FINAAL_20190701_Kwaliteitskamer nota

architectureworkroom

Kwaliteitskamer

Nota

Proeftuinen

Ontharding

Maandag 1 juli 2019


intro

Dit document geeft een (over)zicht op het traject van de proeftuinen

ontharding en de hiervoor opgerichte Kwaliteitskamer. Het gaat

in op de rol, en de scope daarvan (hoe groot is het engagement,

hoe sturend kan de KK zijn, …) de verantwoordelijkheid, de

tussenkomsten in het proces (in de tijd en met welke doelstelling),

en de geplande tijdsbesteding, van deze Kwaliteitskamer.

3


proeftuinen ontharding_Kwaliteitskamer nota

4


INHOUD

waarover gaat het?

begeleidingstraject

de proeftuinen

kwaliteitskamer + reflectieplatform

planning - algemeen

projectfiches

5


proeftuinen ontharding_Kwaliteitskamer nota

6


waarover

gaat het?


proeftuinen ontharding_Kwaliteitskamer nota

8


9

De Vlaamse regering wil via de ‘Proeftuinen

ontharding’ initiatieven en inspanningen van

overheden, verenigingen, organisatie, bedrijven en

scholen op het vlak van ontharding stimuleren en

ondersteunen. Initiatiefnemers kunnen beroep doen

op inhoudelijke expertise, communicatie en subsidies.

Dit moet niet enkel leiden tot concrete onthardingen

op het terrein maar ook tot kennisopbouw en -deling.


proeftuinen ontharding_Kwaliteitskamer nota

10


11


Ontharding als conditiescheppende

actie voor een positief

toekomstverhaal

Waar ontharding volgens een ontwikkelingslogica als een ‘negatieve’

actie wordt aanzien, is het een noodzakelijke ruimtelijke wegbereider

voor een reeks positieve en zinvolle acties. Het ‘negatief’ begrip

is een deur naar een positief verhaal. Ontharden en schrappen zijn

conditiescheppende acties voor een duurzame transformatie.

Zo biedt het, ten eerste, een kwaliteitsvol antwoord aan een aantal

klimaatdoelstellingen. Het wegnemen van verharding draagt bij

aan een betere waterhuishouding. Door betere infiltratie wordt

erosie van onze vruchtbare grond tegengehouden, kunnen flora

voedingsstoffen langer opnemen en ontstaat er een betere

nutriëntenbalans. We ontlasten hierdoor ook ons rioleringsstelsel van

een steeds groter wordende overdruk, we hoeven minder water te

zuiveren, we vermijden overstromingen en zijn ook beter gewapend

tegen het toenemende aantal droogtes. Een betere groen-blauwe

dooradering en de introductie van nieuwe publieke open ruimte

houdt omgevingstemperaturen onder controle en bestrijdt zo de

hittestress waar onze stedelijke woonomgevingen gevoeliger voor

worden. Daarnaast biedt ontharding ook de kans om teelbare grond

voor voedselproductie te creëren, dichtbij de consument. In een

randstedelijke context kan ontharding dan weer bijdragen aan het

verbinden van ecologische waardevolle gebieden, waardoor er meer

ruimte ontstaat voor groen- en natuurontwikkeling. Het transformeert

Vlaanderen tot een aantrekkelijk en kwalitatief open landschap.

proeftuinen ontharding_Kwaliteitskamer nota

Maar het zijn niet enkel klimaatdoelstellingen die ontharding

verantwoorden. Uitdoving, ontsnippering en ontlinting kunnen ons

in staat stellen de ‘mobiliteitsparadox’ te doorbreken. Het huidig

mobiliteitssysteem botst immers op zijn grenzen. Meer infrastructuur

leidt tot meer stilstand. Gericht ontharden dwingt keuzes af en

creëert meer capaciteit voor de ontwikkeling van deelmobiliteit of

wijkparkeren.

Tot slot zorgt ontharding voor een algemene ruimtelijke

kwaliteitswinst door open ruimte op onverwachte of net broodnodige

plaatsen te introduceren, het laat toe om op een kwaliteitsvolle

manier onbenutte plekken tijdelijk in te vullen en het creëert ruimte

voor recreatie.

12


Vlaanderen koploper van verharding

in Europa

Vlaanderen behoort tot de koplopers van verharding in Europa.

14,2% van het Vlaamse grondgebied heeft een verharde oppervlakte.

Vlaanderen heeft heel wat troeven, maar de maatschappelijke

impact van ons grootschalig en versnipperd ruimtegebruik gaat ver.

Op het vlak van mobiliteit en klimaatverandering maakt het onze

regio extra gevoelig voor filevorming met een hoge CO 2 -uitstoot,

overstromingen, hittestress, enz.

Meer doen met minder, ofwel: meer activiteiten organiseren op

dezelfde oppervlakte. Dat is nu de prioriteit van de strategische

visie van het Beleidsplan Ruimte Vlaanderen. In plaats van open

en onbebouwde ruimte aan te snijden om nieuwe woningen,

werkplekken, voorzieningen en infrastructuur te ontwikkelen,

transformeren we ruimtes die al bebouwd of die door een harde

bestemming benut zijn. Als we vanaf vandaag ontharding en

verdichting als één geheel zien, scheppen we letterlijk meer

ruimte dan voorzien. De ontwikkelingsdynamiek wordt niet meer

gedomineerd door uitbreiding, maar door een evenwicht tussen

reconversie, verdichting en ontharding.

Actie is nodig. Dat beseft ondertussen bijna iedereen. Concepten

zoals de ‘betonstop’ raken ingeburgerd. Verdichten, herontwikkelen

en functies mengen, komen als eerste in het vizier als mogelijke

oplossing. Toch moeten we radicaler durven denken en de moed

hebben om - naast verdichting en vermengen - ook te schrappen,

ontlinten, ontsnipperen, etc. Ontharden is daarbij geen doel op zich,

maar een middel om de verschillende diensten van de open ruimte

veilig te stellen. Deze diensten hebben niet enkel een ecologische

waarde, maar ook economische en maatschappelijk impact. Kortom,

de nood voor ontharding is duidelijk, de vraag is hoe?

13


Ontharden als ontwikkelen

De vraag naar ontharding komt in Vlaanderen op steeds

meer plaatsen voor. Lokaal ontstaat het momentum om

woonuitbreidingsgebieden te schrappen, hitte-eilandeffecten tegen

te gaan of waterinfiltratieproblemen anders aan te pakken. Ook de

strategische doelstellingen uit het Ruimtelijk beleidsplan Vlaanderen

onderschrijven dit.

Maar op elk niveau weet men niet hoe we dit kunnen aanpakken. Er

bestaat nog geen helder planningskader voor ontharding. Bovendien

vereist het ook nieuwe economische, juridische en financiële logica’s.

Die kunnen we enkel ontwikkelen door op het terrein te testen,

door al doende te leren. Het nodige kader moet met, door en voor

lokale overheden, (burger) verenigingen en organisaties worden

opgebouwd en zo samen de diversiteit aan mogelijke winsten die

ontharding kan stimuleren in kaart te brengen.

proeftuinen ontharding_Kwaliteitskamer nota

14


Enabling the pioneers

Dit onthardingstraject is tot stand gekomen, niet enkel omdat we

geloven dat ontharding nodig is, maar ook omdat we de huidige

energie en enthousiasme willen bevestigen. Daarom vertrekken we

niet vanuit een nood, om vervolgens een actieplan op te stellen en

geschikte locatie te zoeken.

Wel willen we de actoren die ambitie formuleren voor ontharding

als ontwikkeling vinden én ondersteunen met kennis en capaciteit.

We willen de intrinsieke potentie van elk project via ondersteuning

tot wasdom laten komen en de onthardingspioniers enablen door

een omgeving te creëren waar de initiatieven van elkaars ervaringen

kunnen leren. Vanuit een realisatiegerichte benadering, door

learning by doing, maken we kennisopbouw en - deling mogelijk. Zo

kunnen we op alle fronten bijdragen aan de omslag in de ruimtelijke

praktijk.

15


proeftuinen ontharding_Kwaliteitskamer nota

16


egeleidings-

traject


proeftuinen ontharding_Kwaliteitskamer nota

18


Een begeleidingstraject voor

proeftuinen ontharding als collectief

leertraject en beleidsverkenning

De problematiek van ontharding impliceert een andere

ontwikkelingslogica. Voor verdichtingsprojecten bestaat immers een

economisch verdienmodel en lopen veel overheidstrajecten. Voor het

schrappen bestaat (nog) geen duidelijke financiële noch operationele

of instrumentele denklijn en wil de overheid impulsen geven om

experimenten op het terrein te ondersteunen.

De Proeftuinen Ontharding zijn daarom ook een leertraject voor

het Departement Omgeving en voor initiatiefnemers van deze

proeftuinen om kennis op te bouwen en te delen over de wijze

waarop ontharding kan uitgevoerd worden en kan bijdragen aan

omslag van een ruimtelijke praktijk gebaseerd op uitbreiding

naar een van hergebruik en doordachte verweving of ruimtelijke

transformatie van ruimtes die al bebouwd zijn of een harde

bestemming kennen. Het leertraject levert ook materiaal aan om

beleidsopties ter uitvoering van de strategische visie van het

Beleidsplan Ruimte Vlaanderen te concretiseren.

19


Begeleiding in het eerste jaar -

ontwikkelingsfase

Aan de initiatiefnemers wordt gedurende het eerste jaar een

begeleidingstraject aangeboden met proces- en ontwerpmatige

ondersteuning, communicatie- en participatieondersteuning

en juridische en financiële ondersteuning. Daarnaast neemt de

kwaliteitskamer in dit eerste jaar van ontwikkelingsfase (van zowel de

projecten als het traject) ook een meer sturende rol op.

Het begeleidingstraject is daarbij een middel om tot zo’n

effectieve of planmatige ontharding te komen en terzelfdertijd te

leren uit deze onthardingspraktijk. Een succesvol verloop van het

begeleidingstraject, waarbij het doel van de Proeftuinen Ontharding

wordt gerealiseerd, waarbij aanstekelijke voorbeelden tot stand

komen en initiatiefnemers deze ruimtelijke transformatie mee

dragen, waarbij communicatie en de opbouw van een gedeeld

verhaal samen gaan, en waarbij we collectief leren, is belangrijk.

proeftuinen ontharding_Kwaliteitskamer nota

20


Structuur van het begeleidingstraject

voor de Proeftuinen Ontharding

1. Overkoepelende procescoördinatie

2. Ontwerpbegeleiding in groep en individueel

3. Juridische en financiële ondersteuning

4. Communicatie en participatieondersteuning

5. Overkoepelende kwaliteitsbewaking

21


1. Overkoepelende procescoördinatie

Het begeleidingstraject voor de proeftuinen

ontharding werkt met verschillende begeleidingsdagen,

georganiseerd door de procescoördinator

en het departement, waarop de

initiatiefnemers van de proeftuinen ontharding

aanwezig zijn samen met de ontwerpbegeleiders.

proeftuinen ontharding_Kwaliteitskamer nota

22


Departement

omgeving

ProcescOÖrdinatie

Architecture Workroom Brussels

Het Departement Omgeving gaan voluit

voor een kwaliteitsvolle leefomgeving met

respect voor mens, dier en ecosysteem. Het

departement doelt om milieu-ecologische

en ruimtelijke afwegingen en ontwikkelingskeuzes

te maken samen met en in het belang

van de Vlaamse samenleving. Hierbij strevend

naar een duurzame omgang met diverse

natuurlijke hulpbronnen in een koolstofarme,

energiezuinige, klimaatintelligente samenleving.

Hiervoor zet het in op het realiseren

van een sterke band tussen ecologische,

sociale en economische dimensies.

Departement Omgeving heeft

de volgende taken:

- de realisatie van een kwaliteitsvol

leefmilieu, waarin op een duurzame

wijze wordt gebruik gemaakt van diverse

voorraden en van de beschikbare ruimte

- de ontwikkeling van een geïntegreerd

omgevingsbeleid (ruimte, leefmilieu,

natuur en energie) dat gericht is op de

beleidsvoorbereiding en -implementatie,

draagvlakverbreding, handhaving van

de regelgeving en beleidsevaluatie

Architecture Workroom is een think-and-do

tank voor innovatie binnen de architectuur,

stedenbouw en andere aan de ruimtelijke

ontwikkeling verwante disciplines. Door

ontwerpers in allianties te betrekken bij

het planningsproces, bouwt Architecture

Workroom aan een context voor vernieuwing

binnen de ontwerppraktijk. Tegelijk promoot

ze hiermee de rol en betekenis van ruimtelijk

ontwerp in het formuleren van noodzakelijke,

innovatieve antwoorden op de maatschappelijke

vraagstukken van een stedelijke wereld.

Sinds zijn oprichting en volgens zijn missie

tracht Architecture Workroom de ruimte voor

en de betekenis van ontwerp en ruimtelijke

transformatie te versterken en te vernieuwen

in het licht van de grote maatschappelijke

opgaven. En dat als VZW met een werking

gesubsidieerd vanuit het kunstendecreet,

door extra subsidies (projecten/tentoonstellingen…),

partnerschappen en opdrachten

in lijn met die missie. De doelstelling is altijd

geweest om niet een rol in de markt op te nemen,

maar als een onafhankelijk maar betrokken

platform te opereren. Het ‘experiment’

Wereld Transformatie Centrum dat we tijdens

en in samenhang met de biennale ‘You Are

Here’ realiseerden, geeft verder invulling aan

die missie, en tilt het naar een nieuw niveau.

- samenwerking met steden, gemeenten

en provincies voor het lokale omgevingsbeleid.

Steden en gemeenten zijn het

eerste aanspreekpunt voor de burger.

Departement Omgeving is op 1 april

2017 ontstaan uit een fusie van het

Departement Leefmilieu, Natuur en

Energie en Ruimte Vlaanderen.

23


2. Ontwerpbegeleiding in

groep en individueel

De ontwerpbegeleider begeleidt een groep

proeftuinen ontharding in een begeleidingsgroep.

Daarbij zal de ontwerpbegeleider vanuit gebiedskennis,

mogelijk aangevuld via ontwerpend onderzoek

de kwaliteiten en de ambities van elke proeftuin

aanscherpen en kaderen. De ontwerpbegeleider werkt

mee aan de omschrijving van de te gebruiken kwaliteitscriteria.

Daarnaast kan deze ook, zo mogelijk, in

individueel overleg met één of meerdere proeftuinen

ontharding gaan. De ontwerpbegeleider zal de

vragen naar specifieke expertise via de procescoördinator

kanaliseren naar de begeleidingsdagen.

proeftuinen ontharding_Kwaliteitskamer nota

24


VIJF ONTWERPBEGELEIDERS

51N4E + Plant en Houtgoed

Fris in het Landschap

51N4E is een internationaal Brussels

architectenbureau, met de capaciteit om

door de verschillende schalen en hun

specifieke logica’s heen te ontwerpen en

te verbeelden (architectuur, publiek ruimte,

stedenbouw, territoriale planning). 51N4E

gebruikt architectuur en design als tool om

rond elk project een dialoog op te zetten

en samen met alle betrokken partijen kennis

op te bouwen. Zo willen we de collectieve

intelligentie vergroten en projecten creëren

met een bredere maatschappelijke impact.

Plant en Houtgoed werkt op het raakvlak

tussen mens en natuur. We ontwikkelen

concepten voor een (bio)diverse wereld, we

ontwerpen duurzame landschappen en we

bouwen en beheren deze natuurvriendelijke

omgevingen en projecten. We leggen niet

alleen een sterke focus op ecologische

duurzaamheid door een doorgedreven

kennis van ecosystemen en het gebruik van

autochtoon plantgoed en lokale houtsoorten.

We willen volwassenen en kinderen een

aangename en stimulerende omgeving

aanbieden waarin ze kunnen leven, werken en

ontspannen. Plant en Houtgoed voerde reeds

enkele projecten uit die aantonen dat een

kwalitatieve groene speelplaats aanleggen

ook onderhoudsarm en biodivers kan en dat

zowel aanleg als onderhoud van een groene

speelplaats in samenwerking met de gebruikers

kunnen gebeuren. Kennis van Plant en

Houtgoed over onderhoudsarme beplanting

is belangrijke aanvulling, waar weinig tot

geen expertise in groenbeheer bestaat.

51N4E en Plant en Houtgoed werkten reeds

nauw samen voor projecten van omgevingsaanleg,

zoals het centrale plein Skanderbeg

in Tirana, de Grote Markt in Tienen, maar ook

in de eigen kantoorruimte die gedeeld wordt

en waar gezamenlijke experimenten gevoerd

worden rond ecosystemen inbinnenklimaat.

Fris in het Landschap is een bureau voor

landschapsarchitectuur en stedenbouw

waarin verschillende disciplines elkaar

vinden en versterken. We hebben ruime

ervaring met een combinatie van ruimtelijke

planning, landschapsarchitectuur,

ecologische kennis en participatie.

Duurzaamheid kenmerkt al onze projecten:

een plan met belevingswaarde en gebruikswaarde

en met genoeg flexibiliteit voor het

heden én vooral voor de toekomst. Sinds

jaren zijn we met ons bureau Fris in het

Landschap overtuigd dat we onze praktijk

moeten inschrijven in dit klimaatverhaal. De

urgentie van het klimaatvraagstuk dwingt ons

tot herziening van onze eigen praktijk: de

verschijningsvorm van de publieke ruimte en

van het landschap zal veranderen – de focus

zal komen te liggen op circulaire economie,

netwerken en kringlopen, ecosysteemdiensten,

biodiversiteit, betrokkenheid en

participatie. Klimaatgericht ontwerpen start

met een goede ruimtelijke planning. Bijzonder

aandacht gaat bij ons uit naar landschappelijke

kwaliteit, identiteit, natuurwaarde

en milieuzorg. Van bij het ontwerp wordt

rekening gehouden met het toekomstig

beheer (Harmonisch Park en Groenbeheer).

We hanteren een participatieve aanpak,

waarbij we bewoners en gebruikers mee laten

dromen, denken en doen. Zij hebben ‘hun’

verhaal van de plek. Enkel samen met hen kan

een visie ontwikkeld worden van waaruit weer

een nieuw gebruik en nieuwe verhalen kunnen

ontstaan. Deze aanpak leidt tot breed gedragen

plannen en versterkt de betrokkenheid

van de gebruikers met de openbare ruimte.

25


MAARCH + Groenlab

PT architecten

proeftuinen ontharding_Kwaliteitskamer nota

MAARCH is een Belgisch-Italiaans collectief

voor architectuur, stedenbouw en landschap

en werkt het liefst op het raakvlak van deze

drie. MAARCH ontwikkelt zich vanuit een

bewust multidisciplinaire aanpak als een

permanent laboratorium waar pragmatisch

ontwerpend onderzoek en analyse over

stedelijke dichtheiden/ruimtegebruik, publieke

ruimte en sociale praktijken de grondslagen

leggen voor de weerbare oplossingen op vlak

van wonen, publieke ruimte, (samen)leven

en ruimtegebruik binnen de hedendaagse

stad en het haar omringende landschap.

Pragmatisch ontwerpend onderzoek, scenarioanalyse

(‘wat als ...’) en participatie vormen

de rode draad doorheen heel het oeuvre.

Het interessante aan deze ‘drievuldigheid’ is

dat ze toelaat het speelveld maximaal op te

rekken, randvoorwaarden en betrokkenen uit

te dagen en hen te dwingen na te denken en

te participeren. Van daaruit gaat MAARCH op

zoek naar de dragers in het weefsel en de rol

van plekken vandaag, om zo te komen tot een

pragmatisch kader voor verdere ontwikkeling.

Een weerbaar kader dat in staat is om eventuele,

vaak korte termijn schokken (politieke,

economische, ...) te absorberen zonder dat

de (lange termijn) visie verloren gaat.

MAARCH is dankzij een rijke professionele

ervaring zowel projectmatig als adviserend

actief binnen de verschillende ontwikkelingsstadia

in architectuur, stedenbouw en landschap.

Dit zowel voor publieke als private partners.

GroenLAB is een laboratorium voor participatie

& ecologisch ontwerp van open ruimte.

GroenLAB helpt om buurten, speelplaatsen,

zorginstellingen etc. op een ecologische

manier te realiseren: van advies over ontwerp,

inrichting en beplanting tot beheerplan.

PT architecten legt zich toe op de maatschappelijke

relevantie van projecten op alle

schaalniveau’s en op de manier waarop een

project kan bijdragen tot een context. Deze

ambitie vertaalt zich in onze bureauvisie

‘Working within the human context’. PTA heeft

een methode ontwikkeld die terugkomt in

projecten van verschillende aard en schaal. Het

is deze werkwijze, aanpak die onze projecten

met elkaar verbindt. PTA wil met zijn projecten,

of het nu architectuur, stedenbouw of publieke

ruimte betreft, bijdragen tot een zekere Joie

de Vivre voor de toekomstige gebruikers. Dit

kunnen de bewoners van een woonproject

zijn, maar even goed, de inwoners van de

stad of de gebruikers van een publieke ruimte

of publiek gebouw. Er wordt sterk ingezet

op beleving. Hierbij is naast de ruimtelijke

context, de human context zeer belangrijk.

Onder human context verstaan we mensen en

alle mogelijke maatschappelijke processen.

Om finaal te kunnen bijdragen tot een human

context, moet men er ook van vertrekken. De

verkenning van het studiegebied geeft dan ook

steeds bijzondere aandacht aan de menselijke

aspecten waarbij sfeer, beeld, poëzie en beleving

cruciaal zijn. Naast deze subjectieve elementen

komen in de lezing van de context ook

de klassieke objectieve elementen aan bod zoals

functionaliteit, mobiliteit, juridisch kader, ...

PTA gaat in projecten op zoek naar interactie.

Interactie tussen mensen, tussen verschillende

leeftijden, maar ook tussen functies, tussen

gebouwen, tussen historisch en hedendaags,

tussen natuur en cultuur... We gaan op

zoek naar de gelaagdheid die typisch is

voor de stad en het leven. Het boeiende

in complexiteit, de kracht van spanning.

26


Stramien

Stramien is een multidisciplinair ontwerpbureau

op het terrein van architectuur,

stedenbouw, landschap en publieke ruimte.

Vanuit een behoefte aan kwalitatieve ruimten

ontwerpt het bureau niet enkel gebouwen,

pleinen, parken en straten, maar maakt ook

stedenbouwkundige studies en ontwerpen

op een grotere schaal, van wijk over stad

tot regio. De verschillende disciplines en de

schaal van het bureau scheppen ruimte om

te specialiseren en te inspireren. Elke opgave

wordt integraal benaderd, waarbij de landschapsontwerpers

en stedenbouwkundigen

actief participeren in architecturale projecten

en omgekeerd. Door het moeiteloos

bewegen tussen de disciplines en schaalniveaus

maakt Stramien multidisciplinaire

ontwerpen, breed gedragen en kwaliteitsvol.

Opererend vanuit het praktisch perspectief

van de gebruiker levert Stramien een actieve

bijdrage aan het vakkundig debat.

27


3. Juridische en

financiële ondersteuning

&

4. Communicatie en

participatieondersteuning

De begeleidingsdagen bieden een breed intervisieforum

om kennis over ontharding op te bouwen en te

delen en om overleg tussen de ontwerpbegeleider en

de proeftuinen ontharding mogelijk te maken. Deze

begeleidingsdagen bieden ook ruimte voor de inbreng

van specifieke expertise omtrent financiële, juridische,

communicatieve en/of participatieve aangelegenheden.

proeftuinen ontharding_Kwaliteitskamer nota

28


Experten

communicatie

Rasschaert Advocaten

Designskills

Het onafhankelijk advocatenkantoor Rasschaert

Advocaten werkt, met meer dan

15 jaar ervaring, uitsluitend voor lokale

openbare besturen en non –profitorganisaties

in Vlaanderen en Brussel. Wij vertegenwoordigen

lokale besturen voor rechtbanken in

gerechtelijke procedures en betwistingen.

Ons kantoor treedt verder op als juridisch en

strategisch adviseur. Rasschaert advocaten

fungeert als hét aanspreekpunt voor lokale

besturen voor al hun vragen en problemen.

Het kantoor zorgt voor de juiste opvolging

en de inzet van de juiste expertise,

ook in een multidisciplinaire context.

REBELgroup

RebelGroup Advisory Belgium nv (kortweg

Rebel), is een jong Vlaams adviesbedrijf

dat zich richt op het raakvlak tussen de

publieke en de private sector. Rebel heeft

een uitgesproken voorkeur voor de analyse

en remediëring van complexe organisationele

uitdagingen van strategische, financiële en

bedrijfseconomische aard. Als dochteronderneming

verankerd in de holdingstructuur van

het Nederlandse RebelGroup, slaagt Rebel

er snel in om een unieke positie te verwerven

inzake: strategische en organisationele analyses

voor publieke en semi-publieke instanties,

beleidsontwikkeling, financieel-economische,

organisatorische, project- en procesmatige

uitwerking en financiële modellering van

initiatieven van publiek-private samenwerking.

Designskills is een boeiend en creatief

communicatiebureau met een zeer gevarieerd

portfolio en een klantgerichte tailor

made aanpak met rock ‘n roll attitude.

Als full service bureau zetten we onze creativiteit,

continue drang naar innovatie en vernieuwing

om in efficiënte communicatie; steeds

ondersteund met intense research, data

analyses en met oog voor ‘the next big thing’.

Via trendwatching, een gerichte strategische

aanpak en een grote dosis creativiteit

gaat Designskills steeds voor de full brand

experience. Alles vertrekt bij een goed

idee en in dat kader stelt Designskills

zich ook technologie-onafhankelijk op.

Het medium dient steeds het doel.

Met een pragmatische, pro-actieve en resultaatgerichte

aanpak staan de doelstellingen

voorop en door een innovatieve aanpak

zorgt Designskills voor pionierswerk.

Rebel onderscheidt zich door niet enkel

de ‘wat’-vraag te beantwoorden, maar ook

en vooral de ‘hoe’-vraag die leeft bij haar

klanten. Rebel is sterk inhoudelijk gedreven

en hanteert waarden als respect, onafhankelijkheid

van mening en integriteit, zowel

internals naar klanten en maatschappij toe.

29


5. overkoepelende kwaliteitsbewaking

Naast de begeleidingsdagen is er ook een kwaliteitskamer

die de kwaliteitsverwachtingen en

kwaliteitsresultaten van de proeftuinen ontharding

opvolgt. De kwaliteitskamer omschrijft de kwaliteitscriteria

in functie van specifieke onthardingsvraagstukken,

en volgt de kwaliteit van de proeftuinen

ontharding op aan de hand van de rapportages

die de ontwerpbegeleiders daarover opmaken.

proeftuinen ontharding_Kwaliteitskamer nota

30


kwaliteitskamer

De Kwaliteitskamer doet de opvolging van de

kwaliteitsverwachtingen en kwaliteitsresultaten

van de proeftuinen ontharding. Maar ze functioneert

ook als een stuurgroep en klankbord

voor de projecten zelf, alsook voor het traject.

Om de zes maanden komt de

kwaliteitskamer samen.

De kwaliteitskamer bestaat

uit volgende leden:

• Linda Boudry (Vlaams Kenniscentrum Steden,

Denktank Ruimtelijke Transformatie)

• Joachim Declerck (AWB, procescoördinatie

opdracht Proeftuinen Ontharding)

• Michiel Dehaene (UGent, Denktank

Ruimtelijke Transformatie)

• Robin De Smedt (Departement Omgeving,

BJO, jurylid Proeftuinen Ontharding,

PO18 en PO19)

• Oswald Devisch (UHasselt, jurylid Proeftuinen

Ontharding, PO18 en PO19)

• Marleen Goethals (UAntwerpen)

• Luc Lehouck (Departement Omgeving,

PBM, jurylid Proeftuinen Ontharding, PO18

en PO19)

• Hans Leinfelder (KULeuven, bwmstr-label

‘Ruimte voor Sloop’)

• An Rekkers (VRP, trekker ORB-traject

‘Op(en)ruimen’)

• Sofie Troch (Departement Omgeving,

SID, LaboRuimte, jurylid Proeftuinen Ontharding,

PO18 en PO19)

• Liesl Vanautgaerden (Departement Omgeving,

GOP, trekker ORB-traject ‘Op(en)

ruimen’)

• Françoise Vermeersch (Departement

Omgeving, SID, jurylid Proeftuinen

Ontharding, PO18 en PO19)

31


proeftuinen ontharding_Kwaliteitskamer nota

32


de

proeftuinen


Twee oproepen voor

Proeftuinen Ontharding

Na een succesvol eerste onthardingsforum op 14 september,

lanceerde Vlaams minister van Omgeving, Natuur en Landbouw

Joke Schauvliege op 27 september 2018 de projectoproep voor

Proeftuinen Ontharding. Met de subsidie voor onthardingsprojecten

wil de Vlaamse Regering de opstart van een aantal proeftuinen

faciliteren. Dit moet niet enkel leiden tot concrete ontharding op

het terrein maar ook bijdragen aan het verbeteren van de ruimtelijke

kwaliteit van onze omgeving, en leiden tot kennisopbouw en –

deling. De projecten moeten de omslag maken van een praktijk

van uitbreiding naar een transformatie van al gebruikte en verharde

ruimte, zoals opgenomen in de strategische visie van het Beleidsplan

Ruimte Vlaanderen.

Een proeftuin ontharding is een project met een ruimtelijke

invalshoek dat tot doel heeft de verharding in het Vlaamse

Gewest op een kwalitatieve manier te laten afnemen via aspecten

van ontharden, hier gedefinieerd als het fysisch wegnemen van

verharding; of het wegnemen van een harde bestemming, verankerd

in een herbestemming of beheer.

Er zijn drie typen van onthardingsprojecten opgenomen binnen

de eerste oproep naar proeftuinen ontharding. Deze werden

gedefinieerd als volgt:

proeftuinen ontharding_Kwaliteitskamer nota

1. quick-win project: een proeftuin ontharding waarbij op

korte termijn een effectieve ontharding op terrein kan worden

gerealiseerd

2. coalitievormend initiatief: een proeftuin ontharding waarbij

meerdere partijen samen via testcases juridische, instrumentele of

stedenbouwkundige uitdagingen aanpakken om tot uitvoering van

een collectief gedragen project over te gaan

3. systemisch initiatief: een proeftuin ontharding met een

concrete onthardingsopgave en gebiedsgerichte of beleidsmatige

diagnose als vertrekpunt die via testcases wordt vertaald in een

initiatief tot beleidsverankering of een actieprogramma met

pilootprojecten

34


De projectoproep was een groot succes en meer dan 300 voorstellen

werden ingediend, waaruit uiteindelijk 23 projecten werden

geselecteerd die kunnen rekenen op een subsidie als Proeftuin

Ontharding met bijhorend begeleidingstraject. Het grote aantal

projectvoorstellen, toont de nood en de wil om over te gaan

tot ontharden en bij te dragen aan de ruimtelijke transformatie

van ons ruimtebeslag. Er waren veel goede en interessante

projectvoorstellen, meer dan het voorziene begrotingsbudget van 5

miljoen euro toeliet om te kunnen ondersteunen.

Om het leertraject verder te voeden besloot de Vlaamse Regering

in het najaar van 2018 om initiatieven voor ontharding verder te

ondersteunen als een van de nodige acties richting het behalen van

de klimaatdoelstellingen. Ze maakte hiervoor vanuit het klimaatfonds

nog 5 miljoen euro vrij voor een tweede oproep voor Proeftuinen

Ontharding in 2019. Deze tweede oproep voor onthardingsprojecten

werd gelanceerd op 1 april 2019 en bouwt verder op de voorgaande,

maar richt zich deze keer op drie thematische doelstellingen met

bijkomende aandacht voor de klimaatvoordelen van ontharden:

1. proeftuin ‘school en omgeving’: ontharden voor kwalitatievere

schoolomgevingen

2. proeftuin ‘ruimte voor water’: ontharden voor meer ruimte

voor water

3. proeftuin ‘weg weg’: ontharden voor meer mobiliteit met

minder wegen, en ontsnippering

De tweede oproep voor proeftuinen ontharding resulteerde in

133 inzendingen. Deze zullen gejureerd worden in de zomer van

2019. Het lagere aantal inzendingen ligt gedeeltelijk aan: het niet

hebben van een dynamiek zoals na het onthardingsforum en de

eerste lancering kort daarna in 2018; de minder ideale timing met

de paasvakantie; en het op de infosessies rond de oproep openlijk

communiceren met initiatiefnemers van voorstellen die wel kunnen

voldoen aan de voorwaarden uit het bijhorende reglement, maar

wiens project al duidelijk niet voldoende sterk zal zijn om tot de

selectie die subsidie kan ontvangen te behoren.

35


EEN FLEXIBELE INDELING

Voor de organisatie van het begeleidingstraject hebben we een

flexibele indeling van de initiatieven opgemaakt en deze gekoppeld

aan een ontwerpbegeleider. We zijn er namelijk van overtuigd dat

projecten niet enkel kunnen worden begeleid volgens hun type

(quick win, coalitievormend, systemische visievorming), maar ook

volgens inhoudelijke (= families van opgave rond terugkerende

thema’s bv. scholen, straten, etc.) of methodologische focus (bv.

juridische of planologische aanpak). Een flexibele indeling maakt op

deze manier een brede leeromgeving mogelijk.

Voor de projecten uit de tweede oproep (jurering zomer 2019) zullen

we meer volgens de drie deelthema’s te werk gaan. Maar verdere

uitwisseling en kruisbestuiving coördineren tussen de projecten

uit de twee oproepen. Ze kennen elks verschillende snelheden

van het doorlopen van hun eigen onthardingstraject en dat van de

ondersteuning waardoor men ook veel van elkaar kan leren.

proeftuinen ontharding_Kwaliteitskamer nota

36


Eerste aantallen

Proeftuinen Ontharding 2018 (PO18)

februari 2019 – februari/maart 2022

23 PO18’s 16 quick-win projecten (3,50 mio)

3 coalitievormende projecten (0,75 mio)

4 systemische projecten (0,75 mio)

(1 systemisch wordt eerder onder coalitievormend gezien)

Proeftuinen Ontharding 2019 (PO19)

november 2019 – november/december 2022. Waarschijnlijk wordt

dit een startmoment eind 2019, met het echte begin van de

ondersteuning begin 2020.

# PO19’s # po - school en omgeving (3 mio)

# po - ruimte voor water (1 mio)

# po - weg weg (1 mio)

37


PROEFTUINEN ONTHARDING

GESELECTEERDE PROJECTEN

oproep 2018

Geselecteerde projectvoorstellen

Proeftuinen Ontharding

A1 14

C1 4

C

A2 8

B

B1 11

A4 12

A

A3 2

A

D

D4

proeftuinen ontharding_Kwaliteitskamer nota

A

A1

A2

A3

A4

GROEP A

Ontwerpbegeleider:

Stramien

Har(d)t voor groen

Speelgroenplaats

- een droom van een speelplaats

Transitie industriële varkenssite

naar eetbare pluktuin

Omgevingsontwerp

Markt 23, Wetteren

B

B1

B2

B3

B4

GROEP B

Ontwerpbegeleider:

PTArchitecten

Betonschraap:

de Smet de Naeyerpark

Gummarushof

De zevensprong onthardt

Geïntegreerde ontharding

Redingenhof

C

C1

C2

C3

C4

GROEP C

Ontwerpbegeleider:

MAARCH + Groenlab

Betonschraap:

ontharding Oostakkerdorp

GruunRant Onthardt

De robuuste klimaatstraat

Infiltratie in co-creatie

Quickwin project Coalitievormend project Systemische visievorming

38


C2 1

C

C3 3

C4 6

D1 9

D2 10

D

B2 3

E1 16

E2 1

F1

B4 2

B3 5

B

E

E3 3

F2

F3

73

D

F

D5

D

GROEP D

Ontwerpbegeleider:

Fris in het landschap

E

GROEP E

Ontwerpbegeleider:

51N4E + Plant en houtgoed

F

GROEP F

D1

Ontharding en waterberging in

de vallei van de Kleine Nete

E1

Groen hart voor Zolder

F1

Geel voor Geel. Verharde boerderij

wordt productieve landerij

D2

Groen in plaats van Grijs

E2

Transformatie

Evence Coppeelaan

F2

Groen met Grijs

D3

Zuurstof voor de vogelzangbeek

E3

Ontsnipperingsproject

Pietersheim

F3

RE_MOVE: waar een wil én een plan is,

kan een weg weg

D4

Ontharden Zenneweide

D5

Van grijs naar groen speelparadijs

39


proeftuinen ontharding_Kwaliteitskamer nota

40


kwaliteitskamer

en

reflectieplatform

41


proeftuinen ontharding_Kwaliteitskamer nota

42


43

De Kwaliteitskamer doet de opvolging van de

kwaliteitsverwachtingen en kwaliteitsresultaten

van de proeftuinen ontharding. Ze functioneert

als een stuurgroep en inhoudelijk klankbord

voor de projecten zelf, alsook voor het geven

van input en formuleren van aanbevelingen naar

een overkoepelend en langetermijn traject, en

naar een structurele programmawerking.


ROLLEN VAN DE KWALITEITSKAMER

De Kwaliteitskamer speelt een rol op twee niveaus in het

transformatietraject van de Proeftuinen Ontharding.

1. Op niveau van de projecten

Kwaliteitsbeoordeling en -sturing, en reflectieplatform voor de

systemische projecten

2. Op niveau van het traject

Het destilleren van leereffecten, en leveren van input naar een

onthardingsprogramma

Binnen de rol van Kwaliteitsbeoordeling en -sturing zien we

verschillende deelaspecten. In het eerste jaar ligt de focus

voornamelijk op de kwaliteitsbeoordeling en -sturing van de

projecten in ontwikkeling. Daarna evolueert het sturende gedeelte

meer naar kwaliteitsbewaking. Maar steeds zit in deze rol ook een

parallel gedeelte van het ontleden van lessen uit de projecten en het

vertalen ervan naar het langere termijn traject vervat.

proeftuinen ontharding_Kwaliteitskamer nota

44


ORGANISATIE VAN DE KWALITEITSKAMER

De Kwaliteitskamer wordt georganiseerd in drie verschillende KKmomenten,

met elk hun eigen hoofdfocus, maar steeds gelinkt aan

het geheel.

1. Projectniveau Proeftuinen Ontharding

• kwaliteitsbeoordeling en –sturing

• + leereffecten hieruit

>kleinere projectgroepen (alle KK-leden opgedeeld in groep. 5-10/

KK-lid)

2. Systemische Proeftuinen Ontharding

• reflectieplatform

• kwaliteitsbeoordeling en –sturing

• + leereffecten hieruit

> 3 systemische projecten (selectie KK-leden voor 3/3 of 1 à 2/3)

3. Plenaire KK + Onthardingsprogramma input

• plenaire kwaliteitsbeoordeling (voorwaarden, goedkeuring

betaling subsidieschijven)

• algemene koppeling leereffecten, doelstellingen, destilleren van

opgaven, prototypes,…

45


KWALITEITSKAMERsamenstelling

De kwaliteitskamer samenstelling is niet steeds dezelfde voor de

hierboven beschreven organisatiestructuren.

De kwaliteitskamer-groep bestaat uit volgende leden:

• Linda Boudry

(Vlaams Kenniscentrum Steden, Denktank Ruimtelijke

Transformatie)

• Joachim Declerck (AWB, procescoördinatie opdracht Proeftuinen

Ontharding)

• Michiel Dehaene (UGent, Denktank Ruimtelijke Transformatie)

• Robin De Smedt (Departement Omgeving, BJO, jurylid

Proeftuinen Ontharding, PO18 en PO19)

• Oswald Devisch (UHasselt, jurylid Proeftuinen Ontharding, PO18

en PO19)

• Marleen Goethals (UAntwerpen)

proeftuinen ontharding_Kwaliteitskamer nota

• Luc Lehouck (Departement Omgeving, PBM, jurylid Proeftuinen

Ontharding, PO18 en PO19)

• Hans Leinfelder (KULeuven, bwmstr-label ‘Ruimte voor Sloop’)

• An Rekkers (VRP, trekker ORB-traject ‘Op(en)ruimen’)

• Sofie Troch (Departement Omgeving, SID, LaboRuimte, jurylid

Proeftuinen Ontharding, PO18 en PO19)

• Liesl Vanautgaerden (Departement Omgeving, GOP, trekker ORBtraject

‘Op(en)ruimen’)

• Françoise Vermeersch (Departement Omgeving, SID, jurylid

Proeftuinen Ontharding, PO18 en PO19)

46


1.

projectniveau

47


Kwaliteitsbeoordeling en -sturing in

kleinere groepen

De kwaliteitsbeoordeling op projectniveau van de 23 (PO18, en later

met PO19 erbij ± 50) proeftuinen gebeurt in kleinere groepen.

Het idee is om een soort peter-meterschap van enkele projecten

of thema’s i.r.t. ontharding op te zetten. Hierbij organiseren we de

opvolging van de kwaliteitsbeoordeling en -bewaking van enkele

projecten per KK-lid. Elk project heeft minstens één peter of meter

uit de Kwaliteitskamer-leden.

Het eerste jaar (van traject PO18 en PO19) komen we om de 6

maanden in parallelle kleinere groepen samen (DO en AWB met

enkele KK-leden) en bespreken we steeds de vooruitgang van enkele

proeftuinen. In een reeks parallelle bijeenkomsten worden dan alle

proeftuinen ontharding grondig besproken en sturing meegegeven.

Het opleggen van eventuele voorwaarden i.r.t. het project of de

uitbetaling van subsidieschijven word hier per project doorlopen.

Afhankelijk van hun aard worden deze dan verder bekrachtigd en/of

afgestemd op de plenaire KK-bijeenkomst.

De procescoördinatie maakt verslag op van deze bijeenkomsten en

deelt deze ter goedkeuring met de peter-meter KK-leden voor de

groepjes die zij opvolgen (op termijn vrij consulteerbaar op een

SharePoint). Hieruit worden ook de te bespreken hoofdpunten voor

de plenaire KK-bijeenkomst gedestilleerd.

proeftuinen ontharding_Kwaliteitskamer nota

Het voorstel is de kwaliteitskamerbeoordeling van de

proeftuinen te organiseren volgens hun begeleidingsgroepen per

Ontwerpbegeleider (OB-groepen A-F) Na de selectie van de 2e

oproep voor proeftuinen ontharding (met deeloproepen) wordt dit

eventueel herbekeken.

Opdeling van de eerste 23 proeftuinen ontharding volgens hun

begeleidingsgroep:

48


A1 Har(d)t voor groen – Brugge (OLV Hemelvaartinstituut afdelig

Spes Nostra)

A2 Transitie varkenssite naar eetbare pluktuin – Ardooie (De

Houtmeerschen bvba)

A3 Speelgroenplaats - een droom van een speelplaats – Kortrijk

(VBS KBK Sint-Paulus Kortrijk)

A4 Omgevingsontwerp Markt 23, Kerktuin Wetteren – Wetteren

(gemeente Wetteren)

B1 De Smet De Naeyerpark, Betonschr(a)ap – Gent (stad Gent)

B2 Gummarushof – Mechelen (Gummarushof Burgerlijke

Maatschap)

B3 De Zevensprong onthardt – Leuven (De Zevensprong vzw)

B4 Geïntegreerde ontharding Redingenhof

Samenwerking Ontharding Redingenhof)

- Leuven(FV

C1 Ontharding Oostakkerdorp, Betonschr(a)ap – Gent (stad Gent)

C2 GruunRant Onthardt – Antwerpen (GruunRant, regionaal

landschap voorkempen)

C3 De robuuste klimaatstraat – Antwerpen (stad Antwerpen)

C4 Infiltratie in co-creatie – Borsbeek (gemeente Borsbeek)

D1 Ontharding en waterberging in de vallei van de Kleine Nete –

(Natuurpunt Beheer vzw)

49


D2 Groen in plaats van grijs – Vorselaar (gemeente Vorselaar)

D3 Zuurstof voor de Vogelzangbeek - Sint-Pieters-Leeuw

(gemeente Sint-Pieters-Leeuw)

D4 Ontharden Zenneweide - Halle (stad Halle)

D5 Van grijs naar groen speelparadijs - Halle (Basisschool Heilig-

Hart en college Handbooghof)

E1 Groen Hart voor Zolder - Heusden-Zolder (gemeente Heusden-

Zolder)

E2 Transformatie van de Evence Coppéelaan – Genk (stad Genk)

E3 Ontsnipperingsproject Pietersheim – Lanaken (gemeente

Lanaken)

De drie systemische projecten hieronder worden op een andere

manier opgevolgd, zie punt 2 hieronder.

proeftuinen ontharding_Kwaliteitskamer nota

F1 Geel voor Geel - Vlaams Gewest (Voorland, ILVO, Boerenbond,

KULeuven)

F2 Groen met Grijs – Vlaams Gewest (LATITUDE, UCLouvain,

KULeuven)

F3 Re-move: weg weg – Vlaams Gewest (TV RE-ST, Trage wegen

vzw, Voorland)

50


Samenstelling beoordeling en -sturing

in kleinere groepen:

De kleinere bijeenkomsten kennen vertegenwoordiging vanuit de

procescoördinatie:

• Joachim Declerck

• Carmen Van Maercke (Architecture Workroom Brussels)

• Michaël Stas (Departement Omgeving)

vergezeld door volgende Kwaliteitskamer leden voor de betreffende

groepen:

• Groep A Marleen Goethals & Hans Leinfelder

• Groep B Oswald Devisch & Luc Lehouck

• Groep C Sofie Troch & Dirk Schoofs

• Groep D Liesl Vanautgaerden

• Groep E Hans Leinfelder

51


Leereffecten uit deze kleinere

groepen

Binnen deze parallelle kleinere groepen gaat er ook aandacht naar

het ontleden van lessen (struikelpunten, uitdagingen, potenties,

…) uit de betreffende projecten. Deze worden dan samengebracht,

en verder met de gehele kwaliteitskamer besproken op plenair

niveau, en vertaalt naar input voor de werking richting een

onthardingprogramma.

proeftuinen ontharding_Kwaliteitskamer nota

52


Ritme

2019 14 mrt./02 apr. eind aug. xx okt./nov.*

2020 xx februari xx aug. xx okt./nov.*

2021 xx februari xx aug.

2022 xx februari xx aug.

* uitgenodigd op begeleidingsdag

53


proeftuinen ontharding_Kwaliteitskamer nota

54


2.

systemische

projecten

55


Reflectieplatform Systemische

Proeftuinen Ontharding

Een eerste, reeds lopend, onderdeel van de langere termijn agenda

naar een onthardingsprogramma zijn de onderzoek- en testprojecten

van de drie systemische proeftuinen ontharding uit de eerste oproep

(PO18). Deze zijn:

1. Geel voor Geel : verharde boerderij wordt productieve landerij

ontharden in landbouwgebied (ILVO, Voorland, Boerenbond,

KULeuven)

2. RE-MOVE: waar een wil en een plan is kan een weg weg

ontharden van weginfrastructuur (RE-ST, trage wegen, Voorland)

3. Groen met Grijs, ontharden van industriegebieden (LATITUDE,

KULeuven, UCLouvain)

Deze drie proeftuinen werken eigenlijk elk rond een andere

doelgroep en onthardingssituatie. Hun onderzoek zal in (on)

rechtstreeks mee input leveren voor de agendasetting van ontharden

voor deze doelen.

proeftuinen ontharding_Kwaliteitskamer nota

We willen hun lopende onderzoeksprojecten een reflectieplatform

aanbieden. Hiervoor neemt de Kwaliteitskamer een andere rol op,

en organiseren we om de 4 maanden een bijeenkomst met de drie

systemische projecten. Deze drie proeftuinen ontharding worden

dan steeds uitgenodigd om hun stand van zaken en doelstellingen

toe te lichten, waarna met hen hierover in dialoog word gegaan en

feedback wordt geven.

56


Kwaliteitsbeoordeling en -sturing

systemische projecten

Ook voor deze drie systemische proeftuinen wordt de

kwaliteitsbeoordeling op projectniveau behandeld.

Het opleggen van eventuele voorwaarden i.r.t. het project of de

uitbetaling van subsidieschijven wordt hier per project doorlopen.

Dit gebeurt in de nabespreking op de bijeenkomst van het

reflectieplatform. Afhankelijk van hun aard, worden deze dan verder

bekrachtigd en/of afgestemd op de plenaire KK-bijeenkomst.

Leereffecten uit de systemische

proeftuinen

Als zijnde een vorm van agendasetting onderzoeksprojecten is

het collectief leren uit deze projecten nauwer verbonden met

het bouwen aan een onthardingsnarratief en het formuleren

van input richting een lagere termijn traject. Het ontleden van

leereffecten is hier, misschien meer dan bij de andere proeftuinen,

een collectieve gebeurtenis tussen de uitgebreide projectteams

en de kwaliteitskamer. Zo bouwen we samen met hen een

onthardingsprogramma verder uit.

57


Samenstelling reflectieplatform

systemische projecten

Het reflectieplatform kent vertegenwoordiging vanuit de

procescoördinatie:

• Joachim Declerck

• Carmen Van Maercke

• Liesl Vanautgaerden

• Michaël Stas

vergezeld door volgende Kwaliteitskamer leden:

• Linda Boudry

• Michiel Dehaene

• Robin De Smedt

• An Rekkers

proeftuinen ontharding_Kwaliteitskamer nota

• Françoise Vermeersch

• Sirka Ludtke

58


Ritme

2019 07 februari 03 juli xx okt./nov.*

2020 xx maart xx juli xx okt./nov.*

2021 xx maart xx juli

* uitgenodigd op begeleidingsdag

59


proeftuinen ontharding_Kwaliteitskamer nota

60


3.

plenaire

kwaliteitskamer

en

onthardingsprogramma

61


Plenaire Kwaliteitsbeoordeling en

-bewaking

Om de 6 maanden is er een plenaire samenkomst van de

Kwaliteitskamer voor de overkoepelende kwaliteitsbeoordeling en

-bewaking van de projecten (en het traject).

Op deze bijeenkomsten komt niet elke proeftuin aan bod, maar

focussen we op de moeilijkere gevallen, belangrijke beslissingen

en kalibratie van aanbevelingen, voorwaarden en sturing van

de projecten. (deze kalibratie gebeurt ook al ten dele door de

procescoördinatie van DO en AWB)

Algemene aspecten en terugkomende zaken worden afgestemd.

De besluiten uit deze bijeenkomst zijn verbonden aan de uitbetaling

van de subsidieschijven en het opleggen van eventuele voorwaarden

aan de projecten.

proeftuinen ontharding_Kwaliteitskamer nota

Na 1 jaar loopt het intensieve begeleidingstraject op zijn einde en

moeten de proeftuinen alleen verder. Daarom is het belangrijk (in

het kader van de kwaliteitsbewaking) dat er enerzijds een peter

en meterschap is opgezet, maar anderzijds ook dat de projecten

geresponsabiliseerd zijn. Hiermee bedoelen we dat het belangrijk is

dat de proeftuinen zelf een deel van de kwaliteitsbewaking op zich

nemen a.d.h.v. een nota. In deze nota worden ze gevraagd om hun

eigen kwaliteiten en kwaliteitstreefdoelen te benoemen, alsook hoe

ze deze zullen bewaken.

Interessant zal zijn om te zien hoe de verschillende projecten dit

invullen en hoe hierbij andere partijen betrokken zullen worden.

Daarnaast worden in de plenaire zittingen van de kwaliteitskamer

ook verschillende vragen onde de loep genomen, o.a.:

- Hoe kan de monitoring van ontharding georganiseerd? Omdat er

tegelijkertijd verhardt en onthardt wordt, kan dit en belangrijke

graadmeter zijn van de beoogde impact.

- Hoe kunnen we lessen uit de proeftuinen meenemen op strategisch

niveau?

- Hoe kunnen we impulsen geven in Departement Omgeving,

naar de dagelijkse werking, ook naar gemeente-ondersteuning

(multiplicator)?

62


Verkenning

onthardingsprogramma-werking

Op deze plenaire bijeenkomst van de kwaliteitskamer staan we,

naast de kwaliteitsbeoordeling en bewaking, ook stil bij het

lopende traject van de proeftuinen ontharding, maar ook het

langetermijn traject. We bundelen de verschillende leereffecten die

werden ontleed uit de proeftuinen ontharding tijdens de parallelle

kwaliteitsbeoordeling en -sturingsbijeenkomsten in kleinere groepen

en formuleren aanbevelingen, aandachtspunten en doelstellingen

naar een overkoepelend en langetermijn traject voor de uitwerking

naar een structurele programmawerking.

De opzet van dit onthardingsprogramma gebeurt vanuit het

Departement Omgeving in samenwerking met de partners van de

Open Ruimte Beweging (ORB), met een continue uitwisseling met het

traject van de Proeftuinen Ontharding en de besprekingen binnen

haar kwaliteitskamer.

Samenstelling plenaire

kwaliteitskamer

Hierop zijn alle KK-leden aanwezig.

Ritme

2019 29 aug.

2020 05 maart xx aug.

2021 xx maart xx aug.

2022 xx maart xx aug.

63


proeftuinen ontharding_Kwaliteitskamer nota

64


4.

onthardingsprogramma

i.s.m. ORB

65


proeftuinen ontharding_Kwaliteitskamer nota

66


67

De uitwerking van een langere termijn agenda

en narratief richting een onthardingsprogramma

in samenwerking met de partners uit de Open

Ruimte Beweging (ORB) en het daar tot op heden

benoemde ‘op(en)ruimen’. Dit willen we opzetten

met een sterke uitwisseling tussen het lopende

traject van de Proeftuinen Ontharding en de

besprekingen binnen haar Kwaliteitskamer.


Ontharding in de kijker

De proeftuinen ontharding startte met ‘ontharding’ als belangrijke

thematiek in het Vlaams debat te brengen en te doen leven op het

terrein. Hiervoor heeft de organisatie van het onthardingsforum

en de eerste subsidieoproep voor Proeftuinen Ontharding wel wat

beweging gebracht. Maar ook het BWMSTR label ‘Ruimte voor Sloop’

van Hans Leinfelder en Bruno Notteboom (KU Leuven, Faculteit

Architectuur) en Ruben Joye en Sylvie Van Damme (HoGent-KASK)

en het pleidooi ( samen met enkele artikels) rond ‘Waar een wil is,

kan een weg weg’ van Dimitri Minten, Tim Vekemans (RE-ST) en Kris

Peeters (mobiliteitsexpert) zetten deze thematiek mee op de kaart.

uitbreiden definitie ontharden

proeftuinen ontharding_Kwaliteitskamer nota

Deze proeftuinen (buiten de 3 systemische PO18’s) zijn echter een

eerste stap, want in hun huidige vorm zijn ze misschien te eenzijdig

gericht op het ‘ontharden’. Ze dragen wel een steentje bij aan het

terugdringen van de verhardingsgraad van Vlaanderen, zowel fysiek

als mentaal,maar richten zich nog niet op het terugdringen van het

bijkomend ruimtebeslag of corrigeren en wegnemen van bestaand

ruimtebeslag. Dit moet in de verdere uitbouw van dit traject meer

worden opgenomen.

Daarnaast willen we ook werken aan een sterkere koppeling tussen

‘bouwen’ en ‘sloop’, tussen de ‘bebouwde –‘ en de ‘onbebouwde’

ruimte.

Deze aspecten willen we mee opnemen in de langere termijn

ambitie van het Departement Omgeving in het werken aan een

onthardingsprogramma (en mogelijk onthardingsfonds).

68


Collectieve uitwerking van een

ontharding-narratief en -programma

Met input van de Kwaliteitskamer en in overleg met andere

kennisexperten willen we samen met de partners van de Open

Ruimte Beweging i.r.t. dit thema een ontharding-programmateam

oprichten. Met hen werken we aan een gezamenlijk narratief en de

uitwerking van een onthardingsprogramma.

69


proeftuinen ontharding_Kwaliteitskamer nota

70


planning


proeftuinen ontharding_Kwaliteitskamer nota

72


Ritmes Ontharding-programmateam

bijeenkomsten

• Plenaire Kwaliteitskamerbijeenkomst

• Cluster Kwaliteitskamerbijeenkomst

in parallelle kleinere bijeenkomsten

• Reflectieplatform systemische

projecten en lange termijn perspectief

• Onthardingsprogramma bijeenkomst

om de 6 maanden

om de 6 maanden

om de 4 maanden

om de 6 maanden

Vergoeding voor Kwaliteitskamer bijeenkomsten

We zullen ook een vergoeding organiseren voor de bijdrage aan de

Kwaliteitskamer en haar deelaspecten.

73


1

4

3

5

2

C

2

4

1 3 2 1

2019

december januari februari maart april mei juni juli

Voormiddag

A

B

B

B

VM

B

2

4

2

3 1

1 2

1

3

C

C

C

4

PRESENTATIE

PROJECTEN

5

Namiddag

A

B

PRESENTATIE

TRAJECT

2

B

1

3

2

4/4 9/5 16/5

NM

B

1

3

4

4 5

5

7/2 21/3

20/6

Startdag

Hele begeleidingsdag

Halve

begeleidingsdagen

Hele begeleidingsdag

proeftuinen ontharding_Kwaliteitskamer nota

KWALITEITSKAMER

WERKBOEK

A plenair B in groep C

1,2,3,4,5 families van opgaven

B

B

Hele begeleidingsdag

iedereen aanwezig

B

individueel

Halve begeleidingsdag

niet iedereen aanwezig

14/3

MEMO

1

MEMO

2

74


augustus september oktober november december

januari

februari

2020

VM

A

B

4

2

3 1

1 2

C

PRESENTATIE

DRAFT WERKBOEK

NM

B

B

B

B

C

NM

A

1

1

1

4

2

3 1

1 2

2

2

2

C

3

3

3

4

4

4

5

5

5

PRESENTATIE

WERKBOEK

3/10

16/10

31/10

5/9 27/11 16/1 07/2

Hele begeleidingsdag

Halve

Hele begeleidingsdag

begeleidingsdagen

Laatste

consultatiedag

slot

29/8 5/3

WERK

BOEK

DRAFT

MEMO

3

MEMO

4

WERK

BOEK

75

* Kwaliteitskamer data worden toegevoegd, wanneer

deze vast liggen.


proeftuinen ontharding_Kwaliteitskamer nota

76


projectfiches

PO18

77


A1

Har(d)t voor groen

proeftuinen ontharding_Kwaliteitskamer nota

QUICK WIN

SCHOOL LANDSCHAP

Locatie

Brugge

Aanvrager

OLV Hemelvaartinstituut

afdeling Spes Nostra

Partners

Basisschool Sint-Lodewijkscollege, IBO Kakelbont,

WZC Regina Coeli, Regionaal Landschap

Houtland, Provincie West-Vlaanderen

Ontharding

1.850 m²

Dit onthardingsproject, dat wordt getrokken

door diverse betrokkenen van de school,

maakt van de speelplaats een over het

algemeen groene speelplaats, met wadi’s en

met een didactisch doel. De strategische

locatie van deze ontharding draagt bij tot

vergroening van de omgeving. De school

maakt werk van educatie en communicatie

rond ontharden, en zal de vernieuwde

speelplaats openstellen voor de omgeving.

78


A2

Transitie

varkenssite naar eetbare pluktuin

QUICK WIN

LANDBOUW NATUUR

Locatie

Ardooie

Aanvrager

De Houtmeerschen

Partners

/

Ontharding

3.169 m²

Dit project beoogt de transformatie van

een industrieel varkensbedrijf met vier

mestvarkensstallen tot een streekeigen en

inspirerend duurzaam project, dat publiek

toegankelijk is en de gemeenschap in de omgeving

betrekt. De vier stalgebouwen en de

omliggende verharding worden omgevormd

tot verschillende biotopen voor mens en dier.

Van één stal wordt de vloerplaat onthard en

de stal blijft bestaan als afdak met zachte

grondbodem voor dieren. Een tweede stal

wordt volledig afgebroken en heraangelegd

als pluk-, proef- en kruidentuin. De derde

stal wordt volledig onthard en alleen een

open stalen frame blijft behouden zodat er

eetbare klimplanten aan groeien. De laatste

stal zal een transitie ondergaan tot getrapte

waterbiotoop voor de eigen waterzuivering

in een waterreservoir of met rietveld. Ook de

asfaltering voor de stallen en de siloplatforms

worden volledig onthard. Het project zet zo

op een vernieuwende manier in op ontharden.

79


A3

Speelgroenplaats

een droom van een speelplaats

proeftuinen ontharding_Kwaliteitskamer nota

QUICK WIN

SCHOOL LANDSCHAP

Locatie

Kortrijk

Aanvrager

VBS KBK Sint-Paulus Kortrijk

Partners

geen

Ontharding

3150 m²

Voor de heraanleg van haar speelplaats

werkte Basisschool Sint-Paulus al aan een

participatief voortraject met vele partners,

kinderen, leerkrachten en ouders. Daarvoor

werkte de school met een sterk team met

goede technische kennis, speelplaats- en

landschapsontwerp ervaring. Het voorstel

plant een ruime ontharding, met veel

aandacht voor het ecologisch ontwerp en

het verhogen van de opvangcapaciteit en

het hergebruik van hemelwater. Overtollig

hemelwater en afvalwater zal via natuurlijke

drainage door de ontharde speelplaats in

de bodem kunnen infiltreren. De groene

omgeving en het duurzaam omspringen

met water, maar ook de kennis die wordt

opgedaan en de heraanleg van de speelplaats

zelf, worden op een pedagogische en leerrijke

manier ingezet ten voordele van de kinderen

van de school. Bovendien wordt de ruimte

opengesteld voor jeugdwerkorganisaties.

80


A4

Omgevingsontwerp

Markt 23

QUICK WIN

KERN LANDSCHAP

Locatie

Wetteren

Aanvrager

Gemeente Wetteren

Partners

OMGEVING cvba, BDA Engineering, Gemeente

Wetteren en Plantencentrum Wetteren

Een aantal gebouwen die in het centrum

van Wetteren erg dicht bij de kerk staan,

worden volgens het voorstel afgebroken en

de omliggende ruimte onthard. De gemeente

heeft nu geen echt centrale ruimte rondom

de kerk en ook de kerk zelf is als monument

niet goed zichtbaar. Door de ingrepen

ontstaat meer publieke ruimte en komt de

architectuur van de kerk beter tot haar recht.

Ontharding

1.733,50 m²

81


B1

Betonschraap: ontharding

Paul de Smet de Naeyerpark

proeftuinen ontharding_Kwaliteitskamer nota

QUICK WIN

WATER LANDSCHAP

Locatie

Gent

Aanvrager

Stad Gent

Partners

geen externe partners, wel intense samenwerking

tussen verschillende stadsdiensten en overleg

met veiligheidsdiensten en Onroerend Erfgoed.

Ontharding

1.500 m²

Het voorstel verbindt bestaande groene

ruimtes met elkaar door overmaatse wegverharding

te schrappen. De ingreep wijzigt

de verkeerssituatie sterk door twee knips

(onderbreken en/of verwijderen van een stuk

straat) en beperkt het parkeeraanbod. Er komt

meer plaats voor wateropvang en –infiltratie

en een sterkere collectivisering van de ruimte.

De ingrepen bieden een meerwaarde voor de

nabijgelegen scholen, en voor een omvattend

fietsnetwerk op stedelijk niveau; waardoor

de strategische impact groter wordt.

82


B2

Gummarushof

QUICK WIN

WATER LANDSCHAP

Locatie

Mechelen

Aanvrager

Gummarushof Burgerlijke Maatschap

Partners

/

Een groep burgers verenigd in een Burgerlijke

Maatschap wil de speelkoer van de voormalige

Sint-Gummarusschool, met aanpalende parochiekerk,

ontharden en omvormen tot een

groene collectieve binnentuin van hun co-housing

project. Het voorstel zet sterk in op ecologie,

en hergebruik van water en van het ontharde

materiaal, alsook het openstellen van

de toekomstige binnentuin en kerkruimte voor

buurt- en andere socio-culturele organisaties.

Ontharding

2.500 m²

83


B3

De Zevensprong onthardt

proeftuinen ontharding_Kwaliteitskamer nota

QUICK WIN

SCHOOL LANDSCHAP

Locatie

Leuven

Aanvrager

De Zevensprong vzw (Freinetschool)

Partners

De Kettekeet, Bib Leuven, speelplaatsteam,

leerkrachten, ouders, klusploeg,

Regionaal Landschap Dijleland, …

Ontharding

716 m²

Freinetschool de Zevensprong is gelegen in

het sterk verharde centrum van Leuven en

wil op een innovatieve manier haar grootste

speelplaats maximaal ontharden. De speelplaatswerkgroep

is samengesteld uit ouders,

leerkrachten, onderhoudspersoneel. Ze ging

in zee met een architect en landschapsontwerper

met veel ervaring in het kwalitatief

vergroenen en ecologisch heraanleggen van

speelplaatsen. Het origineel ontwerp heeft

een educatieve en sterk participatieve insteek

en brede samenwerkingsverbanden. Het

voorziet een buitenklas, uitwisselingen met

de moestuin (werken op gesloten kringlopen)

en betrekt de kinderen bij het onthardingsproces

en de aanleg van de veelzijdig groene

speelplaatsherinrichting. Ook opgenomen

in het voorstel zijn wateropvang en -zuivering,

en het versterken van ecologie in de

stad. Alles is ook opgenomen in een breed

leertraject en lessenpakket dat de school

verder zal uitdragen naar andere scholen.

84


B4

Geïntegreerde ontharding

Redingenhof

QUICK WIN

SCHOOL LANDSCHAP

Locatie

Leuven

Aanvrager

FV Samenwerking Ontharding Redingenhof

Partners

Atheneum Redingehof Leuven, Buurtwerking Groot

Redintenhof met 51n4e, Plant en Houtgoed, ARA

Ontharding

1.200m2

Het project omvat een vernieuwende coalitie

tussen een school en buurtbewoners, publieke

en professionele partners, die inzetten op

verschillende onthardingen door de herinrichting

van twee straten en een aanpalend

schoolterrein. Men stelt een aanpak voor

over de perceelsgrenzen heen, die werkt

rond verharde terreinen in publiek en privaat

bezit. Daardoor ontstaan kansen voor een

sterkere doorwaadbaarheid (het realiseren

van een doorsteek waar je nu niet door kan)

en het collectief gebruik van de ruimte.

85


C1

Betonschraap Oostakkerdorp

proeftuinen ontharding_Kwaliteitskamer nota

QUICK WIN

KERN LANDSCHAP

Locatie

Gent

Aanvrager

De Stad Gent

Partners

De Stad Gent en Farys (rioleringsbeheerder)

zijn opdrachtgever. Het ontwerp

kwam tot stand met heel wat

interne stadsdiensten (Dienst Stedenbouw,

Dienst Milieu en Klimaat, Groendienst,

Jeugddienst, Mobiliteitsbedrijf, Dienst Wegen,

Bruggen en Waterlopen (piloot),Markten en

Foren, …) ,De Lijn, Ruimte en Erfgoed en met

actieve participatie van de buurt. Bovendien

is er permanente begeleiding via een

klankbordgroep (met vooral

buurtvertegenwoordiging).

Ontharding

3.889 m²

Het doel van het project is om de verharde

oppervlakte drastisch te verminderen, en de

verkeersafwikkeling (van alle vervoersmodi)

op een slimmere, veiligere en veel meer

leefbare manier te organiseren. De ontharde

oppervlakte zal op kwalitatieve groene

manier worden heringericht met meervoudig

ruimtegebruik voor alle doelgroepen, met ook

aandacht voor waterhuishouding. Het zal de

aanwezige groenruimte sterk vergroten. Het

geheel kadert ook in de uitvoering van enkele

van de strategische doelstellingen waarop

de nieuwe Gentse Stadsbouwmeester samen

met de stad en bevolking verder zal inzetten.

86


C2

GruunRant Onthardt

COALITIE

LANDSCHAP INFRASTRUCTUUR

Locatie

Antwerpen

Aanvrager

Gruunrand vzw

Partners

Antwerpen aan het woord, Regionaal landschap

de Voorkempen, Red de voorkomen

Ontharding

1.200m2

Dit grootschalige project wil een onthardingsgolf

op gang brengen om de Antwerpse

stadsrand te defragmenteren en te vergroenen.

Door coalitievorming wil men zoveel

mogelijk concrete onthardingsprojecten

uitwerken met lokale betrokkenen en actoren.

Het projectvoorstel vertrekt van een ruimtelijke

analyse die verschillende strategisch

gelegen en potentieel te ontharden zones

in kaart brengt. De bedoeling is om een

vernieuwende en lokaal sterk verankerde

coalitie op te zetten die ook na de proeftuin

via samenwerking verder inzet op ontharding.

87


C3

De robuuste klimaatstraat

proeftuinen ontharding_Kwaliteitskamer nota

SYSTEMISCH

KERN LANDSCHAP INFRASTRUCTUUR

Locatie

Antwerpen

Aanvrager

Stad Antwerpen

Partners

Ilvo

Ontharding

600-900 m² als piloot

30000-45000 m² per jaar op termijn

Het doel van dit project is om een kwalitatieve

en multifunctionele vergroening van

wegenis op te zetten op wijkniveau. Het

vertrekt daarbij vanuit een geïntegreerde

benadering van de klimaatuitdagingen, met

aandacht voor waterbeheersing, zowel op

publiek, semi-publiek als privaat domein.

Door met verschillende partners en lokale

actoren diverse coalities en een Living Lab

(samenwerkingsplatform) op te zetten,

stimuleert men het ondernemer- en ambassadeurschap

voor een onthardingscultuur.

88


C4

Infiltratie in co-creatie

COALITIE

LANDSCHAP NATUUR

Locatie

Fort III, Borsbeek

Aanvrager

Gemeente Borsbeek

Partners

- het ontwerpbureau dat mede instaat

voor een integrale benadering,

- Vlaanderen dienst Onroerend Erfgoed

- Advies van de Provinciale werkgroep ‘De

Zuidrand’ inzake erfgoed en communicatie.

- de lokale werkgroep Natuurpunt en

andere ecologische partners

Op de site van het fort van Borsbeek wordt

een ruime natuurlijke herinrichting gerealiseerd,

nadat grote oppervlakten verharding

weggenomen zijn en oude loodsen gesloopt

werden. Er komt geen bijkomend ruimtebeslag.

De activiteiten die plaatsvonden

in de te slopen gebouwen, verhuizen naar

historische gebouwen in het fort. De ontharde

ruimte krijgt veel aandacht voor biodiversiteit,

waterhuishouding en (historische) belevingswaarde

en wordt zoals natuurgebied ernaast

onder het beheer van Natuurpunt gebracht.

Ontharding

19.999 m²

89


D1

Ontharding en waterberging in

de vallei van de Kleine Nete

proeftuinen ontharding_Kwaliteitskamer nota

QUICK WIN

LANDSCHAP WATER NATUUR

Locatie

Lier, Nijlen, Ranst, Zandhoven,

Provincie Antwerpen

Aanvrager

Natuurpunt Beheer vzw

Partners

Ranst, Nijlen, Zanshoven, Regionaal

Landschap Rivierenland, Regionaal Landschap

De Kepen, Regionaal Landschap Kleine

en Grote Nete, Provincie Antwerpen

Ontharding

9.5000 m²

Natuurpunt werkt stapsgewijs aan het ontharden

in de vallei van de Kleine Nete. Met

deze subsidie en het bijhorende traject wil het

dit sterker en sneller laten vooruitgaan door

verhardingen in natuurgebied op te ruimen en

weg te nemen, en daarbij meer ruimte geven

voor water in dit erg overstromingsgevoelig

valleigebied. Eerst worden verkeerd gelegen

weekendverblijven en andere historische

verhardingen of ophogingen afgebroken

en weggenomen, zodat er terug meer

ruimte is voor natuur en waterberging,

90


D2

Groen in plaats van Grijs

QUICK WIN

INFRASTRUCTUUR KERN

Locatie

Vorselaar

Aanvrager

Gemeente Vorselaar

Partners

Ontharding

3.951 m²

De gemeente Vorselaar wil haar centrale

pleinen autovrij maken en ontharden. Ze zal

naast het groener heringerichte plein een

grotere, trage en groene verbinding creëren.

Daarbij worden gebouwen gesloopt en wordt

het gemotoriseerd verkeer gereorganiseerd

en verminderd. Het voorgestelde project past

binnen een groter masterplan en bovendien

is het ontharden verankerd in een meerjarenplan.

Het voorstel toont een sterk engagement

op financieel, sociaal en politiek vlak.

91


D3

Zuurstof voor de Vogelzangbeek

proeftuinen ontharding_Kwaliteitskamer nota

QUICK WIN

LANDSCHAP WATER NATUUR

Partners

SP & partners

Ontharding

2.788 m²

De Vogelzangbeek is vandaag sterk verweven

en verscholen in het verstedelijkte

landschap. Dit project wil door ontharding

de aanwezigheid van de Vogelzangbeek

Locatie

Sint-Pieters-Leeuw

verbeteren. Door een zeer strategisch gele-

Oproep Proeftuinen Ontharding - bijlage Aanvraagformulier Pagina 1

Aanvrager

Gemeente Sint-Pieters-Leeuw

gen bedrijfsgebouw te slopen, wil het een

toonaangevende bijdrage leveren aan het

verder ontharden en vrijwaren van de vallei

van de Vogelzangbeek. De ontharde ruimte

zal worden omgevormd tot natuurgebied,

met aandacht voor waterbeheer, biodiversiteit,

landschapsbeleving en recreatie. Het

project kadert in een ruimere strategische

aanpak en ambitie voor het versterken van

het netwerk van groenblauwe aders.

92


D4

Ontharden Zenneweide

QUICK WIN

LANDSCHAP WATER NATUUR BEDRIJVEN

Locatie

Lembeek

Aanvrager

Stad Halle

Partners

Strategisch project voor de Zuidelijke Zennevallei,

Provincie Vlaams-Brabant, Regionaal

Landschap Pajottenland & Zennevallei, Stad

Halle, VMM, ANB, Plan Boommarter

Het project voorziet een effectieve ontharding

van een bedrijventerrein bij de Zenne in

Lembeek, en de herbestemming ervan tot

een openbaar natuurpark ‘Zenneweide’.

Daarbij worden op het bedrijventerrein

gebouwen gesloopt en hun funderingen

verwijderd, en worden bv. ook de toegangswegen

weggenomen. Daarna wordt ook de

bestemming gewijzigd van industriegebied

tot natuurgebied. Het natuurpark wordt één

van de grotere schakels binnen het openruimteproject

‘landschapspark Zenne’, dat

kadert in het strategisch project Zennevallei.

Ontharding

23.303 m²

93


D5

Van grijs naar groen

speelparadijs

proeftuinen ontharding_Kwaliteitskamer nota

QUICK WIN

SCHOOL LANDSCHAP

Locatie

Halle

Aanvrager

Basisschool Heilig Hart en College Handbooghof

Partners

A2O Architecten, Bisdom Hasselt

Ontharding

2.260 m²

Met dit project willen de scholen meer

dan de helft van hun verharde speelplaats

ontharden. De scholen sluiten met hun

onthardingsproject aan bij het project van het

landschapspark Zenne dat de stad Halle wil

realiseren, wat de impact van beide projecten

versterkt. De ontharde speelruimte zal na

de schooluren en tijdens de weekends ook

voor een breder publiek toegankelijk zijn, in

functie van het medegebruik van schoollokalen

voor ontspanning, actieve en rustige

spelmomenten, educatieve activiteiten,

e.d. De aansluiting bij het landschapspark

de Zenne, de klimaatrobuuste aanpak, het

binnentrekken van hoogstammig groen in

de stad en de zichtbaarheid naar het publiek

domein ondersteunen de strategische impact.

Ook op educatief vlak staat dit project sterk.

94


E1

Groen hart voor Zolder

QUICK WIN

KERN LANDSCHAP INFRASTRUCTUUR

Locatie

Heusden-Zolder

Aanvrager

Gemeente Heusden-Zolder

Partners

Ontharding

10.200 m²

Het project realiseert een centrale groenruimte

voor Zolder door o.a. het strategisch

knippen (onderbreken en een gedeelte

wegnemen) van de Dekenstraat (een tweevaksbaan

met langsgelegen parkeerplaatsen).

Daarbij worden het beschermde landschap

van het Domherenpark en de groene zone

rond de voormalige pastorie verbonden.

De basisschool Beekbeemden uit de Mangelbeekvallei

wordt afgebroken en verhuist

naar een centralere locatie. De bedoeling

is om het ruimtebeslag te verminderen en

te ontharden. Zo komt er meer ruimte voor

natuur en water en worden het landschap

en de verstedelijkte omgeving versterkt en

gelijktijdig dichter bij elkaar gebracht.

95


E2

Transformatie van de Evence

Coppéelaan

proeftuinen ontharding_Kwaliteitskamer nota

QUICK WIN

INFRASTRUCTUUR LANDSCHAP

Locatie

Genk

Aanvrager

Stad Genk

Partners

/

Ontharding

+/- 12.000m²

Dit project wil op korte termijn omvangrijke

delen verharding van de Evence Coppéelaan

definitief uitbreken. Daarmee zet het strategisch

in op een kwalitatieve verbinding met

meer groen en ruimte voor zachte mobiliteit

tussen de stadskern, het station van Genk

en de cultuursite C-Mine. De helft van de

baanvakken wordt geschrapt. Het project is

een voorbeeld voor de transformatie, inclusief

ontharding van vele overmaatse (steen)wegen

in Vlaanderen, met aandacht voor vergroening

(inclusief onderhoud en beheer), waterhuishouding

en strategische (her)ontwikkeling.

96


E3

Ontsnipperingsproject

Pietersheim

COALITIE

INFRASTRUCTUUR LANDSCHAP NATUUR

Locatie

Lanaken

Aanvrager

Gemeente Lanaken

Het project wil via een ontsnipperingsproject

een Europese natuurverbinding realiseren

tussen het Nationaal Park Hoge Kempen

en een aansluitend open ruimtegebied

in Maastricht, met verdere uitloop naar

Duitsland. Daarnaast worden er win-winsituaties

gezocht met het versterken en

verweven van een recreatief knooppunt.

Partners

afdeling Natuur en Bos, afdeling Wegen en Verkeer,

Regionaal Landschap Kempen en Maasland

Ontharding

+/- 15.000 m²

97


F1

Geel voor Geel

proeftuinen ontharding_Kwaliteitskamer nota

SYSTEMISCH

LANDSCHAP LANDBOUW

Locatie

Vlaanderen

Aanvrager

Voorland bvba

Partners

Boerenbond, ILVO, KULeuven

Ontharding

20% van 1.752.000m²

onthardingspotentieel

Het projectvoorstel gaat over de uitdaging

om stoppende landbouwbedrijven een herbestemming

te geven als er een groot potentieel

is om de ruimte te ontharden en opnieuw in

te zetten voor de landbouw. Het vertrekt van

een sterk partnerschap met onder meer de

Boerenbond, en heeft als doel om tijdens de

komende vijf jaar 20% van het onthardingspotentieel

bij vrijkomende landbouwbedrijven

effectief te ontharden. Om dat te realiseren

zal deze proeftuin het onthardingspotentieel

en de obstakels en behoeften beter in beeld

brengen. De bevindingen zal men ook in

verschillende overlegronden en workshops

met land- en tuinbouwers aftoetsen, om zo

binnen de landbouwsector een aanpak uit

te bouwen rond ruimtelijk ontharden, dat

een strategisch belang krijgt in een brede

uit te werken toekomstvisie over landbouw.

98


F2

Groen met grijs

SYSTEMISCH

LANDSCHAP BEDRIJVEN WATER

Locatie

Vlaanderen (Massenhoven-Zandhoven,

Grimbergen-Vilvoorde)

Aanvrager

LATITUDE Platform for Urban Research and Design

Partners

KULeuven, UCLouvain, POM Vlaams-Brabant,

Provincie Vlaams-Brabant, Gemeente

Zandhoven, Wuyts International

Ontharding

20% grootschalig en 20% kleinschalig platform

Vertrekkend van de ontharding van industrieterreinen

op strategische locaties als

testsites benadert dit project ontharden

als een heel proces dat gaat over het

wegnemen zelf, maar ook over materialen,

(ecologische) kenmerken van het gebied en

het terrein en het hergebruik van de weggehaalde

materialen. Het project zoekt naar

de meerwaarde van ecosysteemdiensten op

bedrijventerreinen en de actie van ontharden.

Op basis van onderzoek en ervaringen op

twee testsites (bedrijventerreinen met een

overstromingsproblematiek) komt men tot

concrete acties en een methodologie om

industrieterreinen op een duurzame manier

te ontharden. Het doel is om effectief 20%

van de oppervlakte van de industriezones te

ontharden. Dat zal gebeuren via samenwerking

met bedrijven, onderzoeksinstellingen

en overheden, waarbij men ook zal inzetten

op hergebruik van de ontharde materialen

via circulaire en sociale economie.

99


F3

RE-MOVE: waar een wil en een plan

is kan een weg weg

proeftuinen ontharding_Kwaliteitskamer nota

SYSTEMISCH

INFRASTRUCTUUR WATER LANDSCHAP

Locatie

Vlaanderen

Aanvrager

TV RE-ST/ Trage wegen VZW / Voorland

Partners

via open oproep samenwerking met 3

lokale besturen (pilootgemeenten) en

bijhorende andere lokale actoren

Ontharding

nog onbekend

Dit project onderzoekt wat het onthardingspotentieel

is van het wegennet, dat in

Vlaanderen het grootste aandeel heeft in de

verharding. Door parallel onderzoek en door

in drie pilootgemeenten onthardingen van

wegen te testen en uit te werken probeert het

project tot lokale ontharding op het terrein te

komen, en een bruikbare aanpak voor andere

gemeenten in Vlaanderen te ontwikkelen.

Het project benadert de opdracht breder dan

alleen de wegontharding op zich. Het zet ook

in op het afkoppelen en herbestemmen van

wegen, zodat er mogelijkheden zijn voor een

andere invulling en een ander gebruik ervan,

zoals een transformatie tot trage wegen,

fietspaden enz. Onderliggend wordt de verkeersafwikkeling

onderzocht, en wordt ruimte

geboden aan waterinfiltratie, biodiversiteit,

landschapsopbouw, … De bedoeling van het

hele project is om een multipliceerbare open

source-methodiek te ontwikkelen waarmee

lokale besturen het onthardingspotentieel

van – verouderde – wegen kunnen bepalen.

100


101


CONTACT INFO ONDERSTEUNERS – BEGELEIDINGSTRAJECT PROEFTUINEN ONTHARDING

DEPARTEMENT OMGEVING

Departement Omgeving, afdeling GOP – Koning Albert II laan 20 bus 8, 1000 Brussel

Contactpersoon:

Michaël Stas,

michael.stas@vlaanderen.be

gebiedsontwikkeling@vlaanderen.be

PROCESCOÖRDINATIE

Architecture Workroom Brussels (AWB) – Guimardstraat 9 (5e verdiep), 1000 Brussel

Contactpersoon:

Carmen Van Maercke

cvanmaercke@architectureworkroom.eu

info@architectureworkroom.eu

ONTWERPBEGELEIDING

1. 51N4E bvba + Plant & Houtgoed – Guimardstraat 9 (6e verdiep), 1000 Brussel

Contactpersoon:

Sotiria Kornaropoulou

SotiriaKornaropoulou@51n4e.com

mail@51n4e.com

2. FRIS IN HET LANDSCHAP - Monterreystraat 28, 9000 Gent

Contactpersoon:

Els Huigens

els.huigens@frisinhetlandschap.be

3. PT architecten bvba - Zwart paardstraat 15, 1080 brussel

Contactpersoon:

Tine Van Herck

tine@ptarchitecten.be

info@ptarchitecten.be

4. MAARCH + GroenLab – Belpairestraat 31, 2600 Berchem

Contactpersoon:

Steven Geeraert

stevengeeraert@maarch.eu

info@maarch.eu

5. STRAMIEN, ARCHITECTUUR EN RUIMTELIJKE PLANNING, CVBA - Mechelsesteenweg 271, 2018 Antwerpen

Contactpersoon:

Evert De Baere

Evert.DeBaere@stramien.be

info@stramien.be

Departement Omgeving & Architecture Workroom Brussels


103


Departement Omgeving & Architecture Workroom Brussels

More magazines by this user
Similar magazines