Installatie en Bouw BE 02 2021

2
INSTALLATIE&BOUW
PLATFORM OVER INSTALLATIETECHNIEK, HVAC, SANITAIR EN ELEKTRICITEIT
INSTALLATIE&BOUW
installatieenbouw.be
NUMMER 2 - 2021
april - mei
INSTALLATIE&BOUW PLATFORM OVER INSTALLATIETECHNIEK, HVAC, SANITAIR EN ELEKTRICITEIT
INSTALLATIEENBOUW.BE
De verwarmingssector
en de Green Deal
Nieuwe stap in evolutie
groene waterstof
Onderzoek wijst uit: investeren in
geothermie is de moeite waard
INCLUSIEF HET VAKKATERN

ONTDEK INTRATONE!
Draadloze toegangscontrole & intercoms
www.intratone.be

UBBINK BUILD SMART.
Ontdek het vernieuwde
Ubbink merk
Efficiëntie en totaaloplossingen staan centraal
In alles wat we creëren, staan veilige en
energiezuinige verwarmingsoplossingen,
comfortabele en efficiënte ventilatie en de
bescherming van de bouwschil centraal.
Wij willen binnenruimtes beter maken.
Bekijk onze
brandmovie
Ubbink Belgium • at info.bouw@ubbink.be • www.ubbink.com

BRENG BUITEN BINNEN
WIST JE DAT...
je 90% van de
tijd binnen 4 muren
doorbrengt?
We inspire at www.duco.eu

UITGAVE
2
VOORWOORD
​Waterstof: de pragmatische oplossing?
Ook in de eerste vier maanden van 2021 eisen de scherpe Europese klimaatdoelstellingen, en de uitdagingen & mogelijke oplossingen, de
aandacht op. De Europese Commissie plant een plafond op de toegelaten CO 2
-uitstoot, volgens het ‘cap and trade’-principe dat nu al wordt
toegepast in de zware industrie en energiesector. De Europese plannen om dat systeem uit te breiden naar onder meer de transport- en
verwarmingssector stootte reeds op protest van de Vlaamse regering, omdat ze vreest voor de koopkracht van de gezinnen en de competitiviteit
van de bedrijven. In februari pleitte Pierre Wunsch, de gouverneur van de Nationale Bank, voor een koolstoftaks, weliswaar met correcties voor
mensen in armoede en bedrijven. Want, zo waarschuwt Peter Claes, topman van Febeliec, in dit magazine: “De kostprijs van de energietransitie
zal enorm zijn.”
Ook al worden er scherpe ambities uitgesproken en initiatieven ondernomen: in de verwarmingssector blijven praktische bezwaren in de
weg staan van grote stappen voorwaarts. Hoe kan je verwarming koolstofvrij maken in een gebouwenpark dat sterk verouderd is en waar
vernieuwende en klimaatvriendelijke technologieën zoals de warmtepomp geen optie zijn? Hoe stimuleer je de warmtepomp wanneer de
elektriciteitsprijs meer dan vier keer zo hoog ligt als de gasprijs? Zelfs Grégoire Dallemagne, CEO van energieleverancier Luminus, pleitte begin
maart in De Tijd er nog voor om elektriciteit minder en gas meer te belasten. Luminus is zelf nochtans een grote gasleverancier. “Als klanten
vandaag met gas verwarmen, leveren wij dat. Maar liever bied ik klanten oplossingen om naar CO 2
-neutraliteit te gaan”, zei Dallemagne.
De technologie van de warmtepomp is nog steeds springlevend. Thesisstudent Wouter Peere won de Encon-energieprijs voor zijn baanbrekende
werk over de economische optimalisatie van geothermie, wat de technologie een flink stuk toegankelijker moet maken. Zijn verhaal leest u in
deze editie van Installatie & Bouw. Toch blijft de sector zelf niet blind voor de obstakels die de grote doorbraak van warmtepompen in de weg
staan. Opvallend is dat er steeds meer aandacht komt voor alternatieve oplossingen: zo pakt Viessmann dit jaar uit met een nieuwe gasketel
die ‘H2-ready’ is, wat inhoudt dat er in de toekomst waterstof in plaats van gas door kan stromen. Over het grote potentieel van waterstof
schreven we eerder al. Verderop in dit magazine leest u meer over de nieuwe, grote stappen die de KU Leuven samen met Fluxys zet in de
verdere ontwikkeling van deze veelbelovende technologie.
Ook op de digitale versie van de vakbeurs ISH ontsnapte waterstof niet aan de aandacht. Naast een – herhaald – pleidooi voor een doorgedreven
renovatiegolf (essentieel voor de verdere groei van warmtepompen), braken gerenommeerde Duitse experts ook een lans voor waterstof: een
pragmatische, duurzame en toekomstgerichte oplossing, die geen grote verbouwingswerken aan de woning vergt. “Vanaf 2030 zullen we de
verwarmingsmarkt als key consumer van waterstof kunnen beschouwen”, zei Uwe Glock, voorzitter van de Duitse Verwarmingsindustrie (BDH).
Het volledige verslag van het geanimeerde debat op ISH leest u op pagina 18. Zal Glock gelijk krijgen? De toekomst zal het uitwijzen. Maar
het is interessant om te zien dat technologische innovaties voor een nieuwe wending in het discours zorgen.
Veel leesplezier!
Filip Van der Elst

INSTALLATIE&BOUW
PLATFORM OVER INSTALLATIETECHNIEK,
HVAC, SANITAIR EN ELEKTRICITEIT
COLOFON
Jaargang 9 • nummer 2 • 2021
Verschijnt 6 x per jaar
VERANTWOORDELIJKE UITGEVER
Hertsbergsestraat 4
B-8020 Oostkamp
+32 50 36 81 70
info@louwersmediagroep.be
louwersmediagroep.be
EINDREDACTIE
Filip Van der Elst
REDACTIETEAM
Tim Janssens, Els Jonckheere
Filip Van der Elst, Liesbeth Verhulst
11
BLADMANAGERS
Freddy Fierens
f.fierens@louwersmediagroep.be
Mathieu Noppe
m.noppe@louwersmediagroep.be
ADVERTENTIES
wetransfer.com
Onder vermelding van naam en project
traffic@louwersmediagroep.be
SECRETARIAAT
Sarah Dierick
Elke Kina
ABONNEMENTSPRIJS
Abonnementsprijs
België: € 63,00 per jaar excl. BTW
Buiten België: € 90,00 per jaar excl. BTW
ING: IBAN BE33 3631 9320 5246
BIC: BBRUBEBB
t.n.v. Louwers Mediagroep
o.v.v. Installatie & Bouw
Informatie over abonnementen:
+32 50 36 81 70
ADRESWIJZIGINGEN
Schriftelijk ten minste drie weken
voor verhuizing naar:
Hertsbergsestraat 4, B-8020 Oostkamp
OPZEGGINGEN
Indien twee maanden voor het verstrijken van de
abonnementsperiode geen schriftelijk bericht van
opzegging is ontvangen, wordt het abonnement
automatisch met een jaar verlengd.
DOELGROEP
Installateurs verwarming, elektriciteit, sanitair, klimatisatie
en luchtbehandeling, leden van de VCB
Vlaamse Confederatie Bouw, BVA Bond van Vlaamse
Architecten, CIB Vlaanderen de Confederatie van Immobiliënberoepen
van Vlaanderen, ORI Organisatie
van Raadgevende Ingenieurs, Engineering- en Consultancybureaus,
opdrachtgevers, projectontwikkelaars,
abonnees, betrokken ministeries en diensten, provinciale
en gemeentelijke overheden en betrokken federale,
Vlaamse en regionale organisaties, facilitymanagers
bedrijven met eigen onderhoudsploeg, fabrikanten,
invoerders en groothandelaars uit de sector.
VORMGEVING/ART DIRECTION
+32 50 36 81 70
studio@louwersmediagroep.be
DRUKWERK
Drukkerij Hendrix, Peer
Niets uit deze uitgave mag worden overgenomen of vermenigvuldigd
zonder uitdrukkelijke toestemming van de uitgever en zonder
bronvermelding. Hoewel dit blad op zorgvuldige wijze en naar
beste weten is samengesteld kunnen uitgever en auteurs op geen
enkele wijze instaan voor de juistheid of volledigheid van de informatie.
Zij aan-vaarden dan ook geen enkele aansprakelijkheid
voor schade, van welke aard ook, die het gevolg is van handelingen
en/of beslissingen die gebaseerd zijn op deze informatie.
Bouwspecialist gooit het roer om: focus op ‘slim bouwen’ 8
Onderzoek wijst uit: investeren in geothermie is de moeite waard; Thesis ontkracht mythe over geothermie 11
De Pen: Eddy Janssen, Universiteit Antwerpen, vakgroep energie 14
Topman Febeliec: ‘De kostprijs van de energietransitie zal enorm zijn’ 16
De renovatiegolf en inzetten op waterstof: zo moet de verwarmingsindustrie de klimaatdoelen halen 18
Het belang van een goede voorbereiding en deskundig advies bij vloerverwarming 24
Groene waterstof vervoeren door het aardgasnet: de nabije toekomst? 26
H2ready-ketels om te verwarmen met waterstof, de brandstof van morgen 30
Speciale technieken voor speciaal gebouw 32
Doorbreek de cyclus van werk en kosten; De sleutel tot goed ontwerp: drukbeheersing 34
De juiste meetapparatuur voor PV-installaties 37
Versterking van internationale marktpositie als totaaloplosser 41
De levensduur van verwarmingsinstallaties verlengen met de juiste producten 42
Eén eenvoudige applicatie voor alle meettoepassingen voor klimaat en koudetechniek 45
WARMTEPOMPEN
18 30
Een ongeëvenaarde combinatie voor ventilatie, verwarming en koeling 46
Nieuwste warmtepompboiler levert efficiënte en milieuvriendelijke prestaties 49
Drie nieuwe warmtepompen, rechtstreeks uit gidsland Zweden 52

INHOUD
37 76
81 91
92
VAKKATERN ELEKTROTECH 55
LUCHTKWALITEIT
Hoeve uit 1789 wordt BEN-woning 68
Energiezuinige spotventilatie voor bestaande woningen 70
Zowel C- als D-ventilatiesysteem kan in renovatieprojecten 72
Luchtgroepen met ingebouwde warmtepomp 74
Textielkanalen: de comfortabele, geluidsarme en kostenbesparende oplossing 76
High bay vergt uitgekiende klimatisatie 79
Compacte en flexibele luchtverdeelkast, speciaal ontworpen voor de Belgische markt 80
Kwalitatief hoogwaardige aircolijn 82
2
INSTALLATIE&BOUW PLATFORM OVER INSTALLATIETECHNIEK, HVAC, SANITAIR EN ELEKTRICITEIT
INSTALLATIEENBOUW.BE
INSTALLATIE&BOUW
NUMMER 2 - 2021
april - mei
installatieenbouw.be
PLATFORM OVER INSTALLATIETECHNIEK, HVAC, SANITAIR EN ELEKTRICITEIT
De verwarmingssector
en de Green Deal
Nieuwe stap in evolutie
groene waterstof
Onderzoek wijst uit: investeren in
geothermie is de moeite waard
INCLUSIEF HET VAKKATERN
Coverbeeld: Engels Group
Coverbeeld Elektrotech: Bernard Hermant
Regenwaterspecialist trakteert zijn klanten 84
Het belang en de mogelijkheden van uniforme en open data 86
SANITAIR
Bereikbaar en bruikbaar sanitair voor iedereen 88
Afvoerplanning buiten de geijkte kaders dankzij nieuwe douchegoot 91
Een nieuwe kijk op sanitair 92
Installatiepartners 95
Blijf gratis en eenvoudig op de
hoogte van het laatste nieuws.
Volg ons op social media en meld
je aan voor onze nieuwsbrief!
installatieenbouw.be

ADVERTORIAL
Bouwspecialist gooit het roer om:
FOCUS OP
‘SLIM BOUWEN’
De focus van Ubbink verandert van het enkel
leveren van hoog waardige kwaliteits producten naar
het leveren van totaal oplossingen en diensten.
8 | INSTALLATIEENBOUW.BE

ADVERTORIAL
​In januari lanceerde Ubbink een nieuwe huisstijl, een nieuwe website én een nieuw logo:
Ubbink Build smart. Maar wat betekent “slim bouwen”? Ontdek het boeiende en actuele
verhaal achter de nieuwe Ubbink rebranding campagne.
Tekst en beeld Ubbink
Verschuiving van de focus
In de 125 jaar van haar bestaan heeft Ubbink zich
steeds met succes aangepast aan de veranderende
marktomstandigheden. Ubbink heeft altijd een
breed gamma aan gebruiksvriendelijke producten
aangeboden met als doel het leven van bouwprofessionals
gemakkelijker te maken. Maar de
wereld verandert snel. De bevolking blijft groeien
en het leven ondergaat diepgaande veranderingen.
Ubbink brengt theorieën over duurzaam wonen in
de praktijk met gebruik van de nieuwste technologieën
en jaagt verandering in de bouwketen na. De
focus van Ubbink verandert van het enkel leveren
van hoogwaardige kwaliteitsproducten naar het
leveren van totaaloplossingen en diensten. “Wij
geloven dat slimme oplossingen de belangrijkste
toegevoegde waarde in de bouw zullen worden
voor het komende decennium”, zegt Roel Cals,
Managing Director Ubbink Centrotherm Group.
Nieuwe rol
Voor Ubbink is de rol van bouwprofessionals
cruciaal. Zij zijn de ontwerpers van onze veranderende
wereld. Zonder hen zal er geen verandering
zijn. Of het nu gaat om een installateur, consultant,
voorschrijver of bouwaannemer, alle ogen
zijn gericht op installatie- en bouwprofessionals
om duurzame woningen te realiseren. Samen met
hen wil Ubbink de efficiëntie van de totale bouwketen
verhogen. Dit spoort Ubbink aan om technologisch
bij te blijven en in te spelen op veranderende
regelgeving, gedreven door ontwikkelingen
zoals energie-efficiëntiemaatregelen.
​Transformatie naar de toekomst
Koploper blijven in dit uitdagende spel van
constante verandering is daarbij de sleutel tot
het veiligstellen van een welvarende toekomst.
Naast het aanbod van een geavanceerd productassortiment
kunnen bouwprofessionals bij Ubbink
terecht voor alles wat nodig is om de dagelijkse,
complexe uitdagingen het hoofd te bieden.
Verantwoordelijkheid nemen
Duurzaamheid is eveneens cruciaal voor Ubbink.
Nieuwe technologieën en geïntegreerde oplossingen
zijn meer dan ooit nodig om ervoor te
zorgen dat er op verantwoorde wijze met energie
wordt omgegaan en het gebruik van fossiele
brandstoffen wordt verminderd. Ubbink zet zich in
voor maatschappelijk verantwoord ondernemen
en wil een positieve bijdrage leveren aan samenleving,
economie en milieu.
Slimme oplossingen voor
complexe uitdagingen
Ubbink gelooft in het bijdragen aan verduurzaming
van gebouwen en ontwikkelt producten
voor drie belangrijke productgroepen: Ventilatie,
Energie en Bouw.
Naast het aanbod van kwalitatieve, betrouwbare
en innovatieve producten, ondersteunt Ubbink
ook met slimme diensten. Zo helpt de firma
bouwprofessionals bij de keuze van mogelijke
oplossingen, assisteert ze bij complexe berekeningen
en zorgt Ubbink dat iedereen weet hoe de
voorgestelde totaal oplossingen correct kunnen
worden toe gepast. Mooie voorbeelden hiervan
zijn de vernieuwde Ubbink website en de volledig
herwerkte prijslijst voor 2021: Ubbink biedt totaaloplossingen
aan en stelt via deze kanalen alle
technische informatie toegankelijk ter beschikking.
Slim bouwen
In alles wat Ubbink creëert, ligt de focus op veilige
en energiezuinige verwarmingsoplossingen, comfortabele
en efficiënte ventilatie en de bescherming
van de bouwschil. Ubbink wil binnenruimtes
beter maken en roept iedereen op om samen met
hen ‘slim te bouwen’: Ubbink Build smart.
Over Ubbink
Ubbink, opgericht in 1896, maakt deel uit van de
Duitse Ubbink Centrotherm Group. Ubbink verkoopt
ventilatiesystemen, rookgasafvoer voor individuele
en collectieve systemen en bouwproducten.
De ontwikkeling en productie gebeurt voornamelijk
in Nederland (Doesburg) en Duitsland (Brilon). De
oplossingen worden verkocht in heel Europa. ❚
Ubbink wil binnenruimtes beter maken en roept iedereen
op om samen met hen ‘slim te bouwen’.
INSTALLATIEENBOUW.BE | 9

Testen van elektrische installaties en E-laadpunten
Tijdelijke actieprijs
+ GRATIS training
MacroEVtest
Multifunctionele installatietester voor het controleren van de veiligheid van particuliere en industriële elektrische
installaties conform AREI en een adapter voor het testen van laadpalen voor elektrische voertuigen.
MacroEVtest
• Testadapter en functies voor laadpunten van elektrische voertuigen
• Isolatieweerstandtest met 50, 100, 250, 500 of 1.000 V testspanning
• Aardlekschakelaartesten type AC, A, B (tot 300 mA) en S
• CAT IV 300 V en 6 mA ALS-testfunctie
• Circuit- en lijnimpedantiemeting
• 1-fase netanalyse met vermogensmeting, power factor,
cosφ en harmonischenanalyse
• Aardverspreidingsweerstandmeting en bepaling van de
soortelijke bodemweerstand
• Frequentiemeting, spanningsmeting en spanningsval
• Continuïteitstest met 200 mA
SOLAR
acties
www.euro-index.be/nl/producten/pv-testinstrumenten/
www.euro-index.be

Toen Wouter Peere, student Burgerlijk Ingenieur met als specialisatie Werktuigkunde, een thesisonderwerp zocht, had hij één prioriteit: hij wilde iets creëren dat ook een
impact zou hebben op het praktijkveld, en niet het zoveelste werk schrijven dat ongemerkt in een kast belandt.
Onderzoek wijst uit: investeren in geothermie is de moeite waard
THESIS ONTKRACHT MYTHE OVER GEOTHERMIE
KU Leuven-student Wouter Peere ontwikkelde voor zijn thesis een methode voor de economische optimalisatie van hybride geothermische
verwarmings- en koelsystemen, waardoor deze vorm van duurzame energie weer een flink stuk toegankelijker wordt. Peere won er
verschillende awards mee, waaronder de Encon Energieprijs. Hij ging voor Installatie & Bouw met plezier dieper in op zijn onderzoek.
Tekst Filip Van der Elst | Beeld Encon, Wouter Peere
Toen Wouter Peere, student Burgerlijk Ingenieur met als specialisatie
Werktuigkunde, een thesisonderwerp zocht, had hij één prioriteit: hij wilde
iets creëren dat ook een impact zou hebben op het praktijkveld, en niet
het zoveelste werk schrijven dat ongemerkt in een kast belandt. Zo kwam
hij, in samenspraak met zijn promotoren Lieve Helsen en Wim Boydens, bij
geothermie terecht. Geothermie, of aardwarmte, is een techniek waarbij natuurlijke
warmte en koude uit de ondergrond wordt gehaald voor de verwarming
en koeling van huizen en kantoren.
Inzichtelijke grafische methode
“De techniek bestaat al 50 jaar, maar heeft een complexe dimensionering.
Hierdoor wordt het boorveld vaak te groot gemaakt, wat leidt tot een te hoge
kost”, aldus Wouter Peere. Dan komt snel de vraag: ‘loont die investering de
moeite, of kies je best gewoon voor een gasketel of andere warmtepomp?’”.
Met zijn thesis probeerde hij op die vraag een antwoord te bieden, in twee
stappen. “Eerst zocht ik naar een meer accurate dimensioneringsmethode
voor boorvelden. ❯
INSTALLATIEENBOUW.BE | 11

Voor de optimalisatie.
Na de optimalisatie.
Vermogensverdeling doorheen het jaar.
Daarnaast ontwikkelde ik een inzichtelijke grafische methode die laat zien
hoe je dat op economisch verantwoorde manier doet. De methode/optimalisatie
toont bij elke stap waarom een bepaalde beslissing voordelig is. Het
resultaat is een optimalisatie van zowel de investeringskosten als exploitatiekosten
van de complete verwarmings- of koelinstallatie.”
De ontwikkelde methode werd getest op enkele concrete gebouwen. Peere:
“Daaruit bleek dat we om te koelen en te verwarmen zoveel mogelijk gebruik
maken van het boorveld. Daarnaast is een luchtgekoppelde warmtepomp en
een airco geïnstalleerd om de pieken op te vangen. Een zonnecollector en
droge koeler zorgen tenslotte voor de rest van de vraag.” Een goed systeem
bestaat voor Peere dan ook uit de integratie van verschillende systemen. “Er
is niet één ultieme technologie. De kunst zit hem in het samenbrengen van
uiteenlopende technologieën”, vertelt Peere.
Mythe ontkracht
Het resultaat is bemoedigend voor voorstanders van geothermie. “Een boorveld
installeren is op lange termijn altijd goedkoper, toch wanneer de randfactoren
(zoals de bodemtemperatuur) constant blijven”, aldus Peere. “Het
onderzoek ontkracht de mythe dat geothermie (als mature technologie) te
duur zou zijn. Het codewoord hierbij is ‘dimensionering’. Mits een correcte
dimensionering van het volledige systeem is alles mogelijk, en dan houden
we zelfs nog geen rekening met een intelligente aansturing wanneer het in
gebruik is.” Peere pleit er dan ook voor om de ontwikkeling van geothermie
een duwtje in de rug te geven. “Ik hoop dat dit een signaal is richting bouwprofessionals
(studiebureaus, architecten, aannemers,…) en de overheid: we
hebben de nodige technologie en kennis, en we zijn in staat om een werkend,
efficiënt geothermisch systeem te ontwikkelen. Verdere aansturing en regeling
maakt het zelfs mogelijk om een nagenoeg perfect systeem te bekomen.
Vindingrijkheid en intuïtie
Het onderzoek van Peere werd enthousiast onthaald. Hij won onder meer de
Encon Energieprijs, de ATIC Prijs Marcel Herman en was nationaal laureaat
bij de Febeliec Energy Awards. Voor Peere is zijn werk geen afgerond verhaal,
maar net het begin van een nieuw hoofdstuk. “Het onderzoek is nog zeer
methodisch en abstract. Ik ben benieuwd naar de manier waarop nieuwe
thesisstudenten verder kunnen voortbouwen op mijn werk. Er is immers nog
altijd ruimte voor verbetering. Het zijn niet algoritmes die de wereld veranderen,
maar wel mensen met vindingrijkheid en intuïtie”, zegt hij.
Zelf onderzoekt Peere als doctoraatsstudent, in samenwerking met boydens
engineering en beide promotoren, momenteel de manier waarop volledige
gebouwenclusters fossielvrij gemaakt kunnen worden, en welke combinatie
van technologieën hiervoor nodig is. “Ditmaal bekijken we het niet enkel vanuit
economisch oogpunt, maar houden we ook rekening met aspecten als
CO²-uitstoot, onderhoudsgemak en thermische pollutie.”
Lees meer over de thesis van Wouter Peere op www.scriptiebank.be ❚
INSTALLATIEENBOUW.BE | 13

De Pen
‘Een handboek rond het
ontwerp en inregelen van
huishoudelijke cv-installaties’
14 | INSTALLATIEENBOUW.BE

De Pen
Eddy Janssen
Universiteit Antwerpen, vakgroep energie
ONTWERPEN EN INREGELEN VAN
CV-INSTALLATIES: NIET EENVOUDIG,
NU ALLES ZO SNEL EVOLUEERT
Iedereen kent het probleem bij cv-installaties: te warm in één kamer, te koud in de andere,
en draaien aan thermostaatkranen brengt niet veel soelaas. De kans is groot dat een slechte
inregeling aan de basis ligt. Er stroomt dan bijvoorbeeld te veel warm water door kleine
of veraf gelegen radiatoren terwijl grote of nabij gelegen radiatoren onvoldoende debiet
krijgen. Door waterzijdig in te regelen stroomt overal het juiste debiet, en dat is nodig om
comfort te combineren met een energiezuinige verwarming.
Er doen zich duidelijk heel wat problemen voor, en dit ondanks het gebruik van kwalitatieve componenten.
Dit wijst erop dat er iets schort aan de samenbouw tot een geheel. Zo kunnen er fouten optreden bij
het ontwerp (het concept, de dimensionering) en de montage (inclusief inregeling) van cv-installatie. Het
is natuurlijk niet gemakkelijk om het juiste evenwicht te vinden tussen energie, comfort en investering,
zeker nu de klimaatmaatregelen leiden tot een nooit geziene evolutie, met toenemende complexiteit
en schaalvergroting. Denk maar aan de noodzaak tot integratie van hernieuwbare energie, hybride
systemen, nieuwe componenten, collectieve verwarming op het niveau van gebouwen en wijken…
Deze problematiek was voor Constructiv, het sectorfonds van de bouwsector, de aanleiding om aan
de Universiteit Antwerpen de opdracht te geven om een handboek te ontwikkelen rond dit thema:
ontwerp en inregelen van huishoudelijke cv-installaties. De vakgroep energie van de faculteit Toegepaste
Ingenieurswetenschappen (opleiding industrieel ingenieur) heeft in deze materie een jarenlange
expertise opgebouwd, gedragen door toepassingsgericht onderzoek. Zo is het softwarebedrijf Hysopt
daarvan een spin-off. We mogen fier zijn dat deze Vlaamse KMO in 2020 in het Verenigd Koninkrijk de
CIBSE-award kreeg in de categorie ‘Product or Innovation - Thermal Comfort’. Het softwareprogramma
Hysopt werd dan ook dankbaar gebruikt om diverse fenomenen en principes uit te leggen, en om de
impact van heel wat ontwerpkeuzes op onder meer het hydraulische evenwicht te illustreren.
Het handboek telt 250 pagina’s, met heel veel illustraties, voorbeelden en stappenplannen. Zo is bijvoorbeeld
op een bevattelijke manier uitgelegd wanneer een pomp moet ingesteld worden op constante
of variabele druk, en ook wat het belang is van een corrosiesensor. De doelgroep van dit handboek is
breed, en bestaat uit technici die installaties ontwerpen, bouwen en inregelen. Onvermijdelijk is de
inhoud voor sommigen te breed, en tegelijk onvoldoende voor anderen. Er werd geopteerd voor een
aanbod dat de nodige bagagekennis biedt aan leerkrachten van de opleidingen centrale verwarming
uit het secundair onderwijs, en anderzijds kunnen ook de technische richtingen uit het hoger onderwijs
(opleidings onderdelen HVAC in de bachelor- en masteropleidingen) hiermee aan de slag. Door de
digitale vorm is het mogelijk om snel en flexibel in te spelen op technologische evoluties, voortschrijdend
inzicht en opmerkingen vanuit het werkveld. Dit maakt het ook gemakkelijk om delen uit dit handboek
over te nemen, wat toegestaan is mits bronvermelding. Elke leerkracht kan op die manier lesmateriaal
opstellen dat aangepast is aan het leerplan.
Een grote dank en waardering gaat uit naar allen die al hebben bijgedragen door teksten na te lezen,
opmerkingen te formuleren en input te leveren onder de vorm van figuren enz. Hun deskundigheid
draagt in hoge mate bij tot de kwaliteit en de bruikbaarheid van dit handboek. Verwacht wordt dat het
deze zomer publiek beschikbaar zal zijn via www.buildingyourlearning.be. ❚
INHOUD:
Ontwerpen en inregelen van cv-installaties
1. Inleiding: criteria voor kwaliteitsvolle
cv-installaties, basisprincipes van
warmtetransport, leidingconcepten,
regeling versus inregeling
2. Begrippen: grootheden, eenheden,
hoofdwetten, efficiëntie
3. Vermogen en vermogensregeling
van verwarmings lichamen: selectie,
theo retische basis, keuze van het
temperatuurregime
4. Druk en debiet in netwerken: hydraulisch
nulpunt, drukverlies, drukverschil,
Kv-waarde, autoriteit, interactiviteit,
samen gestelde kringen en opvoerdruk
van pompen.
5. In te regelen componenten: circulatiepomp,
statische en dynamische regelen
inregelkranen, expansievaten, ontluchting,
vuilafscheiding.
6. Inregelprincipes bij constant en variabel
debiet: statisch en dynamisch
Praktische aanpak: ontwerpkeuzes,
in stellen van pompen, voorbereiding,
statisch en dynamisch inregelen met rekenvoorbeelden
en stappen plannen, bijlage:
meet toestellen, corrosiesensor Risycor.
INSTALLATIEENBOUW.BE | 15

Topman Febeliec:
‘De kostprijs van
de energietransitie
zal enorm zijn’
‘Als we de centrales van Doel en Tihange vervangen door gasgestookte centrales, zullen
zowel de CO 2
-uitstoot als de kost opnieuw stijgen. Bovendien staat de discussie over
deze twee centrales los van het debat over de toekomstige rol van kernenergie.’
Europa wil tegen 2050 klimaatneutraal zijn. Hoe staat onze Belgische industrie ervoor? Hoe groen en duurzaam is onze industrie vandaag?
Halen we de doelstelling om 55 procent minder CO 2
uit te stoten tegen 2030? En wat met de ambitie om tegen 2050 volledig klimaat neutraal te
zijn? Al deze vragen werden voorgelegd aan Peter Claes, hoofd van Febeliec, in ‘Bouwen aan een positief energieverhaal’, de interviewreeks
van gas.be. “We moeten vooral maken dat we onze economische activiteit en welvaart niet verliezen in dit verhaal. En zoeken naar haalbare
oplossingen”, aldus Claes.
Tekst Filip Van der Elst | Beeld Pxhere
Het verduurzamen van ons energieverbruik
blijft voor alle sectoren een enorme uitdaging,
zo steekt Claes van wal. “We lopen op dat vlak
achter op sommige andere Europese landen. Dat
heeft natuurlijk te maken met onze ruimtelijke
ordening en met de mogelijkheden: we beschikken
over weinig natuurlijke grondstoffen die
nuttig zijn voor de elektriciteitsproductie. En
het is niet eenvoudig om infrastructuur voor hernieuwbare
industrie tot ontwikkeling te brengen.
Denk maar aan het protest van de bevolking
tegen grote onshore windturbineprojecten of
nieuwe hoogspanningsleidingen.” Net daarom is
de eerste noodzaak voor het realiseren van de
energie transitie het overtuigen van de burgers,
aldus Claes. “De burger heeft een sterke stem
als het gaat om grote infrastructuurprojecten,
en dat is een goede zaak, maar tegelijkertijd is
het een rem op ontwikkelingen. We moeten de
burger mee aan boord krijgen als we willen dat
de energietransitie slaagt.”
Komt 2030 te vroeg?
Er is dus heel wat werk aan de winkel, en de
lat ligt hoog. Te hoog? “55 procent minder CO 2
tegen 2030 is een gigantische opdracht. Zelfs
40 procent was al moeilijk”, bekent Claes. Voor
de ambitie om tegen 2050 klimaatneutraal te
zijn, staan we er beter voor: “Dan zullen er drie
grote technologieën beschikbaar zijn: hernieuwbare
energie (gekoppeld aan opslag en omzetting
in waterstof of andere molecules), fossiele
brand stoffen (waarbij de vrijgekomen CO 2
nuttig
gebruikt of wordt opgeslagen), en nieuwe kernenergie:
verguisd door velen, maar wel CO 2
-vrij.”
De geplande kernuitstap in 2025, en de onzekerheid
daarrond, maakt de zaak er niet een voudiger
op, stelt Claes. “Als we de centrales van Doel en
16 | INSTALLATIEENBOUW.BE

‘Onze elektriciteit is nu al 10
tot 40 procent duurder dan
onze buurlanden. Dat is een
handicap voor onze bedrijven.’
De industrie kan nooit
de volledige factuur
van de energietransitie
dragen, vindt Claes.
‘We moeten de burger mee aan boord krijgen
als we willen dat de energietransitie slaagt’
Tihange vervangen door gasgestookte centrales,
zullen zowel de CO 2
-uitstoot als de kost opnieuw
stijgen. Bovendien staat de discussie over deze
twee centrales los van het debat over de toekomstige
rol van kernenergie. Tegen 2050 kan
je nadenken over nieuwe, efficiënte en veilige
centrales. Dat vraagt natuurlijk om enorme
investeringen, maar dat geldt evenzeer voor andere
technologieën.” Bovenal vraagt Febeliec een
perspectief op lange termijn. “Er is nog altijd niet
beslist wat er in de plaats van kernenergie komt.
De bevoorradingszekerheid mag in geen geval in
gedrang komen”, zegt Claes.
Competitief blijven
Eén ding staat buiten kijf: de kost van de energietransitie
zal enorm zijn. Wie zal dat betalen? De
industrie kan nooit de volledige factuur dragen,
vindt Claes. “Onze bedrijven moeten de concurrentie
aangaan met bedrijven van over de
hele wereld. Als de energie onbetaalbaar wordt,
zullen zij verhuizen naar andere werelddelen, en
dat zal welvaart, jobs en toegevoegde waarde
kosten.” Een CO 2
-taks op ingevoerde producten
is een mogelijk heid, maar ook op dat vlak pleit
Claes voor voorzichtigheid. “Dat is immers een
mes dat aan twee kanten snijdt. Zo kan pakweg
China ervoor kiezen om op haar beurt onze producten
extra te belasten. Zo dreigt de volledige
wereldhandel onderuit te gaan. Het is dus een
delicate evenwichtsoefening die tijd zal vragen.”
Volgens Claes kunnen overheden een sturende rol
opnemen: “Overheidssteun kan een eerste duwtje
in de rug van nieuwe technologieën en infrastructuur
geven, en nieuwe mogelijkheden creëren.”
Moet de energie duurder worden, om mensen en
bedrijven meer bewust te maken van de energiekost?
Ook op dat vlak pleit Claes voor realiteitszin:
“Onze elektriciteit is nu al 10 tot 40 procent duurder
dan onze buurlanden. Dat is een handicap
voor onze bedrijven.”
Nieuwe technologieën
Volgens Claes heeft de Belgische industrie al
sterk geïnvesteerd in de vergroening van haar
processen. “De bestaande processen zijn al sterk
verbeterd. Maar er is meer nodig: we moeten
ons op technologisch vlak verbeteren, en dus
nieuwe technologieën uitvinden”, aldus Claes.
“Het verder ontwikkelen van groene waterstof,
bijvoorbeeld, vergt enorme investeringen in onderzoek
en ontwikkeling. Daar moeten we in de
komende decennia zeker naar kijken. Alle bedrijven
willen dat, zoals nu iedereen snakt naar een
coronavaccin. Gas is nu al heel belangrijk voor
de industrie, en als het mogelijk is om gas op
een klimaatneutrale manier aan te maken, wordt
daar uiteraard naar gekeken”, besluit de topman
van Febeliec. ❚
INSTALLATIEENBOUW.BE | 17

De renovatiegolf en inzetten op waterstof:
ZO MOET DE VERWARMINGSINDUSTRIE
DE KLIMAATDOELEN HALEN
Is de verwarmingssector ‘Green Deal ready’? Het was één van de centrale vragen op de recente (online) editie van de vakbeurs ISH.
De organisatoren verzamelden het kruim van de Duitse verwarmingssector en politici om zich over de stand van zaken en de mogelijke
oplossingen te buigen. Twee rode draden doorheen de lezingen en panelgesprekken: een renovatiegolf is een conditio sine qua non, en het
potentieel van waterstof is enorm.
Tekst Filip Van der Elst | Beeld Pxhere
18 | INSTALLATIEENBOUW.BE

‘Waterstof moet
net zo betaalbaar
worden als aardgas’
De ambities zijn niet min: tegen 2050 moet Europa
het eerste klimaatneutrale continent zijn.
Als grootste energieverbruiker in Duitsland (55
procent van het totale verbruik) en Europa speelt
de verwarmingsmarkt een belangrijke rol bij het
behalen van deze klimaatdoelen. “Een hele uitdaging,
maar één zaak geeft ons vertrouwen in
de toekomst: de technologische oplossingen zijn
voorhanden”, zei Andreas Lücke, algemeen directeur
van de Federatie van de Duitse Verwarmingsindustrie
(BDH). “Maar er ligt nog heel wat
werk op de plank. Het CO 2
-verbruik in gebouwen
moet drastisch naar omlaag. We kunnen de verwarmingsvraag
laten dalen door gebouwen beter
te isoleren, maar ook daarnaast is er nood aan
vernieuwende technologieën.” Andreas Feicht,
staatssecretaris bij het Duitse Federale Ministerie
van Economische Zaken en Energie (BMWi)
gaf mee dat het Duitse CO 2
-verbruik weliswaar
is gedaald, maar toch is dat eerder ondanks dan
dankzij de gebouwensector. “De daling kwam er
vooral dankzij de mobiliteitssector, en daar heeft
de coronacrisis veel mee te maken”, gaf hij mee.
1,2 miljoen nieuwe
investeringen per jaar
Uwe Glock, voorzitter van de BDH, overliep de belangrijkste
Duitse cijfers. “Tussen 2010 en 2018
is er eigenlijk niet veel gebeurd, omdat er geen
subsidiemechanismen en stimulansen waren”, vertelde
hij. “In 2019 zorgde nieuwbouw voor significante
stijgingen. In 2020 zagen we een stijging
van 13 procent in het aantal nieuw geplaatste
verwarmingssystemen, goed voor een totaal van
842.000. Vooral biomassa (+138 procent) en
warmtepompen (+40 procent) zaten in de lift.
Maar dat is nog een heel eind verwijderd van het
einddoel, zijnde 1,2 miljoen nieuwe investeringen
per jaar. Om dat doel tegen 2030 te halen, mogen
we niet achterover leunen en moeten we vandaag
aan de slag.”
Andreas Feicht verwacht beslissingen op Europees
niveau, en hij stelt de vraag of de in Duitsland ingevoerde
CO 2
-taks over heel Europa ingevoerd zou
moeten worden. “Die beslissing heeft gezorgd voor
een ware paradigmashift met zich mee. De prijs
van koolstof stijgt nu tot 65 euro. In de volgende
legislatuur moet echter beslist worden wat de prijs
wordt op lange termijn, in de tweede helft van dit
decennium. Zal die prijs nog hoger liggen?” ❯
INSTALLATIEENBOUW.BE | 19

SPRING
VAN 1/04 TOT 31/05
SALE
Koop een regenwaterpomp en
ontvang een MediaMarkt waardebon.
€15
€20
Wilo-HiMulti 3
Wilo-TWI 5-SE PACK
NEW
NEW
*voorbehouden aan erkende installateurs
Wilo-RAIN1
€60
Wilo-RAIN3
€60
Word nu WiloXpert en ontvang extra punten
tijdens de actieperiode. www.wiloxperts.be
www.wilo.be

15 procent van het Duitse marktaandeel, en de
stijging zet zich ook in 2021 door. Warmtepompen
kunnen echter niet los gezien worden van de
eerder vermelde renovatiegolf, want in een nietaangepaste
woning heeft een warmtepomp weinig
zin. Op ISH zagen heel wat experts daarom
heil in een andere technologie, die de jongste
jaren steeds harder op de deur klopt: waterstof.
“Vandaag de dag verbruiken we in Duitsland
2.500 TWh, daarvan 580 TWh elektriciteit. Die
hoeveelheid stijgt, maar nooit tot 100 procent.
Sommige sectoren zullen we nooit kunnen elektrificeren,
en dus hebben we nog altijd molecules
nodig. Waterstof speelt daarin een cruciale rol”,
aldus Andreas Feicht. Toch zijn er nog pijnpunten:
“Vooraleer we waterstof op grote schaal kunnen
inzetten, moet de technologie een bepaald maturiteitsniveau
behalen, en vooral: moeten er grote
hoeveelheden aan een redelijke kost beschikbaar
zijn. Daarin knelt voorlopig nog het schoentje.”
Tegen 2050 moet Europa het eerste klimaatneutrale continent zijn.
Eén ding is volgens Feicht een zekerheid: “Iedereen,
ook energiegebruikers en gezinnen, moet
zich voorbereiden op een wereld met een hoog
CO 2
-prijskaartje. Daarom moeten er nu een stimulans
voor investeringen geboden worden, zelfs nu
de CO 2
-prijs nog relatief laag ligt. Dat betekent:
investeren in en subsidies voor energie-efficiënte
renovaties.” In Duitsland leidde die politiek reeds
tot een stijging van het aantal totaalrenovaties,
maar toch zijn er extra impulsen nodig. “Daarom
zijn we heel benieuwd naar de renovatiegolf die
de Europese Commissie wil uitrollen.”
Renoveren als economische relance
Renoveren, renoveren, renoveren: daar komt het
ook voor Klaus Jesse, vice-voorzitter van de Vereniging
van de Europese verwarmingsindustrie
(EHI) op neer. “65 procent van de Europese verwarmingsinstallaties
zijn meer dan 25 jaar oud.
Als we de renovatiegraad opkrikken van 4 naar 5
of 6 procent, kunnen we al 40 procent CO 2
besparen.
In Duitsland hebben we al een enorme boost
gekend, die moeten we doortrekken op Europees
niveau”, aldus Jesse. Hij noemde de gasconden-
satieketel ‘het werkpaard’ van deze inspanning.
“Alleen al door 16 miljoen niet-efficiënt werkende
gastoestellen condenserend te maken kan er 37
ton CO 2
minder uitgestoten worden.”
Intensief renoveren is goed voor het klimaat, maar
ook voor de economie. “Het kan de basis zijn van
het economisch herstel na de coronacrisis”, zegt
Feicht. “Het bestaande gebouwenpark is eigenlijk
een slapende reus, die we in deze crisistijden
wakker moeten maken. Een renovatiegolf is een
geweldige motor die de economie opnieuw op
gang kan trekken”, vulde Timon Gremmels, Duits
parlementslid voor de SPD, aan. Simone Peter,
voorzitter van het Bundesverband Erneuerbare
Energie (BEE): “De pandemie zal in het komende
jaren zorgen voor een enorm verlies aan banen.
De bouwsector kan tot een derde van het aantal
verloren jobs in andere sectoren opvangen.”
Nooit volledig elektrificeren
Wanneer het gaat over verwarming op hernieuwbare
energie, zijn warmtepompen nooit ver weg.
Vandaag de dag zijn warmtepompen goed voor
‘Iedereen, ook energiegebruikers en
gezinnen, moet zich voorbereiden op een
wereld met een hoog CO 2
-prijskaartje’
Verschillende sectorvertegenwoordigers pleitten
ook actief voor een technologievrij framework.
“We willen niet dat de Europese Commissie één
technologie naar voren schuift”, zei Glock. “We
willen gebruik kunnen maken van alle mogelijke
klimaatvriendelijke oplossingen.” Ook hij toonde
zich optimistisch over het potentieel van waterstof.
“We verwachten de conversie van gas naar
waterstof tegen 2025 in de markt te kunnen zetten.
Vanaf 2030 zullen we de verwarmingsmarkt
als key consumer van waterstof kunnen beschouwen”,
klonk het optimistisch. Daar sloot Timm
Kehler van Zukunft Erdgas zich bij aan. “Er liggen
nu al voor 500.000 kilometer aan gasleidingen
in Duitsland. Het gasgrid is hydrogen ready’ en
dus ook ‘Green Deal ready’, zeker omdat er in de
voorbije jaren al meerdere reconversiestappen
zijn gezet, zodat de leidingen in de toekomst niet
alleen aardgas maar ook waterstof kunnen transporteren.
Alleen moet waterstof net zo betaalbaar
worden als aardgas vandaag de dag.” ❯
‘We verwachten de conversie van gas naar waterstof
tegen 2025 in de markt te kunnen zetten.’
INSTALLATIEENBOUW.BE | 21

Warmtepompen zijn een deel van de oplossing, ‘maar sommige sectoren zullen we nooit kunnen elektrificeren’.
PRODUCTVOORSTELLINGEN
Heel wat bedrijven zagen ISH ook als uitstekend moment om nieuwe
producten of innovaties in de kijker te zetten. We stellen er graag
enkelen aan u voor.
Delabie
De focus van de productoplossingen van Delabie lag onder meer op
het thema ‘hygiëne’.
Een selectie van de Delabie-oplossingen voor het wassen en
desinfecteren van de handen werden gepresenteerd: de TEMPOMATIC
MIX 4 wastafelkraan, de nieuwe BLACK BINOPTIC serie in haar
verschillende uitvoeringen, evenals de elektronische zeepdispenser
voor wandmontage. De elektronische kranen en accessoires
garanderen 100 procent hygiëne dankzij hun contactloze bediening.
Een andere focus bij Delabie-producten is hoge water- en energiebesparing
zonder prestatiebeperkingen of vermindering van
gebruikerscomfort. Zo draagt de reeds genoemde serie BINOPTIC
wastafelkranen bij tot een waterbesparing van 90 procent.
Zelfsluitende kranen, zoals de TEMPOMIX 3, verbruiken helemaal
geen energie.
De virtuele bezoeker kon ook een breed scala aan nieuwe productoplossingen
ontdekken die functionaliteit combineren met
innovatief design. Elk assortiment kent haar nieuwigheden: het
FINO urinoir en de MINI BAILA wastafel in bacteriostatisch
roestvrij staal materiaal 1.4301, de nieuwe Be-Line ® designreeks
uit het toegankelijkheidsassortiment, bestaande uit steungrepen
en opklapbare douchezitjes, en de sequentiële ééngreeps wastafelmengkraan
2641BEL voor instellingen in de gezondheidszorg.
Viessmann
“Co-create climate for life”, dat was het motto van Viessmann op
deze ISH. De HVAC-specialist lanceerde tal van nieuwe producten,
ontwikkeld samen met gespecialiseerde partners. Zo stelde
Viessmann de nieuwe generatie warmtepompen voor: compact,
efficiënt en uitstekend geschikt voor moderniseringen. Met de
nieuwe Vitocal 250-A, 250-AH en 252-A, ontworpen in mobobloc
en die ook zonder vloerverwarming gebruikt kunnen worden, speelt
Viessmann in op de vraag naar renovatievriendelijke warmtepompen.
Het is zelfs mogelijk om bestaande radiatoren te gebruiken met
deze warmtepompen.
Dat waterstof in sneltempo evolueert, is ook Viessmann niet ontgaan.
Het bedrijf heeft reeds een breed portfolio aan efficiënte systemen
die ook H2-ready zijn. De gascondensatieketels uit de Vitodens
300- en 200-serie zijn nu gecertificeerd om te werken met maximaal
20 procent waterstof in aardgas en kunnen zelfs een bijmenging van
30 procent gemakkelijk en efficiënt in warmte omzetten.
Viessmann wil ook zijn steentje bijdragen in de strijd tegen het
corona virus, met innovatie luchtreiniging- en ventilatiesystemen.
Zo is er de Vitovent 200-P, speciaal ontworpen voor toepassing in
scholen, seminarieruimtes en kinderdagverblijven.
WILO
Dit jaar richtte Wilo zich op de virtuele ISH op koudwatertoepassingen
die steeds belangrijker worden, niet in de laatste plaats als gevolg
van de voortschrijdende verstedelijking wereldwijd en het mondiale
watertekort. Als technologiespecialist wiens kerncompetentie het
verplaatsen van water is, wil Wilo zich ook in deze sector profileren
als innovatieleider en pionier in de industrie. Ook zette het bedrijf
enkele productinnovaties in de kijker, zoals Wilo DrainLift SANI
(dubbele opvoerinstallatie voor fecaliën), Wilo-Isar BOOST5 (zorgt
voor constante waterdruk op extractiepunten) en de Wilo-Separators
GEO, MONO en MODU. Separator is een nieuwe lijn vetafscheiders,
die verstopping door vet in het riool helpt voorkomen.
Precies op tijd voor de start van de beurs vestigde Wilo met de live
lancering van "Wilo World", het nieuwe virtuele aanspreekpunt,
een nieuwe maatstaf op vlak van klantbeleving. Dit is een wereld
die tot in de kleinste details fotorealistisch is weergegeven. Vanuit
het nieuwe digitale hoofdkantoor van de technologiespecialist,
het Wilopark in Dortmund, begint een reis door de digitale wereld,
waar echte referenties kunnen worden bezocht en doorlopen,
waar pompen, systemen en oplossingen aan het werk zijn. Klanten
kunnen zelf bepalen welke gebieden ze bezoeken en krijgen zo een
diepgaand virtueel inzicht in toepassingen en oplossingen. ❚
22 | INSTALLATIEENBOUW.BE

Bent u op zoek naar een ideaal binnenklimaat?
De GOLD RX/HC is een luchtbehandelingskast met warmtewiel en geïntegreerde omkeerbare
warmtepomp.
De ideale combinatie met ongeëvenaarde prestaties voor koeling, verwarming en ventilatie
gedurende het hele jaar. Deze all-in-one oplossing garandeert bovendien ook een eenvoudige
installatie en inregeling.
Uitgebreide werkingstemperaturen (van -25°C tot +35°C).
Ingebouwde regeling met één enkele afstandbediening voor alle functies.
Koelteterugwinning mogelijk dankzij de unieke positie van de batterijen, op beide kanten van
het warmtewiel.
Hoogste efficientië & laagste energieverbruik op de markt.
Leverbaar in meerdere delen, ideaal voor moeilijke toegangelijke ruimtes.
Zeer compact en plaatsbesparend.
Ook beschikbaar met kanaalaansluitingen aan de bovenzijde (Top-versie / L-concept versie).
GOLDRX/HC
Brusselsesteenweg 159 | B-9090 Melle | www.swegon.be | info@swegon.be | Tel. 09 324 21 55

Het belang van een
goede voorbereiding
en deskundig advies
bij vloerverwarming
‘In een woning van 100 m² moet er al snel een kilometer aan buizen in de vloer geplaatst worden. Die buizen mogen elkaar niet kruisen en er mogen geen punten zijn
waar lucht zich kan ophopen.’
Vloerverwarming wordt steeds populairder, en dus groeit ook de vraag naar deskundig advies. Daarom is Henco Floor, een dochteronderneming
van Henco, gespecialiseerd in het voorbereiden, monteren en engineeren van elke vloerverwarmingsinstallatie.
Tekst Filip Van der Elst | Beeld Henco Floor
Een vloerverwarmingsinstallatie realiseren is complexer dan op eerste zicht
lijkt. “In een woning van 100 m² moet er al snel een kilometer aan buizen in
de vloer geplaatst worden. Die buizen mogen elkaar niet kruisen en er mogen
geen punten zijn waar lucht zich kan ophopen”, zegt Kris Duchesne, Business
Unit Manager bij Henco Floor. “Zo’n grote hoeveelheid buis op een logische
manier in de ruimte krijgen: daarin zit de grootste complexiteit van ons werk.”
“Bovendien zijn de berekeningen nu een stuk nauwkeuriger dan in het verleden”,
zegt Duchesne. “Klanten leggen de lat hoger op vlak van techniciteit
en ze willen een zo energiezuinig mogelijk project. Je komt dus niet meer
zomaar weg met het willekeurig verleggen van een buis. Grondig tekenwerk
en voorbereiding is essentieel.”
Warmteverliesberekeningen
Als dochteronderneming van Henco heeft Henco Floor een symbiotische
relatie met het moederschip Henco. Duchesne: “Henco is een productiebedrijf,
wij leggen ons meer toe op het geven van advies. We tekenen legplannen
en zorgen voor de engineering van de installatie. We doen veel meer
dan alleen plannen tekenen, we zorgen voor gedetailleerde berekeningen: zo
houden we ook rekening met warmteverliesberekeningen en maximaal drukverlies
in het systeem. Tot slot kunnen we installatiebedrijven, indien gewenst,
ondersteunen bij de montage.”
Henco Floor maakt gebruik van hoogwaardige materialen, zoals de vormvaste
en zuurstofdichte meerlagenbuis RIXc van Henco. “Ook op vlak van de
verdeler en de naregeling kunnen we ons onderscheiden. In samenwerkingen
met enkele kwalitatieve partners vervolledigen we ons aanbod om zo een
compleet pakket aan te bieden”, vult Arsène De Ruyck, Product Manager
‘Klanten leggen de lat hoger op vlak
van techniciteit en ze willen een zo
energiezuinig mogelijk project’
bij Henco Floor, aan. Bovendien staat de productontwikkeling niet stil. “Zo
introduceren we Henco Secor, een nieuw droogverlegsysteem. Het is de antwoord
op onze zoektocht naar een lichter systeem voor de renovatiemarkt dat
eenvoudiger en sneller gemonteerd kan worden”, aldus De Ruyck.
Henco Floor richt zich niet enkel op kleine residentiële projecten, maar ook
op projecten in de utiliteits-, kantoor- en zorgsector. Het bedrijf is ook niet
vreemd van meer complexe uitvoeringen. Zo stond Henco Floor onder meer
in voor de verwarming onder skipiste Aspen in Wilrijk en werkte het mee aan
de installatie van veldverwarming bij verschillende eersteklassevoetbalclubs.
“Verder zien we dat betonkernactivering aan belang wint. Ook op zo’n vraag
kunnen we een antwoord voorzien. De materialen zijn dezelfde, alleen komt
er meer knowhow bij kijken”, zegt Duchesne.
Bruto of netto
De klant kan zelf kiezen in welke mate hij door Henco Floor ontzorgd wordt.
Maarten Peetermans, Project Manager bij Henco Floor: “Hij kan kiezen
voor een ‘bruto project’, waarbij we de klant voorzien van een plan, inregeldebieten
en een materiaallijst. Daarmee kan hij naar de groothandel stappen
en zelf de installatie realiseren. Een andere mogelijkheid is een ‘netto project’,
waarbij we de klant volledig ontzorgen en wij zelf een montagepartner naar
de werf sturen om de vloerverwarming te installeren, inclusief druktest. Zeker
in grote projecten is daar steeds meer vraag naar.” Het advies dat de specialisten
van Henco Floor opmaken, komt tot stand op basis van veel onderling
overleg en denkwerk. “We bieden nooit offertes aan die in de praktijk niet
uitvoerbaar zijn”, aldus Peetermans.
Om de installateurs nog meer van dienste te zijn, lanceert Henco Floor
binnenkort een nieuwe online tool. “Zo kan de installateur voor projecten
tot 200 m² binnen het kwartier een materiaallijst en prijsofferte verkrijgen.
Via die weg kan hij ook meteen contact leggen met ons om eventueel
ondersteuning te krijgen bij het engineeren van de installatie”, licht
Duchesne toe. “We weten dat installateurs het erg druk hebben, dus we
hebben gewerkt aan een snelle en efficiënte tool, die de communicatielijnen
met ons zo kort mogelijk houdt.” ❚
24 | INSTALLATIEENBOUW.BE

Henco Floor maakt gebruik van
hoogwaardige materialen.
INSTALLATIEENBOUW.BE | 25

Groene waterstof vervoeren door het aardgasnet:
DE NABIJE TOEKOMST?
Drie baanbrekende waterstofpanelen liggen vandaag op het groendak van het Fluxys-laboratorium in Anderlecht. Onderzoekers van de KU
Leuven en Fluxys willen analyseren of het geproduceerde groene waterstof rechtstreeks in het aardgasnet kan worden geïnjecteerd. In
hoeverre kunnen we het bestaande gasnet ombouwen naar een waterstofnet? En welke rol kan groene waterstof spelen in de energietransitie?
Wij vroegen het aan de onderzoekers zelf.
Tekst Liesbeth Verhulst | Beeld Fluxys / KU Leuven – Rob Stevens
Een zonnepaneel dat waterstof maakt uit het vocht in de lucht. Dat was de
wereldprimeur waar onderzoekers van de KU Leuven twee jaar geleden mee
uitpakten. Het idee was eenvoudig: een energiesysteem bouwen dat overal
werkt. “Zonlicht en water zijn overal voorhanden, zelfs in de woestijn”, vertelden
professor Johan Martens en zijn onderzoeksteam van het Centrum voor Oppervlaktechemie
en Katalyse ons toen. “Ons paneel vangt water uit de lucht en zet
het op een zo efficiënt mogelijke manier om in waterstof en zuurstof, die apart
worden opgevangen.” Baanbrekend was ook de schaal: één paneel kan tot 250
liter waterstof per dag produceren. Vandaag wordt groene waterstof doorgaans
geproduceerd door middel van elektrolyse, in zeer grote installaties die niet
altijd worden aangedreven door hernieuwbare energie, terwijl de technologie
van de KU Leuven op elke schaal kan en 100 % hernieuwbaar is.
Nu, twee jaar verder, werken diezelfde onderzoekers onder de noemer Solhyd
aan tal van proefprojecten om de mogelijke toepassingen van hun waterstofpaneel
te onderzoeken. Met de proefopstelling op het groendak van
het Fluxys-labo willen ze analyseren of het gas uit het bewuste waterstofpaneel
bruikbaar is om in het aardgasnet te injecteren. “Alles hangt af van
‘Europa wil tegen 2050 evolueren naar het eerste klimaatneutrale continent, met
een energiemix die voor 50 % uit elektriciteit komt en voor de overige 50% uit
energiebronnen zoals biomethaan, biobrandstoffen en groene waterstof.’
Het potentieel van waterstof staat buiten kijf, maar vooraleer
onze daken bezaaid zijn met de waterstofpanelen van de
KU Leuven, zijn er nog wel wat hordes te nemen.
‘We zullen altijd gassen nodig hebben, zeker in sectoren zoals de
industrie en de luchtvaart, maar als we het klimaat willen vrijwaren is
groene waterstof de logische keuze’
26 | INSTALLATIEENBOUW.BE

de kwaliteit van het gas en of het compatibel is met het aardgasnet”, vertelt
onderzoeker Jan Rongé. “Daarnaast biedt de proefopstelling ons ook de kans
om na te gaan hoe ons paneel zich gedraagt doorheen het jaar: wat is de
invloed van de oriëntatie, het uur van de dag, van de zonintensiteit enzovoort
op de samenstelling van het waterstofgas? Eens we de antwoorden op deze
vragen hebben, kunnen we meer pilootprojecten uitrollen.”
Groene waterstof voor de industrie
Het laboratorium van Fluxys is in België een gekend expertisecentrum in volumemeting
van gassen en de zogenoemde gaschromatografie, het analyseren
van de samenstelling van gassen. “We laten de KU Leuven graag profiteren
van onze expertise, terwijl het ook voor ons interessant is om deze analyses te
doen op waterstof in plaats van aardgas”, vertelt Remy Laurent, woordvoerder
bij Fluxys. “Wij zijn ervan overtuigd dat waterstof, en groene waterstof in het
bijzonder, een belangrijke rol zal spelen in de energietransitie. We hebben
zelf de ambitie om een gedeelte van ons gasnet om te bouwen om waterstof
te vervoeren. Concreet zouden we tegen 2025 klaar zijn om een deel van
onze klanten in de grote industrie rechtstreeks van waterstof te voorzien via
ons hogedruknet. De industrie is vandaag verantwoordelijk voor 40% van
de CO 2
-uitstoot in ons land. Nu maken deze bedrijven gebruik van waterstof
geproduceerd met behulp van aardgas, zogenaamde ‘grijze’ waterstof. We
kunnen hun uitstoot aanzienlijk helpen beperken door deze bedrijven van
groene waterstof te voorzien.”
Fluxys wil daarvoor de bestaande infrastructuur zoveel mogelijk hergebruiken.
“Het spreekt voor zich dat dit veel kostenefficiënter is dan nieuwe infrastructuur
aanleggen”, aldus Remy Laurent. “Om waterstof veilig voor onze bestaande
leidingen te kunnen vervoeren, zijn vooral de drukvariaties van belang en de
impact die deze hebben op de leidingen. Dat zijn we nu aan het onderzoeken.”
Wat met gebouwen?
Of waterstof ook een rol kan spelen in de energievoorziening van onze gebouwen,
zal de toekomst nog moeten uitwijzen. Jan Rongé: “Wij maken waterstof
uit zonlicht. Dat kan op eender welke plek maar vergt wel een aanzienlijke
oppervlakte. Als we onze waterstof rechtstreeks in het net kunnen injecteren,
zijn we veel minder plaatsgebonden. ❯
Een zonnepaneel dat waterstof maakt uit het vocht in de lucht. Dat was de wereldprimeur waar onderzoekers van de KU Leuven
twee jaar geleden mee uitpakten. Het idee was eenvoudig: een energiesysteem bouwen dat overal werkt.
INSTALLATIEENBOUW.BE | 27

Anderzijds is er met warmtepompen al een mooie
technologie voorhanden om gebouwen duurzaam
te verwarmen. Maar het omschakelen van al onze
gebouwen op elektriciteit is een enorme uitdaging,
en dat terwijl er al een gasnet ligt en er zeer grote
hoeveelheden groene waterstof zullen beschikbaar
zijn in de toekomst. Een fractie van die waterstof
zou kunnen ingezet worden om een deel van onze
gebouwen van energie te voorzien, maar veel vragen
hebben vandaag nog een antwoord nodig:
voor welke gebouwen is waterstof efficiënt? Wat is
de impact op het distributienetwerk? Dat moeten
we de komende jaren verder onderzoeken.”
Waterstof en de energietransitie
Want waterstof zal volgens Jan Rongé zonder
twijfel een belangrijke rol spelen in de energietransitie.
“We zullen altijd gassen nodig hebben,
zeker in sectoren zoals de industrie en de luchtvaart,
maar als we het klimaat willen vrijwaren is
groene waterstof de logische keuze.”
Daar is ook Remy Laurent van overtuigd: “Europa
wil tegen 2050 evolueren naar het eerste klimaatneutrale
continent, met een energiemix die voor
50% uit elektriciteit komt en voor de overige
50% uit energiebronnen zoals biomethaan, biobrandstoffen
en groene waterstof. Als zich een
overschot aan hernieuwbare energie voordoet is
waterstof een ideale molecule aangezien ze toelaat
om elektriciteit op te slaan. We kunnen ons
inbeelden dat we over een aantal jaren groene
waterstof in bestaande gasinfrastructuren gaan
stockeren in de zomer om er in de winter elektriciteit
mee te maken bij een tekort of om grote
industriële klanten te bevoorraden met een koolstofneutrale
molecule.”
‘Veel vragen hebben vandaag
nog een antwoord nodig: voor
welke gebouwen is waterstof
efficiënt? Wat is de impact op het
distributienetwerk?’
Het potentieel van waterstof staat buiten kijf, maar
vooraleer onze daken bezaaid zijn met de waterstofpanelen
van de KU Leuven, zijn er nog wel wat hordes
te nemen. “We zijn nog aan het bekijken hoe
we onze productiecapaciteit kunnen opschalen om
betaalbare panelen te gaan produceren onder een
spin-offbedrijf. Eens het zover is, zie ik veel toekomst
voor onze panelen op plaatsen waar we grote hoeveelheden
groene waterstof kunnen produceren om
rechtstreeks te injecteren in het aardgasnet. Ik denk
bijvoorbeeld aan een agrivoltaïsch systeem waarbij
we meerdere hectaren panelen plaatsen boven een
landbouwgebied. Daarnaast werken we ook aan
proefprojecten in Afrika, waar meer zon en vocht
voorhanden is en de nood aan gedecentraliseerde
opwekking van groene energie hoog is. De mogelijkheden
zijn legio”, besluit Jan Rongé.
Meer weten over het verwarmen van huizen
met waterstof? Solhyd organiseert een gratis
online webinar over het topic op 29 april 2021.
Inschrijven kan via solhyd.org. ❚
28 | INSTALLATIEENBOUW.BE

Beschikbaar
vanaf april
2021
Logatherm
WSW186i(T)
Betrouwbaar. Efficiënt. Stil.
Deze geothermische warmtepomp Logatherm
WSW186i beschikt over ErP-label A +++ en
combineert een elegant design met een ultraefficiënte
en uiterst geluidlose werking.
A+++→ G
• SCOP van max. 5,55*
• 30 dB(A)**
• Beschikbaar in 4 vermogens: 6-8-12-16 kW
• Deelbare behuizing voor een makkelijk
transport
• Eenvoudige installatie
www.buderus.be
* Volgens norm EN14825
** Geluidsdrukniveau op 1 meter, in nachtmodus

H2ready-ketels om te verwarmen met
waterstof, de brandstof van morgen
Viessmann, de producent van verwarmings- en koeloplossingen, stoomt zich klaar voor
een duurzame toekomst en zet resoluut in op de trends van vandaag. Zo werken ze aan
gasketels op waterstof en verschijnt dit jaar de Vitocharge, de nieuwe thuisbatterij. Het
bedrijf gaat ook verder met zijn geconnecteerde oplossingen om de duurzaamheid van zijn
installaties te verbeteren.
Tekst en beeld Viessmann
Viessmanns ambitie is om verwarmings-en koeloplossingen
te ontwikkelen met het oog op de
volgende generatie. “Als fabrikant van energieoplossingen
zijn wij ons bewust van onze verantwoordelijkheid”,
zegt Patrick O, General Manager
Viessmann Belgium en Global Product Line Owner
Gas. “Om aan de wereldklimaatdoelstellingen te
voldoen, moeten we afkicken van fossiele brandstoffen
en inzetten op hernieuwbare energiebronnen
en het maximaliseren van eigen energieverbruik.
We willen consumenten duurzame opties
aanbieden die efficiënt omgaan met energie en
milieuvriendelijker zijn.”
Waterstof als groene brandstof
Viessmann zet dit jaar volledig in op waterstof als
CO 2
-neutrale brandstof. Momenteel ontwikkelt het
bedrijf H2ready-gascondensatieketels die op 100%
waterstof zullen werken. Deze ketels worden naar
verwachting in 2023 gelanceerd. De H2ready-ketels
zullen ook de mogelijkheid hebben om te werken op
aardgas of een combinatie van beide brandstoffen.
Dat garandeert hun toekomstcompatibiliteit in de
overgangsfase van aardgas naar waterstof.
Waterstof moet eerst geproduceerd worden om
als energiebron te kunnen dienen, maar zowel
de productie als de verbranding kan op een
CO 2
-neutrale manier. Dat maakt van waterstof een
klimaatvriendelijke energiebron. Daarnaast is het
ook niet giftig of radioactief en schaadt het de
natuur en het milieu niet. Deze nieuwe brandstof
maakt het mogelijk de CO 2
-uitstoot op zeer korte
termijn aanzienlijk te verminderen.
Gascondensatieketel Vitodens 100-W.
30 | INSTALLATIEENBOUW.BE

De huidige Viessmann Vitodens 200 condensatieketels
kunnen nu al werken met een mix van aardgas
en 20% waterstof. “In de huidige gasleidingen
kan nu al tot 20% waterstof verwerkt worden.
Deze energiebron zou voor een jaarlijkse daling
van 7% CO 2
-uitstoot zorgen. Het zou dus snel en
doeltreffend een belangrijke bijdrage leveren tot de
bescherming van het klimaat”, legt Patrick O uit.
Eigen verbruik maximaliseren
Een belangrijke trend in de sector is het streven
naar een maximaal verbruik van de eigen opgewekte
energie. Daarvoor zet Viessmann in op
warmtepompen en thuisbatterijen in combinatie
met zonnepanelen.
Warmtepompen zijn niet meer weg te denken
uit nieuwbouwwoningen, omdat ze 80 tot 95%
minder CO 2
uitstoten. De warmtepompen van
Viessmann zijn bovendien ook helemaal klaar
om te communiceren met smart buildings en
smart grids. In combinatie met een digitale
meter zullen ze zo zorgen voor een efficiënter
verbruik van je zonnestroom.
Naast een warmtepomp is een thuisbatterij daarvoor
een belangrijk hulpmiddel. Om de PV-installatie
rendabel te houden, gebruik je de opgewekte
energie best zoveel mogelijk zelf. In mei 2021
lanceert Viessmann zijn eigen thuisbatterijen en
slimme omvormers onder de naam Vitocharge.
Dit modulaire batterijsysteem wordt volledig door
Viessmann geproduceerd in Frankrijk. De slimme
omvormer is het brein van de installatie en stuurt
de elektriciteit naar waar ze nodig is. Zo besparen
eigenaars van fotovoltaïsche installaties op hun
energiefactuur en worden ze minder afhankelijk
van het elektriciteitsnet.
Via data en connectiviteit
de duurzaamheid van
installaties verbeteren
Vandaag is zowat elke installatie op te volgen en
aan te sturen via een app, zowel door installateurs
als consumenten. Met de ViCare-app kunnen
consumenten hun verwarming vanop afstand bedienen
en hun verbruik onder controle houden.
Installateurs beschikken op hun beurt over de
apps ViStart, waarmee ze producten kunnen installeren,
en Vitoguide, een platform waarmee
installateurs de geconnecteerde installaties bij
hun klanten kunnen monitoren. Zo zien de installateurs
meteen wanneer zich een storing voordoet
en kunnen ze rechtstreeks wisselstukken bestellen.
Viessmann zal Vitoguide dit jaar uitbreiden met ‘predictive
maintenance’, dat op basis van de data van
alle geconnecteerde systemen adviezen geeft. Dat
maakt proactief en preventief onderhoud mogelijk,
wat de levensduur en de efficiëntie van instal laties
ten goede komt. Predictive maintenance zal in juni
dit jaar gelanceerd worden.
“Dit brengt ons bij Viessmann Comfort of Heat as
a Service. We maken het nu al mogelijk dat de
consument zijn verwarmingsinstallaties huurt aan
een vaste prijs per maand, in plaats van dat ze
een grote investering moeten doen. Via predictive
maintenance willen we nog meer inzetten op het
anticiperen van problemen en het voorstellen van
oplossingen”, voegt Patrick O toe. ❚
Condenserende gaswandketel
Vitodens 222-W.
‘Als fabrikant van energieoplossingen zijn wij
ons bewust van onze verantwoordelijkheid. Om
aan de wereldklimaatdoelstellingen te voldoen,
moeten we afkicken van fossiele brandstoffen.’
‘We maken het
nu al mogelijk dat
de consument
zijn verwarmingsinstallaties
huurt aan
een vaste prijs
per maand’
INSTALLATIEENBOUW.BE | 31

PROJECT GENT - BOEKENTOREN
SPECIALE TECHNIEKEN VOOR SPECIAAL GEBOUW
De make-over van de Gentse Boekentoren blijkt een waar titanenwerk te zijn. Enkel de beste specialisten zijn goed genoeg om dit iconische
gebouw van architect Henry van de Velde in ere te herstellen. Niet verwonderlijk dus dat ook VK Architects & Engineers een hoofdrol kreeg
toebedeeld. Het multidisciplinaire ontwerp- en studiebureau was verantwoordelijk voor de speciale technieken in het gebouw, inclusief het
ondergrondse depot.
Tekst en beeld Els Jonckheere
De universiteitsbibliotheek en het voormalig Hoger Instituut voor de Kunstgeschiedenis
en Oudheidkunde van de UGent werd tussen 1937 en 1942
gebouwd. Een renovatie drong zich al langer op, maar pas in 2008 werd de
knoop doorgehakt. In overleg met de Vlaams Bouwmeester werd het ontwerpteam
van Robbrecht en Daem archi tecten voorgedragen. Zij deden op hun
beurt een beroep op de expertise van een multidisciplinair team, waaronder
ook Baro Architectuur en SUM Architecten (als uitvoerende architecten) en
VK Architects & Engineers. “Wij kregen meteen een belangrijke missie”, vertelt
Eef Mestdagh, senior project engineer M&E Engineering bij VK. “Om de toren
te kunnen renoveren, moesten alle boeken immers een tijdelijk onderkomen
vinden. Na een evaluatie van de conditie van de bestaande collectie in de
toren werd beslist om een nieuw archief te bouwen. Het werd een ondergronds
depot van drie niveaus, dat onder de vijver van de binnentuin werd aangelegd.
Dit telt 40 kilometer compacte volautomatische verrolbare archief kasten. Onze
expertise werd ingeschakeld om er een klimatisatie klasse A (ASHRAE) te voorzien.
Op die manier kregen de oude waardevolle boeken en manuscripten er
een veilig definitief onderkomen.”
Energiezuinig concept
De M&E-ingenieurs (mechanical & electrical) van VK Architects & Engineers
verzoenden deze belangrijke conserveringsopdracht met een gereduceerd
energieverbruik. “We werkten een oplossing uit die passieve en actieve maatregelen
combineert”, legt Eef Mestdagh uit. “Voor de opslag van boeken zijn
een jaargemiddelde van 50 % relatieve vochtigheid en een temperatuur tussen
15 en 25 °C goede uitgangspunten. Om schade te vermijden, mogen er
geen te hoge variaties op het vlak van temperatuur en relatieve vochtigheid
optreden. Na analyse werd beslist om een maximale afwijking van 5 % RV en
2 °C (kortetermijnschommelingen) toe te laten. Dit realiseerden we door een
homogene doorspoeling van de geklimatiseerde ventilatielucht doorheen het
depot te voorzien. Bij het concept werd er ook rekening mee gehouden dat
contaminatie tussen de verschillende zones uitgesloten was.”
Netjes verborgen
Intussen zijn we al zes jaar verder en is de restauratie/renovatie van de
Boekentoren flink opgeschoten. Vooral in fase 3 konden de ingenieurs van VK
Architects & Engineers opnieuw een grote meerwaarde bieden. “Tussen 2017
en dit jaar werd het interieur van onder meer de lees- en manuscriptenzalen,
de toren en de professorengang onder handen genomen”, aldus Eef Mestdagh.
“Wij tekenden het concept van de technische installaties uit. Omdat de
functie van de toren ongewijzigd blijft – de opslag van boeken en tijdschriften
– werd klimaatklasse B vooropgesteld. In de laagbouw moesten de technieken
maximaal ‘onzichtbaar’ worden gemaakt, zonder dat er werd ingeboet aan
comfort en energiezuinigheid. Daarom besloten we de systemen maximaal in
het vaste meubilair en de interieurcomponenten te integreren. Zo zitten de
ventilatieroosters verzonken in de kastvolumes. Voor de branddetectie in de
bijzondere zalen en de Belvedère kozen we voor luchtstaalname-installaties in
plaats van klassieke detectoren. De radiatoren werden achter de bestaande
en gerestaureerde stalen omkastingen geplaatst. In de leeszalen, bepaalde
gangen en de catalogenzaal wordt de verlichting vanuit het glazen plafond
voorzien. Tot slot hebben we ervoor gezorgd dat de originele Henry van de
Velde-lichtarmaturen na restauratie opnieuw hun plaats konden innemen.”
De speciale technieken werden in het bestaande meubilair geïntegreerd
en de verlichting is vanuit het glazen plafond voorzien.
Prestigieus project
Ook in deze fase stond energiezuinigheid centraal. Daarom omvatte de
op lossing van VK Architects & Engineers een buitenzonwering, verlichting
met daglichtsturing, luchtgroepen met warmterecuperatie, vraaggestuurde
32 | INSTALLATIEENBOUW.BE

‘Dankzij onze M&E-expertise
konden we in het ondergrondse
depot een optimaal klimaat
voor de waardevolle boeken en
manuscripten creëren’
Be-Line ®
DELABIE, expert in sanitaire voorzieningen en kranen
voor publieke ruimten, lanceert zijn nieuwe Be-Line ®
assortiment grepen en douchezitjes, dat esthetiek en
comfort samen brengt.
Vernieuwend design: voor iedereen, gevoel van
welzijn
Ergonomisch plat: optimale grip, antiroterende
veiligheid
Maximale hygiëne: homogeen en glad oppervlak
voor een eenvoudige reiniging
De make-over van de Gentse Boekentoren is een werk van lange
adem, waarbij een resem specialisten betrokken zijn.
Maximale veiligheid: getest aan meer dan 200 kg,
10 jaar garantie, CE markering
ventilatie, free cooling … Daarnaast werd het volledige gebouw uitgerust
met toegangscontrole, camerabewaking en een automatisch branddetectiesysteem
met adresseerbare detectoren. In 2022 start de restauratie van de
oostvleugel, waarna de westvleugel aan de beurt is. “Ook daar verwachten
we een toegevoegde waarde op het vlak van speciale technieken te kunnen
bieden”, besluit Eef Mestdagh. “We zijn hoe dan ook erg trots dat VK Architects
& Engineers het voortouw mocht nemen in het M&E-gebeuren van dit bijzondere
monument, in samen werking met een architectenteam dat uiterst respectvol
met het erfgoed omgaat. De Boekentoren is dan ook een erg mooie referentie
in onze uitgebreide lijst van complexe restauraties.” ❚
DELABIE, expert in sanitaire voorzieningen en kranen voor
Publieke Ruimten, stelt water -en energiebesparing voorop bij het
ontwerpen van hoogwaardige en verantwoorde productlijnen.
Meer informatie op delabiebenelux.com
INSTALLATIEENBOUW.BE | 33

Het doorbreken van de cyclus van werkzaamheden en kosten begint bij het druksysteem.
Doorbreek de cyclus van werk en kosten
DE SLEUTEL TOT GOED ONTWERP: DRUKBEHEERSING
Zelfs eenvoudige problemen worden bij het ontwerp, de installatie en het onderhoud van die systemen nogal eens over het hoofd gezien. Dit
kan nadelige gevolgen hebben voor de kwaliteit van de systeemvloeistof, of zelfs het systeem beschadigen. Belangrijke onderdelen kunnen
vroegtijdig uitvallen, met als resultaat vaak hoge bedrijfskosten, grote uitgaven en vervelend ongemak voor de gebruiker. Niet alleen moeten
onderdelen worden vervangen, ook moet het systeem voortdurend worden schoongemaakt met mogelijk irriterende stoffen. En dat alles om
de vloeistof die in het systeem wordt gebruikt in een stabiele toestand te houden.
Tekst en beeld Spirotech
Het doorbreken van de cyclus van werkzaamheden en kosten begint bij het
druksysteem. Een slecht ontworpen, geïnstalleerd en/of onderhouden expansiesysteem
kan in de hele installatie leiden tot een negatieve druk. Er kan
lucht naar binnen worden gezogen via automatische ontluchters, pakkingen
en microlekkages. Hoge druk kan ertoe leiden dat water door de veiligheidsventielen
stroomt, en vervolgens moet telkens water worden bijgevuld.
De toevoeging van schoon, zuurstofrijk water doet de werking van eventueel
aanwezige corrosie remmers teniet. Corrosievorming is vervolgens onontkoombaar
en de cyclus begint opnieuw:
• Er komt voortdurend lucht in het systeem
• Er ontstaat corrosie
• Er vormt zich steeds meer vuil en sludge
• Het systeem wordt gereinigd en behandeld
Corrosieremmers hebben geen effect op de concentratie inerte gassen, zoals
stikstof en kooldioxide, die in grote hoeveelheden aanwezig zijn en de operationele
efficiency van het systeem verminderen.
Een scala aan oplossingen
Elk verwarmings- of koelsysteem stelt andere eisen aan het drukbehoudsysteem.
Daarnaast stellen operators aanvullende eisen aan de uitrusting van
drukregelsystemen, de mogelijke signaaluitwisseling met andere delen van
de installatie of het besturingssysteem en de bedrijfszekerheid.
SpiroPress biedt een scala aan oplossingen, van de eenvoudigste opstelling
tot de meest uitgebreide, complexe systemen. Als het juiste plan er voor u
niet bij zit, maakt de firma graag een op maat gemaakte opstelling speciaal
voor uw probleem.
34 | INSTALLATIEENBOUW.BE

‘Elk verwarmings- of
koelsysteem stelt andere eisen
aan het drukbehoudsysteem’
Een slecht ontworpen, geïnstalleerd en/of onderhouden expansiesysteem kan in de hele installatie leiden tot een negatieve druk.
PicoControl
De SpiroPress PicoControl Kompakt is een drukbehoudsysteem met een compact
ontwerp waardoor het expansievolume volledig kan worden benut en de
druk in kleinere verwarmings- en koelsystemen op een constant niveau kan
worden gehouden.
MultiControl Kompakt
De SpiroPress MultiControl Kompakt is het meest flexibele apparaat voor
drukbehoud in de SpiroPress-serie. Met deze unit kan het expansievolume volledig
worden benut en kan de druk in gesloten verwarmings- en koelsystemen
op een constant niveau worden gehouden. Elke unit is op zichzelf staand, met
een zelfdragende en geluidsabsorberende constructie.
koelsystemen. Omdat de drukregelaars en expansievaten zijn gemaakt van
roestvrij staal, behoort corrosie door condensatie, zoals dat vaak voorkomt bij
koel systemen, in feite tot het verleden.
Membrane expansion vessels
Dit zijn ‘passieve’ drukbeheersystemen. Voor drukregeling wordt gebruikgemaakt
van een vooraf ingestelde gasdruk in het membraanexpansievat.
Omdat membraanexpansievaten geen suppletiefunctie hebben, combineert
Spirotech dit soort drukregeling idealiter met een vacuumontgasser
inclusief suppletiefunctie. ❚
MultiControl Modular
SpiroPress MultiControl Modular is de serie drukbehoudunits voor grotere
systemen waarbij gebruik wordt gemaakt van thermogravimetrische analyse
(TGA). In deze units kan het expansievolume volledig worden benut en kan
de druk in afgesloten verwarmings-, koel- en AC- systemen op een constant
niveau worden gehouden.
TopControl
De ETCM TopControl Modular Is een modulair expansie- en drukregelsysteem
voor gebruik in combinatie met externe lagedruk EG-expansievaten (veiligheidsventiel
0,5 bar). In tegenstelling tot MultiControl-systemen wordt voor
de TopControlserie gebruikgemaakt van elektronische drukregelpompen met
snelheidsregeling en elektronische overdrukventielen. Dankzij het nog grotere
werkdrukbereik van 23,5 bar kunnen deze units in een enorm scala van apparaten
worden gebruikt.
MultiControl COOL
Een speciale versie van de SpiroPress Multisystems is de MultiControl
COOL EMCC. Dit is een drukregelunit die oorspronkelijk is ontworpen voor
SpiroPress biedt een scala aan oplossingen, van de eenvoudigste
opstelling tot de meest uitgebreide, complexe systemen.
INSTALLATIEENBOUW.BE | 35

SPIROTECH
INTRODUCEERT
SPIROPRESS
Op zoek naar een oplossing die zorgt voor
het juiste drukbehoud in je installatiesysteem?
Maak kennis met het nieuwe SpiroPress
assortiment. SpiroPress zorgt voor het
automatisch bewaken en controleren
van de druk in je installatiesysteem.
●
●
●
●
●
●
De juiste druk in de gehele installatie
Minimale behoefte aan chemische waterbehandeling
Lagere operationele kosten
Luchtniveaus beperkt tot absoluut minimum
Maximale effi ciency van alle installatiecomponenten
Minder storingen en stilstand
ONZE
OPLOSSINGEN
Het SpiroPress assortiment bestaat uit verschillende
oplossingen, van de eenvoudigste opstelling tot
de meest uitgebreide, complexe systemen.
SpiroPress
PicoControl
SpiroPress
MultiControl Kompact
SpiroPress
Multicontrol Cool
SpiroPress
MultiControl Modular
SpiroPress
Membraanexpansievaten
SpiroPress
TopControl
Zit jouw oplossing er niet tussen? We maken graag een op maat gemaakt plan voor jouw systeem.
Ga voor meer informatie naar www.spirotech.com.
Maximising Performance for You

DE JUISTE MEETAPPARATUUR
VOOR PV-INSTALLATIES
Steeds meer gezinnen en bedrijven kiezen ervoor hun dak vol zonnepanelen te leggen. Om die installaties te plaatsen en te onderhouden, zijn
gedetailleerde metingen met gespecialiseerde apparatuur een must. Euro-Index speelt in op die vraag met een breed aanbod aan meettoestellen.
Tekst Filip Van der Elst | Beeld Euro-Index
Het werk van de installateur is er de voorbije jaren niet gemakkelijker op
geworden. Installaties worden steeds complexer en meerdere technieken worden
met elkaar gecombineerd om een correct K-of S-peil te bekomen. “PVinstallaties
zijn natuurlijk heel sterk in opkomst, om de opgewekte stroom te
gebruiken zien we ook steeds meer laadpaalsystemen voor elektrische voertuigen
en warmtepompen verschijnen. Vele van die technieken staan met
elkaar in verbinding”, zegt Joren Kooreman, Product Manager bij Euro-Index.
Het spreekt dan ook voor zich dat Euro-Index heel wat aandacht besteedt aan
dergelijke innovaties. “Met de stijgende populariteit van PV-installaties zien
we ook dat de vraag naar het onderhoud van zonnepanelen toeneemt. Dan
komen er natuurlijk ook metingen aan te pas. Euro-Index heeft enkele toestellen
die daar perfect geschikt voor zijn”, aldus Kooreman.
Zo zijn er de thermografische camera’s, of warmtebeeldcamera’s. Deze komen
niet alleen bij PV-installaties van pas, maar ook bij algemeen elektrisch onderhoud.
“Deze brengen eventuele warmteverschillen en dus fouten in de
panelen maar ook in de zekeringskast visueel in beeld. Dat laat ook toe om
aan preventief onderhoud te doen”, zegt Kooreman. ❯
INSTALLATIEENBOUW.BE | 37

IN QUALITY WE TRUST.
Indien u de opstart, inregeling en opmeting van het volledige ventilatiesysteem in combinatie
met de IV Produkt luchtgroep bestelt bij AirX, verlengen wij de garantie van 2 naar 5 jaar.
Contacteer AirX voor meer informatie op info@airx.be of surf naar www.airx.be voor alle
contactgegevens van de Air Experts.
Meer info op www.airx.be

Euro-Index gaat er prat op een allesomvattende oplossing
te kunnen aanbieden voor de PV-installateur.
Nog specifieker voor PV-installaties biedt Euro-Index oplossingen voor de veiligheidsmeting.
“Die gebeurt bij de indienststelling, en wijst aan of alles goed en
veilig is aangesloten. De veiligheidsmeting brengt belangrijke parameters in
kaart, zoals de kortsluitstroom, open klemspanning, isolatiemeting en aarding.”
Ook wanneer er zich daadwerkelijk problemen voordoen met zonnepanelen,
kan Euro-Index hulp bieden. Kooreman: “We hebben meetapparatuur die
stroomspanningscurves genereert (IV-curve). Die meting wordt vervolgens
geëxtrapoleerd naar de standaard testcondities (STC’s) welke in de datasheet
van het paneel staan vermeld: de verwachting van de prestaties van het
paneel in een laboratoriumomgeving. Als de curve sterk afwijkt , kan dat op
een fout wijzen.” Ook een rendementsmeting kan van pas komen: “Elke PVinstallatie
is voorzien van een omvormer, om het PV-paneel (gelijk spanning)
te koppelen aan het elektriciteitsnet (wisselspanning). Door aan zowel DC- als
‘PV-installaties zijn natuurlijk heel sterk in opkomst, om de opgewekte
stroom te gebruiken zien we ook steeds meer laadpaalsystemen
voor elektrische voertuigen en warmtepompen verschijnen. Vele
van die technieken staan met elkaar in verbinding.’
AC-kant te meten, kunnen we de efficiëntie en juiste werking van de omvormer
verifiëren.” Indien relevant kan met dit soort apparatuur ook de netkwaliteit
bekeken worden, de zogenaamde ‘Power Quality’ om de invloed van
de installatie op het net te bekijken.
Welk toestel moet elke PV-installateur zeker bij zich hebben? “Zeker bij de
indienststelling is de Elektro Lijn PV-Checks onmisbaar”, zegt Kooreman.
“Dankzij dit toestel kan de installateur verifiëren of de installatie goed is uitgevoerd
en de fouten beperken. Hierdoor kan de veiligheid van de installatie
gegarandeerd worden.
Merkonafhankelijk
Euro-Index gaat er prat op een allesomvattende oplossing te kunnen aanbieden
voor de installateur. “We zijn een one-stop-shop, en zijn bovendien
niet verbonden aan één bepaald merk. We geven merkonafhankelijk advies,
afhankelijk van wat de vakman in zijn concrete situatie écht nodig heeft”,
voegt Kooreman toe. “Bovendien kan hij in ons service centrum terecht voor
kalibratie en onderhoud van de toestellen.”
‘Warmtebeeldcamera’s brengen
eventuele warmteverschillen en dus
fouten in de panelen maar ook in
de zekeringskast visueel in beeld.’
PV-Isotest: een
isolatieweerstandtester
voor PV-installaties.
Euro-Index merkt bovendien dat installateurs steeds meer vraag hebben naar
ondersteuning in dit domein. Daarom organiseert de firma workshops en opleidingen.
Daarin leert de vakman hoe hij bepaalde metingen exact moet
uitvoeren. “De basistoestellen wijzen zichzelf uit, en elke installateur heeft
natuurlijk wel de basisbegrippen qua isolatieweerstand, stroom en spanning
onder de knie. Maar wanneer het gaat om STC’s en extrapoleren, en de software
die daarbij komt kijken, kunnen we zeker de installateur een eind vooruit
helpen”, zegt Kooreman. ❚
INSTALLATIEENBOUW.BE | 39

MeiFlow Top S
Lucht- en vuilafscheiders
De slimme innovatie voor c.v.-installaties. Met extreem veel effect.
de nieuwste generatie pompgroepen
• Hoogwaardig en innovatief designconcept
• Breed assortiment voor verschillende toepassingsgebieden
• Voeleraansluiting voorzien in kogelkraan vertrekleiding
• Eenvoudige en snelle montage
• Vertrek en retour kunnen omgewisseld worden (links/rechts)
• Beschikbaar met ingebouwde vuilafscheider voor betere
systeembescherming
www.flamcogroup.com
Het is onze verantwoordelijkheid om na te
denken over morgen. Daarom hebben we
verwarmingssystemen ontwikkeld
voor generaties.
Verwarmingssatellieten
voor geïndividualiseerde
collectieve
verwarmingsinstallaties (GCV)
Gasmotorgedreven
warmtepompen
lucht-lucht en lucht-water.
Koelen en verwarmen.
Gasabsorbtiewarmtepompen
water en bodem-water /
lucht-water. Hoogste
verwarmingsrendement
ter wereld.
Gasabsorbtiewarmtepompen
lucht-water 18kW.
Huishoudelijke toepassing.
lees meer op: K18.be
Geniaal verwarmen
Het modulaire
verwarmingssysteem
voor alle energiebronnen
CoolingWays bvba • Uilenbaan 148 B • B 2160 Wommelgem • Tel. +32 3 218 77 50 • info@climaways.be • climaways.be

Versterking van internationale
marktpositie als totaaloplosser
Aalberts hydronic flow control voegt Flamco en Comap samen. De zusterbedrijven vullen elkaar aan op het gebied van verwarming-, koeling-,
water- en solartechnologie. De samenvoeging biedt grote synergievoordelen en stelt Aalberts in staat een compleet installatieprogramma van
bron tot afgifte te creëren. Daarmee versterkt zij haar positie op de internationale markt.
Tekst en beeld Flamco
Flamco en Comap zijn al jarenlang zelfstandige
onderdelen van Aalberts hfc. Terwijl Flamco vooral
expert is in efficiënte en veilige druk- en opslagtechnologie,
is Comap meer gespecialiseerd in
balans-, beluchtings- en comforttechnologie.
Samen bestrijken ze elke fase in de levenscyclus
van gebouwinstallaties (verwarming, koeling en
tapwater) voor woningbouw, utiliteit en industrie.
“Het is een perfecte match en door de productportfolio’s
op elkaar af te stemmen, verstevigen
we onze marktpositie, ook op de langere termijn”,
aldus CEO Maarten van de Veen van Aalberts.
Klantvoordelen
De CEO voorziet dat klanten door de samenvoeging
uiteindelijk meer keuzemogelijkheden
krijgen. “We bundelen de krachten van Flamco en
Comap om als specialist in hydronic flow control
onze klanten totaaloplossingen van bron tot afgifte
op maat te kunnen bieden”, stelt hij. “De
synergie moet leiden tot een verbetering van de
technische prestaties van alle systemen en maximalisatie
van hun rendementen, zodat afnemers
en eindgebruikers energie en kosten kunnen besparen.
Hiermee sluiten we de cirkel.” Contactpersonen,
planningen en bestelprocedures blijven
volgens hem overigens ongewijzigd. ❚
INSTALLATIEENBOUW.BE | 41

De levensduur van verwarmingsinstallaties
VERLENGEN MET
DE JUISTE PRODUCTEN
In elke verwarmingsinstallatie is waterkwaliteit een -behandeling een belangrijke randvoorwaarde om de installatie te beschermen en de
levensduur van de ketel te verlengen. Daar is ook het Brusselse bedrijf Plomberie Van Campenhoudt rotsvast van overtuigd. Vader Marc en
zoon Gil Van Campenhoudt zweren trouw bij filters en reinigingsproducten van Fernox.
Tekst Filip Van der Elst | Beeld Fernox
Plomberie Van Campenhoudt is een op-en-top
familiebedrijf: Gil Van Campenhoudt trad op
zijn 18de in dienst van het bedrijf dat zijn vader
Marc zelf heeft opgericht. Ook vandaag de dag
werken ze nauw samen, met een specialisatie in
sanitair en verwarming. Plomberie Van Campenhoudt
renoveert badkamers en plaatst nieuwe verwarmingsketel,
vooral in het Brusselse.
Plomberie Van Campenhoudt renoveert badkamers en plaatst nieuwe verwarmingsketel, vooral in het Brusselse.
Verouderde Brusselse installaties
“Een uitdagende plek om te werken, want heel
wat verwarmingsinstallaties in Brussel zijn in
slechte staat”, zegt Gil. “Vaak zijn het installaties
van 60 à 70 jaar oud, met oude, stalen
buizen, die soms overgedimensioneerd zijn. In al
die jaren is hetzelfde water in het circuit blijven
circuleren, dat elke dag een beetje meer vuil van
de buizen meeneemt. Dat zorgt voor slib, dat op
de bodem blijft liggen en verstoppingsrisico’s
met zich meebrengt.”
Onder meer daarom besteden Gil en Marc heel
wat aandacht aan een goede waterkwaliteit. Toen
ze toevallig de producten van Fernox leerden kennen
tijdens een demonstratie, waren vader en
zoon meteen verkocht. “Tijdens de demonstratie
toonde de Fernox-vertegenwoordiger aan hoe snel
en grondig de magneet van Fernox het vuil uit het
water verwijdert”, vertelt Gil. “Ook het plaatsen en
toevoegen van het product leek heel gemakkelijk.
Dat is ook gebleven toen we het Fernox-systeem
zelf toepasten. Er komt voor ons als installatiebedrijf
niet veel moeite of complexiteit bij kijken.”
‘Niet alleen verlengen de producten de levensduur van de ketels,
ze zorgen ook voor een besparing voor onze klanten’
42 | INSTALLATIEENBOUW.BE

Plomberie Van Campenhoudt maakt hoofdzakelijk
gebruik van de TF1 Filter van Fernox, samen met
de Protector F1. “Het Fernox-gamma is uitstekend
geschikt om onze installaties te beschermen. Voor
ons is dit essentieel, want we willen de levensduur
van onze geplaatste installaties zo hoog mogelijk
houden”, zegt Gil Van Campenhoudt. “Recent zijn
we ook beginnen werken met Protector+ Fluid
Fluid, waar meteen ook een cleaner inzit. De installatie
moet immers eerst proper zijn vooraleer
je er een Protector aan toevoegt. De Protector +
Filter Fluid vergemakkelijkt ons werk aanzienlijk.”
Uitstekende service
En ook niet onbelangrijk: ook over de geleverde
service van Fernox zijn vader en zoon Van
Campenhoudt bijzonder tevreden. “We kunnen
dag en nacht terecht bij onze contactpersoon bij
Fernox, Didier Van Geertsom. Hij heeft ons reeds
met honderden vragen verder geholpen. Eén keer,
‘Niet alleen verlengen de Fernox-producten
de levensduur van de ketels, ze zorgen ook
voor een besparing voor onze klanten.’
Toen ze toevallig de producten van Fernox
leerden kennen tijdens een demonstratie,
waren Marc en Gil meteen verkocht.
tijdens de tweede coronalockdown, hadden we
een probleem met een TF1 Delta filter, waar we
niet tijdig aan konden geraken. Didier is toen
speciaal voor ons naar Arendonk gereden om het
juiste materiaal te halen. Zo zou elke vertegenwoordiger
moeten zijn”, zegt Gil. “Bovendien is alles
bij Fernox bijzonder duidelijk: ik weet wat het
resultaat zal zijn, nog voor ik het product toepas.”
Vandaag de dag zouden Gil en Marc niet meer
zonder Fernox-producten kunnen. Want een goede
waterkwaliteit is essentieel in hun branche, vertelt
Gil. “Niet alleen verlengen de producten de levensduur
van de ketels, ze zorgen ook voor een besparing
voor onze klanten. Zonder waterbehandeling
zal hij immers meer verbruiken om een liter water
op 60 °C te verwarmen. De warmteafgifte ligt hoger
bij een goede waterkwaliteit, en de gebruiker
kan de thermostaat een tikje lager zetten zonder
aan warmte te moeten inboeten.” ❚
INSTALLATIEENBOUW.BE | 43

Professionals
vertrouwen op
Smart Probes
Snel en flexibel meten,
zonder kabel.
Alles onder controle
in slechts één klik.
Nieuwe Smart
Probes en
multifunctionele
Smart App
testo Smart Probes –
compacte, professionele
meettechniek met
smartphone bediening.
www.testo.com
testo april.indd 1 23/03/2021 12:01:47
www.caleffi.com
WARMTEPOMPSETS
VOOR ELK SYSTEEM
EEN PASSENDE SET
Met de 8 warmtepompsets van Caleffi zit er altijd
1 bij voor jouw installatie. Voor zowel monoblock
warmptepompen als split units zijn er 2 keuzes:
een basic of een premium pakket.
Ga naar onze website voor meer informatie.
CALEFFI GUARANTEED.
cale2150274_dEXE_KIT_HEAT_PUMP_197x130mm_NL_ADF_v2.indd 1 25-3-2021 16:18:54

EÉN EENVOUDIGE APPLICATIE VOOR ALLE MEETTOEPASSINGEN
VOOR KLIMAAT EN KOUDETECHNIEK
Mobiele applicaties zijn een handig hulpmiddel voor vakmannen die metingen uitvoeren in bijvoorbeeld verwarmingsinstallaties of ventilatiekanalen.
Specialist in meetapparatuur Testo ontwikkelde daarom al een aantal jaren geleden verschillende apps, die verbinding maakten met
de uiteenlopende toestellen. Anno 2021 stelt Testo een enorme vereenvoudiging voor: de testo Smart App, één applicatie die met een brede
reeks aan toestellen communiceert, zoals Testo Smart Probes en digitale manifolds.
Tekst Filip Van der Elst | Beeld Testo
‘De Smart App is één eenvoudige applicatie voor alle meettoepassingen voor
klimaat en koudetechniek.’
Intuïtieve meetmenu’s gidsen de vakman in de richting van de toepassing die hij
op dat moment nodig heeft.
De applicatie kan met zes voelers (zes Smart Probes) tegelijkertijd verbinding
maken. Zo kan de installateur via zijn smartphone of tablet op hetzelfde moment
en automatisch resultaten registreren en die bovendien grafisch weergeven.
Debietmeting
Intuïtieve meetmenu’s gidsen de vakman in de richting van de toepassing die
hij op dat moment nodig heeft. Koen Van Nieuwenhove, Product Manager
HVAC bij Testo: “Wil hij een via de testo 405i een debietmeting uitvoeren?
Dan kan hij dat aanduiden in de app en zet die het meetresultaat in m/s
onmiddellijk om naar het debiet in m³/h, op basis van de vooraf ingegeven
oppervlakte van het kanaal.”
De testo Smart App is vooral bedoeld voor Testo-meettoestellen die geen
eigen display hebben, en waar een mobiele applicatie absoluut een toegevoegde
waarde biedt. “Als de vakman ook genormaliseerde berekeningen
moet uitvoeren, zal hij een uitgebreider toestel nodig hebben, zoals de testo
‘Het grootste voordeel is dat de
installateur niet langer meerdere
applicaties moet installeren’
400”, aldus Van Nieuwenhove. Het Testo-aanbod op vlak van Smart Probes en
manifolds is behoorlijk uitgebreid. Om de klanten te helpen in het maken van
de keuze heeft het bedrijf speciale sets gemaakt voor koeltechniek, klimaat en
verwarming: een selectie van Smart Probes die in gegeven omstandigheden
van toepassing kunnen zijn.
“Opgeslagen metingen kunnen worden toegewezen aan bepaalde klanten.
En met de applicatie is het ook mogelijk om automatisch een PDF-rapport te
genereren op basis van de metingen, inclusief de nodige klantgegevens en
de relevante meetwaarden. Dat rapport kan via de smartphone automatisch
uitgestuurd worden”, gaat Van Nieuwenhove verder.
DataControl
De waarden die de applicatie meet en registreert moeten in sommige gevallen
ook nog bewerkt worden. Dat hoeft de installateur niet op zijn smartphone te
doen. Daarom voorziet Testo de mogelijkheid om de data over te dragen naar
de software testo DataControl. Zo kan de installateur op pc verder werken.
Met de introductie van de testo Smart App gaat Testo verder op de ingeslagen
weg van digitalisering. “Het grootste voordeel is dat de installateur niet
langer meerdere applicaties moet installeren. De Smart App is één eenvoudige
applicatie voor alle meettoepassingen voor klimaat en koudetechniek”,
besluit Van Nieuwenhove. De testo Smart App is gratis te downloaden op iOS
en Android. ❚
INSTALLATIEENBOUW.BE | 45

THEMA WARMTEPOMPEN
Een ongeëvenaarde
combinatie voor ventilatie,
verwarming en koeling
De GOLD RX/HC is tegelijk een luchtbehandelingskast en een omkeerbare warmtepomp. Het resultaat: frisse lucht, verwarming en koeling in
een ongeëvenaarde compacte en energiezuinige unit!
Tekst en beeld Swegon
Installeren is heel eenvoudig: de warmtepomp wordt koeltechnisch aangesloten, gevuld en getest vanuit de fabriek.
Installeren is heel eenvoudig: de warmtepomp
wordt koeltechnisch aangesloten, gevuld en getest
vanuit de fabriek. Er hoeven geen koeltechnische
handelingen te gebeuren op de werf zelf. Bovendien
verloopt de inbedrijfstelling snel omdat
alle functies gestuurd worden met de gebruiksvriendelijke
IQnavigator handbediening van de
GOLD. De overzichtelijke interface van de IQlogic
regeling maakt het gemakkelijk voor u om het volledige
potentieel van GOLD te benutten. De unit
is uitgerust met een geïntegreerde webpagina en
standaard voorzien om te communiceren met de
meeste gebouwbeheersystemen.
Adsorptie warmtewiel met
turbulente luchtstroom
In de meeste situaties waarin de pulsielucht
slechts minimaal hoeft te worden verwarmd of
gekoeld, start de GOLD RX/HC in eerste instantie
het warmtewiel. Zo is de efficiëntie van de energieterugwinning
uit de extractielucht maximaal
en wordt de warmtepomp minimaal aangesproken.
In veel klimaatzones worden op deze manier
de meeste eisen over het gehele jaar gedekt! De
GOLD RX luchtbehandelingskasten optimaliseren
het thermische en energetische rendement
‘De efficiëntie van de energieterugwinning
uit de extractielucht is maximaal en de
warmtepomp wordt minimaal aangesproken’
46 | INSTALLATIEENBOUW.BE

WARMTEPOMPEN THEMA
dankzij de uitzonderlijke efficiëntie van onze gepatenteerde
warmtewielwisselaars met turbulente
luchtstroom.
Het adsorptiewiel, voorzien van een zëoliet
coating, zorgt dat er ten allen tijden aan vochtrecuperatie
gedaan kan worden. Als bijkomend
voordeel wordt in de zomer het vocht terug naar
de buitenlucht gerecupereerd en zal de warmtepomp
aanzienlijk minder vermogen nodig hebben
in koeling om hetzelfde resultaat te bekomen als
een klassiek warmtewiel. De GOLD RX is ontworpen
met uiterste aandacht om contaminatie tussen
beide luchtstromen tegen te gaan.
Omkeerbare geïntegreerde
warmtepomp
De luchtgroep zal altijd eerst proberen om de gevraagde
pulsietemperatuur te behalen uit de warmte-
of kouderecuperatie van het absorptiewarmtewiel.
De GOLD RX/HC is ook beschikbaar in TOP-versies. In deze versies zijn het warmtewiel- en warmtepompgedeelte
identiek, maar de kanaalaansluitingen bij het ventilator en filtergedeelte liggen aan de bovenzijde van de unit.
Als de verwarmingsbehoefte toeneemt, start dan
de GOLD RX/HC de geïntegreerde warmtepomp.
De GOLD RX/HC heeft een buitengewoon breed
werkingsbereik en kan zelfs bij buitentemperaturen
van -25 °C werken.
De GOLD RX/HC heeft unieke regelfuncties om
de snelheid van het warmtewiel aan te passen volgens
het huidige vermogen van de warmtepomp.
Dit vermijdt hoge pieken en dalen in de pulsietemperatuur
als de warmtepomp start of stopt.
Als er nood is aan koeling, keert de GOLD RX/
HC het circuit van de warmtepomp om, zodat de
unit als koeler werkt. De unit kan koelen tot een
buitentemperatuur van +35 °C!
Aangezien de twee batterijen van de warmtepomp
aan beide kanten van de warmtewielwisselaar zijn
aangebracht, is ook volledige koelteterugwinning
uit de uitlaatlucht mogelijk, wat de efficiëntie verder
verbetert.
De inbedrijfstelling verloopt snel, omdat alle functies gestuurd worden met de
gebruiksvriendelijke IQnavigator handbediening van de GOLD.
Top-versie & L-concept versie
De GOLD RX/HC is ook beschikbaar in TOPversies.
In deze versies zijn het warmtewiel- en
warmtepompgedeelte identiek, maar de kanaalaansluitingen
bij het ventilator en filtergedeelte
liggen aan de bovenzijde van de unit.
De GOLD RX/HC kan ook in delen geleverd
worden en door de Swegon service afdeling koeltechnisch
terug aangesloten worden.
Er is nog meer! Met het L-concept versie kan de
luchtbehandelingskast verticaal en horizontaal
worden aangesloten om de meeste geschikte configuratie
te bieden in functie van de behoeften
van de technische ruimte. ❚
Als er nood is aan koeling, keert de GOLD RX/HC het circuit van de warmtepomp om, zodat
de unit als koeler werkt. De unit kan koelen tot een buitentemperatuur van +35 °C!
INSTALLATIEENBOUW.BE | 47

WARMTEPOMPEN THEMA
De compressor verhoogt de verwarmingsprestaties en verlaagt het energieverbruik
NIEUWSTE WARMTEPOMPBOILER
LEVERT EFFICIËNTE EN
MILIEUVRIENDELIJKE PRESTATIES
Thermo Comfort kondigt een geavanceerde, compacte en energiebesparende warmtepompboiler aan van het merk LG. Het nieuwe model, een
CES Innovation Award-winnaar, wordt aangedreven door de LG DUAL Inverter compressor. Deze compressor bevordert snelle en effectieve
verwarming van sanitair water, terwijl het tegelijkertijd ook zorgt voor een lager elektriciteitsverbruik. Thermo Comfort, divisie van ENGELS
GROUP, is invoerder van LG airconditioning sinds 2000 en stelt ook deze innovatie, die mede opvalt door zijn frisse ontwerp, ter beschikking
van Belgische huiseigenaren. ❯
Tekst en beeld Thermo Comfort
Als winnaar van iF Design, Red Dot en IDEA heeft de
LG warmtepompboiler een strakke, moderne stijl.
INSTALLATIEENBOUW.BE | 49

DRISTEEM LUCHTBEVOCHTIGING
Voor een beter en gezonder binnenklimaat
• Gezonder en aangenamer
klimaat bij RV > 40 %
• Sterk verminderd risico op
verspreiding van bacteriën
en virussen
• Verlaagde afwezigheid
door ziekte
• Minder oogirritatie
• Geen risico op elektrostatisch
gerelateerde problemen
• Verhoogd rendement van
productieprocessen
• Betere bewaring van
vochtgevoelige materialen
Gasgestookt
UITSTEKEND
RENDEMENT
SUPERLAGE NOx-EMISSIE
LAUNCH 04/2021
Elektrisch
Een steriele omgeving vereist
STERIELE STOOMBEVOCHTIGING
TOT
146
KG/H
STOOM
IN
TOESTEL
ÉÉN
Voor meer info :
DriSteem Belgium +32 11 666 880 info@dristeembelgium.be

WARMTEPOMPEN THEMA
‘Doordat de boiler gebruik
maakt van elektriciteit in plaats
van gas, zorgt ze voor minder
CO 2
-uitstoot’
De warmtepompboiler is de ideale oplossing voor huiseigenaren die
bewuster willen omgaan met het milieu. Het apparaat onttrekt warmte
uit de omgeving dat vervolgens wordt gebruikt om sanitair water te verwarmen.
Met een warmtepompboiler wordt tot wel 74 procent minder
elektriciteit verbruikt dan met een elektrische boiler. Doordat de boiler
gebruik maakt van elektriciteit in plaats van gas, zorgt ze tevens voor minder
CO 2
-uitstoot. Daarnaast kan de warmtepompboiler ook koude lucht
verspreiden om een ruimte te verkoelen.
De warmtepompboiler is beschikbaar in een variant met een capaciteit
van 200 en 270 liter, beschikt over energielabel A+ en A++2, is erg
compact én heeft een strak en modern uiterlijk. Bovendien geldt voor
zowel de compressor als de watertank een garantie van 10 jaar. Ook is
het mogelijk om de warmtepompboiler aan te sluiten op zonnepanelen.
Hierdoor wordt op een duurzame manier stroom opgewekt voor het
verwarmen van kraantjeswater.
“Wat onmiddellijk opvalt is het prachtige design van deze toestellen”, vult
Patrick Leenaerts, Sales Director bij Thermo Comfort, aan. Als winnaar van
iF Design, Red Dot en IDEA heeft de LG warmtepompboiler een strakke,
moderne stijl en is het apparaat gemakkelijk te installeren. De LG warmtepompboiler
is vanaf het eerste kwartaal van 2021 in Europa verkrijgbaar.
“Met Thermo Comfort hebben we reeds een uitgebreid gamma aan airconditioningtoestellen
en warmtepompen van LG in ons aanbod. Deze
warmte pompboiler is een uitstekende toevoeging. Het toestel is bijzonder
energiezuinig, dankzij de Dual Rotary inverter compressor. Bovendien is
dit de enige oplossing met een waarborg van tien jaar op de compressor”,
zegt Leenaerts.
Een slimme waterverwarmer
Tevens is de slimme warmtepompboiler te verbinden met Wi-Fi, waardoor
het apparaat te besturen is met LG's mobiele ThinQ app3. Met deze app
kunnen gebruikers het systeem op afstand bedienen en monitoren én
kunnen ze regelmatige onderhoudsherinneringen ontvangen. Bovendien
hebben gebruikers ook de mogelijkheid om de watertemperatuur te controleren
met behulp van de planningsfunctie.
De LG warmtepompboiler is vanaf het eerste kwartaal
van 2021 in Europa verkrijgbaar.
"De nieuwe LG warmtepompboiler weerspiegelt onze toewijding aan het
aanbieden van hoogwaardige producten die minder invloed hebben op de
energiekosten van huishoudens", aldus Patrick Leenaerts , Sales Director
bij Thermo Comfort. "LG blijft continue milieuverantwoorde oplossingen
ontwikkelen die het dagelijks leven van de consument wereldwijd comfortabeler
maken." ❚
INSTALLATIEENBOUW.BE | 51

THEMA WARMTEPOMPEN
DRIE NIEUWE WARMTEPOMPEN,
RECHTSTREEKS UIT GIDSLAND ZWEDEN
Buderus is rotsvast overtuigd in het toekomstpotentieel van hernieuwbare energie, en dat is geen nieuwigheid in de organisatie. Buderus
ontwikkelde zijn eerste warmtepompen in 1968 en heeft dus al zeer waardevolle kennis opgebouwd. Dit jaar pakt Buderus uit met drie innovaties
op vlak van warmtepompen. Een hogere efficiëntie maar toch een lagere geluidsproductie waren de speerpunten bij de ontwikkeling.
Tekst Filip Van der Elst | Beeld Buderus
Half april lanceert Buderus de
gloednieuwe fluisterstille bodemwaterwarmtepomp
Logatherm WSW186i.
52 | INSTALLATIEENBOUW.BE

WARMTEPOMPEN THEMA
Half april lanceert Buderus de gloednieuwe fluisterstille
bodem-waterwarmtepomp Logatherm
WSW186i. “Dankzij zijn hoge COP is dit één van
de meest efficiënte warmtepompen op de markt”,
aldus Joost Berckx, Product Manager bij Buderus.
Deze warmtepomp is beschikbaar in een vermogensrange
van 6 tot 16 kW. De klant krijgt de
keuze tussen een ingebouwde of een externe boiler.
“Wie opteert voor een ingebouwde boiler, kan
op termijn er relatief eenvoudig nog een externe
boiler naast plaatsen, indien de behoefte aan
sanitair warm water toch groter zou zijn dan eerst
gedacht”, zegt Joost. Bij de ontwikkeling is ook
aan de installateur gedacht. “Het toestel kan op
minder dan acht minuten uit elkaar gehaald worden.
Zo kan hij de onderdelen apart transporteren
en moet hij zich geen breuk heffen.”
Akoestiek
Een tweede innovatie is de nieuwe stille Monobloc
Logatherm WLW196i.2 AR S+. “Een ware revolutie
op vlak van geluid”, aldus Joost Berckx. “We zien
dat akoestiek immers steeds meer een belangrijk
aandachtspunt wordt bij lucht-waterwarmtepompen.
We zetten dus alles op alles om stillere
warmtepompen te ontwerpen, of ze te voorzien
van geluidswerende omkasting."
Tot slot lanceert Buderus ook de nieuwe Split luchtwaterwarmtepomp
Logatherm WLW166. Ook hierbij
was een lager geluidsniveau een belangrijke
doelstelling, evenals een hogere COP. Met deze ontwikkeling
draagt Buderus ook zijn steentje bij voor
het klimaat. Deze warmtepomp werkt immers met
R32-koelmiddel, in plaats van R410a. De markt van
koelmiddelen evolueert met een sneltreinvaart in
de richting van milieuvriendelijke koude middelen.
Volgens Joost Berckx is het eindpunt hierin nog
lang niet bereikt. “Voor ons is R32 een overgangsmiddel,
dat na 2030 wellicht zal verdwijnen. Wij
zijn overtuigd van het potentieel van R290, een
volledig natuurlijk koudemiddel.”
Twee testresultaten
Voor Buderus is het belangrijk dat de beloftes uit
brochures ook worden waargemaakt in de praktijken.
“En daar komt een intensieve test procedure
bij kijken”, zegt Joost. “De testen van onze
warmtepompen leveren twee resultaten op: het
EPB-resultaat, en het resultaat dat een optimaal
comfort garandeert. Zo kan de klant op vlak van
bijvoorbeeld sanitair warm water kiezen tussen
de ecomodus en de comfortmodus. De ecomodus
garandeert een minimaal energieverbruik, maar
indien hij in de praktijk toch merkt dat hij net dat
beetje meer nodig heeft om zijn comfort te waarborgen,
kan hij eenvoudig de switch maken naar
de comfortmodus.”
‘We zien dat akoestiek immers steeds
meer een belangrijk aandachtspunt wordt
bij lucht-waterwarmtepompen.’
Bovendien zorgt Buderus voor een doorgedreven
begeleiding van de installateurs, via het ‘Heat
Pump Development Plan’. Joost Berckx licht toe:
“Installateurs kunnen bij ons een opleidingstraject
volgen. Wie het volledige traject doorloopt,
belonen we met vijf jaar garantie in plaats van de
gebruikelijke twee jaar.”
Elektriciteitsprijs
Met deze innovaties wil Buderus een nieuwe standaard
zetten voor warmtepompen, ook in tijden
waarin er nog altijd wordt getwijfeld aan het potentieel
van warmtepompen – denk maar aan de
onrust rond zonnepanelen sinds het principe van
de terugdraaiende teller naar de prullenmand is
verwezen. Die twijfel is onterecht, meent Joost Berckx:
“Op korte termijn veroorzaakt dit chaos, maar
wij zijn er ons van bewust dat warmtepompen gebaat
zijn bij een langetermijnvisie. De toekomst is
hernieuwbaar, hoe je het ook draait of keert, en
warmtepompen zijn daar niet uit weg te denken.”
Wel hoopt Berckx op een positief signaal van
de overheden. “België wil volop inzetten op hernieuwbare
energie, maar in de praktijk is daar niet
altijd veel van te merken.” De hoge elektriciteitsprijs
blijft een rem op de verspreiding van warmtepompen.
“We hebben in België de goedkoopst
geproduceerde elektriciteit van heel Europa, maar
toch behoren we aan de verkoopzijde bij de duurste
Europese landen”, besluit de Product Manager
bij Buderus. ❚
INSTALLATIEENBOUW.BE | 53

Profiset
LENTEACTIE 2021
L-BOXX ® MINI + 221 SERIES +
NEW "INLINE" CONNECTOR
REF. 887-982
€ 70,-*
L-BOXX® Mini
• Koffer vervaardigd uit
hoogwaardig kunststof.
• Eenvoudig kliksysteem om
meerdere L-BOXX®-en met elkaar
te verbinden en te transporteren..
INHOUD
50 “COMPACT
UNIVERSELE” klemmen
2 x 0,14 ... 4 mm² (s)
2 x 0,2 ... 4 mm² (m, ma)
REF. 221-412
100 “COMPACT
UNIVERSELE” klemmen
3 x 0,14 ... 4 mm² (s)
3 x 0,2 ... 4 mm² (m, ma)
REF. 221-413
NIEUW !
30 inline connectoren
2 x 0,2 ... 4 mm²
(s, ma, m)
REF. 221-2411
25 “COMPACT
UNIVERSELE” klemmen
5 x 0,14 ... 4 mm² (s)
5 x 0,2 ... 4 mm² (m, ma)
REF. 221-415
25 “COMPACT
UNIVERSELE” klemmen
3 x 0,5 ... 6 mm² (s, ma, m)
REF. 221-613
1 L-BOXX ® Mini
Praktisch en
plaatsbesparend.
Beschikbaar bij uw WAGO groothandel vanaf 19 april 2021
tot einde voorraad.
www.wago.com/profiset
WAGO is a registered trademark of WAGO Verwaltungsgesellschaft mbH.
*Adviesprijs excl. BTW. Drukfouten, fouten en wijzigingen voorbehouden.

Artificiële intelligentie verhoogt
comfort in leslokaal
Het beste bewijs dat
renoveren loont
Slimme verlichting
voor iconische toren
Het hoge potentieel van
gelijkspanning

Lorem ipsum
ELOYA,
de beroepsfederatie die dicht
bij zijn leden staat, met zijn
team van professionals die u
administratief en technisch
vooruit zal helpen en tevens
uw belangen altijd zal
verdedigen.
Word nu ook lid!
U bent al lid
Onze ledenverdeling
Intens
Hoog
Normaal
Maurice Herbettelaan 38A
1070 Anderlecht
02 526 08 30
www.eloya.be
info@eloya.be

INHOUD
De toekomst is nu! Drie belangrijke trends die de
toegangscontrolesystemen van morgen beïnvloeden 58
Artificiële intelligentie verhoogt comfort in leslokaal 60
Het hoge potentieel van gelijkspanning 62
Het beste bewijs dat renoveren loont 65
Slimme verlichting voor iconische toren 67
62
58
60 65
ELEKTROTECH.BE | 57

Drie belangrijke trends die de toegangscontrolesystemen van morgen beïnvloeden
DE TOEKOMST IS NU!
Zoals we de afgelopen maanden allemaal hebben gezien, is verandering onvermijdelijk. De laatste tijd is onze manier van leven, werken
en denken over de toekomst door elkaar geschud. Al deze veranderingen zijn echter niet allemaal slecht. Een versnelling van innovatie,
ontwikkeling en verandering vindt plaats op vele gebieden.
Tekst Intratone
Zoals u misschien al had geraden, is toegangscontrole
er daar één van. Bouwpromotoren omarmen
nu al nieuwe technologieën. Deze nieuwe
technologieën komen zowel de bedrijven als de
mensen die het gebruiken ten goede. De sector
is dus voortdurend in ontwikkeling. Hier zijn de
drie belangrijke elementen om op te letten:
Beheer & controle
Werken op afstand en online werken is dit jaar
de norm geworden. Dit zou de manier waarop
bouwheren werken, kunnen veranderen. Aangezien
er geen kantoren meer nodig zijn, maakt de
technologie voor beheer op afstand nu toegangscontrole
tot verschillende gebouwen mogelijk. Dit
papierloze proces elimineert inconsistenties in de
beveiliging doordat toegang in realtime kan worden
verleend of ingetrokken.
Mobiele aanpak eerst...
Na een jaar van quarantaine, opsluiting en
werken op afstand brengen velen van ons
58 | ELEKTROTECH.BE

‘In de eerste plaats vervalt de noodzaak
van systematisch fysiek contact en wordt
de veiligheid van de gebruiker verbeterd’
nu meer tijd door aan de telefoon. In april
2020 zaten we zelfs gemiddeld 3 tot 4 uur
per dag aan onze mobiele apparaten gekluisterd!
Met dit in het achterhoofd, hebben de
ontwikkelaars van Intratone gekozen voor
oplossingen voor toegangscontrole die op afstand
en mobiel gericht zijn.
Maar wat zijn de voordelen? In de eerste plaats
vervalt de noodzaak van systematisch fysiek
contact en wordt de veiligheid van de gebruiker
verbeterd. Het is ook een kans om kosten te besparen,
of het nu gaat om materiaal, reizen of tijd.
Ten slotte zijn deze oplossingen gemakkelijk te
gebruiken en perfect geschikt voor personen met
beperkte mobiliteit. Dankzij het beveiligde online
beheersysteem kunnen huisvestingsprofessionals
voortaan snel en eenvoudig de toegang tot gebouwen
beheren, waar ze zich ook bevinden!
…om de toekomst
tegemoet te treden!
Biometrische technologie, die ooit werd beschouwd
als iets uit sciencefictionfilms, is nu een
realiteit en zal naar verwachting in de toekomst
gecodeerde toegang vervangen. In het licht van
de COVID-19-pandemie heeft innovatie op dit
gebied een hoge vlucht genomen. Ontwikkelaars
trachten gezichtherkenningssystemen van betere
kwaliteit tegen betaalbare prijzen te creëren. De
installatie zou binnenkort even kosteneffectief
kunnen zijn als een badgesysteem. Maar er zijn
uitdagingen: de technologie moet geavanceerd
genoeg zijn om identiteitsdiefstal te voorkomen,
zich te leren aanpassen aan eventuele veranderingen
in de gelaatstrekken van mensen, de
privacy van gegevens te waarborgen en nog veel
meer om een echt doeltreffende optie voor flatgebouwen
te zijn.
En dan zijn er nog implantaten, computeronderdelen
die in het lichaam worden ingebracht om
toegang te krijgen…. Voorlopig is het nog heel erg
in de films, maar als je in het kamp van Elon Musk
zit, zouden ze wel eens sneller realiteit kunnen
worden dan je denkt.
Neem contact op met één van de Intratone medewerkers,
als u meer wilt weten over de manier
waarop Intratone voldoet aan de behoeften op
het gebied van toegangscontrole van appartementsgebouwen,
nu en in de toekomst! ❚
ELEKTROTECH.BE | 59

Artificiële intelligentie verhoogt
comfort in leslokaal
Aan Hogeschool PXL werd een geavanceerde regeling ontwikkeld om het CO 2
-gehalte in een leslokaal op een energie-efficiënte manier te
optimaliseren. De regeling maakt gebruik van artificiële intelligentie om de CO 2
-waarde te voorspellen zodat de sturing kan anticiperen in
plaats van te reageren. Het kloppend hart van het systeem is een PLC van Beckhoff Automation die de data verzamelt en op basis van de output
van het model de ventilatie aanstuurt.
Tekst en beeld Beckhoff
verschillende systemen met elkaar te integreren en
op elkaar af te stemmen, wat een cruciale stap is om
de globale energieprestaties te optimaliseren.
Om dat waar te maken biedt Beckhoff Automation
een hele reeks I/O’s en softwareblokken die de
mogelijkheid creëren om op een snelle en transparante
manier connecties te maken met alle
mogelijke netwerken en communicatieprotocollen
die in gebouwautomatisering gebruikt worden.
Daarnaast is het voor de PC-gebaseerde controllers
heel evident om te connecteren met andere
IT-systemen en dus ook met databanken en
applicaties die draaien in de cloud.
Het verlagen van de CO 2
-concentratie in de lucht is op zich vrij eenvoudig want de enige oplossing
is om meer te ventileren. De uitdaging is om dat op een energie-efficiënte manier te doen.
Machine learning
Die cloud speelt een essentiële rol in de toepassing
die PXL ontwikkelde om het CO 2
-niveau
in het leslokaal te regelen. Het verlagen van de
CO 2
-concentratie in de lucht is op zich vrij eenvoudig
want de enige oplossing is om meer te
ventileren. De uitdaging is om dat op een energieefficiënte
manier te doen.
Smart Buildings is een opleidingsonderdeel in de
opleiding Elektromechanica aan Hogeschool PXL.
Het eigen gebouw wordt er dankbaar gebruikt als
living lab om nieuwe technologieën te implementeren
en experimenten te doen. “In 2016 zijn we
gestart met een project om heel het gebouw te
monitoren”, zegt Patrick Pilat, opleidingshoofd
Elektromechanica. “Meterstanden van elektriciteit,
gas en water worden automatisch uitgelezen
en opgeslagen in de cloud. Daarnaast hebben we
sensoren geplaatst om in de lokalen de temperatuur
en CO 2
te meten. Daaruit bleek al snel dat de
CO 2
-waarden soms ver boven de norm lagen, wat
nadelig is voor het comfort. Mensen voelen zich
moe en worden sneller afgeleid. In een leslokaal
is dat geen goede situatie.”
Daarom werd een project gestart om in één van
de leslokalen een sturing te ontwikkelen om het
CO 2
-gehalte onder de norm van 1000 ppm te houden.
Er werden extra sensoren en raamcontacten
geplaatst en er werd een Beckhoff PLC geïnstalleerd
om de ventilatie aan te sturen. De industriële controllers
van Beckhoff Automation winnen steeds meer
aan belang in gebouwautomatisering omdat ze als
open platform veel meer mogelijkheden bieden om
Patrick Pilat: “Onze oplossing maakt gebruik van
machine learning om in real-time te voorspellen
wat de CO 2
-concentratie binnen een uur en binnen
twee uur zal zijn. De sturing maakt gebruik
van die voorspelling om de ventilatie hierop af
te stemmen. Aan het eind van de dag weet het
model op basis van het lessenrooster bijvoorbeeld
dat het CO 2
-niveau niet verder zal stijgen en dat
de ventilatie dus verlaagd kan worden.”
Het model dat hierbij gebruikt wordt heet Boosted
Decision Tree wat een van de machine learning
tools is die in het Azure platform van Microsoft
‘De industriële controllers bieden mogelijkheden om verschillende
systemen met elkaar te integreren, wat een cruciale stap is om de
globale energieprestaties te optimaliseren’
60 | ELEKTROTECH.BE

aangeboden wordt. Het model voorspelt het
CO 2
-gehalte door de situatie op een bepaald
moment te vergelijken met historische data. De
situatie is een dataset die meetwaarden van de
PLC omvat, aangevuld met data uit IT-systemen
zoals de uurroosters van de studenten.
Determinatiecoëfficiënt
“In de uurroosters kan het model zien hoeveel
groepen er les hebben zodat het een inschatting
kan maken van het aantal mensen dat aan wezig
zal zijn”, zegt Patrick Pilat.. “Bij dit soort van
artificiële intelligentie wordt de waarde van het
model beoordeeld op zijn determinatiecoëfficiënt.
In ons geval bedraagt die 83%. Dat is voldoende
om vrij nauwkeurige voorspellingen te doen.”
In de praktijk vergt de uitleg over het voorspellen
van het CO 2
-niveau wel enige nuance want de
bedoeling van de sturing is om het niveau steeds
onder de limiet van 1000 ppm te houden en er
dus voor te zorgen dat de voorspelling niet uitkomt
wanneer die hoger zou zijn.
“We zijn gestart met een eenvoudige sturing in de
PLC om de data te verzamelen die gebruikt werd
om het model te trainen, legt Patrick Pilat uit. “De
voorspelling van het model is de waarde die we
bij die oude regeling zouden bekomen. De nieuwe
sturing kan zich op basis van die voorspelling aanpassen
om beter te doen. In principe zouden we
het model nu opnieuw kunnen trainen met nieuwe
data om het model nog preciezer te maken.”
Integratie van de
verschillende systemen
De resultaten van het project zijn behoorlijk indrukwekkend
want terwijl de CO 2
-concentratie
aanvankelijk soms kon oplopen tot 6000 ppm
wordt de norm van 1000 ppm nu nog maar zelden
Smart Buildings is een opleidingsonderdeel in de opleiding Elektromechanica aan
Hogeschool PXL. Het eigen gebouw wordt er dankbaar gebruikt als living lab om
nieuwe technologieën te implementeren en experimenten te doen.
overschreden. Bovendien wordt het betreffende
leslokaal, dat plaats biedt aan 70 studenten, nu
meer gebruikt dan vroeger, zonder een stijging
van het energieverbruik te veroorzaken.
Daarom heeft men beslist om het project uit te
breiden en de volledige vleugel van het gebouw
via de Beckhoff controller aan te sturen. “Daarbij
gaan we niet alleen de ventilatie regelen maar ook
de verwarming”, zegt Gwen Vanheusden, lector
automatisering en projectmedewerker. “Zoals in
veel gebouwen bepaalt de huidige regeling van
de verwarming de temperatuur van het circuit per
vleugel, in functie van de windrichting. Die regeling
gaan we in eerste instantie behouden maar
wel aanvullen door de kranen op de radiatoren via
de PLC aan te sturen. Zo kan de verwarming uitgezet
worden in lokalen die niet gebruikt worden.
Het model met machine learning zal net als bij de
ventilatie kunnen bepalen wanneer de radiatoren
weer aangezet moeten worden.”
En zo komen we terug bij het eerder aangehaalde
punt dat een geavanceerde controller zoals die
van Beckhoff Automation meer mogelijkheden
biedt door de integratie van de verschillende
systemen in een gebouw. Zo zal de sturing de
verwarming bijvoorbeeld kunnen verminderen op
momenten dat er maximaal geventileerd wordt.
Die ventilatie kan ook verder opgedreven worden
door de sturing van de verschillende lokalen aan
elkaar te koppelen. Op momenten dat leslokalen
niet geventileerd moeten worden kan die capaciteit
bijvoorbeeld mee ingeschakeld worden voor
de verluchting van het atrium. “De idee van het
gebouw als living lab wordt zo nog verder doorgetrokken,
met een verhoging van het comfort en als
bonus een besparing op de energiefactuur.” ❚
De verschillende metingen worden door de
PLC ingelezen met EtherCAT IO-eilanden.
Het kloppend hart van het systeem is een PLC van Beckhoff Automation die de data
verzamelt en op basis van de output van het model de ventilatie aanstuurt
ELEKTROTECH.BE | 61

Het hoge potentieel
van gelijkspanning
Waar komt de stroom vandaan die we uit het stopcontact halen? Het verschil tussen AC- en DC-stroom (oftewel: wisselspanning en gelijkspanning)
is niet iets waar we elke dag bij stilstaan, maar het UCLL Research & Expertise wijdt er een ambitieus onderzoeksproject aan. Met
verregaande implicaties, want volgens UCLL kan een wereldwijde switch van AC naar DC behoorlijk interessant zijn.
Tekst Filip Van der Elst | Beeld UCLL
Peter Van Hout, Research-Project Engineer Energy bij UCLL: ‘AC kennen we, want dat is wat er uit onze stopcontacten
komt. Maar enkele jaren ben ik me beginnen afvragen of dat allemaal wel klopt?’
Het onderzoek naar DC-technologie maakt deel
uit van het Interreg ENLEB-project. “Met dit project
willen we mensen een menukaart aanbieden,
met daarop de mogelijkheden die hedendaagse
technieken kunnen bieden op vlak van energiezuinig
bouwen en verbouwen. DC-technologie
kan ook een steentje bijdragen”, zegt Peter Van
Hout, Research-Project Engineer Energy bij UCLL.
“AC kennen we, want dat is wat er uit onze stopcontacten
komt. Maar enkele jaren ben ik me
beginnen afvragen of dat allemaal wel klopt?
Want eigenlijk bestaat onze wereld veel meer uit
‘DC’ dan je zou denken: van zonnepanelen over
smartphone tot elektrische wagens.”
The Current War
Allereerst een woordje geschiedenis. De kwestie
‘AC of DC?’ kent zijn wortels in een fascinerende
strijd tussen twee wetenschappers, eind 19de
eeuw: Thomas Edison en Nikola Tesla. Het boeiende
verhaal mondde enkele jaren geleden uit
in de Hollywoodfilm ‘The Current War’. “Elektriciteit
bestond al langer, maar de kunst was:
hoe krijg je die stroom bij de mensen? Transport
van elektriciteit over duizenden kilometers
was geen sinecure”, vertelt Van Hout. “Edison
was de eerste om een distributienet op DC te
maken. Maar hij beschikte niet om de energie
op te transformeren. Zijn 110V volstond niet om
lange leidingen te maken. Edison moest dus veel
energiecentrales op enkele kilometers van elkaar
bouwen, wat natuurlijk een dure en onhaalbare
oplossing was.”
Nikola Tesla won de strijd toen hij AC-machines
ontwikkelde, vervolgt Van Hout: “Het optransformeren
van AC was destijds heel eenvoudig – we
kennen dat principe vandaag nog onder de naam
‘transfo’ – en dus kon Tesla zijn stroom gemakkelijk
optransformeren tot duizenden volt, wat transport
over langere afstanden mogelijk maakte. Zijn
AC- of wisselspanningsnet is uiteindelijk over de
hele wereld ingeburgerd geraakt.”
62 | ELEKTROTECH.BE

De switch naar DC maakt voor Van Hout deel uit van een ambitieuze toekomstvisie op energie en kan ons
helpen in het spreiden van energieverbruik in een wereld die steeds meer geëlektrificeerd is.
‘Alles is voorhanden’
Dat ons distributienet vandaag de dag is opgebouwd
uit AC, is historisch gegroeid. “Vandaag
de dag is het optransformeren van DC geen enkel
probleem meer. Maar het AC-distributienet is
een instituut, verweven over de hele wereld. En
het bouwen van nieuwe infrastructuur is kostelijk”,
zegt Van Hout. Toch is het niet onmogelijk:
“We zouden de bestaande infrastructuur kunnen
hergebruiken. Alles is voorhanden: de technologie,
het materiaal en de mensen. Het enige wat
nog nodig is, zijn internationale afspraken op vlak
van regelgeving, een mentaliteitswijziging. Zowel
bij de gewone burgers als de beleidsmakers.” Al
is er ook nog wat Van Hout het ‘kip of het ei’-
probleem noemt. “Je kan wel nieuwbouwwijken
van DC voorzien, maar wat als er bijvoorbeeld nog
geen koelkast bestaat die op DC werkt? Maar dat
is vooral een praktisch bezwaar.”
Dan rest er ook nog de vraag: waarom zouden we
moeten omschakelen naar AC? Volgens Van Hout
zijn er enkele grote voordelen aan verbonden.
Energie-efficiëntie is er één van, vertelt Van Hout:
“Nu wordt DC-stroom, bijvoorbeeld van zonnepanelen,
heel vaak met een omvormer omgezet
naar AC, en dan mogelijk opnieuw naar DC, als
‘Onze wereld bestaat veel meer uit ‘DC’
dan je zou denken: van zonnepanelen over
smartphone tot elektrische wagens’
je bijvoorbeeld een tv hebt die op DC werkt. Dat
zijn heel wat conversiestappen, en elke conversie
gaat gepaard met verlies.” Ook het transport van
de energie zou goedkoper verlopen: “Je kan besparen
op grondstoffen en materiaal, want voor het
transport van DC-stroom zijn minder dikke koperen
kabels nodig.”
Mobiele DC-unit
Met een speciaal ontwikkelde mobiele DC-unit wil
UCLL mensen laten proeven van DC, en zo ook het
verschil tussen AC en DC te demonstreren. “Het
toestel op zichzelf vertelt niet zoveel. Je moet vooral
het verhaal errond erbij vertellen”, aldus Van
Hout. “Voor de eindgebruiker verandert er niets.
Hij zal hoogstens een nieuw stopcontact krijgen.
Terzelfdertijd kan een switch naar DC de gebruiker
aanzetten om rationeler na te denken over energie.
Voor installateurs zijn er opleidingen nodig,
omdat het werken met DC in de praktijk toch wat
verschilt van AC.”
De switch naar DC maakt voor Van Hout deel uit
van een ambitieuze toekomstvisie op energie en
kan ons helpen in het spreiden van energieverbruik
in een wereld die steeds meer geëlektrificeerd is.
Het is voor de onderzoeker het startpunt van een
mooie droom: “In de toekomst zullen er misschien
leidingen komen die DC-stroom rechtstreeks vanuit
zonnepanelen in Marokko naar de andere kant van
de wereld zullen transporteren. Een hogere bevoorradingszekerheid,
energie over heel de wereld en
een verhoogde verbinding met elkaar. Dat lijkt ons
een interessant verhaal”, besluit hij.
Peter Van Hout voert dit onderzoek uit vanuit het
expertisecentrum Sustainable Resources van UCLL
Research & Expertise. ❚
ELEKTROTECH.BE | 63

Uw installatie van A tot Z
bij één fabrikant!
STUUR DE AANVRAAG VOOR UW STUDIE NAAR:
inscription@giacomini.be
Giacomini biedt een volledig pakket
voor verwarming en koeling:
Systeem voor vloerverwarming
en vloerkoeling
Monoblok lucht/water warmtepomp
Sanitaire boiler
Warmtepompboiler
Verdelerset enz.
Uw voordelen:
Veiligheid
Volledige studie door de fabrikant
Dienst na verkoop
Compatibiliteit van alle onderdelen
Verkrijgbaar bij onze partner
groothandels
Giacomini Benelux nv • Rue Provinciale 273 • B-1301 Bierges
T +32 (0)10 42 06 50 • F +32 (0)10 42 06 99
info@giacomini.be • www.giacomini.be

BRUSSEL - MANHATTAN
PROJECT
Het beste bewijs dat
renoveren loont
Het concept van duurzame stadsvernieuwing wint aan populariteit. Ook in Brussel valt de keuze steeds vaker op renoveren in plaats van
afbreken. Het Manhattan-project bewijst eens te meer dat het resultaat niet moet onderdoen voor nieuwbouw. Integendeel: de iconische toren
in de Noordwijk werd visueel in ere hersteld en is met een ‘BREEAM Excellent’-certificaat eveneens een toonbeeld van duurzaamheid.
Tekst Els Jonckheere | Beeld BESIX – Philippe Piraux
Met de combinatie van kantoorruimte, winkels
en horeca is de Manhattan-toren zijn tijd altijd al
vooruit geweest. “Na 45 jaar van bruisende activiteit
was het gebouw toe aan een update”, vertelt
Eva Heirbaut, technical office manager bij BESIX,
dat voor de gelegenheid een THV vormde met
Ondernemingen Louis De Waele. “Afbraak en
nieuwbouw waren voor eigenaar Victory geen
optie. Deze gerenommeerde Britse ontwikkelaar
zweert immers bij een duurzame aanpak, waarbij
behoud en hergebruik centraal staan. Een
logische keuze, aangezien stedelijke regeneratie
minder energie en materialen vergt. Desondanks
was dat in het geval van Manhattan niet het gemakkelijkste
pad om te bewandelen.”
Voer voor specialisten
Vooral de ligging bracht de nodige uit dagingen
met zich mee. De toren maakt immers deel
uit van een drieluik: hij wordt aan weerszijden
geflankeerd door een hotel, waarvan één tijdens
de werken operationeel moest blijven. Ook de
Vlerick Business School, de Delhaize-winkel en
de horecazaken op het gelijkvloers werden niet
gesloten. Bovendien bevindt de toren zich in
het hartje van de Brusselse Noordwijk. Waldo
Vanhetenrijk, operations manager bij BESIX:
“Van meet af aan was duidelijk dat dit project
enkel tot een goed einde zou kunnen worden
gebracht door echte reno vatiespecialisten, die
bovendien de nodige ervaring moesten hebben
om dit soort complexe werken te realiseren in de
dichte stedelijke omgeving van Brussel. Vandaar
dat wij onze kandidatuur naar voren schoven: het
Manhattan-project leek ons een ideale manier om
onze kennis en expertise te demonstreren en te
bewijzen dat duurzame renovatie in stadskernen
wel degelijk een toe gevoegde waarde biedt.”
Met chirurgische precisie
Manhattan werd gestript tot op de bestaande
beton- en staalstructuur, een fase waarin de uitgebreide
kennis van BESIX goed van pas kwam.
“Om de veiligheid van alle passanten en aanwezigen
te waarborgen, moest dat strippen met
extreme omzichtigheid gebeuren”, vertelt Eva
Heirbaut. “Omdat de drie gebouwen meerdere
technische systemen deelden, viel het project
te vergelijken met een openhart- operatie.
B ovendien ontdekten we veel meer asbest dan
voorzien en bleek het as-builtdossier incorrect en
onvolledig te zijn, wat heel wat tijdverlies en vertragingen
met zich meebracht.”
Drie extra niveaus
De gevel werd volledig gedemonteerd, net als
alle binnenwanden en technische installaties.
Ver volgens stuntte de THV door drie extra verdiepingen
toe te voegen. Een uitbreiding waarmee
de Manhattan- toren opnieuw zijn plaats in
de Brusselse skyline opeist. Met zijn 102 meter is
het kantorencomplex nu immers aanzienlijk hoger
dan de aanpalende hotels. “We maakten gebruik
van een staalstructuur met betonnen vloeren”,
aldus Eva Heirbaut. “Het geheel is afgewerkt met
een glasgevel, die een visuele brug met de onderliggende
wintertuinen slaat. Door deze volumes
ietwat terug te trekken, ontstond er bovendien
ruimte voor een dakterras met een ongelooflijk
mooi uitzicht over de hoofdstad.”
Extra volume aan zijkant
Eveneens spectaculair is dat het gebouw is
‘uitgerokken’: het oorspronkelijke rechthoekige
vloerplan werd op alle verdiepingen verlengd
aan de langste zijde. Om dit mogelijk te maken,
is als het ware een stalen geraamte ‘voor’ het
bestaande gebouw opgetrokken. “De onderlinge
verbinding zorgde wederom voor een technisch
hoogstandje”, verduidelijkt Eva Heirbaut. “Ook
de architectuur verrast door de verbreding van
de vloeren met een driehoekige uitkraging
boven de wintertuin op de zeventiende verdieping.
Deze wordt geleidelijk aan groter naar
boven toe, tot aan het dakterras op de 28ste
verdieping. Op die manier ontstaat een visueel
effect dat dynamiek en toekomstgerichtheid uitstraalt.
De winter tuinen werden gecreëerd door
Door de drie extra verdiepingen ietwat terug te trekken,
kon er een spectaculair dakterras ingericht worden.
de vloeren uit te breken, waardoor er één grote
open binnenruimte vrijkwam.”
Resultaat met meerwaarde
De sokkel met de eerste drie verdiepingen kreeg
eveneens een mooie opknapbeurt. De oude
gevel is verwijderd en opnieuw bekleed met
marmer. Boven op de Vlerick Business School zijn
een vierde en vijfde verdieping gebouwd, die ook
met marmer bekleed zijn. “Voorts hebben we alle
installaties ontkoppeld van de systemen die in
de hotels worden gebruikt”, vertelt Eva Heirbaut.
“Dat was een serieuze puzzel om te ontrafelen.
Daarna moesten we natuurlijk alle technieken
vanaf de grote machines in de ondergrondse
verdiepingen doortrekken naar de toren. Alles
liep via de sokkel, die de hele tijd operationeel
bleef! Ondanks de vele uitdagingen, is de metamorfose
van de Manhattan-toren indrukwekkend
te noemen. We moesten al onze creativiteit en
innovatievermogen aanwenden om de opdracht
te volbrengen. Niettemin hebben we nog maar
eens aangetoond dat renovaties met esthetische,
functionele en energetische meerwaarde geen
utopie zijn!” ❚
ELEKTROTECH.BE | 65

| BA11-15BD |
De eerste controller
die in elke ruimte welkom is.
Integrale automatiseringsoplossingen voor gebouwen:
bv. met de BC9191.
www.beckhoff.be/building
De room controller BC9191 bundelt de standaard functionaliteiten voor de individuele ruimtebesturing
in een compacte vorm. Centrale informatie wordt via ethernet uitgewisseld met het bovengeschikte
PC-niveau. Daarmee is de BC9191 een uitstekend voorbeeld voor de integrale gebouwautomatisering van
Beckhoff op basis van de open, op PC gebaseerde besturingstechniek. Alle verbruikers worden door eenzelfde
hard- en softwareplatform gestuurd, bestaande uit schaalbare sturingen, I/O-oplossingen op maat
en de TwinCAT-automatiseringssoftware. Door de optimale afstemming van alle verbruikers worden de
energiebesparingsmogelijkheden over de energie-efficiëntieklassen heen volledig benut. Voor alle verbruikers
zijn er voorgedefinieerde softwaremodules ter beschikking, die de engineering enorm vereenvoudigen.
Functie-uitbreidingen of -wijzigingen zijn altijd mogelijk. De systeemintegratie gebeurt via de gangbare
communicatiestandaarden Ethernet, BACnet/IP, OPC UA of Modbus TCP.
Schaalbare besturingstechniek –
van 16-bit tot x86 CPU met 2.3 GHz en 4 core
Industrie PC (x86) vb. als
gebouwensturings- of
beheersysteem.
Room controller
(16 bit µC) voor individuele
ruimtebesturing.
Embedded PC’s (ARM),
v.b. voor individuele
ruimte of zone besturing.
Embedded PC’s (x86),
v.b. voor HVAC of floor
control.

BRUSSEL - MANHATTAN
PROJECT
SLIMME VERLICHTING
VOOR ICONISCHE TOREN
Een gebouw is pas echt duurzaam en toekomstgericht als er een ‘slimme’ verlichting aanwezig is. Dergelijke oplossingen zijn niet alleen goed
voor het milieu en de portemonnee, maar leveren ook een aanzienlijke bijdrage aan het comfort van de aanwezigen. De voorwaarde om van
deze troeven te genieten? Een gereputeerde specialist inschakelen. Zoals WAGO BeLux, dat met Manhattan opnieuw een mooi project aan zijn
uitgebreide referentielijst kan toevoegen.
Tekst Els Jonckheere | Beeld Wago
Met meer dan negenduizend werknemers wereldwijd
is het Duitse WAGO een van de topspelers
in de markt van interconnectie en automatisering.
“Er zijn weinig grote gebouwen of infrastructuurprojecten
waar niets van WAGO te vinden is”,
vertelt Philippe Kygnée, B.U. manager Building
Technologies van de BeLux-dochteronderneming.
“Vooral ons flexibel automatisatieplatform
met open protocollen in combinatie met de
intuï tieve applicaties die we zelf ontwikkelen en
de bij horende plug-and-play bekabelingssystemen
liggen erg goed in de markt.”
Optimaal comfort, minimaal verbruik
In de Manhattan-toren werd in de eerste plaats
een beroep op WAGO gedaan voor de implementatie
van een intelligent verlichtingssysteem.
“De verlichting wordt aangestuurd op basis van
een gestandaardiseerd DALI-protocol”, vertelt
Philippe Kygnee. “Hierdoor kan de configuratie
van de verschillende plateaus worden aan gepast
aan de huurderswensen. Een tweede troef is dat
de sturing de verlichting afstemt op de gemeten
lichtintensiteit en de detectie van aanwezigen.
Op die manier ontstaat een optimaal comfort
voor de gebouwgebruikers, terwijl het verbruik
wordt geminimaliseerd. Lampen schakelen
zichzelf immers uit als er geen licht nodig is.
In dit project stonden we eveneens in voor een
plug-and-play bekabeling van de verlichtingsarmaturen.
Een slimme keuze van de bouwheer,
want het is dé manier om een foutvrije installatie
te ver-krijgen en nadien gemakkelijk sensoren
en/of lampen toe te voegen. Tot slot waren
we eveneens verantwoordelijk voor de plaatsing
van sensoren om het energieverbruik in kaart te
brengen. Want meten is weten!” ❚
Plug-and-play bekabelingssystemen zijn
zeer gegeerd. Ook in de Manhattan-toren
werd voor deze oplossing gekozen.
ELEKTROTECH.BE | 67

THEMA LUCHTKWALITEIT
Hoeve uit 1789
wordt BEN-woning
In het landelijke Hove, in de provincie Antwerpen, vinden we midden in de velden de gerestaureerde hoeve van Serge Werniers. Werniers,
zelf aannemer en projectontwikkelaar, stripte de hoeve die dateert uit 1789 volledig en bouwde er zowel zijn privéwoning als kantoorruimte.
Doelstelling bij de heropbouw was om de originele charme van de hoeve te behouden maar tegelijk een laag E-peil te halen. Om in die opzet te
slagen, betrok de aannemer ventilatiespecialist Duco.
Tekst en beeld Duco
Waar vroeger een stalling stond voor koeien, staat nu de luxueus gerenoveerde
privéwoning van Serge Werniers. Via een glazen sas kom je terecht in zijn
kantoorruimte. De renovatie, die van start ging in 2018, is ondertussen afgerond.
De vroegere gasthuishoeve bevoorraadde vanaf 1789 alle ziekenhuizen
rond Antwerpen van melk, vlees, groenten en fruit. Aannemer Serge Werniers
blies nieuw leven in de gasthuishoeve en restaureerde het historische pand
tot een energiezuinige BEN-woning mét respect voor de oorspronkelijke structuren.
Zo zijn de originele eiken balken nog steeds te zien in de dakstructuur.
BEN-woning met E-peil 12
Bijna-energieneutraal wonen is sinds 2021 de standaard voor nieuwbouwwoningen
in Vlaanderen. Dat een hoeve uit 1789 getransformeerd wordt tot
een state-of-the-art BEN-woning zie je dus niet elke dag. Een E-peil van 12
is al helemaal uitzonderlijk. “Om aan die doelstelling te kunnen voldoen,
werden 100 zonnepanelen geplaatst, allemaal zuid en oost gericht”, vertelt
eigenaar Serge Werniers. “Daarnaast kwam er ook een warmtepompsysteem
met 4 putten van 120 meter diep. Deze geothermische installatie verwarmt
‘Doelstelling bij de heropbouw was om de
originele charme van de hoeve te behouden
maar tegelijk een laag E-peil te halen’
Serge Werniers blies nieuw leven in de
gasthuishoeve en restaureerde het historische
pand tot een energiezuinige BEN-woning mét
respect voor de oorspronkelijke structuren.
68 | INSTALLATIEENBOUW.BE

LUCHTKWALITEIT THEMA
In het privégedeelte koos Werniers voor twee D-systemen, meer bepaald de
compacte DucoBox Energy Comfort.
‘In het verleden verliep de samenwerking met Duco altijd zeer goed
dus had ik er het volste vertrouwen in voor mijn eigen woning!’
‘De D-systemen zorgen ervoor dat er esthetisch geen afbreuk
werd gedaan aan de oude charmes van de hoeve.’
het volledige gebouw via vloerverwarming. Ook de driedubbele beglazen met
aluminium profielen (7-kamersysteem) voorzien een optimale thermische
isolatie die het E-peil ten goede komt.
Combinatie C & D
Ook de slimme ventilatiesystemen van Duco dragen in dit project bij tot een
E-peil van 12. In de kantoorruimte koos de aannemer voor een vraaggestuurd
C-systeem. De DucoBox Silent Connect voert door middel van boxsensoren
vervuilde lucht af op een fluisterstille manier. Het glazen sas tussen de kantoor-
en privéruimte liet het buizensysteem van een D-systeem niet toe, dus
werd gekozen voor natuurlijke ventilatie. In het privégedeelte koos Werniers
voor twee D-systemen, meer bepaald de compacte DucoBox Energy Comfort.
De vraagsturing van de DucoBox Energy Comfort resulteert in een intelligente
én energiezuinige werking. Samen met de slimme vraagsturing op basis van
CO 2
en vocht zorgen de dynamische luchtverdeelfilters voor een uitzonderlijk
rendement binnen dit toestel. “De hoeve staat in agrarisch, open gebied, dus
een D-systeem gaf voor deze woning de hoogste garantie voor winddichtheid.
Bovendien zorgden de D-systemen er ook voor dat er esthetisch geen afbreuk
werd gedaan aan de oude charmes van de hoeve.”
Werniers is tevreden over het resultaat: “De hoeve ligt afgelegen en vormt
voor mij echt een oase van rust. In het verleden verliep de samenwerking
met Duco altijd zeer goed dus had ik er het volste vertrouwen in voor mijn
eigen woning!” ❚
INSTALLATIEENBOUW.BE | 69

THEMA LUCHTKWALITEIT
ADVERTORIAL
Energiezuinige spotventilatie
voor bestaande woningen
Een ventilatiesysteem is verplicht bij nieuwbouw en grondige renovatie. Maar bij modernisering of gedeeltelijke renovatie zien eigenaars het
belang van ventilatie dikwijls niet in. Of ze vinden geen geschikt, budgetvriendelijk ventilatiesysteem voor hun woning. Het resultaat? Een te
hoge luchtvochtigheid met condens en schimmel tot gevolg. Een gevaar voor de gezondheid van het gebouw en de bewoners! De nieuwe S Pure
ventilatiereeks van Itho Daalderop biedt een baanbrekende energiezuinige oplossing voor dit ‘gat in de markt’.
Tekst Filip Van der Elst | Beeld Itho Daalderop
Vocht bedreigt bestaande woningen
Er wordt massaal geïsoleerd om het energieverbruik in bestaande woningen
te beperken. Nu houdt isolatie niet alleen de warmte binnen, maar ook vervuilde
lucht en vocht. Vooral het vocht uit de ‘natte ruimtes’, badkamer, toilet
en wasplaats, blijft hangen en verspreidt zich in de woning, met een te hoge
luchtvochtigheidsgraad en condensatie tot gevolg. Op termijn leidt dit tot
vocht- en schimmelproblemen, die de staat van het gebouw en de gezondheid
van de bewoners bedreigen.
Centrale ventilatie niet altijd mogelijk
Ventilatie is dus ook in bestaande, na-geïsoleerde en deels gerenoveerde
woningen onmisbaar voor een comfortabel en gezond binnenklimaat. Een
centraal D-systeem of C-systeem wordt er regelmatig uitgesloten omwille van
het kanalensysteem en de werkzaamheden. Daarom wordt bij kleine renovaties
of moderniseringsprojecten dikwijls helemaal van ventilatie afgezien. Met
bovengenoemde problemen tot gevolg. De S Pure ventilatiereeks van Itho
Daalderop biedt voor deze projecten een uitkomst.
70 | INSTALLATIEENBOUW.BE

ADVERTORIAL
LUCHTKWALITEIT THEMA
Decentrale ventilatie to the rescue
De S Pure zorgt voor ‘decentrale ventilatie’ of ‘spotventilatie’, met afzonderlijke
ventilatoren in vochtige ruimtes. Dat kan zelfs ook een aanvullende oplossing
zijn in woningen met een centraal ventilatiesysteem, bijvoorbeeld voor een
aparte ventilatieruimte in het toilet. Eén groot nadeel: de klassieke decentrale
ventilatietoestellen zijn traditioneel lawaaierige energieverslinders. Bijgevolg
laten bewoners ze te kort draaien om de luchtvochtigheid op peil te krijgen.
En zo blijft er een groot risico op vocht-, schimmel- en gezondheidsproblemen.
Met de S Pure reeks biedt IthoDaalderop je een duurzaam alternatief.
EPB-conforme spotventilatoren
Itho Daalderop wil dit probleem uit de wereld helpen, om ook in bestaande
woningen een comfortabel, gezond en energiezuinig binnenklimaat te
garanderen. Daarom breidt de binnenklimaatspecialist zijn gamma spotventilatoren
uit met de gloednieuwe S Pure reeks. De fabrikant heeft nu voor
elke ventilatievraag een gepast antwoord in het productaanbod.
De nieuwe S Pure ventilatietoestellen draaien continu op een lage stand, met
een extreem laag energieverbruik en een minimaal geluidsniveau. Bij een
hoge vochtproductie wordt het debiet even opgedreven: handmatig, met een
timer of automatisch met een vochtsensor. Volgens behoefte en budget kan
de eindklant kiezen tussen de Ace basisversie, de Eco, de high-end Eco 2 of
de blijver: de SCVU2. Stuk voor stuk zijn ze EPB-gekeurd en door hun energiezuinigheid
passen ze perfect in elk EBP-verslag, dat bijvoorbeeld nodig is bij een
gedeeltelijke grondige renovatie. Hun elektrisch verbruik bedraagt slechts 1,5 à
7,5 euro per jaar – een peulschil voor de garantie op een gezond binnenklimaat.
Design, kwaliteit en installatiegemak
De S Pure ventilatoren ogen niet alleen mooi. Ze voldoen ook aan de hoge
kwaliteitseisen die de fabrikant aan al haar producten stelt. Ze zijn speciaal
ontwikkeld voor de Benelux in opdracht van Itho Daalderop. Zoals gewoonlijk
werd daarbij niet alleen rekening gehouden met duurzaamheid en comfort,
maar ook met het gemak van de installateur: ze zijn gemakkelijk te plaatsen,
de handleiding is eenvoudig en duidelijk, en de high-end versie stel je zelfs
volledig met de afstandsbediening in, zonder gedoe.
Binnenkort in je groothandel
Je vindt de S Pure-reeks binnenkort in de rekken bij je groothandel. Heb je projecten
in het verschiet voor de vernieuwing van de verwarming of het sanitair
in bestaande woningen? Stel dan ook deze nieuwe ventilatie-oplossing voor
aan je klanten. Zo behoed je hen voor vocht- en schimmelproblemen in hun
gemoderniseerde woning, en verdien je er moeiteloos wat extra bij. ❚
De S Pure zorgt voor ‘decentrale ventilatie’ of ‘spotventilatie’, met afzonderlijke ventilatoren in vochtige ruimtes.
INSTALLATIEENBOUW.BE | 71

THEMA LUCHTKWALITEIT
Zowel C- als D-ventilatiesysteem
kan in renovatieprojecten
Kies je voor de ventilatie bij een kleine of grootschalige renovatie best voor een C- of een D-systeem? Het is de vraag van één miljoen, maar
voor ventilatiespecialist Renson ligt het antwoord niet op voorhand vast. En hoewel een C- systeem als voordeel heeft dat er slechts één
kanalennet (afvoer) hoeft weggewerkt te worden, is een oplossing met een D-systeem soms ook haalbaar én wenselijk.
Tekst Filip Van der Elst | Beeld Renson
een D-systeem toch de beste keuze zijn. Onze boodschap naar installateurs
is: luister naar je klant, en maak de keuze op basis van zijn of haar specifieke
situatie: waar is de woning gelegen, worden de ramen vervangen, gaan de
bewoners wel of niet met 2 uit werken, …. Als totaalaanbieder kunnen we
met Renson de installateur garanderen dat we voor elk project de gepaste
oplossing in huis hebben.”
Ook installatiebedrijf Juvah wordt regelmatig geconfronteerd met deze
kwestie. “Een C-systeem of een D-systeem: het is een vraag die altijd wel
blijft nazinderen bij de klant. Wij gaan gewoon vanuit onze expertise op zoek
naar wat voor de klant in kwestie de beste oplossing is. Een C-systeem is bij
een renovatie vaak een voor de hand liggende keuze, omdat we daar alles
op een net iets makkelijkere manier kunnen wegwerken”, zegt Roel Cools,
verantwoordelijke Opleidingen bij Juvah.
Een D-ventilatiesysteem bij renovatie? ‘Mits het nodige denk- en tekenwerk is het
mogelijk om op voorhand een haalbaar plan uit te werken.’
Renovatie speelt een steeds belangrijkere rol in de bouwsector. Renson pleit
ervoor om bij zo’n renovatie de ventilatie niet uit het oog te verliezen. “Er gaat
nog steeds heel veel aandacht naar grondig isoleren en de luchtdichtheid
van de woning. En dat is een goede zaak, maar dat mag nooit losstaan van
gezonde binnenlucht”, zegt Roel Berlaen, Communication Officer bij Renson.
“Wie enkel isoleert en luchtdicht verbouwt zonder te ventileren, krijgt de
binnen luchtkwaliteit onmogelijk op orde. Met alle gevolgen van dien voor
de woning, maar vooral ook voor de gezondheid van de bewoners. Zeker als
je weet dat we met z’n allen gemiddeld 90% van onze tijd binnenshuis doorbrengen.
Daarom willen we vooral bewustzijn creëren: isoleren is belangrijk,
maar vergeet niet dat je je huis te allen tijde moet spoelen met verse lucht,
het liefst op een gecontroleerde en energiezuinige manier.”
C of D?
In ventilatiekringen duikt er bij een renovatieproject al snel een belangrijke
vraag op: kies je voor een C- of een D-systeem? Het verschil is bekend: een
D-systeem voorziet mechanische toevoer en afvoer van respectievelijk verse
buitenlucht en vervuilde binnenlucht. Bij een C-systeem wordt de lucht op
een natuurlijke manier binnengebracht via raamroosters bovenop de ramen.
Daar is dus enkel sprake van mechanische afzuiging. Kies je voor de ventilatie
in een renovatieproject voor C of D? Het antwoord ligt voor Renson niet
vast. Roel Berlaen: “Alles hangt af van de situatie. Een C-systeem heeft als
voordeel dat er slechts één kanalennet nodig is, namelijk voor de afvoer van
vervuilde binnenlucht. Dat zorgt voor de nodige flexibiliteit qua plaatsing,
wat in een renovatie zeker een voordeel is. Maar in sommige gevallen kan
Authenticiteit van de ramen
Toch kiest Juvah niet altijd voor een C-systeem. Voor de totaalrenovatie van
een stadswoning in het Antwerpse Berchem, koos het installatiebedrijf toch
voor een D-systeem. “We wilden hier de authenticiteit van de ramen bewaren,
dus raamroosters waren geen optie. En daarom hebben we resoluut voor het
D-systeem gekozen. Een belangrijk voordeel ook is dat een D-systeem voorzien
is van warmterecuperatie, met een warmtewisselaar in het hart van het
toestel. Die zorgt ervoor dat de koude lucht die van buiten komt opwarmt
aan de warme lucht die van binnen naar buiten wordt afgezogen. De lucht
die toegevoerd wordt, wordt bovendien in het systeem zelf gefilterd, wat voor
Healthbox 3.0, een C-ventilatiesysteem: ‘Een C-systeem is bij een renovatie
vaak een voor de hand liggende keuze, omdat we daar alles op een net iets
makkelijkere manier kunnen wegwerken.’
72 | INSTALLATIEENBOUW.BE

LUCHTKWALITEIT THEMA
‘Een C-systeem of een
D-systeem: het is een vraag
die altijd wel blijft nazinderen
bij de klant’
nog zuiverdere lucht zorgt. Wel belangrijk is om de klant ook te informeren
dat bij dit systeem regelmatig de kanalen gereinigd en de filters vervangen
moeten worden.”
Het project in Berchem is voor Renson het bewijs dat een D-systeem ook in
het geval van renovatie perfect kan. “Het vraagt alleen wat meer puzzelwerk
om het dubbele kanalennet (toevoer en afvoer) weg te werken en ook voor
de unit zelf moet er plaats zijn, waardoor het belang van een goede voorbereiding
toeneemt. Mits het nodige denk- en tekenwerk is het mogelijk om
op voorhand een haalbaar plan uit te werken”, aldus Berlaen.
Vraaggestuurde werking
Bij Renson werken zowel het C-systeem als het D-systeem, respectievelijk
de Healthbox 3.0 en Endura Delta, vraaggestuurd. Cools: “In de unit zijn
sensoren verwerkt die op vocht, CO 2
en VOC’s (geurtjes) gaan reageren. Die
zorgen ervoor dat het systeem automatisch meer gaat ventileren wanneer
de binnenluchtkwaliteit te wensen over laat. Wanneer er een douche wordt
genomen, gaat het vochtgehalte omhoog. De unit merkt dit op en gaat
automatisch harder ‘optoeren’. Zo zorgt die voor een snellere luchtcirculatie
en een optimale luchtverversing in de woning.”
RENSON SENSE: ‘METEN IS WETEN’
Hoewel ook vocht en schadelijke stoffen mee de kwaliteit
van de binnenlucht bepalen, is CO 2
een goede indicator voor
de binnenluchtkwaliteit. Als dat CO 2
-gehalte alarmerend hoog
stijgt, betekent dat namelijk dat de uitgeademde lucht van de
aanwezigen niet voldoende ververst wordt. Zeker in luchtdichte,
goed-geïsoleerde en niet-geventileerde ruimtes, loopt dat CO 2
-
gehalte al snel op tot boven de 1200 ppm (parts per million).
En dan kan je niet langer spreken van gezonde binnenlucht. De
nieuwe Renson Sense houdt het CO 2
-gehalte in de binnenlucht
constant in het (digitale) oog en geeft aan wanneer dat te sterk
stijgt. Maar tegelijk is de Sense meer dan een CO 2
-meter, want die
monitort ook vocht, geluid, licht en temperatuur in huis.
“Ook voor installateurs kan het interessant zijn om dit intuïtieve
toestel – dat met kleurcodes de binnenluchtkwaliteit weergeeft –
aan te bieden aan hun klanten”, zegt Berlaen. “Er is vandaag de dag
veel bewustwording rond de luchtkwaliteit in bijvoorbeeld scholen
en openbare ruimtes, maar ook in de residentiële sector kan het
geen kwaad om hier meer aandacht aan te schenken. “‘Meten
is weten’, en dat is voor de Renson Sense zeker het geval. Het
toestel meet alle relevante parameters op vlak van luchtkwaliteit,
zoals de hoeveelheid schadelijke stoffen, de temperatuur, de
luchtvochtigheid en de hoeveelheid licht. Zo weten de klant en
de installateur meteen of er zich een probleem stelt, en kan de
installateur op basis van die diagnose aan de slag om een goede
oplossing en een gezond binnenklimaat te voorzien.” ❚
Endura ® Delta
Vraaggestuurd D + ventilatiesysteem
met app-bediening
Bedienbaar via de
Endura ® Delta App
Met ingebouwde CO 2
-,
VOC- en vochtsensoren
Stil en energiezuinig
ventilatiesysteem
‘Passive House Certificate’ voor
debietvarianten 330 en 380 m³/h,
certificaat voor 450 m³/h in
aanvraag
www.renson.be
INSTALLATIEENBOUW.BE | 73

THEMA LUCHTKWALITEIT
Luchtgroepen met ingebouwde warmtepomp:
‘GEEN ONTDOOICYCLI, EFFICIËNT, EN
EEN GEMAK VOOR DE INSTALLATEUR’
Als rechtstreeks verdeler van het Zweedse IV Produkt breekt AirX een lans voor luchtgroepen met een ingebouwde warmtepomp. Dit unieke
systeem koppelt AirX aan een diepgaande expertise op vlak van ventilatie en luchtgroepen. “We ontzorgen de installateur, zodat die zich kan
concentreren op wat hij graag doet, namelijk installeren”, klinkt het.
Tekst Filip Van der Elst | Beeld Airx
De firma AirX legt de focus op het aerolisch inregelen
en opmeten van alle ventilatiesystemen. Dit
zowel voor de kleine installaties als voor kantoorgebouwen,
hotels, scholen, enzovoort. “We regelen
alle installaties zo optimaal als mogelijk in en
voorzien advies over onder meer de positionering
van regelkleppen”, zegt Dirk Merken, zaakvoerder
van AirX.
Expertise gebruiken om
ventilatie te promoten
“Alle Air Experts hebben meer dan 15 jaar
ervaring in de ventilatiewereld. Deze expertise willen
wij gebruiken om ventilatie te promoten en
om de installateur te ontzorgen. Elke Air Expert
heeft ervaring met het uitwerken van ventilatiestudies,
het selecteren van luchtgroepen volgens
de noden van het project, het opstarten van installaties
en het ter plaatse gaan op probleem werven.
We hebben ons intussen ook gespecialiseerd
in het inregelen van grote ventilatie-installaties
en zijn erkend Ventilatieverslaggever, alsook
erkend Blowerdoortester.”
Een luchtgroep met ingebouwde warmtepomp
biedt tal van voordelen, volgens Merken. “Zowel
de condensor als de verdamper zitten verwerkt
in de luchtgroep. Naast de ingebouwde warmtepomp
wordt er ook nog energie gerecupereerd via
het warmtewiel.” Bovendien zorgt het hoge COP
ook voor een ingrijpende afname van de operationele
kosten. De energie-efficiëntie van de compressor
en het warmtewiel bedraagt gezamenlijk
meer dan 90 procent.
Geen ontdooicycli
Het systeem van IV Produkt onderscheidt zich nadrukkelijk
van traditionele warmtepompen, vooral
omdat er geen sprake meer is van ontdooicycli.
Merken: “Traditionele warmtepompen gaan invriezen
bij koudere buitentemperaturen, waardoor de
het verbruik van de ventilator stijgt en de inblaastemperatuur
tijdens de ontdooiing fel zakt. Bij dit
systeem is een constante temperatuur van 21 °C
gegarandeerd, zonder extra batterijen.” De beide
systemen – warmtepomp en luchtgroep – werken
perfect op elkaar in, zo gaat Merken verder. “Vooraleer
de luchtgroep de fabriek verlaat, wordt de
werking van de ingebouwde warmtepomp uitvoerig
getest alsook de volledige regeling van de
luchtgroep. Aangezien alles als één geheel wordt
geleverd op de werf, kan de ventilatie worden opgeleverd
door één enkele partij en werken de verschillende
componenten efficiënt samen.”
De units worden ontwikkeld en geproduceerd in
Zweden. AirX levert de units volledig plug-andplay
op de werf. “Indien gewenst splitsen we alles
‘We ontzorgen de installateur, zodat die zich kan concentreren op wat hij graag doet, namelijk installeren.’
Daarnaast is AirX rechtstreeks verdeler van IV
Produkt. Dat Zweedse bedrijf levert uiterst kwalitatieve
luchtgroepen, op maat van elk project. “IV
Produkt ontwikkelde reeds in 1974 luchtgroepen
met ingebouwde warmtepompen: een uniek concept”,
vertelt Merken. “Zo kunnen deze luchtgroepen
bij eender welke buitentemperaturen (van
-10°C tot 30°C) steeds een continue inblaastemperatuur,
dit zonder ontdooicycli of voor-en naverwarming,
en met een optimale energie-efficiëntie.”
74 | INSTALLATIEENBOUW.BE

LUCHTKWALITEIT THEMA
op in secties, zodat de verschillende onderdelen
door een deur van 900 mm kunnen. Opnieuw in
elkaar steken gebeurt dan via snelkoppelingen en
stekkerverbindingen”, licht Merken toe.
Geen koeltechnische handelingen
“Deze plug-and-playservice betekent een enorme
tijds- en plaatsbesparing voor installateurs. Het
geeft bijvoorbeeld ook de mogelijkheid om daken
volledig vrij te maken van technieken, waardoor
deze kunnen gebruikt worden als terras of voor
een groene beplanting. Bovendien is alles reeds
vooraf gemonteerd en getest in de fabriek: de
installateur moet dus niet koeltechnisch gecertificeerd
zijn, want er komen op de werf geen koeltechnische
handelingen aan te pas.”
AirX pakt bovendien uit met een speciale actie,
waarmee het bedrijf ook de eigen expertise
in de kijker wil zetten. “Klanten die naast de
luchtgroep ook de inregeling van de installatie
bij ons bestellen, krijgen nu vijf jaar garantie,
in plaats van de gebruikelijke twee jaar”, zegt
Merken. “Zo helpen we met de selectie van de
luchtgroep, op maat van het project, en zorgen
we ervoor dat de installatie optimaal draait en
dat er een correct meetrapport wordt afgeleverd.
We ondersteunen de installateur ook met
advies over bijvoorbeeld de correcte plaatsing
van de regelkleppen. Dit alles doen we zodat de
installateur zich terug kan concentreren op wat
hij graag doet, namelijk installeren.” ❚
‘Bij dit systeem is een constante
temperatuur van 21 °C gegarandeerd,
zonder extra batterijen’
De units worden ontwikkeld en geproduceerd in Zweden. AirX levert de units volledig plug-and-play op de werf.
‘Zowel de condensor als de verdamper zitten verwerkt in de luchtgroep. Naast de ingebouwde warmtepomp wordt er ook nog energie gerecupereerd via het warmtewiel.’
INSTALLATIEENBOUW.BE | 75

THEMA LUCHTKWALITEIT
Textielkanalen:
de comfortabele, geluidsarme en
kostenbesparende oplossing
Dat de binnenlucht in kantoren, winkels en werklokalen op-en-top moet zijn is bij Koninklijk Besluit vastgelegd. Naast de optimale luchtverdeling,
is ook het geluid geproduceerd door de luchtkanalen een factor die het welzijn bepaalt. Prihoda textielkanalen zijn uiterst licht,
geluidsarm en laten zich op maat in ieder interieur inpassen.
Tekst Filip Van der Elst | Beeld Prihoda
De voordelen van textielkanalen zijn in de praktijk
al veelvuldig aangetoond. Toch zijn die voordelen
nog niet altijd genoeg bekend, zegt Wesley Verlez,
Account Manager bij Prihoda. “Soms wil de bouwheer
strakke klimaatplafonds, of net een industriële
look met metalen kanalen. Nochtans zijn beide
oplossingen minder flexibel dan textielkanalen.”
Winst
Prihoda, deel van de bedrijvengroep Linum Group,
is in België en Frankrijk exclusief verdeler van de
textielkanalen van het Tsjechische merk Prihoda.
Eén kernwoord dat alle voordelen van textiel bundelt,
aldus Verlez: winst. “Ten eerste voor de installateur,
want hij wint op vlak van installatietijd
en personeelskost, kan flexibeler werken in zijn
planning, en hij bespaart op transportkosten om
materiaal aan te voeren naar de werf. De bouwheer
geniet van een goedkopere aankoop (dankzij
de voordelen voor de installateur) en krijgt er
comfort en hygiëne (want Prihoda- textielkanalen
zijn afwasbaar) bovenop. Textielkanalen zijn voor
de bouwheer altijd een prijsgunstige maatwerkoplossing,
geschikt voor zeer specifieke toepassingen
en met een optimale akoestiek.”
Textielkanalen hebben tal van voordelen ten opzichte
van metalen luchtkanalen. Verlez: “Textiel
resulteert in een uniforme luchtverdeling zonder
tocht. Voor het even welke toepassing is maatwerk
mogelijk, ook in vochtige omstandigheden. En de
bouwheer kan, zonder extra kosten, kiezen voor
diverse kleuren.” Ook de feilloze reiniging en onderhoud,
het lichte gewicht en de eenvoudige installatie
zijn belangrijke troeven van de textielkanalen.
Supermarkten & stores
Textielkanalen zijn in tal van projecten een uitstekende
keuze, maar zeker in supermarkten
en stores wordt dit materiaal vaak toegepast.
Supermarkten, grote kledingwinkels,… ze dragen
steeds winkelcomfort hoog in het vaandel. Een
comfortabel luchtverdelingssysteem is daarom
vaak een topprioriteit. “De juiste temperatuur
bepaalt de shopbeleving en -intenties van de
klant”, licht Verlez toe. “Er kan dus perfect gewerkt
worden met slimme temperatuurzones om
de klant te allen tijde in de juiste mood te laten
winkelen. In grote winkeloppervlakken zijn de
‘Zelfs met kleine diameters kan een NR van 30 gemakkelijk gehaald
worden, daar waar 35 min of meer de norm is.’
‘Textielkanalen zijn voor de bouwheer altijd
een prijsgunstige maatwerkoplossing, geschikt
voor zeer specifieke toepassingen en met een
optimale akoestiek.’
76 | INSTALLATIEENBOUW.BE

LUCHTKWALITEIT THEMA
‘Textielkanalen, gemaakt van polyester,
absorberen het geluid van de luchtstromen
veel beter dan metalen kanalen’
‘De bouwheer kan, zonder extra kosten, kiezen voor diverse kleuren.’
Prihoda membraankanalen optimaal. Ze kunnen
zowel voor warme als gekoelde lucht ingezet worden
(éénzelfde kanaal), en vooral ook vanop vrij
hoge hoogte uitblazen, onzichtbaar voor de klant.”
Bij de optimale winkelervaring speelt ook geluid
een belangrijke rol. Verlez: “Een HVAC-installatie
wordt liefst niet gehoord. De NR waarde (Noise
Rating) wordt dus meer en meer naar voor geschoven
bij HVAC-berekeningen. En textiel kanalen,
gemaakt van polyester, absorberen het geluid
van de luchtstromen veel beter dan galva of aluminium.
Zelfs met kleine diameters kan een NR
van 30 gemakkelijk gehaald worden, daar waar
35 min of meer de norm is. Om in galva een gelijkaardige
NR te halen, moet de diameter een stuk
groter worden, met negatieve gevolgen op vlak
van transport- en installatiekost, complexiteit van
de installatie en ophanging.”
Bovendien is textiel voor 100 procent condensvrij,
opnieuw in tegenstelling tot metaal. Ook dit is
een belangrijk voordeel, zeker in de retailsector.
“Geen enkele supermarkt wil dat er condensdruppels
op uitgestalde waren, of erger nog, op de
winkelende klant terechtkomen”, zegt Verlez.
Prihoda-software
Prihoda zorgt voor een ontwerp en offerte van
haar textielkanalen binnen de 24 uur, met
AutoCAD-tekeningen, CFD-analyse en technische
gegevens via eigen software. “De software van
Prihoda is de motor van ieder project, klein of
groot”, stelt Verlez. “Samen met de klant bekijken
onze experts welke techniek er best toegepast
worden: gewone kanalen of membraan? Ze bepalen
ook onder meer de stromingsprofielen en de
optimale keuze van ophanging aan het plafond”,
vervolgt hij. “Een project met textielkanalen kan
van a tot z vooraf uitgerekend en uitgetekend
worden, zodat de installateur tijdens de uiteindelijke
plaatsing niet meer moet bijschaven, of het
systeem door last-minute aanpassingen ter plaatse
aan efficiënte moet inboeten.” ❚
INSTALLATIEENBOUW.BE | 77

BEGETUBE
BEGETUBE
Ventilatie
EASY
Ultra compacte en uiterst modulaire luchtverdeelkast voor de aansluiting
van verschillende soorten ventilatiekanalen o.a. rond en ovalduct.
EASY
Adapter ovalduct M naar 3 x ø63
BEGETUBE
BEGETUBE
BEGETUBE
BEGETUBE
BEGETUBE
BEGETUBE
BEGETUBE N.V.
Kontichsesteenweg 53 - 55 B-2630 Aartselaar
t + 32 3 870 71 40 f + 32 3 877 55 75
www.begetube.com

LUCHTKWALITEIT THEMA
High bay vergt
uitgekiende klimatisatie
In een hypermodern distributiecentrum als dat van Livlina
in Tessenderlo is het HVAC-verhaal cruciaal.
Om de goede werking van medicijnen en andere farmaproducten te kunnen garanderen, is het cruciaal dat ze op de juiste temperatuur
bewaard worden. Vandaar dat er in de high bay van het nieuwe distributiecentrum van Livlina nood was aan een specifiek klimatisatiesysteem,
dat temperatuurafwijkingen onder invloed van hoogteverschillen tegengaat. Clima & Partners zette zijn interne studiedienst aan het werk,
ontwikkelde een oplossing op maat en zorgde ook in de rest van het gebouw voor optimaal comfort en dito functionaliteit.
Tekst Tim Janssens | Beeld Clima & Partners
Koeling, verwarming, ventilatie …: in een hypermodern distributiecentrum
als dat van Livlina in Tessenderlo is het HVAC-verhaal eens zo cruciaal als
in andere commerciële, industriële en residentiële gebouwen. Zeker omdat
temperatuurbeheersing een van de voornaamste aandachtspunten was
in het project, met de 36 meter hoge high bay als klap op de vuurpijl. Als
totaalleverancier van HVAC-oplossingen was Clima & Partners de aangewezen
partij om deze specifieke uitdaging aan te gaan. “Met uitzondering van
de koelruimte, waar medi-cijnen en farmaproducten bewaard worden aan een
lagere temperatuur, moet het in heel het magazijngedeelte tussen de 15 en
25 °C warm zijn”, vertelt technisch adviseur Tony De Decker. “De reguliere
magazijnruimtes zijn geklimatiseerd met behulp van een Daikin-applicatie, die
aangestuurd wordt door koelunits op het dak. In het kantoorgedeelte hebben
we een VRV IV heat recovery-systeem van Daikin geïnstalleerd. Ook alle luchtgroepen
en het gebouwbeheersysteem zijn afkomstig van Daikin.”
Thermische destratificatie
Ook op het vlak van HVAC is de high bay dé blikvanger van het nieuwe
distributiecentrum. “Door de hoogte (36 meter) en de grote oppervlakte
(6000 m²) van dat torenvolume is het geen sinecure om zowel op de begane
grond als onder het dak een constante temperatuur te garanderen, temeer
omdat de beschikbare ruimte voor technieken in zo’n high bay ook nog eens
uiterst beperkt is”, legt Tony De Decker uit. “Er was een speciale klimatisatie
op maat nodig om de thermische destratificatie – warme lucht stijgt, terwijl
de koude lucht stagneert ter hoogte van de vloer – onder controle te houden
en tegen te gaan. Hoe we dat precies voor elkaar gekregen hebben, is strikt
geheim. Maar dat het complexe materie is, spreekt voor zich. Om je een idee
te geven: de temperatuur in de high bay wordt continu gemonitord op zestig
verschillende plaatsen. Als ze in een bepaalde zone 1 °C afwijkt, moeten alle
producten die er zijn opgeslagen verwijderd worden. Zo nauw steekt het dus!
Het was een primeur voor ons, maar dankzij de expertise en de ruime ervaring
van onze interne studiedienst konden we de cruciale knelpunten doortastend
aanpakken en deze uitdagende opdracht tot een goed einde brengen. We
hebben de volledige klimatisatie in eigen huis uitgewerkt, dus we mogen
gerust stellen dat we niet alleen gefungeerd hebben als HVAC-installateur,
maar ook als studiebureau technieken. Dit is een van de grootste projecten
die we ooit hebben uitgevoerd, dus we zijn er uiteraard zeer fier op!” ❚
INSTALLATIEENBOUW.BE | 79

THEMA LUCHTKWALITEIT
Ook voor bijvoorbeeld installateurs is het gemakkelijk werken.
Ze hoeven geen groot gamma aan stukken in huis te halen
COMPACTE EN FLEXIBELE LUCHTVERDEELKAST,
SPECIAAL ONTWORPEN VOOR DE BELGISCHE MARKT
Begetube lanceert EASYBox, een ultra-compacte en uiterst modulaire luchtverdeelkast voor de aansluiting van verschillende soorten
ventilatiekanalen, zoals rond en ovalduct. ‘Met slechts enkele onderdelen beschikt de installateur over enorm veel mogelijkheden, klinkt het.
Tekst Filip Van der Elst | Beeld Begetube
80 | INSTALLATIEENBOUW.BE

LUCHTKWALITEIT THEMA
Modulaire opbouw
Het denkwerk mondde uit in EASYBox, een extreem
compacte luchtverdeelkast voor ventilatie.
“Het uitgangspunt is uniek: je betaalt enkel voor
de aansluitingen die je nodig hebt”, zegt Smet.
“Normaal gezien bestaan luchtverdeelkasten uit
een vast aantal aansluitingen. De EASYBox wordt
standaard geleverd zonder aansluitingen, aan een
voordelige prijs. In functie van de situatie op de
werf en de benodigdheden kan de vakman het
nodige aantal aansluitingen aanbrengen. Per
EASYConnect adaptor bekom je meteen 3 aansluitingen:
zo verkrijg je een EASYBox met 3, 6,
9 of 12 aansluitingen. Door 12 ronde kanalen
met een debiet van 25 m³/h te verbinden met
EASYBox, heeft de luchtverdeelkast een maximaal
debiet van 300 m³/h.”
‘Het uitgangspunt is
uniek: je betaalt enkel
voor de aansluitingen
die je nodig hebt’
Begetube is al sinds 2012 actief in de markt
van ventilatie en begon in 2016 met eigen
ontwikkelingen. Tom Smet, Hoofd studiedienst
Vloerverwarming en Ventilatie bij Begetube:
“ België is op vlak van ventilatie een buitenbeentje.
Daar waar in Europa het ronde ventilatiekanaal
van 63mm nauwelijks wordt verkocht,
zien we dat dit kanaal hier wel vaak wordt toegepast.
Als invoerder van het Fränkische Profi-Air
ventilatiesysteem, met een breed gamma aan
koppelstukken in diameter 75mm en 90mm,
waren we dan ook genoodzaakt om onze eigen
ideëen zelf uit te werken en een ‘systeem 63’ te
ontwikkelen voor de Belgische markt.”
De EASYBox zelf bevat vier ovalen aan sluitingen
waar het oval duct kanaal rechtstreeks op kan
worden aangesloten. Smet: “De adapter EASY­
Connect maakt het mogelijk om een rond kanaal
te verbinden met de ovalen aansluiting. Zo krijgt
de klant de keuze om te verbinden met een ovalen
of stijf kanaal, in de chape, het vals plafond of
in de muur, of hij kan via EASY Connect verbinden
met ronde kanalen. De EASYBox kan gebruikt
worden voor vloer-en plafond mantage. De
EASYBox heeft een standaard hoofd aansluiting
in DN160 en kan gebruikt worden voor zowel
vloer- als plafondmontage.”
Laag drukverlies
Met EASYBox richt Begetube zich voornamelijk op
residentiële installaties, zowel in appartementen
als woningen. Het woord ‘compact’ is niet lichtzinnig
gekozen. “Het basiselement meet amper 22,5
op 22,5 centimeter en is slechts 68 mm hoog”,
vervolgt Smet. “Dat brengt heel wat voordelen
met zich mee, zoals een laag drukverlies en een betere
luchtverdeling naar de verschillende ventielmonden
toe. Bovendien zijn alle aan sluitingen bijzonder
toegankelijk. Dat vereenvoudigt dan weer
de reiniging en de inspectie.”
Volgens Smet is het eenvoudige concept van
EASYBox en EASYConnect een belangrijke troef
voor alle partijen. “Ook voor bijvoorbeeld groothandels
en installateurs is het gemakkelijk werken.
Ze hoeven geen groot gamma aan stukken in huis
te halen: de compacte luchtverdeelkast EASYBox,
EASYConnect en een ventielaansluitstuk: daarmee
hebben ze alles wat ze nodig hebben. Met
enkel deze onderdelen heb je al enorm veel
installatiemogelijkheden”, besluit Smet. ❚
EASYBox is een extreem compacte
luchtverdeelkast voor ventilatie.
De EASYBox zelf bevat vier ovalen
aansluitingen waar het oval duct kanaal
rechtstreeks op kan worden aangesloten.
Per EASYConnect adaptor bekom
je meteen 3 aansluitingen.
INSTALLATIEENBOUW.BE | 81

THEMA LUCHTKWALITEIT
KWALITATIEF
HOOGWAARDIGE
AIRCOLIJN Tekst en beeld Remeha
‘In steeds meer West-Europese landen neemt de vraag naar
comfort binnen de gebouwde omgeving toe.’​
82 |
INSTALLATIEENBOUW.BE

LUCHTKWALITEIT THEMA
In België zijn diverse trends zichtbaar die van invloed zijn op de beleving van het klimaat bij iedereen thuis. Zo neemt de vraag naar comfort
binnen de gebouwde omgeving toe. Daarnaast krijgt België vaker te maken met hogere temperaturen op wisselende momenten. Bovendien
werken mensen in toenemende mate thuis en deze trend wordt nu versterkt door de coronaperiode. Als totaaloplosser in binnenklimaatsystemen
speelt Remeha in op deze trends met de introductie van de Diva aircolijn.
De Diva productlijn is voor de particuler en bestaat uit een compleet assortiment
voor koelen en verwarmen. Yves Vanpoucke, commerciaal directeur
bij Remeha, legt uit waarom Remeha kwalitatief hoogwaardige airco’s in
België introduceert: “In steeds meer West-Europese landen neemt de vraag
naar comfort binnen de gebouwde omgeving toe. Als totaaloplosser in binnenklimaatsystemen
moet je oplossingen bieden voor deze trend. We hebben
het voordeel dat we als BDR Thermea Group jarenlange ervaring hebben met
airco’s, met name in de zuidelijke landen. Daarom kunnen wij met Diva een
kwalitatief hoogwaardige airco-lijn introduceren.“
Breed assortiment
De binnenunits zijn leverbaar in wandmodel, plafondonderbouw, cassette
uitvoering en kanaal-inbouw. Alle modellen zijn verkrijgbaar in mono-split en
multi-splituitvoering. Gebruikers van de airconditioning kunnen rekenen op
een systeem dat koelt en verwarmt op een energiebesparende, stille manier
met de beste luchtkwaliteit en het hoogste rendement. Belangrijk voor installateurs
is dat de units snel en eenvoudig te installeren zijn en dat Remeha een
uitgebreide garantie van drie jaar biedt op de units.
Comfortabel verduurzamen
Remeha heeft duurzaamheid hoog op de agenda staan. Met het oog op de
energietransitie wil Remeha de marktvraag naar airconditioning units positief
sturen. Vanpoucke is ervan overtuigd dat dat mogelijk is. “We richten ons op
comfortabel verduurzamen. Door serieus te kijken naar een totale klimaatinstallatie
in een woning zorgen we ervoor dat we steeds nieuwe stappen
zetten op weg naar verduurzaming.”
Over Remeha/BDR Thermea Group
Remeha ontwikkelt innovatieve en energiezuinige producten voor klimaatbeheersing
c.q. verwarming, koeling en warm water, zowel voor woningen als
utiliteit. Met haar innovaties wil Remeha zo goed mogelijk anticiperen op wensen
en behoeften van nu en in de toekomst. Met ruim 500 medewerkers geeft
Remeha op eigentijdse wijze invulling aan ontwikkeling, productie en marktbenadering,
waarmee zij in België, Nederland én in Europa is uitgegroeid tot een
vooraanstaande fabrikant. Remeha is één van de voornaamste merken binnen
BDR Thermea Group. BDR Thermea Group in Apeldoorn realiseert met 6.200
medewerkers in ruim 100 landen een omzet van 1,8 miljard euro. ❚
‘Door serieus te kijken naar een
totale klimaatinstallatie in een
woning zorgen we ervoor dat we
steeds nieuwe stappen zetten
op weg naar verduurzaming’
De Diva productlijn is voor de particuler en bestaat uit een compleet assortiment voor koelen en verwarmen.
INSTALLATIEENBOUW.BE | 83

ADVERTORIAL
REGENWATERSPECIALIST
TRAKTEERT ZIJN KLANTEN
Wilo is er weer! Traditiegetrouw verwent de firma zijn klanten/installateurs met een leuke voorjaarsactie. Dit jaar is dit niet anders. De actie
„SPRING SALE“ is heel eenvoudig. Wilo-klanten ontvangen een MediaMarkt-waardebon wanneer zij in de maanden april en/of mei een pomp uit
de regenwatergamma's Wilo-HiMulti 3, Wilo-TWI 5-SE PACK en Wilo-RAIN1-3 kopen.
Tekst en beeld Wilo
Bij aankoop van een pomp uit het regenwatergamma
Wilo-RAIN1-3, wordt u extra in de watten
gelegd. Misschien herinnert u zich nog dit nieuwe
regenwatergamma dat vorige zomer op de markt
kwam? Wilo-RAIN1-3 zijn compacte regenwaterrecuperatiesystemen
met omschakeling naar
stadswater. Dankzij diverse aansluitmogelijkheden
is elke nieuwe installatie of vervanging snel
en eenvoudig. De talrijke functies garanderen een
hoge betrouwbaarheid en bedieningsgemak.
Tijdens de actieperiode ontvangt u bij aankoop
van de deelnemende pompen onderstaande
MediaMarkt waardebons:
• Bij aankoop van een pomp uit het Wilo-HiMulti
3 gamma, ontvangt u een MediaMarkt waardebon
ter waarde van €15.
• Bij aankoop van een pomp uit het Wilo-TWI
5-SE PACK gamma, ontvangt u een Media-
Markt waardebon ter waarde van €20.
​Wilo-klanten ontvangen een MediaMarkt-waardebon wanneer zij in de maanden april en/of mei een pomp
uit de regenwatergamma's Wilo-HiMulti 3, Wilo-TWI 5-SE PACK en Wilo-RAIN1-3 kopen.
84 | INSTALLATIEENBOUW.BE

ADVERTORIAL
‘Dankzij diverse aansluitmogelijkheden is elke nieuwe installatie
of vervanging snel en eenvoudig’
• Bij aankoop van een pomp uit het nieuwe
Wilo-RAIN1-3 gamma, ontvangt u een
MediaMarkt waardebon ter waarde van maar
liefst €60.
Toch een leuk extraatje om te
spenderen bij MediaMarkt?
Ga tijdens deze actiemaanden langs bij uw
Wilo-verdeler, plaats uw bestelling van de
deelnemende pompen en ontvang uw Media-
Markt waardebons.
De actie is geldig vanaf 1 april tot en met 31 mei
2021 en voorbehouden aan erkende installateurs.
Uw Wilo-verdeler bezorgt u vervolgens uw waardebons
na de actie.
Nog een meevallertje is dat de SPRING SALE
gelinkt werd aan het WiloXperts getrouwheidsplatform.
Tijdens de actieperiode ontvangt u extra
punten wanneer u uw factuur oplaadt van de
deelnemende pompen.
WiloXperts, het gloednieuwe
getrouwheidsplatform
Wilo blaast ook nieuw leven in het oude getrouwheidsplatform
en de geschenken. Het platform
kreeg een totale makeover en werd eenvoudiger
en gebruiksvriendelijker gemaakt. Aan de
basisformule is niets veranderd. Bij aankoop van
Wilo-pompen verzamelt u nog steeds punten die u
kan omruilen voor mooie cadeaus.
Traditiegetrouw verwent Wilo zijn klanten/installateurs met een leuke voorjaarsactie.
Het aanbod aan geschenken waaruit de
WiloXpert kan kiezen, heeft Wilo wel helemaal
veranderd. Wilo ging in zee met Coolblue, waardoor
de WiloXpert zijn cadeau nu zelf kan kiezen
uit het oneindige aanbod dat deze webshop te
bieden heeft.
De manier van het bezorgen van de facturen
is ook gemakkelijker geworden. Nu kan
men zijn facturen héél gemakkelijk zelf opladen
in het platform. Dit kan door een bestand
(PDF, Word,...) of door een foto van de
factuur op te laden. Het gekende e-mailadres
xperts.be@wilo.com kan ook nog steeds gebruikt
worden om facturen door te geven.
Via zijn account kan de WiloXpert de historiek van
zijn punten, bestellingen,... volgen. ❚
Bij aankoop van Wilo-pompen verzamelt u nog steeds punten die u kan omruilen voor mooie cadeaus.
INSTALLATIEENBOUW.BE | 85

Het belang en de mogelijkheden van
uniforme en open data
‘Werken met uniforme en open data resulteert in een snelle, efficiënte en eenvoudige workflow, in alle geledingen van een project’: dat was de
duidelijke boodschap die Trimble begin maart tijdens een online webinar wilde meegeven aan bouwprofessionals en installatiebedrijven. Met
dit online event zette Trimble de ongebreidelde mogelijkheden van data en van Trimbles eigen MEPContent extra in de verf.
Tekst Filip Van der Elst | Beeld Trimble
In de live bijeenkomst, een rondetafelgesprek
waarop ook klanten waren uitgenodigd, ging
Trimble in gesprek over de manier waarop een
dataplatform kan bijdragen aan het werkproces.
En over de vraag hoe deze data op uniforme wijze
wordt geborgd? Trimble maakte ook duidelijk
dat de firma uniforme en open data hoog op de
agenda heeft.
Internationale standaarden
“We wilden installatiebedrijven kennis laten
maken met het open en universeel toepasbare
karakter van de content die Trimble creëert”, zegt
Charles M.E. Lekx, Business Developer bij Trimble.
“De content van bijvoorbeeld MEPContent is
gestoeld op de adoptie van internationale standaarden,
zoals ISO, CEN en ETIM. Zo is de data
universeel toepasbaar in alle BIM-ontwerpen.”
Door aan te sluiten bij internationale, platformonafhankelijke
standaarden, faciliteert Trimble
een flexibele en gegarandeerde uit wisseling van
gegevens. En dus kunnen installatie bedrijven de
data ook in andere fasen van het bouw proces toepassen.
Het stelt ze in staat de workflow efficiënter
en vlotter te laten verlopen. Inmiddels omvat de
bibliotheek van MEPContent meer dan acht miljoen
componenten van meer dan 5.000 fabrikanten.
“Dankzij een goed gebruik van de data kunnen
bedrijven hun volledige proces, van calculatie tot
bestelling, verregaand verbeteren”, gaat Charles
verder. “Een installatiebedrijf dat een bestellijst
wil maken, moet weten dat het erop kan vertrouwen
dat die lijst correct is. Dat onderstreept
opnieuw het belang van het werken met actuele,
goede en bovenal betrouwbare data. Een element
dat je selecteert moet als ‘digital twin’ overeenkomen
met wat je in de praktijk zal gebruiken.”
Charles Lekx: “Werken met Trimble garandeert
installatiebedrijven een universele workflow, die
ze van a tot z kunnen monitoren en die hen begeleidt
bij de uitwerking van hun project. De data
die ze gebruiken zijn niet alleen onderdeel van
bijvoorbeeld een 3D-element, want die data komt
ook in verdere fasen van het proces van pas, zelfs
bij het onderhoud van de installatie.”
Eye-opener
Verschillende experts namen het woord tijdens
het online event, zoals Jeroen van der Holst
(manager ETIM), Maureen Nederhoed-Verhaar
(directeur Harwig Installatiegroep), Rene Qualm
(Software Architect bij Trimble) en Roelof Lok
(directeur Lok Installaties). “Voor vele deelnemers
was dit webinar een echte eye-opener”, vervolgt
Charles. “Velen vragen zich af hoe ze data in een
project op een goede manier kunnen gebruiken.
We hopen dat dit event hen daarbij heeft kunnen
helpen. Dit beeld moet ook overkomen bij jongeren;
dat de installatiesector steeds digitaler en
meer data-driven wordt, want dat zal helpen hen
warm te maken voor deze sector.” ❚
‘Een element dat je selecteert moet als
‘digital twin’ overeenkomen met wat je in de
praktijk zal gebruiken’
‘De installatiesector wordt steeds
digitaler en meer data-driven.’
86 | INSTALLATIEENBOUW.BE

Naamloos-1 1 05-06-20 15:58
E. VAN WINGEN NV
Één adres voor
installatiematerialen
en toebehoren voor HVAC/S,
koeling, grootkeuken- en intralogistiek.
60 jaar know-how en continuïteit
in het hart van uw
Noodstroomvoorziening
Warmtekrachtkoppeling
Energiesturing
Van ontwerp tot installatie en service.
Ons team staat voor u klaar
Industrieterrein Durmakker 27 - B-9940 Evergem
www.vanwingen.be
©20.053
Pieter Verhaeghestraat 20, 8520 Kuurne
c 056 35 92 94
w www.linum.eu w www.xilio.eu w www.plastibac.eu

THEMA SANITAIR
BEREIKBAAR EN
BRUIKBAAR SANITAIR
VOOR IEDEREEN
88 | INSTALLATIEENBOUW.BE

SANITAIR THEMA
Sommige mensen kunnen zich gemakkelijk aanpassen naar tijdelijke situaties, zoals zich verplaatsen met een gebroken been of zwanger zijn.
Maar wat in publieke gebouwen? Een aangepaste sanitaire installatie in een publiek of commercieel gebouw moet bruikbaar zijn en gedeeld
worden door iedereen, ongeacht leeftijd of fysieke toestand. Daarom legt specialist in sanitaire voorzieningen DELABIE de lat op vlak van
toegankelijkheid bijzonder hoog, en dit zonder het design uit het oog te verliezen.
Tekst en beeld Delabie
Het vraagt technische en bouwkundige maatregelen
om iedereen, ongeacht leeftijd of graad van
mobiliteit, een maximum aan onafhankelijkheid te
garanderen. Veiligheid, hygiëne, bestendigheid tegen
intensief gebruik en vandalisme, ergonomie,…
Al deze eigenschappen dienen in acht genomen te
worden bij de productkeuze voor een publieke sanitaire
ruimte. Ook design is een marktvereiste: edele
materialen, hoogwaardige afwerkingen of originele
kleuren en natuurlijke vormen worden allemaal in
aanmerking genomen tijdens het beslissingsproces.
Aangepast aan de massa
Omdat afzonderlijke voorzieningen niet altijd mogelijk
zijn, moet toegankelijk sanitair aangepast
zijn aan de massa en niet aan individuele personen.
Dit betekent dat een neutrale ruimte moet
worden ontworpen. Er wordt dus gekozen voor
visueel neutrale, discrete en niet-stigmatiserende,
esthetische en comfortabele toegankelijkheidsproducten.
Natuurlijk blijven ook ergonomie en
veiligheid cruciale aandachtspunten.
Bij de keuze van grepen en steunen zijn de vorm
en de diameter belangrijke eigenschappen: zo zijn
te hoekige of vierkante vormen moeilijk te hanteren.
De diameter bedraagt idealiter tussen de
32 en de 35 mm. Wanneer deze kleiner of groter
is, is de grip namelijk minder goed. De onderarmspieren
worden ten koste van de schouderspieren
belast, terwijl de krachten van de gebruiker net
dienen gespaard te blijven.
Bij het ontwerpen van toegankelijke sanitaire
voorzieningen worden de accessoires gemakkelijk
over het hoofd gezien. Kiezen voor bijvoorbeeld
een zeepdispenser en toiletborstel in eenzelfde
uitvoering als de grepen en hulpmiddelen bevordert
de esthetiek. Door die toiletborstel zelfcentrerend
te maken en een lange ergonomische
handgreep te geven, zal de ergonomie voor de
gebruiker ver beteren. Ook kantelbare spiegels die
verstelbaar zijn voor rolstoelgebruikers dragen bij
tot een gelijke ervaring in de sanitaire ruimte.
Design en technische prestaties
gaan hand in hand
Voor DELABIE, marktleider in sanitaire voorzieningen
voor publieke ruimten, is het belangrijk
te voldoen aan de hoogste normen wat betreft
toegankelijkheid. Vanaf de ontwerpfase ondergaat
een product meerdere tests op het gebied
van weerstand, duurzaamheid, ergonomie, biodiversiteit
van de gebruikte materialen, visuele
contrastwaarden,… Dit alles om de veiligheid van
de gebruiker te waarborgen.
De ontwerpers van DELABIE weten dat design
even belangrijk is als technische prestaties. Hulpmiddelen
en accessoires voldoen dus niet alleen
aan de huidige richtlijnen, maar hebben ook stijlvolle
strakke lijnen die gemakkelijk te reinigen zijn.
Door producten in verschillende uitvoeringen
en materialen aan te bieden, is er voor elk type
interieur een antwoord dat voor een goed visueel
contrast zorgt: niet alleen met grepen en douchezitjes,
maar ook met aangepaste kranen (bijvoorbeeld
kranen met lange hendel of elektronische
kranen) en toestellen in roestvast staal. Het
assortiment biedt voor elke type gebouw en elk
interieur een antwoord.
Be-Line ®
Naast de series in glanzend slijtvast Nylon
( NylonClean ® ) en in glanzend of mat gepolijst
rvs ( UltraPolish ® of UltraSatin ® ), is ook het assortiment
Be-Line ® beschikbaar. Dit laatste assortiment,
in aluminium, brengt design en comfort
samen. Verder wordt de gebruiker ook hygiëne,
veiligheid en een gevoel van welzijn geboden.
Dankzij de afgeronde vorm en de ergonomische
platte anti-roterende zijde passen de grepen perfect
in de vorm van de hand.
Ontwerpers en voorschrijvers van toegankelijke
sanitaire ruimtes voor de openbare sector hoeven
niet langer compromissen te sluiten. Het is mogelijk
om stijlvolle producten te kiezen die bestand
zijn tegen intensief gebruik en die tegelijkertijd de
veiligheid en hygiëne van de gebruikers garanderen.
In sanitaire ruimtes die intensief worden gebruikt,
zullen aantrekkelijke en goed onder houden
producten met schone, heldere oppervlakken
meer respect en zorg oproepen bij de gebruikers,
zonder compromissen te sluiten op het gebied van
functionaliteit, ergonomie of veiligheid. ❚
De douchezitjes van DELABIE
weerstaan 135kg en zijn eenvoudig
af te nemen voor reiniging.
De toiletborstel van DELABIE heeft
een zelf-centrerend systeem en lange
ergonomische hendel.
Kantelbare spiegels die verstelbaar zijn
voor rolstoelgebruikers dragen bij tot een
gelijke ervaring in de sanitaire ruimte.
INSTALLATIEENBOUW.BE | 89

Eindelijk
eindeloos
De eindeloos veelzijdige douchegoot
Linearis Infinity met RVS afdekking
Douchegoot
Linearis Infinity
Afdekking uit hoogwaardig RVS 316 en diverse kleuren
Totaalpakket, inclusief inbouwset
Voorgemonteerd dichtingsmanchet
Nieuw
De kleinste inbouwdiepte die er te krijgen is
(Linearis Infinity 60)
Inkortbaar naar wens en koppelbaar voor eindeloze
creativiteit
www.kessel-belgie.be
NIEUWE FERNOX EXPRESS
BETROUWBAAR, SNEL EN GEMAKKELIJK
CV waterbehandeling conform
de WTCB aanbevelingen
Fernox Hoge Mauw, 1050 BE-2370 Arendonk
Tel: 014 44 50 01 Email: belgium@fernox.com
www.fernox.com
F00007
Naamloos-4 1 26-11-20 15:39

SANITAIR THEMA
De laagste inbouwdiepte die er te krijgen is en een praktisch alles-in-één-pakket voor eenvoudige inbouw
AFVOERPLANNING BUITEN DE GEIJKTE KADERS
DANKZIJ NIEUWE DOUCHEGOOT
De naam zegt het al: met de Linearis Infinity breidt afwateringsspecialist KESSEL zijn productportfolio uit met een veelzijdig aanpasbare
douchegoot. De douchegoot biedt oneindig veel mogelijkheden om een unieke en drempelvrije badkamer te ontwerpen, zowel in woonhuizen
als bedrijfsomgevingen.
Tekst en beeld KESSEL
Omdat het pakket zowel de douchegoot
als alle nodige toebehoren bevat,
kunnen installateurs en tegelzetters de
douchegoot eenvoudig inbouwen.
Met de onzichtbare verbindingsstukken en de
praktische schuifverbindingen kunnen meerdere
goten in een rechte lijn of in hoeken van 30,
45 en 90° aan elkaar worden gezet.
De Linearis Infinity is beschikbaar in veel verschillende kleuren en lengtes en
kan hoe u maar wilt worden verlengd, zelfs om een hoek. Bovendien is het
voor het eerst in een douchegoot gebruikte RVS 316 bijzonder hoogwaardig,
corrosiebestendig en duurzaam bestand tegen afvalwater in badkamers.
Dankzij de beperkte inbouwdiepte van maar 60 mm is de Linearis Infinity
60 bovendien de laagste douchegoot op de markt, terwijl hij ook overtuigt
dankzij de hoge afvoercapaciteit van maximaal 0,5 l/s bij 20 mm opstuwing.
De variant met inbouwdiepte van 90 mm heeft zelfs een afvoercapaciteit van
maximaal 0,8 l/s bij 20 mm opstuwing.
KESSEL heeft voor dit product een praktisch alles-in-één-pakket ontworpen.
Omdat het pakket zowel de douchegoot als alle nodige toebehoren bevat,
kunnen installateurs en tegelzetters de douchegoot eenvoudig inbouwen.
Alles-in-één-pakket: alles voor eenvoudige montage
Wat flexibele inbouwmogelijkheden betreft, heeft de nieuwe Linearis Infinitiy
van KESSEL nergens van te duchten. Hij is namelijk verkrijgbaar in zeven
lengtes van 800 tot 1600 mm en kan oneindig worden verlengd. Het opzetstuk
kan flexibel in twee richtingen worden verschoven om hem optimaal op
het tegelprofiel uit te lijnen. Met de onzichtbare verbindingsstukken en de
praktische schuifverbindingen kunnen meerdere goten in een rechte lijn of
in hoeken van 30, 45 en 90° aan elkaar worden gezet. Tegelijkertijd kan de
goot ook heel eenvoudig aan beide kanten traploos worden ingekort.
De standaard geluids- en contactdemping van de douchegoot beperkt gebruiksgeluid
en kan heel eenvoudig in alle ondergronden worden gemonteerd.
Ook compenseert de demping zettings bewegingen van de vloer, zodat er ook
na lange tijd geen scheurvorming optreedt.
De voorgemonteerde klikflens met dichtingsmanchet voldoet aan de hoogste
eisen van waterinwerkingsklasse W3-I conform DIN 18534. Het stankslot
Megastop met watervoorziening voorkomt onaangename luchtjes. Het
af dichtingsoppervlak kan met de opening voor doorsijpelend water in het
lichte basiselement van kunststof (PP) duurzaam worden ontwaterd. Dankzij
de positie van het stankslot boven het afdichtingsoppervlak worden overstromingen
bij opstoppingen voorkomen. De uitneembare inlegger in de afvoerafdekking
maakt reiniging en onderhoud veel eenvoudiger. ❚
INSTALLATIEENBOUW.BE | 91

THEMA SANITAIR
Een nieuwe kijk
op sanitair
Een uniform design en een elegant uiterlijk brengen een ruimte naar een hoger niveau.
Eén lijn, één systeem, gemaakt van de beste materialen. De productlijn EXOS biedt uitgebreide modulaire opties om wastafels en accessoires
perfect op elkaar af te stemmen. Omdat gewoon niet goed genoeg is.
Tekst en beeld Franke
Variabel en geraffineerd
Van standaardoplossing tot maatwerk, het aanbod
is zeer breed. De lengte van de wastafel is
variabel, net zoals de afmeting van een waskom of
een spatscherm. De kom van de wasbak is naadloos
ingegoten en het geraffineerde design voorkomt
dat het water overloopt. De roestvrijstalen
afvoerpluggen hebben een elegant en gestroomlijnd
uiterlijk. Het assortiment bestaat uit enkelvoudige,
seriële of rolstoeltoegankelijke wastafels.
Alles voor een perfect ontworpen wasruimte.
Mooi modulair
Het totaalplaatje moet kloppen. Of het nu gaat
om een toiletruimte op kantoor, in een hotel
of bij een restaurant, het liefst wil je kunnen
kiezen uit een serie wastafels en accessoires die
mooi bij elkaar horen. Een uniform design en
‘Van zeepdispenser, kraan tot
afvalbak, van handendroger tot
papierdispenser: de accessoires zijn
gemaakt van de beste materialen’
een elegant uiterlijk brengen een ruimte namelijk
naar een hoger niveau. EXOS biedt designflexibiliteit
in optima forma. Zo kun je uit verschillende
fronten kiezen, denk aan zwart of wit
getemperd veiligheidsglas of roestvrijstaal met
InoxPlus-oppervlaktebehandeling. Eenvoudig te
reinigen oppervlakken zonder vingerafdrukken.
Kwaliteit en flexibel design
Van zeepdispenser, kraan tot afvalbak, van
handen droger tot papierdispenser: de accessoires
zijn prachtig vormgegeven en gemaakt van de
beste materialen. Deze elementen kunnen later
een voudig worden verwisseld. Zo kan er een overstap
gemaakt worden van een zeepdispenser met
een mechanische naar een elektronische werking.
Of van vloeibare zeep naar schuimzeep. Hoeveel
vrijheid heb je nodig?
92 | INSTALLATIEENBOUW.BE

SANITAIR THEMA
Hygiënisch en eenvoudig te reinigen
Duurzaam en breukbestendig, het moet goed zijn
en goed blijven. Het kunstharsgebonden minerale
materiaal MIRANIT is bij uitstek geschikt om de
moderne sanitaire ruimte te voorzien van een hygiënische
en eenvoudig te reinigen oplossing. De producten
van dit materiaal zijn gemaakt uit één stuk
en dus zonder lijmnaden of voegen. Dit gecombineerd
met het gladde, poriënvrije gelcoatoppervlak
zorgt voor een ijzersterk resultaat dat ook nog eens
temperatuurbestendig is tot wel 80 graden Celsius.
Traditioneel vakmanschap
en innovatie
Hoogwaardige productmethodes en constante
aandacht voor kwaliteit tot in elk detail. Bij
Franke staat sinds 1911 traditioneel vakmanschap
en innovatie voorop. Actuele wet- en regelgeving
zijn leidraad bij de ontwikkeling van innovatieve
producten die net een stapje verder gaan. Zo
draagt Franke bijvoorbeeld haar steentje bij in de
legionella bestrijding en waterbesparing. En staat
veilig heid in alles voorop. Het zijn de details die
het verschil maken. ❚
Bij Franke staat sinds 1911 traditioneel vakmanschap en innovatie voorop.
Of het nu gaat om een toiletruimte op kantoor, in een hotel of bij een restaurant, het liefst
wil je kunnen kiezen uit een serie wastafels en accessoires die mooi bij elkaar horen.
INSTALLATIEENBOUW.BE | 93

DE FACQ PRO APP
MEER DAN EEN WERKTUIG
UW beste werktuig is
wellicht niet datgene
dat u denkt.
Profiteer van al deze functies : een volledige lijst met de dichtstbijzijnde verkooppunten
op basis van uw huidige locatie / controleer onmiddellijk de beschikbaarheid in uw
dichtstbijzijnde Sanicenter / Stuur uw vraag aan de hand van foto’s / directe toegang naar
de e-commerce om uw bestellingen en instellingen te modifieren / volg uw leveringen in
real-time op Google Maps.
www.facq.be

INSTALLATIE&BOUW
PLATFORM OVER INSTALLATIETECHNIEK, HVAC, SANITAIR EN ELEKTRICITEIT
PARTNER WORDEN
VAN INSTALLATIE & BOUW?
Zowel op de website als in de gedrukte
versie bieden we u de mogelijkheid
om onderdeel uit te maken van het
overzicht met de meest gerenommeerde
fabrikanten en toeleverancieres in de
branche.
Zo kunt u onder andere:
• Toegevoegd worden als
partner op de servicepagina’s
van het vaktijdschrift
• Een kosteloze vermelding krijgen in
de geheel vernieuwde bedrijvenindex
op installatieenbouw.be
• Een gesponsorde positie met persoonlijke
profielpagina op installatieenbouw.be
verkrijgen
• Uw eigen profielwidget inzetten,
gekoppeld aan de redactionele content,
nieuwsberichten en overige
relevante marketingtools
Ook geïnteresseerd?
• Bel naar +32 50 36 81 70
• Ga naar installatieenbouw.be/adverteren
• Scan de QR code
SCAN DE
QR CODE
Onze projectmanagers vertellen u graag meer over onze
samenwerkingspakketten
installatieenbouw.be

Installatiepartners
Voor uitgebreide informatie over de
Installatiepartners, scan deze QR code
met uw smartphone
installatieenbouw.be/bedrijf
A DIVISION OF
ANTARGAZ NV
De Kleetlaan 5A
1831 DIEGEM
T +32 2 246 00 00
E info@antargaz.com
W www.antargaz.be
BOTEC NV
Sportstraat 42-44
2160 WOMMELGEM
T +32 3 354 36 18
F +32 3 354 41 92
E info@botec.be
COOLWORLD RENTALS BVBA
Adequat NV Business Center
Brusselsesteenweg 159
9090 MELLE
T +32 9 335 26 90
DUCO PROJECTS
Handelsstraat 19
8630 VEURNE
T +32 58 33 00 33
E info@duco.be
W www.duco.eu
W www.botec.be
T 0800 88900 (gratis)
E sales@coolworld-rentals.be
AQUADOMO
Stropstraat 1
W www.coolworld-rentals.com
9000 GENT
T +32 9 240 03 91
E info@aquadomo.be
W www.aquadomo.be
CEBEO
Eugène Bekaertlaan 63
8790 WAREGEM
T +32 56 23 80 00
ELTAKO SCHAKELMATERIAAL
Verdeeld door SERELEC NV
Gasmeterlaan 207
9000 GENT
F +32 56 23 80 10
T +32 9 223 24 29
BEGETUBE NV
Kontichsesteenweg 53/55
2630 AARTSELAAR
E info@cebeo.be
W www.cebeo.be
DELABIE BENELUX
Kommenstraat 20
F +32 9 225 46 79
E info@serelec.be
W www.eltako.be
T + 32 3 870 71 40
F + 32 3 877 55 75
E info@begetube.com
1070 BRUSSEL
T +32 2 520 16 76
W www.begetube.com
COLT INTERNATIONAL NV
E info@delabiebenelux.com
Zandvoortstraat 5
2800 MECHELEN
W www.delabiebenelux.com
EURO-INDEX BV
Leuvensesteenweg 607
BELIMO
Riezebosweg 5
8171 MG VAASSEN
T +31 578 57 68 36
E info@belimo.nl
T +32 15 28 60 80
F +32 15 27 08 28
E info@be.coltgroup.com
W www.coltinfo.be
1930 ZAVENTEM
T +32 2 757 92 44
F +32 2 757 92 64
E verkoop@euro-index.be
W www.euro-index.be
W www.belimo.nl
DEN BRAVEN BENELUX B.V.
BOSTIK BENELUX
Denariusstraat 11
4903 RC OOSTERHOUT
T +31 162 491 205
E infonl@bostik.com
CLIMAWAYS BVBA
Uilenbaan 148b
2160 WOMMELGEM
T +32 3 218 77 50
E info@climaways.be
Denariusstraat 11
4903 RC OOSTERHOUT
T +31 16 24 910 00
E info@denbraven.nl
FACQ
Leuvensesteenweg 536
1930 ZAVENTEM
T +21 2 719 85 11
E info@facq.be
W www.bostik.com
W www.climaways.be
W www.denbraven.com/nl-nl
W www.facq.be
96 | INSTALLATIEENBOUW.BE

Installatiepartners
Voor uitgebreide informatie over de
Installatiepartners, scan deze QR code
met uw smartphone
installatieenbouw.be/bedrijf
FERNOX
- Alpha Metals Belgium NV -
Hoge Mauw 1050
2370 ARENDONK
T +32 14 44 50 01
HENCO INDUSTRIES NV
Toekomstlaan 27
2200 HERENTALS
T +32 14 28 56 60
E info@henco.be
ITHO DAALDEROP BELGIUM BVBA
Brusselsesteenweg 498
1731 ZELLIK
T +32 2 20 796 30
E info@ithodaalderop.be
W www.ithodaalderop.be
PRIMAGAZ
Kanaalweg 87
3980 TESSENDERLO
T +32 13 61 82 00
E info@primagaz.be
W www.primagaz.be/nl-be
E belgium@fernox.com
W www.henco.be
W www.fernox.com
LEDVANCE
HELIA
Z.1 Researchpark 310
REMEHA NV
FLAMCO BELUX
Monnikenwerve 187/1
8000 BRUGGE
T +32 50 31 67 16
E info@flamco.be
Puursesteenweg 363
2880 BORNEM
T +32 3 899 40 40
E info@helia-elektro.be
W www.helia-elektro.be
1731 ZELLIK
T +32 (0)2 550 68 20
E benelux@ledvance.com
W www.benelux.ledvance.com
Koralenhoeve 10
2160 WOMMELGEM
T +32 3 286 85 50
F +32 3 354 54 30
E info@remeha.be
W www.remeha.be
W www.flamcogroup.com
gas.be
GAS.BE
Masuiplein 15
1000 BRUSSEL
T +32 2 383 02 00
E info@gas.be
INFORMAZOUT
Dauwstraat 12
1070 BRUSSEL
T +32 78 15 21 50
F +32 2 523 97 88
E info@informazout.be
LINUM EUROPE NV
Pieter Verhaeghestraat 20
8520 KUURNE
T +32 56 35 92 94
F +32 56 35 88 47
E info@linum.eu
W www.linum.eu
RENSON® VENTILATION NV
Industriezone 2 Vijverdam
Maalbeekstraat 10
8790 WAREGEM
T +32 56 62 71 11
F +32 56 60 28 51
E info@renson.be
W www.gas.be
W www.informazout.be/nl
W www.renson.be
GRUNDFOS BELUX
Boomsesteenweg 81-83
2630 AARTSELAAR
INTRATONE
Kuiperbergweg 40
PREFLEX
Elisabethlaan 153
9400 NINOVE
REXEL
Zuiderlaan 91
1731 ZELLIK
T +32 3 870 73 00
1101 AG AMSTERDAM
T +32 54 34 46 64
T +32 2 482 48 48
F +32 3 870 73 01
T +32 50 30 301
E info@preflex.com
E info@rexel.be
W www.grundfos.nl
W www.intratone.be
W www.preflex.be
W www.rexel.be
INSTALLATIEENBOUW.BE | 97

Installatiepartners
Voor uitgebreide informatie over de
Installatiepartners, scan deze QR code
met uw smartphone
installatieenbouw.be/bedrijf
SWEGON BELUX GROUP
TROX BELGIUM NV
RITTAL NV
Stokkelaar 8
9160 LOKEREN
Chaussée de Tirlemont 102
5030 GEMBLOUX
T +32 81 62 52 52
E info@swegon.be
W www.swegonbelux.be
Paepsemlaan 18g
1070 BRUSSEL
T +32 2 522 07 80
F +32 2 520 21 78
E info@trox.be
VENTILINE NV
Nijverheidslaan 1524
3660 OUDSBERGEN
T +32 89 50 40 02
F +32 89 41 49 43
T +32 9 353 91 11
F +32 9 355 68 62
W www.trox.be
E info@ventiline.be
W www.ventiline.be
E info@rittal.be
W www.rittal.be
TESTO NV/SA
Industrielaan 19
1740 TERNAT
UBBINK
VIEGA
SIEDLE
Antwerpsestraat 20
2840 REET
T +32 3 880 56 00
F +32 3 880 56 09
E info@siedle.be
W www.siedle.be
T +32 2 582 03 61
F +32 2 582 62 13
E info@testo.be
W www.testo.com
Jan Samijnstraat 9
9050 GENTBRUGGE
T +32 9 237 11 00
E info.bouw@ubbink.be
W www.ubbink.com/nl-be
Planet I business park
Tollaan 101 c
1932 SINT-STEVENS-WOLUWE
T +32 2 551 55 10
F +32 2 503 14 33
E info@viega.be
W www.viega.be
THERMOCOMFORT
VASCO GROUP NV
SPIROTECH
Essenschotstraat 1
3980 TESSENDERLO
T +32 800 78 888
W www.spirotech.be
Paardenmarkt 83
2000 ANTWERPEN
T +32 3 231 88 84
F +32 3 231 01 74
E info@thermocomfort.be
W www.engels.be
Kruishoefstraat 50
3650 DILSEN
T +32 89 79 04 11
F +32 89 79 05 00
W www.vasco-group.eu
VIESSMANN
Hermesstraat 14
1930 ZAVENTEM (Nossegem)
T +32 2 712 06 66
F +32 2 725 12 39
E info@viessmann.be
W www.viessmann.be
STULZ GROEP BV
Weverij 9
TRIMBLE
Duboisstraat 39
2060 ANTWERPEN
VENTILAIR GROUP
Pieter Verhaeghestraat 8
8520 KUURNE
WAGO BELUX
Excelsiorlaan 11
1185 ZE AMSTELVEEN
T +32 3 289 01 01
T +32 56 36 21 20
1930 ZAVENTEM
T +31 20 545 11 11
F +32 3 297 04 04
F +32 56 36 21 21
T +32 2 717 90 90
E info@stulz.nl
E info_bnl@trimble.com
E be@ventilairgroup.com
E info-be@wago.com
W www.stulz.nl
W www.trimble.com
W www.ventilairgroup.be
W www.wago.com/be-nL
98 | INSTALLATIEENBOUW.BE

Daag ons uit!
U vraagt, wij bouwen: ontdek de onbegrenste
mogelijkheden van de nieuwe WOLF KG Flex
WOLF
KG FLEX
Onbeperkte
mogelijkheden
& variaties tot
350.000 m³/u
KG Flex op YouTube.
Bekijk het hier!
De nieuwe WOLF KG Flex serie luchtbehandelingskasten: flexibele bouwgroottes bieden
oplossingen voor iedere situatie Voor luchthoeveelheden tot 350.000 m 3 /u 60 mm thermisch
ontkoppeld aluminium profiel voldoet aan alle eisen (L1, D1, T2, TB2) TÜV-getest (DIN EN 1886)
Meer informatie: www.wolf.eu
WOLF is partner van de
17.01.006
KG Flex
VDI
6022
F O U N D A T I O N

Vervang je
+20
jaar
oude gasketel
& bespaar €500
gas.be/positieveenergie