en</strong>tiële factor<strong>en</strong>:<br />

• Persoonsgebond<strong>en</strong> factor<strong>en</strong>, zoals g<strong>en</strong>etische, biologische <strong>en</strong> psychologische factor<strong>en</strong> (bv.<br />

serotonine, persoonlijkheid <strong>en</strong> cognitieve psychologische stoorniss<strong>en</strong>);<br />

• Situatiegebond<strong>en</strong> k<strong>en</strong>merk<strong>en</strong>, zoals <strong>de</strong>pressie <strong>en</strong> h<strong>op</strong>eloosheid, beïnvloed door<br />

stresselem<strong>en</strong>t<strong>en</strong> in het lev<strong>en</strong> (bv. <strong>de</strong> economische crisis, sociale problem<strong>en</strong>, huiselijk geweld)<br />

of door e<strong>en</strong> psychiatrische aando<strong>en</strong>ing;<br />

• Drempelfactor<strong>en</strong> die e<strong>en</strong> risicoverhog<strong>en</strong>d of e<strong>en</strong> bescherm<strong>en</strong>d effect kunn<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong>.<br />

Bericht<strong>en</strong> in <strong>de</strong> media over zelfmoord kunn<strong>en</strong> <strong>de</strong> drempel tot zelfmoordgedrag bijvoorbeeld<br />

verlag<strong>en</strong>, terwijl e<strong>en</strong> toegankelijk gezondheidszorgsysteem e<strong>en</strong> bescherm<strong>en</strong>d effect kan<br />

hebb<strong>en</strong> <strong>en</strong> person<strong>en</strong> ervan kan weerhoud<strong>en</strong> om zelfmoordgedrag te ontwikkel<strong>en</strong>.<br />

www.eureg<strong>en</strong>as.eu<br />

Contractnummer 20101203


24 van 45 TOOLKIT <strong>Zelfmoordprev<strong>en</strong>tie</strong>, <strong>interv<strong>en</strong>tie</strong> <strong>en</strong> postv<strong>en</strong>tie <strong>op</strong> <strong>de</strong> <strong>werkvloer</strong>.<br />

Figuur 1: E<strong>en</strong> verklar<strong>en</strong>d mo<strong>de</strong>l voor zelfmoordgedrag (aanpassing van van Heering<strong>en</strong>, 2001)<br />

G<strong>en</strong>etische factor<strong>en</strong><br />

Vroege lev<strong>en</strong>servaring<strong>en</strong><br />

Biologische factor<strong>en</strong><br />

Psychologische factor<strong>en</strong><br />

KWETSBAARHEID<br />

Sociale<br />

problem<strong>en</strong><br />

Psychiatrische<br />

stoornis<br />

STRESSFACTOREN<br />

Factor<strong>en</strong> die <strong>de</strong> drempel kunn<strong>en</strong> verlag<strong>en</strong> of verhog<strong>en</strong><br />

Risicoverhog<strong>en</strong>d:<br />

<br />

Media (scha<strong>de</strong>lijke<br />

bericht<strong>en</strong>)<br />

Voorbeeld<strong>en</strong> van<br />

zelfmoord<br />

<br />

Toegang tot mid<strong>de</strong>l<strong>en</strong><br />

Gebrek aan sociale<br />

on<strong>de</strong>rsteuning<br />

Bescherm<strong>en</strong>d:<br />

Media (bericht<strong>en</strong> over<br />

positieve c<strong>op</strong>ing)<br />

<br />

K<strong>en</strong>nis <strong>en</strong> attitu<strong>de</strong> t.a.v. <strong>de</strong><br />

gezondheidszorg<br />

Toegankelijkheid van<br />

geestelijke<br />

gezondheidszorg<br />

<br />

<br />

<br />

Sociale steun<br />

Diagnose <strong>en</strong> behan<strong>de</strong>ling<br />

Prev<strong>en</strong>tieprogramma's<br />

ZELFMOORDGEDRAG<br />

www.eureg<strong>en</strong>as.eu<br />

Contractnummer 20101203


25 van 45 TOOLKIT <strong>Zelfmoordprev<strong>en</strong>tie</strong>, <strong>interv<strong>en</strong>tie</strong> <strong>en</strong> postv<strong>en</strong>tie <strong>op</strong> <strong>de</strong> <strong>werkvloer</strong>.<br />

TOOL ❷<br />

Hoe suïcidale werknemers<br />

<strong>de</strong>tecter<strong>en</strong> <strong>en</strong> b<strong>en</strong>a<strong>de</strong>r<strong>en</strong>?<br />

In het ka<strong>de</strong>r van zelfmoordprev<strong>en</strong>tie is het belangrijk dat werkgevers, HR managers <strong>en</strong><br />

prev<strong>en</strong>tiewerkers <strong>op</strong> <strong>de</strong> hoogte zijn van strategieën om risicowerknemers <strong>op</strong> te spor<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />

strategieën om aangepaste <strong>interv<strong>en</strong>tie</strong>s voor h<strong>en</strong> te plann<strong>en</strong>. Door e<strong>en</strong> vroegtijdige <strong>op</strong>sporing <strong>en</strong><br />

doorverwijzing kunn<strong>en</strong> geestelijke gezondheidsproblem<strong>en</strong> <strong>en</strong> zelfmoordgedrag tijdig word<strong>en</strong><br />

behan<strong>de</strong>ld. Hieron<strong>de</strong>r word<strong>en</strong> waarschuwingssignal<strong>en</strong> van zelfmoordgedrag <strong>en</strong> tips voor <strong>interv<strong>en</strong>tie</strong>s<br />

<strong>op</strong>gesomd. Het is t<strong>en</strong> sterkste aangewez<strong>en</strong> om contact <strong>op</strong> te nem<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> professional <strong>op</strong> het<br />

gebied van geestelijke gezondheid van zodra e<strong>en</strong> werknemer beschouwd wordt als suïcidaal.<br />

1. Wat zijn <strong>de</strong> waarschuwingssignal<strong>en</strong>?<br />

On<strong>de</strong>r 'TOOL 1' werd <strong>de</strong> nadruk gelegd <strong>op</strong> risicofactor<strong>en</strong><br />

die het langetermijnrisico van e<strong>en</strong> persoon om<br />

zelfmoordgedrag te ontwikkel<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> verhog<strong>en</strong>, zoals<br />

e<strong>en</strong> geestelijke aando<strong>en</strong>ing of e<strong>en</strong> eer<strong>de</strong>re<br />

zelfmoordpoging. Naast <strong>de</strong>ze risicofactor<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong><br />

expert<strong>en</strong> <strong>op</strong> het vlak van zelfmoordprev<strong>en</strong>tie directe <strong>en</strong><br />

indirecte waarschuwingssignal<strong>en</strong> ge<strong>de</strong>finieerd die kunn<strong>en</strong><br />

wijz<strong>en</strong> <strong>op</strong> zelfmoordgedrag <strong>op</strong> korte termijn. Het<br />

dui<strong>de</strong>lijkste <strong>en</strong> meest directe waarschuwingssignaal voor<br />

zelfmoord is gedrag dat er<strong>op</strong> wijst dat <strong>de</strong> persoon d<strong>en</strong>kt<br />

aan zelfmoord of zelfmoord plant, of erg bezig is met of<br />

geobse<strong>de</strong>erd is door <strong>de</strong> dood. Signal<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong><br />

uitgesprok<strong>en</strong> word<strong>en</strong>, in tekstbericht<strong>en</strong> of <strong>op</strong> sociale<br />

media verschijn<strong>en</strong>, of gemeld word<strong>en</strong> door e<strong>en</strong> collega.<br />

•Wanneer m<strong>en</strong> praat (of schrijft) over het feit<br />

dat m<strong>en</strong> wil sterv<strong>en</strong> of zichzelf wil pijn do<strong>en</strong><br />

of dod<strong>en</strong>.<br />

•Wanneer m<strong>en</strong> praat (of schrijft) over het feit<br />

dat m<strong>en</strong> zich h<strong>op</strong>eloos voelt of ge<strong>en</strong> red<strong>en</strong><br />

meer ziet om te lev<strong>en</strong>.<br />

•Wanneer m<strong>en</strong> praat (of schrijft) over het feit<br />

dat m<strong>en</strong> zich gevang<strong>en</strong> voelt of ondraaglijke<br />

pijn lijdt.<br />

•Wanneer m<strong>en</strong> praat (of schrijft) over het feit<br />

dat m<strong>en</strong> e<strong>en</strong> last is voor an<strong>de</strong>r<strong>en</strong>.<br />

•Wanneer m<strong>en</strong> <strong>op</strong> zoek gaat naar manier<strong>en</strong><br />

om zelfmoord te pleg<strong>en</strong>, bijvoorbeeld door<br />

online zelfmoordmetho<strong>de</strong>s <strong>op</strong> te zoek<strong>en</strong> of<br />

toegang prober<strong>en</strong> te krijg<strong>en</strong> tot vuurwap<strong>en</strong>s,<br />

pill<strong>en</strong> of an<strong>de</strong>re mid<strong>de</strong>l<strong>en</strong> om zelfmoord te<br />

pleg<strong>en</strong>.<br />

Directe signal<strong>en</strong><br />

www.eureg<strong>en</strong>as.eu<br />

Contractnummer 20101203


26 van 45 TOOLKIT <strong>Zelfmoordprev<strong>en</strong>tie</strong>, <strong>interv<strong>en</strong>tie</strong> <strong>en</strong> postv<strong>en</strong>tie <strong>op</strong> <strong>de</strong> <strong>werkvloer</strong>.<br />

An<strong>de</strong>re waarschuwingssignal<strong>en</strong> zijn indirectere gedragswijziging<strong>en</strong> die er<strong>op</strong> kunn<strong>en</strong> wijz<strong>en</strong> dat<br />

iemand e<strong>en</strong> geestelijk gezondheidsprobleem heeft, wat gepaard kan gaan met zelfmoordgedacht<strong>en</strong><br />

of -plann<strong>en</strong>. Het risico is groter wanneer e<strong>en</strong> bepaald gedrag nieuw is of sinds kort vaker voorkomt<br />

of int<strong>en</strong>ser is geword<strong>en</strong>, <strong>en</strong> wanneer er e<strong>en</strong> verband lijkt te bestaan met e<strong>en</strong> pijnlijke gebeurt<strong>en</strong>is,<br />

verlies of veran<strong>de</strong>ring. D<strong>en</strong>k eraan dat het beter is om over te reager<strong>en</strong> dan on<strong>de</strong>r te reager<strong>en</strong><br />

wanneer je vermoedt dat e<strong>en</strong> werknemer risico lo<strong>op</strong>t.<br />

• VERANDERINGEN IN PRODUCTIVITEIT<br />

•Slechtere prestaties <strong>op</strong> het werk<br />

•Apathie in e<strong>en</strong> normaal gezi<strong>en</strong> <strong>en</strong>ergiek persoon<br />

•Nieuw patroon van onverklaar<strong>de</strong> laattijdigheid of<br />

afwezigheid<br />

•(Nieuw) Onvermog<strong>en</strong> om zich <strong>op</strong> het werk te conc<strong>en</strong>trer<strong>en</strong><br />

•(Nieuw) Onvermog<strong>en</strong> om het werk af te mak<strong>en</strong><br />

• VERANDERINGEN IN HET SOCIAAL FUNCTIONEREN<br />

•Slechter sociaal functioner<strong>en</strong><br />

•Teruggetrokk<strong>en</strong> van collega's, isoleert zichzelf<br />

• VERANDERINGEN IN PERSOONLIJKHEID,<br />

GEMOEDSTOESTAND of GEDRAG<br />

•Zoals extreme stemmingswisseling<strong>en</strong>, zich angstig of<br />

<strong>op</strong>gejaagd gedrag<strong>en</strong>, raz<strong>en</strong>d word<strong>en</strong>, ongecontroleer<strong>de</strong><br />

woe<strong>de</strong>uitbarsting<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong>, zich roekeloos gedrag<strong>en</strong>,....<br />

• TOEGENOMEN ALCOHOL- OF DRUGGEBRUIK<br />

• VERANDERINGEN IN EET- EN SLAAPPATRONEN<br />

Indirecte signal<strong>en</strong><br />

Meer waarschuwingssignal<strong>en</strong> zijn terug te vind<strong>en</strong> <strong>op</strong>: www.suici<strong>de</strong>isprev<strong>en</strong>table.org<br />

www.eureg<strong>en</strong>as.eu<br />

Contractnummer 20101203


27 van 45 TOOLKIT <strong>Zelfmoordprev<strong>en</strong>tie</strong>, <strong>interv<strong>en</strong>tie</strong> <strong>en</strong> postv<strong>en</strong>tie <strong>op</strong> <strong>de</strong> <strong>werkvloer</strong>.<br />

2. Hoe reager<strong>en</strong> <strong>op</strong> waarschuwingssignal<strong>en</strong>?<br />

Wanneer m<strong>en</strong> waarschuwingssignal<strong>en</strong> <strong>op</strong>merkt <strong>en</strong> <strong>de</strong> bekwaamheid <strong>en</strong> het zelfvertrouw<strong>en</strong> heeft om<br />

e<strong>en</strong> gesprek aan te gaan met <strong>de</strong> werknemer, moet m<strong>en</strong> <strong>op</strong> drie belangrijke zak<strong>en</strong> lett<strong>en</strong>.<br />

1. Toon dat je<br />

bekommerd<br />

b<strong>en</strong>t<br />

2. Vraag naar<br />

zelfmoord<br />

3. Bied hulp<br />

1. Toon dat je bekommerd b<strong>en</strong>t<br />

• Praat met <strong>de</strong> werknemer <strong>op</strong> e<strong>en</strong> persoonlijke <strong>en</strong> vertrouwelijke manier. Laat zi<strong>en</strong> dat je<br />

bezorgd b<strong>en</strong>t <strong>en</strong> maak dui<strong>de</strong>lijk waarom, bijv. door te zegg<strong>en</strong> wat je <strong>op</strong>gemerkt hebt (zoals<br />

specifieke waarschuwingssignal<strong>en</strong> of veran<strong>de</strong>ring<strong>en</strong> in gedrag of productiviteit).<br />

2. Zoek naar <strong>de</strong> juiste woord<strong>en</strong> om te informer<strong>en</strong> naar zelfmoordgedacht<strong>en</strong> <strong>en</strong> -plann<strong>en</strong><br />

• Het is e<strong>en</strong> mythe dat je door vrag<strong>en</strong> te stell<strong>en</strong> over zelfmoord m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> <strong>op</strong> i<strong>de</strong>eën br<strong>en</strong>gt.<br />

Vraag wat er omgaat in het hoofd van <strong>de</strong> werknemer, wat zijn/haar gevoel<strong>en</strong>s zijn. Als <strong>de</strong><br />

werknemer toegeeft dat hij/zij met e<strong>en</strong> (geestelijk gezondheids) probleem kampt, stel dan<br />

stapsgewijs vrag<strong>en</strong>. Begin met algem<strong>en</strong>e vrag<strong>en</strong> <strong>en</strong> schakel daarna over naar specifieke<br />

vrag<strong>en</strong> die uitdrukkelijk over zelfmoord gaan:<br />

• ALGEMENE VRAGEN over geestelijke toestand, ho<strong>op</strong>, toekomst, (zin van) het lev<strong>en</strong>.<br />

o "Hoe gaat het <strong>op</strong> dit mom<strong>en</strong>t met jou?"<br />

o "Hoe zie je <strong>de</strong> toekomst?" "Wat zijn jouw plann<strong>en</strong> voor <strong>de</strong> toekomst?"<br />

o "Heb je het gevoel dat het lev<strong>en</strong> je teveel wordt?<br />

o "Heb je het gevoel dat het lev<strong>en</strong> niet waard is geleefd te word<strong>en</strong>?"<br />

o "Ho<strong>op</strong> je dat het beter zal gaan?"<br />

• SPECIFIEKE VRAGEN over zelfmoordgedacht<strong>en</strong> <strong>en</strong> -plann<strong>en</strong>.<br />

o "D<strong>en</strong>k je soms aan <strong>de</strong> dood, aan uit het lev<strong>en</strong> stapp<strong>en</strong>?"<br />

o "Heb je er ooit aan gedacht jezelf pijn te do<strong>en</strong> of te dod<strong>en</strong>?"<br />

o "D<strong>en</strong>k je er nu aan om e<strong>en</strong> eind te mak<strong>en</strong> aan je lev<strong>en</strong>?" "Overweeg je zelfmoord?"<br />

o "Waaraan d<strong>en</strong>k je precies?"<br />

o "Hoe komt het dat je aan zelfmoord d<strong>en</strong>kt?"<br />

www.eureg<strong>en</strong>as.eu<br />

Contractnummer 20101203


28 van 45 TOOLKIT <strong>Zelfmoordprev<strong>en</strong>tie</strong>, <strong>interv<strong>en</strong>tie</strong> <strong>en</strong> postv<strong>en</strong>tie <strong>op</strong> <strong>de</strong> <strong>werkvloer</strong>.<br />

o<br />

o<br />

o<br />

"Hoelang heb je die gedacht<strong>en</strong> al?" "Heb je er <strong>de</strong> laatste wek<strong>en</strong> vaak aan gedacht?"<br />

"Hoe vaak dacht je daaraan?" "Hoe vaak d<strong>en</strong>k je er overdag aan?"<br />

"Heb je e<strong>en</strong> specifiek plan voor og<strong>en</strong>?" "Wat is je plan?" "Aan welke metho<strong>de</strong>s d<strong>en</strong>k<br />

je?" "Welke voorbereiding<strong>en</strong> heb je getroff<strong>en</strong>?"<br />

"Heb je die gevoel<strong>en</strong>s <strong>en</strong> gedacht<strong>en</strong> vroeger nog gehad?" "Wat was <strong>de</strong> red<strong>en</strong>?" "Hoe<br />

ging je ermee om?" "Heb je ooit geprobeerd om e<strong>en</strong> ein<strong>de</strong> te mak<strong>en</strong> aan je lev<strong>en</strong>?"<br />

3. Bied hulp<br />

• Zorg ervoor dat je contactgegev<strong>en</strong>s bij je hebt van plaatselijke of nationale hulpdi<strong>en</strong>st<strong>en</strong>.<br />

• Neem eerst <strong>en</strong> vooral alle zelfmoorddreiging<strong>en</strong> ernstig.<br />

• Blijf kalm, luister aandachtig (zon<strong>de</strong>r te oor<strong>de</strong>l<strong>en</strong>), geef aan dat je bezorgd b<strong>en</strong>t <strong>en</strong> bied je<br />

hulp aan.<br />

• Beklemtoon dat er professionele hulp mogelijk <strong>en</strong> beschikbaar is (verwijs ernaar) <strong>en</strong> bied<br />

hulp aan. Je kan aanbied<strong>en</strong> om telefoonnummers van hulplijn<strong>en</strong> of websites <strong>op</strong> te zoek<strong>en</strong>,<br />

of je kan e<strong>en</strong> dokter of e<strong>en</strong> professional <strong>op</strong> het gebied van geestelijke gezondheid help<strong>en</strong><br />

zoek<strong>en</strong>.<br />

• Zorg ervoor dat <strong>de</strong> persoon veilig is (tot hij of zij hulp krijgt). Vraag naar wie ze kunn<strong>en</strong> bell<strong>en</strong><br />

of <strong>op</strong> wie ze kunn<strong>en</strong> rek<strong>en</strong><strong>en</strong>. Als <strong>de</strong> toestand te kritiek is, zoek dan hulp (bijv. door e<strong>en</strong><br />

nationale hulplijn of <strong>de</strong> hulpdi<strong>en</strong>st<strong>en</strong> te bell<strong>en</strong>). Beloof niet dat je het gesprek vertrouwelijk<br />

zal houd<strong>en</strong>. Wanneer iemand in hoge nood verkeert, moet je onmid<strong>de</strong>llijk hulp zoek<strong>en</strong>. Als<br />

<strong>de</strong> crisis acuut is, beschouw het dan als e<strong>en</strong> noodgeval <strong>en</strong> bel <strong>de</strong> hulpdi<strong>en</strong>st<strong>en</strong>, e<strong>en</strong><br />

telefonische hulplijn voor zelfmoordprev<strong>en</strong>tie, <strong>de</strong> begelei<strong>de</strong>r of huisarts van <strong>de</strong> werknemer,<br />

of br<strong>en</strong>g <strong>de</strong> persoon naar <strong>de</strong> di<strong>en</strong>st spoedgevall<strong>en</strong> van het dichtstbijzijn<strong>de</strong> ziek<strong>en</strong>huis.<br />

OPGELET! Doordat prat<strong>en</strong> over e<strong>en</strong> gevoelig thema zoals zelfmoord moeilijk <strong>en</strong> stressvol kan zijn, zal<br />

<strong>de</strong> persoon die hulp aanbiedt vaak ook on<strong>de</strong>rsteuning nodig hebb<strong>en</strong>. Bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> zal niet elke manager,<br />

werkgever of adviseur over <strong>de</strong> vaardighed<strong>en</strong> <strong>en</strong> compet<strong>en</strong>ties beschikk<strong>en</strong> om <strong>de</strong>rgelijke gesprekk<strong>en</strong><br />

aan te gaan. Wanneer je niet over <strong>de</strong> nodige compet<strong>en</strong>ties beschikt of je je hier niet comfortabel bij<br />

voelt, is het beter om <strong>de</strong> werknemer mete<strong>en</strong> door te verwijz<strong>en</strong> naar e<strong>en</strong> ervar<strong>en</strong> professional <strong>op</strong> het<br />

gebied van geestelijke gezondheid!<br />

Meer informatie over wat je beter wel <strong>en</strong> niet doet wanneer je met e<strong>en</strong> suïcidaal persoon praat, is<br />

terug te vind<strong>en</strong> <strong>op</strong>: www.suici<strong>de</strong>isprev<strong>en</strong>table.org<br />

www.eureg<strong>en</strong>as.eu<br />

Contractnummer 20101203


29 van 45 TOOLKIT <strong>Zelfmoordprev<strong>en</strong>tie</strong>, <strong>interv<strong>en</strong>tie</strong> <strong>en</strong> postv<strong>en</strong>tie <strong>op</strong> <strong>de</strong> <strong>werkvloer</strong>.<br />

TOOL ❸<br />

Wat do<strong>en</strong> na e<strong>en</strong><br />

zelfmoord(poging)?<br />

Wanneer e<strong>en</strong> bedrijf of organisatie geconfronteerd wordt met e<strong>en</strong> tragisch incid<strong>en</strong>t zoals <strong>de</strong><br />

zelfmoord of e<strong>en</strong> zelfmoordpoging van e<strong>en</strong> werknemer, moet <strong>de</strong> werkgever wet<strong>en</strong> hoe hij zich <strong>op</strong><br />

e<strong>en</strong> professionele <strong>en</strong> s<strong>en</strong>sitieve manier kan <strong>op</strong>stell<strong>en</strong>. Om het hoofd te bied<strong>en</strong> aan <strong>de</strong> crisissituatie,<br />

<strong>de</strong> controle te behoud<strong>en</strong> <strong>en</strong> correct te han<strong>de</strong>l<strong>en</strong> is het ess<strong>en</strong>tieel om e<strong>en</strong> gebruiksklaar crisisplan te<br />

hebb<strong>en</strong> dat communicatierichtlijn<strong>en</strong> bevat om te communicer<strong>en</strong> met alle betrokk<strong>en</strong> partij<strong>en</strong>: het<br />

personeel, <strong>de</strong> familie <strong>en</strong> <strong>de</strong> media. In <strong>de</strong>ze tool word<strong>en</strong> <strong>de</strong> belangrijkste elem<strong>en</strong>t<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> <strong>de</strong>rgelijk<br />

crisisplan voorgesteld. Ver<strong>de</strong>r focust <strong>de</strong>ze tool <strong>op</strong> hoe m<strong>en</strong> werknemers kan help<strong>en</strong> omgaan met hun<br />

verdriet na <strong>de</strong> zelfmoord van e<strong>en</strong> familielid. Deze tool kan <strong>op</strong> e<strong>en</strong> e<strong>en</strong>voudige manier word<strong>en</strong><br />

aangepast <strong>en</strong> uitgebreid volg<strong>en</strong>s <strong>de</strong> plaatselijke context <strong>en</strong> behoeft<strong>en</strong> van <strong>de</strong> organisatie of het<br />

bedrijf.<br />

E<strong>en</strong> crisisplan zal verschill<strong>en</strong>d zijn voor elke werkplek, afhankelijk van het soort job (bijvoorbeeld<br />

dokters, landbouwers <strong>en</strong> commerciële bedrijv<strong>en</strong>), <strong>de</strong> grootte <strong>en</strong> <strong>de</strong> structuur van het bedrijf, <strong>de</strong><br />

beschikbaarheid van di<strong>en</strong>st<strong>en</strong> <strong>op</strong> het vlak van geestelijke gezondheid, <strong>en</strong>z. De beste manier om e<strong>en</strong><br />

crisisplan voor te bereid<strong>en</strong> is om e<strong>en</strong> team sam<strong>en</strong> te stell<strong>en</strong> met <strong>de</strong> belangrijkste actor<strong>en</strong> <strong>op</strong> <strong>de</strong><br />

<strong>werkvloer</strong>, zoals <strong>de</strong> werkgever, <strong>de</strong> werknemers, <strong>de</strong> HR managers, het administratief personeel,<br />

prev<strong>en</strong>tie-adviseurs, bedrijfsg<strong>en</strong>eesher<strong>en</strong>, e<strong>en</strong> lid van het comité voor veiligheid <strong>en</strong> gezondheid <strong>op</strong><br />

het werk, <strong>en</strong>z. Het is sterk aan te bevel<strong>en</strong> om <strong>de</strong> hulp in te roep<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> externe <strong>de</strong>skundige<br />

inzake zelfmoordprev<strong>en</strong>tie <strong>en</strong>/of e<strong>en</strong> professional <strong>op</strong> het gebied van geestelijke gezondheid,<br />

aangezi<strong>en</strong> het incid<strong>en</strong>t sterke emotionele gevoel<strong>en</strong>s kan losmak<strong>en</strong> of zelfs tot k<strong>op</strong>ieergedrag kan<br />

leid<strong>en</strong> bij collega's.<br />

OPGELET! Crisisplann<strong>en</strong> moet<strong>en</strong> regelmatig geüpdatet word<strong>en</strong> zodat ze nuttig <strong>en</strong> doeltreff<strong>en</strong>d<br />

blijv<strong>en</strong> <strong>op</strong> langere termijn!<br />

www.eureg<strong>en</strong>as.eu<br />

Contractnummer 20101203


30 van 45 TOOLKIT <strong>Zelfmoordprev<strong>en</strong>tie</strong>, <strong>interv<strong>en</strong>tie</strong> <strong>en</strong> postv<strong>en</strong>tie <strong>op</strong> <strong>de</strong> <strong>werkvloer</strong>.<br />

1. NA EEN ZELFMOORDPOGING<br />

Omgaan met e<strong>en</strong> zelfmoordpoging van e<strong>en</strong> werknemer is e<strong>en</strong> moeilijke kwestie. Alvor<strong>en</strong>s actie te<br />

on<strong>de</strong>rnem<strong>en</strong>, moet je besliss<strong>en</strong> wie binn<strong>en</strong> het bedrijf <strong>de</strong> werknemer moet contacter<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />

on<strong>de</strong>rsteun<strong>en</strong>. Wanneer er niemand hiervoor is <strong>op</strong>geleid, overweeg dan om <strong>de</strong> professionele hulp in<br />

te roep<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> externe professional <strong>op</strong> het gebied van geestelijke gezondheid. Enkele belangrijke<br />

stapp<strong>en</strong> in <strong>de</strong> aanpak van e<strong>en</strong> zelfmoordpoging van e<strong>en</strong> werknemer:<br />

1. OVERLEGGEN MET DE WERKNEMER IN KWESTIE<br />

• Druk je bezorgdheid uit.<br />

• Vraag welke informatie aan <strong>de</strong> collega's kan word<strong>en</strong> meege<strong>de</strong>eld. Informeer <strong>de</strong> werknemer<br />

over wat <strong>de</strong> collega's wet<strong>en</strong> <strong>en</strong> of er gerucht<strong>en</strong> zijn.<br />

• Bied je hulp aan <strong>en</strong> vraag of er bepaal<strong>de</strong> zak<strong>en</strong> zijn <strong>op</strong> <strong>de</strong> <strong>werkvloer</strong> die <strong>de</strong> problem<strong>en</strong> mee<br />

hebb<strong>en</strong> veroorzaakt <strong>en</strong> die moet<strong>en</strong> word<strong>en</strong> veran<strong>de</strong>rd (bijvoorbeeld met betrekking tot<br />

intimidatie, <strong>de</strong> werklast, het managem<strong>en</strong>t, <strong>en</strong>z.).<br />

• Vraag of er (professionele) hulp beschikbaar is.<br />

• D<strong>en</strong>k na over wie <strong>de</strong> werknemer <strong>op</strong> <strong>de</strong> <strong>werkvloer</strong> kan begeleid<strong>en</strong> (<strong>en</strong> <strong>op</strong>volg<strong>en</strong>), wanneer hij<br />

of zij naar het werk terugkeert. Vraag wat <strong>de</strong> werknemer van jou verwacht <strong>en</strong> maak dui<strong>de</strong>lijk<br />

wat wel <strong>en</strong> niet mogelijk is binn<strong>en</strong> <strong>de</strong> context van <strong>de</strong> werkomgeving.<br />

2. DE COLLEGA'S INFORMEREN<br />

• Als <strong>de</strong> werknemer akkoord gaat, br<strong>en</strong>g <strong>de</strong> collega's dan <strong>op</strong> <strong>de</strong> hoogte van het incid<strong>en</strong>t. Volg<br />

daarvoor <strong>de</strong> communicatierichtlijn<strong>en</strong> <strong>op</strong> pagina 32 van <strong>de</strong>ze toolkit.<br />

3. DE TERUGKEER NAAR HET WERK VOORBEREIDEN<br />

• De terugkeer naar het werk na e<strong>en</strong> zelfmoordpoging moet<br />

grondig voorbereid <strong>en</strong> besprok<strong>en</strong> word<strong>en</strong> met <strong>de</strong><br />

werknemer. "Superfri<strong>en</strong>d", e<strong>en</strong> Australische stichting voor gezondheidsbevor<strong>de</strong>ring, heeft<br />

specifieke richtlijn<strong>en</strong> uitgewerkt om <strong>de</strong> terugkeer van werknemers naar het werk na<br />

geestelijke gezondheidsproblem<strong>en</strong> te vergemakkelijk<strong>en</strong>. Die richtlijn<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> gedownload<br />

word<strong>en</strong> <strong>op</strong>:<br />

http://www.superfri<strong>en</strong>d.com.au/uploads/page/331/Return-to-Work-Gui<strong>de</strong>lines.pdf<br />

www.eureg<strong>en</strong>as.eu<br />

Contractnummer 20101203


31 van 45 TOOLKIT <strong>Zelfmoordprev<strong>en</strong>tie</strong>, <strong>interv<strong>en</strong>tie</strong> <strong>en</strong> postv<strong>en</strong>tie <strong>op</strong> <strong>de</strong> <strong>werkvloer</strong>.<br />

2. NA EEN ZELFMOORD<br />

Hieron<strong>de</strong>r word<strong>en</strong> 4 belangrijke stapp<strong>en</strong> beschrev<strong>en</strong> die e<strong>en</strong> crisisaanpak mogelijk mak<strong>en</strong> na e<strong>en</strong><br />

overlijd<strong>en</strong> door zelfmoord.<br />

1. Verzamel alle feit<strong>en</strong><br />

2. Zorg voor professionele<br />

hulp<br />

3. Br<strong>en</strong>g <strong>de</strong> werknemers <strong>op</strong><br />

<strong>de</strong> hoogte <strong>en</strong> bied h<strong>en</strong><br />

on<strong>de</strong>rsteuning aan<br />

4. Draag zorg voor <strong>de</strong><br />

gezondheid van <strong>de</strong><br />

manager<br />

1. VERZAMEL ALLE FEITEN<br />

Managers moet<strong>en</strong> eerst alle feit<strong>en</strong> check<strong>en</strong> <strong>en</strong> zekerheid hebb<strong>en</strong> omtr<strong>en</strong>t <strong>de</strong> officiële doodsoorzaak<br />

(door contact met <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs, familie, politie, lijkschouwer, <strong>en</strong>z. - afhankelijk van <strong>de</strong> nationale<br />

wetgeving). Wanneer <strong>de</strong> feit<strong>en</strong> niet dui<strong>de</strong>lijk zijn, moet er word<strong>en</strong> meege<strong>de</strong>eld dat <strong>de</strong> doodsoorzaak<br />

wordt on<strong>de</strong>rzocht <strong>en</strong> dat er ver<strong>de</strong>r gecommuniceerd zal word<strong>en</strong> van zodra er meer informatie<br />

beschikbaar is. Erk<strong>en</strong> dat er gerucht<strong>en</strong> zijn (die vaak onjuist zijn) <strong>en</strong> herinner werknemers eraan dat<br />

gerucht<strong>en</strong> erg pijnlijk <strong>en</strong> onfair kunn<strong>en</strong> zijn t<strong>en</strong> <strong>op</strong>zichte van <strong>de</strong> overled<strong>en</strong> persoon, zijn familie,<br />

naaste collega's <strong>en</strong> vri<strong>en</strong>d<strong>en</strong>.<br />

2. ZORG VOOR PROFESSIONELE HULP<br />

Omgaan met <strong>de</strong> gevolg<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> zelfmoord kan heel veeleis<strong>en</strong>d zijn voor managers. Er wordt t<strong>en</strong><br />

stelligste aanbevol<strong>en</strong> om e<strong>en</strong> <strong>de</strong>skundige uit te nodig<strong>en</strong> om je in <strong>de</strong> crisis bij te staan. Het is uitermate<br />

belangrijk dat bedrijv<strong>en</strong> <strong>en</strong> organisaties e<strong>en</strong> sterke band hebb<strong>en</strong> met externe prev<strong>en</strong>tie <strong>en</strong><br />

(geetelijke) gezondheidsdi<strong>en</strong>st<strong>en</strong>. De door die di<strong>en</strong>st<strong>en</strong> aangebod<strong>en</strong> hulp is van vitaal belang <strong>en</strong> kan<br />

heel nuttig <strong>en</strong> steun<strong>en</strong>d zijn voor zowel managers als werknemers.<br />

www.eureg<strong>en</strong>as.eu<br />

Contractnummer 20101203


32 van 45 TOOLKIT <strong>Zelfmoordprev<strong>en</strong>tie</strong>, <strong>interv<strong>en</strong>tie</strong> <strong>en</strong> postv<strong>en</strong>tie <strong>op</strong> <strong>de</strong> <strong>werkvloer</strong>.<br />

3. BRENG WERKNEMERS OP DE HOOGTE EN BIED ONDERSTEUNING<br />

Wanneer er zich e<strong>en</strong> incid<strong>en</strong>t zoals e<strong>en</strong> zelfmoordpoging of zelfmoord van e<strong>en</strong> werknemer voordoet,<br />

is het belangrijk om dit <strong>op</strong> pass<strong>en</strong><strong>de</strong> wijze mee te <strong>de</strong>l<strong>en</strong>, zo snel mogelijk na het incid<strong>en</strong>t. Die<br />

me<strong>de</strong><strong>de</strong>ling moet <strong>de</strong>gelijk voorbereid word<strong>en</strong> <strong>en</strong> (<strong>op</strong> zijn minst) <strong>de</strong> volg<strong>en</strong><strong>de</strong> kwesties aankaart<strong>en</strong>.<br />

Richtlijn<strong>en</strong> voor communicatie <strong>en</strong><br />

on<strong>de</strong>rsteuning na e<strong>en</strong> zelfmoord(poging)<br />

Geef correcte informatie over het incid<strong>en</strong>t.<br />

•Maak komaf met gerucht<strong>en</strong> door correcte informatie te gev<strong>en</strong> over het incid<strong>en</strong>t<br />

(zoals is meege<strong>de</strong>eld door <strong>en</strong> overe<strong>en</strong>gekom<strong>en</strong> met familieled<strong>en</strong> <strong>en</strong>/of <strong>de</strong> politie<br />

<strong>en</strong>/of <strong>de</strong> werknemer in het geval van e<strong>en</strong> zelfmoordpoging).<br />

•Blijf bij <strong>de</strong> feit<strong>en</strong> <strong>en</strong> geef ge<strong>en</strong> specifieke of s<strong>en</strong>sationele <strong>de</strong>tails (bijvoorbeeld over<br />

<strong>de</strong> metho<strong>de</strong>, <strong>de</strong> plaats, <strong>de</strong> oorzaak, <strong>en</strong>z.).<br />

•In het geval van e<strong>en</strong> zelfmoord, informeer <strong>de</strong> collega's over <strong>de</strong> begraf<strong>en</strong>is (plaats,<br />

tijdstip, beleid voor het bijwon<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> begraf<strong>en</strong>is tijd<strong>en</strong>s <strong>de</strong> di<strong>en</strong>stur<strong>en</strong>).<br />

Zorg voor e<strong>en</strong> ka<strong>de</strong>r rond zelfmoordgedrag.<br />

•Ka<strong>de</strong>r <strong>de</strong> zelfmoord als e<strong>en</strong> reactie <strong>op</strong> ondraaglijke problem<strong>en</strong> <strong>en</strong> emotionele<br />

pijn.<br />

•Beklemtoon dat zelfmoordgedrag complex is <strong>en</strong> door verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> factor<strong>en</strong><br />

wordt veroorzaakt.<br />

•Beklemtoon dat zelfmoord ge<strong>en</strong> heroïsche of romantische daad is.<br />

•Meer basisfeit<strong>en</strong> <strong>en</strong> mythes zijn terug te vind<strong>en</strong> on<strong>de</strong>r Tool 1 <strong>op</strong> pagina's 21 tot<br />

23.<br />

Bied hulp.<br />

•Zorg drag<strong>en</strong> voor werknemers is e<strong>en</strong> belangrijk aspect van prev<strong>en</strong>tie, aangezi<strong>en</strong><br />

het <strong>de</strong> mogelijkheid biedt om te rouw<strong>en</strong> <strong>en</strong> het risico <strong>op</strong> k<strong>op</strong>ieergedrag<br />

vermin<strong>de</strong>rt.<br />

•Zorg voor e<strong>en</strong> veilig klimaat waar werknemers <strong>de</strong> mogelijkheid hebb<strong>en</strong> om over<br />

hun gevoel<strong>en</strong>s te prat<strong>en</strong>, bijvoorbeeld in kleine groep<strong>en</strong> of rechtstreeks.<br />

•Beklemtoon dat gevoel<strong>en</strong>s van woe<strong>de</strong> <strong>en</strong> schuld vaak voorkom<strong>en</strong> <strong>en</strong> normaal zijn.<br />

•Geef informatie over waar werknemers psychologische hulp kunn<strong>en</strong> krijg<strong>en</strong>,<br />

indi<strong>en</strong> nodig. Verwijs naar beschikbare docum<strong>en</strong>t<strong>en</strong>, hulpdi<strong>en</strong>st<strong>en</strong> (<strong>op</strong> het werk<br />

<strong>en</strong>/of daarbuit<strong>en</strong>) <strong>en</strong> geef <strong>de</strong> nummers van crisislijn<strong>en</strong>.<br />

www.eureg<strong>en</strong>as.eu<br />

Contractnummer 20101203


33 van 45 TOOLKIT <strong>Zelfmoordprev<strong>en</strong>tie</strong>, <strong>interv<strong>en</strong>tie</strong> <strong>en</strong> postv<strong>en</strong>tie <strong>op</strong> <strong>de</strong> <strong>werkvloer</strong>.<br />

Tot slot moet er voorzichtig word<strong>en</strong> omgesprong<strong>en</strong> met het herd<strong>en</strong>k<strong>en</strong> van <strong>de</strong> werknemer. De<br />

zelfmoord b<strong>en</strong>oem<strong>en</strong> als e<strong>en</strong> romantische, dramatische of heroïsche daad kan het risico <strong>op</strong><br />

k<strong>op</strong>ieergedrag bij an<strong>de</strong>re kwetsbare werknemers vergrot<strong>en</strong>. Behan<strong>de</strong>l daarom alle sterfgevall<strong>en</strong> <strong>op</strong><br />

<strong>de</strong>zelf<strong>de</strong> manier. Zorg ervoor dat werknemers bij iemand terecht kunn<strong>en</strong> met hun gevoel<strong>en</strong>s <strong>en</strong>,<br />

indi<strong>en</strong> dit gebruikelijk is, overweeg om e<strong>en</strong> herd<strong>en</strong>kingsdi<strong>en</strong>st te organiser<strong>en</strong> <strong>en</strong> e<strong>en</strong> rouwregister te<br />

<strong>op</strong><strong>en</strong><strong>en</strong>.<br />

4. DRAAG ZORG VOOR DE GEZONDHEID VAN DE MANAGER<br />

De confrontatie met geestelijke gezondheidsproblem<strong>en</strong> van werknemers, <strong>en</strong> in het bijzon<strong>de</strong>r met <strong>de</strong><br />

zelfmoord of e<strong>en</strong> zelfmoordpoging van e<strong>en</strong> werknemer kan ook managers aangrijp<strong>en</strong>. Gevoel<strong>en</strong>s van<br />

schuld <strong>en</strong> aansprakelijkheid kunn<strong>en</strong> <strong>de</strong> k<strong>op</strong> <strong>op</strong>stek<strong>en</strong>, bijvoorbeeld zich schuldig voel<strong>en</strong> over <strong>de</strong><br />

stressfactor<strong>en</strong> waarvoor ze verantwoor<strong>de</strong>lijk zijn binn<strong>en</strong> <strong>de</strong> organisatie, of zich schuldig voel<strong>en</strong><br />

omdat ze niet hebb<strong>en</strong> <strong>op</strong>gemerkt dat <strong>de</strong> werknemer in nood verkeer<strong>de</strong>. Die gevoel<strong>en</strong>s zijn normaal<br />

<strong>en</strong> kom<strong>en</strong> vaak voor. Ze kunn<strong>en</strong> echter ook e<strong>en</strong> grote druk legg<strong>en</strong> <strong>op</strong> <strong>de</strong> gezondheid van <strong>de</strong> manager<br />

<strong>en</strong> zijn werk beïnvloed<strong>en</strong>. Daarom is het belangrijk om <strong>de</strong> gezondheid van managers in <strong>de</strong> gat<strong>en</strong> te<br />

houd<strong>en</strong> <strong>en</strong> h<strong>en</strong> <strong>op</strong> tijd door te verwijz<strong>en</strong> naar psychologische hulp of begeleiding, vooral wanneer er<br />

waarschuwingssignal<strong>en</strong> zijn. Zo kan <strong>de</strong> manager e<strong>en</strong> rolmo<strong>de</strong>l zijn voor an<strong>de</strong>re stafled<strong>en</strong>. Dit geldt<br />

ook voor an<strong>de</strong>re professionals die betrokk<strong>en</strong> zijn bij <strong>de</strong> coördinatie van <strong>de</strong> crisis, zoals prev<strong>en</strong>tieadviseurs,<br />

arbeidspsycholog<strong>en</strong>, <strong>en</strong>z. Ook zij moet<strong>en</strong> toezi<strong>en</strong> <strong>op</strong> <strong>de</strong> eig<strong>en</strong> gezondheid.<br />

WAARSCHUWING:<br />

communicer<strong>en</strong> met <strong>de</strong><br />

media!<br />

De zelfmoord van e<strong>en</strong> werknemer kan heel<br />

wat media-aandacht krijg<strong>en</strong>. Daarom is het<br />

belangrijk om e<strong>en</strong> persverklaring voor te<br />

bereid<strong>en</strong>. Geef werknemers <strong>de</strong> raad om niet<br />

met <strong>de</strong> pers te sprek<strong>en</strong> <strong>en</strong> vraag <strong>de</strong> pers om zich tot <strong>de</strong> woordvoer<strong>de</strong>r van <strong>de</strong> organisatie te w<strong>en</strong>d<strong>en</strong>.<br />

De woordvoer<strong>de</strong>r moet zich bewust zijn van <strong>de</strong> scha<strong>de</strong>lijke gevolg<strong>en</strong> die verslaggeving over<br />

zelfmoord kan hebb<strong>en</strong> in <strong>de</strong> media <strong>en</strong> moet <strong>de</strong> mediarichtlijn<strong>en</strong> rond zelfmoordprev<strong>en</strong>tie nauwgezet<br />

volg<strong>en</strong>, met name dat het belangrijk is om <strong>de</strong> daad niet te dramatiser<strong>en</strong>, <strong>de</strong> metho<strong>de</strong> of <strong>de</strong> plaats<br />

van <strong>de</strong> zelfmoord niet te vermeld<strong>en</strong>, ho<strong>op</strong> te gev<strong>en</strong> <strong>en</strong> door te verwijz<strong>en</strong> naar hulplijn<strong>en</strong>. E<strong>en</strong><br />

volledige toolkit voor journalist<strong>en</strong> (of woordvoer<strong>de</strong>rs) over verslaggeving over zelfmoordprev<strong>en</strong>tie is<br />

beschikbaar <strong>op</strong> www.eureg<strong>en</strong>as.eu/publicaties<br />

www.eureg<strong>en</strong>as.eu<br />

Contractnummer 20101203


34 van 45 TOOLKIT <strong>Zelfmoordprev<strong>en</strong>tie</strong>, <strong>interv<strong>en</strong>tie</strong> <strong>en</strong> postv<strong>en</strong>tie <strong>op</strong> <strong>de</strong> <strong>werkvloer</strong>.<br />

3. NA DE ZELFMOORD VAN EEN FAMILIELID OF NAASTE<br />

Wanneer e<strong>en</strong> werknemer e<strong>en</strong> gelief<strong>de</strong> heeft verlor<strong>en</strong> door zelfmoord, zal hij of zij krachtige<br />

emoties ervar<strong>en</strong> die het hem of haar moeilijk zull<strong>en</strong> mak<strong>en</strong> om terug aan het werk te gaan.<br />

Het verlies <strong>en</strong> het verdriet waarmee die persoon geconfronteerd wordt, kunn<strong>en</strong> <strong>de</strong><br />

werkomgeving <strong>op</strong> veel verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> manier<strong>en</strong> beïnvloed<strong>en</strong> <strong>en</strong>, bijvoorbeeld, e<strong>en</strong> <strong>en</strong>orme<br />

impact hebb<strong>en</strong> <strong>op</strong> het conc<strong>en</strong>tratievermog<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>op</strong> <strong>de</strong> relatie met <strong>de</strong> collega's. Werkgevers<br />

kunn<strong>en</strong> e<strong>en</strong> cruciale rol spel<strong>en</strong> in het verl<strong>en</strong><strong>en</strong> van on<strong>de</strong>rsteuning aan <strong>de</strong> rouw<strong>en</strong><strong>de</strong> persoon,<br />

door eerst <strong>en</strong> vooral al het verlies <strong>en</strong> het verdriet van die persoon te (h)erk<strong>en</strong>n<strong>en</strong>.<br />

Werknemers die zich geliefd <strong>en</strong> on<strong>de</strong>rsteund voel<strong>en</strong>, zull<strong>en</strong> zich sneller herstell<strong>en</strong>.<br />

Enkele aandachtspunt<strong>en</strong>*:<br />

• ZOEK EN HOUD CONTACT MET DE WERKNEMER<br />

Vermijd het contact met <strong>de</strong> werknemer niet. On<strong>de</strong>rhoud het contact met <strong>de</strong><br />

werknemer door met hem of haar te prat<strong>en</strong>, zowel over <strong>de</strong> dagelijkse bezighed<strong>en</strong> als<br />

over zijn persoonlijke situatie/gevoel<strong>en</strong>s.<br />

• TOON DAT JE BEZORGD BENT EN GEEF DE KANS OM TE PRATEN<br />

Vraag regelmatig hoe <strong>de</strong> persoon zich voelt (vooral na het eerste jaar!). Wanneer je<br />

met <strong>de</strong> werknemer praat, is het vooral belangrijk goed te luister<strong>en</strong>. Als je niet weet<br />

hoe je moet reager<strong>en</strong> of met die persoon moet omgaan, geef het dan gewoon toe.<br />

Wanneer die persoon afwezig is van het werk, toon dan dat je om hem of haar geeft<br />

door e<strong>en</strong> kaartje, e<strong>en</strong> e-mail of bloem<strong>en</strong> te stur<strong>en</strong>.<br />

Besteed extra aandacht aan die persoon <strong>op</strong> moeilijke dag<strong>en</strong> of perio<strong>de</strong>s, zoals<br />

verjaardag<strong>en</strong> <strong>en</strong> vakanties.<br />

• WEES FLEXIBEL <strong>op</strong> het vlak van werktijd<strong>en</strong> <strong>en</strong> geef extra verlof. Wanneer <strong>de</strong> persoon<br />

terugkeert naar het werk, pas dan <strong>de</strong> werklast aan zoals die persoon het w<strong>en</strong>st<br />

(sommig<strong>en</strong> zull<strong>en</strong> e<strong>en</strong> lagere werklast verkiez<strong>en</strong>, terwijl an<strong>de</strong>r<strong>en</strong> liever <strong>op</strong> <strong>de</strong>zelf<strong>de</strong><br />

manier zull<strong>en</strong> werk<strong>en</strong> als tevor<strong>en</strong>).<br />

www.eureg<strong>en</strong>as.eu<br />

Contractnummer 20101203


35 van 45 TOOLKIT <strong>Zelfmoordprev<strong>en</strong>tie</strong>, <strong>interv<strong>en</strong>tie</strong> <strong>en</strong> postv<strong>en</strong>tie <strong>op</strong> <strong>de</strong> <strong>werkvloer</strong>.<br />

• INFORMEER DE WERKNEMER OVER DE BESCHIKBARE HULP EN ONDERSTEUNING<br />

o Op het werk: Verwijs naar <strong>de</strong> medische of psychologische di<strong>en</strong>st,<br />

vertrouw<strong>en</strong>spersoon, of prev<strong>en</strong>tie-adviseur.<br />

o Buit<strong>en</strong> het werk: Verwijs naar gezondheidsdi<strong>en</strong>st<strong>en</strong> zoals plaatselijke<br />

hulplijn<strong>en</strong> <strong>en</strong> praatgroep<strong>en</strong> voor nabestaand<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> catalogus met<br />

praatgroep<strong>en</strong> voor nabestaand<strong>en</strong> in <strong>de</strong> Eureg<strong>en</strong>as-regio's is beschikbaar <strong>op</strong> <strong>de</strong><br />

website van Eureg<strong>en</strong>as: www.eureg<strong>en</strong>as.eu.<br />

• VOER EEN BELEID IN OVER ROUWEN OP DE WERKVLOER<br />

Het is aan te bevel<strong>en</strong> om e<strong>en</strong> beleid te hebb<strong>en</strong> over hoe m<strong>en</strong> kan rouw<strong>en</strong> <strong>op</strong> <strong>de</strong><br />

<strong>werkvloer</strong>. Dit kan zowel praktische afsprak<strong>en</strong> als <strong>op</strong>leiding<strong>en</strong> omvatt<strong>en</strong>. Zowel<br />

managers als werknemers kunn<strong>en</strong> bijvoorbeeld <strong>op</strong>geleid word<strong>en</strong> in het omgaan met<br />

<strong>en</strong> het help<strong>en</strong> van werknemers/collega's die rouw<strong>en</strong> <strong>op</strong> <strong>de</strong> <strong>werkvloer</strong>.<br />

*Deze aandachtspunt<strong>en</strong> zijn gebaseerd <strong>op</strong> <strong>de</strong> brochure ‘Rouw<strong>en</strong> (na zelfdoding) <strong>op</strong> <strong>de</strong> Werkvloer’,<br />

van <strong>de</strong> Vlaamse werkgroep voor nabestaand<strong>en</strong> na zelfdoding ‘Werkgroep Ver<strong>de</strong>r’.<br />

www.eureg<strong>en</strong>as.eu<br />

Contractnummer 20101203


36 van 45 TOOLKIT <strong>Zelfmoordprev<strong>en</strong>tie</strong>, <strong>interv<strong>en</strong>tie</strong> <strong>en</strong> postv<strong>en</strong>tie <strong>op</strong> <strong>de</strong> <strong>werkvloer</strong>.<br />

4. CONCLUDERENDE<br />

CHECKLIST<br />

Gefeliciteerd, je b<strong>en</strong>t aan het ein<strong>de</strong> van <strong>de</strong>ze toolkit gekom<strong>en</strong>. Nu zou je moet<strong>en</strong> wet<strong>en</strong> hoe<br />

werkplekk<strong>en</strong> verbeterd <strong>en</strong> omgevormd kunn<strong>en</strong> word<strong>en</strong> tot gezon<strong>de</strong> <strong>en</strong> veilige omgeving<strong>en</strong>.<br />

Hieron<strong>de</strong>r word<strong>en</strong> <strong>de</strong> belangrijkste punt<strong>en</strong> van <strong>de</strong>ze toolkit sam<strong>en</strong>gevat in e<strong>en</strong> praktische checklist<br />

om je onmid<strong>de</strong>llijk <strong>op</strong> weg te help<strong>en</strong>. Werkplekk<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> goe<strong>de</strong> praktijkvoorbeeld<strong>en</strong> voor<br />

zelfmoordprev<strong>en</strong>tie zijn, wanneer:<br />

❶<br />

Stress erk<strong>en</strong>d wordt <strong>en</strong> er initiatiev<strong>en</strong> g<strong>en</strong>om<strong>en</strong> word<strong>en</strong> om jobstress te vermijd<strong>en</strong> <strong>en</strong> te<br />

beheers<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>de</strong> veerkracht van werknemers te vergrot<strong>en</strong>.<br />

❷ E<strong>en</strong> antipestbeleid <strong>en</strong> antipestprogramma's in <strong>de</strong> praktijk word<strong>en</strong> omgezet.<br />

❸ Er initiatiev<strong>en</strong> word<strong>en</strong> g<strong>en</strong>om<strong>en</strong> om het bewustzijn inzake geestelijke<br />

gezondheidsbevor<strong>de</strong>ring te vergrot<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>de</strong> stigmatisering van geestelijke<br />

❹<br />

❺<br />

gezondheidsproblem<strong>en</strong> te reducer<strong>en</strong>.<br />

Er beschikbare <strong>en</strong> toegankelijke psychologische hulp is voor werknemers <strong>en</strong> werkgevers,<br />

waaron<strong>de</strong>r ev<strong>en</strong>tuele scre<strong>en</strong>ingprogramma's <strong>en</strong> e<strong>en</strong> goe<strong>de</strong> doorverwijzing naar behan<strong>de</strong>ling<br />

<strong>en</strong> an<strong>de</strong>re externe hulpdi<strong>en</strong>st<strong>en</strong>.<br />

Er managers, vertrouw<strong>en</strong>sperson<strong>en</strong> <strong>en</strong>/of prev<strong>en</strong>tie-advieseurs word<strong>en</strong> <strong>op</strong>geleid in<br />

zelfmoordprev<strong>en</strong>tie, zodat zij waarschuwingssignal<strong>en</strong> herk<strong>en</strong>n<strong>en</strong> <strong>en</strong>wet<strong>en</strong> hoe ze moet<strong>en</strong><br />

omgaan met suïcidale werknemers <strong>en</strong> hoe ze h<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> doorverwijz<strong>en</strong> naar <strong>de</strong> geschikte<br />

gezondheidsdi<strong>en</strong>st<strong>en</strong>.<br />

❻<br />

De werkplek e<strong>en</strong> veilige omgeving is, waar <strong>de</strong> toegang tot do<strong>de</strong>lijke mid<strong>de</strong>l<strong>en</strong> voor zelfmoord<br />

beperkt is.<br />

❼<br />

Er e<strong>en</strong> crisisplan klaar ligt voor het geval e<strong>en</strong> werknemer e<strong>en</strong> zelfmoordpoging on<strong>de</strong>rneemt of<br />

zelfmoord pleegt.<br />

www.eureg<strong>en</strong>as.eu<br />

Contractnummer 20101203


37 van 45 TOOLKIT <strong>Zelfmoordprev<strong>en</strong>tie</strong>, <strong>interv<strong>en</strong>tie</strong> <strong>en</strong> postv<strong>en</strong>tie <strong>op</strong> <strong>de</strong> <strong>werkvloer</strong>.<br />

Over Eureg<strong>en</strong>as<br />

Het Eureg<strong>en</strong>as-project wil bijdrag<strong>en</strong> tot <strong>de</strong> prev<strong>en</strong>tie van zelfmoordgedacht<strong>en</strong> <strong>en</strong> -gedrag in Eur<strong>op</strong>a<br />

door strategieën voor zelfmoordprev<strong>en</strong>tie uit te werk<strong>en</strong> <strong>en</strong> toe te pass<strong>en</strong> <strong>op</strong> regionaal niveau die in<br />

<strong>de</strong> Eur<strong>op</strong>ese Unie gebruikt kunn<strong>en</strong> word<strong>en</strong> als voorbeeld<strong>en</strong> van goe<strong>de</strong> praktijk<strong>en</strong>. Het project br<strong>en</strong>gt<br />

15 Eur<strong>op</strong>ese partners uit 11 Eur<strong>op</strong>ese regio’s sam<strong>en</strong> met uite<strong>en</strong>l<strong>op</strong><strong>en</strong><strong>de</strong> ervaring<strong>en</strong> <strong>op</strong> het vlak van<br />

zelfmoordprev<strong>en</strong>tie.<br />

• University Hospital Verona (AOUI-VR) – Italië<br />

• Vlaams Ag<strong>en</strong>tschap Zorg <strong>en</strong> Gezondheid (VAZG) - België<br />

• Region Västra Götaland (VGR) - Zwed<strong>en</strong><br />

• Romt<strong>en</strong>s Foundation (ROMTENS) - Roem<strong>en</strong>ië<br />

• National Institute for Health and Welfare<br />

(THL) - Finland<br />

• E<strong>en</strong>heid voor Zelfmoordon<strong>de</strong>rzoek, Universiteit G<strong>en</strong>t<br />

(UGENT) – België<br />

Flan<strong>de</strong>rs<br />

Vlaan<strong>de</strong>r<br />

<strong>en</strong><br />

• Fundación Intras (INTRAS) – Spanje<br />

• Servicio Andaluz <strong>de</strong> Salud (SAS) – Spanje<br />

• Fundación Pública Andaluza Progreso Y Salud (FPS) -<br />

Spanje<br />

• Mikkeli University of Applied Sci<strong>en</strong>ces<br />

(MAMK) - Finland<br />

• Technische Universität Dresd<strong>en</strong> (TUD) –<br />

Duitsland<br />

Maribor<br />

• National Institute of Public Health, Regional Unit Maribor (NIJZ MB) – Slov<strong>en</strong>ië<br />

• West Swed<strong>en</strong> (WS) – Zwed<strong>en</strong><br />

• De Leo Fund (DELEOFUND) – Italië<br />

• Cumbria County Council (CCC) - Ver<strong>en</strong>igd Koninkrijk<br />

• Eur<strong>op</strong>ean Regional and Local Health Authorities (EUREGHA) – Eur<strong>op</strong>a<br />

www.eureg<strong>en</strong>as.eu<br />

Contractnummer 20101203


38 van 45 TOOLKIT <strong>Zelfmoordprev<strong>en</strong>tie</strong>, <strong>interv<strong>en</strong>tie</strong> <strong>en</strong> postv<strong>en</strong>tie <strong>op</strong> <strong>de</strong> <strong>werkvloer</strong>.<br />

Aansluit<strong>en</strong>d bij het ‘Twee<strong>de</strong> communautair actieprogramma <strong>op</strong> het gebied van gezondheid’<br />

(Eur<strong>op</strong>ese Commissie, 2008-2013, zie http://ec.eur<strong>op</strong>a.eu/health/programme/policy/2008-2013/)<br />

bevor<strong>de</strong>rt dit project het gebruik van regionaal clustermanagem<strong>en</strong>t als innovatieve metho<strong>de</strong> om <strong>de</strong><br />

bestaan<strong>de</strong> di<strong>en</strong>st<strong>en</strong> te verbeter<strong>en</strong>.<br />

Door regionale <strong>interv<strong>en</strong>tie</strong>s <strong>en</strong> campagnes te stimuler<strong>en</strong> die gericht zijn <strong>op</strong> zowel doelgroep<strong>en</strong> als<br />

stakehol<strong>de</strong>rs buit<strong>en</strong> <strong>de</strong> gezondheidszorg wil dit project het Pact voor Geestelijke Gezondheid<br />

implem<strong>en</strong>ter<strong>en</strong> met betrekking tot:<br />

1) De prev<strong>en</strong>tie van zelfmoord<br />

2) Het reducer<strong>en</strong> van het stigma <strong>op</strong> geestelijke gezondheidsproblem<strong>en</strong><br />

3) Het bevor<strong>de</strong>r<strong>en</strong> van <strong>de</strong> gezondheid van jonger<strong>en</strong><br />

Het Eureg<strong>en</strong>as-project streeft <strong>de</strong> volg<strong>en</strong><strong>de</strong> specifieke doelstelling<strong>en</strong> na:<br />

• Goe<strong>de</strong> praktijk<strong>en</strong> van bestaan<strong>de</strong> acties <strong>en</strong> strategieën rond zelfmoordprev<strong>en</strong>tie <strong>op</strong><br />

regionaal <strong>en</strong> lokaal niveau id<strong>en</strong>tificer<strong>en</strong> <strong>en</strong> in kaart br<strong>en</strong>g<strong>en</strong>;<br />

• De behoeft<strong>en</strong> van <strong>de</strong> stakehol<strong>de</strong>rs analyser<strong>en</strong>;<br />

• Richtlijn<strong>en</strong> <strong>en</strong> toolkits rond zelfmoordprev<strong>en</strong>tie <strong>en</strong> bewustmakingsstrategieën uitwerk<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />

verspreid<strong>en</strong>;<br />

• De technische specificaties ontwikkel<strong>en</strong> voor e<strong>en</strong> geïntegreerd mo<strong>de</strong>l voor e-m<strong>en</strong>tal<br />

healthcare, i.e. e-geestelijke gezondheidszorg, gericht <strong>op</strong> zelfmoordprev<strong>en</strong>tie;<br />

• De k<strong>en</strong>nis <strong>en</strong> capaciteit<strong>en</strong> vergrot<strong>en</strong> van lokale <strong>en</strong> regionale professionals<br />

(psycholog<strong>en</strong>, psychiaters, huisarts<strong>en</strong>).<br />

www.eureg<strong>en</strong>as.eu<br />

Contractnummer 20101203


39 van 45 TOOLKIT <strong>Zelfmoordprev<strong>en</strong>tie</strong>, <strong>interv<strong>en</strong>tie</strong> <strong>en</strong> postv<strong>en</strong>tie <strong>op</strong> <strong>de</strong> <strong>werkvloer</strong>.<br />

Het project wil die specifieke doelstelling<strong>en</strong> bereik<strong>en</strong> aan <strong>de</strong> hand van e<strong>en</strong> reeks Werkpakkett<strong>en</strong><br />

(WP’s). Het Eureg<strong>en</strong>as-project omvat 8 werkpakkett<strong>en</strong>: 3 horizontale werkpakkett<strong>en</strong>, respectievelijk<br />

over coördinatie, verspreiding <strong>en</strong> evaluatie, <strong>en</strong> 5 verticale inhou<strong>de</strong>lijke werkpakkett<strong>en</strong>. De<br />

inhou<strong>de</strong>lijke werkpakkett<strong>en</strong> word<strong>en</strong> in <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rstaan<strong>de</strong> figuur voorgesteld.<br />

De inhou<strong>de</strong>lijke werkpakkett<strong>en</strong> van het Eureg<strong>en</strong>as-project<br />

WP4: Online bibliotheek <strong>en</strong> behoefteanalyse<br />

Doel: E<strong>en</strong> online bibliotheek sam<strong>en</strong>stell<strong>en</strong> <strong>en</strong> e<strong>en</strong> behoefteanalyse van<br />

<strong>de</strong><br />

belangrijkste stakehol<strong>de</strong>rs uitvoer<strong>en</strong>. Die activiteit<strong>en</strong> zijn <strong>de</strong> basis voor<br />

WP's 5, 6, 7 & 8.<br />

WP 5: Ontwikkeling van e<strong>en</strong> E-conceptueel mo<strong>de</strong>l<br />

Doel: Alle nodige informatie verstrekk<strong>en</strong> voor <strong>de</strong> ontwikkeling van<br />

e<strong>en</strong><br />

geïntegreerd on<strong>de</strong>rsteunings- <strong>en</strong> <strong>interv<strong>en</strong>tie</strong>ka<strong>de</strong>r voor e-geestelijke<br />

gezondheid, gericht <strong>op</strong> zelfmoordprev<strong>en</strong>tie, dat kan word<strong>en</strong><br />

aangepast aan <strong>de</strong><br />

lokale behoeft<strong>en</strong> in alle Eur<strong>op</strong>ese regio's <strong>en</strong> regionale<br />

zorginstelling<strong>en</strong>.<br />

WP6: Ontwikkeling van prev<strong>en</strong>tierichtlijn<strong>en</strong> <strong>en</strong> -toolkits<br />

Doel: Algem<strong>en</strong>e richtlijn<strong>en</strong> voor zelfmoordprev<strong>en</strong>tiestrategieën <strong>en</strong><br />

specifieke prev<strong>en</strong>tiepakkett<strong>en</strong> (toolkits) rond <strong>de</strong> bewustmaking voor<br />

zelfmoordprev<strong>en</strong>tie<br />

bij <strong>de</strong> specifieke doelgroep<strong>en</strong> ontwikkel<strong>en</strong>.<br />

WP 7: Ontwikkel<strong>en</strong> <strong>en</strong> test<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> <strong>op</strong>leidingsmodule<br />

Doel: E<strong>en</strong> <strong>op</strong>leidingspakket voor huisarts<strong>en</strong> ontwikkel<strong>en</strong> <strong>en</strong> het<br />

<strong>op</strong>leidingspakket in 5 geselecteer<strong>de</strong> regio's test<strong>en</strong>. Het hoofddoel is <strong>de</strong><br />

huisarts<strong>en</strong> relevante informatie verstrekk<strong>en</strong> over <strong>de</strong> vroegtijdige<br />

<strong>op</strong>sporing <strong>en</strong> doorverwijzing van suïcidale person<strong>en</strong>.<br />

WP8: Ontwikkel<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> toolbox voor begelei<strong>de</strong>rs van<br />

praatgroep<strong>en</strong> voor nabestaand<strong>en</strong><br />

Doel: E<strong>en</strong> toolbox ontwikkel<strong>en</strong> voor begelei<strong>de</strong>rs van praatgroep<strong>en</strong><br />

voor nabestaand<strong>en</strong>. Daarnaast zal e<strong>en</strong> catalogus met informatie voor<br />

<strong>de</strong> nabestaand<strong>en</strong> bij zelfdoding word<strong>en</strong> sam<strong>en</strong>gesteld (met e<strong>en</strong> lijst<br />

van beschikbare di<strong>en</strong>st<strong>en</strong>/groep<strong>en</strong>).<br />

www.eureg<strong>en</strong>as.eu<br />

Contractnummer 20101203


40 van 45 TOOLKIT <strong>Zelfmoordprev<strong>en</strong>tie</strong>, <strong>interv<strong>en</strong>tie</strong> <strong>en</strong> postv<strong>en</strong>tie <strong>op</strong> <strong>de</strong> <strong>werkvloer</strong>.<br />

Literatuur<br />

An<strong>de</strong>rs<strong>en</strong>, K., Hawgood, J., Klieve, H., Kolves, K., & De Leo, D. (2010). Suici<strong>de</strong> in selected occupations<br />

in Que<strong>en</strong>sland: evid<strong>en</strong>ce from the State suici<strong>de</strong> register. Australian and New Zealand Journal of<br />

Psychiatry, 44(3), 243-249. doi: Doi 10.3109/00048670903487142<br />

Balducci, C., Alfano, V., & Fraccaroli, F. (2009). Relationships Betwe<strong>en</strong> Mobbing at Work and MMPI2<br />

Personality Profile, Posttraumatic Stress Symptoms, and Suicidal I<strong>de</strong>ation and Behavior. Viol<strong>en</strong>ce and<br />

Victims, 24(1), 52-67. doi: Doi 10.1891/0886-6708.24.1.52<br />

Beautrais, A. L. (2004). Suici<strong>de</strong> postv<strong>en</strong>tion. Support for families, whanau and significant others after<br />

a suici<strong>de</strong>. A literature review and synthesis of evid<strong>en</strong>ce. Wellington, New Zealand: Ministry of Youth<br />

Affairs.<br />

Clark, S. E., & Goldney, R. D. (2000). The impact of suici<strong>de</strong> on relatives and fri<strong>en</strong>ds. In K. Hawton & K.<br />

van Heering<strong>en</strong> (Eds.), International handbook of suici<strong>de</strong> and attempted suici<strong>de</strong> (pp. 467–484).<br />

Chichester, UK: Wiley & Sons.<br />

Chang, S. S., Stuckler, D., Yip, P., & Gunnell, D. (2013). Impact of 2008 global economic crisis on<br />

suici<strong>de</strong>: time tr<strong>en</strong>d study in 54 countries. BMJ, 347, f5239. doi: 10.1136/bmj.f5239<br />

Cross, W., Matthieu, M. M., Cerel, J., & Knox, K. L. (2007). Proximate outcomes of gatekeeper training<br />

for suici<strong>de</strong> prev<strong>en</strong>tion in the workplace. Suici<strong>de</strong> and Life-Threat<strong>en</strong>ing Behavior, 37(6), 659-670. doi:<br />

DOI 10.1521/suli.2007.37.6.659<br />

Eurofound - Eur<strong>op</strong>ean Foundation for the Improvem<strong>en</strong>t of Living and Working Conditions (2007).<br />

Fourth Eur<strong>op</strong>ean Working Conditions Survey. Luxembourg: Office for Official Publications of the<br />

Eur<strong>op</strong>ean Community. Accessible at: www.eurofound.eur<strong>op</strong>a.eu/surveys/ewcs/in<strong>de</strong>x.htm<br />

Eurofound – Eur<strong>op</strong>ean Foundation for the Improvem<strong>en</strong>t of Living and Working Conditions (2012).<br />

Fifth Eur<strong>op</strong>ean Working Conditions Survey. Luxembourg: Office for Official Publications of the<br />

Eur<strong>op</strong>ean Community. Accessible at: www.eurofound.eur<strong>op</strong>a.eu/surveys/ewcs/in<strong>de</strong>x.htm<br />

www.eureg<strong>en</strong>as.eu<br />

Contractnummer 20101203


41 van 45 TOOLKIT <strong>Zelfmoordprev<strong>en</strong>tie</strong>, <strong>interv<strong>en</strong>tie</strong> <strong>en</strong> postv<strong>en</strong>tie <strong>op</strong> <strong>de</strong> <strong>werkvloer</strong>.<br />

Eur<strong>op</strong>ean Ag<strong>en</strong>cy for Saftey and Health. Http://osha.eur<strong>op</strong>e.eu<br />

Eur<strong>op</strong>ean Union Ag<strong>en</strong>cy for Fundam<strong>en</strong>tal Rights (2014). EU LGBT Survey Report. Available at:<br />

http://fra.eur<strong>op</strong>a.eu/<strong>en</strong>/publication/2014/eu-lgbt-survey-eur<strong>op</strong>ean-union-lesbian-gay-bisexualand-transg<strong>en</strong><strong>de</strong>r-survey-main<br />

Eurostat, statistics ‘<strong>de</strong>ath due to suici<strong>de</strong>’. Available on: http://epp.eurostat.ec.eur<strong>op</strong>a.eu/ Accessed<br />

February 2014.<br />

Fountoulakis, K. N. , Kawohl, W., Theodorakis, P. N., Kerkhof, A. J., Navickas, A., Höschl, C., Lecic-<br />

Tosevski, D., Sorel, E., Rancans, E., Palova, E., Juckel, G., Isacsson, G., Korosec Jagodic, H., Botezat-<br />

Antonescu, I., Warnke, I., Rybakowski, J., Azorin, J. M., Cookson, J., Waddington, J., Pregelj, P.,<br />

Demytt<strong>en</strong>aere, K., Hranov, L. G., Injac Stevovic, L., Pezawas, L., Adida, M., Figuera, M. L., Pompili, M.,<br />

Jakovljević, M., Vichi, M., Perugi, G., Andras<strong>en</strong>, O., Vukovic, O., Mavrogiorgou, P., Varnik, P., Bech, P.,<br />

Dome, P., Winkler, P., Salokangas, R. K., From, T., Danileviciute, V., Gonda, X., Rihmer, Z., Forsman<br />

B<strong>en</strong>halima, J., Grady, A., Kloster Leadholm, A. K., So<strong>en</strong><strong>de</strong>rgaard, S., Nordt, C., & L<strong>op</strong>ez-Ibor, J. (2014).<br />

Relationship of suici<strong>de</strong> rates to economic variables in Eur<strong>op</strong>e: 2000-2011 BJP bjp.bp.114.147454;<br />

published ahead of print October 30, 2014, doi:10.1192/bjp.bp.114.147454<br />

Gullestrup, J., Lequertier, B., & Martin, G. (2011). MATES in construction: impact of a multimodal,<br />

community-based program for suici<strong>de</strong> prev<strong>en</strong>tion in the construction industry. Int J Environ Res<br />

Public Health, 8(11), 4180-4196. doi: 10.3390/ijerph8114180<br />

Hawton, K., Agerbo, E., Simkin, S., Platt, B., & Mellanby, R. J. (2011). Risk of suici<strong>de</strong> in medical and<br />

related occupational groups: A national study based on Danish case p<strong>op</strong>ulation-based registers.<br />

Journal of Affective Disor<strong>de</strong>rs, 134(1-3), 320-326. doi: DOI 10.1016/j.jad.2011.05.044<br />

Hawton, K., & van Heering<strong>en</strong>, K. (2009). Suici<strong>de</strong>. Lancet, 373, 1372-1381.<br />

Jordan, J. R., & McIntosh, J. L. (2011). Suici<strong>de</strong> bereavem<strong>en</strong>t: Why study survivors of suici<strong>de</strong> loss? In J.<br />

R. Jordan & J. L. McIntosh (Eds.), Grief after suici<strong>de</strong>. Un<strong>de</strong>rstanding the consequ<strong>en</strong>ces and caring for<br />

the survivors (pp. 3–17). New York, NY: Taylor and Francis.<br />

www.eureg<strong>en</strong>as.eu<br />

Contractnummer 20101203


42 van 45 TOOLKIT <strong>Zelfmoordprev<strong>en</strong>tie</strong>, <strong>interv<strong>en</strong>tie</strong> <strong>en</strong> postv<strong>en</strong>tie <strong>op</strong> <strong>de</strong> <strong>werkvloer</strong>.<br />

Kieselbach, T., Niels<strong>en</strong>, K., Triomphe, C. E. - Eur<strong>op</strong>ean Union (2010). Psychosocial risks and health<br />

effects of restructuring. Background paper. Investing in Well-being at work: Addressing psychosocial<br />

risks in times of change. Report retrieved October 2014 from:<br />

http://ec.eur<strong>op</strong>a.eu/social/main.jsp?catId=93&langId=<strong>en</strong><br />

Kin<strong>de</strong>r, A., & Co<strong>op</strong>er, C. L. (2009). The Costs of Suici<strong>de</strong> and Sudd<strong>en</strong> Death Within an Organization.<br />

Death Studies, 33(5), 411-419. doi: Pii 910569134 Doi 10.1080/07481180902805624<br />

King, M., Semly<strong>en</strong>, J., Tai, S. S., Killaspy, H., Osborn, D., P<strong>op</strong>elyuk, D., & Nazareth, I. (2008). A<br />

systematic review of m<strong>en</strong>tal disor<strong>de</strong>r, suici<strong>de</strong>, and <strong>de</strong>liberate self harm in lesbian, gay and bisexual<br />

pe<strong>op</strong>le. Bmc Psychiatry, 8. doi: Artn 70 Doi 10.1186/1471-244x-8-70<br />

Lin, S.-J. (2006). Unemploym<strong>en</strong>t and suici<strong>de</strong>: Panel data analyses. The Social Sci<strong>en</strong>ce Journal, 43(4),<br />

727-732. doi: 10.1016/j.soscij.2006.08.013<br />

Mc Daid, D., un<strong>de</strong>r the IMPACT contract to support the Eur<strong>op</strong>ean Pact for M<strong>en</strong>tal Health and Wellbeing.<br />

(2011). Making the long-term economic case for investing in m<strong>en</strong>tal health to contribute to<br />

sustainability. Report retrieved October 2014 from:<br />

http://ec.eur<strong>op</strong>a.eu/health/m<strong>en</strong>tal_health/docs/long_term_sustainability_<strong>en</strong>.pdf<br />

Mishara, B. L., & Martin, N. (2012). Effects of a Compreh<strong>en</strong>sive Police Suici<strong>de</strong> Prev<strong>en</strong>tion Program.<br />

Crisis-the Journal of Crisis Interv<strong>en</strong>tion and Suici<strong>de</strong> Prev<strong>en</strong>tion, 33(3), 162-168. doi: Doi 10.1027/0227-<br />

5910/A000125<br />

Nock, M.K., Borges, G., Bromet, E.J., Alonso, J., Angermeyer, M., Beautrais, A., Bruffaerts, R., Chiu,<br />

W.T., <strong>de</strong> Girolamo, G., Gluzman, S., <strong>de</strong> Graaf, R., Gureje, O., Haro, J.M., Huang, Y., Karam, E., Kessler,<br />

R.C., Lepine, J.P., Levinson, D., Medina-Mora, M.E., Ono, Y., Posada-Villa, J., Williams, D., et al. (2008).<br />

Cross-national preval<strong>en</strong>ce and risk factors for suicidal i<strong>de</strong>ation, plans and attempts. British Journal of<br />

Psychiatry, 192 (2), 98-105.<br />

Parldon, H. (2013) Gefährdungsbeurteilung psychischer Belastung<strong>en</strong>. Tipps zum Einstieg. IAG Report<br />

1/2013., Deutsche gesetzliche Unfallversicherung<br />

www.eureg<strong>en</strong>as.eu<br />

Contractnummer 20101203


43 van 45 TOOLKIT <strong>Zelfmoordprev<strong>en</strong>tie</strong>, <strong>interv<strong>en</strong>tie</strong> <strong>en</strong> postv<strong>en</strong>tie <strong>op</strong> <strong>de</strong> <strong>werkvloer</strong>.<br />

Pompili, M., Lester, D., Innamorati, M., De Pisa, E., Iliceto, P., Puccinno, M., . . . Girardi, P. (2008).<br />

Suici<strong>de</strong> risk and exposure to mobbing. Work-a Journal of Prev<strong>en</strong>tion Assessm<strong>en</strong>t & Rehabilitation,<br />

31(2), 237-243.<br />

Qin, P., Agerbo, E., & Mort<strong>en</strong>s<strong>en</strong>, P. B. (2002). Suici<strong>de</strong> risk in relation to family history of completed<br />

suici<strong>de</strong> and psychiatric disor<strong>de</strong>rs: a nested case-control study based on longitudinal registers. Lancet,<br />

360(9340), 1126-1130. doi: Doi 10.1016/S0140-6736(02)11197-4<br />

Roberts, S. E., Jaremin, B., & Lloyd, K. (2013). High-risk occupations for suici<strong>de</strong>. Psychol Med, 43(6),<br />

1231-1240. doi: Doi 10.1017/S0033291712002024<br />

Stallones, L., Do<strong>en</strong>ges, T., Dik, B. J., & Valley, M. A. (2013). Occupation and Suici<strong>de</strong>: Colorado, 2004-<br />

2006. American Journal of Industrial Medicine, 56(11), 1290-1295. doi: Doi 10.1002/Ajim.22228<br />

Stansfeld, S., & Candy, B. (2006). Psychosocial work <strong>en</strong>vironm<strong>en</strong>t and m<strong>en</strong>tal health - a meta-analytic<br />

review. Scandinavian Journal of Work Environm<strong>en</strong>t & Health, 32(6), 443-462.<br />

Stuckler, D., Basu, S., Suhrcke, M., Coutts, A., & McKee, M. (2009). The public health effect of<br />

economic crises and alternative policy responses in Eur<strong>op</strong>e: an empirical analysis. Lancet, 374(9686),<br />

315-323. doi: Doi 10.1016/S0140-6736(09)61124-7<br />

Suïci<strong>de</strong>prev<strong>en</strong>tiewerking van <strong>de</strong> C<strong>en</strong>tra Geestelijke Gezondheidszorg Vlaan<strong>de</strong>r<strong>en</strong>. Draaiboek<strong>en</strong><br />

suïci<strong>de</strong>prev<strong>en</strong>tie.<br />

Takada, M., & Shima, S. (2010). Characteristics and Effects of Suici<strong>de</strong> Prev<strong>en</strong>tion Programs:<br />

Comparison betwe<strong>en</strong> Workplace and Other Settings. Industrial Health, 48(4), 416-426.<br />

van Heering<strong>en</strong>, C. (2001). Suici<strong>de</strong> in adolesc<strong>en</strong>ts. International Clinical Psych<strong>op</strong>harmacology, 16 (2),<br />

S1-S6.<br />

www.eureg<strong>en</strong>as.eu<br />

Contractnummer 20101203


44 van 45 TOOLKIT <strong>Zelfmoordprev<strong>en</strong>tie</strong>, <strong>interv<strong>en</strong>tie</strong> <strong>en</strong> postv<strong>en</strong>tie <strong>op</strong> <strong>de</strong> <strong>werkvloer</strong>.<br />

Wang, P. S., Simon, G. E., Avorn, J., Azocar, F., Ludman, E. J., McCulloch, J., . . . Kessler, R. C. (2007).<br />

Telephone scre<strong>en</strong>ing, outreach, and care managem<strong>en</strong>t for <strong>de</strong>pressed workers and impact on clinical<br />

and work productivity outcomes - A randomized controlled trial. Jama-Journal of the American<br />

Medical Association, 298(12), 1401-1411. doi: DOI 10.1001/jama.298.12.1401<br />

Werkgroep Ver<strong>de</strong>r. Rouw<strong>en</strong> (na zelfdoding) <strong>op</strong> <strong>de</strong> <strong>werkvloer</strong>. Informatie, tips <strong>en</strong> handvatt<strong>en</strong> voor<br />

werkgevers <strong>en</strong> collega’s. Accessible at: www.werkgroepver<strong>de</strong>r.be<br />

World Health Organization/International Association for Suici<strong>de</strong> Prev<strong>en</strong>tion (2006). Safer access to<br />

pestici<strong>de</strong>s: community interv<strong>en</strong>tions. G<strong>en</strong>eva, World Health Organization.<br />

World Health Organization (2014). Prev<strong>en</strong>ting suici<strong>de</strong>. A global imperative. Report retrieved<br />

September 2014 from:<br />

http://www.who.int/m<strong>en</strong>tal_health/suici<strong>de</strong>-prev<strong>en</strong>tion/world_report_2014/<strong>en</strong>/<br />

Young, I.T., Iglewicz, A., Glorioso, D., Lanouette, N., Seay, K., Ilapakurti, M., Zisook, S. (2012). Suici<strong>de</strong><br />

bereavem<strong>en</strong>t and complicated grief. Dialogues Clin Neurosci, 14(2), 177–186.<br />

www.eureg<strong>en</strong>as.eu<br />

Contractnummer 20101203


45 of 45 TOOLKIT <strong>Zelfmoordprev<strong>en</strong>tie</strong>, <strong>interv<strong>en</strong>tie</strong> <strong>en</strong> postv<strong>en</strong>tie <strong>op</strong> <strong>de</strong> <strong>werkvloer</strong>.<br />

VOOR MEER INFORMATIE, ADVIES OF<br />

HULP BIJ DE PREVENTIE VAN ZELFDODING<br />

IN DE WERKCONTEXT (EN DAARBUITEN) IN<br />

VLAANDEREN KAN U TERECHT OP HET<br />

PLATFORM ‘ZELFMOORD 1813’:<br />

www.ZELFMOORD1813.be<br />

www.eureg<strong>en</strong>as.eu<br />

Contractnummer 20101203

Hooray! Your file is uploaded and ready to be published.

Saved successfully!

Ooh no, something went wrong!