Helperbel 2021 3

helperbel
• Tuin vergroenen
• Aanpassing Goeman Borgesiuslaan
• Project Wijk-Kracht
• De chalet-woning aan de van Royenlaan
1
20213

Inhoudsopgave
9 13
14 36
Wijk in beeld
Beklim het geheugenbalkon aan de Hereweg. 24
De chalet-woning aan de van Royenlaan 36
Nieuws van het wijkcomité
Eenvoudig je (voor)tuin vergroenen. 9
Aktiviteiten in de wijk
Vier kunstenaars + vier bewoners = vier unieke kunstwerken. 14
Werkzaamheden gasleidingen Helpman-Oost 20
Nieuws van de gemeente
Bestemmingsplan Gebouwd Erfgoed Groningen 11
Aanpassing wegbelijning Goeman Borgesiuslaan 13
Column
Het Traumabalkon 22
Andere tijden
De Hillighe Stede 29
Internationaal pils in Helpman 32
Duurzaamheid
Deelnemers gezocht voor verduurzamingsproject: Wijk-Kracht. 18
Colofon
De Helperbel is een uitgave van het Wijkcomité Helpman in Groningen. Het blad verschijnt vier keer
per jaar en wordt huis-aan-huis verspreid in de wijken Helpman, Coendersborg, Villabuurt, Klein
Martijn en Rabenhauptterein. Oplage: 5700.
Redactie: Sjoukje Kooistra, Harm Draaijer, Ina Timmer. Eindredactie: Ina Timmer.
Acquisitie advertenties: Herman Marsman. Ontwerp omslag: Rietje Beeren. Foto’s bladzijde 11, 24,
25, 27, 36: Jurjen Heegstra. Vormgeving: Jurjen Heegstra. Druk: NetzoDruk Groningen. De Helperbel
wordt gedrukt op FSC papier
Redactieadres: redactie@wijkhelpman.nl.
De redactie behoudt zich het recht voor kopij niet te plaatsen, aan te passen of in te korten.
3

Wijk in beeld
De redactie ontving deze foto van
Aad van der Klaauw. Hij bezocht zijn
dochter in Helpman en maakte deze
foto tijdens een wandeling.
4
5

Nieuws van het Wijkcomité
Podium Zuid
Het kan weer beginnen!
Na ruim 18 maanden kan dan eindelijk het optreden
van de band The Family doorgaan. Vermoedelijk wel
met corona-check bij de deur, want we willen geen vaste
zitplaatsen aanhouden in de zaal. Dus als je een geldige
QR-code kunt laten zien, kom dan op 10 oktober tussen
15.00 en 17.30 uur naar de Bsv De Helpen/Helpman-
Oost aan de Groenesteinlaan 16 voor een swingende muzikale middag.
Voor de overige optredens, houd de website wijkhelpman.nl onder
activiteiten in de gaten.
The Family
The Family is een funk/soulband, die de
muziek benadert vanuit een vrije en geïmproviseerde
(speel)opvatting. Covers
worden op een eigen manier gebracht en
daarnaast spelen ze ook eigen werk. De
band heeft een vaste kern van muzikanten
en nodigt daar verschillende gastmuzikanten
bij uit.
Deze manier van spelen plus een sterke
liefde voor een vette groove maken de
optredens van The Family altijd verrassend en swingend!
De vast kern van de band bestaat uit: Gino Jansen, bassist bekend
van Fox the Fox en 11 jaar Muskee Gang. De zussen Hedy en Laureen
Jansen, afzonderlijk goeie zangeressen maar vooral samen een geoliede
machine. Rudmer van der Meer, een gitarist met een eigen geluid en
bekend gezicht in de Groningse muziekscene. Marcel Jasper - drummer,
on the one!
7
Zoals het er nu uitziet
kunnen we op 10
oktober aanstaande
weer los.

Nieuws van het Wijkcomité
Eenvoudig je (voor)tuin vergroenen
Informatieve avond op dinsdag 5
oktober
Het najaar is bij uitstek geschikt om aan de slag te gaan
met het planten van voorjaarsbollen, bomen of vaste
planten. Toch betegelen veel mensen voor het gemak
hun (voor)tuin. Maar te veel bestrating in de stad zorgt
ervoor dat bij hevige regenval het water niet goed weg
kan lopen en dat het op warme dagen erg heet is in
stad en tuin.
Anne van Doorn
van De Tuinjuffer
geeft deze avond
handige tips.
Een tuin kan groen én onderhoudsarm zijn en dat hoeft
niet moeilijk of duur te zijn. Om te laten zien hoe dit kan organiseert
Duurzaam Helpman, onderdeel van het Wijkcomité Helpman, een
informatieve avond met Anne van Doorn van De Tuinjuffer. Zij is
ecologisch hovenier en geeft advies voor tuinaanleg en -onderhoud.
Anne geeft deze avond handige tips, gaat in op welke planten geschikt
zijn voor een onderhoudsvriendelijke tuin en inspireert met voorbeelden.
Ook vertelt ze hoe water in de tuin makkelijk vastgehouden of afgevoerd
kan worden. Daarnaast is er ruim gelegenheid voor het stellen vragen.
Aan het bijwonen van deze avond zijn geen kosten verbonden. Wel
graag aanmelden via duurzaamhelpman@wijkhelpman.nl
Locatie: De Helpen, Groenesteinlaan 16, 9722 BX Groningen.
Tijd: 19.30 – 20.30 uur, inloop vanaf 19.15 uur.
9

Nieuws van de gemeente
Bestemmingsplan
Gebouwd Erfgoed Groningen
Voor gebouwen die door de gemeente zijn aangewezen
als karakteristiek of beeldondersteunend object gaan
nieuwe regels gelden. Ben je eigenaar van zo’n gebouw
in Groningen? Controleer dan of de gemeente dit heeft
aangewezen als karakteristiek of beeldondersteunend
Is jouw pand
karakteristiek of beeldbepalend?
object. Dit doe je op gemeente.groningen.nl/erfgoed. Wil je graag hulp
bij het zoeken? Neem dan contact met ons op.
Voor deze gebouwen gaan straks nieuwe regels gelden. Je krijgt
misschien met de nieuwe regels te maken als je je gebouw aan de
buitenkant wil verbouwen of (deels) wilt slopen. En dan alleen als je de
eventuele karakteristieke onderdelen wilt aanpassen of verwijderen.
Deze onderdelen zijn meestal te zien vanaf de openbare weg. Het gaat
dus niet om de binnenkant en meestal ook niet om de achterkant van
uw gebouw.
De nieuwe regels zijn nog niet vastgesteld maar dat wil de gemeente
wel. De nieuwe regels staan in het bestemmingsplan ‘Gebouwd
Erfgoed Groningen’. De gemeente maakt nu de officiële conceptversie
van het bestemmingsplan. Dit heet een ontwerpbestemmingsplan. De
planning is dat het ontwerpbestemmingsplan na de zomervakantie
van 2021 door het college van de gemeente wordt vastgesteld. Nadat
het is vastgesteld, kun je reageren (een zienswijze indienen).
11

Nieuws van de gemeente
Goeman Borgesiuslaan
De uitsteeksels waren onvoldoende zichtbaar waardoor
dit kon leiden tot verkeersonveilige situaties. De
gemeente heeft een plan bedacht om de zichtbaarheid
te verbeteren.
In september werden met markeringen verdrijvingsvlakken
aangebracht ter plaatse van de uitsteeksels.
Ook werden de parkeerplekken gemarkeerd zodat het
duidelijk is dat het een parkeerstrook is en geen rijstrook.
Onderstaand ziet u een voorbeeld van de nieuwe
situatie.
De gemeente Groningen
heeft meerdere
meldingen gekregen
van bewoners van de
Goeman Borgesiuslaan.
Het gaat over de
‘uitsteeksels’ aan deze
straat
Huidige situatie
Voorbeeld nieuwe situatie
13

Activiteiten in de wijk
zijn. In de werkelijkheid verliep het anders. Na de eerste ontmoeting
gingen zorginstellingen dicht voor bezoekers en werd het onmogelijk
elkaar persoonlijk te ontmoeten. Hierdoor waren de jonge kunstenaars
genoodzaakt hun contact met de bewoners anders en op afstand te
laten verlopen.
Kunst verbindt
Vier kunstenaars + vier bewoners =
vier unieke kunstwerken
Najaar 2019, het is een
doorn in het oog: de
witte, lege gangen van de
twee verdiepingen van
de afdeling Individueel
Wonen van ZINN locatie
De Brink in Groningen.
Er hangt niets aan de wand. Zorgorganisatie ZINN
heeft een mooie traditie waar het gaat over kunst,
en bovendien zijn lege muren, kale muren gewoon
geen optie.
De commissie Sfeervol Wonen van ZINN stond voor
de keuze: kunst aanschaffen of kunst laten maken.
Het werd het laatste, waarbij het proces van co-creatie
samen met vier bewoners een belangrijk onderdeel
van het project werd. Herman van Hoogdalem werd door ZINN
benaderd voor dit project. Hij selecteerde vier alumni van Academie
Minerva. Het werd de start van een bijzonder project door unieke
samenwerking tussen vier jonge kunstenaars uit Groningen en vier
bewoners van ZINN.
Het kunstproject
De vier jonge kunstenaars werden allen gekoppeld aan een bewoner.
Met grote regelmaat zouden zij elkaar zien, zodat de verhalen van de
bewoners de inspiratiebron van de uiteindelijke kunstwerken zouden
14
De kunstenaars hebben vier bijzondere kunstwerken gemaakt waarin
de zoektocht naar de ander voelbaar en zichtbaar is gemaakt. De
persoonlijke verhalen van de bewoners hebben de kunstenaars geïnspireerd
tot thema’s als tijdloosheid, herinnering, afscheid, humor,
levenslust en zingeving. Het resultaat van de co-creatie ontroert: het
zijn unieke kunstwerken geworden, elk met een eigen
verhaal waarin de bewoner het middelpunt is.
De kunstwerken laten zien dat zelfs in tijden van een
pandemie iets moois kan ontstaan. Het is een uniek
tijdsbeeld van een bijzonder jaar.
De kunstwerken hangen sinds maandag 28 juni 2021
in de eens zo witte, lege gangen van de tweede en derde
etage in ZINN locatie De Brink. Het zijn vier uiteenlopende
werken ge wor den. Er zit een diepe ge laagdheid
in, die steeds opnieuw intrigeert.
Even voorstellen: de kunstenaars
Na haar eerste ontmoeting met de bewoner uit De
Brink, voelde Jedidja Smalbil een bijzondere connectie.
Toen bezoek aan de locatie niet meer mogelijk was, verliep het
contact tussen beiden schriftelijk waarbij ze de verwondering over de
vergankelijkheid der dingen en de schoonheid in het alledaagse met
elkaar deelden. In september 2020 overleed de bewoner. Daarop is Jedidja
vanuit de waardevolle gesprekken met hem opnieuw gaan fotograferen.
De bijzondere connectie die zij voelde met de bewoner heeft
ze prachtig in beeld gebracht.
Ook het contact van Jurjen Galema met een bewoner in De Brink verliep
anders dan vooraf bedacht. In plaats van dat ze elkaar regelmatig
zouden zien, was alleen contact op afstand mogelijk. De coronaperi-
15
... waarbij ze de
verwondering
over de
vergankelijkheid
der dingen en de
schoonheid in het
alledaagse met
elkaar deelden.

Activiteiten in de wijk
Zowel ZINN als begeleider van het project, Herman van Hoogdalem,
zijn bijzonder trots op de kunstenaars en de uniciteit van hun kunstwerken.
Daarbij is het proces even waardevol als de output. Om die
reden is het hele proces van co-creatie op de voet gevolgd door onderzoeker
Saskia van de Ree. Haar bevindingen zijn vastgelegd in het kader
van een Kiem-onderzoek dat half augustus als Minerva Showcase
te lezen is op de website van het Kenniscentrum Kunst & Samenleving
van de Hanzehogeschool.
ode waarin afstand houden de belangrijkste maatregel werd, bracht
Jurjen op het idee de uitdrukking van Confucius ‘horen, zien en zwijgen’
met de bijbehorende aapjes te verwerken in zijn kunstwerken.
Zijn sculpturen hoeven niet alleen van een afstand bekeken te worden,
ze nodigen uit tot aanraken, connectie en contact. De maskers
stralen warmte uit en brengen misschien ook troost en liefde wanneer
fysiek contact niet mogelijk is.
Marianne Brouwer bezocht een bewoonster in ZINN locatie De Pelster
in de binnenstad van Groningen. Haar appartement is een museum op
zich. Alle spullen samen en het mooie binnenvallende licht, inspireerde
Marianne in haar schilderkunst. De herinnering is uitvergroot als een
droombeeld; geabstraheerd en intuïtief. Door ruimte te laten voor
eigen interpretatie van de kijker wordt het meer dan het appartement
van de bewoonster. Het werk staat symbool voor ‘thuis’ en voor alle
herinneringen die daar aan verbonden zijn.
Femke Seele ontmoet een bewoner in De Brink als hij eind negentig
is. Een oprechte ontmoeting met iemand die in zijn laatste hoofdstuk
zit. Het eerste bezoek is helaas ook meteen het laatste. De bewoner
komt al vrij snel te overlijden en Femke blijft zich afvragen hoe het had
kunnen zijn, als was het een verloren vakantieliefde. Door het contact
met de zoon en dochter van de bewoner heeft Femke haar zoektocht
naar zijn drijfveren en karakter voort kunnen zetten. Haar ontmoeting
deelt ze in fotografie en begeleidende audio, die via de koptelefoon te
beluisteren is.
16
Dit project is mede tot stand gekomen door Creatieve vouchers van de
Provincie Groningen.
Plantenbieb aan Hora Sicamasingel:
Aardigheden in de kast!
De straatbibliotheek is al jaren een populair fenomeen.
Gratis en voor niks kun je er boeken halen
en ook brengen. Ook Helpman telt er enkele. Maar
we hebben dus ook een plantenbieb, ontdekte de
Helperbel onlangs aan de Horasicamasingel. Daar
vind je Aardigheden in de kast!
Bloeiend fenomeen
‘Aardigheden is een minikwekerij, gericht op kamerplanten
en (moes)tuinplanten. Daarnaast verkopen
we tweedehands en handgemaakte natuur lijke
woon accessoires. Je vindt Aardigheden als plantbieb
in Helpman, diverse markten en natuurlijk social media’,
vermeldt de Facebookpagina van Aardigheden.
Je kunt hier stekjes van binnen- en buitenplanten halen
maar ook brengen. Zo blijft ook dit fenomeen leven!
Of beter nog: bloeien! Eind september sloot de
plantenbieb om volgend jaar hopelijk weer open te
gaan.
17

Tekst: Liesbeth Fransen
Duurzaamheid
Deelnemers gezocht voor
verduurzamingsproject:
Wijk-Kracht
We zoeken weer
deelnemers voor het
verduurzamingsproject
Wijk-Kracht.
Wijk-Kracht is een samenwerkingstraject van
EnTranCe | Centre of Expertise Energy van de
Hanzehogeschool en de werkgroep Duurzaam
Helpman van het Wijkcomité. In het najaar gaat
de derde ronde van start.
De Energiekoffer
Voor dit project zoeken we bewoners van de wijk Help man, bij
voorkeur met vergelijkbare huizen, dus bijvoorbeeld mensen uit een
VvE of buren in dezelfde straat. Maar ook ‘losse’ bewoners kunnen
zich aanmelden.
Deze bewoners gaan in drie maanden tijd (van oktober
2021 tot januari 2022) in samenwerking met
de studenten van de hogeschool met de verduurzaming
van hun eigen woning aan de slag. De deelnemers
krijgen na een of twee inleidende bijeenkomsten
– hopelijk weer fysiek mogelijk dit seizoen – de
beschikking over een Energiekoffer waarmee ze in
hun eigen woning metingen kunnen gaan doen. In
de koffer zitten enkele energiemeters, waarmee in
de eigen woning op zoek kan worden gegaan naar
de apparatuur die het meeste elektrische energie Zichtbaar gemaakte
verbruikt. En er zit een warmtecamera in waarmee warmtelekken
eventuele warmtelekken in de woning zichtbaar gemaakt
kunnen worden.
In de bijeenkomst na de metingen gaan de studenten de metingen
duiden en vergelijken met buren. Dan wordt zichtbaar wat het effect
is van eventueel al genomen maatregelen zoals dubbel glas en isolatie
van de gevel, spouwmuur, vloer of dak.
Aanmelden voor dit project – liefst met andere buren maar niet
strikt noodzakelijk – kan via het mailadres
duurzaamhelpman@wijkhelpman.nl.
Meer informatie is te vinden op onze website: duurzaamhelpman.nl
onder ‘projecten’.
Of op het adres: wijkhelpman.nl/projecten/wijk-kracht.
18
19

Activiteiten in de wijk
Eind augustus is het
project Helpman­
Oost gestart. De
Van Houtenlaan en
Coendersweg zijn als
eerste aan de beurt.
Helpman-Oost
Aannemer Verkley is eind augustus gestart met het
vervangen met gas- en waterleidingen in Helpman-
Oost. Dit doet ze in opdracht van Enexis Netbeheer
en Waterbedrijf Groningen. Dit project Helpman-Oost
wordt gefaseerd uitgevoerd. Dit project kan bewoners,
ondernemers, passanten en andere gebruikers van de
straten tijdelijk overlast op leveren.
Als een straat aan de beurt is worden de bewoners en ondernemers van
te voren geïnformeerd. Ook heeft Verkley een speciale facebook-pagina
met informatie over het project. Daar zijn ook de actuele ontwikkelingen
te vinden. Want door weer en onvoorziene omstandigheden kan de
planning veranderen. Dus gewoon even zoeken op facebook op ‘verkley
helpman oost’. Dan kom je niet voor verrassingen te staan!
Tekst van de brief:
Geachte bewoner(s),
Binnenkort starten wij met werkzaamheden aan de gasleidingen in de
wijk Helpman-Oost. Dit doen wij in opdracht van Enexis Netbeheer. In
deze brief leest u wat dit voor u betekent.
Uitvoerder VerkleyGeert Jan Rozeboom
Werkzaamheden
We vervangen de bestaande hoofdleiding in uw straat en sluiten uw huisaansluiting
weer aan op deze hoofdleidingen. De huisaansluiting loopt
van uw woning naar de hoofdleiding. Gedurende onze werkzaamheden
hoeven wij niet in uw woning te zijn, maar werken wij buiten in “open ontgraving”.
Bij deze open ontgravingen graven wij sleuven in stoepen en/of
parkeervakken waardoor de leidingen voor ons toegankelijk zijn. Na het
werk wordt de sleuf weer gedicht en de bestrating hersteld.
Coendersweg (zie de achterzijde voor het werkgebied). Deze planning is
onder voorbehoud. Door het weer en onvoorziene omstandigheden kan
de planning wijzigen.
Tijdelijk geen gas
Er zijn woningen die tijdelijk geen gas zullen hebben. Wij kunnen dit helaas
niet voorkomen. Is dat ook bij u het geval, dan ontvangt u hierover
tijdig bericht. Aan het einde van de dag heeft u altijd weer gas.
Bereikbaarheid en werktijden
Wij beperken de overlast tot een minimum en zorgen dat uw woning of
pand bereikbaar blijft. De wegen blijven voor al het verkeer toegankelijk
en ons werkgebied zetten we af met schildjes. Als wij in parkeervakken
moeten werken, wordt dit door verkeersborden aangegeven en vragen
wij u tijdelijk elders te parkeren. Dit geldt ook voor geparkeerde fietsen op
de stoepen. Mocht u slecht ter been zijn en hulp nodig hebben, dan horen
wij dat graag.
Wij werken van maandag tot en met vrijdag van 07:00 - 16:00 uur en incidenteel
wordt buiten deze tijden gewerkt. Wij danken u alvast voor uw
medewerking en vertrouwen op uw begrip.
Meer informatie
U kunt het project volgen op de Facebookpagina ‘Verkley Project Helpman-Oost’.
Heeft u technische vragen of vragen over de planning dan kunt
u onze uitvoerder Geert Jan Rozeboom bereiken op 06-12565117 of geert.
jan.rozeboom@verkley.nl (ma-vr 07:00-16:00). Voor overige
vragen kunt u terecht bij onze omgevingsmanager
Monique Fransman. Zij is bereikbaar op 06-10957607
of monique.fransman@verkley.nl (ma-do 08:00-16:30).
In het rood het tracé van
de werkzaamheden.
Start en duur
Het vervangen van alle leidingen in uw wijk is een omvangrijk project.
Wij werken straat voor straat en op verschillende locaties in uw wijk. Van
23 augustus tot 30 september werken wij in de Van Houtenlaan en de
20
21

Tekst: Hero Helpman, illustratie: Vlerk
Column
Zelden was ik blijer dan
toen ik via de media
vernam dat de zuidelijke
ringweg voor een
groot gedeelte verdiept
aangelegd zou worden
en zelfs voor een
gedeelte ‘overdekseld’,
dus onder de grond zou
verdwijnen.
Het Traumabalkon
Hoewel ik me als klein jongetje samen met mijn
vriendjes tijdens de aanleg vaak op de groeiende taluds
prima vermaakte – het was immers een giga-zandbak,
zij het een gevaarlijke – vond ik later deze concrete
tweedeling van de zuidkant van de stad een totale
verschrikking. Een trauma. Maar ja, dat is de prijs die
we blijkbaar moeten betalen voor vooruitgang. Jaren
later werd net zo makkelijk ook nog even het Stadspark
in tweeën geknipt.
Maar toch dacht ik jarenlang elke keer als ik onder
het ringwegviaduct – wellicht het lelijkste en zwaarmoedigste
van Nederland, met oostblokkerige, over gedimen sio neer de
betonnen bouwdelen – door reed: ‘wanneer zal deze historische blunder
hersteld worden?’ Ik had er een hard hoofd dat het ooit zou gebeuren.
Veelal fietste ik dan zuchtend verder. Maar gelukkig wordt er alweer
jaren - al waren er wat ‘opstartprobleempjes’ - hard en noest gewerkt
om een groot deel van de ringweg weg te moffelen onder het maaiveld.
Uiteindelijk krijgen we er zelfs een groengebied bij: het Zuiderplantsoen.
Hoewel niemand precies en zeker weet of door de ringweg nieuwe stijl
straks ook de afwikkeling en doorstroming van het verkeer verbetert –
dat was immers de hoofdreden om de transformatie te starten – gaan
we er Helpman in het gebied esthetisch op vooruit. Hoewel?
Een paar maanden geleden reed ik vanuit het stadscentrum wederom
onder het gedeeltelijk onttakelde Herewegviaduct door toen ik zag dat
er op de hoek van de Hereweg en de Weg der Verenigde Naties –de ringweg
dus – een enorm rood metalen staketsel werd opgetuigd. In eerste
instantie dacht ik: fijn, er komt een extra bouwkraan bij. Dat kan de
ringwegwerkzaamheden alleen maar versnellen… De veronderstelde
bouwkraan werd een uitkijktoren. Leuk zo’n tijdelijke toren, kunnen we
tijdens de bouw de voortgang aanschouwen. Het bleek echter een permanente
toren te zijn. En: kunst. Dat werd helemaal duidelijk toen er
bovenop het vuurrode meccano-staketsel nog een betondeel van het
22
23
nog verder te slopen viaduct -
compleet met asfalt en vangrail
– geplaatst werd.
De ontwerpers van de toren –
Arna Mackic en Lorien Beyaert
van Studio LA – waren zelf tijdens
de feestelijke ingebruikname,
zo zag ik op Oog Tv – laaiend
enthousiast over hun eerste
daadwerkelijk uitgevoerde concept,
omineus getiteld: Het Geheugenbalkon.
Lorien: “Onwerkelijk
en waanzinnig. Jarenlang
hard aan gewerkt. Zo maken
we een stuk geschiedenis zichten
bruikbaar.” “We zijn blij en
trots op het
team en de stad Groningen, want je moet wel lef hebben
om dit te willen en te kunnen doen”, vulde haar
collega Arna aan. Ik voelde mijn trauma groeien en
dacht ‘op zich hebben de makers een mooi concept
ontwikkeld, zo’n zwevend stukje ringweg ver boven
de grond, maar kun je soms niet beter een concept
een concept laten blijven?’
“Wanneer zal
deze historische
blunder hersteld
worden?”
Toen beklom ik op een stemmige zondag de constructie. En staande op
het opgehemelde asfalt genietend van het uitzicht op het toekomstige
plantsoengebied, bedacht ik: over een paar jaar lig ik daar beneden op
het gras van het plantsoen en kijk naar boven naar het ooit door mij
vermaledijde betonelement en denk ik, terwijl de elektrische auto’s onzichtbaar
en onhoorbaar onder mij door razen of stilstaan: ‘oh, wat was
het hier vroeger lelijk.’ Dat is prettiger dan: ‘oh, wat was het hier vroeger
mooi.’ Het Geheugenbalkon is dus ook een soort traumaverwerkingsbalkon!

Tekst: Kunstpunt Groningen
Wijk in beeld
overheen gelegd zonder de herinneringen in leven te houden.” Het architectenduo
heeft daarom elementen uit de zuidelijke ringweg hergebruikt
en in het Geheugenbalkon verwerkt. Wie naar boven klimt, treft een originele
vangrail, hergebruikt beton en asfalt aan. Het kunstwerk verbindt zo
verleden, heden en toekomst.
Beklim het geheugenbalkon
Blik op ringweg werkzaamheden
Vanaf 2 juli biedt
Het 13 meter hoge uitkijkpunt is gemaakt van oude
het Geheugenbalkon een delen van de ring en laat de bezoeker meekijken op
uniek zicht op de bouwwerkzaamheden
aan de plantsoen. Zo worden verleden en toekomst van Gro-
de ontwikkeling van de nieuwe ringweg en het Zuider-
zuidelijke ringweg. ningen samengevat in een kunstwerk. Het staat aan de
Hereweg op de kruising met de Papiermolenlaan en is
ontwikkeld in opdracht van Kunstpunt Groningen, in
nauwe samenwerking met Combinatie Herepoort.
De gelaagdheid van de stad
Vanaf het nieuwe uitkijkpunt hebben Groningers de komende jaren een
eersterangs zicht op de werkzaamheden aan de ringweg. De verdiepte ligging
die hier gerealiseerd wordt, maakt extra indruk vanaf het uitkijkpunt.
De historische gelaagdheid van Groningen was het uitgangspunt voor de
makers van het Geheugenbalkon, Studio L A: “Na onderzoek in de omgeving
kwamen we erachter dat er veel lagen in de geschiedenis zijn geweest.
Maar elke keer is de laag volledig weggevaagd en is er iets nieuws
24
Gezamenlijk ontwikkeld
De wens voor een ontmoetingsplek kwam van buurtbewoners. Maar ook
de aannemer, Combinatie Herepoort, had een uitkijkpunt voor de bouwwerkzaamheden
in de planning. Deze twee wensen kwamen samen met
de ontwikkeling van een familie van ontmoetingsobjecten in de buurt
door Kunstpunt Groningen. Kunstpunt Groningen vroeg Studio L A om
een ontwerp te maken. Resultaat: het Geheugenbalkon.
Het Geheugenbalkon is het eerste kunstwerk in een serie van werken
rond het Zuiderplantsoen, die uitnodigen tot spel en ontmoeting. De
samenwerking met de buurtbewoners en Combinatie Herepoort, was
uitermate geslaagd en heeft geresulteerd in dit unieke kunstwerk voor de
stad.
Studio L A
Studio L A bestaat uit de architecten Lorien Beijaert en Arna Mačkić. In hun
werk onderzoeken ze maatschappelijke kwesties en verhalen, om deze
vervolgens in een nieuw perspectief te plaatsen. Met hun werk wonnen
ze al verschillende prijzen, het Geheugenbalkon is hun eerste permanente
werk in de openbare ruimte. Leuk persoonlijk detail: Lorien Beijaert heeft
gestudeerd aan Academie Minerva in Groningen.
Doe de Geheugentrip
Met het Geheugenbalkon als startpunt heeft Kunstpunt Groningen een
nieuwe kunstroute ontwikkeld: Geheugentrip. Het zuiden van de stad
heeft een rijke historie, prachtig groen en veel kunst die het verkennen meer
dan waard is. Ook in de route wordt de verbinding tussen oud en nieuw
gemaakt door middel van audiofragmenten. Zo kun je onder andere een
nieuw gedicht van stadsdichter Myron Hamming horen, zijn de ontwerpers
van Studio L A aan het woord en herbeleef je ‘Sterren in het Bos’ met
oude geluiden vanuit de muziekkoepel in het Sterrebos. De kunstroute is
zowel met als zonder extra audiofragmenten te volgen. Geheugentrip is te
vinden op kunstpuntgroningen.nl/kunstroutes.
25

Wijk in beeld
In het spoor van De Ploeg
In Helpman zijn op verschillende plaatsen bordjes
geplaatst met interessante informatie. Op deze
pagina een impressie.
27

Tekst: Jan Bousema
Andere tijden
De Hillighe Stede:
leprozen in Helpman
De oudst bekende naam van het dorp waaruit onze
wijk Helpman ontstond in een oorkonde uit 1245, is
Heltman, waarschijnlijk afgeleid van een mansnaam.
Later werd het dorp bekend als Helpen. Het was een
van de kerspelen van het Gorecht. Er moet in die tijd ook al een kapel
zijn geweest. In Helpman stond in de middeleeuwen het leprozengasthuis
van Groningen, het Sint Jurgensgasthuis, later met kapel. Een
bijzondere categorie van patiënten vormden de melaatsen, ook wel ‘
leprozen’ genoemd. Vanwege het besmettelijke karakter van deze ziekte
waren zij verplicht buiten de steden te wonen. Hun voornaamste
inkomsten waren afkomstig van bedelen.
Zij verbleven in de periode van de twaalfde tot en met de veertiende
eeuw daarom meestal in hutten langs de invalswegen van de stad. Op
dergelijke strategisch gelegen plaatsen konden zij het best aalmoezen
van passanten krijgen. Uit zo’n verzameling van hutten van melaatsen
ontstond in veel gevallen een gesticht, dat wel een ‘leprozerie’ genoemd
werd.
Beschermheilige van de melaatsen
In 1422 werd zuidelijk van Groningen, bij het gehucht Helpman het
Sint Jurriënsgasthuis gesticht. De naam van deze beschermheilige van
de melaatsen is beter bekend als Sint Joris of Saint George, de bestrijder
van de draak. Het ging om een uithof van het Heilige-Geestgasthuis
29
1674 aanval van Bernard
van Galen op de stad
Groningen. 9 July tot 16
Augusty 1672.
Rechts op de kaart:
Helpen.

Andere tijden
in de Pelsterstraat dat werd gesticht bij Helpman aan
de westzijde van de Hereweg. De stichters waren toen
twee burgemeesters, Bruen Klinge en Henric ter Bruggen,
en de ‘provisor’ van het Heilige-Geestgasthuis Johan
Namijng. Zij schonken de benodigde grond en een
huis. Voor de verzorging werden twee huismeesters
benoemd die assistentie kregen van een knaap. Ook
was er samenwerking met de ‘moeder’ van het ‘ziechuys’,
het ziekenhuis.
De melaatsen was het toegestaan om op zondag,
dinsdag en vrijdag te bedelen in de stad Groningen,
op het kerkhof van de Martinikerk. Het geld dat ze
daarmee ontvingen mochten ze behouden. Daarna
was het toegestaan om in de stad te gaan bedelen om
spijs en drank. Om twee uur ‘s middags moesten de
leprozen de stad weer hebben verlaten. Wie zich niet
aan dat tijdstip hield had een gerede kans om niet
weer in de stad te worden toegelaten. (overgenomen
uit een dissertatie van Dr. Albert Buursma van juli
2009 : ‘Deze bekommerlijke tijden’, armenzorg, armen
en armoede in de stad Groningen, 1594-1795.)
Rechts onder ten westen
van de Verlengde Hereweg
zien we een K, en een
kapel getekend. Kan zijn
dat dit nu het adres is van
Verlengde Hereweg 157-1,
de Beukenhof, hoek, van
Ketwichverschuurlaan.
(Groningen’s ontzet.
Levend Erfgoed.)
Gestolen hosties
In de buurt daarvan werd aan het eind van de vijftiende eeuw een kapel
gebouwd die speciaal gewijd was aan het heilig sacrament. De bouw
hing samen met de vondst van een aantal hosties die daar begraven
waren in linnen doeken in een sloot na een diefstal uit het klooster
van Aduard in 1482. De plek waar de hosties werden gevonden werd
bekend als de ‘Hillighe Stede’ - de heilige stede. Ter plaatse werd een
bedevaartskapel gebouwd waarvan de inkomsten werden bedeeld
aan de Sint Maartenskerk in Groningen.
De oorspronkelijke hillighe stede was een bedevaartsoord geworden.
Onderdeel van de bedevaartstraditie was het offeren voor het nabijgelegen
leprozengasthuis. De plek was tot in de 19 e eeuw het eindpunt
van een jaarlijkse processie van weeskinderen die vanuit de stad onder
het zingen van psalmen naar Helpman trokken.
31

Tekst: Jan Rasterhoff
Andere tijden
Toen Kurt Joch en Franz Steinweg allebei waren vertrokken, kwam de
brouwerij in Helpman voor 100% in handen van de familie Mees en
werd daarmee feitelijk een voortzetting van de brouwerij die Willem
Keizer in 1832 was begonnen. Dat bleek ook uit het feit dat de brouwerij
in 1932 haar eeuwfeest vierde.
In 1892 begon de Duitse
brouwer Kurt Joch
Brouwerij Barbarossa
in de Kerkstraat
te Helpman, om
precies te zijn: tussen
Helper Kerkstraat en
Emmastraat.
Internationaal pils in Helpman
De naam Barbarossa was de bijnaam van de middeleeuwse
Duitse koning Frederik I von Hohenstaufen.
Nadat een andere Duitse brouwer, Franz Steinweg, zich
in 1897 aansloot bij Joch, werd de brouwerij een naamloze
vennootschap en richtten ze zich op de productie
van ondergistend bier, de zo genaamde pilsner.
Op een andere plek in Groningen, aan De Laan, was
brouwerij W. Keizer & Co. tot de conclusie gekomen
dat samenwerking met een collega de enige mogelijkheid
was om te overleven. In 1906 verkocht de directie, na de terugtreding
van Willem Keizer bestaande uit Pieter Mees en zijn twee
zonen, de brouwerij aan De Laan en kocht 50% van de aandelen van
Barbarossa. De naam van het bedrijf werd veranderd in NV Vereenigde
Bierbrouwerijen Keizer Barbarossa.
32
Grootste regionale brouwerij
Keizer Barbarossa werd de grootste regionale brouwerij
die beide wereldoorlogen redelijk doorstond. Het
bier werd niet alleen regionaal verkocht maar ook geëxporteerd
naar de Verenigde Staten, Duitsland en het
Midden-Oosten.
Desondanks werd de concurrentiedruk zo groot, dat
de brouwerijen Keizer Barbarossa, Oranjeboom, ZHB,
Phoenix en Wertha in 1961 gingen fuseren: Verenigde
Nederlandse Brouwerijen d’Oranjeboom.
Het laatste Barbarossa Bier
Op 26 september 1962 werd de brouwerij in Helpman,
na een ingrijpende verbouwing van bijna een jaar,
feestelijk heropend. Tijdens deze verbouwing werden
er onder andere enkele nieuwe kelders onder het gebouw
geplaatst. Drie jaar na deze heropening werd de
brouwerij in 1965 echter gesloten. Het laatste Barbarossa
Bier werd gebrouwen in augustus 1965.
De productie ging naar de fusiepartner Oranjeboom
in Rotterdam en wat overbleef was een distributiedepot
van alcoholische dranken en frisdranken onder de
naam Drankenhandel Citadel.
Van de brouwerij is alleen het kantoorpand nog over.
Brouwerij Barbarossa is de bekendste en langst overgebleven
brouwerij in de stad Groningen.
Bron: internet en Groninger Archieven
33
Het bier werd
niet alleen
regionaal
verkocht maar
ook geëxporteerd
naar de
Verenigde Staten,
Duitsland en het
Midden-Oosten.

Tekst: Liesbeth Fransen
Activiteiten in de wijk
Wijkcomité Helpman:
wie komt ons enthousiaste
bestuur versterken?
Sinds 1982 is het huidige wijkcomité Helpman actief. Het comité heeft
als doel het bevorderen van het woon-, werk- en leefklimaat in Helpman.
Het doelgebied loopt van de zuidelijke ringweg tot de Esserweg en van
de Bloemersmaborg tot de Hora Siccamasingel.
De werkzaamheden van de leden bestaan onder andere uit het voeren
van overleg met onder anderen bewoners, de gemeente, politie, WIJGroningen,
etc. Het comité heeft met name een bemiddelingsfunctie. De
leden hebben allemaal een specifiek aandachtsgebied zoals verkeer,
kunst, wonen, communicatie, financiën, duurzaamheid en concerten.
De Helperbel is gelieerd aan het wijkcomité en heeft een eigen redactie.
Het bestuur bestaat op dit moment uit zes leden. Een leuke groep
mensen met hart voor de wijk. Vergaderingen zijn eens per maand op
maandagavond in het MFC De Wijert.
De penningmeester heeft aangegeven na vele jaren zijn functie graag
te willen overdragen. Het bestuur zoekt dus een opvolger. Uiteraard
iemand die iets weet van financiën en zich verbonden voelt met de wijk.
Voor meer informatie kunt u mailen naar info@wijkhelpman.nl.
Meer informatie over het wijkcomité vindt u op www.wijkhelpman.nl.
Volleybalclub zoekt nieuwe leden
LVW (Lös Van 't Wief ) is een gezellige volleybalclub, die al een jaar of
vijftig actief is in Helpman. Het ledental varieert nogal eens en op dit
moment kunnen we nog enkele leden gebruiken. We zoeken mensen
die (redelijk) kunnen volleyballen.
Ons niveau is niet erg hoog. Maar om het spelniveau op peil te houden,
zoeken we geen mensen die niet kunnen volleyballen. Ondanks de
naam zijn dames van harte welkom.
We spelen op donderdag van 21.00 uur tot 22.00 uur in de sportzaal aan
de Chopinlaan in Helpman (tijdens de schoolvakanties spelen we niet).
Mensen die interesse hebben kunnen gewoon langskomen. Je kunt ook
contact opnemen: peterpilon@gmail.com of 050 5258773
35

Tekst: Judith Beumer
Ons huis!
“Helpman zit in ons hart”
De chalet-woning aan de
van Royenlaan
“Helpman zit in ons hart” zegt Esther van der Houwen beslist. “Een dorp
tussen de stad en Haren, met alle voorzieningen op loopafstand. Wat wil je
nog meer? We begonnen met een bovenwoning in de Van Panhuysstraat,
later verhuisden we even verderop naar een eengezinswoning. Daar zijn
onze jongens David en Yannick geboren. Ook onze kat Arie is er opgegroeid.”
Geen woonbestemming
“We waren helemaal niet op zoek naar iets anders” vervolgt
Esther. “Wel hadden we een wensenlijstje zoals een
woning met een garage ernaast, een grotere tuin en op
loopafstand van Albert Heijn. Dit is het enige huis dat aan
al onze eisen voldoet. Om de historie van ons pand te leren
kennen, ben ik bij de Groninger Archieven geweest.
Daar heb ik alle correspondentie rond de bouwaanvraag
ingezien. Er zat aanvankelijk geen woonbestemming op
de Van Royenlaan. Pas toen er werd meebetaald aan de
aanleg van de riolering en waterleiding, kwam de bouwvergunning.”
“Een dorp tussen
de stad en Haren,
met alle
voorzieningen op
loopafstand. Wat
wil je nog meer?”
Uniek
“Ons huis is uiteindelijk in 1927 als directiewoning gebouwd. Door en voor
Timmerbedrijf J. Timmer & Zonen. De loodsen van de timmerfabriek stonden
op het Helperplein, in de ‘achtertuin’ zou je kunnen zeggen. Destijds
was het vrijstaand met links en rechts doorgang naar de fabriek. In 1963 is
de garage aangebouwd. Daar zou nu nooit toestemming voor gegeven worden,
maar dat maakt dit huis zo uniek!”
“We hebben veel verbouwd om meer ruimte te creëren.
Dus muren gesloopt, een dakopbouw aan de achterzijde,
nieuwe keuken, nieuwe badkamer, alles nieuw eigenlijk.
Samen met de schilder hebben we de kleuren voor de buitenkant
uitgezocht. Hij is specialist in kleur op oude panden.
We zijn heel blij met het resultaat. We wonen hier
sinds december vorig jaar met veel plezier!”
Wil je ook iets vertellen
over je bijzondere huis
in deze rubriek? Stuur
ons dan even een e-mail?
info@wijkhelpman.nl
36
37

Service
Handige telefoonnummers
24-uurs service apotheken 0900-115020
Alarmnummer 112
Buurtzorg/wijkverpleging 06-12689980
Centraal Meldpunt Zorg 050-3764200
Dierenambulance 050-5791909
Doktersdienst 0900-9229
Geestelijke Gezondheidszorg (Lentis) 0800-4020102
Gemeentelijk Informatiecentrum
(algemeen) 14050
Hulpmiddelen Centrum 0800-2887766
Klachtenlijn stankoverlast (gemeente) 14050
Link050 (vrijwilligerswerk) 050-3051900
Mamamini 050-3132200
Martini Ziekenhuis 050-5245245
Meldpunt Misdaad Anoniem 0800-7000
Meldpunt Overlast (gemeente) 14050
MFC De Wijert/Helpman 050-5275407
MJD 050-3126123
Ombudsman gemeente 050-3186568
Openbare Bibliotheek Zuid 050-3680632
Politie (geen spoed) 0900-8844
Sensoor telefonische hulpdienst 050-5250000
Slachtofferhulp 0900-0101
Speeltuin Helpman-Oost 050-5290189
Stadsbeheer 050-3671000
Storingsdienst gas en elektra
netbeheerder 0800-9009
Storingsdienst Waterbedrijf Groningen 0800-0202013
UMCG 050-3616161
Veilig thuis Groningen
(bij huiselijk geweld) 0800-2000
Verslavingszorg Noord-Nederland 088-2343434
Weekenddiensten tandartsen 050-5350370
WIJ De Wijert 050-3679120
Het Wijkcomité maakt zich
sterk voor een goed leefklimaat
in uw wijk. We onder handelen
met de gemeente over uw
belangen. Donateur worden is
daarom belangrijk, want hoe
meer bijdragen, hoe sterker we
staan. Zo houden we ons bezig
met het drukke verkeer, de
parkeerproblemen maar ook
met speelplekken voor de
jeugd. Op de jaarlijkse openbare
vergadering kunt u uw
zegje doen. U kunt doneren
door minimaal € 5,- over te maken
op het rekening nummer
van het wijkcomité (het
nummer staat vermeld op de
laatste regel van deze kolom)Is
uw belangstelling groter en wilt
u meebesturen? Heel fijn! Bel
voor meer informatie met de
voorzitter Sjoukje Kooistra.
Contactpersonen Wijkcomité
Helpman
Sjoukje Kooistra (5270546),
Herman Marsman (5251120),
Liesbeth Fransen, Jan Rasterhoff,
Henk Hindriks, Eppie
Edzes
Wijkcomité Helpman
info@wijkhelpman.nl
www.wijkhelpman.nl
NL 81 INGB 0002 6662 56
Onderhoud in de wijk
Vragen, opmerkingen of verzoeken rondom onderhoud in de wijk:
• gemeente, telefoon 14050, vragen naar Loket beheer en verkeer
• groningen.slimmelden.nl
• Kijk op de site van de gemeente Groningen of meld u aan voor de digitale versie.
39

Kijk voor het laatste nieuws op de website
www.wijkhelpman.nl
Tips, kopij en foto’s voor de volgende Helperbel
kunt u tot 12 november 2021 sturen naar:
redactie@wijkhelpman.nl