contact_office_magazine_#28_NL

nummer 28
Welkom in het tijdperk van de
(kunstmatig) intelligente kantoren.
Open Units in plaats van Open Space.
"Klimaattop" kantoor.
Zit u comfortabel? Sta op!

Wie KI zegt, moet
ook EQ zeggen.
Begrippen als "robo-advisor", "big data" of "kunstmatige intelligentie"
geven veel mensen een onbehaaglijk gevoel. Daarom
houden wij ons in het nieuwste nummer van ons magazine
intensief bezig met digitalisering versus emotionele intelligentie
(EQ) en laten zien dat een stapsgewijze implementatie van
kunstmatige intelligentie in het dagelijks kantoorleven echte
kansen creëert.
Natuurlijk rijst bij alle nieuwe mogelijkheden de vraag of er
eigenlijk nog wel bekwaamheden zijn die wij mensen op de
machines voor hebben: op pagina 8 komt u meer te weten.
In het artikel "Open Units in plaats van Open Spaces" presenteren
wij innovatieve kantoorconcepten die zich in tijden van
digitalisering ideaal aan de behoeften van de medewerkers aanpassen.
Omdat de kwaliteit van Activity Based Working echter
niet alleen op een goed werkklimaat is gebaseerd, maar ook
op een perfect omgevingsklimaat, hebben wij op pagina 13 de
"Klimaattop kantoor" belegd. Daar worden vijf eisen gesteld
waar u voor een aangenaam omgevingsklimaat op kantoor op
moet letten.
Omdat de liefde voor het kantoor ook door de maag gaat,
houden we ons bezig met de goede, maar niet oude kantine.
Deze dient bijvoorbeeld bij onze klant Koenig & Bauer AG
allang niet meer alleen voor de voedselopname. Zij is een plek
voor ontmoetingen en zich terugtrekken geworden die motiveert
en inspireert.
En omdat wij een hoge dunk hebben van inspiraties en nieuwsgierigheid,
hebben we het Uber-hoofdkantoor in het verre
Hongkong bezocht en een nieuwsgierige blik geworpen op een
bureau in het architectuurbureau schneider+schumacher in
Frankfurt.
Inspirerend leesgenot is, om bij de "digital speech" te blijven,
voorgeprogrammeerd!
Welkom in het tijdperk van de
(kunstmatig) intelligente kantorens ............................................ 04
Menselijke competentie versus kunstmatige intelligentie ........... 08
Open Units in plaats van Open Space ......................................... 10
Klimaattop kantoor ..................................................................... 13
Referentieverhaal: Koenig & Bauer AG ........................................ 14
New Work: New Break ................................................................ 16
Nuttige dingen voor het dagelijkse leven op kantoor ................. 19
Kantoren uit de hele wereld: het UBER-hoofdkantoor
in Hongkong ............................................................................... 20
What's on your desk, schneider+schumacher? ........................... 23
De nieuwe efficiëntie: staand werken ......................................... 24
Showroom ................................................................................... 26
Markus Wiesner
Uitgever: Wiesner-Hager Möbel GmbH, Linzer Straße 22, A-4950 Altheim, T +43/(0)7723/460-0, altheim@wiesner-hager.com, www.wiesnerhager.com,
thinknewwork.com; Concept/redactie: Wiesner-Hager, plenos creative; Lay-out: plenos creative, plenos.at; Gastschrijver Wojciech Czaja;
Onder voorbehoud van zet- en drukfouten; 05/2019.
2 contact
contact 3

Office Concepts
Welkom in het tijdperk
van de (kunstmatig)
intelligente kantoren.
De kunstmatige intelligentie heeft allang zijn intrede gedaan in het dagelijks kantoorleven. Maar opgelet:
experts willen in overweging geven dat wij met de toenemende digitalisering ook onze klassiek
menselijke vaardigheden als tastzin, communicatie en emotionele competentie niet buiten beschouwing
mogen laten. Het een kan niet zonder het ander. Dan is op het laatst de vraag: Welke uitwerking heeft
dat alles op de inrichting van onze werkruimtes?
"Hoe kan ik
helpen?", vraagt
Robert. "Begrepen.
Ik laat je de
gedetailleerde
tekening voor
pijler 5.3 op de
tweede onderverdieping
garage
zien." Nauwelijks
is de tekening
geopend of er
blijkt dat de
aanrijdbeveiliging
van verzinkt staal
verkeerd geproduceerd
en dus foutief
gemonteerd werd. "Ik
stuur de net gemaakte
foto's met gebreken met
je digitale handtekening nu
direct naar het bouwbureau.
Moet ik een vervangend onderdeel
bestellen? Begrepen. Ik bestel een
vervangend onderdeel aanrijdbeveiliging
voor pijler 5.3 op de tweede onderverdieping
garage. Levering over tien werkdagen. Kan ik
nog meer voor je doen?"
Robert draagt een turkooizen overall en een oranje
bouwhelm op zijn hoofd. Bovendien heeft hij een
onweerstaanbare glimlach als in een tandpastareclame
en een aangename, sympathiek klinkende stem als uit
een luisterboek. "Robert is onze nieuwste ontwikkeling
om de productie-, montage- en serviceprocessen
op de bouwplaats te vereenvoudigen", zegt Benjamin
Schwärzler, directeur van het Weense
bedrijf Tablet Solutions en
oprichter en uitvinder van
de digitale bouwplaatsassistent
WorkHeld,
waar al bedrijven
als bijvoorbeeld
Siemens, Daimler
en de Oostenrijkse
kabelbaanfabrikant
Doppelmayr
hun toevlucht
toe nemen.
"Met Robert
bespaart
de bouwvakker op de bouwplaats zich het typen
en kan het melden en het verhelpen van gebreken nu
nog sneller, nog efficiënter afhandelen dan voorheen.
Op deze manier kunnen wij enorme wrijvingsverliezen
in de communicatie en het werk op de bouwplaats
vermijden." De toepassingsgebieden van WorkHeld
omvatten naast gebrekenmanagement bijvoorbeeld
materiaal- en installatiemanagement, bouwplaatslogistiek,
machineservice, tijd- en onkostenregistratie
evenals elke vorm van automatische rapporten op
het gebied van de bouw en het facility management.
Dankzij kunstmatige intelligentie is de app volgens de
fabrikant in staat zelfstandig bij te leren. Rijst dus onvermijdelijk
de vraag: zal Robert op een dag de mens
hebben vervangen?
Experts verwachten door de toepassing van kunstmatige
intelligentie (KI) vóór 2025 alleen in Oostenrijk
circa 48 miljard euro aan extra productie en
circa 38 miljard euro aan extra toegevoegde waarde.
"Zichtbaarheid en connectiviteit zijn de vormende
kenmerken van een Smart Factory", zegt Roland Sommer,
directeur van het in 2015 opgerichte platform
Industrie 4.0 dat zich ten doel heeft gesteld de nieuwe
technologische ontwikkelingen en innovaties op het
gebied van digitalisering zo goed mogelijk te benutten
en de verandering voor de maatschappij sociaal verantwoord
vorm te geven. "De medewerkers hebben op elk
moment toegang tot tijdschema's, kwaliteitsgegevens,
voorraadstatus en noodzakelijke veranderingen. De
afzonderlijke afdelingen van het bedrijf kunnen elektronisch
met elkaar worden verbonden om samen te
werken en de productiviteit en efficiëntie te verhogen."
En toch zijn de meeste mensen angstig, wanneer ze
met het onderwerp KI in aanraking komen. Volgens
een onderzoek in Duitsland ziet 41 procent van
de medewerkers in de nieuwe KI-toepassingen een
bedreiging voor het overleven van de mensheid, 25
procent vreest dat intelligente computers hun werk
overnemen en 17 procent ziet een gevaar voor zijn
privacy. "Daarbij berust de vrees voor de wereldheerschappij
van de robots en een digitaal precariaat
op de onzekerheid voor al het nieuwe, en eigenlijk
geldt dat voor elke innovatie", schrijft de Duitse ondernemer
en SPD-middenstandscommissaris Harald
Christ in een gastcommentaar in de Duitse bedrijfskrant
'Handelsblatt'. "Toen de spoorweg werd uitgevonden,
geloofden wetenschappers dat de mensen bij
snelheden van meer dan 30 kilometer per uur geestesstoornissen
te wachten staan. Zelfs de automobiel was
men eerst vijandig gezind. Angstige burgers groeven
4 contact contact 5
© Shutterstock

Office Concepts
aan het einde van de 19e eeuw straten op of spanden
er kabels over om de nieuwe motorkoetsen te stoppen."
Terugblikkend echter, aldus Christ, is nog geen
innovatie in een catastrofe geëindigd. Nog geen enkele
heeft onze welvaart verminderd. En nog geen enkele
heeft ons massawerkloosheid bezorgd. Om ervoor te
zorgen dat ook de disruptie die momenteel gaande is,
de mens baat en niet schaadt, moet men zich juist met
het onderwerp bezighouden. "Het belangrijkste is om
de negativiteit rondom digitalisering en kunstmatige
intelligentie weg te halen en de verandering als kans
en hulp te zien", denkt de Weense organisatie- en
arbeidspsychologe Bettina Wegleiter. "Idealiter neemt
de KI routinewerkzaamheden op zich die toch al
niemand wil doen: organisatie, commerciële dingen,
cijfer- en gegevenscontroles. Dat maakt ressources
vrij voor nieuwe, efficiëntere en hoger gekwalificeerde
banen in het bedrijf. Maar ja, natuurlijk zal het nodig
zijn om met deze stroom mee te zwemmen. Wie niet
meedoet, zal vroeger of later het contact verliezen".
Dat komt ook overeen met de inschatting van Guido
Zimmermann, Senior Economist bij de Landesbank
Baden-Württemberg (LBBW): "Het grootste probleem
zal niet zijn dat het werk opraakt, maar dat het
soort werk verandert en wij ons tijdig daarop moeten
voorbereiden."
De grootste veranderingen zijn te verwachten in de
producerende industrie, in de TMT-branche (technologie,
media, telecommunicatie) en op FinTechgebied.
Nu al wordt een groot deel van beleggingsadviezen
door robo-advisors gedaan, dus door
algoritmen die wat betreft duur, beleggingssom en
risicobereidheid de telkens beste beleggingsvorm voor
de eindklant berekenen en automatisch de betreffende
investeringen doen. Bij complexe juridische gevallen,
bij sollicitatieprocedures of bijvoorbeeld bij onlineklantenadvies
gaat het net zo. Bij de onlinewinkel
Zalando moeten ongeveer 250 marketingspecialisten
bespaard en door algoritmen vervangen worden. En
terwijl bij de China Merchants Bank vroeger circa
7000 medewerkers werkten die zich bezig hielden met
aanvragen van klanten, neemt één enkele bot tegenwoordig
automatisch tot wel twee miljoen communicatiegevallen
voor zijn rekening.
Daarbij komen allang reeds in het dagelijks beroepsleven
gebruikte IT-programma's als bijvoorbeeld Datev
(softwarecloud voor belastingadviseurs, accountants
en advocaten), Ross (assistentiesysteem voor gerechtelijke
vonnissen), Amelia (Q&A bij klantenadvies),
Xander (emotieherkenning bij mensen) en zelfs
Cogito dat is geprogrammeerd om menselijk gedrag
te bestuderen, emoties te analyseren en medewerkers
in callcentra bijvoorbeeld erop te wijzen, wanneer ze
ongeduldig worden of onvriendelijk communiceren.
Siri van Apple, Alexa van Amazon en Home van
Google zullen je voortaan ook de emotionele les lezen.
Erg spooky.
Een in 2018 gepubliceerde OECD-studie komt tot
de conclusie dat in de industriële landen elke tweede
baan aanzienlijk getroffen zal worden door automatisering.
14 procent van alle beroepsprofielen is
volgens de huidige stand "hoog automatiseerbaar" en
loopt extra gevaar. In de VS is het aandeel volgens een
detailstudie van de econoom Carl Benedikt Frey en de
informaticus Michael Osborne zelfs nog hoger. Een
eveneens door de OECD ontwikkelde tool helpt nu
werknemers bij het voorspellen van de uitwerkingen
op hun eigen baan. Een eerste zelftest openbaart de
ergste toekomstbeelden voor tekstschrijvers en journalisten.
Bedankt, toekomst!
"De ontwikkeling is niet te stoppen, maar om ervoor
te zorgen dat de functiescheiding tussen mens en
machine goed functioneert, is er een zorgvuldige
begeleiding nodig", legt Christian Blind uit. Al sinds
geruime tijd houdt de arbeidspsycholoog uit Salzburg
zich bezig met zogenoemd computerondersteund
geestelijk werk en de uitwerkingen op het dagelijks
kantoorleven. "Je kunt niet gewoon maar een Alexa
voor een medewerker neerzetten en afwachten wat er
gebeurt. Bij de implementatie van mensgecentreerde
technologieën moeten tools worden toegepast die een
stapsgewijs aanleren van innovaties op een transparante
en menselijk aangename wijze mogelijk maken."
Eigen normen zoals bijvoorbeeld de ISO 14915 en de
DIN EN ISO 13407 moeten de Usability Engineering
en de gebruikersvriendelijkheid van nieuwe software
uniform maken. "Want", aldus Blind, "in het begin
weten de mensen meestal nog niet wat ze allemaal niet
weten."
Dan is op het laatst de vraag: Welke uitwerkingen
heeft KI eigenlijk op de fysieke vorm van onze werkruimtes?
In Zwitserland zijn dat precies die vragen
waar studenten op hogescholen en universiteiten in
het leerplan tegenwoordig al intensief mee worden
geconfronteerd. "Zonder sensibilisering kan het
onderwerp overslaan naar angst en afwijzing", zegt
Sibylla Amstutz, professor voor techniek en architectuur
evenals hoofd van de onderzoeksgroep architectuur
en binnenhuisarchitectuur aan de hogeschool
van Luzern. "Daarom proberen wij onze studenten
zodanig op te leiden dat ze de nieuwe technologieën
met een vanzelfsprekendheid in hun expertise kunnen
integreren. Wij onderzoeken toepassingsgericht en adviseren
bedrijven bij Change-Management-processen
en implementaties van Scrum, nieuwe technologieën
en kunstmatige intelligentie."
Het belangrijkste inzicht uit de gezamenlijke workshops:
"Tegen de achtergrond van de toenemende
digitalisering is er een verlangen naar fysieke, haptisch
voelbare en emotioneel rakende ruimtes – en dat is
een duidelijke tegengestelde tendens tot de digitale,
kunstmatige en virtuele ontwikkelingen", aldus Amstutz.
"De individuele werkplek zoals wij deze kennen,
wordt steeds meer naar de achtergrond verdrongen.
Ook klassieke vergaderkamers met Clean-Desk-
Policy zullen in de toekomst aan betekenis verliezen.
In plaats daarvan ontstaan nieuwe collectieve en
communicatieve ruimtes waarin je net als bij Scrum
gebruikelijk ook creatieve, projectgerelateerde
sporen op de tafels, aan de muren, in de ruimtes
kan achterlaten. Het gaat om plekken van
intermenselijke ontmoeting – met alle
emotionaliteit en zinnelijkheid."
Een mooie anekdote heeft de
professor paraat: In haar meest
recente projecten die zij in het
kader van een digitale verandering
begeleidde, wilden de jonge
medewerkers trendmatig lichtere
kleuren, natuurlijkere materialen
en een algemeen gezelligere
arbeidssetting dan de veelal oudere
medewerkers die weliswaar al langer
bij het bedrijf waren, maar daarentegen
minder raakvlakken met nieuwe technologieën
hebben. "In een van onze projecten is er
zelfs een klein team van erg jonge mensen die elke dag
samen door het kantoor wandelen en collectief voor
de planten zorgen. "Dat stemt je bij alle kunstmatige
intelligentie toch optimistisch, of niet?"
Wojciech Czaja
6 contact
contact 7

Office Life
Menselijke competentie
vs. kunstmatige intelligentie:
wat wij nog op de
machines voor hebben.
De digitalisering van de arbeidswereld schrijdt in een rap tempo voort. Automatisering
van het kenniswerk betekent dat in tijden van Big Data intelligente IT-systemen
steeds meer beslissingen die analytische vermogens vereisen, beter kunnen nemen
dan de mens zelf. En dat betrouwbaar en in real time. Veel typische banen worden
zodoende door digitale innovaties afgelost. Dan rijst natuurlijk de vraag of er in
de toekomst eigenlijk nog gebieden zijn waar de mensen de machines effectief
tegenstand kunnen bieden. En welke beroepstakken ook in de komende jaren
nog blijven bestaan.
Prof. Helmut Karner, bedrijfsadviseur en medeoprichter
van de 'Föhrenbergkreis', is hierover van
mening dat het met het werk ondanks automatisering
niet afgelopen zal zijn. Hij ziet de toekomst van de
menselijke competenties op conceptief en creativiteitsbevorderend
gebied: teamwerk, emoties en empathie.
"Op enkele gebieden is de mens nog altijd verheven
boven de machine, daarbij hoort vooral de creativiteit:
emotionele of typisch menselijke competenties spelen
voortaan een heel centrale rol."
Dr. Birgit Feldhusen, hoofd van de leergang "Agile Organizations
& Collective Leadership" aan de Donau
Universiteit Krems bekijkt dat van de wetenschappelijke
kant: "Kunstmatige intelligentie kan haar eigen
denkkader niet in twijfel trekken. Zij ontwikkelt zich
verder in dat denkkader dat wij voor haar vastleggen.
Zij zou echter eventueel toepassingen ter beschikking
kunnen stellen die het voor ons mensen gemakkelijker
maakt ons denkkader in twijfel te trekken." Kunstmatige
intelligentie kan bij het verkrijgen en optimaliseren
van deze competenties behulpzaam zijn, ze zelf te
bezitten zal haar echter niet lukken.
Nog concreter maken de beide auteurs Adam J. Gutstein,
Vice President van consultancy PwC, en zijn
collega John Sviokla, hoofd van de Thinktank "The
Exchange" bij PwC, de superieure
menselijke vaardigheden
duidelijk. In de Harvard
Business Manager (nummer
januari 2019) presenteren de
twee zeven competenties die de
mens nu en ook in de afzienbare
toekomst beter toepast dan een
machine.
Communicatie
Trefwoord storytelling: met verhalen
kunnen mensen tot handelen worden
aangezet. Vooral wanneer we een effectieve
communicatie-cocktail van verhalen,
feiten, retoriek en wetenschap toepassen en
daarbij een beroep doen op de emoties van de
toehoorders. Denk aan Steve Jobs die de eerste
iPod met de belofte van 1000 songs
in de broekzak presenteerde.
De vaardigheid om beeldspraak en het
voorstellingsvermogen te stimuleren, is van
menselijke aard en kan door machines
maar moeilijk worden
gekopieerd.
Inhoud
Voor een geslaagde communicatie
is de juiste inhoud nodig. Wie expert
op zijn vakgebied is, heeft veel
voor op de machine en is altijd
gewild. Ook wanneer men tegenwoordig
alles via een zoekmachine
kan ontdekken, is de vraag
naar experts groter dan ooit. Het
verschil ligt in de dynamiek van
het vakgebied: een menselijke
expert kan inhoud en vakkennis
combineren en daarmee nieuwe
kennis aan anderen doorgeven.
Context
Geautomatiseerde systemen
kunnen alleen binnen het kader
handelen en beslissen dat voor
hen door de ontwikkelaar werd
vastgelegd. Uitsluitend bij hen bekende
verbanden worden herkend.
Dit ruime contextbegrip kan net als
voorheen alleen door een mens waargenomen
en beoordeeld worden. Om
dit kader uit te breiden, is de creatieve
innovatie van de mens nodig.
Emotionele competentie
Er zijn intussen proeven waarbij kunstmatige
intelligentie probeert de emoties
van de mens te interpreteren. Maar de
gevoelens van de mens zijn een complex
gebeuren: het wordt nog gecompliceerder,
wanneer intermenselijke relaties en
groepsdynamiek een rol spelen. Het is
voor de kunstmatige intelligentie bijna
onmogelijk een emotionele
competentie te ontwikkelen,
om deze bij de partner te
herkennen en daar juist op te reageren. Noch kan zij in
emotioneel complexe situaties ingrijpen, noch andere
mensen overtuigen.
Vakopleiding
Computerondersteuning heeft een grote bijdrage
geleverd aan de kwaliteit van de opleiding. Wat machines
echter niet kunnen, is heel individueel op het
potentieel van de medewerkers ingaan en dit bevorderen.
In de persoonlijke samenwerking kunnen zwakke
plekken of gebrekkige kennis beter worden herkend en
men kan dienovereenkomstig tegensturen.
Relaties
Relaties kunnen gecompliceerd zijn, maar in de eerste
plaats geven ze ons mensen houvast, bevestiging en
zelfvertrouwen. Onze sterkste relaties onderhouden
we gewoonlijk met onze familie en vrienden. Beroepsmatig
hebben we het over netwerken – meestal
oppervlakkiger dan in de privésfeer, maar toch
essentieel voor het succes. Zijn daarbij niet gewoon de
virtuele contacten op Facebook, LinkedIn en consorten
voldoende? Absoluut niet: de beste netwerken en
relaties worden nog altijd persoonlijk aangegaan.
Ethisch kompas
Ook wanneer machines nog zo krachtig worden,
zijn er geen algoritmen die volgens ethische waarden
beslissen. De vaardigheid om een moreel oordeel te
vellen, blijft de kunstmatige intelligentie vanwege ontbrekende
emotionele competentie ontzegd. Voor mensen,
vooral ook op leidinggevenden posities, wordt een
goed functionerend ethisch kompas in een wereld vol
geautomatiseerde processen steeds belangrijker.
8 contact
© Shutterstock
contact 9

Office Life Concepts
Open Units
© Visualisatie:
Studio Perspektiv, Praag
in plaats van Open Space.
Het begrip 'Open Space' is absoluut de trend. Voor de een gaat het om een boeiende visie in een
gedigitaliseerde arbeidswereld. Voor de ander lijkt het eerder een gevaarlijke dreiging die met kantoortuin
en Desksharing wordt gelijkgesteld. Hoeveel openheid heeft dus een modern kantoor nodig?
Een kritische analyse tussen vergissingen en misleiding.
Tevens nam de digitale communicatie via messenger of
e-mail met 67 procent toe. Het resultaat: de medewerkers
verstoppen zich achter hun computers, kruipen
onder koptelefoons en doen hun werk zwijgend.
Gaan we dus terug naar het traditionele kamerkantoor?
Met een groot bureau en overvloedige strekkende
meters aan opbergruimte? Dacht het niet, ook al is
het kamerkantoor bij de medewerkers net als voorheen
de populairste kantoorvorm. Volgens het Fraunhofer
Institut werkt altijd nog circa 50 procent in
klassieke kantoren met kamerstructuren. Nog afgezien
van het feit dat elke verandering eerst eens sceptisch
wordt bekeken. Net als voorheen is het kamerkantoor
voor veel medewerkers de manifestatie van hiërarchie,
status en aanspraak.
Maar ook in het klassieke kamerkantoor wegen de
negatieve aspecten zwaar: in veel bedrijfssectoren
belemmeren de starre kamerstructuren moderne, op
samenwerking gerichte arbeidsprocessen. Daarbij
komen hoge bouwkosten en een slechte oppervlakteefficiëntie
– en dat, zoals hierboven al gezegd, bij een
daadwerkelijke aanwezigheid op de werkplek van
nauwelijks meer dan 30 tot 50 procent.
Weliswaar wordt geconcentreerd werken in 1-persoonskamers
zeker ondersteund, in 2- of 4-persoonskamers
ziet de situatie er weer heel anders uit: hier
wordt communicatie of het daarmee gepaard gaande
lawaai zelfs als meer storend ervaren dan het basisgeluidsniveau
in open ruimtestructuren.
Het paradoxale aan de discussie "kantoortuin versus
kamerkantoor" is dus dat de vermoede sterke punten
van de betreffende kantoorvorm in werkelijkheid
precies als tegendeel worden ervaren.
© Visualisatie: Studio Perspektiv, Praag
Om mogelijke antwoorden te naderen, moeten we
eerst eens de vraag stellen waar en hoe kantoormensen
tegenwoordig eigenlijk werken. Het kan weliswaar
niet allemaal over één kam worden geschoren – een
buitendienstmedewerker heeft nu eenmaal
een geheel andere daginvulling
dan een boekhouder – toch is het zo
dat vaste werkplekken in de loop van
een werkweek gemiddeld nog maar
voor een derde worden gebruikt. De
resterende twee derde brengen we dus
weg van het (eigen) bureau door in
meetings, pauzezones, Coworking-zones,
op het thuiskantoor of onderweg.
De lijst kan nog worden aangevuld. De
vakwereld heeft daarvoor het begrip
"Activity Based Working" geformuleerd:
we gebruiken de werkplekken
die voor onze actuele bezigheid het
beste geschikt zijn.
Kamerkantoor of kantoortuin:
welke kantoorvorm is beter?
"Nou, dat is beslist de foute vraag", vindt Bernhard
Kern, directeur van Roomware Consulting, een
De
medewerkers
verstoppen zich
achter hun computers,
kruipen
onder koptelefoons
en doen
hun werk
zwijgend.
bedrijf dat zich bezighoudt met het ontwikkelen en
ontwerpen van kantoren: "Het juiste kantoorconcept
wordt door de betreffende organisatie bepaald en
moet bij de bedrijfscultuur passen. De beslissing over
de kantoorvorm gaat altijd hand in hand
met toekomstige werkwijzen."
Kantoortuinen zijn bij veel bedrijven erg
populair, omdat ze – weinig verrassend –
goedkoper zijn. Een vuistregel luidt dat de
oppervlaktekosten ongeveer een derde lager
zijn dan bij kantoorgebouwen met klassieke
kamerstructuren. Tegenover dit economische
aspect staan in elk geval echter veel
negatieve dingen. Dan helpt ook een ander
etiketje zoals Open Space niet. De problemen
in de Open Space zijn bekend en er
kan maar lastig grip op worden gekregen:
lawaaibelasting, concentratiestoornissen
en – wat enigszins paradox klinkt, wordt
echter als groot voordeel verkocht – de
belemmering van de communicatie: in een
actuele Harvard-studie werd vastgesteld dat de persoonlijke
gesprekken in Open Spaces – in de zin van
kantoortuinen – in vergelijking met klein opgezette
kantoren met tot wel 70 procent zijn afgenomen.
10 contact contact 11

Office Concepts
Office Life
Open Units brengen communicatie en concentratie
in balans.
Futuroloog Sven Gabor Janszky gaat in zijn boek "2025
– So arbeiten wir in der Zukunft" (2025 - zo werken
wij in de toekomst) ervan uit dat er in de toekomst
drie belangrijke ruimtescenario's in kantoorgebouwen
zullen zijn: Silent Rooms voor uiterst geconcentreerd
werken, hightech communicatieruimtes voor reële en
virtuele meetings, en Coworking Spaces die een ideale
omgeving voor het samenwerken bieden. Terwijl de
eerste twee ruimtescenario's als klassieke kameroplossingen
zijn ontworpen, laten Coworking-zones een
grote organisatorische en vormgevende speelruimte
voor de ruimtelijke realisatie toe. Daarbij moet in de
regel op één ding worden gelet: ze zijn noch kantoortuin
noch kamerkantoor. Experts als de architect
Martin Stara uit Praag, wiens architectuurbureau
Studio Perspektiv is gespecialiseerd in New-Work-kantoorconcepten,
spreken hier van Open Units. Bedoeld
worden opnieuw gedimensioneerde, klein gestructureerde,
maar toch open ruimtezones die vooral gericht
zijn op samenwerking: projectruimtes, bibliotheken,
workcafés, communicatie-eilanden, nissen om zich
terug te trekken, teamkantoren, lobbies, tuinen,
woonkamers enz.; de vormgevende mogelijkheden om
deze te realiseren, zijn ongelooflijk divers. Open Units
zijn bedoeld als antwoord op Activity Based Working.
Ze creëren de vrijheid om de ideale werkplek voor het
werk te kiezen. Het gepersonaliseerde bureau speelt
daarbij nog maar een ondergeschikte rol. Opbergruimte
een nog veel kleinere, want notebook en cloud
nemen deze functie op zich.
Open Units zijn een integraal bestanddeel van een
open ruimteconcept, maar in kleinere ruimtelijke
units gestructureerd, verdeeld en – afhankelijk van
doel – min of meer sterk visueel en akoestisch afgeschermd.
De Unit-gedachte zoals men deze uit de
organisatieleer kent, wordt ook ruimtelijk gerealiseerd.
Het voornaamste voordeel voor deze organisatorische
units is gelegen in het ondersteunen van de samenwerking.
Bij creatieve innovatieprocessen bevorderen de
Units enerzijds de openheid van het denken en bieden
anderzijds de noodzakelijke afscherming om geconcentreerd
team- en projectwerk mogelijk te maken.
Blijft nog het argument van kosten en de vraag hoe
men de financiële speelruimte voor de extra in te
richten Open Units voor elkaar krijgt. Door in
verregaande mate af te zien van dure, oppervlakte
vretende kamerkantoren bij een gelijktijdige nieuwe
dimensionering van de klassieke werkplekken – hetzij
door Desksharing of besparen op niet meer noodzakelijke
opbergruimtes – zou dat gemakkelijk moeten
kunnen.
Wij brengen 90 procent van ons leven door
in gebouwen, waarvan minimaal acht uur per
dag op kantoor. We weten dat een aangenaam
klimaat invloed heeft op ons welzijn, het prestatie-
en concentratievermogen en niet in de
laatste plaats op onze gezondheid. De volgende
aangevoerde richtwaarden richten zich op
de werkplekverordeningen van Oostenrijk en
Duitsland. De trend naar Open Space-kantoren
maakt de klimaatsituatie er niet gemakkelijker
op. Een doorslaggevend criterium is echter de
subjectieve waarneming van de medewerkers.
Deze vijf "eisen" kunnen helpen:
We vragen een aangename omgevingstemperatuur.
De luchttemperatuur ligt optimaal bij 21 tot 22 °C. In
de zomermaanden kan deze ook naar maximaal 25 °C
stijgen, omdat het temperatuurverschil tussen binnen
en buiten niet te hoog moet zijn. Zonweringssystemen
zijn vaak voldoende voor de regeling van de temperatuur.
Maar let er absoluut op om deze buiten aan
te brengen, zodat ongewenste warmtestraling wordt
tegengehouden. Wie airco's gebruikt, moet erop letten
dat geen arctische temperaturen ontstaan en de filters
regelmatig worden verwisseld.
We hebben frisse lucht nodig.
Regelmatig stootsgewijs ventileren stimuleert ook de
luchtcirculatie in de ruimte en zorgt voor frisse lucht.
De optimale luchtdynamiek ontstaat bij 0,1 m/s. Tocht
is vaak medeveroorzaker van pijn in de nek en gespannen
spieren. Ook een hoog CO 2
- en fijnstofaandeel
zijn gevolgen van een slechte luchtcirculatie. Daarom
moeten printers en kopieermachines in afgeschermde
ruimtes worden geplaatst.
© Shutterstock
Klimaattop
kantoor.
We willen het niet te droog
hebben.
De luchtvochtigheid laat bij een
waarde van 50 procent ideale omstandigheden
zien. Een schommeling tussen 40
en 70 procent ligt binnen de perken van het gezonde.
Verwarmingen en het gebruik van AGV-apparatuur
leiden door het verwarmen tot een droge lucht. Deze
irriteert de ogen en slijmvliezen en verhoogt het risico
op verkoudheid. Eenvoudige luchtbevochtigers kunnen
bijdragen aan een beter welzijn.
We zijn graag omringd door groen.
Planten dienen niet alleen voor de esthetische kantoorinrichting,
maar dragen in belangrijke mate bij
aan een gezondere werkomgeving. Ze verbeteren de
luchtkwaliteit, verhogen de luchtvochtigheid, filteren
stof en breken schadelijke stoffen af.
We vragen collegiale consideratie.
Verschillende mensen, verschillende gevoelens. In elk
team-, groepskantoor of elke kantoortuin wordt van
ons samen gevraagd om te zorgen voor een aangenaam
klimaat. Zo zouden aan het bureau alleen kleine snacks
toegestaan moeten zijn, geen sterk geurend voedsel.
Eveneens moet men vóór het stootsgewijs ventileren
even overleg plegen met zijn collega's, dat zorgt niet
alleen voor een beter omgevingsklimaat, maar ook
voor een beter werkklimaat.
12 contact contact 13

Referentieverhaal
KOENIG & BAUER AG:
van de kantine naar het
moderne bedrijfsrestaurant.
© Opdrachtgever: Koenig & Bauer AG
Concept/ontwerp/realisatie: archicult - breunig architekten
Fotograaf: Peter Becker GmbH
gedeelte en een afgeschermde Coffee Corner. Het eigenlijke
eetgedeelte werd extra afgezet met planten en
semitransparante paravents. In het met glas afgesloten
Front-Cooking-gedeelte is de bar de highlight. Hieraan
kunnen de gasten de bereiding van hun middageten
live meemaken. Het gehele oppervlak inspireert
met een warme en robuust uitziende houten vloer die
in harmonie met het nieuwe verlichtingsconcept is.
Op deze manier verkrijgt de ruimte een aangename,
bijna al vrolijke sfeer die door de op elkaar afgestemde
meubels extra wordt onderstreept. Ook de inrichting
laat creatieve blikvangers in de afzonderlijke gedeeltes
zien – vooral de rode cafetariastoelen springen direct
in het oog en nodigen uit om te gaan zitten.
Efficiëntie en flexibiliteit speelden voor de planning
van het bedrijfsrestaurant een grote rol. Wiesner-
Hager leverde hier met de meubilering een waardevolle
bijdrage: zo maken de yuno stapeltafels een snelle
verandering mogelijk. De ruimte kan op elk moment
worden veranderd in een evenementenzaal. De cafetariastoelen
nooi kunnen in dit geval in rijen worden
geplaatst of kunnen gestapeld worden opgeborgen en
creëren zo meer ruimte voor meer gasten.
In de zin van een Corporate Architecture weerspiegelen
de gebruikte kleuren en materialen het verschijningsbeeld
en de kerncompetenties van Koenig &
Bauer AG en transporteren historie en dynamiek van
het bedrijf.
De geur van verse maaltijden en sterke koffie evenals de ontspannen losse sfeer doen vermoeden dat
we ons in een gezellig restaurant bevinden. Want de oudste drukpersfabrikant ter wereld, Koenig &
Bauer AG, heeft de nieuwe kantine veranderd in een weldadige oase voor zijn medewerkers. Koenig
& Bauer heeft zich daarmee uitgesproken tegen de typische kantine-uitstraling en vóór de sfeer van
een nieuwe gastronomie.
Koenig & Bauer, de drukpersfabrikant met een rijke
traditie, wordt gekenmerkt door een bedrijfsgeschiedenis
van meer dan 200 jaar. De nummer 2 op de
wereldmarkt is werkgever voor circa 5700 medewerkers
over de hele wereld. Daarvan werken ongeveer
1700 medewerkers op het hoofdkantoor in Würzburg.
De modernisering van de kantine maakt deel uit van
een technische en esthetische optimalisering van het
gehele bedrijfsterrein, die nu al twee jaar aan de gang
is. Samen met het architectuurbureau archicult heeft
Koenig & Bauer een project uitgewerkt dat past bij
de ontwikkeling van het bedrijf in de richting
van het nieuwe werken.
Doel van het nieuwe bedrijfsrestaurant was om een
architectonisch aantrekkelijke plek te creëren waar
medewerkers van alle afdelingen van het hoofdkantoor
elkaar dagelijks kunnen ontmoeten en kunnen praten
over werk of privé. "Het was voor ons belangrijk om
een plek te creëren waar alle medewerkers zich mee
kunnen identificeren – of ze nu in de productie, administratie
of ontwikkeling werken", aldus Roland Breunig
van het architectuurbureau archicult uit Würzburg.
De medewerkers werden in de vorm van een enquête
betrokken bij de planning om beter in te kunnen
spelen op hun behoeften. Een belangrijk inzicht was
de wens naar verschillende zones, die ook dienovereenkomstig
werden gerealiseerd. Zo is er een Lounge-
14 contact

Interieurarchitectuur
De pauzeruimte wordt een café.
De kantine: een ruimte voor iedereen.
© Fill Gurten: Opdrachtgever: Fill Gurten – www.fill.co.at
Architectuur: Matulik – www.matulik.at; Foto: www.raumpixel.at
New Work: New Break.
Hoe de architectuur de inrichting
van de pauzeruimte verandert.
De klassieke pauzeruimte wordt een Working Café en
vormt een rustige zone voor terugtrekken en ontmoeten.
Daarbij tillen de binnenhuisarchitectuur en
inrichting de creatieve pretentie van het Working Café
naar een hoger niveau. Hier is ruimte voor een gemeenschappelijke
lunch, er zijn diverse mogelijkheden
om zich terug te trekken en in rust koffie te drinken.
In combinatie met een bar en theekeuken verliest
het Working Café de uitstraling van een klassieke
pauzeruimte op kantoor. Wie met de eigenschappen
van de vastgelegde vertrekken speelt en de manier van
meubilering individueel aanpast, kan zo het grootst
mogelijke voordeel bereiken. Zachte afschermingen
met paravents of draadgordijnen maken terugtrekken
mogelijk. Scheidingswanden kunnen aantrekkelijk
voor het oog en ook als opbergruimte handig zijn.
Het Working Café wordt door de medewerkers ook
graag gekozen voor het werken tussendoor. Sommige
mensen zoeken bewust levendigere plekken als cafés of
restaurants op om daar ontspannen te werken.
Niet nieuw, maar een belangrijke plek voor regeneratie
is de kantine. Vooral grotere bedrijven bieden hun
medewerkers voordelig eten in een daarvoor speciaal
ingericht bedrijfsrestaurant aan. De kantine draagt
naast haar primaire functie van "voedselvoorziening"
ook bij aan de ontspanning en aan de bevordering
van de sociale communicatie. Met worstjes en frietjes
is het daarbij niet meer gedaan. Vooral millennials
vragen om duurzaam en gezond eten. De kwaliteit van
het eten, de vormgeving van de ruimte en de inrichting
van een kantine geven onvermijdelijk de waardering
van het bedrijf voor de medewerkers weer.
Maar de kantine kan nog meer: met een flexibel
ruimteconcept kan de eetzaal worden gereorganiseerd
voor medewerker-events, cursussen of zelfs voor
lezingen. Door bewust gebruik van kleuren, materialen,
licht, omgevingsklimaat en meubilering worden
eenvoudige kantines "voor multitasking geschikte"
leefruimtes.
"Soms heb je een kleine pauze nodig, zodat je
de dingen anders kunt bekijken." Deze en veel
soortgelijke spreuken sieren de kleurrijke kalenders
in de kantoren. Hoeveel waarheid achter
deze "spreuken tot nadenken" zit, daarvan zijn
echter niet altijd alle medewerkers zich bewust.
Pauzes zijn een belangrijk en noodzakelijk bestanddeel
van onze prestatiebereidheid. Wie zijn lichaam
en hoofd regelmatig een beetje rust gunt en de accu's
oplaadt, kan zich beter concentreren en voorkomt dat
zijn gedachten in een kringetje blijven ronddraaien.
Belangrijk daarbij is om de pauze ergens anders door
te brengen en niet op de plek waar men werkt. Dus
weg van de werkplek! En hier begint het wat gecompliceerder
te worden, want vaak ontbreekt het geschikte
ruimte-aanbod. Wij laten u enkele mogelijkheden zien
om regeneratie ruimtelijk vorm te geven.
16 contact
© Impact Hub Brno
© Regnauer Fertigbau & Co. KG, Vitalbüros Seeon-Seebruck

Interieurarchitectuur
Trendwatching
Nuttige dingen voor het
dagelijkse leven op kantoor.
Momentum: uw persoonlijke
dashboard.
Middenzones in het middelpunt.
Aan de onderbelichte midden- en randzones in
de kantoorgebouwen werd tot nu toe nauwelijks
aandacht geschonken. Moderne kantoorplanning
neemt dit onderwerp nu steeds meer als uitgangspunt.
Ontmoetingszones worden daarbij steeds belangrijker.
Deze kunnen actief vormgegeven ontmoetingsplekken
met ontspanningskarakter voor de spontane gedachtewisseling
worden. Nog steeds hebben werkgevers
vaak bezwaren tegen te veel gezelligheid en dalende
efficiëntie. Studies bewijzen echter het tegendeel:
aantrekkelijk ingerichte "toevallige" ontmoetingszones
hebben een positieve uitwerking op het dagelijks
werk. Een korte informele gedachtewisseling met
collega's kan de productiviteit verhogen.
Bij de inrichting van middenzones zijn er geen grenzen
aan de creativiteit. Afhankelijk van mogelijkheid en
ruimte kunnen deze gebieden lounges, terugtreknissen
en speelplaatsen met schommels en tafelvoetbal
worden. Het maakt niet uit hoe onconventioneel de
gebieden zijn ingericht, het doel is om de medewerkers
dichter bij elkaar te brengen. De binnenhuisarchitectuur
kan deze lossere, ongedwongen sfeer
ondersteunen.
Acitivity Garden en besprekingen in de
buitenlucht.
Buitenruimtes en natuur hebben een grote invloed op
ons welzijn. Een studie van Interface naar werknemers
in Europa toont aan dat het welzijn en de productiviteit
met ongeveer 13 procent toenemen, wanneer de
werkomgeving over natuurlijke elementen beschikt.
Daarom houden bedrijven en architecten ook steeds
meer rekening met het outdoorgebied. Een aangelegde
tuin is ideaal voor bewegingsgerichte vrijetijdsactiviteiten
en ook voor "Walk & Talk"-meetings.
Wie zich niet te midden van groen bevindt, kan ook
een terras of een veranda aanleggen. Architectonisch
interessant vormgegeven met rustigere en levendigere
zones kunnen pauzes, de vrije tijd na het werk evenals
besprekingen in de openlucht plaatsvinden.
Nieuw werken betekent ook nieuwe manieren voor regeneratie
vinden. Voortdurende bereikbaarheid vraagt
ook om plekken waar medewerkers de mogelijkheid
hebben zich terug te trekken. De pauzes van de
medewerkers mogen ook in de zee van beweeglijkheid
niet uit het oog worden verloren.
Samenvattend kan men ruimtes voor regeneratie zien
als een spiegelbeeld van de bedrijfscultuur. Ze brengen
daarmee ook een boodschap naar buiten: de kwaliteit
van hun inrichting laat de waardering van het bedrijf
voor medewerkers en gasten zien. Maar één ding
moeten deze zones echter absoluut: bij de bedrijfscultuur
passen, anders lijken ze maar uiterlijke schijn en
worden niet gebruikt.
© Ford Motor Company Limited, UK
Goedemorgen, je ziet er goed uit
vandaag. – Naast een aangename
begroeting bij het openen van de
internetbrowser kunnen in het gepersonaliseerde
Momentum-tabblad nog
To-do-lijsten, weerberichten en inspiraties
worden weergegeven. Bovendien
kunnen herinneringen worden ingesteld
telkens als het tabblad opnieuw
wordt geopend, zodat u de neiging tot
uitstel verliest.
De digitale Crock-Pot.
Een oud huishoudelijk apparaat past zich aan de moderne
werkplek aan: de digitale slowcooker van Crock-
Pot maakt de stressvrije bereiding van verse maaltijden
in de middagpauze mogelijk. Eenvoudig willekeurige
ingrediënten voorbereiden, in de slowcooker doen en
de timer op ongeveer 20 minuten zetten. Et voilà: het
middageten voor u en uw collega's is klaar. Smakelijk
eten!
© Crock-Pot®
© Shapr
RAVPower
RAVPowerSolarpowerbank.
Met de gemakkelijk te transporteren
solar-powerbank vindt u nu echt
geen smoes meer om uw werkplek in
de zomer niet naar buiten te verplaatsen.
Met de kracht van de zon kunnen tegelijkertijd
twee smartphones worden opgeladen
en voldoende energie worden opgeslagen om de
toestellen ook zonder zonnetoevoer nog meerdere
keren te kunnen opladen. Zo omzeilt u niet alleen
het vervelende probleem van lege accu's, maar levert
ook een kleine bijdrage aan de milieubescherming.
© Momentum Dashboard Corp.
18 contact
contact 19

Office Kantoren Lifeuit de hele wereld
Met Gottfried Semper
onderweg door Hongkong.
Het nieuwe Uber-hoofdkantoor in Hongkong is niet alleen een bolwerk van tegels, graffitikunst en
opgesloten gloeilampen. Aan het concept van Bean Buro ligt ook menige ongewone autorit naar
het verleden ten grondslag.
weer", denkt architecte Lorène Faure, "vind je in het
Uber-kantoor analogieën met mobiliteit en automotive
esthetiek, maar ook met de locatie Hongkong en de
hier typische, vaak zeer oude tradities."
Naast de tegels aan de muur, de stofferingen en de
intense maritieme kleuren, die zijn ontleend aan het
waterfront van Hongkong, zijn er veel kleine, vaak tot
fijntjes lachen stimulerende details uit de geschiedenis
evenals uit de school van de Feng-Shui te vinden: lichte
houtsoorten, gebogen vormen, prachtige lampkooien
boven de tijdelijke pauzetafels voor de venstergevel
die zijn gemaakt om het licht op te sluiten, en geen
vogel. "De gestileerde vogelkooien", vertelt Faures partner
Kenny Kinugasa-Tsui, "zijn een verwijzing naar
het Hongkong van de 19e eeuw, toen het algemeen
gebruikelijk was om met je eigen vogel door de stad te
wandelen of de kooi mee te nemen naar de theecerede,
leidt samen met haar partner Kenny Kinugasa-Tsui
het in 2013 opgerichte Bean Buro. Het interdisciplinaire
architectuur- en designbureau is gespecialiseerd
in meubels, productdesign en interieurvormgeving.
"De elementen die ons geholpen hebben om de
veiligheid naar de visuele achtergrond te laten treden,
zijn zeer divers en deels speels. Steeds weer hebben
we diverse tradities van Hongkong aangehaald en in
talrijke vormen en materialen weer laten opbloeien.
En wat het ruimtelijke basisconcept betreft, hebben
we verwezen naar de leer van de Duitse architect en
kunsttheoreticus Gottfried Semper." Er wordt gedoeld
op Sempers concept van "structuur en vulling" evenals
op het door hem geformuleerde idee van "materiaalomheining
als ruimte-afsluiting". Dus verschijnt de
ruimtestructuur in harde, de vulling van de binnenvertrekken
daarentegen in bewust lichte, voelbaar zachte
materialiteit.
De theorie manifesteert zich al bij de receptie: terwijl
de ruimte met traditionele, in Hongkong met de hand
gemaakte mozaïektegels in groen- en
grijstinten bekleed is, presenteert de ontvangstbalie
zich met beige, zacht gestoffeerd leer. Niet toevallig
moet de hier gekozen stoffelijkheid, aldus de associatie
van Bean Buro, doen denken aan het interieur van
een spiksplinternieuwe BMW of Mercedes. "Steeds
Nauwelijks gaat de liftdeur open, nauwelijks heeft de
blik de zilverig glinsterende glazen wand doorboord,
of men duikt in schemerachtig verwelkomende, groenachtig
grijzige velden. Alleen de tekst aan de muur –
vier grote, omlijnde blokletters U, B, E en R bestaande
uit volgens de merknaam gebogen TL-buizen – laten
de veilige conclusie toe dat men niet in een zwembad
of een andere onderwater-wellness-tempel is beland.
Maar gewoon hier, in de nieuwe Hongkong-centrale
van de mobiele vervoersdienstverlener Uber, op de
hoogste etage van een van de op leeftijd gekomen,
maar door het spectaculaire uitzicht fel begeerde kantoorflats
in de zinderende businesswijk Causeway Bay.
"Vroeger had Uber in Hongkong meerdere kleine
kantoren die over de hele stad waren verspreid",
vertelt Lorène Faure. "Met dit hoofdkantoor waar de
momenteel 80 medewerkers voor het eerst samen op
één locatie bij elkaar zijn gebracht, moeten de nodige
stappen voor de expansie worden gezet." Tot op heden
is er in Hongkong geen uniforme, juridisch geregelde
oplossing voor vervoersdienstverleners en huurau-
toservice op afroep. In de nieuwe vertrekken wil het
wereldwijd actieve platform, dat alleen in Hongkong
30.000 geregistreerde chauffeurs telt, de nodige plannen
voor de legalisering uitwerken. En die onderneming
is geen sinecure. Vorig jaar nog heeft Uber met
de intrede op de markt in Mainland China gefaald.
Zoals het Hong Kong Economic Journal enkele maanden
geleden berichtte, speculeert het Californische
bedrijf met regelmatige tussenpozen erover om ook de
Speciale Administratieve Regio helemaal te laten voor
wat ze is.
"Zoals je je dus kan voorstellen, was het Uber-project
niet alleen een klassieke kantoorinrichting, maar ook
een poging om de hier toegepaste security-maatregelen
wat betreft inbraakbeveiliging, dataveiligheid en
vertrouwelijkheid in de omgang met zeer gevoelige
informatie zo goed mogelijk te verbergen en zodanig
vorm te geven dat toch open, flexibel en vriendelijk
werken met intermenselijke interactie mogelijk is", aldus
Faure. "Geen gemakkelijke opgaaf !" De Parijse van
geboorte die bij Sir Peter Cook Architectuur studeer-
Alle Fotos: © Courtesy of Bean Buro
20 contact contact 21

Kantoren uit de hele wereld
09
What's on your desk?
© Schneider & Schumacher
01
03
02
08
07
04
22 contact
monie of het gezamenlijke dim-sum-eten. Wij voelden
ons erg aangetrokken door dit verhaal."
In de overvloed van de mooie, vaak heerlijk zachte
interieurdetails die rijk zijn aan anekdotes, verlies je –
precies zoals Gottfried Semper het bedoelde – de blik
op de harde structuur die aan het nieuwe Uber-kantoor
ten grondslag ligt. Communicatief hart van het
kantoor zijn de collectieve plekken zoals bijvoorbeeld
de cafetaria met theekeuken en tafeltjes, de voor het
alleen pauzeren ontworpen lange bar voor het raam
met uitzicht op de Happy Valley paardenrenbaan
evenals de grote, beglaasde conferentieruimte met 20
meter lange vergadertafel en een in-situ-wandvormgeving
van de graffitikunstenaar Bao Ho uit Hongkong.
De zwart-wit-blauwe motieven tonen scènes uit het
dagelijks stadsleven, doorspekt met Chinese fabelwezens
en sterrenbeelddieren zoals bijvoorbeeld katten,
konijnen, draken.
Het ongeveer 900 vierkante meter grote kantoor
wordt gecompleteerd met middelgrote en kleinere
vergaderkamers, betegelde Phone-Booths, gezellig
gestoffeerde Me-Places evenals diverse informele We-
Places, die over de hele kantoorlay-out zijn verspreid.
De Workplaces zelf zijn compact gehouden en meestal
geclusterd in bureaugroepen van zes en acht, waarbij
de medewerkers om communicatieve redenen altijd
tegenover elkaar zitten. Analoog aan het Uber-DNA,
dat is gebaseerd op het idee van de Sharing-Economy,
ligt ook bij het kantoor het delen ten grondslag: alle
werkplekken voor de momenteel 80 medewerkers –
indien nodig kan het kantoor naar maximaal 120 medewerkers
worden uitgebreid – zijn als Shared Desks
voor Activity Based Working ontworpen.
"Dit kantoor speelt met citaten uit de stad, uit de
geschiedenis van de locatie en uit de wereld van de
Sharing-Economy", zeggen de beide Bean-chefs aan
het einde van het gesprek. "Maar uiteindelijk is de
vorm een variabele die kan en moet worden uitgewisseld
en tot taak heeft de cultuur en de waarden van het
bedrijf te transporteren. De constante in alles is echter
de gastvrijheid en gezelligheid zoals wij ze uit het
hotelwezen kennen." In 2017 ontwikkelde Bean Buro
in samenwerking met toonaangevende hoteliers de
Coworking Space The Work Project. Ideeën uit deze
samenwerking laten zich in elk afzonderlijk Officeproject
voelen. Het appel is overduidelijk.
Wojciech Czaja
© schneider+schumacher
What’s on your desk,
schneider+schumacher?
Het architectuurbureau schneider+schumacher is gevestigd in het voormalige
hoofdpostkantoor, slechts enkele stappen verwijderd van het centraal station van
Frankfurt. Het rond 1910 gebouwde gebouw onderscheidt zich door hoge ruimtes
en royale bouwlijnen. schneider+schumacher, die ook filialen in Wenen en Tianjin
hebben, is verspreid over twee van de in totaal vier verdiepingen.
"Ons kantoor is als Open Space ingericht", zegt Michael Schumacher. "Terwijl de
bureaus in de buurt van de ramen zijn geplaatst, is de middelste rij steunen perfect
geschikt als middenzone voor pauzes en informele besprekingen. Bovendien zijn
op de beide uiteinden van de grote ruimte conferentieruimtes evenals theekeuken
en natte cellen gevestigd." De architect, die het 150 medewerkers tellende bureau
samen met zijn partner Till Schneider leidt, begroet het Open-Space-concept niet
alleen vanwege zijn ruimtelijke kwaliteiten: "Iedereen ziet en hoort, wanneer men
blij is of er spanningen zijn. Deze openheid is voor ons belangrijk voor het functioneren
van het kantoor."
De werkruimtes zijn zakelijk en functioneel ingericht. De focus ligt op de concentratie.
Een speelse inrichting zoals bij Google, Facebook en Airbnb is voor de
architect uitgesloten. "Ons werk is al passie en genot. Dat is genoeg. Dat hoef je
door biljarttafels, bonte ligstoelen en andere rumoerige drukte niet nog eens extra
op te leuken."
Wojciech Czaja
06
© Kirsten Bucher
01
02
03
04
05
06
07
08
09
05
We hebben ons kantoor met klassieke architectlampen
ingericht.
De knalrode Roxxane van Nimbus gebruiken we momenteel
als testobject. We willen de LED-bureaulampen
in een van onze toekomstige projecten gebruiken.
De magneetmannetjes in schaal 1:10 zijn perfect om
in een ruimtemodel de ergonomie en de proporties te
controleren.
In het papierloze kantoor geloven we niet. We zijn papierfans.
Wij wikkelen onze projecten weliswaar steeds
vaker als BIM-model af, maar het klassieke A4-velletje
zal nooit uitsterven. Het 29,7 x 21 centimeter grote vel
papier verlangt van een architect een discipline die je
niet mag opgeven.
Dat zijn oude, helemaal afgeragde houten stoelen uit de
Städel-school waar Joseph Beuys nog op heeft gezeten.
Goede proporties. Prachtig!
Bij het werken wisselen we met regelmatige tussenpozen
de zitpositie. Een kruk vraagt om rechtop zitten en
versterkt daardoor de rug. De kleur is geen toeval. Bij
het rood gaat het om het Duitse signaalrood RAL 3020,
dat wij bij ons eerste grote project, de Infobox in Berlijn,
hebben gebruikt. Tegenwoordig gebruiken we RAL 3020
op ons kantoor als Corporate-kleur.
De plastiek is afkomstig van de Frankfurter kunstenaar
Ottmar Hörl en stelt een architect voor.
Driedimensionale letters hebben voor ons een hoge
esthetische aantrekkingskracht. De Oudduitse "m" staat
voor Michael en is afkomstig uit een oude bakkerij. Er is
ook nog een "t" voor Till.
De muurpijlers tussen de ramen zijn magnetisch. We
gebruiken de vlakken voor kaarten en projectpresentaties.
De kleine kitsch maakt de werkplek mooier en
persoonlijker.

Office Life
Zit u comfortabel?
Sta op!
De nieuwe efficiëntie:
staand werken!
De theorie wordt geleefde praktijk. Steeds
meer bedrijven rusten hun kantoorwerkplekken
met elektrisch in hoogte verstelbare bureaus
uit. Daarmee is snel wisselen van positie
kinderspel. Maar staan is niet altijd staan.
Beweging is een natuurlijke behoefte van de mens. Wij
worden echter al van kinds af getraind om meerdere
uren lang rustig te zitten. Het is voor ons heel normaal
om meer dan acht uur zittend op onze bureaustoel
door te brengen. Wie dan ook na werktijd liever gaat
zitten in plaats van te bewegen, verhoogt het risico op
gezondheidsklachten.
Volgens actuele studies zitten mensen gemiddeld
9,3 uur per dag. En omdat we niet alleen te lang,
maar daarbij ook meestal verkeerd zitten, ontstaan er
onvermijdelijk negatieve gevolgen: overbelasting van
de wervelkolom, spanningen, pijn en in vele gevallen
zelfs onherstelbare permanente schade van het steunen
bewegingsapparaat. In Europa komt intussen bijna
50 procent van de jaarlijkse ziektedagen voor rekening
van dit soort klachten (bron: studie van de Work
Foundation in opdracht van de EU).
Vaker wisselen van positie tussen dynamisch zitten en
staan heeft een positieve uitwerking op ons algemene
welzijn. Staan activeert onze rugspieren. Daardoor
wordt onze wervelkolom ontlast en kan zich ontspannen.
Dankzij de rechte positie kunnen we vrijer
ademen en ons lichaam krijgt meer zuurstof toegevoerd.
Een gebrek aan zuurstof kan leiden tot hoofdpijn,
concentratieproblemen en vermoeidheid. Daarom
heeft staand werken vooral tijdens de middagdip een
zeer positieve uitwerking op de productiviteit.
Met het staan voor het beeldscherm gaat het net als
met het rustig zitten als kind – het moet worden getraind.
Als je het staan niet gewend bent, begin je met
kortere tussenpozen en kleinere taken die ook staand
kunnen worden gedaan. Geleidelijk went het lichaam
aan het staan en versterkt de spieren in de betreffende
lichaamsgebieden.
Voor het snel wisselen van positie zijn elektrisch in
hoogte verstelbare bureaus bij uitstek geschikt. De
combinatie van zittende en staande werkfasen brengt
meer beweging en afwisseling in het dagelijks leven
op kantoor. Deze intervallen beantwoorden aan onze
natuurlijke behoefte aan beweging.
Goed staan aan het bureau –
waar moet op worden gelet?
Let op een zachte ondergrond en comfortabele schoenen. Als
optie kunt u een anti-vermoeidheidsmat gebruiken.
Let op uw lichaamshouding. Probeer rechtop te staan. Denk
daarbij aan een denkbeeldig koord dat uw hoofd naar het plafond
trekt.
Beweeg. Staan betekent niet als een Grenadier Guard stokstijf
te staan. Verplaats uw gewicht van het ene been naar het andere
en ga op uw tenen staan. Zo gaan uw spieren loszitten en voorkomt
u pijn door spanningen.
Pas de tafel aan uw behoeften aan. Een in hoogte verstelbaar
bureau kan daarbij het eenvoudigst worden bediend. De armen
moeten losjes op het werkblad liggen zonder dat u de schouders
op hoeft te trekken. Wanneer u naar voren moet buigen of achterover
moet leunen om goed staand te kunnen werken, dan heeft
de tafel voor u de verkeerde hoogte.
Let op uw lichaamsgevoel. Zodra u het staan als inspannend
ervaart, wisselt u weer naar een zittende positie. Geleidelijk zult u
de momenten dat u staand kunt werken, kunnen verlengen.
Verbeter uw lichaamshouding aan een statafel.
Armen in een hoek van 90 graden
Polsen in een neutrale stand
Verplaats uw gewicht af en toe van de
ene voet naar de andere
Draag geen hakken!
Computerscherm op ooghoogte
en direct voor u
Beeldscherm in een hellingshoek van 20 graden;
fstand tussen ogen en beeldscherm:
50 bis 70 cm
Bron: bewerkt door Angus McIntyre en Matthew Brauer.
24 contact contact 25

Showroom
De twee kanten
van flexibiliteit.
Er wordt veel gepraat over flexibiliteit op kantoor. Dat betreft enerzijds de flexibiliteit in het gebruik
en daarmee wordt de variabele inzetbaarheid van de kantoorinrichting bedoeld. Anderzijds gaat het
om de flexibiliteit van de gebruikers – dus oplossingen voor moderne kantoornomaden. Voor beide
gevallen willen wij u in dit nummer van contact telkens een interessant nieuw product presenteren.
wh_locker:
zo mooi kan opbergruimte zijn.
Lockersystemen worden steeds meer de standaard
opbergruimte voor kantoornomaden. De wh_locker
is een gereduceerd, prachtig gevormd kast-kluisjessysteem
dat speciaal voor Coworking, Desksharing en
tijdelijk werken in Open Space kantoren werd ontwikkeld.
De afzonderlijke modules in combinaties van
2 en 3 kunnen als een blokkendoos worden samengesteld
en zo voor een groot aantal personen worden
gebruikt. De fronten van de afzonderlijke kluisjes zijn
in verschillende varianten verkrijgbaar – desgewenst
met schelpgreep, cijferslot, kluisnummer en postgleuf.
De grote keus in kleuren en materialen maakt een
naadloze vormgevende integratie in de architectonische
context mogelijk.
Cijferslot
Postgleuf
Kluisnummer
etio: elektrisch in hoogte verstelbare
werkplek.
Zit-/stawerkplekken zijn bezig aan een regelrechte opmars.
Geen bureau levert zo'n waardevolle bijdrage aan
de werkplekergonomie als een zit-/stawerkplek. Als
onderdeel van de bureauserie etio heeft Wiesner-Hager
een elektrisch in hoogte verstelbaar bureau ontwikkeld
dat als enkel bureau en als dubbele werkplek beschikbaar
is. Het tafelblad kan traploos in hoogte worden
versteld van 65 tot 125 cm. De tafel kan zo in enkele
seconden worden aangepast aan wisselende werkzaamheden.
Met de geheugenmodule kunnen verschillende
instellingen van de gebruikers opgeslagen en direct
opgevraagd worden. De dubbele werkplek verbindt
twee tafelbladen die apart van elkaar kunnen worden
versteld, met maar één onderstel. etio wordt zo een
even rendabele als efficiënte werkplekoplossing – perfect
inzetbaar in alle kantoorvormen. De tafelfamilie
wordt aangeboden in verschillende formaten en een
grote keus in kleur- en materiaaluitvoeringen.
Kortom: met de elektrisch in hoogte verstelbare etio
kan comfortabel worden afgewisseld tussen zittende
en staande werkplek. En provoceert zo vaak wisselen
van positie, wat een positieve uitwerking heeft op de
rugergonomie en geconcentreerd, productief werken
bevordert.
26 contact contact 27

Rethink the office!
Een nieuwe manier van denken over motivatie: Een nieuw manier van denken over mobiliteit:
Een nieuwe manier van denken over werkvormen: Een nieuwe manier van denken over gedragingen:
Een nieuwe manier van denken over efficiëntie: Een nieuwe manier van denken over
kantoor: www.thinknewwork.com