20.09.2021 Views

Zilver Magazine - Herfst 2021

Zilver Magazine, editie herfst 2021

Zilver Magazine, editie herfst 2021

SHOW MORE
SHOW LESS

Create successful ePaper yourself

Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.

JAARGANG 4 NUMMER 3 - HERFST 2021

INSPIRATIEMAGAZINE VOOR DE TROTSE TWENTSE 60-PLUSSER

3, 95

Ernst Daniël Smid

‘JE MOET JEZELF NIET TE SERIEUS NEMEN’

ISSN 2665-9522

9 772665 952000

34.

JOHN GAASBEEK

Is het lang geleden

49.

ANNEMIEK PUNT

Meesterglaskunstenaar

60.

BAKKERIJ NOLLEN

Honderd jaar

75.

GOLDSTARS HERACLES

Walking voetbal


Design en inspiratie!

De mooiste merken en passend

advies vind je bij Brok Interieur

De ruime winkel van Brok Interieur zit al bijna 90 jaar in hartje centrum Hengelo en

bij deze woonwinkel loop je niet alleen naar binnen voor een passend en smaakvol

advies voor jouw interieur. Want hoewel er een heel team aan adviseurs voor je

klaarstaat om jouw woondroom vorm te geven heeft Brok Interieur meer te bieden…

In de drie verdiepingen tellende woonwinkel vind je namelijk ook een

textielafdeling, èn een slaapafdeling. Zo kun je voor de hele inrichting

van jouw (nieuwe) huis terecht bij Brok Interieur.

Wanneer je vooral op zoek bent naar inspiratie, dan ben je ook bij

Brok Interieur aan het juiste adres. De woonwinkel staat namelijk

vol met de mooiste meubelen, bedden, vloeren en raamdecoratie.

Ideeën in overvloed en altijd een passende oplossing.

Daarbij worden er met grote regelmaat nieuwe items aan de collectie

van Brok toegevoegd en wekelijks wordt de winkel opnieuw gestyled

om te blijven inspireren. Al met al ruim 3000 vierkante meter gevuld

met design om je hart op te halen.

En het merkenaanbod bestaat uit voornamelijk Nederlands fabricaat:

van Leolux tot Pastoe, van Montis tot Gelderland, van Auping tot

Pullman en van Luxaflex tot Tarkett. Een mix die goed op elkaar

aansluit en waarmee mooie ontwerpen te realiseren zijn, passend

bij jouw wensen.

Je bent van harte welkom in de mooie, ruime showroom

En of je nu voor een uitgebreid interieuradvies komt, puur wat inspiratie

op komt doen of op zoek bent naar een nieuw bed of nieuwe gordijnen;

het hele team specialisten van Brok Interieur staat voor je klaar.

Al jaren zijn ze op elkaar ingespeeld en ze zullen er alles aan doen om

jou het beste interieur-, slaap-, of textieladvies te geven.

Door die enorme hoeveelheid vierkante meters is het bij Brok Interieur

veilig winkelen. We zien je graag voor advies of een inspiratieronde

door de winkel.

Brok Interieur Wonen, Slapen & Textiel

Drienerstraat 47, 7551HL Hengelo

074-2913126, info@brokinterieur.nl

www.brokinterieur.nl

Elke laatste zondag van de maand koopzondag

Tijdens de koopzondagen bij Brok is het extra gezellig en kun je van

12-17 uur de uitgebreide collectie komen bekijken.


Voorwoord

Herinneringen

‘VAN WELKE LUTTIKHOES BIN IE DER EEN?’, WERD MIJ VROEGER VAAK GEVRAAGD.

ER ZIJN TENSLOTTE VEEL LUTTIKHUIZEN IN EN RONDOM OOTMARSUM, DE PLAATS

WAAR IK GEBOREN BEN. IK BEN ER EEN VAN JAN LUTTIKHUIS, SCHOOLMEESTER AAN

DE PASTOOR SCHEEPERSSCHOOL.

Mijn vader groeide op aan het Marktplein, in

café Luttikhuis, het café dat zijn grootouders

in 1894 als herberg begonnen. De herberg,

met aparte feestzaal, had, gelegen naast

het huis van de dokter en de notaris, een

prominente plek in het stadscentrum. Mijn

vaders oma werd in 1904 jong weduwe en

zette de zaak in haar eentje voort, met vier

kleine kinderen. Marktkooplui, mannen uit

de stad en handelsreizigers kwamen graag

in het café. Er was een biljart, er stond een

piano. Het was de plek om een bruiloft te

vieren. Ze was een kordate dame, streng als

ze dat nodig vond. Had iemand een glaasje

teveel op, dan wees ze hem resoluut de deur.

Als echte katholiek stuurde ze de mannen

en jongens die in het café zaten te kaarten

als het lof begon naar de kerk. ‘As’t ofloop’n is,

mag ie wa wear komm’n.’

Na hun trouwen in 1933 namen mijn opa

en oma het café over. Mijn oma, dagelijks in

de keuken, draaide haar hand niet om voor

grote feesten. De fijne kneepjes van het koken

had ze van haar moeder, kokkin op kasteel

Het Nijenhuis in Heino, geleerd.

De acht kinderen van mijn opa en oma werden,

boven het café, deels opgevoed door

steun en toeverlaat van de familie, tante Fien,

zoals iedereen in het gezin haar noemde.

Aan gespoord door mijn opa leerde mijn vader

zichzelf al jong goed biljarten. Zo bleven

mannen die met mijn vader partijen speelden,

langer in het café. De piano was er nog

steeds. Mijn opa speelde er veel op, Duitse

operettemelodieën. Mijn moeder schreef

in mijn foto-album dat mijn vader mij als

klein meisje op zondag meenam en dat ik

achter de toog bij mijn opa op schoot zittend,

met mijn wijsvingertje suiker van een

schoteltje mocht snoepen. Een glimlach als

ik het voor me zie.

Verhalen over vervlogen tijden houden herinneringen

levend, verhalen geven kleur

en duiding. In deze herfst-editie van Zilver

Magazine vertellen we veel verhalen. Over

hoe iets was, hoe iets begon, over waarom iets

gebeurde of waarom juist niet. Wij wensen u

veel leesplezier. En blijf vooral ook uw eigen

verhalen vertellen!

.3

ZILVER HERFST 2021


INHOUD.

In dit

nummer

28.

Interview

ERNST DANIËL SMID

‘Ik dans ook met mijn handen,

heel indrukwekkend.’

.4

Reportages

24. WAGENMAKERIJ LANGENHOF

De trots van Wierden

54. DIËTIST ANS MENGER

Een vitaler leven door gezonde keuzes

58. MICHGORIUSHUIS OLDENZAAL

Zoekt nieuwe bestemming

66. LANDSCHAP OVERIJSSEL

Voor natuurvrijwilligers is altijd plek

68. LORY WAGENAAR

Over rouwverwerking

70. PLECHELMUSKLOK

Een uniek en prachtig geschenk

voor Oldenzaal

58.

Michgoriushuis

Interviews

06. LIES KONING

Altijd aan het tekenen

16. HANNEKE VAN ES

Het is fijn om nodig te zijn

20. ACTEUR LAUS STEENBEEKE

‘Tragikomisch, dat ligt mij het beste.’

28. ERNST DANIËL SMID

Presenteerde onlangs zijn levensverhaal

34. JOHN GAASBEEK VAN TEACH-IN

Is het lang geleden?

74. MIRJAM SPITHOLT

De basis van geluk

38. ENGELBERT VISSCHER

Droomt in foto’s

75. HERACLES

Gold Stars en OldStars

49. ANNEMIEK PUNT

Schildert al meer dan 40 jaar met glas

86. WAT IS TYPISCH TWENTS?

John van Zuidam ging op zoek

60. BAKKER VINCENT NOLLEN

Nollen 100 jaar, bakken maar!

92. DE NACHTEGALEN VAN SINGRAVEN

Een vertelling van Eddy oude Voshaar

80. ZWEEFVLIEGER THEO VAN ’T ROOD

Weet niet van ophouden


60.

Bakkerij

Nollen

BESTAAT 100 JAAR!

Vierde jaargang, nummer 3, herfst 2021

Een uitgave van Zilver Media BV

Grootestraat 1B

7571 EJ Oldenzaal

Hoofdredactie en bladmanagement

Carmen Luttikhuis

Aan dit nummer werkten mee:

Paul Abels, Ina Brouwer, Henk Boom,

Marry Dijkshoorn, Alexa Gratama,

Annemarie Haak, Kees Hendriksen,

Joan Koenderink, Jan van der Kolk,

Gerrit Lansink, Harry Moek, Astrid Olde Olthuis,

Marcel Olde Rikkert, Ton Ouwehand,

Theo de Rooij, Jan Walburg, John van Zuidam

en anderen

Fotografie cover

Ebo Fraterman

Fotografie

Ebo Fraterman, Eddy Oude Voshaar,

Annina Romita, Brit Willemsen en anderen

Redactie website

Astrid Olde Olthuis

92.

De nachtegalen

van Singraven

Columns

Vormgeving

Ellen Gözel-Niehoff, Enschede

whatellse.nl

Jos Hovestad, Losser

joshovestad.nl

Uitgever

Marcel Willemsen

Telefoon: 0541 511162

verkoop@zilvermedia.nl

.5

‘ Wil de dan niemand

met mie met noar

Singraven? ’

Vaste rubrieken

10. ACTIEVE 60-PLUSSER

Elly Siers

14. BERICHTEN UIT

Oom Lodi

44. OVER DE GRENS

Van Twente naar Zweden

13. MARCEL OLDE RIKKERT

Bouw je eigen kathedraal

19. KEES HENDRIKSEN

De laatste groet

27. HENK BOOM

‘n Ansichtkaart uit Dedemsvaart

41. GERRIT LANSINK

Sanne en... Sanne

53. JAN WALBURG

Minder gezond maar wel gelukkiger

57. ALEXA GRATAMA

Alexis in Paris

65. INA BROUWER

Voorbijgangers

73. JOAN KOENDERINK

Rood

Druk

Drukkerij Roelofs, Enschede

Oplage: 7.500

Bereik: 30.000 Twentse 60-plussers

Redactieadres

Postbus 59, 7570 AB Oldenzaal

redactie@zilvermedia.nl

Abonnementen

via 0251-257924

klantenservice@aboland.nl

Abonnementenland

De Trompet 1739

1967 DB Heemskerk

Overig

32. ZILVER KERSTDAGTOCHTEN

van Brookhuis Reizen

42. DE LEDENSERVICE

van Carintreggeland

94. PUZZELPAGINA

63. 90+

Sint Maarten

78. PAUL ABELS

Ziel der dingen

97. SERVICEPAGINA

90. MOOIE BOEKEN VAN

TWENTSE AUTEURS

83. THEO DE ROOIJ

De Hel van La Fria

98. ZILVER AANBIEDING

ZILVER HERFST 2021


INTERVIEW. LIES KONING

‘Hij zag me één worden

met de tekening.’

.6


// Tekst

TON OUWEHAND

// Fotografie

ANNINA ROMITA

ARCHIEF LIES KONING

Illustrator

Lies Koning

Altijd aan het tekenen

.7

In oktober exposeert ze in Oldenzaal, in het kader van Kunst in de Etalage.

Verder tref je werk van Lies Koning vooral in boeken. Recent werd het door

haar geïllustreerde ‘Morgen ben je een ander kind’ gepresenteerd. Twee jaar

eerder verscheen ‘Hoe Zeg je Dag’. Haar eerste grote expositie was in 2016.

Want ja, Lies Koning werkte altijd in de zorg. Tot haar pensioen vorig jaar.

Lies Koning is in 1954 in Haaksbergen

geboren. Net als de kunstenaars

Bart ten Bruggencate en

de in 2002 gestorven Jan te Wierik. In

tegenstelling tot haar manlijke plaats- en

tijdgenoten wordt haar werk niet voor

flinke bedragen verkocht. Ook hangt haar

kunst niet in musea. Dat komt omdat haar

werk alles met communicatie te maken

heeft. Met ontmoetingen, met dialogen,

met gewoon in haar dagboekjes tekenen

wat ze ziet als ze om zich heen kijkt. En

het ten gelde maken, ach, waarom zou ze?

Ze werkte in de zorg.

Jeugd

Binnen de lijntjes kleuren kon ze wel, maar

ze deed het gewoon niet. Dat was al op de

lagere school het geval. De nu respectabele

kunstenaar Bart ten Bruggencate

zat bij haar in de klas. Die had dat ook.

En Jan te Wierik kende ze ook uit haar

jeugd, toen ze nog Lies Naarding heette. Ze

waren een jaar of veertien toen Jan tegen

haar zei dat hij kunstenaar zou worden.

Zij antwoordde dat zij dat ook wilde. Want

tekenen, dat had ze altijd wel gedaan.

Ze had een keer een tekening gemaakt

die ze instuurde. Twee weken later stond

er een meneer aan de deur die een schriftelijke

schilderscursus aanbood: ‘De Famous

Artists Kursus’ voor talentvolle jonge

mensen. Ze kreeg die cursus van haar

ouders. De kneepjes uit het vak heeft ze uit

die cursus geleerd. De boeken heeft ze nog.

Soms bladert ze er nog wel eens in, kijkt

naar de schilderijen die erin besproken

worden.

Als kind kon ze met enige afgunst kijken

naar de mooie rechte lijnen die haar acht

jaar oudere broer op papier kon zetten.

Maar die is dan ook architect geworden. >>

ZILVER HERFST 2021


INTERVIEW. LIES KONING

kun

.8

Zij wilde naar de kunstacademie, de AKI. Net als

Jan te Wierik. Ze was zestien en deed toelatingsexamen.

Ze zou naar de AKI gaan om kunstenaar worden.

Maar bij de AKI dachten ze er anders over. Op het

toelatingsexamen werd ze afgewezen. Zo ervoer ze

dat tenminste. Terwijl je met hetzelfde gemak kunt

zeggen dat ze werd toegelaten tot de avondopleiding,

want dat was wel het geval. Maar ’s avonds op de fiets

van Haaksbergen naar Enschede en terug? Of met

de streekbus waarvan de laatste naar Haaksbergen

best vroeg vertrok? Het was geen optie voor een

zestien jarige. Ze vond zichzelf wel een stoer meisje,

maar hier was ze gewoon te bang voor. Ze begon in

het Koningin Juliana Ziekenhuis in Hengelo aan een

interne opleiding verpleegkunde.

Voordeel van in de zorg werken, leek haar dat ze

gedegen kennis zou krijgen van de anatomie van de

mens. Het menselijk lichaam goed kennen, kon bij het

tekenen van pas komen, kijk naar Leonardo DaVinci.

‘De werksfeer bleek helemaal niet bij me te passen. Had

je een patiënt goed verzorgd, kreeg je een onvoldoende

omdat je een prullenbakje niet had geleegd.’

Ze kreeg in 1974 de ziekte van Pfeiffer, ze moest een

maand thuisblijven, wat op zichzelf geen straf was

met het wereldkampioenschap voetbal op televisie.

Eenmaal genezen, ging ze niet meer terug naar het

zieken huis in Hengelo, maar naar psychiatrisch

ziekenhuis Zon & Schild in Amersfoort, voor de

interne opleiding Verpleegkunde B. ‘Werken met

psychiatrische patiënten bleek heel inspirerend. Ik

dacht regelmatig: wat is dit leuk.’ Ze haalde alles eruit

wat er inzat. Deed en passant de A-opleiding en de

docentenopleiding zodat ze ook les kon geven aan

verpleegkundestudenten. De werkvloer vol gekken

en malloten bleef inspirerend. Tekenen en schilderen

deed ze ook met patiënten. En als er posters nodig

waren voor het een of ander, dan maakte ze die.

Teken

In 1989, ze is 35, gaat ze terug naar haar geboorteplaats.

Krijgt kinderen, voedt ze op en verneemt dat er

om de hoek iemand woont die tekencursussen geeft.

Daar schrijft ze zich voor in. Houdt zich nauwgezet aan

de opdracht om zo secuur mogelijk twee knopen na

te tekenen, in een touw en in een zakdoek. De docent

constateert een talent dat de cursus ver overstijgt

en suggereert dat ze naar Enschede moet gaan,

naar Concordia Kunst & Cultuur. Daar krijgt ze de

ervaring dat wat ze op teken- en schildergebied doet,

veel meer is dan werklust en passie. ‘We kregen les

van een gerenommeerd kunstenaar. Toen de cursisten

bezig waren met het tekenen van een model, bleek

hij achter me te staan. Hij zag me één worden met de

tekening, zei hij. Hij roemde het gevoel dat ik in een

lijn legde.’ Een belangrijke fase in haar ontwikkeling

als kunstenaar noemt ze dat. Ze werkt dan inmiddels in


stenaar

Waar ik Lies van ken

Op 27 september 2020 speel ik met Trio 054 op het

Wilminkplein in Enschede bij de onthulling van een

serie poëzieborden. Na afloop komt er een vrouw met

grijze krulletjes naar me toe ’Ik heb jullie getekend’,

zegt ze. Ze slaat een boekje open en daar zie ik ons.

De zangeres, de saxofonist en ik met een gitaar. Geen

nauwgezette weergave. Maar ze heeft zowel ons als

onze muziek in een paar lijnen gekarakteriseerd. In

haar tekening zie je meer dan je aan de ongetwijfeld

met vaart getekende lijnen kon zien.

Ik denk aan het jazzboek dat ik ooit nog eens ga

maken. Zij lijkt de ideale illustrator. Ik vraag of haar

dat leuk lijkt. Ze weet niks van jazz, maar ze is geïnteresseerd.

Ik krijg een fris zelf getekend visitekaartje.

Oldenkotte, een forensisch psychiatrisch instituut

voor mensen met tbs en dwangverpleging. Werk

dat ze met plezier en passie doet. Ze is in mensen

geïnteresseerd, is actief bij de vakbond en de

PvdA, neemt plaats in de Ondernemingsraad en

is niet te beroerd om een directeur weg te sturen.

Ondertussen blijft ze tekenen en schilderen. Een

nieuwe fase dient zich aan als Oldenkotte moet

sluiten. In 2014 zit ze ineens werkloos thuis. Dan

bedenkt ze dat nu het moment is aangebroken dat

ze van haar hobby misschien maar eens een beroep

moet maken.

Na een week heb ik al een heel speciale schets van

Miles Davis in mijn telefoon. Later belt ze op. Haar

tweejarige kleinzoon Eddie houdt ook van jazz. Toen

ze aan een tekening van Stan Getz & Astrud Gilberto

werkte en daartoe The Girl From Ipanema op haar

computer afspeelde, was hij helemaal stil. Hij zat er

in extase naar te luisteren. Hij wilde het liedje steeds

opnieuw horen.

Het jazzboek is er nog niet, maar het komt er wel.

.9

Exposeren

‘Via een nichtje wordt er een expositie geregeld

aan de andere kant van het land, in Papendrecht.

‘Lies Koning: Kippen en koeien’. Honderden

kippen heeft ze geschilderd en getekend. Gewoon

omdat ze het leuk vond. Ze heeft zelfs in een

kippenren zitten schilderen en tekenen en was

verbaasd van alle kleuren die je bij een zwarte kip

ziet. Er volgt een expositie in de bibliotheek in

Haaksbergen. Die is dusdanig succesvol dat ze

zich laat strikken om daar ook een cursus kippen

tekenen te gaan geven. Even verkeert ze nog in

de veronderstelling dat ze daarmee haar eigen

glazen ingooit en dat de Haaksbergenaar na een

tijdje ook kippen kan tekenen zoals zij dat doet.

Maar overdraagbaarheid van talent is niet zo

vanzelfsprekend, zo blijkt.

Lies Koning hangt de kunstenaar niet uit. Ze doet

wat ze doet, ze heeft er vreselijk veel lol in en ze

laat zich nooit uit het veld slaan. Neem de WAK

in 2016, de week van de amateurkunst. Amateurs

exposeren een week lang in Enschede. Ze voelt

zich niet te goed voor de amateurstatus. Zij wil wel

bij SamSam op de Oude Markt exposeren, omdat

ze er graag koffiedrinkt.

Ze stapt op de uitbater af, of ze een week bij SamSam mag

hangen? Hij vindt het best, maar attendeert Lies erop dat er

bij SamSam geen plekken zijn waar je werk kunt ophangen.

Gelukkig was er wel plek in de gangen bij het naastgelegen

theater Concordia. Haar suggestie om een week op het terras

te gaan tekenen en schilderen, wordt toegejuicht. En daar zit ze

vervolgens. Een week lang met Oost-Indische inkt, potloden en

verfkwasten op het terras. ‘Zoveel leuke mensen ontmoet, en

af en toe nog wat werk verkocht ook.’ De basis van de ontwikkeling

van haar eigen stijl krijgt steeds meer vorm. En dat werd

nog veel duidelijker door de minikronieken die ze met een

jonge kunstenaar maakte. Het bracht haar tot inzicht dat wat

ze doet, meer is dan alleen maar kleine kunstwerken maken.

Sinds vorig jaar is ze met pensioen, nadat ze nog een aantal

jaren bij de forensisch psychiatrische kliniek Transfore in Almelo

werkte. En tussendoor altijd aan het tekenen en schilderen.

Altijd het boekje in de tas. Als er wat gebeurt, kan ze dat zo

gaan tekenen. En als er niets gebeurt ook, want als je maar lang

genoeg wacht, gebeurt er vanzelf iets wat de moeite waard is.

Eenmaal thuis beleeft ze deze momenten opnieuw en kunnen

er grote werken ontstaan uit indrukken die ze op het papier

heeft vastgelegd.

Meer over Lies Koning op www.lieskoning.nl

ZILVER HERFST 2021


REPORTAGE. ACTIEVE 60-PLUSSERS

Actie

Elly Siers

de enige kleur is de kleur van respect

Met haar man Hans maakt ze in 2002

een rondreis door Zuid-Afrika. Ze

stuiten op een katholiek kerkje.

‘We wilden een kaarsje voor mijn zieke broer

opsteken, maar het kerkje was gesloten. Een

priester verwees ons naar een andere kerk, in

Paarl, zo’n 50 kilometer verderop. Deze bleek

midden in een township te liggen. We waren er

de enige blanken. Aan het einde van de dienst

werden we naar voren gehaald om te vertellen

wat we er kwamen doen. Een jaar later waren we

er weer en werd ons gevraagd hoe het met mijn

inmiddels overleden broer ging. De mensen

daar zijn zo betrokken bij anderen.’

.10

Wie goed doet, goed ontmoet. Een uitdrukking die ze

menigmaal persoonlijk ervaart tijdens haar vele reizen in

Afrika. Op de veranda van haar eigen Twentse lodge onder

de rook van Oldenzaal vertelt Elly Siers gepassioneerd over

haar tweede thuisland: Afrika waar ze minimaal twee keer

per jaar naartoe reist.

‘Waar je ook komt,

in Afrika ben je

altijd karibu.’

Bijzondere ontmoeting in het vliegtuig

Na hun reis naar Zuid-Afrika ontdekken ze

andere landen op het continent, zoals Tanzania,

waarop ze door het overweldigende natuurschoon

en de vriendelijkheid tot hun oren verliefd

worden. Enkele jaren daarvoor had Hans

in het vliegtuig van de VS naar Nederland een

gesprek met de jonge Tanzaniaan Kibo Marealle,

wiens vader net overleden was. Hij was op

terugreis naar zijn vaderland. Tijdens de

tussenstop in Amsterdam moest hij zich een

dag op Schiphol vermaken. Wij namen hem

onder onze hoede en lieten hem Den Haag en

omgeving zien,’ vertelt Elly. In de jaren daarna

vragen ze in de Tanzaniaanse hoofdstad Dar es

Salaam regelmatig naar Kibo. Het antwoord is

steeds dat hij zich in hogere kringen begeeft en

niet benaderbaar is.

Zwart, geen eigen huis, geen kapitaal

Tijdens een van hun reizen naar Tanzania

ontmoeten ze Julius. ‘Met sommige mensen heb

je meteen een klik,’ vervolgt Elly. ‘Zijn droom

was een eigen bedrijf met zijn studievriend Peter.

Hij zei ‘we zijn allebei zwart, hebben geen huis

of kapitaal, dus weinig kans.’ We besloten om

te kijken wat we samen zouden kunnen doen.’

Met hun studie Wildlife Management en Elly’s

roots in de reiswereld was de puzzel snel gelegd.

Unieke privérondreizen in Tanzania, maar dan

in de onbekende wildparken en natuurgebieden

waar massatoerisme nog niet overheerst.

// Tekst

ASTRID OLDE OLTHUIS

// Foto’s

ARCHIEF ELLY SIERS


ve

Chaka Africa Travel is geboren. Julius en Peter zijn

de gidsen, de rangers. Elly is de organiserende kracht

vanuit Nederland èn Afrika. Ter plekke zoekt ze telkens

nieuwe lodges als overnachtingsadres voor haar klanten

en controleert ze of alle faciliteiten nog volstaan. Ze heeft

bijna dagelijks, waar ze ook is, contact met ‘de jongens’

zoals ze haar zakenpartners liefkozend noemt.

Warme vriendschap na tragisch overlijden

Iedere keer als Elly in Tanzania is, blijft ze naar Kibo

vragen. Tot ze na zes jaar iemand treft die hem kan

benaderen. ‘Uiteindelijk kreeg Hans hem aan de

telefoon.’ Elly’s ogen stralen als ze daar aan terugdenkt.

‘Hij was heel erg enthousiast en blij verrast. Hij had het

zo ontzettend bijzonder gevonden dat we hem die dag

op sleeptouw namen.’ Ze spreken af in Dar es Salaam.

‘We werden chique ontvangen op een fantastische plek

met uitzicht op de Indische Oceaan. Hij bleek de zoon

van een chief van een belangrijke stam.’ Niet veel later

overlijdt Kibu aan een hartstilstand. Met zijn vrouw

Mercy bouwt het echtpaar een mooie vriendschap. Ze

zijn er kind aan huis wanneer ze in Tanzania zijn.

Zonder materiaal ben je veel blijer

Elly: ‘Afrika heeft mij veranderd. Ik heb er leren

onthechten van materiaal. Als je je beseft dat bezit niet

belangrijk is, verrijkt dat je leven enorm. Zonder spullen

ben je veel blijer. Waar je ook komt, je bent altijd karibu,

welkom in het Swahili. Onze ranger antwoordt reizigers

als ze vragen hoe lang de reis duurt: ‘I have no watch,

but I have time for you.’ De warmte die de mensen hier

uitstralen, is zo mooi en onvoorwaardelijk. Waar zou je

je nog druk om maken? In het westen hebben we vaak

niet eens door hoe goed we het hebben. Die mensen

moeten twee keer harder werken dan wij. Hoe vaker ik

in Afrika kom, hoe meer ik me daar bewust van ben.’

‘Zolang ik mijn passie

voor Afrika kan

overbrengen, blijf ik

dat doen.’

Iets terugdoen

Niet alleen zakelijk timmert Elly aan de weg in Afrika. Ze

wil graag iets doen voor de lokale bevolking. In Paarl laten

ze een gebouw plaatsen bij het kerkje van hun eerste bezoek

aan Zuid-Afrika. Hierin vangen de Zusters van Moeder

Theresa straatkinderen op. Elly neemt regelmatig kleding

uit Nederland voor de kinderen mee als ze hen bezoekt. In

een dorp bij het Tanzaniaanse Karatu hielden Hans en Elly

toezicht op de bouw van een hostel waar 52 schoolmeisjes

kunnen logeren. Een project dat gefinancierd is door de

Twentse Roetgerinkstichting. ‘De eerste meisjes logeren

er al,’ vertelt Elly, ‘Normaal gesproken lopen ze dagelijks

15 kilometer heen en 15 kilometer terug over een onveilige

route met wilde dieren of mannen die hun lastig vallen.’

Maar ook in Nederland zet ze zich in voor haar medemens.

Ze begeleidde het vrouwenprogramma voor Syrische

asielzoekers in Ootmarsum. Tien jaar lang ving ze tijdens

de vakantieperiodes twee kinderen uit het voormalige

Oost-Duitsland op. Ze brengt de verjaardagsbox voor

kinderen van gezinnen die onder de armoedegrens leven

rond en ze is gastvrouw bij de dermakliniek in de stad. ‘En

ik pas regelmatig op Sally, een lief klein meisje,’ waarmee

Elly het lijstje compleet maakt.

+

.11

Ik zie geen kleur

Elly: ‘Zolang ik mijn passie voor Afrika kan overbrengen,

blijf ik dat doen. Hans en ik hebben geen kinderen. Mijn

droom is om Chaka Travel zo achter te laten dat de jongens

ermee verder kunnen. Het is mooi dat we elkaar altijd

trouw zijn gebleven ondanks de moeilijke tijd het afgelopen

N

jaar en de afstand.’ Elly kijkt op naar het schilderij dat haar

woonkamer siert met daarop een tafereel in een township

in Kaapstad. ‘Het is altijd weer een Nfeestje om naar Afrika te

gaan. Zo fantastisch wat ik daar van de mensen heb mogen

leren. De diversiteit van de bevolking intrigeert mij. Ik

zie geen kleur, wij zijn allemaal hetzelfde. Hans zei ooit:

‘There is only one colour in the world and that is respect.’

ZILVER HERFST 2021


Welkom

Zilver Magazine

LEZERSMENU

Voorgerecht

Dessert

Carpaccio van ossenhaas en

truffelcrème met Parmezaanse kaas

of

Grand dessert

.12

Huisgemaakte paddenstoelkroketjes

met pastinaakcrème

Hoofdgerecht

Gegrilde zeebaarsfilet

met kruidenrisotto en wittewijnsaus

of

Zachtgegaarde wildzwijnnek

met truffeljus

Nu voor alle 60 + lezers * van

Zilver Magazine geen €34, 50 maar €24, 95

Op een gezellige plek naast de Sint-Plechelmusbasiliek in Oldenzaal geniet u van klassieke gerechten met een moderne twist. Ook deze

winter leggen chefkok Jan Huiskes en zijn team u weer helemaal in de watten. (H)eerlijk, vers eten om uw vingers bij af te likken. Geniet

van een mals stukje vlees, vis of een truffelrisotto. Wat u ook kiest, u snapt waar het restaurant zijn naam aan te danken heeft. Natuurlijk

staat er dit seizoen ook vis en wild op de kaart en prijst u uzelf gelukkig met een uitgebreide selectie aan mooie wijnen.

* Dit speciale en erg mooie lezersmenu wordt alleen op dinsdag, woensdag en donderdag voor u bereid.

De bijpassende wijnen staan in onze fraaie, maar zeker betaalbare, wijnkaart.

* Wij verzoeken u ons aan te tonen dat u 60 jaar of ouder bent.

Sint Plechelmusplein 18 | Oldenzaal | Tel: 0541 535060 | www.bistropuur.nl


COLUMN. MARCEL OLDE RIKKERT

Marcel

Olde Rikkert

COLUMN

Bouw je eigen kathedraal

Marcel Olde Rikkert is in

zijn woonplaats Nijmegen

hoogleraar geriatrie in het

Radboudumc en hoofd van

het Radboudumc Alzheimer

Centrum. Hij is geboren en

getogen in Hengelo (O).

Zijn missie is om oudere

mensen zo goed mogelijk

te helpen kiezen uit al wat

de geneeskunde te bieden

heeft, passend bij hun

eigen verhaal. Dat heeft

hij ook beschreven in zijn

boek ‘Jong blijven en Oud

worden’ (2015, Thoeris

A’dam).

Heeft u een vraag aan

professor Olde Rikkert,

stuur dan een e-mail naar

redactie@zilvermedia.nl

t.a.v. de heer Olde Rikkert.

De zomer is achter de rug. Gelukkig

zijn we allemaal gevaccineerd en is de

covid-19-pandemie op zijn retour. Maar

we hebben er andere problemen voor

teruggekregen. Deze zomer hadden we in

de zuidelijke contreien massaal last van

overstromingen. Opnieuw zijn hierdoor

meer ouderen dan jongeren overleden.

En de zomerhitte moest nog komen. Een

86-jarige patiënt met hartfalen die ik in

het voorjaar op onze polikliniek zag,

zei ten afscheid: ‘Ik ben bang om dood

te gaan deze zomer, er komen vast weer

van die hittegolven waar ik helemaal niet

tegen kan.’ Tegenspreken durfde ik hem

niet. Ouderen zijn immers inderdaad het

kwetsbaarst voor hitte. Dat leverde in de

afgelopen zomers 400 extra overlijdens

per hitteweek.

Deze rampen hebben alle drie te maken

met klimaatverandering. Mensen reizen

meer en landen worden tropischer, waardoor

ziekte kiemen zoals het coronavirus zich veel

sneller over de wereld verspreiden. Ook de

overstromingen, hittegolven en an der extreem

weer komen door

klimaatverandering. Reden

genoeg om ook als oudere

in actie te komen voor een

beter klimaat. Daarbij komt

dat ouderen veel energie

voor hun leefomgeving verbruiken

om het ‘s winters

warm en ’s zomers koel

te houden. En ze maken

relatief veel gebruik van de gezondheidszorg,

die het milieu ook ernstig belast.

Dus ligt het meer voor de hand dat ouderen

in plaats van boeren naar het Malieveld in

Den Haag gaan. Ze zijn bovendien met

zovelen dat de politiek wel moet luisteren.

‘Het mooiste dat je aan je kleinkind kunt

geven is immers de aandacht voor de

‘Het mooiste dat

je aan je klein kind

kunt geven is

immers de

aandacht voor de

planeet van nu.’

planeet van nu en zorgen dat die leefbaar

blijft’, zegt de nu 79-jarige oud-Rabobankbestuurder

en CDA’er Herman Wijffels.

Hij zei dat voor de beweging ‘Grootouders

voor het klimaat’, die op vele manieren aan

de weg timmert.

Hoe kan het dan dat de houding van

jongeren ten aanzien van de klimaatagenda

veel positiever is dan die van ouderen.

Ik geloof niet dat het onwil is. Ouderen

willen juist heel veel voor hun kinderen

en kleinkinderen doen. Maar ze hebben in

hun jonge jaren, thuis of op school, niet de

noodzaak ervaren om bij te dragen aan het

klimaat of de natuur. De grote uitdaging die

de Club van Rome ons in de jaren zestig

voorhield, was vooral de eindigheid van de

brandstofvoorraad, niet zozeer het klimaat.

De kathedraal die we samen moeten

bouwen is niet kleiner geworden, maar

heeft een ander doel gekregen. Deze

zomer zag ik op vakantie zo’n kathedraal

van bomen, bedacht door de 71-jarige

kunstenaar Giuliano Mauri. Na zijn

dood is zijn droom pas verwezenlijkt, in

de Italiaanse Alpen. De

tak ken en struiken die

samen de kathedraal verbeelden,

groeien gewoon

door, ook zonder Mauri.

Door mee te werken aan

mooie, grootse klimaatplannen

maken we onze

planeet tot een gezonde

kathedraal. Dat geeft ons

leven zin en verbindt ons met volgende

generaties. Gewoon doen.

Marcel

Olde Rikkert

Klinisch geriater Radboudumc

.13

ZILVER HERFST 2021


BERICHTEN UIT. HET WACHTMEISTERHAUS - 2

// Tekst en foto’s

PAUL ABELS

// Tekst en foto’s

PAUL ABELS

Oom

Lodi

.14

Sinds april 2021 woont uitgever

Paul Abels met zijn vrouw en zijn hond

in Nienborg, een klein dorp tussen

Heek en Epe in Nordrhein-Westfalen.

Zijn huis, het 18 e -eeuwse Wachtmeisterhaus,

staat op het hoogste punt van

het dorp, naast een 14 e -eeuwse Burg,

het Hohes Haus, al ruim een eeuw

in bezit van de Nederlandse familie

Von Bönninghausen. In Zilver Magazine

bericht Abels op gezette tijden over het

Hohes Haus en over zijn wederwaardigheden

op het Duitse platteland.

Sinds 1905 is de Nederlandse familie Von Bönninghausen

tot Herinckhave de eigenaar van het Hohes Haus waar

wij pal naast wonen. Nu we bijna een half jaar resideren

in het Wachtmeisterhaus horen we het ene na het andere

verhaal over het Hohes Haus, over ons eigen huis en over de schilderachtige

familie Von Bönninghausen. Een stichting met daarin vooral

familieleden beheert de Burg en de prachtige tuin eromheen. Het

bestuur spreekt op tijd en plaats zijn missie uit: ‘Ons beleid voor het

Hohes Haus is niet gericht op de korte termijn. Wij investeren voor

de komende duizend jaar.’ Van dorpsbewoners en de familie horen we

inspirerende verhalen over de geschiedenis van het Hohes Haus. Veel

anekdotes gaan over ‘Oom Lodi’: baron Lodewijk Eduard Diederichs

Sebastian Maria von Bönninghausen tot Herinckhave. Hij werd

geboren op de Burg in 1909 en hij is de man die vanaf 1967 het Hohes

Haus duchtig restaureerde en maakte tot het fraaie Burgmannhaus

uit de tijd van de Renaissance wat het nu is.


‘Er kwamen vaak

woedende bewoners

bij hem klagen over

allerlei zaken.’

Grensganger

Von Bönninghausen stamde uit een Nederlandse familie

met wortels in het Duitse Sauerland. Hij bracht zijn

jeugd en de jaren tot zijn pensioen (in 1974) door in

Nederland. Veertig jaar lang was ‘Lodi’ burgemeester.

Vanaf 1938 in de gemeente IJzendijke (in Zeeland) en

van 1958 tot 1974 van Terheijden, bij Breda. Een van de

familieleden vertelt dat hij alles voor elkaar kreeg door

zijn tact en vriendelijkheid. ‘Er kwamen vaak woedende

bewoners bij hem klagen over allerlei zaken. Lodi gaf

ze koffie, had al lang van te voren besloten hoe hij het

op zou lossen, maar hoorde eerst met engelengeduld

het boze verhaal tot in den treure aan, althans, hij liet

de burger ongestoord al zijn ongenoegen spuien. Alles,

zonder onderbreking. Dat gaf lucht. Daarna sloot hij

het gesprek af met de woorden: ‘Dank voor uw nuttige

informatie. Dan gaan we het dus zo doen...’ Na zijn

pensioen keerde hij terug naar Nienborg om zijn sterk

vervallen geboortehuis te restaureren. Volgens zijn eigen

ideeën, maar zonder veel kapitaal.

Steenrijk

Er bestaat een tv-uitzending met als titel ‘Te gast bij

Lodi von Bönninghausen’. Daarin is de baron te zien

in blauwe werkmanskleding. Hij is dan al ver over de

tachtig. Hij schuift een kruiwagen in het rond, hakt hout

en werkt met de zeis de tuin bij. Vriendelijk babbelt hij

met de interviewster. ‘Ik ben hier een heel kleine man

in dit woonhuis, een man die hard moet sappelen om

de zaak in orde te houden.’ Lodi verklaart plechtig dat

ieder die erom vraagt, zijn huis mag zien: ‘Eigenlijk zou

het zo moeten zijn dat de overheid mij daarvoor een

tegemoetkoming geeft, maar omdat ik steenrijk ben -

ik heb stenen genoeg - is dat niet nodig.’ Bij veel Duitse

kijkers zal de documentaire een schok veroorzaakt

hebben. Freiherr Von Bönninghausen beantwoordde

met zijn onconventionele levensstijl totaal niet aan het

stereotiepe beeld van een heer van adel, woonachtig op

een 14 e -eeuws kasteel. In een van de tv-afleveringen van

Rik Felderhofs Paradijsvogels zien we de baron in een

rood autootje rijden, onderwijl genoeglijk soep lepelend

uit een geëmailleerd pannetje tussen zijn benen.

Fahrrad

In onze schuur staat een fiets, zo oud dat hij wel uit de

Renaissance kon komen. Volkomen verroest, Duits

model, merk Ingenshuisen. Het is de fiets van oom

Lodi. Hij overleed in 2005, op 96-jarige leeftijd. Het is

gezond wonen op de Burg, zo blijkt. Er zit nog oude

Duitse lucht in de banden, het Fahrrad is nog steeds

rijklaar, alsof de baron er zo weer mee door het dorp

kan fietsen. Wij zijn er zuinig op: het gaat hier namelijk

wel om de fiets van een heer die onderscheiden is als

Officier in de Orde van Oranje-Nassau, en ook nog als

Commandeur in de Orde van Sint Gregorius de Grote,

‘voor onwankelbare trouw aan de Heilige Stoel’.

Sektempfang

Tuinman Werner was zeer gesteld op de vriendelijke

Freiherr. Voor zijn dorpsgenoten gold hetzelfde,

hoewel velen hem waarschijnlijk wel een amparte

hebben gevonden. Maar zoiets spreekt men niet uit

in dit dorp, hebben we gemerkt. Alleen loftuitingen

kwamen boven tijdens de Sektempfang die we

organiseerden om met onze buren kennis te maken.

Iedereen bracht een cadeautje mee. Sommigen hadden

het zondagse pak aangetrokken, anderen kwamen

gewoon in de kurze Hose met steunkousen. De

vrouwen dronken bier uit de beugelfles. Dat is een

gewoonte. Toen de beugeltjes op waren, kwamen de

flesjes met kroonkurk. Daar wilden ze dan weer wél

een bierglas bij. Het was een oergezellige middag.

De verhalen kwamen geleidelijkaan los. Dat Lodi al

zijn geld en werkkracht besteedde aan het opknappen

van het Hohes Haus. Hoe de baron gastvrij schoolklassen

ontving en uitgebreide rondleidingen

verzorgde, ook toen de Burg nog in een slechte staat

verkeerde. Dat hij reed in een oude Volkswagen.

Daar had hij alle stoelen uitgehaald, behalve de

bestuurdersstoel: zo kon hij er bouwmateriaal in

vervoeren. Hij placht in een verbijsterend laag tempo

door het dorp te rijden, niet harder dan 20, een steeds

langer wordende sliert van auto’s en tractoren achter

zich latend, zonder zich er ook maar iets van aan te

trekken. Legendarisch zijn de dansvaardigheden van

oom Lodi. Een zeer oude dorpsgenoot vertelde dat

de dames in de rij stonden om een dansje te wagen

met de ongetrouwde charmeur. Hij bediende ze allen,

elegant als hij was. Maar tot een huwelijk is het nooit

gekomen...

ZILVER HERFST 2021

.15


66 EN NU? HANNEKE VAN ES

Hanneke van Es

Het is fijn om

nodig te zijn

.16

Met pensioen gaan is niet iets waar

Hanneke van Es, tolk/vertaler en

acupuncturist, naar uitkeek. Ze was

de afgelopen jaren helemaal niet met

het afsluiten van haar werkzame leven

bezig. Daarvoor houdt ze teveel van

haar werk. Dat ze onlangs 66 werd

verandert daar niets aan.

Af en toe een extra dag vrij plannen om

met haar echtgenoot een museum te

bezoeken of in de moestuin te werken,

daar blijft het voorlopig bij.

// Tekst

CARMEN LUTTIKHUIS

// Fotografie

BRIT WILLEMSEN


Op haar tiende verhuisde Hanneke

met haar ouders van Zeist naar

Almelo. Hanneke: ‘Ik kreeg

van mijn vrienden weinig geruststellende

boodschappen mee toen we naar Twente

verhuisden. ‘Het is ver, het is er koud, ze

praten daar anders.’ De overgang was in het

begin zeker niet gemakkelijk, maar zo erg

als het me voorgesteld was, nee hoor. Na het

gymnasium koos ik niet zoals veel Tukkers

voor de universiteit in Groningen, maar voor

de Universiteit Utrecht. Ik studeerde Frans

en verhuisde voor mijn doctoraal naar Parijs.

Als bijbaan maakte ik kennis met vertalen en

tolken. Dat vond ik erg leuk om te doen. Na

mijn studie werd ik lerares op het Noordik

in Almelo. Onderwijs is fijn, maar ik wilde

mijn talenkennis breder inzetten. Dat deed ik

bij het tolkencentrum in Hengelo als tolk Frans

en Engels met specialisatie recht, psychologie

en geneeskunde. In die tijd kwamen veel Frans

sprekende Congolezen naar Nederland. Dagen

en nachten zaten we in asiel zoekerscentra om

te tolken en om formulieren te vertalen. Toen

ik zwanger werd van onze dochter, 24 jaar

geleden, zei ik het onderwijs vaarwel om me

alleen nog maar toe te leggen op het tolken en

vertalen. Zo kon ik mijn eigen agenda indelen.

Niet dat die ooit half leeg was, integendeel. Er

was werk genoeg.’

.17

‘ Dat wat mij

interesseert,

daar koop ik

boeken over.’

Een leven lang leren

Hanneke krijgt regelmatig opdrachten van

Global Talk in Hengelo en ze heeft haar eigen

opdrachtgevers. Ze tolkt en vertaalt voor

artsen, de politie, de rechtbank, notarissen, de

kinderbescherming, de psychiatrie. Dat doet

ze op locatie of telefonisch. Hanneke: ‘Ik ben

behoorlijk allround en de opdrachten zijn heel

gevarieerd. In al die jaren heb ik veel kennis

van verschillende vakgebieden opgedaan.

Via een opleiding, zoals de opleiding voor

gerechtstolk en –vertaler, waar je colleges

van rechters krijgt, en via zelfstudie. Dat wat

mij interesseert daar koop ik boeken over:

psychologie, geneeskunde, orthopedagogiek.

Een leven lang leren, dat past bij mij. Dat helpt

wel om ergens goed in te worden. Ik vind het

fijn om goed beslagen ten ijs te komen. Voor

een opdracht voor de rechtbank vraag ik ter

voorbereiding altijd wat het onderwerp of de

tenlastelegging is. Bij een zedenzaak stel ik mij

bijvoorbeeld in de andere taal voor wat zich

allemaal heeft kunnen voordoen.’ >>

ZILVER HERFST 2021


66 EN NU? HANNEKE VAN ES

EIGEN

PRAKTIJK

‘Afgelopen jaar werkte ik veel voor Kentalis,

een organisatie die de oorzaak van taalachterstand

en taal- of spraakstoornissen van

twee- of meertalige kinderen onderzoekt.

Kinderen van ouders met verschillende

nationaliteiten weten vaak niet wat hun

moedertaal is. Vader en moeder komen

allebei uit een ander land en spreken Engels

met elkaar. Hun kind spreekt de beide

talen van de ouders, Engels en op school

Nederlands. Al die talen beheerst het kind

niet voldoende. Tijdens het traject wordt

het niveau van de verwachte moedertaal

beoordeeld, gekeken of er invloeden uit

andere talen zijn en er volgt een advies

over vervolgstappen. De bevindingen en

adviesgesprekken met ouders tolk ik ook.

Ik vind dit heel interessant werk.’

.18

Acupunctuur

Door het tolken voor artsen raakte Hanneke geïntrigeerd

door de Chinese geneeskunde die op een holistische

manier de diagnose en behandeling van klachten en

ziektes benadert. Chinese geneeskunde kijkt naar de

mens als geheel, ziet het geestelijke en lichamelijke

onlosmakelijk verbonden met elkaar. ‘Ik volgde de

studie Chinese geneeskunde en startte tien jaar geleden

mijn eigen praktijk aan huis. Op dit vakgebied raak je

nooit uitgeleerd. Als ik wil, kan ik iedere maand workshops

en webinars volgen. Door corona is het digitale

aanbod vanuit de hele wereld enorm groot geworden.

Het ene onderwerp is nog interessanter dan het andere.

Heerlijk, want ik houd van studeren. Mensen komen

in mijn praktijk voor pijnbestrijding, voor verlichting

van kwalen, maar ook voor preventie van ziektes. Acupunctuur

onderzoekt de energiebanen in het lichaam.

Als de energie niet vrij stroomt, is er een blok kade en

is het lichaam niet in balans. Dat veroorzaakt pijn, vermoeidheid,

allerhande klachten en ziektes. Met acupunctuur,

massages, voedingsadviezen kan veel verholpen

of voorkomen worden. Chinese geneeskunde is een

waardevolle aanvulling op de westerse geneeskunde.

Ik vind het fijn om de tijd te nemen voor patiënten, ze

goed te aanschouwen, aandachtig naar hun verhalen te

luisteren, patronen te ontdekken. Daar heeft een reguliere

arts vaak geen tijd voor.’

Ambacht

Als tolk moet je iedere vijf jaar je tolkenpas te verlengen.

Dat is veel werk en kost veel tijd en inspanning. Hannekes

tolkenpas is geldig tot haar 69e. Dat vindt ze een mooi

moment om met het tolken te stoppen. Wanneer ze stopt

als acupuncturist, daarvan heeft ze geen idee, misschien

wel nooit. Hanneke: ‘Het is fijn om nodig te zijn. Dat geldt

voor beide vakgebieden. Als tolk help je echt iemand.

Acupunctuur is een heel mooi ambacht. Hoe langer

je ermee bezig bent, hoe meer kennis je hebt. Er zijn

hele oude Chinezen die acupuncturist zijn, ik kan daar

voorlopig nog wel mee door.’


‘Chinese geneeskunde

is een waardevolle

aanvulling op de

westerse geneeskunde.’

Column

De laatste groet

Door Kees Hendriksen

‘De dood is van jullie, het sterven is van mij.’

Dit citaat uit de film De Goede Dood stond

boven aan het verfrommelde A4-tje dat ik uit de

binnenzak van mijn colbert haalde. Het was de

tekst van mijn speech van een week eerder, toen

ik sprak op de begrafenis van mijn moeder. Nu

had ik het colbert aan om te gaan trouwen met

mijn vriendin. Ik had haar rond Sinterklaas ten

huwelijk gevraagd, maar de oneindige stroom

aan slecht nieuws rondom de ziekte van mijn

moeder maakte dat wij op moesten schieten.

Helaas waren wij te laat, want de bruiloft heeft

ze niet meer mee mogen maken. De kanker had

haar ingehaald. In plaats van een trotse blik van

mijn moeder naast mijn vader, bleef de stoel naast

hem nu leeg.

.19

Global Talk in Hengelo is een organisatie van

1.500 tolken en cultuurspecialisten, die samen

ruim 200 verschillende talen spreken. Global Talk

wordt door heel Nederland ingezet op plaatsen

waar het er echt toe doet dat mensen elkaar niet

alleen verstaan, maar elkaar ook begrijpen.

Global Talk vertaalde de corona-persconferenties

in acht veel voorkomende vreemde talen in

Nederland. Het gesproken Nederlands is vertaald

en te horen bij de beelden van de persconferentie.

Dat is gedaan voor de talen: Arabisch-Syrisch,

Turks, Pools, Tigrinya (dat wordt gesproken

in Eritrea), Marokkaans-Arabisch, Berber/

Tamazight, Farsi (veel gesproken door mensen

afkomstig uit bijvoorbeeld Iran en Afghanistan)

en Engels.

Het citaat op het briefje bleef mij de dagen daarna

achtervolgen. De manier hoe mijn moeder afscheid

heeft genomen van ons en iedereen die haar lief

was, is de beste samenvatting van een nimmer

geschreven handboek over sterven. Het maakte

grote indruk. Dat de dood van ons was, dat voelden

we wel. Maar we waren niet alleen. De ongelofelijke

lading kaartjes, appjes, berichtjes, comments, bloemen

en bezoekjes aan ons en mijn vader waren

indrukwekkend. Mensen waarvan je het niet

verwachtte of mensen die je al jaren niet meer had

gezien, namen de moeite om ‘iets’ te zeggen. Het

was hartverwarmend. En als ik één ding heb geleerd

van de afgelopen periode, dan is het dat jezelf nooit

kunt verschuilen achter ‘ik ben daar niet goed in’.

Wat je ook maar van je laat horen, het is goed. Áls

je maar iets van je laat horen. Ik schrijf dit mede

als een reminder voor mijzelf. Omdat ik weet dat

de mensen die de dood hebben geërfd, een berichtje

of een kaartje altijd zullen waarderen.

Kees Hendriksen

ZILVER HERFST 2021


CULTUUR. LAUS STEENBEEKE

‘Als je Twente

zo mist,

dan moet je

gewoon elk

weekend naar

huis gaan.’

.20

// Tekst

ANNEMARIE HAAK

// Foto’s

ANNINA ROMITA

ARCHIEF LAUS STEENBEKE


Acteur Laus Steenbeeke:

Tragikomisch,

dat ligt mij het beste

‘Als ik zou moeten kiezen tussen een rol in het Twents of in het Nederlands, dan zou ik zeker

voor het Twents kiezen. Dat is mijn moedertaal, daarin kan ik mijn emoties het beste kwijt!’

Wat dat betreft komt acteur Laus Steenbeeke de komende tijd zeker aan zijn trekken. In

twee theaterstukken staat hij in de regio op het podium. In het najaar gaat het toneelstuk ‘Tot

Tubbig en niet verder’ in première en komend jaar speelt hij weer mee in ‘Hanna van Hendrik’,

het spektakelstuk dat vanwege het enorme succes voor de tweede keer in en rond de hangars op

Vliegveld Twente wordt opgevoerd.

‘T

.21

ot Tubbig en niet verder’, geschreven

door Laurens ten Den uit Enschede,

wordt gespeeld op locatie, net als ‘Hanna

van Hendrik’. Het stuk gaat over de boerenopstand

uit 1971, misschien wel de felste uit die tijd en

vergelijkbaar met de boerenprotesten die we onlangs

meemaakten. Dit jaar is dat precies vijftig jaar

geleden, de reden dat deze gebeurtenis weer voor

het voetlicht verschijnt. De ruilverkaveling speelde

daarin een grote rol, iets wat heel wat voeten in aarde

had in Twente. Ruilverkaveling komt ook in Hanna

van Hendrik voor, maar is slechts een deel van de

problemen die de boerin, gespeeld door Johanna

ter Steege, op haar pad tegenkomt. Beide stukken

hebben een uitgebreide cast met acteurs, actrices,

figuranten, dansgroepen en zelfs dieren. Laus speelt

een hoofdrol en heeft er erg veel zin.

Van timide naar bink van de klas

Via Zoom hebben we een gesprek met hem. ‘Of ik

altijd heb willen acteren? Ik was een heel verlegen,

timide jongetje, een knaapje dat absoluut niet opviel

en dat ook niet wilde.’ Laus werd in 1959 geboren

in Borne, als jongste in een gezin met zes kinderen.

Vader was onderwijzer aan de R.K. Jacobusschool,

de lagere school voor jongens. Moeder zorgde

thuis voor het gezin en de huishouding. Laus ging

aanvankelijk naar de Jacobusschool. Toen het

gemengd onderwijs werd ingevoerd, kwam hij op de

Johannesschool, voorheen meisjesschool. ‘Dat was

vlak voordat ik bij mijn vader in de klas zou komen.

Ik vond deze overplaatsing wel zo prettig. Het leek

me erg ingewikkeld om bij mijn vader in de klas te

zitten.’ In de vierde klas was er een playbackwedstrijd.

‘Dat leek mij wel wat en ik studeerde het nummer Fire

in van Arthur Brown. Ik droeg een prachtig pak met

een rafellint eraan. Schitterend! Iedereen vond het

een geweldige act en ik won de wedstrijd.’ Zijn gezicht

begint nog te glimmen en zijn ogen glinsteren bij die

herinnering. ‘Ik was ineens de bink van de klas, zelfs de

meest arrogante meisjes zagen me staan.’ In groep acht

kreeg hij zelfs een hoofdrol toegewezen.

Daar, op de lagere school is het zaadje geplant, daar

ontdekte Laus het plezier van het acteren. Een tv-film

over een jonge matroos naar een verhaal van Guy de

Maupassant, De Vlieg van Jan Keja, deed daar nog een

schepje bovenop. ‘Ik realiseerde me toen dat je als beroep

acteur kon worden.’ Vanaf dat moment stond het voor

hem vast: acteren, dat was wat hij wilde. Tijdens zijn

vwo-opleiding aan het Twickel College werd dit gevoel

alleen maar sterker. Hij verdiepte zich in het vak, ging

er steeds meer over lezen en wijdde er zelfs zijn scriptie

aan. Na zijn eindexamen meldde de 17-jarige zich aan

bij de toneelschool in Amsterdam. ‘Ik was erg jong en de

docenten adviseerden mij om eerst een jaar iets anders

te gaan doen en het daarna nog eens te proberen.’ Dat

moest dan maar. Hij nam een baantje als pompbediende

aan bij een benzinestation op de Thiemsbrug, in die

tijd een druk verkeersplein in Hengelo. Thuis waren

de meningen verdeeld over de toekomstplannen van

de jongste. Moeder vond het prachtig maar vroeg zich

wel af of daar wel een boterham in zat. Vader wist niet

wat hij ervan moest denken. Hij had al zijn kinderen al

van goede raad en advies voorzien, maar zag dat ieder

kind toch zijn eigen neus achterna was gegaan. Bij Laus

zuchtte hij daarom enkel toen hij over zijn voornemen

hoorde. >>

ZILVER HERFST 2021


CULTUUR. LAUS STEENBEEKE

.22

‘Een mooiere

binnenkomer

kan je

als acteur

natuurlijk

niet krijgen.’

Oom Frans en tante Sien

‘Wat mijn vader van mijn acteerambitie vond, heb ik pas

vernomen toen wij samen een weekje op vakantie gingen.

Mijn vader vertelde mij dat hij er niet veel vertrouwen in

had, aangezien ik op een selectiecursusdag voor vertrek nog

steeds niet wist of ik nou een geschreven monoloog zou doen

of een improvisatie. Dat wordt niks had hij gedacht. Toen

ik ‘s avonds thuis kwam, vroeg hij wat ik nu had gedaan die

cursusdag. Ik vertelde dat ik onderweg naar Amsterdam even

bij oom Frans en tante Sien Weustink in Bornerbroek was

langs gegaan. Daar hoorde ik het aangrijpende verhaal van

oom Frans over zijn zwaar dementerende echtgenote. Dat ze

‘s nachts het dak op ging om de was op te hangen en meer van

dit soort vreemde dingen. Ik besloot dit te gebruiken voor een

improvisatie later die middag. Toen ik dat mijn vader vertelde,

was hij ervan overtuigd dat ik een goede keuze had gemaakt

en een acteur in de dop was. Opeens voelde ik mij toch door

hem gezien, dat was belangrijk voor me. De improvisatie

was natuurlijk veel te sentimenteel na zo’n heftig moment

bij oom Frans, maar ik werd ermee wel aangenomen op de

toneelschool Amsterdam.’

Laus was negentien toen hij zijn eerste stappen in de grote

stad zette. Een groentje, op kamers te midden van studenten,

veelal uit het westen, die niet bepaald op hun mondje waren

gevallen. Hij voelde zich weer dat verlegen jongetje en vond

het leven ontzettend moeilijk. ‘Een docent merkte dit op en

nam me apart. Als jij Twente zo mist, dan moet je gewoon

elke weekend naar huis gaan, adviseerde hij me. Dan kun

je bijtanken bij familie en vrienden. Ik ben hem nog altijd

dankbaar, want op die manier heb ik het gered en kon ik mijn

vriendschappen in stand houden. Nog altijd betekent Twente

voor mij thuiskomen.’


De verzen van Shakespeare

In de zomervakantie voor het examenjaar kreeg

Laus een hoofdrol in Titaantjes, een tv-tweeluik naar

Nescio, geregisseerd door Jan Keja voor de KRO.

‘Daags voordat mijn stage bij Het Zuidelijk Toneel

begon, werd het eerste deel op televisie uitgezonden.

Mijn kersverse collega’s die in Tsjechovs Drie Zusters

meespeelden hadden het gezien en waren vol lof.

Een mooiere binnenkomer kan je als acteur natuurlijk

niet krijgen, ha ha!’

Na zijn afstuderen kreeg Laus een contract en zelfs

een hoofdrol in Richard III van Shakespeare. Daar

struikelde hij. ‘De verwachtingen na het succes van

de Titaantjes waren zo hoog en mijn ervaring met

Shakespeare’s spreektaal zo ondermaats, dat ik kopje

onder ging! Wat er toen gebeurde was wel heel

tof; de studieleider én mijn belangrijkste speldocent

gaven mij een hoofdrol in een stuk in verzen op

de theaterschool met regiestudenten. Zo kon ik

ervaring opdoen. Een geweldige geste van deze

twee docenten waar ik veel van heb geleerd.’

.23

Diner veur ene

Laus kreeg daarna vele aanbiedingen waaronder een

rol in het educatieve jeugdprogramma Klokhuis,

waarin hij nog steeds te zien is. ‘Werken met

Aart Staartjes en Joost Prinsen, dat is geweldig. Dat

heeft me volwassen gemaakt. Nog steeds is het een

hele leuke club, heel inspirerend om mee te werken.’

Verder speelde hij onder meer in Groote Markt 30,

‘t Schaep met de 5 pooten, Flodder, Binnenlandse

Zaken, Centraal Medisch Centrum, Dagboek van

een callgirl, Welkom in de Gouden Eeuw, maar ook

in het spektakelstuk Stork ter herinnering aan de

metaalfabriek en de Stork-familie in Hengelo.

Ook het afgelopen winterseizoen stond hij samen

met zijn zus Jonne in De Kleine Willem met de

Twentse uitvoering van ‘Diner for one’, (‘Diner

veur ene’). ‘Mijn zus heeft helemaal geen toneelervaring.

We zochten een goede actrice voor de rol

van Miss Sophie, maar dat lukte niet zo goed. Jonne

zei als grap: Dan mot ik ut mar doon! Precies op het

moment dat ik met producent Gerard Cornelisse

aan de telefoon hing om een actrice te verzinnen die

Twents kon. Toen ik dat grappend aan Gerard zei,

vond hij dat meteen een geweldig idee. Wij doen het

nu al sinds kerst 2012. Krijg nu alweer zin in kerst!’

Laus heeft een indrukwekkende lijst met rollen

op zijn naam staan en speelt daarin de meest

uiteenlopende typetjes. Het liefst kruipt hij

in de huid van een tragikomisch personage.

‘Daarin voel ik me op mijn best. Dat past het

beste bij mij. In ‘Hanna van Hendrik’ speel ik

buurman Gerrit, die stiekem een oogje heeft

op Johanna. Hij adoreert haar, maar weet

ook dat hij haar nooit zal krijgen. Heel sneu,

maar geweldig om te spelen! Liesbeth Coltof

is de regisseur en zij weet het stuk zo goed te

dirigeren, zo vol passie en temperament! Zij

haalt bij iedere speler het beste naar boven. Ik

ben ervan overtuigd dat het nu nog beter wordt

dan de eerste serie opvoeringen.’

Info over kaartverkoop vindt u op

www.boerenopstandtubbergen.nl en op

www.hannavanhendrik.nl

ZILVER HERFST 2021


ZILVER. CULTUREEL ERFGOED

A

Wagenmakerij Langenhof

DE TROTS VAN WIERDEN

.24

Het is alsof je zeventig, tachtig jaar terug gaat in de tijd.

In Wagenmakerij Langenhof is alles nog zoals toen. Jan

Langenhof en zijn zoon Freek zouden zo de werkplaats aan

de Rijssensestraat 128 in Wierden binnen kunnen lopen

om weer verder te gaan met hun werk.


MBACHT

// Tekst

JAN VAN DER KOLK

// Foto’s

ARCHIEF WAGENMAKERIJ LANGENHOF

Net als elk dorp had ook Wierden

zijn wagen makerij. Vanaf 1917

maakte Jan Langenhof met zijn

zoon en knechten voor de boeren in de omtrek

boeren wagens, kiepkarren, kruiwagens en

landbouw werktuigen zoals ploegen en eggen.

Voor de plaatselijke bakkers maakte hij

broodbakkerswagens. Tot eind jaren vijftig,

want toen boeren hun paarden vervingen

door tractoren kwam ook een eind aan het

eeuwenoude ambacht van wagenmaker. Er

was niet langer vraag naar houten wagens met

houten wielen. Men wilde wagens met een

ijzeren constructie én met rubberen banden.

Noodgedwongen stopte Langenhof met

werken. De wagenmakerij was niet langer

meer in gebruik en het onderhoud van het

pand bleef grotendeels achterwege. Dat werd

met de jaren steeds duidelijker zichtbaar.

Gaten in het dak, scheuren in de muren en

afbladderende verf. Gelukkig bleef binnen

wel veel bewaard. In de werkplaats bevinden

zich nog steeds de originele gecombineerde

draai- en wielenbank met voordrijfwerk,

de lintzaag met zes meter zaag en de

vandiktebank. Daarnaast veel gereedschap

en meerdere wielen.

Gemeentelijk monument

In 2013 beijverde een groep mensen zich om

samen met de familie Langenhof de oude

wagenmakerij weer in oude staat te herstellen

en te openen voor het publiek. Uiteraard

met behoud van al het authentieke, zoals de

werkbank en de oorspronkelijke klinkervloer.

Vele beitels, handboren en alle soorten mallen

hangen nog steeds aan de muur.

Met het aanbrengen van het monumentenschildje

op de gevel verrichtte burgemeester

Henk Robben op de Open Monumentendag

in 2015 de officiële openingshandeling. De

wagenmakerij is weliswaar een eenvoudig,

maar wel een karakteristiek pand, dat nu dus

op de gemeentelijke monumentenlijst staat.

En terecht, want de wagenmakerij is uniek in

ons land.

vakkundig fraai ingesneden zoals op enkele

achterbalken te zien is. Pronkstuk is de goed

bewaard gebleven kleedwagen, gemaakt

door Langenhof. Net als de kiepkar, die werd

geschonken door een noaber. Verder is er de

mallejan waarmee men de omgehakte bomen

uit het bos haalde.

Langenhof investeerde goed in zijn bedrijf. Hij

schafte degelijke machines aan. Deze doen het

nog steeds, maar voor het echte werk kunnen

ze nu niet meer gebruikt worden omdat ze

niet meer aan de huidige veiligheidseisen

voldoen. Toch wil kleinzoon Wim Langenhof

voor bezoekers graag even de machines

aanzetten. Ze worden net als vroeger, met

veel kabaal, aangedreven door de stationair

lopende Deutz-motor in het aangebouwde

motorhok. Zelfs de oude Miele-wasmachine

in het washok draait erop.

Expositie

In de op de Open Monumentendag 2019 door

burgemeester Doret Tigchelaar en mevrouw

Dinie Langenhof - Schepers geopende Holtloze

worden bezoekers verwelkomd. In deze

Holtloze werd vroeger het hout gedroogd. Nu

is er onder meer een kleine expositie schaalmodellen

van boerenwagens en documenten

ingericht. Op een beeldscherm komt veel

informatie voorbij. Op een grote foto aan

de wand staan de wagenmakers van toen

afgebeeld. Ook basisschoolgroepen komen

regelmatig op bezoek, worden rondgeleid

en vertrekken enthousiast. Zeker als ze van

Cees van der Heiden het verhaal hebben

gehoord dat zijn vader in 1932 een heus vliegtuig

maakte in deze wagenmakerij.

De wagenmaker was eeuwenlang noodzakelijk

in elke gemeenschap. Toch werd

hij vaak ondergewaardeerd door boeren en

burgers. Met Wagenmakerij Langenhof wordt

niet alleen een fraai beeldbepalend pand

voor Wierden bewaard, ook het ambacht van

wagenmaker krijgt de aandacht en de waardering

die het verdient. En met succes. Elk

jaar neemt Wagenmakerij Langenhof deel aan

de Open Monumentendag. Veel bezoekers

weten dan de wagenmakerij te vinden of lopen

zomaar even binnen als ze voorbij komen.

Wagenmakerij Langenhof is het hele jaar door

open op afspraak en van maart t/m september op

vrijdag. Meer info op wagenmakerijlangenhof.nl.

De

wagenmakerij

is weliswaar

een eenvoudig,

maar ook een

karakteristiek

pand.

.25

Hart

Alle betrokkenen dragen de wagenmakerij

een goed hart toe. Letterlijk. Het originele

hartsjabloon werd bewaard en doet nu

dienst als logo. Dit hart kwam vaak op de

achterbalk van de boerenwagens. Ook het

klaverviermotief en een jaartal werd vaak

ZILVER HERFST 2021


REPORTAGE. ZILVER ZAKELIJK. ACTIEVE LISANNE 60-PLUSSER JUTTE

Fitform-fauteuils van Elzinga Wonen bieden optimale ondersteuning

Gezond zitten kan rugklachten voorkomen

Veel mensen brengen een groot deel van de dag zittend door. Voor de tv, tijdens het werk of omdat bewegen niet

meer zo gemakkelijk gaat. Hoe meer je zit, hoe belangrijker het is hóe je zit. Dit kan rugklachten en ander lichamelijke

ongemak voorkomen en verminderen. Gezond zitten dus, en dat begint bij een verstelbare fauteuil van hoge kwaliteit.

Als je zit, is het belangrijk dat het lichaam zoveel mogelijk in zijn

natuurlijke vorm wordt ondersteund. Dat kan alleen met een

op maat gemaakte of ingestelde fauteuil. Hiermee bereik je de

meest ideale zithouding. Daarnaast is beweging ín de stoel van

groot belang, door zoveel mogelijk van houding te veranderen.

Met name de rug blijft daardoor in betere conditie. Een stoel

met veel variatie in houdingen is daarom altijd de beste keus,

zegt Ibo Elzinga.

Een stoel ‘op maat’

Wetenschappelijk onderzoek toont aan dat voor gezond zitten

het volgende nodig is: de juiste zithoogte, de juiste zitdiepte,

de juiste armleuninghoogte, de juiste lendenondersteuning en

de juiste zit hoek. Een stoel ‘op maat’ maakt dit mogelijk.

stoel voor elkaar? Het antwoord: met de juiste verstel mogelijkheden.

In een Fitform-fauteuil kun je zitten, relaxen en liggen.

Alle verstelbewegingen volgen de natuurlijke biomechanische

draai punten van het lichaam. De sta-op functie zorgt voor extra

gemak, vindt ook Ibo Elzinga.

Fitform beste keus

De kwaliteitsverschillen tussen fauteuils zijn groot. Experts

in ‘gezond zitten’ bevelen het merk Fitform aan vanwege de

meeste beweegmogelijkheden. Daarnaast zijn dit fauteuils van

hoge kwaliteit met een langdurige garantie. Fitform-stoelen

zijn van Hollandse makelij en worden grotendeels met de hand

vervaardigd. Er zijn diverse uitvoeringen, met veel opties en

accessoires. Van zo’n fauteuil heb je vele jaren plezier!

Juiste verstelbewegingen

U bent van harte welkom bij Elzinga Wonen,

Regelmatig van houding veranderen kan gezondheids problemen uw FitForm relaxstoel specialist.

Uw welzijn is onze passie!

verminderen en voorkomen. Maar hoe krijg je dat zittend in een

Professioneel Uw welzijn is onze passie! zitcomfort van Fitform.

Professioneel Zo Professioneel heerlijk heeft zitcomfort u nog nooit van van gezeten!

Fitform.

Kies ook voor:

Zo heerlijk 100% maatwerkheeft u nog nooit gezeten!

.26 Uw welzijn is onze passie!

Zo heerlijk heeft u nog nooit gezeten!

individueel instelbare rugondersteuning

Kies ook voor: Kies ook voor:

gebaseerd op wetenschappelijk onderzoek

100% maatwerk 100% maatwerk

volledig

individueel instelbare individueel ergonomisch

rugondersteuning

instelbare verantwoord

rugondersteuning

écht Nederlands

gebaseerd op

gebaseerd

wetenschappelijk

op kwaliteitsproduct

wetenschappelijk

onderzoek

onderzoek

10 jaar volledig Garantie ergonomisch Waarborg verantwoord

volledig ergonomisch

écht Nederlands

verantwoord

kwaliteitsproduct

écht Ook Nederlands met 10 sta-opfunctie jaar kwaliteitsproduct

Garantie leverbaar. Waarborg

10 jaar Garantie Waarborg

Ook met sta-opfunctie leverbaar.

Ook met sta-opfunctie leverbaar.

Bel ons Bel of ons kom of Bel kom langs ons langs voor of kom voor een een langs deskundig voor een zitadvies deskundig en een zitadvies gratis proefzit. en Bij een inlevering Bij gratis inlevering van proefzit. deze van deze

advertentie advertentie ontvangt Bij ontvangt inlevering aankoop u bij u aankoop bij van een deze van Fitform-fauteuil een advertentie ontvangt op op maat op maat u ontvangt bij een een aankoop luxe luxe u hoofdkussen van een gratis. gratis.

Bel ons of kom langs Fitform-fauteuil gratis

voor een

een

deskundig

bijpassend op maat zitadvies

geschenk. een en luxe een hoofdkussen gratis proefzit. Bij gratis. inlevering van deze

advertentie ontvangt u bij aankoop van een Fitform-fauteuil op maat een luxe hoofdkussen gratis.

Voortsweg 31, 7523 CC Enschede

Tel. 053 - 435 84 37

www.elzingawonen.nl


INTERVIEW. COLUMN. WEDUWE HENK BOOM TIMMERMAN?

column

Henk

Boom

‘n Ansichtkaart uit Dedemsvaart. Dat zong

Annie (Drika) Palmen samen met de Boertjes

van Buuten. In 1969 was het een daverende

hit. Annie ging in 2000 uit de tijd. Maar wat is

er met de ansichtkaart gebeurd?

Vroeger stond aan het begin van de herfst de schouw in

de huiskamer vol met ansichtkaarten die in de zomermaanden

op de deurmat waren gevallen. Kwam je in

de buurtkroeg dan was zelfs een hele wand beplakt met

ansichten van stamgasten die wilden laten zien dat ze op

Vlieland, Bali, Ibiza, Santo Domingo, Dedemsvaart of

een ander exotisch oord waren geweest.

Eigenlijk had die ansicht in die jaren een dubbele betekenis:

die van de verzender en die van de ontvanger.

Pas als de vakantieganger in het hotel of op de camping

begon met het vullen van de achterzijde van de gekochte

ansichtkaarten werd hij zich ervan bewust hoeveel

familieleden en buren hij had. ‘De algemene mensenliefde

vindt in de ansicht zijn triomf ’, heette het toen.

De thuisblijver zag in die ansicht vaak een per post

verzonden ijdelheid en zelfverheffing. Iets van ‘wij hebben

het toch lekker beter dan jullie’. Maar wee degene die

geen ansicht van zijn buren ontving om te laten zien hoe

goed ze het in Zwitserland hadden gehad. Geen ansicht

ontvangen betekende dat je lucht was geworden, dat je

niet meer meetelde.

Henk Boom (1945), geboren

in Almelo en woonachtig in

Diepenheim. Als journalist

werkte hij bij het dagblad

Tubantia en bij de Haagsche

Courant. Als correspondent

was hij ruim dertig jaar actief

in Mexico en Spanje. Als auteur

wijdt hij zich nu aan boeken

met historische thema’s.

.27

Geen Annie meer, geen ansichten meer. Met Facebook en

WhatsApp komt uit Dedemsvaart tegenwoordig alleen

nog een digikaart. Dat heet gedigitaliseerde mensenliefde.

Wie geen internet heeft, blijft lucht.

Henk Boom

ZILVER HERFST 2021


PORTRET. ERNST DANIËL SMID

// Tekst

MARRY DIJKSHOORN

// Fotografie

EBO FRATERMAN

.28

ERNST DANIËL

SMID

Ernst Daniel Smid presenteerde onlangs zijn bij uitgeverij Xander

verschenen levensverhaal. Geen traditionele biografie, maar een

fascinerend beeld van zijn veelzijdige persoonlijkheid, waarbij hij

vooral zichzelf niet spaart.


J

e bent een Tukker?

‘Ik ben geboren in de Plutostraat in Enschede,

in een wit bungalowtje, maar dat is het enige

wat ik er nog van weet. We zijn rond mijn

derde jaar verhuisd naar Glanerbrug en in 1960

zijn we naar de Achterhoek vertrokken. Ik ben nog

wel eens teruggegaan naar de Plutostraat, toen er

nog mensen woonden die ons gekend hebben. Ik

werd met open armen ontvangen en kreeg weer

de verhalen van vroeger te horen. Heel bijzonder.

Toch kwamen er toen geen herinneringen bij me

op. Glanerbrug herinner ik me nog wel. Ik kreeg

altijd een pak voor mijn broek van de juffrouw op

de kleuterschool. Ik werd een beetje gepest omdat

ik anders was, een ziekelijk kind met pseudokroep.

Maar verder kom ik uit een warm en heel groot

gezin.’

Hoe was het om later in je carrière terug te

keren naar Enschede?

‘Bij Opera Forum heb ik gouden tijden beleefd. Ik

heb er tien jaar gezongen, heel lang. Succes in mijn

eigen stad, fantastisch. Mooie rollen gezongen. Ik

heb daar ook mijn tweede vrouw Roos ontmoet,

zij danste in het ballet bij Onegin van Tsjaikovski.

Ik viel als een blok voor haar. Ik was getrouwd, had

twee kindjes, maar was helemaal hoteldebotel. Het

leidde uiteindelijk tot een scheiding, ik kon er niets

aan veranderen. Ik heb er geen spijt van, maar ik ben

er niet trots op.

In Nederland werd ik beroemd toen ik de rol van Javert

in de musical Les Miserables van Joop van den Ende

zong. Dat was in 1990, 1991. Later kwamen daar

series op televisie bij, Una Voce Particolare en God

in de Lage Landen, grote shows gepresenteerd, veel

succes gehad. Dat kwam voort uit mijn periode

bij Opera Forum. Ik werd gewaardeerd door het

publiek, was ook Tukker onder de Tukkers, dat gaf

me altijd een warm gevoel. Voor Opera Forum heb

ik in diverse Duitse theaters gespeeld, dus ik had al

erg veel ervaring. Ik was een beetje uitgekeken op

Duitsland, op de mentaliteit, mensen die met hun

ellenbogen werken, in Enschede was het stukken

relaxter, was ik gewoon Ernst.’

Je hebt net een boek over je leven gemaakt,

bij uitgeverij Xander. Hoe is dat zo gekomen?

‘Dat is toeval geweest. Ik had drie jaar geleden een

interview met een mevrouw voor Zilver Magazine

en ik vertelde haar dat ik een verhaal had geschreven.

Zij zei toen dat ik haar dat maar op moest sturen

en dat ze het aan haar man zou laten lezen. Haar

man, Enno de Witt, een schrijver en werkzaam in

het boekenvak, vond het een prachtig verhaal en

‘Ik wil

dat mijn

kleinkinderen

na het lezen

van het boek

denken: opa

was cool.’

wilde meer lezen. Ondertussen kwam Parkinson om

de hoek zetten en kon ik vanwege mijn tremoren niet

meer typen, dus toen heeft Enno mij geholpen om met

aanvullende interviews mijn korte verhalen tot een

boek te maken. Het boek gaat over mensen die ik heb

ontmoet, situaties die mij hebben gevormd, over mijn

tijd als verpleger waar ik de dood van dichtbij gezien heb.

Met het boek wil ik laten zien dat achter die kunstenaar

een heel normaal mens zit. Het is niet de gebruikelijke

biografie waarin precies staat wat ik allemaal gedaan

heb, geen opsomming, geen curriculum vitae. Ik vind

het belangrijker om te laten zien wat en welke mensen

mij hebben voorzien van voeding, voeling en inspiratie.

Er zit veel emotie in, openheid, hoogtepunten en

rampspoed. Het boek heb ik vooral willen maken voor

mijn kleinkinderen, dat ze weten wie hun opa geweest

is. Ik heb ook een dagboek bijgehouden, brieven aan

mijn kleinkinderen. Daar kan ik nu ook niet meer mee

verder. Ik wil dat mijn kleinkinderen na het lezen van

het boek denken: opa was cool.’

Wat is er bijzonder aan jouw carrière?

‘Ik heb een heel andere leerschool gehad dan een

normale conservatoriumstudent. Mijn kader is het

leven en niet de kunst. Toen ik mijn studiebeurs voor

het conservatorium kreeg, ben ik voor tachtig procent

gaan werken in een tehuis voor gehandicapten. Dan

heb je het leven gezien in al zijn vormen, de triestheid,

de eenzaamheid. De andere kant is wel dat ik me niet

erudiet genoeg voel, ik heb mijn studie niet afgemaakt,

kreeg al gauw de mogelijkheid om bij een Duits

theater te spelen. Geen eruditie, maar wel veel bagage

meegekregen. Als ik in een opera over verlies, jaloezie

of bedrog moest zingen kon ik mij goed inleven, ik ben

dat allemaal tegengekomen in mijn leven. Anders dan

collega’s die na hun opleiding direct het vak in gaan.’ >>

.29

ZILVER HERFST 2021


PORTRET. ERNST DANIËL SMID

groot

MUS

.30

Ik heb het gelezen. Het is rauw, eerlijk en

ontroerend. Was dat ook de bedoeling?

‘Ik ben niet mild voor mezelf. Je moet jezelf niet

te serieus nemen, dat gebeurt op dit moment

teveel in de wereld van de kunsten. Teveel ego’s,

teveel jaloezie. Ik ken dat niet, ik ben nog nooit op

iemand jaloers geweest, het is mij voor een groot

deel allemaal aan komen waaien. Ik heb wel ruzie

gemaakt in het vak, normaal plooi ik me wel, maar

als ik vind dat een regisseur het ook eens van een

andere kant moet bekijken zeg ik dat. Als ik de

ruimte niet krijg om dat te zeggen, heb je een kwaaie

aan me. Maar ik heb nooit met mijn ellebogen

hoeven te werken gelukkig.’

‘Er zijn

hoopvolle

onderzoeken

gaande die

over tien jaar

oplossingen

kunnen

bieden.’

Een centrale gebeurtenis in het boek is je

overstap naar de wereld van de musical.

Hoe kijk je daarop terug?

‘Joop van den Ende heeft heel veel voor mij

betekend, vooral ook in de laatste periode, toen

het minder met me ging. Na het overlijden van

Roos heeft hij mij een paar keer opgebeurd. Het

was ook heel bijzonder dat ik van de opera in de

musicals terecht kwam. Het is wel hetzelfde vak,

maar andere muziek, een ander orkest, het is

versterkt bijvoorbeeld. Niet alle musicals zijn even

mooi, maar Les Miserables en Sweeney

Todd vind ik prachtig. Toch is opera de

ultieme kunstvorm. Alles hoort erbij:

kostuums, schmink, geluid, licht, regie,

muziek, literatuur, beeldende kunst,

dirigent, orkest, decor, en jij staat als

zanger op het toneel en door jou komt

alles bij elkaar. En toch mis ik het niet. Ik

kan echt genieten van de rust die ik nu

heb. Ik ga langzaam naar het einde toe,

de dood loert op mij. Ik wil er nog een

mooie tijd van maken.

Het heeft een jaar of drie geduurd voor ik

naar buiten kwam als parkinsonpatiënt.

Ik was nog redelijk goed bij stem en kon

het verhullen. Toen het spreken slechter

werd kon ik het niet meer verzwijgen. Ik

vind het erg dat mensen die mij door de

stad zien schuifelen tegen elkaar zeggen:

‘Moet je kijken, dat is nou die grote

zanger.” Dat is verschrikkelijk.’

Je ziekte loopt als een rode draad

door het boek. Wat wil je de lezer

meegeven?

‘Ik heb met Jeroen Pauw een uitzending

gemaakt over Parkinson. Ik voel me

geen ambassadeur, ik voel me lotgenoot.

Ik hoop dat door mijn bekendheid

mensen het sneller oppikken en geld

doneren om de ziekte te bestrijden. Er

zijn hoopvolle onderzoeken gaande

die over tien jaar oplossingen kunnen

bieden. Een gezonde levensstijl helpt

ook, vooral veel bewegen. Ik heb een

ontzettende hekel aan bewegen, ik doe

dat eigenlijk alleen op het podium. Nu

niet veel meer natuurlijk, ik sta nog

op het podium met de voorstelling

Smelt. De jongere ik komt de oudere

ik vragen hoe het allemaal gegaan is.

Mijn tegenspeler is Ronald Ten Cate,

een groot talent. De boodschap is dat je

gezien mag worden, ook als patiënt. Er

staat een grote spiegel op het toneel die

steeds dichterbij komt, zodat het publiek

zichzelf ook steeds beter ziet.’


ICALS

‘Ik dans ook met

mijn handen, heel

indrukwekkend.’

Hoe gaat het nu met je?

‘Behalve de tremoren voel ik me prima.

Lopen wordt beperkter, wat stijver,

maar geen pijn en geen hartklachten.

Ik hoop dat ik in aanmerking kom voor

DBS, deep brain stimulation, dan krijg

je een chip in je hersens waardoor het

trillen weggaat. Het allerergste vind ik

dat het communiceren steeds minder

wordt. Zingen kan bijna niet meer,

praten wordt moeilijker en ik kan niet

meer typen.

.31

Bij het Radboudziekenhuis word ik

begeleid door een psychiater, dat helpt

me wel. Ik kon het op een gegeven

moment niet meer handelen, ik zat

alleen maar te kijken naar wat ik

niet meer kan, maar als ik in goeden

doen ben, kan ik nog heel veel. In de

show is mijn tekst voor een gedeelte

opgenomen, maar ik praat zelf ook

nog wel, dat is vreemd. Als ik in een

rol zit, kan ik veel beter praten. Ik heb

me afgevraagd hoe dat kan, maar ik

weet het niet. Ik dans ook met mijn

handen, heel indrukwekkend. Ik heb

er alleen maar positieve reacties op

gehad, dat voelt als een aai over mijn

bol. Uiteindelijk zijn we allemaal op

zoek naar die aai over je bol.’

De voorstelling ‘Smelt’ is op zondag

14 november om 14.30 te zien in het

Wilminktheater in Enschede.

ZILVER HERFST 2021


.32


€59 50

per persoon

€ 30

per persoon

.33

€ 30

per persoon

ZILVER HERFST 2021


MUZIEK. JOHN GAASBEEK

// Tekst

TON OUWEHAND

// Fotografie

ANNINA ROMITA

ARCHIEF JOHN GAASBEEK

.34


IS HET

lang geleden?

Ze waren uitgenodigd om het lied waarmee ze in 1975 het Eurovisie Song Festival wonnen

nog een keer te komen doen. En zo stond John Gaasbeek (75) dit voorjaar in de ijzige kou

op het dak van museum Boijmans Van Beuningen in Rotterdam met zijn oud-collega’s van

Teach-In te playbacken. Een minuut televisie, maar wel over de hele wereld uitgezonden.

In 1969 won Lenny Kuhr het Eurovisie Songfestival. Zes

jaar later eindigde de Enschedese band Teach-In als eerste.

En daarna deed Nederland er op songfestivalgebied heel

lang niet meer toe. De betekenis van de openingszin uit het

lied van de laatste winnaar werd steeds pregnanter: ‘Is het

lang geleden?’ Ja, het was lang geleden. Het was steeds langer

geleden. Pas in 2019 toen het onmeunig lang geleden was,

kwam er een nieuwe Nederlandse winnaar: Duncan Lawrence.

En dat betekende dat Nederland het volgende songfestival

mocht organiseren. Daar hoorde een hommage aan de eerdere

Nederlandse winnaars bij. Corona stelde de boel nog een jaar

uit. Maar zo gebeurde het dat er op de finale van het Eurovisie

Songfestival op 22 mei dit jaar op het dak van museum Boijmans

Van Beuningen in Rotterdam een dikke 2,5 minuten werden

gewijd aan Lenny Kuhr die anno 2021

een stukje van De Troubadour zong en

Teach-In die Ding-A-Dong nog eens

mocht doen.

Teach-In had een minuut waarin ze

mochten playbacken. Eric van Tijn

had een nieuwe opname van het

lied gemaakt, een toontje lager dan

destijds. En van de band was het alleen

zangeres Getty Kaspers die daaraan

had meegewerkt. John Gaasbeek zegt

dat de jongens van de band het liedje

nog best hadden kunnen spelen,

ook wel een toon lager. En dat ze de koortjes ook wel hadden

kunnen doen. Maar de organisatie zal wel gedacht hebben: dat

gaan we die ouwe mannen niet meer aandoen. John Gaasbeek

kijkt er niettemin met genoegen op terug. ‘Het was heel goed

georganiseerd. We werden eindeloos vaak getest op corona,

we hadden allemaal een kamer in Hotel New York, we kregen

ervoor betaald, er was reiskostenvergoeding en we kregen zelfs

kleding aangemeten. Toen ik vroeg of ik die kleren van ze mocht

kopen, heb ik ze zelfs gekregen.’

‘Ik heb haar

gezegd dat we

toch een mooi

horloge hebben

gekocht, een auto

en kleding.’

ABBA

In 1974 werd het Songfestival gewonnen door de Zweedse

groep ABBA, die zijn daarna niet geheel onbekend

gebleven. Maar zeg niet dat Teach-In met het winnen

van het jaar erop vergelijkbare kansen had. Gaasbeek:

‘ABBA kwam met een heel eigen productie. Ze hadden

het lied zelf geschreven. Dat hadden wij niet. Als je het

songfestival wint, moet je snel met een opvolger komen.

ABBA had dat wel, wij hadden dat niet. Het lied dat wij

als opvolger hadden opgenomen wilde een aantal landen

niet uitbrengen.’

Gaasbeek heeft grote bewondering voor de composities

van ABBA. ‘Ik heb later voor het commerciële circuit een

ABBA-medley gearrangeerd, van

bijna een kwartier. Weet je wat

heel karakteristiek is voor ABBA?

De intro’s. Elke ABBA-song heeft

een instrumentaal intro dat heel

herkenbaar is, waaraan iedereen

kan horen welk lied eraan komt,

terwijl het geen muzikale verwijzing

is naar het nummer.’

Teach-In

Teach-In werd in 1967 opgericht

door onder anderen toetsenman

Koos Versteeg. Gaasbeek kwam

in 1972 in de band nadat bassist Wim de Vos eruit stapte

om fotografie te gaan studeren in München. Gaasbeek

was pianist, maar de liefde voor de bas die hij in zijn

diensttijd had opgelopen, had hem nooit verlaten. Na de

nodige personeelswisselingen trad de band in januari

1974 naar voren in de succesvolle ‘songfestival bezetting’

met Koos Versteeg, John Gaasbeek, diens verloofde

Getty Kaspers (zang), Ard Weeink (trompet, orgel),

Chris de Wolde (gitaar) en Rudy Nijhuis (drums). >>

.35

ZILVER HERFST 2021


ongfest

MUZIEK. JOHN GAASBEEK

‘Ik heb dozen vol

foto’s, agenda’s,

bladen en kranten.’

en ons twee miljoen. Alleen ging die twintig miljoen in z’n geheel

naar ABBA. Zij hadden het gecomponeerd, gearrangeerd en

geproduceerd. Alle opbrengsten waren voor hen. Voor ons bleef van

die twee miljoen veel minder over. Er ging een deel naar componist

Dick Bakker, naar tekstschrijver Wil Luikinga en naar producer

Eddie Ouwens die nog iets aan de tekst had bijgedragen zodat hij

ook kon meedelen. Dan hadden we natuurlijk nog een manager die

tien procent kreeg, ook van alles wat we met radio en tv-optredens

verdienden. Zo bleef er niet al teveel over dat we konden verdelen.

.36

Het was niettemin een prachtige tijd. Razend druk. Met vluchten

door heel Europa om het winnende lied te zingen in allerlei

shows. Een tournee door Zweden. Met een BBC-orkest in Londen.

‘Gehuldigd op het balkon van het stadhuis van Enschede, mijn eigen

stad. Met duizenden juichende mensen. Geweldig toch.’ Getty en hij

hadden er op de fiets naartoe kunnen gaan. Ze woonden toen op de

Zunabrink, een paar honderd meter van waar hij nu woont.

Ze kregen een platencontract en hun maatschappij

CNR schoof Teach-In naar voren voor deelname

aan het Nationaal Songfestival. Een op televisie

uitgezonden liedjesprogramma, gepresenteerd door

Willem Duys. In het programma klonken drie liedjes,

uitgevoerd door drie verschillende artiesten: zanger

Albert West, zangeres Debbie (aan achternamen

doen we niet) en de popgroep Teach-In. Het publiek

moest eerst kiezen welk lied het ging worden: dat werd

Ding-A-Dong. Daarna koos het publiek de uitvoerder.

De uitslag is bekend. Wat Gaasbeek van die avond nog

haarscherp voor ogen heeft, is dat zangeresje. ‘Ik had

nooit van haar gehoord. Daarna ook niet trouwens.

Maar zij werd gecoacht door Henk van der Meijden,

de uitvinder van de roddeljournalistiek. Hij stond

achter in de zaal bewegingen voor te doen, die zij op

het podium nadeed. We lagen dubbel van het lachen.’

Getty Kaspers heeft een boek geschreven waarin

ze vertelt dat ze helemaal niets aan het songfestival

hebben overgehouden. Toen Gaasbeek dat las, heeft

hij zijn voormalige verloofde toch we even moeten

corrigeren. ‘Ik heb haar gezegd dat we toch een mooi

horloge hebben gekocht, een auto en kleding. We

hebben er een tijdje goed van kunnen leven. Okay, het

songfestival heeft ABBA twintig miljoen opgeleverd

Gaasbeek is altijd muziek blijven maken. Ook toen hij na twee jaar

met Teach-In ophield. Hij was pianist in het orkest van zijn broer

Freddy Golden, zat in The Buffoons, had jarenlang een orkest met zijn

elf jaar geleden gestorven echtgenote, de zangeres Jannie Lammers.

Foto

Hij was laatst bij zijn dochter

en daar verschoof hij de piano.

Er kwam een puntgave foto in

een lijstje tevoorschijn met

daarop het gezin Gaasbeek.

Vader en moeder, met hun

zoons Fred en John. Hij moet

veertien of vijftien zijn op die

foto, maar door de kostuums

die Fred en hij dragen, lijken ze wel veertigers. Die foto staat nu met

lijst en al op de witte vleugel, die hij aan het restaureren is. Die hele

muziekcarrière is eigenlijk begonnen door zijn broer, zegt hij. ‘Mijn

broer zat op de Wilhelminaschool in Hengelo. Daar stond een piano,

waarop hij zichzelf had leren spelen. Fred zal een jaar of zestien zijn

geweest toen mijn ouders voor een ouderavond naar die school

waren gekomen. Tot hun stomme verbazing ging Fred toen achter de

piano zitten en speelde wat hij zichzelf had aangeleerd. Mijn ouders

waren perplex en huurden direct een piano. Er kwam een leraar aan

de deur voor Fred en ik kreeg als tienjarig jochie ook les.’


ival

Bij Fred moest er van alles aan houding en vingerzettingen

afgeleerd worden. John had het voordeel

dat hij blanco kon beginnen. ‘Het ging heel snel

met mij. Ik had les van Wim Elsendoorn, later

van Jan van ’t Hooft en daarna Martin Kaptijn.

‘Ik zou concertpianist worden. Ik ging naar het

conservatorium ik had les van Ber Joosen. Maar ik

ben voortijdig met de studie gestopt. Er viel zoveel

te spelen in de popmuziek dat ik de studie daarvoor

liet lopen.’

Gert en Hermien

Toen hij niet zo heel lang geleden zangeres Sandra

Timmerman begeleidde, vertelde John Gaasbeek

wat hij zoal met haar vader Gert allemaal had

meegemaakt. Hij was jarenlang Gerts pianist. Hij

vertelde dat hij vanaf zijn ouderlijk huis in Enschede

Zuid eerst op het brommertje naar Gerts huis in

Enschede Noord moest, om van daaruit met Gert

mee naar een optreden ergens in het land te rijden.

Gert verdomde het om Gaasbeek op te halen. Maar

hij heeft vreselijk gelachen met Gert, hij kon niet

anders zeggen. Ja, die dingen die zij met haar vader

had meegemaakt, daar wist hij niets van. Hij kende de

muzikantenverhalen en alles wat daar omheen hing.

‘Sandra lag in een deuk. Ze vroeg of ik die verhalen

ook wilde vertellen voor de camera. Met filmmaker

Hans Heijnen zou ze een documentaire maken over

haar ouders, De Gert & Hermien Story.’

Hij zou niettemin vaker met Sandra gaan optreden,

maar nog geen maand na de uitzending van de

goed bekeken documentaire kreeg Sandra een

hersenbloeding die haar fataal werd. ‘Jammer, dat

het zo met haar moest aflopen.’

Corona

Goed, in coronatijd heeft hij aan die documentaire

kunnen meewerken. Verder viel er weinig te spelen

op wat kleinschalige optredens met zangeres

Alexandra de Vries in verzorgingshuizen na. Zo

had Gaasbeek eindelijk tijd om de witte vleugel die

hij ooit van pianist Henk Schole had gekregen te

restaureren (‘Ik ga naar een bejaardenoord Johnny,

ik kan maar één vleugel meenemen’). En eindelijk

kon hij wat orde scheppen in zijn archief. ‘Ik ben

een bewaarder. Ik heb dozen vol foto’s, agenda’s,

bladen en kranten. Als we in de Story stonden,

knipte ik niet alleen het artikel uit, ik bewaarde het

hele tijdschrift.’ Zo kreeg de inhoud van vele dozen

eindelijk een bestemming in een serie plakboeken.

Of de geschiedenis al op orde is? Hij lacht. Er is nog

een heleboel te doen.

.37

Gaasbeek vond het best. Maar hij vond ook dat ze

niet om zijn broer Fred heen konden. Die kende

Gert & Hermien nog uit hun begintijd. Hij had hun

eerste hit voor ze geschreven. De twee broers zouden

bij John thuis worden gefilmd. Hij had speciaal de

woonkamer gestofzuigd, maar de filmmaker wilde

de twee Gaasbeeks in de keuken filmen. Had hij

weer. Het was niettemin een genoeglijke ochtend.

Ze hadden veel gepraat. Hij had zijn geestige

avonturen met Gert uitgebreid voor een draaiende

camera verteld. Toen hij de documentaire met

Sandra in een klein gezelschap bekeek, zag hij daar

weinig van terug. ‘Van mijn verhalen was niets in

de film terechtgekomen. Al het positieve was eruit

gesneden. Ik vroeg aan Hans Heijen waarom hij dat

had gedaan, maar ik kreeg zo’n antwoord van een

heleboel woorden waar je niets mee kunt. Die film

duurde toen een dik uur. Op televisie was daar nog

een uur aan toegevoegd, maar aan mijn aandeel was

niets veranderd. Vond ik een enorme tegenvaller.’

ZILVER HERFST 2021


INTERVIEW. ENGELBERT VISSCHER

.38

Engelbert

Visscher

droomt

in foto’s

Als kind brengt hij zijn eerste

levensjaar door in een couveuse.

Hier ontwikkelt Engelbert Visscher

zijn extra zintuig om situaties en

personen scherp te analyseren.

Een gave die hem in zijn latere

werk als fotograaf nog vaak goed

van pas komt.

De 62-jarige Enschedeër zegt zijn vak als orthopedisch

schoenspecialist zo’n 35 jaar geleden vaarwel en begint

in opdracht van een modellenbureau uit Almelo

met het fotograferen van professionele modellen in binnenen

buitenland. Daarna volgt specia lisatie in babyfotografie.

‘Inmiddels digitale stijlportretten voor kinderen,’ vult hij aan.

Dit doet hij nog steeds, samen met zijn wederhelft Ellis. Het

brengt hem naam en faam in Europa waar hij nog steeds voor

een baby winkelketen in Oostenrijk en Zwitserland jaarlijks jonge

gezinnen op de gevoelige plaat zet. In Oostenrijk verschijnt hij

zelfs meerdere keren op de nationale televisie. ‘Kinderen zijn

vanuit zichzelf puur en dat stel ik centraal. Vaak zet ik de ouders

aan de kant, omdat kinderen snel het gedrag van hun vader of

moeder weerspiegelen. Ik benader ze niet als object binnen een

foto zoals je vaak ziet,’ vervolgt hij, ‘Kunstmatig lachen is er bij

mij niet bij. Alleen dan krijg je de meest pure vorm en aard van

het kind.’

Nieuwe specialiteit: zilverfotografie

Bij toeval stuit de eigenzinnige fotograaf op een Amerikaanse

site met informatie over wet plate fotografie met oude

fotografische technieken. Het intrigeert hem. Hij duikt in de

wereld van chemische ontwikkelingen en processen achter deze

fascinerende vorm van fotografie die zijn oorsprong vindt in

1851. Met de aanschaf van een oude Stella-camera afkomstig

uit de voormalige DDR uit 1903, die inmiddels een decoratieve

plaats op de bovenverdieping van het sfeervolle atelier annex

woonhuis van de fotograaf en zijn partner inneemt, start

Engelbert zijn nieuwe specialiteit: zilverfotografie. Het is

een bewerkelijk en ook foutgevoelig proces. Wat kennis van

scheikunde komt hem daarbij goed van pas. Op de dag dat we

Engelbert spreken, poseert Willem Hogeveen voor de camera.

In een reeks portretten over mensen die iets betekenen voor

de maatschappij is de motoragent uit Zeewolde naar de studio

in Enschede gekomen. Eerst wordt de belichting getest op een

tinnen plaat. Deze wordt, gedoopt in een bad van onder andere

schietkatoen, instabiele ether en alcohol met hoofdbestanddeel

collodion, nat (vandaar de naam ‘wet plate’) in de cassette van

de camera geschoven. Daarop volgt een bad van lichtdicht

zilvernitraat waardoor de plaat in drie minuten lichtgevoelig

wordt gemaakt tot een gevoeligheid van 1 asa.

Magisch proces

Engelbert neemt alle tijd om de positie van het model te bepalen.

Kin een centimeter naar links, hoofd iets naar achteren kantelen,

nee, toch maar iets naar voren. Zijn hoofd wordt met een speciale

zitter ondersteund zodat het niet meer beweegt. Willem laat het

gewillig op zich afkomen. Een lange sluitertijd gebiedt de agent

uiterst stil te blijven zitten tot hij zich na de welkome flits weer

mag ontspannen. Haast is nu geboden. Engelbert sprint de trap af

richting doka en overgiet de plaat met een speciale ontwikkelaar.

Waar het werkelijk om draait, is het magische dat ontstaat als de

plaat precies op het juiste moment onder stromend kraanwater

ilver fo

wordt gezet. Na het fixeren verandert het beeld van negatief tot

positief. ‘Wauw! Dit is cool!’ roept Engelbert enthousiast alsof

het de eerste keer is dat onder zijn handen zich een beeld met

diepte en kracht ontwikkelt. Na de test herhaalt het hele proces

zich, maar dan met een plaat van glas. >>

// Tekst

ASTRID OLDE OLTHUIS

// Foto’s

ENGELBERT VISSCHER


.39

‘ Kunstmatig

lachen is er

bij mij niet bij..’

tografie

ZILVER HERFST 2021


INTERVIEW. ENGELBERT VISSCHER

Geen enkele foto is hetzelfde

Met in zijn rechterhand z’n grijze, licht bebaarde kin en in de linkerhand

de zojuist geschoten plaat, bestudeert Engelbert minutieus en

kritisch het resultaat. Vol met kleine foutjes. ‘Prachtig!’ constateert

hij tevreden. ‘En dat is juist ook het mooie van deze vorm van

fotografie. Het maakt de foto levendig. Weet je: je kunt 2.000 van

deze platen schieten en geen enkele zal hetzelfde zijn. Zo anders

dan de hedendaagse technieken waarbij iedereen zich achter filters

verschuilt. Laatst fotografeerde ik twee broers waarvan de één

een verstandelijke handicap heeft. Toen ik hun foto ontwikkelde,

werd er een engeltje zichtbaar die hem als het ware een klein

kusje gaf.’ Het mooiste portret maakte hij van de Overdinkelse

Claudia Desmet met een foto van haar zoon Giuliano, die in 2017

aan de ziekte van Huntington overleed. ‘Dat was een onvergete lijke

shoot,’ blikt Engelbert licht aangedaan terug. ‘Niet alleen vanwege

de fotografie, maar ook door de onderliggende emotie. Wat een

bijzondere en sterke vrouw. Daar stond ze dan met de as van haar

zoon in een hanger. Zo’n portret vertelt zoveel verhalen en heeft

zoveel meer diepgang dan traditionele fotografie.’

.40

Ik droom in foto’s

Het proces en de ontwikkeling van wet plate fotografie neemt veel

tijd in beslag. ‘Ja, een uurtje of twee, drie ben ik er zo mee bezig.

Ook omdat ik graag vooraf het scenario bedenk. Hoe wil ik de

mensen fotograferen? Wat moet het uitstralen? Daar neem ik alle

tijd voor. Ik vind het ook leuk om telkens andere mensen voor

de camera te hebben en het proces uit te leggen. Eigenlijk bouw

je in zo’n korte tijd een mooie band op met elkaar. Er is hier ook

steeds van alles te beleven.’ Ellis kijkt toe en lacht instemmend:

‘Ja, hij blijft er gepassioneerd over praten, telkens weer.’ Zolang

Engelbert nog creatief en ambachtelijk bezig kan zijn met zijn vak

gaat hij door: ‘Foto’s zijn mijn leven. Ik droom in foto’s en denk

in foto’s. Iemand vatte het ooit voor me samen: het is het stelen

van iemands moment en datgene teruggeven wat door mij in het

licht is gezet. Ik kom tijd te kort. Doe alleen maar leuke dingen.

Wat dat betreft hoop ik dat ik 130 word, maar dan natuurlijk wel

in goede gezondheid.’

‘Wat kennis van

scheikunde komt

hem goed van pas.’

KORTING

Engelbert Visscher biedt lezers

van Zilver Magazine een korting

van € 50,- op een wet plate fotoshoot.


COLUMN. GERRIT LANSINK

Gerrit

Column

Lansink

Sanne

en ...

Sanne

t Is noajoar en mienn hoond Sanne löt de heure valn. A’j met

de haande oaver uur hen striekt lik t wa of der kloetns wol of

komt, doar kan hoast gen schoap tieegnop. Krig den hoond t

temet nich völs te koold? Heelmoals a’j wet dat zee ne Majorkaanse

herder is, dee n paar joar in n Spaans asiel hef zetn

en toen in dree uur tied van Malaga noar Schiphol is vloogn.

Wee trouwns n hoond oet zon asiel wil loat komn, krig eerst

nen onmeundign hoop zwoare vroagn op zich ofschotn – iej

wordt zo ja nog gauwer stoatssecretoaris as hoondnhebber.

De Majorkaann zint volgns internet nich best met vrömde

leu. Iej magt a bliej wean as ze gen een van de eagn familie in

t gat biet. Nou, doar he’j met mienn hoond niks gen last van.

Zee is gek met noaber en wied vort. t Lik wa of Sanne

doezend leefhebnde Majorkaanse herders in zich hef.

.41

Toen n wich van PostNL op n keer n päkske kwam brengn,

was zee dreks met Sanne an t kwaazn en aain.

Biej t wegloopn wol de hoond n stukske met uur met.

Ik reup: ‘Sanne!’

t Wich dreain zich voorts umme. ‘Ik het ok Sanne!’,

lachne ze.

‘Mer doe keumps nich oet n asiel in Spanje!’, zear ik.

‘Oet wat veur asiel?’

‘Biej de greanske met Gibraltar, woar nen Hollaandsn keerl

met ziene leu wa zon veerhoonderd heunde in t leavn hoolt.’

‘Dat is meneer Koekebakker,’ dea ze, ‘en geleuf t of nich, in

zien asiel heb ik veurig joar ne paar moand met holpn.’

Wat kan de weerld mangs toch merakels klean wean.

‘t Lik wa of

Sanne doezend

leefhebnde

Majorkaanse

herders in

zich hef.’

Peter Koekebakker. oet Almelo ofkumstig, leavndn van 1991 of-an in Spanje

en kwam doar in 2019 oet de tied. Zien weark geet deur, in asiels in Spanje,

Portugal, Grieknlaand en Curaçao.

Cerrit Lansink

ZILVER HERFST 2021


Wat een

VOORDEEL!

.42

Met De Ledenservice van Carintreggeland

Het uitgebreide aanbod van De Ledenservice maakt uw leven leuker, makkelijker en veiliger.

Jong of oud, iedereen kan zo nu en dan ondersteuning gebruiken. Zodat u onafhankelijk en zelfstandig

thuis kunt wonen en leven. Ons aanbod van (technologische) hulpmiddelen voor uw gemak. De aan-huis

diensten voor extra comfort. Prettig advies bij een verhuizing, voordelig verzekeren of gewoon gezellig

een dagje er op uit! Het is allemaal mogelijk.

UTS Grijpma Verhuizingen

U gaat verhuizen. Een nieuw huis in een nieuwe omgeving.

Hoe dichter de verhuisdatum nadert, hoe meer de prettige

kriebels zich vermengen met lichte stress. Een spannende tijd

waar u graag vertrouwd op een betrokken verhuizer. U wordt

ontlast en houdt meer tijd over voor leuke zaken tijdens de

verhuizing. UTS Grijpma adviseert, hanteert nette prijzen, gaat

behoedzaam met uw inventaris om én uw inboedel is all risk

verzekerd.

Ledenvoordeel €50,- korting op inzet van een handyman voor

inpakken van de verhuisdozen, de- en monteren van meubilair

óf een verhuisdirigente. Eenvoudig een offerte aanvragen kan

via onze website.*

Univé

De Ledenservice werkt op het gebied van verzekeringen samen

met Univé Oost. Ook u kunt profiteren van deze samenwerking.

Univé Oost wil graag waarde creëren voor haar leden. Dat doen

ze niet alleen door het bieden van veiligheid en zekerheid.

Ledenvoordeel Leden van Univé Oost worden regelmatig met

bijzondere acties of speciaal ledenvoordeel verrast! Zo hebben

we nu deze actie. Uitgebreide informatie hierover vindt u op onze

website*.

• 25% instapkorting op woonverzekeringen

• 5% korting op schadeverzekeringen

• Pakketkorting


Dierenpark Nordhorn

Wilt u erop uit in het najaar. Bij

dierenpark Nordhorn, net over de

grens, kunt u tijdens een heerlijke

wandeling genieten van prachtige

herfstkleuren. Bewonder samen met uw

(klein-)kinderen meer dan 1700 dieren.

En er zijn tevens leuke speeltuinen

en het restaurant biedt u heerlijke

versnaperingen.

Ledenvoordeel 15% korting op de

entreeprijs van de dagkaart en gratis

parkeren! Op vertoon van uw (digitale)

ledenpas.

Dagtip!

Riviera Subtropisch Zwemparadijs Preston Palace

Hier blijft het zomer! Een geweldig uitje, terwijl het buiten guur en regenachtig is. Kom

zwemmen onder de tropische sterrenhemel, ontdek alle faciliteiten vanaf uw luxe

ligstoel aan de waterkant, bubbel weg in de whirlpools en geniet van een lekker drankje

en ijs. Riviera heeft de volgende faciliteiten: Recreatieve sauna • Stoombad • Verwarmd

kinderbad • Whirlpools • Zonnehemels • Water, koffie, thee, frisdranken en waterijs.

Ledenvoordeel 50% korting op het dagtarief van €15.- p.p. Deze prijsafspraak is geldig

van maandag t/m vrijdag. Niet geldig op het avondtarief, in het weekend, tijdens

schoolvakanties, feestdagen en/of in combinatie met andere acties of kortingen. Korting

kan alleen worden gegeven op vertoon van geldige uw (digitale) ledenpas en wordt

direct verrekend bij de kassa.

.43

Speciaal

voor

leden

Reisbureau

SamenUit! is het reisbureau van Carintreggeland en verzorgt

uitjes voor senioren. Met een eigen aangepaste bus worden

uitstapjes gemaakt binnen en buiten de regio. Enthousiaste,

ervaren vrijwilligers staan voor de wensen en ‘uitdagingen’ van de

deelnemers klaar. Voorzichtig mogen we weer samen op pad!

Kijk op de website: ledenservice.carintreggeland.nl/samenuit

voor het actuele reisaanbod. Reserveren kan via de website,

bel 088 367 9661 of per mail: samenuit@carintreggeland.nl

“Het was weer heel goed verzorgd. Lekker gegeten en erg

gezellig. Dus de volgende keer zijn wij weer present.”

Word lid en betaal pas in 2022!

Ook als u geen zorg ontvangt van Carintreggeland bent u bij ons van harte welkom! De Ledenservice biedt nog meer producten

en diensten om het leven voor u leuker, makkelijker en veiliger te maken. Bekijk het complete aanbod op onze website*.

Voor €22,50 per kalenderjaar (2022) maakt u al gebruik van het aanbod. Maak uw eigen account aan op onze website en profiteer

direct. Heeft u liever persoonlijk contact? Wij helpen u graag via:

088 367 2373 | leden@carintreggeland.nl | *www.carintreggeland.nl/ledenservice

ZILVER HERFST 2021


OVER DE GRENS. ZWEDEN

Van Twente

naar Zweden

voor nog meer rust,

ruimte en natuur

.44

‘Het voelt

nog steeds

onwerkelijk soms,

deze droom

die in vervulling

is gegaan.’

Rust en ruimte, Twente staat er bekend om.

Marian en Harry van der Meer en hun dochter

Emma genoten er enorm van toen ze nog op

Het Hoge Boekel, nabij Enschede, woonden.

Maar ze wilden meer rust en ruimte, vooral

ruimte om eigen plannen te kunnen realiseren,

zoals het zelf bouwen van een huis. Die ruimte

vonden ze in Zweden, waar ze negen jaar

geleden naartoe verhuisden. Of ze ooit weer

terug keren naar Twente? Ze denken van niet.

We spraken met Marian over leven in Zweden.


// Tekst

CARMEN LUTTIKHUIS

// Foto’s

FAMILIE VAN DER MEER

Hoe is jullie woonplek in Zweden?

‘We wonen hier zoals we dat voor ogen hadden. In de buurt van bos

en water, op het platteland maar niet van alles en iedereen verlaten,

dicht bij een klein dorp. Als je gaat emigreren naar je droomplek

dan is het spannend hoe buren op nieuwkomers reageren. Dat

zat gelijk goed. Wij zijn hartverwarmend welkom geheten en de

mensen om ons heen zijn inmiddels goede vrienden.

Ons huis voelde gelijk als thuiskomen. We hebben een prachtig

uitzicht op het Iremeer en rondom ons is zoveel natuur dat je

gemakkelijk kunt verdwalen. Op ons erf hebben we stallen voor

onze twee paarden en onze pony, er lopen zo’n dertig kippen rond,

er scharrelen twee varkens en onze drie Leonbergers genieten hier

net zoveel als wij.

Hebben jullie de Zweedse taal snel geleerd?

‘Opgroeien in Twente is opgroeien met de Duitse taal. Vroeger

stond bij ons thuis vaak de Duitse televisie aan. Engels spreken we

als Nederlanders allemaal wel. We waren dus al drietalig en dan is

een nieuwe taal erbij leren niet zo moeilijk. De Zweedse grammatica

lijkt op de Nederlandse. Ik heb op de volwassenschool Zweeds op

gymnasiumniveau gehaald. Harry volgende Zweedse les via zijn

werk. Onze dochter kreeg op haar Zweedse middelbare school een

assistente die een jaar in Australië had gewoond. De school had

daar geld voor.

Hoe ziet jullie leven in Zweden eruit?

‘Harry werkt als docent voertuigtechniek bij de

Yrkesakademi in Västerås. Ik werk al meer dan drie

jaar als lerares op een basisschool in Köping. Emma

begint volgend jaar januari aan haar studie lerares

Grundskola Mellanstadiet (basisschool). Ze woont

samen met haar vriend Ludvig in Arboga, een hele

mooie stad hier zo’n vijftig minuten vandaan. Ludvig

is student aan de Universiteit in Örebro.

.45

Een landgoed in het dorpje Näverkärret

Het vakantiehuis op ons terrein hebben Harry, Emma

en ik zelf gebouwd. Dat was een van de dingen die

we hier heel graag wilden doen. Vergunningen zijn

hier makkelijker te regelen. Grond is hier goedkoper.

Wat we hier wilden, konden we in Nederland niet

realiseren. Oorspronkelijk was het vakantiehuis

bedoeld voor vrienden en familie die op bezoek

kwamen. Inmiddels verhuren we via Airbnb aan

aller lei nationaliteiten. Erg leuk. Bouwen is een

gezamen lijke hobby. In juli vorig jaar hebben we met

z’n vieren in het dorpje Näverkärret, niet ver hier vandaan,

een landgoed gekocht met twee huizen, bijgebouwen,

weidegrond en bos. Emma en Ludvig wil len

daar op den duur gaan wonen en we zijn druk aan het

renoveren. We hebben geen haast en doen het rustig

aan. Toch zijn we er vele avonden en weekenden aan

het werk omdat we er zoveel plezier aan hebben.’ >>

ZILVER HERFST 2021


OVER DE GRENS. ZWEDEN

Wat zijn verschillen met jullie leven in Nederland?

‘De enorme rust en de ruimte die wij op onze woonplek

ervaren. Het voelt hier vrijer. We kunnen nog steeds

genieten dat dit onze plek is, ons leven. We staan daar

vaak even bij stil. Het voelt nog steeds onwerkelijk soms,

deze droom die in vervulling is gegaan.

In de groentetuin en in de kas verbouwen we onze eigen

groente. De twee varkens die hier rondscharrelen slachten

we in oktober. Daarmee hebben we ons eigen vlees van

dieren die we ecologisch voeren. Harry is hier jager

geworden en is lid van een jachtvereniging. We krijgen

ieder jaar elandenvlees. Dat je voor je eigen eten zorgt, is

erg lekker en gezond. Niet dat we dat pad op wilden, helemaal

niet, maar nu het zo is, vinden we dat wel erg leuk.

In Zweden heb je bijna overal je unieke persoonsnummer

nodig. Dat is je geboortedatum met daaraan vier cijfers

toegevoegd. Aan dat persoonsnummer is bijna alles

gekoppeld, van je ziekteverzekering tot het afsluiten

van een telefoonabonnement. Ook als je iets online wilt

bestellen, vul je je persoonsnummer in, dan worden al je

gegevens automatisch ingevuld. In het begin vonden we

het wel spannend om hiermee te werken. Inmiddels zijn we

het gewend. Als je gaat emigreren, moet je je ook aanpassen

en niet moeilijk doen over zaken die onbekend zijn.’

.46

Wat uit Twente missen jullie het meest?

‘In het begin hadden we heimwee naar allerlei streekgerechten

zoals Twentse baklever en droge worst. Inmiddels kunnen we

heel veel zelf maken en hebben we Scandinavische gerechten

ontdekt die ook heerlijk zijn, dus dat compenseert.

‘Het vakantiehuis op

ons terrein hebben

Harry, Emma en

ik zelf gebouwd.’

En natuurlijk missen we onze familie en vrienden. We

proberen in ieder geval een keer per jaar naar Twente terug te

keren, maar Covid-19 stak daar een stokje voor. We hopen de

komende jaarwisseling weer te kunnen gaan. Dat familie ons

afgelopen zomer eindelijk weer kon bezoeken en dat we elkaar

na anderhalf jaar weer mochten vasthouden, was geweldig.’


ZILVER HERFST 2021

.47


ZILVER ZAKELIJK. GELDZAKEN

Nadenken over geldzaken

Nadenken over geldzaken is best

ingewikkeld. Toch is het de moeite

waard om dat op gezette tijden te doen.

Neemt u hiervoor een financieel expert

in de arm om samen uw hypotheek,

uw bank en uw verzekeringspolissen

onder de loep te nemen, dan kan dat

u financieel voordeel opleveren. Vaak

is er meer mogelijk dan u weet. In de

komende edities van Zilver Magazine

laten we experts over hun eigen vakgebied,

hypotheken, bankzaken en

verzekeringen, aan het woord met tips

hoe u geld over kunt houden voor leuke

dingen. Vanzelfsprekend is het mogelijk

Het voltallige team van RegioBank,

Grensland Verzekeringen en

NOVÈS hypotheken Oldenzaal.

om hierover met ons in gesprek te gaan.

NOVÈS

RegioBank

Grensland Verzekeringen

Als de waarde van uw woning is gestegen,

Hoe prettig was het toen u vroeger een

U staat er misschien niet vaak bij stil,

kan het zijn dat u in aanmerking komt

bank kon binnenlopen om uw bankzaken

maar uw verzekeringen verdienen

voor een lagere rente. En ook al is rente

te regelen met een medewerker die u

regelmatig uw aandacht en onderhoud.

niet allesbepalend, een lagere rente

kende. Wat is er veel veranderd. Veel

Als u al meer dan een paar jaar niet naar

kan wel financiële ruimte bieden om uw

filialen zijn gesloten, veel bankzaken

uw verzekeringen gekeken hebt, zijn uw

.48

hypotheek extra af te lossen als u dat

prettig vindt. Of misschien wilt u een deel

kunnen alleen maar online geregeld

worden, bankproducten worden

polissen hoogstwaarschijnlijk niet meer

up-to-date. Past uw verzekering nog

van uw overwaarde gebruiken voor die

steeds duurder.

wel bij uw huidige situatie? Bent u

bijzondere reis, een eigen camper, een

oververzekerd of onderverzekerd?

verbouwing, uw kinderen voorthelpen

RegioBank is de bank waar u nog

Uw verzekeringen goed op orde hebben,

met een schenking of voor de aanschaf

steeds op uw eigen moment met of

geeft u zekerheid.

van een fijn vakantiehuis. Weet dan dat u

zonder afspraak kunt binnenlopen. Bij

bij NOVÈS aan tafel zit met een adviseur

RegioBank staat de deur voor u open en

Voor particulieren en het bedrijfs leven

met meer dan twintig jaar ervaring die u

is persoonlijk contact vanzelfsprekend.

is Grensland Verzekeringen al meer

het advies presenteert dat precies bij uw

RegioBank is al meer dan 100 jaar de

dan 75 jaar een betrouwbare partner.

situatie past.

buurtzame bank, dichtbij en betrokken.

Grensland bemiddelt voor vrijwel alle

De Zelfstandig Adviseurs van RegioBank

verzekeraars en is daarom altijd in staat

Denkt u erover om uw woning

zijn onafhankelijke tussenpersonen. Naast

om voor u de beste oplossing te zoeken

energiezuinig te maken? Met een

de producten van RegioBank adviseren

die het meest aansluit bij uw wensen.

inventarisatie van de mogelijkheden

en bemiddelen zij ook in producten van

Door onze persoonlijke aanpak zijn we

maken we eenvoudig inzichtelijk hoe

andere aanbieders. Behalve voor spaar-

een belangrijke regionale partner voor

u snel uw investering, die in de meeste

en betaalproducten; daarin bemiddelen zij

veel tevreden relaties.

gevallen te financieren is, terugverdient.

exclusief voor RegioBank. De zelfstandig

adviseurs verstaan hun vak en hebben

Wellicht is het voor u juist nu een mooi

Een groot deel van alle hypotheken in

alle wettelijk vereiste diploma’s en

moment om al deze zaken eens kritisch

de regio gaat door de handen van een

vergunningen.

door een van onze adviseurs te laten

van onze adviseurs. Onze deskundigheid

beoordelen. Onze overstapservice regelt

staat voorop, maar niet zonder onze

Wilt u ook buurtzaam bankieren?

niet alleen uw nieuwe verzekering,

persoonlijke bena dering en zorg voor

Dan bent u van harte welkom!

maar helpt u ook bij het opzeggen van

uw financiële rust.

Samen regelen we uw overstap.

uw oude contract.

Bezoekadres :

Bezoekadres :

Bezoekadres :

Wilhelminastraat 25

Wilhelminastraat 25

Wilhelminastraat 25

7571 CE Oldenzaal

7571 CE Oldenzaal

7571 CE Oldenzaal

Tel.: 0541 51 55 66

Tel.: 0541 58 10 33

Tel.: 0541 51 55 66

Email : erwin@noves.nl

Email : info@regioadviescentrum.nl

Email : info@grenslandverzekeringen.nl


KUNST. ANNEMIEK PUNT

Annemiek Punt

Schildert al meer

dan 40 jaar met glas

.49

// Tekst

CARMEN LUTTIKHUIS

// Foto’s

EBO FRATERMAN

ZILVER HERFST 2021


KUNST. ANNEMIEK PUNT

.50

Annemiek Punt (62) heeft al

sinds begin jaren negentig een

vaste plek in het Ootmarsumse

kunstaanbod. Dertig jaar

geleden is ze de eerste

kunstenaar van buiten die zich

in Ootmarsum vestigt. Haar

atelier in Beuningen waar ze

dan al zo’n tien jaar werkte

was te klein geworden en in

een deel van het voormalige

internaat aan de Kloosterstraat,

vindt ze een geschikt, nieuw

onderkomen.

Ootmarsum is dan nog niet het

kunstenaarsstadje dat het nu

is. Ton Schulten heeft er net

een galerie geopend, tekenaar en schilder

Wim Riem werkt en exposeert aan de

Denekamperstraat en aan het Kerkplein is

beeldhouwer en keramist Anne Westgeest

gevestigd. Maar ook dan is het karakteristieke

Ootmarsum al een toeristische trekpleister.

Als een van de weinige steden in

Nederland zijn iedere zondag de winkels

open. Bezoekers komen van heinde en verre

om te wandelen door de knusse straatjes en

steegjes. Geïntrigeerd door wat ze door de

ramen van Annemieks atelier zien, komen

er regelmatig mensen even bij haar binnenlopen.

Reden voor Annemiek om een deel

van haar werkruimte als galerie in te richten.

Het pand leent zich er uitstekend voor: er is

veel lichtinval die de glaskunst telkens op een

andere manier laat schitteren.

Onuitputtelijke bron

Annemieks eigen agenda is dan al jaren

vol met grote opdrachten: het restaureren

van ingewikkelde en omvangrijke glas-inloodramen.

Zo werkte ze negen maanden

aan het herstel van 88 grote glaspanelen

met in totaal 25.000 stukjes glas in de

oude Statenzaal in Zwolle, restaureerde

en reconstrueerde ze de synagoge in

Enschede en in de Syrisch Orthodoxe

Kathedraal in Glane vervaardigde ze 21

gebrandschilderde ramen aan de hand

van 800 jaar oude prenten. Tegelijkertijd

verdiept ze zich verder in de theorie van de

glaskunst en ontplooit ze zich steeds meer als

vrij kunste naar. Ze ontdekt het versmelten

van glas en experimenteert om die oude,

vergeten techniek opnieuw te ontwikkelen.

Het beheersen van die techniek betekent

vrijheid om in de decennia die volgen alles

te kunnen maken wat ze bedenkt. Ze neemt

het hele productietraject zelf ter hand, iets

wat bijna geen enkele glaskunstenaar doet

en kan. Haar kennis van en de ervaring in

het uitvoeren van het proces bieden haar

een onuitputtelijke bron van artistieke

mogelijkheden.

Transparanter en opener

De ramen die ze in 2001 voor de Grote of

Johanneskerk in Lekkerkerk maakt, zijn

een sleutelmoment in haar carrière. Het is

het kantelpunt van figuratief naar abstract

werken. Haar werk wordt transparanter en

opener en nog meer laat ze kleuren en lichtinval

hun werk doen. Op basis van haar

eigen tijdse oeuvre wordt ze in 2003 unaniem

uit vijfentwintig kunstenaars gekozen

voor het ontwerp en de uitvoering van een

nieuw glas-in-loodraam van 7,5 meter hoog

in de Nieuwe Kerk in Delft, het Jaïrusraam.

Een monster project waar ze drie jaar aan

werkt. Sinds de onthulling ervan bewon deren

jaarlijks meer dan een half miljoen bezoekers

het kunstwerk. Toeschouwers ontdekken

er in de verschillende kijklagen het bijbelverhaal

van de opwekking van het dochtertje

van Jaïrus in. Aan het plafond van haar

werkgedeelte in haar galerie in Ootmarsum

prijkt het levensgrote ontwerp ervan.

Lichtspel

Anno nu werkt Annemiek voornamelijk

in Borculo, waar ze in 2004 met haar

levenspartner Astrid een woon- en werkruimte

vindt met uitzicht over de Berkel.

De ovens die ze nodig heeft om het glas

te versmelten pasten niet in het pand in

Ootmarsum. En Annemiek had meer rust

en ruimte nodig. In haar atelier voor de

vele werken waar ze continu mee bezig is,

buiten haar atelier om in de stilte van de

natuur haar hoofd leeg te kunnen maken en

haar constante stroom ideeën te ordenen.

Astrid is de drijvende kracht van de galerie in

Ootmarsum en regelt samen met Annemieks

dochter Maartje alles achter en voor de

schermen. Geen dag is er hetzelfde. Er zijn

afspraken met mensen die op zoek zijn naar

iets moois of een opdracht willen geven,

die komen binnenvallen om er even rond

lopen of om een kopje koffie te drinken.


‘Ze weet de

ovens precies zo

aan te sturen

dat zelfs wat

onmogelijk lijkt,

mogelijk wordt.’

Kunstwerken krijgen regelmatig een nieuwe

plek. Veel uitleg geven Astrid en Maartje

niet over wat er hangt en staat. Het gaat

erom wat de kijker er zelf in ziet en er zelf

bij voelt. Annemiek geeft haar kunstwerken

geen titel. De kleuren, expressie, kracht en

het constant veranderende lichtspel vertellen

een verhaal dat uitdaagt tot nadenken.

Complex

Iedere glassoort heeft zijn eigenheid, iedere

kleur heeft een eigenheid. Annemiek werkt

met verschillende glassoorten tegelijk, het

versmelten ervan is complex. Ze weet de

ovens precies zo aan te sturen dat zelfs wat

onmogelijk lijkt, mogelijk wordt. Vroeger

zette ze voor iedere smeltfase een wekker

om de temperatuur opnieuw in te stellen,

ongeacht het tijdstip van de dag. Tegenwoordig

zijn ovens computergestuurd.

Annemiek wordt vaak geraadpleegd door

ovenfabrikanten. Haar wensen en aanwijzingen

zijn leidend in de technieken. Ze blijft

experimenteren, innovatief en kritisch. Altijd

tot het uiterste gaan, met minder neemt ze

nooit genoegen. Tijdens het wachten op het

eindresultaat van het soms dagen durende

smeltproces, voelt ze gezonde spanning en

nieuwsgierigheid. Ze weet hoe het eruit gaat

zien, maar hoe voelt het om het werk vast te

houden?

Schetsboek

Niemand kan altijd aan staan. Een creatief

brein dat constant gevoed wordt door beelden

en ideeën moet af en toe gereset. Zeker na een

intensieve periode met grote opdrachten. Een

paar keer per jaar gaan Annemiek en Astrid

enkele weken op een verre reis. Sowieso

reizen ze jaarlijks naar het binnenland van

Suriname. In een dorpje in de jungle waar

niks is en niks gebeurt, hebben ze een vaste

plek met een klein atelier. Zonder drukte,

zonder telefoon, zonder prikkels, alleen

maar rust, puur en basic leven, terug naar

het oergevoel, in contact met de natuur. Hier

verdwijnt de ruis en ontstaan nieuwe ideeën.

Een van de weinige spullen die meegaan is

een schetsboek. Enkele pennenstreken zijn al

voldoende om een ervaring of een gevoel vast

te leggen. Weer thuis kan het weken, maanden

of soms een jaar duren voordat die schetsen

weer tevoorschijn komen. Ineens lichten ze op

en zijn ze inspiratie voor nieuw werk.

Annemiek groeide op in Hengelo. Haar tekentalent valt op de lagere school

al op. Dat talent ontwikkelt ze verder als ze les krijgt van de Hengelose

kunstenaar Riemko Holtrop. Na de middelbare school wil ze naar de AKI,

maar haar ouders willen liever dat ze een vak leert. Dat doet ze in de praktijk.

Tijdens een vakantie raakt ze gefascineerd door het licht- en kleurenspel

door de gebrandschilderde ramen in Duitse kerken. Ze is 19 jaar als ze in

Beuningen haar eigen glasatelier begint. Ze is dan al in de leer geweest bij

meesterglazeniers in Duitsland. Ze probeert alles te weten te komen wat er

te weten valt over het ambacht en over glas. In Beuningen experimenteert

ze, leert ze wat wel en wat niet werkt. Haar eerste inkomsten haalt ze uit

het ontwerpen en vervaardigen van raamhangers en medaillons, vaak in

opdracht. Al snel volgen opdrachten voor grotere werken. In 1981 gaat

ze alsnog naar de AKI, waar ze in 1986 afstudeert met drie grote, abstract

gebrandschilderde ramen.

IEDERE KLEUR EN

GLASSOORT HEEFT

ZIJN EIGENHEID

.51

Sindsdien heeft ze voor meer dan honderd locaties grootse monumentale

kunstwerken mogen ontwerpen en uitvoeren.

ZILVER HERFST 2021


ZILVER ZAKELIJK. LISANNE JUTTE

Woontrends herfst 2021

.52

Lisanne Jutte interieurstylist

info@lisannejutte.nl

Instagram: LISANNE JUTTE

www.lisannejutte.nl

Stijlvol comfort

Het is een jarenlange traditie om het nieuwe woonseizoen

in de herfst te starten. In de woonwinkels staan in oktober

de nieuwe collecties. Trends zijn een reactie op wat er in

de wereld speelt. Zo zie je voor het nieuwe seizoen heel

veel zachte materialen en ronde vormen die een gevoel

van geborgenheid geven. Omdat we het afgelopen jaar

veel thuis geweest zijn hebben we behoefte aan maximaal

comfort, maar wel met een stijlvolle en luxe uitstraling.

Voor rust en ruimte in uw interieur neemt u een neutrale

kleur als basis, zoals een warme grijstint of een naturel

beigetint, die u kunt aanvullen en personaliseren door een

mooie mix aan materialen te kiezen voor de meubels en

styling. Een interieur wordt verrassend door contrasten,

hoe meer verschillende structuren, hoe spannender het

beeld. Zo zien we veel warme houtkleuren in zowel vloeren

en kasten, maar ook in accessoires en wandbekleding.

Een prachtig contrast met dat warme hout is een bank

in de populaire teddystof, bijvoorbeeld in zandkeur met

daarin meerdere kussens in verschillende structuren en

prints zoals velours, bouclé en met een bontje. Kies deze

wel allemaal in één kleurenschema, het champignonkleurenpalet

bijvoorbeeld.

Zo ontstaat een perfecte basis om te combineren met

bijvoorbeeld een fauteuil in cognackleurig leer. Daarmee

herhaalt u de warme natuurlijke tinten en creëert u een

oase van rust. Houdt u van iets meer pit dan kunt u daarbij

kiezen met de wat intensere kleuren uit de natuur zoals

chocoladebruin, kastanjerood, olijfgroen en indigoblauw.

Ook ronde vormen en zachte lijnen dragen bij aan een

behaaglijk interieur. Het ronde (hoogpolige) vloerkleed

zien we al wat langer, net als de ronde salontafels en

poefjes. In de vormgeving van de bank kan het bijna niet

rond genoeg. Zachte lijnen en het organische lijnenspel

zien we ook terug in de accessoires. Ronde vazen, ornamenten

met gebogen vormen, vloeiende lijnen in kunst

aan de muur, het zogeheten (face) line art, dragen bij aan

een vriendelijk interieur.


COLUMN. JAN WALBURG

MINDER GEZOND MAAR WEL GELUKKIGER

Jan Walburg

COLUMN

Ik bereid een lezing voor en kijk naar wat recente informatie over wat mensen gelukkig maakt. Ik ben een

onderzoek tegengekomen van het Centraal Cultureel Planbureau en stuit op een grafiek over de relatie

tussen tevredenheid met het leven en gezondheid. Hoewel het vast niet de bedoeling is om van Zilver

een wetenschappelijk tijdschrift te maken, is het voor u en mij makkelijker om die grafiek te laten zien

dan om die te beschrijven. Ik hoop dat u mij dat niet kwalijk neemt. Er zit namelijk iets heel interessants

verborgen in die grafiek.

U ziet van links naar

rechts de leeftijd van

mensen in Nederland

tussen 12 en 85 jaar en

van beneden naar boven

hoe tevreden ze zijn met

hun gezondheid.

Dus tussen 12 en 24 jaar zijn we zeer tevreden met onze gezondheid maar met 80 jaar en ouder al een stuk

minder. Wat mij niets verbaast, is dat de tevredenheid afneemt als het gaat om de lichamelijke kwaliteit

van leven (KvL), de onderste lijn dus. Die begint al af te buigen na het 25e jaar en krijgt rond 70 jaar nog

eens een knik. Wat me ook niet verbaast, is dat de ervaren gezondheid, dus wat je van je eigen gezondheid

vindt, de groene lijn tegelijk met de onderste lijn ook afneemt. En dat de gele lijn: zonder beperkingen zijn,

dus de tijd dat je geen beperkingen ervaart, die ontwikkeling volgt. We ervaren meer beperkingen. Maar

wat me zo bezighoudt, is dat de psychische gezondheid over de jaren toeneemt en dat de tevredenheid met

het leven ook toeneemt: zie de rode en de oranje lijn.

Samengevat: We krijgen gemiddeld in de loop van ons leven steeds meer te maken met beperkingen

en met een afnemende gezondheid, maar onze tevredenheid neemt toe. Ouder worden is dan niet

zo’n verschrikking als velen denken. En al die zorgelijke beleidsnota’s over vergrijzing en depressie en

eenzaamheid gaan in ieder geval niet over de grote meerderheid van de ouderen. Maar er zijn wel degelijk

mensen die daaronder lijden. En die verdienen alle steun, natuurlijk.

.53

Misschien herkent u het wel, een beetje verbazing over hoe de oude dag, waar we toch ook wat bevreesd

naar uitkeken, in de praktijk uitpakt. De vrijheid en de mogelijkheid om zelf je dagen in te richten. Dan

neem je je stijfheid in de ochtend en je talloze pijntjes in je lijf voor lief. Die bepalen minder je stemming

dan we misschien wel dachten.

Ik heb ook nog eens gekeken naar hoe mensen succesvol omgaan met toenemend lichamelijk ongemak.

Daar is ook onderzoek naar gedaan en sommige mensen gaan daar makkelijker mee om dan anderen.

Bij gelijke lichamelijke problemen is het in ieder geval niet zo verstandig om je daar sterk op te richten en

om die uit te vergroten. ‘Vroeger kon ik moeiteloos 25 kilometer fietsen’. Of ‘had ik een haarscherp zicht

en gehoor’. Gerichtheid op wat je kwijt bent, levert onvrede en een ongelukkig gevoel op. Wel verstandig

blijkt een gerichtheid op wat je nog wel kunt. ‘Ik word wel doof, maar kom met een gehoorapparaat een

heel eind’. Of: ‘ik kan nog goed wandelen en fietsen en ook voor een reis schrik ik niet terug’.

Zo simpel is het. Het grote verschil is dus of je kunt zien dat het glas halfvol is of halfleeg. En kennelijk

zijn we er als oudere goed in om te zien wat allemaal nog mogelijk is.

Dit is mijn eerste en mijn laatste grafiek. Beloofd.

Jan Auke Walburg is emeritus hoogleraar op het gebied van de positieve psychologie, die condities

bestudeert waaronder mensen tot bloei komen. Daarvoor werkte hij als directeur in verschillende organisaties

op het gebied van de gezondheidszorg. Thans schrijft hij over diverse onderwerpen, helpt hij mee aan de

organisatie van een klassiek muziek festival in Twente, werkt hij in zijn tuin en heeft hij plezier met zijn vrouw,

vrienden, kinderen en vooral kleinkinderen. Hij woont in Losser.

ZILVER HERFST 2021


ezondh

GEZONDHEID. ANS MENGER

// Tekst

CARMEN LUTTIKHUIS

// Fotografie

BRIT WILLEMSEN

Een vitaler leven

door

gezonde keuzes

.54

De gouden tip naar een gezonder leven is er niet. Je leven radicaal omgooien, is moeilijk vol te houden. Advies

op maat is een goed hulpmiddel om met kleine stappen het leven en het eetpatroon aan te passen aan het

ouder worden. Alleen al door het maken van de juiste keuzes in wat u eet en doet is veel winst te behalen:

de trap of de lift, de gewone fiets of de e-bike, een glas melk of een kopje thee, een sinaasappel of een sapje.

Diëtist Ans Menger legt uit hoe u gezonde(re) keuzes kunt maken.

‘Naarmate we ouder worden, vermindert onze spiermassa.

Dat betekent dat onze verbranding trager

wordt. Veel mensen gaan als ze ouder worden minder bewegen,

maar blijven evenveel eten als altijd. Dagelijks een boterham

of aardappel minder kan al wat schelen. Een kopje thee bij

het ontbijt of in de middag is voor velen een gewoonte, maar

thee bevat geen bouwstoffen voor je lichaam. Die bouwstoffen

zitten wel in een glas melk. Eiwitten in zuivel dragen bij aan

het behoud van spieren. Hoe ouder je wordt, hoe belangrijker

het is om niet te vergeten dagelijks voldoende zuivel te drinken

of te eten: een paar blokjes kaas als tussendoortje of kaas op

brood, een schaaltje kwark met noten bij de lunch, volle yoghurt

als toetje. Ook bevatten vlees, vis, gevogelte, vleesvervangers,

peulvruchten en eieren veel eiwitten.’

Sap of sinaasappel

Het enorme aanbod aan luxe producten in de supermarkt

is verleidelijk en maakt het kiezen voor gezond er niet

gemakkelijker op. Ans: ‘Alles wat kant en klaar is zoals sauzen,

soepjes en maaltijden bevat meer zout of suikers dan we nodig

hebben. Kiezen voor verse basisproducten of groente uit de

diepvries waar geen zout aan toegevoegd is, is een betere optie.

Het voedingscentrum adviseert om dagelijks 250 gram groente


eid

‘En eet met

aandacht,

dan proef je

alles ook

beter!’

De vergoeding voor een consult aan

een diëtist / lifestylecoach is afhankelijk

van uw ziektekostenpakket. Wordt u

naar en leefstijltraject doorverwezen

door uw huisarts of specialist en heeft

u een BMI van 25 + met onderliggende

gezondheidsklachten, dan wordt het hele

traject vergoed, zonder dat u uw eigen

risico hoeft aan te spreken.

.55

te eten. Daarmee heb je je bord al behoorlijk vol. Als je daar

100 gram vlees, vis, kip, peulvruchten, noten of een vleesvervanger

bij doet, hoeft er niet veel pasta of aardappel meer bij. Hetzelfde

geldt voor kant en klare sapjes. Zonder toegevoegde suikers,

vermeldt de verpakking

‘Eiwitten in zuivel

dragen bij aan het

behoud van spieren.’

en dat klopt ook. Maar

vruchtensuikers hebben

dezelfde werking als

suiker uit de suikerpot.

De eenvoudige, snelle,

natuurlijke suikers in sapjes jagen de bloedsuikers omhoog,

waardoor je je energieker voelt, maar omdat sap niet lang in

je maag blijft, verdwijnt dat energieke gevoel even snel als dat

het kwam. De vezels die je binnenkrijgt als je een stuk fruit eet,

remmen die bloedsuikerstijging én blijven langer in je maag. Dat

geeft meer verzadiging dan het drinken van een glas sap. Het is

dan ook beter om het fruit te eten, kauwen is ook nog eens goed

voor je hersenen, dan voor sap of een smoothie te kiezen.’

Ans: ‘Mensen denken soms dat een gezonde leefstijl een sobere leefstijl

is. Ze hebben het gevoel dat heel veel niet mag, maar er zijn juist heel

veel mogelijkheden. En eet met aandacht, dan proef je alles ook beter!

De winst van je vitaler voelen, is dat in beweging gaan ook weer

gemakkelijker gaat. Door regelmatig te bewegen, dat hoeft helemaal niet

fanatiek, wandelen of fietsen is prima, voed je je hersenen met stoffen

die zorgen voor ontspanning en een tevreden gevoel. Voor een goed

functionerend lichaam hangt heel veel met elkaar samen.’

Ans Menger is diëtist en leefstijlcoach bij Carintreggeland. Mensen

die op haar spreekuur komen zijn vaak doorverwezen door de

huisartspraktijk of door een specialist. Naast cliënten met allerhande

ziektebeelden, komen er ook geregeld cliënten met een BMI vanaf 25

met onderliggende gezondheidsproblemen zoals een verhoogd risico

op hart- en vaataandoeningen, diabetes type 2 of artrose of slaapapneu.

Ze ontvangt ook cliënten zonder ziektebeeld die overdag fitter willen

zijn, ’s nachts beter willen slapen of hulp zoeken om af te vallen.

ZILVER HERFST 2021


ZILVER ZAKELIJK. SCHRAMEIJER WONEN/SLAPEN

Gea Schrameijer neemt afscheid

van haar levenswerk

Na 45 jaar komt er een einde aan een begrip in de Twentse woonwereld.

Schrameijer Wonen in Tubbergen gaat de deuren sluiten. Het is een beslissing

die Gea Schrameijer met pijn in haar hart neemt, maar die wel definitief is. Gea:

‘ik ga afscheid nemen van ons levenswerk. Ik word 65, ik ben 45 jaar ondernemer

geweest. Het is goed zo.’ Lopende zaken voor klanten worden keurig afgewikkeld.

Schrameijer Wonen staat in de wijde omtrek bekend om de eigentijdse,

ambachtelijke, luxe uitgevoerde kwaliteitsmeubelen in landelijke en in trendy

industriële stijl. Jong en oud hebben er ruime keuze en kunnen er slagen voor

een nieuwe zithoek, een comfortabele fauteuil, een complete eethoek, prachtige

lampen en de nieuwste accessoires. In de ruime winkel wordt Gea Schrameijer

bijgestaan door Hilda Poortier, gespecialiseerd in interieur- en stylingadvies.

Totdat de deuren van Schrameijer Wonen en Slapen definitief sluiten, is er vanaf

vandaag de grote uitverkoop met aantrekkelijke kortingen.

www.schrameijer.nl

.56

SCHRAMEIJER

WONEN/SLAPEN

Schrameijer Wonen & Slapen in Tubbergen stopt

er mee! Profiteer nu van heel veel kortingen en van

alle afgeprijsde meubelen! De koffie staat klaar!

Welkom bij Schrameijer Wonen & Slapen

• Molenstraat 32 in Tubbergen, 0546-623239

• 4000 m 2 meubelvoordeel!

• Elke zondag koopzondag

Openingstijden

Maandag en dinsdag: gesloten

Woensdag: 10:00 – 17:30 uur

Donderdag: 10:00 – 17:30 uur

Vrijdag: 10:00 – 17:30 uur

Zaterdag: 10.00 – 17:00 uur

Zondag: 12:00 – 17:00 uur


COLUMN. ALEXA GRATAMA

Alexa Gratama

COLUMN

Alexis in Paris

Alexa Gratama, moeder van

drie studerende kinderen

en getrouwd met een ondernemende

zeiler, is na tien jaar

Delden verhuisd naar hartje

Amsterdam. Gelukkig is er

nog een hutje in het bos bij

Borner broek om het Twentse

hart op te kunnen halen.

Alexa werkt als raadsheer

en arbiter door het hele

land. Daarnaast schildert

zij portretten met verf en

woorden.

Ze staat in haar mooie blauwe jas op het perron, tussen ons de iets te

groezelige ruiten van de Thalys, zij de hand omhoog gestoken, ik in de ruime

rode stoel met mondkapje op en tranen. ‘Het is belangrijk, mam, dat je gaat,

tijd voor jezelf, dit heb je nog nooit gedaan, we redden ons prima.’ Ze heeft

alles voor me geregeld en bedacht. ‘Wel een paar leuke jurken inpakken,

hoor, je moet je mooi aankleden als je uit eten gaat!’ De afgelopen jaren heeft

ze een paar keer langere tijd op zichzelf in een buitenlandse stad gezeten

en dat vond ze heerlijk. Ik bewonder haar om het gemak waarmee ze reist

en een programma organiseert, hoe goed ze voor zichzelf zorgt als het gaat

om de behoefte alleen te zijn en dingen te doen die ze belangrijk vindt. Zelf

ben ik er slecht in. Met onze handen maken we een hart en drie tellen later

zet de trein zich in beweging.

Ik voel aan mijn trouwring. Vanochtend

deed ik hem snel nog even om. Ik draag

hem zelden, maar nu moest ie per se mee,

ik ga immers op reis en niet op avontuur.

Er zijn jaren geweest dat ik daar wel erg

naar verlangde, naar avontuur. De jaren

van jengelend kind op heup, lepel in pan

met dossiers op de keukentafel, K3-cd’s en

niet altijd synchroon lopende behoeftes.

Ik droomde soms van een glas wijn aan de

bar in een vreemde stad en dan in nieuwe

ogen kijken. Dit scenario heeft zich nooit

op die manier verwezenlijkt, maar ik ben

wel eens uitgebroken en zo betoverend was

dat per saldo niet. Ik ben dankbaar dat mijn

huwelijk de onrustige jaren heeft overleefd

en schoof de ring vanmorgen met liefde om.

Niemand die ernaar kijkt behalve ik, maar

het voelt fijn. Ik ga wel weg, maar niet weg.

Ik ben vertrokken met een missie. Als ik over

twee weken terugtrein wil ik dat er in mijn

rugzak een plan zit voor het boek waar ik al

een half leven over aan het nadenken ben.

Ik schreef ooit een paar duizend woorden,

maar toen gebeurde er iets waardoor die

woorden naar de achtergrond schoven en ik

mezelf voor lange tijd onmisbaar kroonde.

‘Het boek komt als het moment daar is,

kennelijk is het nog niet zo ver’, bezwoer ik

de enkeling die van mijn ambities afwist.

Enfin, je kunt wachten tot je een ons weegt,

maar letters komen niet uit de lucht vallen.

Een helder aanvalsplan is er vooralsnog niet.

Eerst maar eens installeren, me deze kamer

eigen maken. Ik knoop de lintjes van een

cadeau van een vriendin om de standaard

van twee lampen. Het paars - niet per se

mijn lievelingskleur - maakt het zakelijke

zwart iets minder somber. De ramen zet ik

open, het Frans van voorbijgangers dwarrelt

door mijn Parijse venster naar binnen. Ik

voel me vreemd en een tikje vermetel. Als

mijn leuke jurken in de kast hangen is het

tijd om te luchten. Ik struin door de buurt

en voer in mijn hoofd gesprekken die niet

weinig om het lijf hebben. De eerste dag

eindigt in een diner met crackers Edammer

kaas op mijn kamer, de avonden erna ben

ik te bewonderen in een tourist trap aan de

Place des Vosges met matige menukaart,

steeds binnen een straal van honderd meter

van mijn hotel. Er staat nog geen letter op

papier en ik huil meer dan me lief is.

What the hell was I thinking??

Vandaag gaat het beter. Na een bemoedigend

motivatiegesprek met mijn dochter heb ik

een kaartje voor het Louvre en het adres

van een hip restaurant. Op het gebied van

vrij reizen valt er voor mij nog een hoop te

leren, maar ik kan erom lachen en geloof dat

het goed gaat komen. De kop is eraf. Morgen

begin ik met schrijven.

Alexa Cratama

.57

ZILVER HERFST 2021


CULTUUR. HISTORIE

zestien

.58

Michgoriushuis

Oldenzaal

zoekt nieuwe bestemming

Midden in de stad, tegenover het Palthehuis, onder de

rook van de ‘Oale Grieze’, de Sint-Plechelmusbasiliek

in Oldenzaal, staat het Michgoriushuis, een karak teristiek

pand waarvan het oudste gedeelte al dateert uit

de zestiende eeuw. De bijzondere gevel met leeuwenkoppen

voorzien van mensentanden spreekt tot de

verbeelding. Dit monumentale pand met zijn rijke

historie is op zoek naar een nieuwe invulling.

‘Er zouden ook meerdere

huurders van het gebouw

gebruik kunnen maken.’

Jozef Stipdonk is al ruim veertig jaar betrokken bij dit pand

vanwege zijn werk voor de Stichting Welzijn Ouderen

en de Stichting Huisvesting voor Ouderen. ‘Het was

een inloop- en informatiepunt. Ouderen konden hier

altijd terecht met vragen, maar ook voor dagbesteding. We

organiseerden hier allerlei activiteiten voor senioren.’ De huidige

huurder Impuls (Wijkracht) heeft aangegeven per 1 januari te

vertrekken. Dan komt het pand dus vrij. We zouden heel graag

zien dat er weer een sociaal-culturele instelling intrekt.’


Het pand dankt zijn naam aan dokter Guillaume

Landreben Michgorius, begin 19 e eeuw stadsarts van

Oldenzaal. Hij had een apotheek aan huis en genoot

grote bekendheid. Na zijn overlijden kwam het huis in

bezit van Gulia Palthe, die ertegenover in het Palthehuis

woonde. Onder de uitdrukkelijke voorwaarde dat

het pand zijn oorspronkelijke staat moest behouden,

werd het in 1928 geschonken aan de Vereniging

Departement Oldenzaal der Maatschappij tot Nut van

het Algemeen. In de jaren daarna fungeerde het onder

meer als kleuterschool en bibliotheek voordat het in

1971 werd verkocht aan de Stichting Dienstencentrum

voor Bejaarden, de voorloper van de latere Stichting

Welzijn Ouderen. Het pand heeft een oppervlakte van

zo’n 700 vierkante meter. Er zijn meerdere ruimtes

waaronder een grote zaal. Er is een grote binnentuin,

die gezamenlijk met de gemeente, het gemeentehuis

grenst eveneens aan de tuin, onderhouden wordt.

de eeuw

// Tekst en foto’s

ANNEMARIE HAAK

maar het is een lastig verhaal. Verschillende maatschappelijke

instellingen hebben wel belangstelling, maar hebben te maken met

bezuinigingen. We hopen dat zich iemand zich nog meldt, anders zijn

we gedwongen te zoeken naar een commerciële huurder.’ Dat laatste

doet Stipdonk liever niet. ‘Dan gaan we voorbij aan de doelstelling

van dit huis. We hebben dit ook gezien aan het Koetshuis aan de

andere kant van de straat. Eerst was het een cultureel podium met

kleinschalige activiteiten, nu is het onderdeel van een horecabedrijf.

Persoonlijk vind ik dat jammer.’

Eens per jaar is er in het Michgoriushuis een literair evenement,

georganiseerd door organisatiebureau Schoordijk en Sieben. De

schrijver Jan Siebelink was al eens te gast en Bob den Uil. In de

theaterzaal is plaats voor zo’n 70 gasten. De tuin is uitermate geschikt

voor zomerconcerten. Op de zondagmiddag is de tuin een fijne plek

om naar het carillonconcert te luisteren. ‘Dit soort initiatieven zijn

heel goed te doen. Wat dat betreft zouden er ook meerdere huurders

van het gebouw gebruik kunnen maken. Er is voldoende ruimte.’

Belangstelling

Jozef Stipdonk: ‘We hebben in overleg met de gemeente

al gekeken wie er in aanmerking zou kunnen komen

als huurder, zodat de publieke functie behouden blijft,

‘We zouden heel graag zien

dat er weer een sociaalculturele

instelling intrekt.’

.59

Alexa Cratama

Ontvangstruimte

Stipdonk heeft in zijn loopbaan al heel wat mensen zien komen. Zo

diende het huis vaak als ontvangstruimte. Diverse politici die een

bezoek brachten aan de Boeskoolstad maakten hun opwachting

in het huis. Maar ook bisschoppen of de kardinaal die in de Sint-

Plechelmus een eredienst opdroegen. ‘Deze mensen kwamen vaak

’s morgens vroeg, de horeca is dan nog gesloten, en konden hier

terecht voor een kop koffie. Het zou mooi zijn als dat kan blijven.’

Het bestuur, dat naast van Stipdonk bestaat uit Albert Pluimers en

Gerard Oude Maatman, heeft nog een paar maanden de tijd voordat

de huidige huurder definitief vertrokken is. Vervolgens wordt er

groot onderhoud gepleegd aan het pand. ‘Het is een rijksmonument,

we mogen niet veel veranderen, maar het moet wel even goed

nagekeken worden.’

Belangstellenden voor het Michgoriushuis kunnen contact opnemen

met Jozef Stipdonk, e-mailadres: michgoriushuis@hotmail.com

ZILVER HERFST 2021


100 JAAR. BAKKERIJ NOLLEN

.60

NOLLEN

100 JAAR,

bakken maar!


Wie bakt de lekkerste taart? Bakker

Vincent Nollen was heel benieuwd naar

creatieve bakkers die speciaal voor de

honderdste verjaardag van zijn bakkerij

alles uit de kast haalden om een bijzondere

taart te presenteren. In de jury

Robert van Beckhoven (Heel Holland

Bakt) en Hans Som, maar liefst vijftienvoudig

Nederlands kampioen bakken.

Niet de eerste de besten die bepalen welke

taart het predicaat mooiste en lekkerste

krijgt. ‘Dat gebak gaan we tevens in ons

assortiment opnemen!’

Vincent Nollen (56) glundert, hij daagt

graag anderen uit. Eigenlijk had hij nooit

bakker willen worden, maar toen zijn

ouders hun zes kinderen meedeelden dat ze wilden

stoppen met de bakkerij omdat er geen opvolging

was, kreeg Vincent het moeilijk en besloot hij alsnog,

hij is dan pas twintig jaar, in zijn vaders voetsporen

te treden. ‘Mijn vader had de zaak van zijn ouders

overgenomen. Opa was commies bij de douane en

bemoeide zich onder meer met de botersmokkel

aan de grens. Van zijn spaarcenten kocht hij de

bakkerswinkel van Veldmaat aan de Goorsestraat in

Hengevelde. Dat is nog altijd onze winkel.’ Lang kon

hij niet van zijn zaak genieten. Hij kreeg de ziekte van

Parkinson en overleed op 55-jarige leeftijd. Vincent:

‘Ik heb mijn opa nooit gekend. Mijn vader was nog

maar zestien toen hij in 1945, net na de oorlog, de

zaak moest overnemen. Hij kon zijn school niet eens

afmaken. Mijn vader leerde het vak van de oudere

bakkers. Met zijn handelsgeest besluit hij ook brood

te gaan venten. Het maakte hem tot een graag gezien

dorpsfiguur, iedereen kende hem. Venten bleef hij tot

op latere leeftijd doen.’

.61

Moeilijk nee zeggen

Van de kinderen werd verwacht dat ze meehielpen.

‘Zelfs tussen de middag kon ik nog brood gaan

bezorgen.’ Er waren in die periode twee bakkers

in Hengevelde, waarvan Nollen er een was. Heel

vaak hadden de bakkers er een kruidenierswinkel

bij en toen de collega-bakker besloot om te kiezen

voor een supermarkt, besloot Nollen zich verder te

specialiseren in brood. ‘Veel variatie was er destijds

niet, wit, bruin, volkoren, meergranen en grijs. >>

// Tekst

ANNEMARIE HAAK

// Fotografie

JOHAN VISSCHEDIJK

MARLOES HEMMELDER

ZILVER HERFST 2021


100 JAAR. BAKKERIJ NOLLEN

‘We doen het

met z’n allen,

ook ik sta

regelmatig in

de bakkerij.’

.62

Later kwamen de andere soorten.’ Met name door

de grote diversiteit in brood klopten veel collegabakkers

bij hem aan of hij voor hen wilde bakken. ‘Ik

kan moeilijk nee zeggen, dus ik deed het. Het is voor

een kleine zelfstandige ook niet te doen om zoveel

verschillende soorten te bakken. Ik nam andere

bakkerszaken over, meestal van bakkers die wilden

stoppen. De eerste zaak die ik overnam was Eppink

uit Goor. Een goede werknemer gaf ik de leiding. Toen

dat goed ging volgden er meer, vooral bakkerszaken

uit kleine plaatsen zoals Diepenheim, Bentelo en

Geesteren. De eerste stap is de spannendste, maar

het liep vanaf het begin op rolletjes en dan ga je door.

In 2005 kiest supermarkt Leussink voor hun zeven

vestigingen voor brood van Nollen. Snel daarna

volgden andere supermarkten. Daardoor werd

het wat krap in onze bakkerij aan de Goorsestraat.

We gingen op zoek naar een nieuwe, grotere locatie.’

Samen, puur en passie

Aan Het Wegdam bouwden ze in 2012 een nieuwe

bakkerij. Hier worden dagelijks zo’n veertig tot vijftig

verschillende soorten brood gebakken. In 2018 kwam

daar een gebaksafdeling bij. De chocolaterie bleef bij

de winkel aan de Goorsestraat. Nollen heeft nu zestien

winkels. Het bedrijf telt zo’n 350 medewerkers. Vincents

ogen glinsteren van trots. Een prachtig bedrijf. Toch

wordt niet vergeten waar het allemaal om gaat: de sfeer

onder de medewerkers, de waardering. ‘Samen, puur en

passie, dat is ons motto. We doen het met z’n allen, ook

ik sta regelmatig in de bakkerij. Ons product moet puur

zijn en ambachtelijk en met passie gemaakt. We hebben

allemaal liefde voor het vak en vanuit dat beginsel wordt

er gewerkt. Tijd, temperatuur en toewijding, kortweg de

drie T’s zijn bij ons heilig.

We zijn trots op onze krentenwegge, de arretjescake en

de boterkoek, de paradepaardjes van ons bedrijf. De

Nollen Kaneelcake is zelfs opgenomen in het landelijk

assortiment van Albert Heijn. We proberen regelmatig

iets nieuws aan ons assortiment toe te voegen. Als dat

aanslaat zijn we allemaal blij. Vandaar ook het idee voor

een bakwedstrijd. Iedereen kon meedoen, professionals

en amateurs, dat maakt niet uit. Nollen honderd

jaar, bakken maar! De beste drie worden uiteindelijk

beoordeeld door Robert en Hans. De winnaar mag ons

het recept van de taart geven, die brengen wij dan op

de markt!’

Over de toekomst maakt Vincent zich geen zorgen.

De volgende generatie staat al in de startblokken. Zijn

zoon studeert nog maar is al vaak in de bakkerij te vinden.

Er is een directeur aangenomen om de organisatie aan

te sturen. ‘We kunnen op deze locatie nog doorgroeien,

er liggen nog kansen genoeg. Zelf kies ik straks voor iets

meer vrijheid.’


RUBRIEK. 90+

Sint Maarten

De traditionele Sint Maartensmarkt

begon ooit in het jaar 1864. Boeren

verkochten vroeger voor de winter

een deel van hun vee, omdat ze niet

zoveel ruimte in de stal hadden.

Het was ook een kinderfeest. Minie

Nijland-Wolthuis (93), bewoner van

Sint Jozef in Weerselo, verheugde zich

altijd erg op Sunte Mart’n. Ze vertelt

er graag over. Sint Maarten wordt in

Twente nog altijd gevierd.

Snoep op de schoorsteenmantel

‘Ons gezin bestond uit elf kinderen. We hadden

een boerderij in de buurtschap Hasselo. Elk jaar

op 11 november werd het Sint Maartensfeest

gevierd. Wij gingen zelf niet langs de deuren, maar

er kwamen wel altijd kinderen naar onze boerderij.

Ze hadden een lampion bij zich, gemaakt van een

varkensblaas. Als ze erlangs wreven, dan kwam er

een geluidje uit. Foeke, foeke, foekepot, zeiden ze

dan. En dan kregen ze meestal een centje.

Ze zongen ook een liedje. Dat ging zo:

Sint Maarten, Sint Maarten

Geef mij een nieuwe hoed

de ouwe is versleten

M’n moeder mag het niet weten

M’n vader heeft het geld

al op de schoorsteen geteld.

Als ze bij onze boerderij langskwamen, kregen ze

altijd snoep. Een dropje of een pepermuntje. Dat

lag al klaar op de schoorsteenmantel. En als er na

Sint Maarten nog wat snoep over was, mochten wij

er op zondag ieder één snoepje van pakken.

Het was vroeger zo’n andere tijd. Er was grote

armoede. Wij verbouwden tuffels en rogge.

‘Dan hew altied zat te etten’, zei mijn vader altijd.

‘Ze zongen liedjes en hadden

lampionnen gemaakt van

langwerpige kalebassen.’

Mensen die honger hadden, kwamen bij onze

boerderij langs en kregen áltijd wat te eten mee

naar huis. Op 11 november ging mijn vader naar

de markt, met z’n eigengemaakte manchester broek

aan. Zo’n werkbroek voor boeren noemden ze

een pilose bokse. Er kwamen veel boerenknech ten

op de Sint Maartenmarkt af. Jongens van een jaar

of 14, 15, die op zoek waren naar een nieuwe boer

aan wie ze zich voor een jaar konden verhuren.

Ze verdienden niet veel hoor! Nog geen 100 gulden

per jaar. Ze gingen het jaar erop weer naar de

Sint Maartensmarkt om een boer te vinden die hen

wat meer geld wilde geven.

Ik weet nog goed hoe de schoolkinderen

’s avonds in het donker door de straten trokken.

Ze zongen liedjes en hadden lampionnen gemaakt

van langwerpige kalebassen of grote bieten. Die

holden ze eerst uit en ze sneden er dan een neus en

mond uit. Binnenin zat een waxinelichtje met een

stokje. Het was een mooi gezicht, al die blije kinderen

met hun lichtjes. Ouders duwden hun kleine

kinderen vaak voort in een wandelwagentje. Zo

werd het een hele optocht.

Ze kregen bij ons altijd snoepjes. Geen snoepjes

in een papiertje, dat was te duur. Meestal gaf ik

de kinderen zure hartjes, waarop ‘ik hou van jou’

of ‘had ik je maar’ stond. Daar waren ze altijd heel

blij mee.

.63

// Fotografie achtergrond

KAROLINA GRABOWSKA. PEXELS

ZILVER HERFST 2021


Koop nu je kaarten

op phion.nl

Ontmoet ons in

Muziekcentrum

Enschede

www.indienstvanhetleven.nl

.64

Praktijkadres

Beatrixstraat 147

7571 CA Oldenzaal

Telefoon (0541) 51 25 28

E-mail praktijk@veerdig.nl

www.veerdig.nl

Pedro Swier

Bel 088 119 82 00

Voor uw

gezondheid

en vitaliteit!

Deel je leven

Een betekenisvol leven en uitgaan van wat mensen wél kunnen.

Dat is waar Zorggroep Sint Maarten voor staat. Elke dag

opnieuw gaan wij uit van de kracht van mensen, hun

mogelijkheden en hun talent. En van de kracht van delen.

Kijk op www.zorggroepsintmaarten.nl om te kijken wat we voor

elkaar kunnen betekenen.

088 - 000 52 00

info@zorggroepsintmaarten.nl

deel je leven

Maartje is er voor thuiszorg, kraamzorg, behandeling

én revalidatie. Professioneel en vertrouwd. Voor

jong en oud. Kleinschalig en in de buurt. Met eigen

vestigingen en altijd één vast aanspreekpunt.

Afspraak maken met Maartje bij ú in de buurt?

Bezoek dan één van onze vestigingen in Losser,

Oldenzaal, Ootmarsum, Tubbergen, Geesteren,

Weerselo of Hengelo. Of bel of mail ons!

Thuiszorg

Behandeling

Kraamzorg

Revalidatie

www.maartje.nl

info@maartje.nl

053 - 537 55 55

088 - 000 52 05

088 - 000 52 15

053 - 537 55 55

Maartje is onderdeel van

7 dagen per week,

24 uur per dag

bereikbaar

Uitleen van hulpmiddelen zonder lidmaatschap


COLUMN. INA BROUWER

column

Ina

Brouwer

Ina Brouwer-Snippe is journalist bij RTV Oost, met speciale belangstelling voor levens-

beschouwing. Ze maakt wekelijks op zondagochtend het radioprogramma Hoogtij.

Wilt u reageren op haar column? Dat kan via een e-mail naar i.brouwer@rtvoost.nl

Voorbijgangers

Een lome nazomermiddag. Ideaal voor een rondje Twente

op de fiets. Het kenmerkende coulisselandschap voor ons:

groepjes eiken, weilanden met en zonder vee, nieuwbouwwijken

die als puisten aanliggen tegen oude dorpen. Elk dorp

een eigen kerktoren. Ik stap af en loop naar de kerk in het hart

van het dorp. Tot mijn verrassing is de deur open. De glas-inlood-ramen

zeven het licht in een regenboog aan kleuren op

de mozaïekvloer. Vanaf steunberen kijken heiligen naar beneden.

Het altaar (zou het massief marmer zijn of namaak?)

centraal voorin de kerk. De godslamp brandt. Ik laat de koelte

even op me inwerken en blijf staan bij een van de kruiswegstaties.

Jezus bezwijkt onder het kruis. ‘Ja, kijk nog maar eens

goed. Het kan nu nog’, klinkt er achter me. Ik had de man

niet gezien. Zijn lichaam ging schuil achter een pilaar maar

nu komt hij naar me toe.

‘De kerk gaat dicht. Volgende week wordt hij onttrokken aan

de eredienst.’

‘Maar waarom dan? Wordt er niet meer gekerkt hier?’

De man haalt zijn schouders op. ‘Het zijn alleen nog maar

de oudjes die hier komen. De jeugd heeft er niet meer zo’n

behoefte aan. Je ziet ze alleen nog met avondwakes, of met

Kerstmis.’

Ik denk aan de avondwake voor de vrouw van een collega, nog

geen vijftig. Ik was erbij maar ik was aan de late kant en kon de

indrukwekkende viering staand achterin de kerk meebeleven.

De viering maakte diepe indruk. En hoewel ik geen deel uitmaakte

van de gemeenschap daar, voelde ik dat ik er op dat

moment bij hoorde. Het kerkgebouw was toen een huis waar

je even kon bijkomen.

‘Voor avondwakes en uitvaarten moeten we straks naar de

Grote Kerk, drie plaatsen verderop.’ De woorden van de man

halen me terug in het heden. ‘Maar ik denk niet dat daar veel

gebruik van gemaakt zal worden.’

‘Waarom denkt u dat?’

‘De mensen willen afscheid nemen in hun eigen gemeenschap,

in hun eigen kerk. Ze hebben het gevoel dat die kerk

hun is afgenomen. Je denkt toch niet dat ze naar die Grote

Kerk gaan? Voor de eucharistie?’ Hij spuugt de woorden uit.

‘Deze kerk is ons afgestolen.’

De woorden van de man treffen me. ‘Maar dat hebben jullie

toch zelf laten gebeuren, door niet meer te komen en niet

financieel bij te dragen?’

Hij kijkt me recht aan. ‘Deze kerk staat hier al tientallen jaren.

Generaties zijn hier gedoopt en getrouwd. Het kerkgebouw is

dubbel en dwars betaald door de parochianen. En nu het even

minder gaat in de kerk wordt het gebouw onder onze kont

verkocht.’

Ik denk aan een folder die ik vorig jaar zag liggen in een van de

twintig kerken in Overijssel die tussen nu en 2025 gaan sluiten.

De kerk is meer dan een stapel stenen, was de tekst voorop.

Het riep toen bij mij een vreemd gevoel op. Want gewijd is de

kerk een heilig gebouw, waar nauwelijks ruimte is voor ander

gebruik dan voor de eredienst. Maar als er geld nodig is, wordt

die stapel stenen te gelde gemaakt.

‘Maar van wie is dan de kerk?’ probeer ik. Eigenlijk weet ik het

antwoord al. De blik van de man is gelaten. ‘Eerst was de kerk

van ons, van onze geloofsgemeenschap. Maar we moesten tien

jaar geleden fuseren met de andere geloofsgemeenschappen in

de buurt. Omdat er te weinig priesters zijn. En het draait in de

rooms-katholieke kerk om de eucharistie hè. Het zijn alleen de

priesters die dat mogen doen. Die fusie is ons gepresenteerd als

de redding van onze geloofsgemeenschap. Maar we zijn tien jaar

verder, en moet je nu zien.’ Hij haalt zijn schouders op en maakt

een machteloos gebaar met zijn armen. ‘Dit alles gaat weg.’

Hij gaat erbij zitten. ‘Ikzelf zat destijds in het parochiebestuur en

heb het hele proces meegemaakt. Er was iemand van het bisdom

bij die zei dat het bezit aan de geloofsgemeenschappen bleef. Zo

konden we onze eigen broek ophouden. Maar hoe dan? Met een

fusie breng je alles in. Maar daar kregen we geen antwoord op.

Ja, alles zou goed komen. De opbrengst van Kerkbalans mochten

we zelf houden. En zijn geloofsgemeenschappen die zelfs

dat moesten inleveren. Dan is het gauw gebeurd. En weet je wat

ik het ergst vind?’

Ik kijk hem vragend aan, maar hij ziet me niet eens.

‘We hadden zoveel vrijwilligers die alles aanpakten. Doopvieringen,

jeugdwerk. Avondwakes. Onderhoud van de tuin en de

begraafplaats. We kunnen zoveel zelf. De pastores en de kerkbestuurders….’

Hij last een pauze in. ‘Het zijn voorbijgangers.

Maar zij zijn wel de mensen die bepalen. En wij, gewone

parochianen, wij dragen de gevolgen.’

Hij schuifelt naar buiten. Als de kerkdeur met een klap achter

hem dichtvalt, gaat het vlammetje van de godslamp heen en

weer. Nog even en hij is voorgoed gedoofd.

Ina Brouwer

.65

ZILVER HERFST 2021


NATUUR. LANDSCHAP OVERIJSSEL

Voor natuurvrijwilligers

is altijd plek.

Iets

voor u?

.66

Vraag aan bewoners van Twente

waar ze trots op zijn, dan zullen velen

de natuurrijke omgeving noemen

waarmee onze streek geze gend is.

Je hoeft in Twente nooit ver weg om

van het landschap te genieten. Het

bos, de heide, de zandvlaktes, het

water, heuvels en dalen en het door

houtwallen omringde agra risch

landschap vormen de achtertuin

van ons allen. Wandelend, fietsend,

we zijn er zo. Ons unieke Overijsselse

landschap, door de eeuwen heen

gevormd door moeder aarde en

door mensen handen, biedt rust,

ruimte, leven en zuurstof. Nu en,

hopelijk, nog vele eeuwen lang.

Het beheer en onderhoud, de bescherming en ontwikkeling

van het groen in onze provincie is in handen van

natuurorganisaties, waarvan Landschap Overijssel

er een van is. Van de Kop van Overijssel tot Zuid Twente zorgt

Landschap Overijssel in 64 natuurgebieden voor 6.000 hectare

natuurgebied. Vrijwilligers hebben hierin een belangrijke rol.

Wekelijks zijn in heel Overijssel streekgenoten aan het werk

om het landschap te versterken, maar ook om bezoekers van

de bezoekerscentra wegwijs te maken. Vrijwilligers met groene

vingers, met kennis van de natuur, met liefde voor het landschap,

vrijwilligers die graag buiten zijn, die samen in een groep van

betekenis willen zijn voor de natuur; ze zijn van onschatbare

waarde. Bijna 80.000 natuurvrijwilligers zijn verbonden aan

Nederlandse natuurorganisaties. Zo’n groot aantal geeft wel aan

dat voor velen het werken in de natuur voldoening, verbonden ­

heid en zingeving biedt. Een betere plek om inspanning en ontspanning

te combineren, is er bijna niet.


// Fotografie

LANDSCHAP OVERIJSSEL

Jong en oud steken dat

weekend samen, in de

buitenlucht, de handen

uit de mouwen.

.67

Natuurwerkdag: doet u mee?

Al twintig jaar organiseert LandschappenNL jaarlijks

in het eerste weekend van november een

natuurwerkdag. Dit jaar zijn dat zelfs twee dagen:

5 en 6 november. In samenwerking met provinciale

natuurbeheerorganisaties wordt er die dag in heel

Nederland een flinke slag gemaakt in het winterklaar

maken van de Nederlandse natuur, ook op verschillende

mooie plekken in Overijssel. Jong en oud steken

dat weekend samen, in de buitenlucht, de handen uit

de mouwen. Iedereen kan dat weekend komen helpen.

Of u wel of geen ervaring heeft met het klussen in de

natuur maakt niet uit. Het belangrijkste is dat u het fijn

vindt een bijdrage te leveren aan de dag. De activiteiten

op de Natuurwerkdagen bestaan uit kleinschalige

maar zeer waardevolle onderhoudswerkzaamheden

zoals zagen, snoeien, hooien, schoonmaken van

paden en poelen, knotten van wilgen, verwijderen van

riet, bloembollen planten en insectenhotels maken.

Deelnemers aan de Natuurwerkdagen die zich daarna

blijvend willen inzetten voor natuur en landschap,

vinden daarvoor altijd een plek in de buurt. Want ook

al zijn er al 80.000 natuurvrijwilligers, er zijn nog meer

en altijd nieuwe vrijwilligers nodig om al het werk te

verzetten dat nodig is om natuur en landschap, waar

we allen zo graag in vertoeven, zorgvuldig te beheren

en te verzorgen.

Vrijwilliger bij Landschap Overijssel:

ook iets voor u?

Vrijwilligers bij Landschap Overijssel zijn herstellers,

tellers en vertellers in werkgroepen op de natuur terreinen,

in het veld of op een landgoed. U kunt zich opgeven als

gastheer of gastvrouw in een van de bezoekerscentra

zoals Hof Espelo in Enschede en Dal van de Mosbeek

in Mander. Er zijn kind- en jeugdactiviteitenteams die

plek hebben voor enthou siaste begeleiders. Of

misschien wilt u als natuurgids uw kennis overbrengen?

De mogelijkheden om natuurvrijwilliger te worden

zijn einde loos, net zoals het plezier dat u eraan zult

beleven. Landschap Overijssel regelt de begeleiding,

levert het benodigde gereedschap en deelt alle

informatie die nodig is om het werk goed uit te voeren.

Wilt u bijdragen aan het beheer en de zorg van

het landschap zodat ook onze kleinkinderen

ervan kunnen blijven genieten? Bent u benieuwd

welk buitenwerk bij u past?

Op www.groenbezig.nl vindt u alle vrijwilligersvacatures

en informatie hoe u zich op kunt geven.

Op www.natuurwerkdag.nl vindt u de projecten

waarvoor u zich op 5 en 6 november kunt opgeven.

ZILVER HERFST 2021


ROUWVERWERKING. LORY WAGENAAR

Niet

loslaten,

.68

maar anders

Van verdriet naar dankbaarheid

Lory Wagenaar schreef in 2018 het boek Voor wie verloren heeft en zoekt over de

verwerking van verlies. Dit najaar verschijnt haar tweede boek over hetzelfde

onderwerp: Maar de liefde blijft. Enkele jaren geleden overleed op eerste kerstdag

onverwacht haar moeder. Met haar ervaringen helpt ze mensen die moeilijk een

weg vinden in het missen van een dierbare. Met Zilver Magazine deelt ze enkele

van haar inzichten.

// Tekst

LORY WAGENAAR

// Foto’s

ARCHIEF LORY WAGENAAR

Toeschouwer

Bijna niemand ontkomt aan het

gevoel dat na een groot verlies de

wereld stil staat. Het is alsof je niet meer

meedoet, je voelt je een toeschouwer. Het

gevoel van er-niet-meer-bij-horen is heel

begrijpelijk. Iedereen om je heen doet van

alles, van gezelligheid met vrienden tot

sporten, van vrijwilligerswerk tot hobby’s.

Maar jou lukt dit niet, jou lukt niets, je bent

kapot en traag. Dat gevoel mag er zijn. Het

is belangrijk dat je de wereld even laat voor

wat het is en probeert te accepteren dat jij

het nu allemaal niet meer weet.


Ver weg of dichtbij?

Als je intens verdrietig bent, lijkt je dierbare mijlen ver weg. Je

dierbare is ineens en voor altijd van je weggeglipt, zo voelt het.

Hoe tegenstrijdig het misschien ook klinkt, pas wanneer je bereid

bent je niet langer aan je dierbare vast te klampen, vind je hem

of haar terug. Dan komt er weer ruimte om je met je dierbare te

verbinden. Je kunt weer bij hem of haar vertoeven.

De leegte laten bestaan

Veel mensen proberen in hun wanhoop de leegte die de dierbare

achterliet op te vullen door, bijvoorbeeld hard te gaan werken of

door zich continu met mensen te omringen of door veel uit te

gaan. Maar ze ervaren dat dat niet brengt wat nodig is. Niets zal de

leegte kunnen vullen. Sterker nog, het is juist in die leegte dat je je

dierbare terugvindt want dat is de plek waar hij of zij als het ware

‘woont.’ Daar ben je in staat je weer met hem of haar te verbinden.

Waar je in verdriet en wanhoop je dierbare verliest, vind je hem of

haar in liefde terug. Want de liefde blijft. Laat je blijvend door de

liefde tussen jou en je dierbare verwarmen en inspireren.

Mooi mens

Lief mens

Mijn mens

vasthouden

In liefde

Je kunt je op allerlei manieren weer met je dierbare verbinden. Je

zou bij grote beslissingen in je leven aan je dierbare kunnen vragen

‘Wat zou jij doen?’ Vermoedelijk weet je intuïtief het antwoord.

Laat dat gerust meewegen in je beslissing. Ook kun je spullen van

je dierbare gaan gebruiken en ze onderdeel laten zijn van je eigen

leven. Draag die fijne trui van je partner, gebruik een stoel van je

ouders in je eigen huis. Zo blijft de dierbare dichtbij.

Samen verder

Met de dierbare dichtbij kun je samen met hem of haar verder. Er

ontstaat een nieuwe relatie die anders is dan voorheen en die soms

zal aanvoelen als een armzalige vervanging van wat was. Maar

waar je dacht je dierbare los te moeten laten, zul je ontdekken

dat het gaat om een andere manier van vasthouden. Dat gaat niet

vanzelf, dat is soms hard werken. Steeds weer zul je de verbinding

met je dierbare moeten zoeken om je weg samen met hem of haar

te kunnen vervolgen. En dan komt er een dag waarop het verdriet

om het gemis heeft plaatsgemaakt voor dankbaarheid om het

gekend hebben èn het nog steeds kennen van een mooi mens. Je

hebt je dierbare in het hier en nu verloren, maar de liefde blijft.

Op de website van Lory www.rouwverwerkingonline.nl vindt

u workshops, uitleg en tips die kunnen helpen na het verlies van

een dierbare.

Waar ben je?

Ik zoek je

Elke dag

Overal:

In huis

Op straat

In iedere menigte.

Maar dan wacht ik

Tot het nacht is;

Met alle sterren

om me heen

Weet ik:

Je liet me niet alleen.

Over Maar de liefde blijft

Het boek Maar de liefde blijft is bedoeld voor

iedereen die een dierbare verloor en hem of

haar intens mist. Het beschrijft het pijnlijke

verlies van binnen uit en geeft woorden

aan het verdriet zoals het werkelijk voelt.

Misschien gaat u gevoelens en gedachten

herkennen en kan de herkenning tot steun

zijn. Het boek wil een gids zijn - een die

uitlegt, bemoedigt, wijst op valkuilen en

suggesties aanreikt.

In het boek kun u kracht vinden, moed en

vertrouwen. Niets kan het verdriet wegnemen,

maar misschien kan het boek u wel

bege leiden op uw pad, zodat u het niet alleen

hoeft te bewandelen.

In Maar de liefde blijft staan ook mooie

gedichten van bekende en onbekende Nederlandse

en Engelse schrijvers.

Maar de liefde blijft - Uitgeverij Van Warven -

180 blz - Vanaf 7 oktober in de boekhandel.

ankbaar

ZILVER HERFST 2021

.69


CULTUUR. PLECHELMUSKLOK

Plechelmusklok

een uniek en prachtig

geschenk voor Oldenzaal

.70

De Oldenzaalse stadsbeiaardier Hylke Banning

koesterde al lang de wens dat ‘zijn’ beiaard

zou worden aangevuld met een bes-klok.

Een klok die anderhalf keer zwaarder is en

een hele toon lager klinkt dan de Mariaklok,

de bestaande c-klok. Dankzij de ondersteuning

van de stichting Scholtenhaer kwam het zover:

De nieuwe Plechelmusklok kon in de toren van de

Oldenzaalse Plechelmusbasiliek worden gehesen.

Het is de 49 e klok en met deze klok heeft

de Plechelmustoren nu een zogenaamd zesgelui:

zes luidklokken, uniek voor de regio.

// Tekst

HARRY MOEK

// Foto’s

HARRY MOEK EN HYLKE BANNINK

Hylke Banning maakte al op jonge leeftijd kennis met de muziek.

Als zesjarige jongen kreeg hij in zijn woonplaats Sneek les op het

harmonium. Zijn docent was stadsbeiaardier van onder andere de

Groninger Martinitoren. Toen de jonge Hylke mee mocht naar die beiaard

sprong er een vonk over. Tijdens zijn studie Elektrotechniek aan de Universiteit

Twente maakte Banning kennis met het carillon op de campus. Hij nam meteen

les op dat carillon, zijn leraar was niemand minder dan Karel Borghuis, de

toenmalige stadsbeiaardier van Oldenzaal. Hylke: ‘Ik had op de UT carillonles

voordat ik mijn eerste college bijwoonde. Het carillon is tijdens mijn studie

een belangrijke rol blijven spelen. Mijn studie duurde al met al negen jaar, dat

zegt wel genoeg.’ Zijn technische studie heeft Hylke overigens niet voor niets

gevolgd: hij is in het dagelijks leven functioneel ontwerper bij een ICT-bedrijf.


Hylke: ‘Toen Karel Borghuis gezondheidsklachten

kreeg, vroeg hij mij of ik hem in

1992, het jaar dat hij met pensioen zou gaan,

zou willen opvolgen. Daar heb ik even over

moeten nadenken maar wel ‘ja’ gezegd. Een

paar weken voor zijn pensionering heeft hij mij

geleerd hoe je de speeltrommel moet versteken.

Heel triest was het dat Borghuis kort na het

versteken tijdens een korte vakantie een tweede

infarct kreeg waaraan hij overleed. Hij werd

begraven op 1 mei 1992, de dag dat ik officieel

stadsbeiaardier van Oldenzaal werd.’

De beiaardierswereld is een internationaal

netwerk. Hylke: ‘Ik heb concerten gespeeld

in België, Frankrijk, Denemarken, Duitsland,

Noorwegen, Amerika, Canada en Ierland.

Maar als ik bijvoorbeeld in Australië of Japan

wil spelen, dan is dat ook mogelijk.’

Stichting Scholtenhaer

In 1930 kreeg de Plechelmustoren een beiaard

van aanvankelijk 42 klokken. In 1949 kwamen

er drie klokken bij en ook werd de reeds

aanwezige Mariaklok van Geert van Wou

uit 1493 in de beiaard opgenomen. In 1965

werden nog twee kleine klokjes gegoten, zodat

er 48 klokken waren. Een bes-klok in de bas

ontbrak echter. Hylke: ‘Veel beiaard-repertoire

is geschreven mèt gebruik van een bes-klok.

Je kunt het zonder doen, maar de klank wordt

veel mooier en rijker met een bes-klok erbij.

Het is bekend dat in de toren van de basiliek

in het verleden tenminste drie klokken met

de naam ‘Plechelmus’ hebben gehangen. De

laatste werd met de komst van de beiaard in

1930 omgesmolten. Daarom is het zeer terecht

dat de nieuwe bes-klok de naam ‘Plechelmus’

heeft gekregen.’

.71

Ondernemer Anton Reef senior (overleden in

2014) zag in het verzoek van Hylke aanleiding

om zijn stad Oldenzaal deze nieuwe klok

toe te zeggen. Zijn stichting Scholtenhaer

was in het leven geroepen om culturele en

educatieve projecten te ondersteunen en

daar paste dit project prima bij. Het is een

geschenk in het hart van stad, maar ook in het

hart van de Oldenzalers. Zoon Anton Reef

junior volgde zijn vader op als voorzitter van de

stichting Scholtenhaer en zette het traject vol

enthousiasme voort. >>

‘ Het timbre van de nieuwe klok

moest passen bij deze Mariaklok.’

ZILVER HERFST 2021


CULTUUR. PLECHELMUSKLOK

‘De plaatsing van de

klok in de toren is een

waar huzarenstukje.’

.72

Het gietproces

Voor het gieten van de Plechelmusklok was ruim

4.000 kg brons nodig (de Mariaklok weegt ‘slechts’

2.350 kg). De klok is 1,80 meter hoog en heeft een

even grote diameter. Hylke Banning en campanoloog

Gideon Bodden leken het van belang dat de

Plechelmusklok gemaakt zou worden op dezelfde

wijze waarop de Mariaklok ooit is vervaardigd door

Geert van Wou, in 1493. Hylke: ‘Het timbre van

de nieuwe klok moest passen bij deze Mariaklok.’

Hylke en Gideon kwamen na een lange speurtocht

terecht bij de Spaanse klokkenbouwer Abel Portilla

in San Bartalomé de Vierna. Hylke: ‘Deze klokkenmaker

had nog nooit een klok van dit formaat gemaakt,

maar na gieting van een proefklok van 150 kg waren we

ervan overtuigd dat we op het juiste adres waren. Het

gebruikte vorm- en gietproces is nagenoeg identiek aan

de werkwijze van Van Wou in de middeleeuwen. Het

brons wordt in een hout gestookte oven tot 1.100 graden

verhit en gegoten in een gietvorm van leem. Gideon

ontwierp het profiel van de klok naar het voorbeeld

van de Mariaklok. Berend Seiger ontwierp enkele

ornamenten voor op de flank van de klok.’

‘De eerste gieting ging helaas mis door een klein lek

in de gietvorm, maar de tweede gieting in december

was succesvol. Na wekenlang afkoelen was het tijd om

de klok uit te graven, de klank voor het eerst te horen

en de klok te stemmen. Hylke: ‘De klok zat qua toon

36 cents boven de gewenste bestoon. 100 cents staat

voor een halve toon, dus die afwijking was minimaal

te noemen. Een te hoge toon kan worden verholpen

door iets van de binnenkant van de klok af te frezen.’

Een te lage toon was niet te verhelpen geweest. Hylke:

‘Voor de grondtoon en de volgende vier boventonen

is de stemming van de klok op een speciale roterende

freesbank uitgevoerd, een heel complex en secuur

werkje. We hebben voor de stemming gebruik gemaakt

van een computerprogramma. Niet erg middeleeuws,

dat geef ik toe, maar het komt de klank zeer ten goede.’

De gestemde klok weegt nu 3.890 kg.

Aankomst, wijding en plaatsing

Oldenzaal zou Oldenzaal niet zijn als van de komst van de

klok geen feestje gemaakt zou worden. De Plechelmusklok

is op 12 september met een muzikale intocht feestelijk

binnen gehaald. De klok is enkele dagen te bezichtigen geweest

en wordt nu, na de wijding, in de Plechelmustoren

gehesen. Hylke: ‘De plaatsing van de klok in de toren is een

waar huzaren stukje. Op 45 meter hoogte wordt de klok via

een speciale staalconstructie door een van de galmgaten naar

binnen geschoven.’

Hylke Banning kan niet wachten tot hij de klok mag bespelen:

‘De klokken van de Plechelmus zullen rijker dan ooit gaan

klinken dankzij dit geschenk van stichting Scholtenhaer!’


COLUMN. JOAN KOENDERINK

Column

Joan Koenderink

ROOD

Helder en onheilspellend gluurt het mij recht in de ogen. Ogen die

onmiddellijk zo groot worden als die van een bang hert, kijkend in

de koplampen van een aanstormende auto in de avondschemering:

een rood lampje op het dashboard. Reden voor mij om direct hyperventilerend

de garage te bellen.

‘Welk lampje is het?’ is een logische vraag waarop

ik niet adequaat kan reageren. ‘Ja, wat weet ik?

Een lampje! Knalrood! Ergens rechtsachter ‘t

stuur! Koelvloeistof op? Radio kapot? Accu in de

war? Remmen terminaal? Erger?’ roep ik in de

telefoon, me ervan bewust zijnde dat ik met dat

antwoord niet bepaald een steentje bijdraag aan

een revolutionaire emancipatiespurt. Want hoe

fout en stereotiep wil je het in deze tijd hebben:

een van een vagina voorzien individu dat met

haar handen in haar blonde haar zit wegens een

mankement vertonende auto?

‘Kom maar deze kant op, kijken we er even naar’.

Gelukkig weet ik de garage te bereiken, laat

de kar er staan en ga met de benenwagen naar

huis. De volgende dag haal ik mijn auto weer

op. Lampje had geïnsinueerd dat er iets mis was

met de motor. Van die informatie knap ik niet

op, maar het euvel is verholpen en met een ‘daar

heeft dat type auto wel vaker last van’ vertrek ik.

Vlak voor thuiskomst gaat de feestverlichting

echter weer aan en dus maak ik rechtsomkeert

naar het net verlaten hospitaal alwaar ik de patiënt

weer parkeer en naar huis loop. Vierentwintig uur

later is mijn stappenteller inmiddels in het rood

geslagen, het dashboardlampje in de auto gedoofd

en durf ik weer rondjes te rijden.

Totdat ik een week later opnieuw bordeelrood

uitgelicht word. Ik stuur een foto naar de garage

en een hattrick garagebezoek volgt. Na twee

facturen betaald te hebben voor een probleem dat

niet verholpen is en met blaren op de hielen van

het wandelen, vind ik een derde sessie ‘Kom maar

deze kant op, kijken we er even naar’ niet meer

zo grappig. Is drie keer scheepsrecht? Gelukkig

wel. De garagehouder verzekert mij ervan dat

ik echt stressloos de weg op kan. Dat brandende

lampjes wel vaker loos alarm en niet te verhelpen

zijn. De auto is helemaal nagekeken. Kosteloos.

Ik krijg koffie, mijn hond water en er volgt een

goed gesprek over de zin- en onzin van het

bestaan. Tevreden rijd ik de straat uit en zie dan

dat er een zwart stukje tape over het fel brandende

rode lampje geplakt is.

In de achteruitkijkspiegel zie ik een setje gefronste

wenkbrauwen en een tegen een wang geplakte

pluk haar. En… druipt daar nou iets uit mijn oor?

Ik onderwerp mijzelf aan een grondige APK en

stel de diagnose: testosteron. Vertrouwen moet

je hebben. In mensen die niet alleen wél verstand

van techniek hebben maar ook nog eens het beste

met je voor. Ik heb het, in deze.

Joan Koenderink

Joan Koenderink. Inmiddels

50-jarige geboren en getogen

Tukker. Woont samen

met haar hond Charlie in

Enschede en zou nergens

anders willen wonen (nou

ja... op Ameland misschien).

Schrijft uit haar eigen leven

gegrepen teksten: columns

voor alle leeftijden.

Is ooit voor Zilver Magazine

benaderd door voor -

malig hoofdredacteur

Gijs Eijssink die ze in haar

bewogen hockeyverleden

heeft leren kennen en

waarvoor ze destijds menig

zondagavond op de sportredactie

van de Twentsche

Courant heeft gewerkt.

.73

ZILVER HERFST 2021


WELZIJN. MIRJAM SPITHOLT

De basis

van geluk

.74

De Enschedese

Mirjam Spitholt is

docent gelukskunde,

een door haarzelf

ontwikkeld vak, aan de

Saxion Hogeschool in

Enschede. Daarnaast

spreekt ze veel voor

bedrijven, scholen,

zorginstellingen en

gemeenten over het

thema geluk. Hoe word

je gelukskundige en wat

is volgens haar de basis

van geluk?

,

Na mijn studie economie ging

ik les geven op de middelbare

school. De leerlingen die ik

soms drie jaar lang vier uur in de week

in de les gehad had, bedankten mij nooit

voor de balansen en journaalposten die

ik hen had uitgelegd, maar wel voor

de mooie levenslessen. Ik zette ze af en

toe aan het denken over geluk, succes,

liefde en de dood. Ik bracht ze bij dat ik

in iedereen iets moois zag en ik leerde

hen een leuk mens te zijn. ‘Waarom

is dit geen vak?’, vroegen ze vaak. Dat

vroeg ik mezelf ook regelmatig af. Ik ging

naar mijn leidinggevende en kreeg het

vertrouwen om er een vak van te maken.

Ik volgde opleidingen bij de groten der

aarde op dit gebied in Amerika, Engeland

en Nederland.


// Tekst en foto’s

MIRJAM SPITHOLT

‘In het hier en nu

leven is te trainen,

iedereen kan dat.’

‘Het grote geheim van gelukkig zijn? Geluk zit in jezelf,

geluk zit niet in hoe je woont, niet in wat je kunt kopen,

ook niet in hoeveel vrienden je hebt of hoe succesvol je

bent in je werk. De basis van geluk is de wijze waarop

iemand zich door gedachten laat leiden, of eigenlijk,

zich niet door gedachten laat leiden. Hoewel je er een

intensieve mindtraining aan kunt wijden om het hele

gedachtensysteem te doorzien, er lessen over kunt

volgen, zijn er basistips die iedereen kan toepassen

om gedachten niet de baas over je welbevinden te

laten zijn.’

Hoe werken je gedachten?

‘De hele dag door hebben we gedachten, zo’n 50 per

minuut. Hoewel we denken dat we die gedachten

zelf zijn, zijn we die gedachten niet. Het bewustzijn

neemt ze waar, als een stille getuige. Misschien hoort

u uzelf denken terwijl u dit leest wel ‘Straks ga ik nog

even boodschappen doen of ik zal deze dame zo eens

googelen.’ Deze gedachten zijn onschuldig, maar 70 %

van onze gedachten maakt ons onrustig, onzeker,

angstig of verdrietig. Gedachten waarschuwen ons

voor iets, ze zorgen ervoor dat we op onze hoede

zijn, alert. Dat zit in onze natuur. Toen wij jagers

en verzamelaars waren, moesten we op alle gevaren

letten. Hoewel die gevaren er nu niet meer zijn, zijn

wij mensen nog wel steeds zo geprogrammeerd. Is de

buffel die een aantal dagen geleden geschoten was nog

wel oké, kunnen we er nog wel voldoende van eten?

We waren gespitst op de mensen die achter ons liepen.

Waren ze wel te vertrouwen en schoten ze geen speer

in onze rug?’

Van binnen naar buiten

‘We creëren onze wereld van binnen naar buiten. We

denken dat gebeurtenissen van buiten ons van slag

maken, maar dat is niet zo, het zijn enkel de gedachten

erover die dat doen. Om de pandemie kun je de ene dag

vreselijk van slag zijn omdat er weer een nieuwe variant

is ontdekt waartegen het vaccin niet beschermt en de

volgende dag is er niets veranderd, maar heb je hier

ineens andere gedachten over, ben je vol vertrouwen

of denk je dat het allemaal niet zo’n vaart zal lopen.

Misschien heeft u een partner die zeer relaxed is over

uw kinderen en maakt u zich juist constant druk over

hen. Zelfde kinderen, andere ervaring.’

Je bent niet je gedachten, je hebt ze

‘Ik visualiseer gedachten die mij onrustig maken altijd als zo’n

mopperende Muppet van de Muppetshow. Mijn mopperende Muppet

heet Karel. Ik ben Karel niet. Karel komt af en toe mijn hoofd binnen,

probeert achter het stuur te gaan zitten. Als hem dat lukt, neemt hij het

stuur over en navigeert hij richting ellende, problemen en somberheid.

Karel kan aan de kant worden gezet door je innerlijke wijsheid, je

waarnemer, door je diepere weten. Karels plek is de bijrijdersstoel. Niet

meer dan dat. Je innerlijke wijsheid hoort achter het stuur te zitten, om

de weg te bepalen naar rust, liefde en geluk. Dat lukt als je in het hier

en nu leeft. Dan sta je stevig genoeg in je schoenen om Karel naar de

bijrijdersstoel te wijzen. Laat hem maar kletsen en geef er niet teveel

aandacht aan. Als je dit systeem meer en meer gaat doorzien, neem je

Karel niet meer zo serieus. Je leven wordt lichter en je zult merken dat

je minder piekert. In het hier en nu leven is te trainen, iedereen kan dat.’

Tips om meer in het hier en nu te zijn:

- Wandel of verblijf in de natuur. De natuur is altijd in het nu.

- Zoek minimaal tien minuten per dag de stilte op, wees gewaar

van je gedachten zonder oordeel.

- Volg je vreugde, doe dingen waar je blij van wordt.

- Voel je lichaam, terwijl je je ogen gesloten hebt en wees je

bewust dat je onderdeel bent van het universum.

- Zoom wat vaker uit als je in je hoofd in een discussie zit en neem

de gedachten minder serieus.

Glimlach

‘Ik ben heus niet een verlichte goeroe die zich daar de hele dagen en altijd

van bewust is. Ik leef het leven intens met blijdschap, liefde, maar ook

met verdriet en angst. Alles komt voorbij en emoties mogen er zijn. Ik zit

er soms middenin, maar als er iets meer bewustzijn komt, dan glimlach

ik mild als ik even van het padje af ben en zeg dan tegen Karel: ‘Geef

niets, mag best, toe maar even, maar je blijft op de bijrijdersstoel.’ Om

vervolgens weer te arriveren in het hier en nu, in het oog van de orkaan

waar eigenlijk alles oké is.’

Meer weten?

Kijk op: www.mirjamspitholt.nl. Lees Wil je gelijk of wil je geluk? of lees

voor uit: Vandaag is mijn Lievelingsdag!, een kinderboek voor mensen

van 0-100 jaar. Beide boeken zijn te bestellen op: www.lievelingsdag.nl.

N

.75

ZILVER HERFST 2021


SPORT. HERACLES

// Fotografie

BRIT WILLEMSEN

.76

Gold Stars

en OldStars

lekker bewegen en leuke ontmoetingen

Al doet de naam walking football anders vermoe

den, senioren die bij Heracles walking

football beoefenen, bewegen in een verantwoord,

maar stevig tempo. Hoe hoog dat tempo

is, verschilt per persoon. Meedoen is belang -

rijker dan scoren. Jezelf uitdagen door een klein

stapje harder te lopen, dat mag altijd. Bewegen,

sociaal contact en ergens bij horen is waarom

de senioren in teamverband sporten. Iedereen

die zin heeft om mee te doen, is van harte welkom,

ongeacht ervaring, talent en niveau.


‘De woensdag is

weer genieten met

je vrienden, daar komt

niemand aan.’

Bij Gold Stars Heracles voetballen

70 ouderen. Het herenteam bestaat

uit 55-plussers. Het damesteam uit

40-plus sers, waarvan de meeste de 50 zijn

gepasseerd. Een enkele is zelfs 70-plus. Zeven

jaar geleden richtte Heracles de walking football

teams op. In die zeven jaar is er tussen veel leden

een mooie band ontstaan. Ze vinden op en buiten

het veld gezelligheid bij elkaar en steunen

elkaar in zwaardere periodes, bijvoorbeeld bij

het verlies van een dierbare. Na de wekelijkse

training drinken ze altijd samen koffie.

Maandelijks organiseert Gold Stars de Heracles

walking football tour met teams uit Borne,

Hengelo, Twenterand en Almelo. Elke maand

op een ander complex, de laatste speelronde

is in het Heracles-stadion. De heren en dames

treden ook aan bij toernooien, zoals de Almelo

City Cup, waar bijna veertig teams uit Duitsland,

België, Engeland, Polen, Frankrijk en Nederland

aantreden.

Andere sporten, andere plaatsen

Houdt u niet van voetbal, maar lijkt het u wel

heel leuk om samen te sporten? In Almelo is

het ook mogelijk om de seniorenvariant tennis,

tafeltennis, basketbal, rugby, korfbal en handbal te

beoefenen.

De ervaring van Gold Stars kwam de Ouderenfonds

goed van pas bij de OldStars-campagne

om seniorensporten in andere plaatsen te

promoten en betrok de Almelose club daarbij.

Met regelmaat wordt Gold Stars Heracles in de

opstartfase gevraagd om een clinic te verzorgen

en de initiatiefnemers te ondersteunen met

organisatorische adviezen.

Gold Stars vertellen:

‘Twee jaar geleden verhuisde ik naar Almelo. Ik

kende er niemand. Via een oproep in de krant

kwam ik bij de club. Ik kreeg een warm onthaal

en maakte vrienden. We spreken ook af buiten de

trainingen om. Iedere maandagavond wandelen

we met een groep, waaronder ook mannen en we

vieren sinterklaas en kerst met elkaar. Erg leuk!

‘Ik ben er vanaf het begin bij, samen met een

vriendin. We wilden graag iets anders dan alleen

maar wandelen. Binnen de groep is iedereen gelijk.

.77

Gold Stars Heracles raadt sportclubs van harte

aan om de seniorenvariant van hun sport binnen

de club te integreren. Veel extra inspanning

hoeft dat niet te kosten. Verleen faciliteiten, maar

laat de senioren zelf verantwoordelijk zijn voor

de organisatie. OldStars is van, voor en door

ouderen. Meer info: www.goldstarsheracles.nl

Het is gezellig, sportief en prettig. Vaak te gezellig!

Je hoeft geen ervaring te hebben en iedereen is

welkom. Dat maakt het zo leuk!’

ZILVER HERFST 2021


COLUMN. PAUL ABELS

DE ZIEL

DER

DINGEN

.78

We hadden een weekje van huis

geruild, mijn nichtje en ik. Ze is

precies dertig jaar jonger dan ik.

Haar huis is heel anders dan het

mijne. Ze heeft veel mooie meisjesspulletjes.

Toch herkende ik alles.

De radio bijvoorbeeld. In 1975

had mijn broer, die haar vader zou

worden, het vreemde witgrijze ding

op zijn studentenflat in Amstelveen,

Uilenstede. Het oerlelijke buik kastje

van mijn moeder stond er ook maar

het was niet meer lelijk. Het was mooi

geworden. Eén onopvallend dingetje

gaf me een schok. Een koperen

hertenkopje aan de muur. Uit het

huis van mijn ouders in Lonneker.

Er hoorde een gongetje bij, maar dat

was verdwenen. Ik heb vanaf mijn

vijfde verjaardag op dat gongetje

staan hameren, onafgebroken, in

mijn herinnering.

Nichtje vertelde dat alles hergebruikt

is in haar huis. Gekregen of geërfd.

‘Dat is het mooiste, want al die dingen

hebben een ziel. Nou ja, jij zou het

een verhaal noemen,’ zei ze tegen me.

Alleen haar bed had ze nieuw gekocht

bij IKEA. Mooi wanneer iemand zo

met dierbare dingen omgaat, overtuigd

van de bezieldheid der dingen, zonder

de drang om alle details te willen

weten, dolce sapere niente.

Aan de wand hing de foto die bij

deze column is afgedrukt. Vanaf de

allereerste keer dat ik dit portret

zag, tien jaar geleden, kon ik mijn

ogen er niet vanaf houden. Je zou

kunnen zeggen dat dit gewoon

een mevrouw is die in de fanfare

speelt. Uniformjas aan, haren wat

mislukt-frivool onder het baretje

uit, saxofoon strak in positie. Rechtsonder

met krijtlettertjes de naam

van de fotograaf, onleesbaar, en

een jaartal, 1955. Maar er is meer.

Wie goed kijkt, ziet dat de muzikante

een beetje loenst. Op de een of andere

manier maakt dat de foto tot kunst.

Er is iets droevigs en tegelijkertijd

grap pigs aan dit beeld. Iets onbegrijpe

lijks, zoals bij alle kunst. We

moeten ons best doen om er nooit

achter te komen wie deze mevrouw

is. Of geweest is. Het zou het mysterie

verpesten. Ik had liever ook niet gezien

wat er op de achterkant van de foto

staat: Gevonden op de Marché Aux

Puces op de Vossenplaats te Brussel,

4 mei 2011. Maar ja...

Paul Abels


‘Dolce

sapere

niente’

.79

ZILVER HERFST 2021


INTERVIEW. THEO VAN ‘T ROOD

.80

Zweefvlieger Theo van ’t Rood (79)

weet niet

van ophouden

// Tekst en foto’s

ANNEMARIE HAAK

‘Als ik met mijn toestel in de lucht hang, voel ik me helemaal vrij. Er is niets,

behalve het suizen van de vleugels. Daar kan ik zo van genieten!’ Bornenaar

Theo van’t Rood (72) is een fervent zweefvlieger. Als de weersomstandigheden

gunstig zijn, is hij op de vliegbasis Twente te vinden waar zijn eigen vliegtuig

staat. Sleutelen, poetsen en controleren of alles nog goed is. En als het

even kan, de lucht in. ‘Het is wel eens voorgekomen dat ik midden in een

groep ooievaars terecht kwam of een buizerd tegenkwam. De vogels keken

even vreemd op, maar vlogen vervolgens gewoon een eindje met me mee!’


‘Vliegen tussen

ooievaars of met

een buizerd.’

Als kleine jongen droomde Theo van

’t Rood er al van om piloot te worden,

maar in het grote gezin met

tien kinderen waar hij opgroeide was daar,

uite raard, geen geld voor. Er moest gewerkt

worden! Bovendien kreeg hij een bril. Een

grote domper, want een brildragende piloot,

dat kon niet in die tijd. Om zichzelf te troosten

bouwde hij modelvliegtuigjes en sloot zich

aan bij de Hengelose Modelvliegclub. Hij ontwierp

als 17-jarige eigen modellen en deed mee

aan kampioen schappen. Zijn team won zelfs

het WK in Duitsland en deed daarna nog een

keer mee in Finland.

.81

Goud met drie diamanten

Op Vliegveld Twente kwam Theo in aanraking

met de Twentse Zweefvliegclub. Het vliegen

begon weer te kriebelen. In dienst ontdekte

hij dat zweefvliegen een militaire sport was.

Hij besloot zijn brevetten te halen. De bril

was in die tijd geen probleem meer. ‘Ik heb

veel brevetten gehaald, waaronder het gouden

prestatie brevet met drie diamanten. Daarvoor

moest ik afstand van 500 km kunnen zweven

en een hoogte van 5.000 meter bereiken.’ Dat

laatste kon alleen met behulp van extra zuurstof.

Navigeren gebeurde met behulp van

kaarten en kompas. Aan de hand van de kaart

wist de vliegenier waar hij was. ‘Hoewel, op die

500-km-test vloog ik ineens in de buurt van

Orléans in Frankrijk, buiten de kaart! Ik had

geen flauw idee meer waar ik was, tot ik het

vliegveld van Tours herkende. Daar heb ik de

kist maar aan de grond gezet. Ik was inmiddels

665 km vanaf Teuge. Het brevet was in ieder

geval binnen!’

Theo waagde zich aan wedstrijden, nationaal

en internationaal en werd lid van het nationale

zweefvliegteam. ‘Tijdens een kampioenschap

krijg je de opdracht om bepaalde markante punten

te zoeken. Daar maak je dan een foto van en noteer

je de tijd erbij. ‘Het is wel zaak heel alert te blijven.

Tijdens dit soort evenementen vlieg je dikwijls met

veel toestellen dicht bij elkaar en de spanwijdte van

de vleugels is toch al gauw achttien meter.’

Barbecue

Partner Jenny gaat altijd mee om na de landing

toestel met piloot weer op te halen. Ze rijdt dan met

de camper en de grote aanhanger voor het vliegtuig

naar de landingsplaats. ‘Omdat je destijds geen

motor had, wist je nooit van te voren hoe lang je in de

lucht kon blijven. Via de radio kon ik haar doorgeven

waar ik mij bevond,’ aldus de vliegenier. ‘Waar je naar

de grond ging, was vaak een verrassing en leverde

wel eens hilarische situaties op. Zo landde ik ooit

in een weiland bij een boerderij in Münster. Direct

omstanders erbij. Ze waren aan het barbecueën.

Of ik er ook bij kwam.’ Een wedstrijd in Frankrijk

blijft ze ook altijd bij. Vanwege een staking was

de weg afgezet en gebarricadeerd met bomen.

‘In mijn allerbeste schoolfrans heb ik duidelijk

gemaakt dat ik Theo met zijn vliegtuig op moest

halen die ergens geland was en dat eronweer

dreigde’, haakt Jenny in. >>

ZILVER HERFST 2021


VAN ‘T ROOD

.82

edstrijdenINTERVIEW. THEO

De betogers hadden begrip en met hulp van

de brandweer werd een doorgang gemaakt.

‘Naderhand bleek dat ook de andere deelnemers

langs ditzelfde punt kwamen, maar die werden

weer terug gestuurd.’ Ze kunnen er beide nog

hartelijk om lachen.

Sinds het begin van het digitale tijdperk is er

veel veranderd. Zweefvliegtuigen kregen een

hulpmotor voor extra hoogte als dat nodig is,

zijn aerodynamischer geworden, de apparatuur

is verbeterd en er is een mobiele telefoon voor

direct contact. Bovendien kan de piloot zijn

landingsplek zelf bepalen. De laatste wedstrijd

waar Theo aan mee deed ligt door corona alweer

anderhalf jaar achter hem. Hij richt zich nu

meer op het onderhoud en vliegt veel in de

omgeving van Vliegveld Twente. Vanwege zijn

enorme ervaring was een functie als instructeur

voor hem een logisch stap. Hij leidde

verscheidene piloten op, waaronder hun oudste

zoon, verkeersvliegenier bij de KLM.

Halve meteoroloog

Bij het zweefvliegen zijn de zon en de thermiek

heel belangrijk. De zon verwarmt de lucht

waardoor je stijgt, wolken ontstaan doordat de

stijgende lucht afkoelt. Je zweeft als het ware

van wolk naar wolk. ‘Als zweefvlieger ben je

een halve meteoroloog. Je moet de wind en

de fronten goed in de gaten houden. Als beide

‘Elk jaar moet

ik voor de

medische

keuring en de

uitslag is tot

nu toe altijd

positief. ’

‘Je moet de wind

en de fronten

goed in de gaten

houden.’

gunstig zijn, kun je zweefvliegen.’ De

animo voor de opleiding is nog steeds

erg groot, zweefvliegen wordt vaak

gezien als opstap naar een loopbaan als

verkeersvliegenier of militair piloot.

Je kunt al lessen vanaf je veertiende.

Het wordt echter steeds lastiger om te

vliegen. Het aantal verboden gebieden

neemt toe. De commerciële luchtvaart,

maar ook de militaire toestellen, nemen

steeds meer luchtruim in. En in die

gebieden is het verboden voor zweefvliegers.

Maar desondanks zijn er voor

Theo nog genoeg mogelijk heden om

met zijn kist de lucht in te gaan. ‘Elk jaar

moet ik naar de medische keuring en de

uitslag is tot nu toe altijd positief. Dat

betekent dat ik fit genoeg ben. Zolang

ik kan, blijf ik vliegen!’


COLUMN. THEO DE ROOIJ

Column

Theo de Rooij

De Hel van La Fria

Trots betrad ik 24 augustus 1977 met de kleine Nederlandse wielerdelegatie

de betonnen wielerbaan van het volgepakte stadionnetje in

San Cristóbal, Venezuela. Tezamen met de andere landen werden wij als

deelnemers aan de Wereldkampioenschappen Wielrennen voorgesteld

aan hoogwaardigheidsbekleders, aangevoerd door toenmalig president

Pérez, gasten en toeschouwers. Ondertussen bestudeerde ik tijdens het

defilé aandachtig de duizenden kijkers op zoek naar het mooie gezicht van

Rosmary, van wie ik vermoedde dat zij zou komen kijken. Binnen enkele

minuten had ik haar gespot, uitbundig zwaaiden wij naar elkaar.

Speciaal voor het wielertoernooi hadden de autoriteiten een klein, stevig omheind

en beveiligd Olympisch dorp gebouwd om de renners te huisvesten. Hoogbouw

met kleine, steriele, bloedhete kamertjes, weinig afleiding. Wielrennen was in het

verre westen van Venezuela een populaire sport en ons rennersdorp was een ware

bezienswaardigheid. Gekleed in onze oranje polo’s begaf ik mij soms met mijn vijf

amateurploegmakkers voor de wegkoers na het diner buiten de omheining, namen

plaats op een muurtje en lieten ons bewonderen door de mensen uit het stadje voor

wie verder in het jaar weinig te beleven viel. Ik brabbelde als enige enkele woorden

Spaans en knoopte een praatje aan met een prachtig meisje, dat met haar moeder

en zus voor ons langs liep: Rosmary. Twee dagen later sprong op de wielerbaan de

vonk definitief over.

Rosmary ving mij enkele dagen later op aan de finish van de ploegentijdrit die

bekend zou worden als de Hel van La Fria. Met z’n viertjes moesten we 100 km

afleggen in 42 graden hitte met slechts één bidon water. Enkele zwart-wit fotootjes

vormen een dierbare herinnering. In de wegwedstrijd finishte ik op de een na

laatste plaats wegens een lekke band in de finale. Zondagavond na afloop van het

WK nam ik Rosmary mee uit eten naar het sjiekste lokale restaurant. Dankzij

steenkolenspaans, oogcontact en non-verbale communicatie werd het een

onvergetelijke avond. Beschaamd liet zij toe dat ik in het restaurant een voor haar

volledig maandsalaris afrekende: omgerekend € 12,00. Na enkele jaren over en weer

kaarten sturen, droogde het contact op. Totdat de sociale media hun intrede deden.

Een decennialange hyperinflatie heeft de economie in Venezuela totaal gesloopt.

Rosmary werkt voor een onderwijsdienst en verdient momenteel honderd miljoen

Bolivars per maand, omgerekend twintig euro. Binnenkort schrapt de regering

zes nullen weg, sinds 2007 zijn er in oktober maar liefst veertien nullen van de

nationale munt geschrapt. Haar noodkreet bereikte mij via Facebook, ze voelde

zich gegeneerd en kon niets anders bedenken. Voor mij een klein gebaar, voor

haar maakt het een artsenbezoek en medicatie mogelijk. Via een ingewikkeld

traject en de bankrekening van een nichtje in de Verenigde Staten kon ik haar aan

300.000 Colombiaanse Peso’s helpen, ongeveer € 75,00. Waarschijnlijk afkomstig

van een Colombiaanse bank net over de grens bij La Fria. Nu is het mijn beurt om

haar op te vangen.

Theo de Rooij

Voormalig profwielrenner en tot

op de dag van vandaag in geest en

activiteit overtuigd sporter. ‘Goed

voor jezelf zorgen betekent dat je

ook voor een ander het verschil

kunt maken. Verantwoordelijkheid

nemen voor jezelf is de enige manier

om de grote pro blemen van deze

tijd op te lossen. Deze filosofische

instelling komt vaak terug in mijn

columns.’

.83

ZILVER HERFST 2021


(advertorial)

.84

Vanaf

4 september

bij RTV Oost!

Lees ook

Roots Magazine

rtvoost.nl/roots

Ron Jans

Bert Eeftink

Bekende Overijsselaars

terug naar hun ‘roots’

Waar je opgroeit, word je gevormd. Dat geldt voor

iedereen, ook voor mensen in de spotlights. In

september zie je bij RTV Oost het tweede seizoen

van het programma Roots. Bert Eeftink zoekt

weer het spoor terug van bekende Overijsselaars.

Terug naar waar hun wortels liggen. Terug naar

het begin. Terug naar hun... roots. Zo duikt hij

onder meer in het verleden van voetbaltrainer

Ron Jans. Mooie verhalen, verrassende

ontmoetingen, dierbare plekken én vooral heel

veel jeugdherinneringen.


“Ik kwam thuis uit school. Er zat

een meneer bij mijn vader in de

kamer, en toen was het al

beklonken. Ik ging naar PEC…”

.85

Gasten

Dit seizoen zijn de gasten voetbaltrainer Ron Jans,

actrice Johanna ter Steege, media personality

Kim Kötter, baanwielrenner Jeffrey Hoogland en

misdaadjournalist Alberto Stegeman.

Roots zie je elke zaterdag en dinsdag vanaf 17.30

uur bij TV Oost.

Thuis in Overijssel

ZILVER HERFST 2021


CULTUURHISTORIE. TYPISCH TWENTE

.86

Wat is typisch

Twents?

Is het luidkeels zingen van het lied ‘Goa stoan aj veur Twente bint’ door de supporters

van FC Twente een uiting van clubliefde of liefde voor de streek waarin ze wonen?

Bij eerste lezing zal iedereen zeggen, van clubliefde natuurlijk en dat zal het voor de

meesten ook zijn. Toch ligt het denk ik iets minder eenvoudig. De club heeft niet

zomaar de rode kleur van de Twentse vlag voor het voetbaltenue en het Twentse Ros

als clubembleem uitgekozen. Daar ligt duidelijk streekgevoel aan ten grondslag.

Naast voetballen, verdedigen de spelers tevens symbolisch de identiteit van de streek.

// Tekst

JOHN VAN ZUIDAM

// Fotografie

FC TWENTE MEDIA

SHUTTERSTOCK


Wat is streekidentiteit en wat is in dat

verband typisch Twents?

Lange tijd leefde er in de sociale wetenschappen

de overtuiging dat er slechts één streekidentiteit

bestaat. De opvatting dat identiteit een

vanzelfsprekend, statisch en homogeen geheel is, komt

in alledaagse gesprekken, de media, bij ‘platschrievers’

en ‘folkloristen’ nog regelmatig voor. Schrijvers in

de Twentse taal scheppen in hun verhalen dikwijls

een zeer nostalgisch en romantisch beeld van de

Twentse plattelandssamenleving. Folkloristen zien in

tradities zoals paasvuren, poasstoakslepp’n, vlöggl’n,

kloatscheet’n en midweenterhoornbloaz’n ultieme

uitingen van een eeuwenoude Twentse streekcultuur,

terwijl de meeste van deze gebruiken pas in de 19 e of

zelfs 20 e eeuw opnieuw werden ‘uitgevonden’. Men

heeft lang de neiging gehad alles te herleiden tot hét

exclusieve wezenskenmerk.

Niet één, maar meerdere streekidentiteiten

De omschrijving van streekidentiteit die momenteel in

de sociale wetenschappen algemeen wordt aanvaard is:

Het door mensen toekennen van betekenissen en waarden

aan een streek. Er is niet één streekidentiteit maar er

kunnen meerdere streekidentiteiten voorkomen. Je

zou overdreven kunnen zeggen dat Twente evenveel

streekidentiteiten kent als dat er inwoners zijn. En dan

hebben we het nog niet gehad over de niet-inwoners

die evenzeer aan Twente identiteiten toekennen. In

feite construeert eenieder zijn eigen streekbewustzijn

op grond van de kennis die hij daarover bezit.

Deze identiteiten zijn daarbij onderhevig aan veranderingen

en voortdurend in ontwikkeling, omdat ook de

binding van mensen aan een streek voortdurend in

beweging is. Het zijn sociale constructies die verwijzen

naar de gevoelens, de ervaringen en de beelden die

mensen hebben van een gebied. Afhankelijk van

de macht die men kan uitoefenen zal de ene groep

streekgenoten meer identiteitsbepalend zijn dan een

andere groep. Neem de Twentse fabrikantenfamilies

die met hun ideeën over de aanleg van buitenplaatsen

en beboste landgoederen in de tweede helft van de 19 e

en eerste helft van de 20 e eeuw het Twentse landschap

opnieuw naar hun eigen smaak konden ‘reconstrueren’,

terwijl daarvoor de heide domineerde.

Wat ook meespeelt is of je deel uitmaakt van Twentse

families die al eeuwenlang in Twente wonen (insiders)

of dat je nog maar kort in Twente bent komen wonen

(outsiders). Dan kijk je heel anders tegen de Twentse

identiteit aan dan de autochtonen doen. Verschillende

leeftijdsgeneraties zullen evenzeer andere visies hebben

op wat de Twentse identiteit voor hen inhoudt en

betekent.

Taalstrijd

In de 19 e eeuw begon als een reactie op de nationale eenwording

tot natiestaat van Nederland, maar tevens in het spoor

van de Romantiek die de mensen aanzette tot wandelen

om ze de ogen te openen voor het landschap en de daaraan

verbonden geschiedenis, de aandacht voor het streekeigene

toe te nemen. Die zoektocht naar de eigen identiteit betrof

vooral de streektaal, de afstamming van de bewoners en het

daarvan afgeleide volkskarakter en de gemeen schappelijke

geschiedenis. Wegbereider en stuwende kracht daarbij was

de doopsgezinde Joost Hiddes Halbertsma (1789-1869).

Hij stond aan de wieg van de Overijsselsche Almanak voor

Oudheid en Letteren, waarvan de eerste jaargang in 1835

verscheen.

In Twente werd in de 19 e eeuw slechts een schuchter begin

gemaakt met het gebruik van het Twents in verzen en proza.

Geproduceerd door schoolmeesters, predikanten, een

enkele fabrikeur en een edelman. Pas in de eerste helft van

de 20 e eeuw werd de aandacht voor de streekcultuur

gedragen door een grotere groep van regionalisten. Dit

onder aanvoe ring van de onbetwiste leider Ko van Deinse

uit Enschede. Al zijn vrije tijd besteedde hij aan de studie

van de geschiedenis en volkscultuur van Twente en van de

Twentse taal.

Saskische, Friese,

Frankische

cultuurinvloeden

Afstamming

Voor de geschiedschrijvers uit de 19 e eeuw tot circa 1950

stond vast dat de Twenten afstamden van de Saksen.

Dat hoorde men aan de ‘Saksische’ tongval en zag men

aan de ‘Saksische’ bouwwijze op het platteland, maar

ook de volksgebruiken en de rechtsgeschiedenis wezen

onmiskenbaar in die richting. Professor Bernard Slicher

van Bath, agrarisch historicus, maakte in 1944 in zijn

proefschrift Mensch en Land in de Middeleeuwen een

einde aan dit, in zijn ogen, onbewezen standpunt. Volgens

hem heeft Twente sedert het begin van de jaartelling meer

onder Friese en vooral Frankische cultuurinvloeden gestaan

dan Saksische. In 2012 toonde Dirk Otten, germanist

en naamkundige, echter aan dat Twente wel degelijk deel

uitmaakte van het Saksenland. >>

AKSENLAND

ZILVER HERFST 2021

.87


CULTUURHISTORIE. TYPISCH TWENTE

Maar misschien moeten we de discussie hierover

voorgoed beëindigen door onze afstamming voortaan

te betitelen als ‘Fraksen’: we stonden aanvankelijk onder

invloed van de Saksen, maar werden overgoten met

een Frankisch en een iets lichter Fries ‘sausje’! Van

de Saksen zouden we een aantal gewoonterechten

hebben overgenomen, bijvoorbeeld het recht van

opvolging van de oudste zoon van het ouderlijk erf,

het ‘Blijvers- of Anerbenrecht’. Van de Franken hebben

we vooral de bestuurs organisatie, het christendom

en het hof- en leenrecht gekregen. De Friese

invloed is vooral merkbaar in de ont ginning van

natte broekgebieden tot veehouderij bedrijven.

.88

Volkskarakter

En ja, dan het volkskarakter. In 1965 en 1967 verschenen

twee boekjes over dit onderwerp, geschreven

door journalisten die allebei niet in Twente waren

geboren. Zij bewezen de volksaard van de Tukkers

door allerlei eigenaardigheden en kenmerken op

te noemen, die deels herkenbaar waren, maar die

zoveel algemeenheden bevatten, dat je ze evenzeer

van toepassing zou kunnen verklaren op andere

plattelandssamenlevingen, zoals de Drentse of de

Brabantse. Niemand zal echter ontkennen dat als

je bijvoorbeeld een groep Hollandse ‘kaas-koppen’

tegenover een groep Tukkers zet, je al gauw tot de

conclusie komt dat er wel degelijk mentaliteitsverschillen

tussen die twee groepen bestaan. Vandaar

dat er tegenwoordig weer verhalen verschijnen

waarin dit verschil in collectieve mentaliteit wordt

benadrukt. Zie bijvoorbeeld de website: ‘Typisch

Twente’, waarin een rubriek over: ‘Tukkers, een

apart slag volk’ is opgenomen. Maar hier dient het

een toeristisch doel, namelijk om mensen uit andere

regio’s te verleiden hun vakantie in het rustige Twente

door te brengen, dus een verkoopargument. We

noemen dat het ‘vermarkten’ van streekidentiteiten.

En onlangs verscheen nog het alleraardigste boekje

van de Rijssenaar Martin ter Denge ‘Tukkerspotten.

Een ABC-boek over de ziel van de Twentenaar’,

dat geheel in de traditie van de beschrijving van de

volksmentaliteit past, zij het met een knipoog.

Stadia in de vormgeving van een streek

Onderzoekers onderscheiden bij de vormgeving van een

streek of regio een vijftal dimensies of stadia die na elkaar

kunnen optreden maar elkaar in tijd ook kunnen overlappen.

Het is als het ware een ‘checklist’ waarmee je kunt beoordelen

of een gebied een sterke, dat wil zeggen een ‘vette’, of een

‘magere’ regio is. Een ‘vette’ streek heeft een respectabel

aantal streekidentiteiten die zowel door de inwoners als

door de niet-inwoners worden erkend.

Het ruimtelijke stadium

In deze fase krijgt de streek zijn naamgeving en territoriale

vorm: omvang en begrenzing. Dick Blok, hoogleraar nederzettings

geschiedenis en naamkundige, was van mening

dat er tussen Drent(h)e en Twent(h)e een naamverwantschap

bestaat. De driedeling in Drenthe is gemakkelijk

aan te tonen, want het Drents Plateau werd door stroom ­

gebieden van beken in drie stukken gedeeld, van elkaar

gescheiden door binnendringende hoogveengebieden.

Twente daarmee vergelijkend zou een opdeling in twee

kerngebieden zijn. Deze zijn echter veel moeilijker aan

te tonen. Er wordt wel gedacht aan het gebied tussen de

Overijsselse Vecht en de Oude IJssel, beiden zeer vroege

waternamen. Dat zou het oorspronkelijke woongebied van

de Tuihanti of Tubanten kunnen zijn, een Germaanse

volks stam, waarvan de naam in de Romeinse Tijd op duikt.

Deze naam heeft de betekenis van ‘duo-banten’, oftewel

bewoners van twee ‘landen’ of ‘landschappen’, mogelijk de

latere gouwen Twente en het zuidelijker gelegen Hamaland.

Een andere indeling die al rond 800 voor het eerst in oorkonden

wordt vermeld, is die van Noord- en Zuid-Twente,

beide waarschijnlijk groter van omvang dan de huidige

Niedergrafschaft Bentheim en het huidige Twente.

In ieder geval is helder dat de begrenzing van het Twentse

territorium in die tijd nog niet vaststond. Die begrenzing

kreeg later in de middeleeuwen wel zijn definitieve beslag

toen Twente evolueerde van gouw tot graafschap, land­

(schap) en drostambt, waarbij de bestuurlijk-administratieve

grenzen werden vastgelegd, gebruik makend van natuur lijke

barrières, in het bijzonder moerasgebieden.


Twente,

een ‘vette’

regio.

Het symbolische stadium

In dit stadium worden symbolen in de streek

ontwikkeld die helpen de identiteit vorm

te geven zoals een dialect, vlag, volkslied,

streekproducten, bekende personen zoals

Herman Finkers, Ilse de Lange en Johanna

ter Stege, bouwwerken, folkloristische

gebruiken, of een typerend landschap. Het is

de eerdergenoemde Ko van Deinse die ons

relatief laat, namelijk pas in de jaren 20 van

de vorige eeuw, overtuigd als hij was van onze

Saksische afstamming, symbolen van vlag en

volkslied bezorgde. Het Twentse Ros, geïnspireerd

op het wapen van de Duitse deelstaat

Niedersachsen en het volkslied op melodie van

een Duits studentendrinklied Ergo Bibamus.

Folkloristische gebruiken hebben we reeds

genoemd. Voorbeelden van streekproducten:

bakleverworst en -bloed worst, krentenwegge,

naegel holt, hoewel niet exclusief voor Twente,

toch mede identiteitsbepalend. Zelfs het drinken

van een bepaald biermerk kent zijn grenzen:

als je de Sallands-Twentse Heuvelrug afdaalt

richting Nijverdal, kom je van Salland,

waar Heineken wordt gedronken, in Twente

terecht waar het drinken van Grolsch overheerst!

Het institutionele stadium

Het betreft hier het sociaal-culturele, economische

en bestuurlijke netwerk dat op

regioschaal actief is: media, scholen, sportverenigingen,

samenwerkingsverbanden

van brandweer, politie en gezondheidszorg,

ondernemers organisaties zoals Kamer van

Koophandel en industriële kringen, natuurhistorische,

geologische en heemkundige

verenigingen (Oudheidkamer Twente), bestuur

lijke samen werking (Regio Twente).

Het functionele stadium

De functie die een gebied heeft in een groter geheel,

zoals de textielindustrie, die tot de jaren zestig van

de 20 e eeuw de economie domineerde en zorgde voor

grote export van producten. Kort samengevat: welke

taken vervult Twente voor Overijssel, de Euregio,

Nederland, Europese Unie en de wereld?

Het cognitieve stadium

De beeldvorming van een gebied ofwel de regio ‘tussen

de oren’. Bij inwoners gaat het om het zelfbeeld dat men

heeft van de streek, bij de ‘boetenmaarksen’ om het

imago: hoe kijken buitenstaanders tegen Twente aan?

De laatste jaren wordt het imago vooral voor toeristen

opgepoetst door slogans als: ‘Twente: Landgoed van

Nederland’, ‘Typisch Twente’ of ‘Tijd zat in Twente’.

Typisch Twents?

Echt typisch Twents is feitelijk alleen de naam. Twente

is, op de Veluwe na, het meest sterke regiomerk in

ons land, aangetoond in een onderzoek onder

Nederlanders uit 2013. Het is tot op de dag van vandaag

ook verreweg de meest gebruikte streeknaam

van ons land. (Promotieonderzoek 2004, Culturele

Geografie R.U. Groningen). De begrenzing is van

middeleeuwse ouder dom en zeker 1.000 jaar oud.

Er is een lange gemeen schappelijke geschiedenis

van zeker 2.000 jaar. Daarnaast is het in alle opzichten

een ‘vette’ regio met een sterke identiteitstoe kenning

door de inwoners van Twente zelf en van de rest

van Nederland. Dus reden genoeg om met trots op

te gaan staan als je voor Twente bent!

.89

ZILVER HERFST 2021


BOEKEN. TWENTSE AUTEURS

Nieuwe

boeken

van

Twentse auteurs

aan

VAN

HARTE

AANBEVOLEN

.90

EEN REIS DOOR ZESTIENDE-

EEUWS TWENTE

Niet het mooiste meisje

van de klas

Met schrijver en journalist Eddy van der Ley ging de in Twente

opgegroeide Kim Kötter terug naar waar het allemaal begon.

Samen schreven ze haar intrigerende levensverhaal. Een meisje

dat zichzelf lelijk vindt en op school gepest is, wordt gekozen

tot de Nederlandse Miss Universe. Het klinkt als een sprookje,

maar het is het echte verhaal van Kim Kötter. Het meisje Kim

moet als vrouw eerst nog wel afrekenen met de spoken uit haar

verleden, voordat ze kan uitgroeien tot tv-persoonlijkheid en

succesvol onderneemster in de lifestyle- en modellenwereld.

Het blootleggen van de funderingen van Huys

Hengelo in 1995 wakkerde in Hengeloër Aart André

het gevoel om met een pakkend verhaal de spotlight

op Twente te richten. In navolging van zijn vorige

roman ‘Een waanzinnige reis’, is ‘Het verraad in

de burcht Almelo’ het tweede historische verhaal.

Een vervolg waar menig lezer met smart op heeft

zitten wachten. In de ban van de Twentse historie

wordt de reis door Twenthe vervolgd en kan de lezer

op een toegankelijke wijze kennis nemen van het

zestiende-eeuwse Twente.

Aart André – Het verraad in de burcht Almelo –

248 blz - € 21,50 Verkrijgbaar via uw boekhandel

en via boekscout.nl

In de roman volgt de lezer Anna Leeflang

en haar gezin. Als de Tweede Wereldoorlog

achter hen ligt, emigreert het

gezin van Enschede naar Australië. Voor

het schrijven van deze roman verdiepte

de Hengelose Michelle Visser zich

uitgebreid in het leven van emigranten

gezinnen in de jaren veertig,

vijftig en daarna. Emigratie was voor

sommigen een groot avontuur, en

voor anderen een tijd vol onzekerheid

en teleurstelling. Ondanks alle mooie

plannen bleek het in de praktijk vaak

niet makkelijk om opnieuw te beginnen

aan de andere kant van de wereld.

Daarom is ‘Zoals het leven komt’ vooral

ook een verhaal over doorzetten en

veerkracht.

Zoals

het

leven

komt

Michelle Visser – Zoals het leven komt –

416 blz. - € 20,- Te koop via uw boekhandel.

Eddy van der Ley en Kim Kötter

Niet het mooiste meisje van de klas - 232 blz. - € 29,95

Verkrijgbaar via uw boekhandel.


bevolen

ZACHTIG

Dorothée Loorbach uit Enschede is schrijver, spreker en

dichter. In haar zoektocht naar zichzelf geeft ze woorden aan

gevoelens die best universeel blijken te zijn. Ze publiceerde in

2020 haar succesvolle debuut ‘BLUT. Hoe niks de weg werd naar

alles’, dat eind 2021 uitkomt in de VS en in Groot-Brittannië.

In augustus 2021 lanceerde ze ‘Zachtig’, een verzameling

gedichten die verschillende periodes van haar leven beslaan.

De dingen die ik open als dichter

dragen aanzienlijk lichter

dan de dingen die ik probeer te sluiten

door ze niet te uiten

WIJ ZIJN MAÏS

Dorothée Loorbach –

Zachtig - 112 pagina’s

- € 20,00

Verkrijgbaar via uw

boekhandel en

via www.zachtig.nl

Wie wat waar

over dialecten

Eind juni verscheen bij Onze Taal een

boek over taalvariatie in Nederland en

Vlaanderen. Het Twents is onderdeel van

de Nedersaksische dialecten, een van de

zes dialectgebieden die bondig beschreven

worden in het boek. Er worden ook

16 begrippen behandeld waarvan dialectkaarten

zijn getekend, begrippen die we

nu nog steeds kennen en gebruiken, ook

al zijn de woorden ervoor soms al op hun

retour. Gropmoe voor oma bijvoorbeeld,

of de namen voor de mier. Maar ook de

woorden voor de fricandel, het condoom

of de balpen zijn op kaart gezet. Het boek

bevat informatie over streektaalinstituten

zoals het Twentehoes en wijst de weg naar

handige dialectwebsites. Een boek voor

taalliefhebbers, maar ook voor iedereen die

geïnteresseerd is in de cultuur.

.91

Zilver-columnist Henk Boom beschrijft de lange

weg die maïs sinds 1492 heeft afgelegd. Het boek

vertelt over maïsgoden en maïsmisère, over

botanische tuinen en melkveestallen, over het

traditionele maïsveldje van de indianen in Mexico

en over de proefvelden met nieuwe maïsrassen langs

vaderlandse dorpswegen. Tussen die uitersten ligt een zee

van cultuur en geschiedenis.

€ 19,95 - Te bestellen via de webwinkel op

www.onzetaal.nl.

Henk Boom – Wij zijn maïs - 320 blz. - € 21,99

Te koop via uw boekhandel.

Trouw aan Twente

Huis Zonnebeek in Enschede is het voormalige woonhuis van de textielfabrikant Jan Bernard van

Heek (1863-1923) en zijn Amerikaanse vrouw Edwina van Heek-Ewing (1872-1945). Jan Bernard en

Edwina lieten een vruchtbare stichting na, die ook in de 21ste eeuw van betekenis zal zijn en blijvend wenst bij te dragen aan een veranderend

Twents landschap. Dit unieke fotoboek met prachtige oude en nieuwe foto’s van Landgoed Singraven en Huis Zonnebeek, de landgoederen

die de stichting beheert, en hun bewoners, geeft een mooi beeld van Twente in de afgelopen 75 jaar.

Eugenie Mogendorff-ter Kuile - Trouw aan Twente – 208 blz. - € 34,50 Te koop via uw boekhandel.

ZILVER HERFST 2021


LITERATUUR. EDDY OUDE VOSHAAR

De Dinkel,

het land van joe en mie

.92

Eddy Oude Voshaar

Natuurliefhebber, fotograaf,

schrijver en wandelliefhebber

// Tekst & foto’s

EDDY OUDE VOSHAAR


Als kleine jongen stapte Eddy Oude Voshaar regelmatig bij zijn vader achterop de brommer voor een

ritje van Losser naar het Singraven. Toen hij ouder werd, was het Dinkeldal het gebied waar hij graag

ging hardlopen. Hij raakte verslaafd aan het betoverende en mystieke grensgebied: de lichtinvallen,

nevels, zonsopgangen en -ondergangen en het gebeier van de vroege zondagmorgenklokken uit de

kerktorens van Gronau, Gildehaus en Denekamp. Het inspireerde hem om naast het duurlopen te

schrijven en foto’s te maken. ‘De Dinkel, het land van joe en mie’ is zijn twaalfde boek. Onderstaand

delen wij een van de verhalen uit zijn boek.

e DinkelZILVER

De nachtegalen van Singraven

Mien pa is evenals wij geboren op Singraven, alleen

mien pa jaren eerder. Twee jaar hebben onze ouders

daar gewoond. Niet in het kasteel, maar in een klein

boerderijtje verscholen in de diepe donkere bossen

rondom het kasteel. Pa was trots op ‘zien‘ Singraven.

Jarenlang hebben wij in ons huisje aan de Lutterstroat

in Losser waar we toentertijd heen zijn verhuisd,

moeten aanhoren hoe mooi en schoon het landgoed

aan de rand van Denekamp (’n Doarp) is. Hij praatte

over Singraven alsof hij de kasteelheer zelve was. Als

de regen tegen het keukenraam sloeg en het buiten

grauw en schemerig werd, dan kreeg hij buien van

melancholie en heimwee noar zien heimat. Hij begon

dan met zijn baritonstem Latijnse liederen te zingen.

‘Waan wie ma nooit noar dit verdomde rotgat hen

verhuusd’, zei die dan als refrein tussen het zingen

door. ‘Ik geleuf daw alles hier ma bie mekaar pakt en

dat boer Vennegoor oos met zien platte waang maar

noar Denekamp hen veurt’. ‘Maar wie blieft hier in

Losser’, sprak ie namens Mattie, ma en mij . ‘Singraven,

wat heb ik doar moeten afzien’, zei ma. ‘Helemoal doar

in de bossen, helemoal buut’n of en maar trappen noar

’n Doarp hen veur de boodschappen. En dan heb ik

het nog nigges over dat grote enge Mariabeeld doar

achter in de moestuun. Ik was er zo bang veur dat ik

elke dag een keers opstak veur dat enge Mariabeeld

dat met haar zwarte schaduw alle licht uut het toch al

kleine huusje wegnam. Als ik er noe aan denk word

ik direct alweer benauwd. ‘Het is er mooi zo mooi,

maar dat is het ook wa zonder oos‘ zei ma dan. Met

geen peerd kriegt ze mie doar weer noar toe. Ja, op een

zondagmiddag dan wil ik de wa met mien jongens op

bezoek goan. Pa draaide dan nog snel een sigaret en

begon nog luider te zingen en bleef staren in de verte,

zo ver, zo ver kan volgens mie niemand kijken. ‘Wil

de dan niemand met mie met noar Singraven? zei hij

dan trekkend aan zijn sigaret terwijl de damp van de

vorige trek nog uit zien mond en neus nevelde. ‘Wie

goat nie met,’ zei Mattie mijn jongste broer, ‘Wie blieft

hier wonen aan de Lutterstroat.’ Dan, als plotseling de

zon doorbrak en het helderder en lichter buiten werd,

vertrokken de sombere buien van mien pa als sneeuw

voor de zon. Elke zondagmorgen na de kerkdienst

van zeven uur, reed pa op zijn DKW-brommer,

weer of geen weer, naar zijn heimat Singraven toe.

Vanmorgen was ik in alle vroegte bij de watermolen

om enkele foto’s te maken. De nachtegalen lieten

hun onvermoeibare serene sopranengezang over het

landgoed, en door merg en been gaan. Zullen die

nachtegalen wel weten dat mien pa ook bijna zo mooi

kan zingen? Het was er adembenemend mooi daar

op die houten brug waar het kasteel door de eerste

nevelige zonnestralen zachtwit kleurde. De lente is

nergens mooier dan hier op de mooiste ansichtkaart

van Twente. Achter de watermolen hoor ik het vallen

van het klaterende zilverachtige water. En daar in de

verte zie ik mien pa met zien DKW-brommer stoan.

Zie ik nu dat hij een sigaret draait? Of zijn het de

dampende optrekkende gouden nevels?

‘De Dinkel, het land van joe en mie’ is te koop bij

Boekhandel Broekhuis, Primera Losser, Boekhandel

Brummelhuis Denekamp en Bruna in Losser. € 19,95

.93

HERFST 2021


ZILVER. PUZZELPAGINA

Zweedse

WEERTYPE

VERGELDING

5

BEHOEFTIG

DOOR

ERFENIS

VERKRIJGEN

GRIEKS

EILAND

PIJN

7

SANITAIR

GEKROESD

puzzel

WEERTYPE

BEHOEFTIG

GRIEKS

EILAND

DOOR

VERGELDING

ERFENIS

PIJN

VERKRIJGEN

SANITAIR

GEKROESD

MET HET

BEDOELDE

SCHOOLVAK

BIJBELSE

FIGUUR

DAAR IN DE

VERTE

SPAANS

GERECHT

SPOTTENDE

VOOR-

STELLING

LOF

6

GRIEKSE

LETTER

INTERNET-

VERBINDING

BROER VAN

KAÏN

ONTVANG-

KAMER

3

PULVERIG

DASHOND

4

TITEL

WACHT-

HUISJE

OUDERRAAD

REEDS

WERELD-

DEEL

10

2

5

7

Vul het diagram met de

DASHOND

1

vakjes

VOERTUIG

met getallen in

AFRIKAANS

ZOOGDIER

AUTOSCHADE

onderstaande vakjes 9

10

WERELD-

DEEL

2

SPOTTENDE

VOOR-

SPAANS

STELLING

GERECHT

U vindt de oplossing

LOF

TITEL

WACHT-

HUISJE

4

worden. Deze staan in het

de in te vullen vakjes.

door de letters in de

in te vullen.

OUDERRAAD

REEDS

MET HET

BEDOELDE

woorden SCHOOLVAK die in de

GRIEKSE

LETTER

omschrijving bedoeld

INTERNET-

VERBINDING

BIJBELSE

BROER VAN

FIGUUR

KAÏN

DAAR IN DE

ONTVANG-

VERTE

KAMER

diagram, naast 6 of boven

3

PULVERIG

8

VOERTUIG

AUTOSCHADE

AFRIKAANS

ZOOGDIER

1

8

9

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10

.94

De oplossing vindt u op pagina 97.

14-7-2021 Sudokuweb.nl

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10

S

** ***

26-8-2021 Sudokuweb.nl

u do

k

u

In

de sudoku-puzzel moeten de cijfers 1 tot en met 9 worden ingevuld, en wel op zodanige wijze dat:

• op elke horizontale rij elk cijfer slechts één keer voorkomt

• in elke verticale kolom elk cijfer slechts één keer voorkomt

• in elk subrooster elk cijfer slechts één keer voorkomt

Hier komt ook de naam van de puzzel vandaan: sudoku betekent in het Japans zoiets als ‘getallen enkelvoudig’.

De oplossing vindt u op pagina 97.

https://www.sudokuweb.nl/printen.php?type=normaal&id=3&grootte=4&opl= https://www.sudokuweb.nl/printen.php?type=normaal&id=217&grootte=4&opl=0 1/1

1/1


E

L

R

O

A

L

R

A

L

A

M

B

N

A

O

W

O

K

P

V

O

R

U

R

I

S

G

C

H

H

H

O

V

L

U

N

T

D

M

I

R

E

P

Puzzel & WIN! Woordzoeker nr. 4

R

A

K

S

B

S

S

B

L

I

E

Vind de oplossing door alle woorden weg te strepen. Woorden kunnen horizontaal, verticaal, diagonaal en achterstevoren staan. Stuur de oplossing met

vermelding van uw naam en adres naar redactie@zilvermedia.nl. Onder de goede inzenders verloten we drie prijzen waaronder een boekenbon ter

waarde van € 50,- die beschikbaar wordt gesteld door Boekhandel Broekhuis. De 2 e en 3 e prijs verblijden we met een mooi boek van een Twentse schrijver.

Z

W

A

R

T

B

A

N

D

S

L

IJ

M

V

I

S

Z

G

Z

ALVER

LUIPAARDAAL

VARKENSVIS

G

E

L

O

M

P

J

E

N

E

R

U

M

S

M

E

T

A

E

Z

A

D

E

L

L

I

P

V

I

S

E

S

A

G

A

L

E

D

N

O

R

G

E

E

Z

L

T

D

E

Z

I

L

V

E

R

K

A

R

P

E

B

I

R

L

W

U

A

J

L

E

B

A

K

W

A

A

P

A

V

P

A

N

G

A

S

I

V

N

A

A

N

P

A

I

B

A

A

R

S

E

S

N

E

E

P

D

E

P

S

T

S

I

D

D

E

R

R

O

G

R

G

L

I

A

R

E

N

D

S

K

O

P

R

O

G

R

S

U

R

E

P

R

A

K

N

E

R

E

O

B

O

T

L

O

D

D

E

B

A

R

B

E

E

L

H

N

A

A

S

T

E

R

L

E

T

S

I

V

N

I

D

A

L

R

E

U

Z

E

N

K

O

G

E

L

V

E

R

V

A

R

K

E

N

S

V

I

S

T

O

N

L

T

E

S

I

V

N

R

A

A

T

N

A

L

R

O

W

R

E

P

A

K

D

R

O

O

N

I

A

A

E

I

L

V

I

S

I

V

T

E

P

M

O

R

T

N

I

R

A

H

K

A

B

T

O

N

IJ

N

M

E

E

J

S

I

V

L

E

E

S

N

E

P

S

N

O

ARENDSKOPROG

BAARS

BAKHARING

BARBEEL

BLIEK

BOERENKARPER

BRUINVIS

DORS

EGELVIS

GEELBANDGRONDEL

HAAI

HORS

KABELJAUW

KARPER

KWABAAL

KWAL

MAANVIS

MEUN

MURENE

NOORDKAPER

PANGA

PENSEELVISJE

POON

REUZENKOGELVIS

SCHAR

SCHOL

SIDDERROG

SMELT

SNEEP

SNOEK

STERLET

STIPPELSTAART

VOREN

ZADELLIPVIS

ZALM

ZEEGRONDEL

ZWARTBANDSLIJMVIS

ZEILVIS

ZILVERKARPER

E

L

R

O

A

L

R

A

L

A

M

B

N

A

O

W

O

K

P

V

O

R

U

R

I

S

G

C

H

H

H

O

V

L

U

N

E

K

LANTAARNVIS

LOMPJE

TONG

TONIJN

T

D

M

I

R

E

P

R

A

K

S

B

S

S

B

L

I

E

K

LODDE

TROMPETVIS

.95

Zoek de verschillen

ALVER

LUIPAARDAAL VARKENSVIS

ARENDSKOPROG MAANVIS

VOREN

BAARS

MEUN

ZADELLIPVIS

Een BAKHARING mooi herfsttafereel van de MURENE watermolen Het Singraven ZALM in Denekamp.

De BARBEEL twee foto’s lijken identiek, NOORDKAPER

toch zijn er maar liefst ZEEGRONDEL

10 verschillen. Kunt u ze allemaal vinden?

BLIEK

BOERENKARPER

BRUINVIS

PANGA

PENSEELVISJE

POON

ZWARTBANDSLIJMVIS

ZEILVIS

ZILVERKARPER

DORS

EGELVIS

GEELBANDGRONDEL

HAAI

HORS

KABELJAUW

KARPER

KWABAAL

KWAL

LANTAARNVIS

LOMPJE

LODDE

REUZENKOGELVIS

SCHAR

SCHOL

SIDDERROG

SMELT

SNEEP

SNOEK

STERLET

STIPPELSTAART

TONG

TONIJN

TROMPETVIS

De oplossing vindt u op pagina 97.

ZILVER HERFST 2021


S

.96

gratis

airco

installatie

check


14-7-2021 Sudokuweb.nl

14-7-2021 Sudokuweb.nl

https://www.sudokuweb.nl/printen.php?type=normaal&id=3&grootte=4&opl=1 1/1

https://www.sudokuweb.nl/printen.php?type=normaal&id=3&grootte=4&opl=1 1/1

ervice

Oplossingen puzzelpagina

ZILVER. SERVICEPAGINA

WEERTYPE

VERGELDING

WEERTYPE

W

VERGELDING

MET HET

BEDOELDE

W

SCHOOLVAK

Z

ZE

E

BEHOEFTIG

DOOR

ERFENIS

VERKRIJGEN

5

BEHOEFTIG

5

E

DOOR

ERFENIS

VERKRIJGEN

RE

A

AR

MR

GRIEKS

EILAND

PIJN

7

GRIEKS

EILAND

W

PIJN

7

WE

K

RK

RE

SANITAIR

A

SANITAIR

TITEL

A

G MI

VOOR-

STELLING

N DS

SA

WACHT-

HUISJE

B

BA

10

GEKROESD

K

GEKROESD

DA

RK

**

MET HET

BEDOELDE

C

SCHOOLVAK

EK

4

GRIEKSE

TITEL

10

BIJBELSE

FIGUUR

C

DAAR IN DE

VERTE

KL

6

BIJBELSE

FIGUUR

G LI

NE

DA

KAÏN

S

DAAR IN DE

VERTE

ONTVANG-

KAMER

RV LETTER

M E

TE

A

WERELD-

DEEL

UR

SPAANS

GERECHT

P

SPAANS

GERECHT

MA

GRIEKSE

3

BROER VAN

SPOTTENDE6

3

A

PULVERIG

LOF

DASHOND

E

BROER VAN

INTERNET-

VERBINDING

ONTVANG-

KAMER

VE

LETTER

A

KAÏN

E AT BA

WERELD-

DEEL E UL

SPOTTENDE

VOOR-

STELLING

WACHT-

HUISJE

INTERNET-

VERBINDING

PULVERIG

DASHOND

SL

AL

AT

LOF

REEDS

T

4

BR

UE

RI

RU

OUDERRAAD

I

RO

2

L

LE

RE

***

VOERTUIG

P

AUTOSCHADE

A

RE

L

AFRIKAANS

ZOOGDIER

OL

1

AK

OUDERRAAD

A

REEDS

OP

2

RI

8

VOERTUIG

S

AUTOSCHADE

AT

RE

E

AFRIKAANS

ZOOGDIER

NO

19

KS

AL

AP

GI

8

S

T

E

E

N

9

S

L

A

G

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10

O O S T E N W I N D

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10

O O S T E N W I N D

S V B G I L L E T S C H O O N M A A K D

Oplossing prijspuzzel

P L O O I P A A R D E B L O E M E N L A

R M L N T N S N E K I U K E F I R E A U

Woordzoeker nr. 3 Zomernummer

I U G L E H N E D H U L S B E E K J M W

DAUWTRAPPEN

N S E E V G C O J S T E I F G G S F M T

FIETS

GENIETEN

G R W N L N R I Z T C O O E M A E E E R

GRATIS

BADMINTON HULSBEEK

L S S T B U S R E I S E J S IJ R E T A W BERMUDA HYPER

E A A T I E V E L N IJ H N H E D R I T A

BUSREIS KROKUS

I K T V A N G S T W E N T E B A D N A R COCKTAIL LENTEZON

N M S E N P I R B N E B A Y S N V L J PCAMPINGS

KAMPEREN

GEESTEREN

A A R A D R E D R E E P M A K R E C W E

KEFIR

D T S K D P S E E B O M R P E O E E E PGLADIOLEN

KUIKENS

GOLFBAD LANDSCHAP

T M A K M R N E R E D N E Z E R H L A C HANGMAT

A O E R E O V S J O U Z A E O Z I D S E

LAMELLE

HEIDEVELDEN

LAMMETJES

K P N A I L A S T M I N U T E T E I T R KAMPEERDER

LATTROP

L O N I R N IJ S G A N T A R L E S A C NKAMPEERTERREIN

LENTEKRIEBELS

C E D N N A T U R A L I S T B U I R E E LASTMINUTE

LOSSER

NATUREL

R S E E S K V O G E L S J E B T V M H E

MADELIEFJE

NATURALIST

O E W T T A U T S N D O S E T N D B R A

MUSEUM

PARASOL

N K K B S M E L S E E A G E B N A U A LRAMMELBEEK

NARCISSEN

C R A I O P R A A E O E D D U N E E F T RECRECREATIEPARK PAARDEBLOEMEN

E R C E A E R A S S A E S E L E S E P EREGGE

OOTMARSUM

A T N E N A E T R R E G G E R E V N I I RUTBEEK OPSNOEIEN

STATUS PASEN

R O I L A O P K U R L P O S N L S S E D

STRANDPAVILJOEN PAASHAAS

M E D H E R L S R G L A D I O L E N E E

STRANDWANDELING PICKNICKEN

E K N S H L A O E V A K A N T I E U N NTERRAS

PLATTELAND

P R E U N A K E E B L E M M A R L O T P TUNNEL PLOOI

TWENTEBAD

P U K K S B L A T T R O P B L O E M E A

REGENBOOG

I R L I N S M L T A M G N A H A D Z S A VAKANTIEHUISJE

SCHAPEN

VANGST

SCHOONMAAK

N

M

E

S

I

C

S

D

O

A

O

B

G

E

O

T

L

N

F

E

B

W

A

T

D

N

U

A

M

K

R

R

E B

E

E

T

R

A WWACHTBED

SERVIES

WATERIJSJES

SNOER

WATERFIETSEN

G A I S N I J T Z A L R K G Z P W L E A M T B T R E O L E A K N E D N P KE L

SPRINGENDAL

ZENDEREN

STELLIG

ZOMERROOSTER

S K N T G P E O S P T S R N A O N E D I P E A N V A I R L C J I O E S N S NE N

STOEP

ZONNEBRIL

ZONNEN

TUBBERGEN

ZUIDERS TWENTEBAD

ZWEMBROEK VAKANTIE

VASSE

Oplossing:

SV TOROA RNJDA LAARKSEBNO E K E T

BAKSEL

Contactinformatie

BESPAT

BLOEM

BLOEMKNOPPEN

BLOESEM

BLOUSES

BOLGEWASSEN

BRAMEN

BIJTJES

Losse nummers

Zilver Magazine is te koop voor

slechts € 3,95 bij diverse verkooppunten

zoals boekhandels, tijdschriftenwinkels

en kiosken in de Twente

en bij een aantal verkooppunten in

de rest van Nederland.

Abonnement

Wilt u informatie over het afsluiten

van een abonnement, voor uzelf

of zakelijk? Stuur dan een e-mail

naar info@zilvermedia.nl of bel

met 0541 511162.

VISVIJVER

VLEGEL

VLINDERS

VOGELS

VOORJAAR

WANDELEN

WATERKANT

ZONDAG

ZONNIG

ZONLICHT

Adverteren

Wilt u adverteren in Zilver Magazine

of op de website zilvermedia.nl?

Wij denken graag met u mee

over de mogelijkheden.

Neem voor meer informatie

contact op met onze afdeling

media-advies en advertenties,

Marcel Willemsen,

telefoon: 0541 511162 of

via e-mail: verkoop@zilvermedia.nl

Volgende uitgave

Het winternummer van

Zilver Magazine verschijnt

op 15 december 2021.

.97

Wat vindt u van

Zilver Magazine?

Als dood

een deel van je

leven wordt…

We zijn benieuwd naar wat u graag

leest in Zilver Magazine. Waar

kunnen we u mee plezieren?

Tips voor de redactie zijn van harte

welkom via redactie@zilvermedia.nl.

NOLET BULT &

ANNEMARIE KOOP-HAKENBERG

T 0541 229 779

www.noletbult.nl

ZILVER HERFST 2021


Speciaal voor

lezers van

Zilver Magazine:

10% korting op

relaxfauteuils bij

Brok Interieur

10%

korting op

relaxfauteuils bij

Brok Interieur

Relaxfauteuils:

onze specialisatie

Naast dat je bij ons terecht

kunt voor een uitgebreid

interieur-, textiel- of

slaapadvies, kunnen we je

ook álles vertellen over de

mooie design relaxfauteuils

die we hebben staan.

Benieuwd naar wat er

allemaal mogelijk is?

Kom proefzitten!

De 10% korting is geldig tot 31 oktober 2021

Brok Interieur Wonen, Slapen & Textiel

Drienerstraat 47, 7551HL Hengelo

074-2913126, info@brokinterieur.nl

www.brokinterieur.nl

Je bent van harte welkom

Je kunt in onze showroom veilig winkelen.

Loop gezellig binnen of plan een afspraak, we

nemen graag alle tijd voor je.

.98

BRO039 ADV ZILVER MAGAZINE 212x147_V2.indd 2

Neem nu een zeer

voordelig abonnement

op Zilver Magazine!

CADEAUTIP:

Geef een

abonnement op

Zilver Magazine

Wilt u ieder kwartaal verzekerd zijn van mooie achtergrondverhalen, boeiende

interviews, tips voor uitjes, interessante artikelen en mooie natuurfoto’s,

neem dan een abonnement op Zilver Magazine. Dan valt ieder kwartaal een

nieuwe uitgave vanzelf op uw deurmat. Al vele Twentse 60-plussers ervaren

het plezier en gemak van een abonnement.

Speciale aanbieding

Een jaarabonnement voor 2022 (vier edities) kost slechts € 15,-.

Als cadeautje krijgt u daar van ons gratis de wintereditie 2021 bij!

Voor een abonnement neemt u contact met ons op via telefoonnummer

0541-511162 of via e-mail: verkoop@zilvermedia.nl. Ook kunt u zich

abonneren via de website van Zilver Magazine www.zilvermedia.nl.

ZILVER MAGAZINE IS VOOR € 3,95 TE KOOP IN VEEL BOEKHANDELS IN

TWENTE EN IN DIVERSE BOEKHANDELS IN DE REST VAN NEDERLAND.

Het

winternummer

verschijnt

15

december


26.09.2021 — 23.01.2022

ARTEMISIA.

VROUW &

MACHT


Hooray! Your file is uploaded and ready to be published.

Saved successfully!

Ooh no, something went wrong!