Avifauna PROMO incl omslag_nov2020

4 | Avifauna van de Biesbosch Inhoudsopgave | 5
Voorwoord
Inhoudsopgave
(Staatsbosbeheer/Jeroen den Hartog)
Het zompige dijkje langs de boswachterswoning
stopt abrupt voor het water van polder
De Dood. In 1962 was hier een dijkdoorbraak
waardoor de landbouwpolder onder water
liep. Mijn vader, toen consulent natuurbescherming
bij Staatsbosbeheer, weigerde het
te herstellen.
Dit gebied is midden jarig zestig mijn eerste
kennismaking met de ‘natuur’ geweest.
Ik herinner me eb en vloed, het voorbij glijden
in een bootje met mijn vader en Dirk Fey
in de ondoordringbare wildernis van kreken
en een orkest van vogelgeluiden (en heel veel
muggen). Zo werd ik opgevoed; 'ik leerde kijken
en luisteren in de Biesbosch', me te verwonderen
over de bijzondere samenzang
tussen vogels, planten en insecten.
De Biesbosch is een uniek zoetwatergetijdengebied.
Waar de mens het landschap
sterk beïnvloed heeft, maar waar ook altijd
natuurlijke processen een vormende rol
hebben. Van stormvloeden naar grote getijdenverschillen
naar rivierdynamiek. En van
een cultuurlandschap naar een groot Nationaal
Park. Wilgenbossen, eilanden en kreken
vormen deze rivierdelta tot een dynamisch
en avontuurlijk natuur- en recreatiegebied
waarin mensen in hun vrije tijd komen
genieten.
Dit boek laat zien hoe de vogelbevolking mee
veranderde met de ontwikkeling van het
landschap en haar bewoners. Waar natuurbeschermers
uit vroegere tijden zich verwonderden,
maar vaak ook zorgen maakten
om de bedreigingen. Nog steeds zijn die er,
maar de laatste 25 jaar is de Biesbosch juist
vergroot en heeft het zich kunnen ontwikkelen
tot een natuurgebied van internationale
allure. Nationaal Park de Biesbosch laat
het belang zien van grotere aaneengesloten
natuurgebieden, waar functies als waterveiligheid,
drinkwater, landbouw en recreatie
gecombineerd kunnen worden mits er ook
voldoende ruimte is waar de natuur zich kan
terugtrekken en haar gang kan gaan.
Dit boek is tot stand gekomen mede dankzij
vele honderden vrijwilligers en enkele professionals
die hun waarnemingen vastlegden
in veldboekjes, inventarisaties, publicaties
en tegenwoordig digitaal op het internet.
Staatsbosbeheer is trots op de Biesbosch, zijn
boswachters en op de vrijwilligers die jarenlang
waarnemingen en tellingen uitvoeren.
We zijn trots om meer dan zestig jaar een rol
te spelen in de ontwikkeling en beleving van
dit bijzondere gebied.
Staatsbosbeheer bouwt met partners aan
robuuste en veerkrachtige natuurgebieden.
Gebieden die door hun omvang, ligging en
inrichting om kunnen gaan met veranderende
omstandigheden zoals zeespiegelstijging,
weersextremen en toenemende recreatie.
Waar de natuur floreert maar tegelijk ertijd
de kaders levert voor duurzame beleving
en benutting. Wij hopen dat nog heel lang te
blijven doen. Dit boek helpt ons daarbij.
In dit boek staan de vogels centraal, maar
het is ook een reis door de geschiedenis van
dit fascinerende gebied. Veranderingen in
cultuur, in landschap en in de manier van
omgaan met en denken over de natuur worden
weerspiegeld in de vogelbevolking. Laat
u door de auteurs meenemen om dit te beleven
in het vogelparadijs Nationaal Park De
Biesbosch. Ik wens u veel leesplezier!
Sylvo Thijsen
Directeur Staatsbosbeheer
Oktober 2020
Colofon2
Sponsors3
Voorwoord4
Inhoudsopgave5
1. Inleiding 6
2. Methode: doelen, veldwerk en gegevensbewerking 8
3. Gebiedsbeschrijving: hoe het landschap veranderde 18
3.1 Het ontstaan en de ontwikkelingen van het werkgebied 18
3.2 Staatsbosbeheer en het beheer van de Biesbosch 26
3.3 Biotopen 27
4. Vogelaars: van schieten naar systematiek 32
5. Trektellen in het werkgebied: telpost Dordtse Biesbosch 40
6. Soortbeschrijvingen 56
6.1 Leeswijzer 56
6.2 Soorten 58
Hoenders 59
Ganzen en zwanen 65
Eenden 91
Nachtzwaluw tot en met duiven 133
Rallen tot en met Flamingo 149
Steltlopers 173
Meeuwen, sterns en jagers 225
Alken, duikers en stormvogels 255
Ooievaars tot en met reigers 263
Roofvogels 297
Uilen tot en met spechten 321
Valken, parkieten en klauwieren 345
Wielewaal, kraaiachtigen en Pestvogel 357
Mezen, leeuweriken en zwaluwen 373
Cetti’s Zanger, Staartmees en zangers 399
Vuurgoudhaan tot en met Boomkruiper 433
Spreeuwen, lijsters en vliegenvangers 443
Waterspreeuw tot en met kwikstaarten 473
Piepers, vinken en gorzen 489
6.3 Sneuvelsoorten 524
7. Natura 2000: de vogeldoelen van de Biesbosch 528
8. Synthese: meer dan een eeuw vogelveranderingen 538
Dankwoord548
Literatuur550
Bijlage I: Schattingen broedvogels 556
Bijlage II: Schattingen niet-broedvogels 562
Register van Nederlandse soortnamen 566
Register van wetenschappelijke soortnamen 568
Toponiemenkaart