Tl [i l - Historische Kring Haaksbergen

Tl [i l
Orgaan van de Historische Kring Haaksbergen
41e jaargang nr. 1, februari 2008
Verschijnt 4x per jaar
I s

Aold Hoksebarge
HISTORISCH CENTRUM HAAKSBERGEN:
Souterrain gemeentehuis
tel. 053-5742374
Correspondentieadres: Goorsestraat 31, 7482 CB Haaksbergen
Email: hist.centrum.hbg@hetnet.nl
Website: www.historischekringhaaksbergen.nl
OPENINGSTIJDEN:
Maandag 19.00-22.00 uur
Dinsdag 13.30-17.00 uur
Donderdag 19.00-22.00 uur
Vrijdag 13.30-17.00 uur
LEDENADMINISTRATIE: K. Faber, K. Doormanstraat 17, 7482 BJ Haaksbergen
BETALINGEN: Postbankrekening nr. 2547699 (alleen voor contributie)
Bankrekening Rabobank nr. 32.42.29.917
beide t.n.v. Penningmeester Historische Kring Haaksbergen
BESTUUR VAN DE HISTORISCHE KRING HAAKSBERGEN
J.H. Scholten Bizetstraat 31 , 7482 AM Haaksbergen
voorzitter, hoofd archivering
tel. 5722937
J.A.M, van der Zanden Goorsestraat 31, 7482 CB Haaksbergen
secretaris
tel. 5722300
J.G. Hotste op Bruinink Blekerstraat 5, 7481 JT Haaksbergen
vice voorzitter, voorz. wg. hist, onderzoek
tel. 5723553
G.J. Slotman
Kroonprins 4, 7481 CJ Haaksbergen
penningmeester
tel. 5724083
G.P. Wes
M.C. Waijerdink-Mentink
C.W.M.J. Wentink
Wiedenbroeksingel 88, 7482 BD Haaksbergen tel. 5722814
hoofd interne zaken
Eibergsestraat 240, 7481 HP Haaksbergen
lid
Fazantstraat 129, 7481 BJ Haaksbergen
voorz. wg. monumenten/archeologie
"Aold Hoksebarge" wordt vier keer per jaar toegezonden aan de leden van de "Historische
Kring Haaksbergen". Zij betalen voor lidmaatschap en abonnement € 18,- per jaar.
Publikatie of overname van artikelen, geheel of gedeeltelijk, is alleen toegestaan met
toestemming van de auteur(s) en bronvermelding.
ISSN: 1384-76
Druk: Hassink Drukkers Haaksbergen Oplage: 710 exemplaren
§ Portret van ds. C. Ribius, de eerste predikant van Hervormd Buurse.
'§« (zie artikel op pag. 2982)
| » Foto: H. J. Krooshof
tel. 5724134
tel. 5722711

Redactie
REDACTIE
A. Bekkenkamp, redacteur
J.G. Hotste op Bruinink, redactiecoördinator
A. van Leeuwen, eindredacteur
G.J. Leppink, redacteur
MEDEWERKERS
J.B.M. Heerink, J.H. Kluitenberg, H. Kormelink, G.J.W. Leppink,
H.F. Mensink, Th. J. Meijerink, W. Rikkers, J.H. Scholten, A.van de Wal,
C.W.M.J. Wentink, G.P. Wes, J.A.M, van der Zanden.
REDACTIEADRES
Blekerstraat 5, 7481 JT Haaksbergen
Inhoud
INHOUD JAARGANG 41, NUMMER 1, FEBRUARI 2008
PAGINA 2973 t/m 2996
1 VAN HET BESTUUR PAG. 2974
2 NIEUWE LEDEN PAG. 2975
3 SCHENKINGEN PAG. 2975
4 RICHT UW BLIK OMHOOG PAG. 2975
5 AANWINSTEN PAG. 2976
6 STUDIEREIS NAAR STRAATSBURG PAG. 2976
(verslag van een excursie)
7 KASTEEL HUIS BERGH EN PAG. 2978
J.H. VAN HEEK (verslag van een lezing) PAG. 2978
8 ARCHEOLOGISCH ONDERZOEK PAG. 2979
IN HET DORP
9 DE HERVORMDE KERK VAN BUURSE PAG. 2982
10 GENEALOGIEËN (DEEL 12) PAG. 2988
11 HET ERVE BEENJAN PAG. 2989
12 DE GESCHIEDENIS VAN DE TMH "HET VILT" PAG. 2992
13 RICHT UW BLIK OMHOOG PAG. 2995
N.B. foto's zonder vermelding van herkomst zijn gemaakt door H. J. Krooshof
2973

2974
VAN HET BESTUUR
Het jaar 2008, dat nog zo jong is, zijn we ook weer met veel optimisme tegemoet
getreden.
Dit komt door de belangstelling voor het werk van onze kring in ons jubileumjaar
2007. En dit alles door de geweldige inzet van onze actieve medewerkers.
We denken hierbij ook aan de veel gehouden extra activiteiten, die bij onze leden
in goede aarde vielen. Voor vele niet-leden was het een reden om zich bij onze
vereniging aan te melden. Het ledental is in 2007 netto met 55 stevig gegroeid van
616 in het begin naar 671 aan het eind van het jaar.
De door onze werkgroepen voorbereide beleidsplannen 2008 zijn inmiddels weer
ingediend, besproken en door het bestuur goedgekeurd, zodat onze Historische
Kring weer vol ambitie en goede voornemens het nieuwe jaar in kan gaan.
De Open Monumentendag op zaterdag 13 september zal staan in het teken van
SPOREN.
Sporen uit het verleden zijn overal te vinden en zij vertellen ons vooral veel uit de
oudste geschiedenis. De werkgroep Monumenten/Archeologie van onze Kring is
al enige tijd bezig met het programma voor deze bijzondere dag waarbij extra aandacht
besteed zal worden aan het onderdeel ARCHEOLOGIE. Archeologen van
de werkgroep zijn al enige tijd bezig met het inventariseren van alle vondsten die
in de Gemeente Haaksbergen zijn gedaan. Zij vermelden die op een zogenaamde
vondstenkaart. Het is bekend dat er nog veel vondsten in particulier bezit zijn. Wij
doen daarom een beroep op iedereen die nog archeologische vondsten in bezit
heeft. Laat deze vondsten door ons digitaliseren en stel aanvullende informatie beschikbaar.
Op die wijze kan de vondstenkaart zo volledig mogelijk samengesteld
worden. Zo kan weer een schakel in de Haaksbergse geschiedenis worden vastgelegd.
Tijdens de Open Monumentendag zal tevens aandacht besteed worden
aan historische elementen in het landschap zoals oude beeklopen, de schans en
grafheuvels.
Bij deze uitgave vindt u verder een flyer met de aankondiging van de uitgave van een
fraai boek over de familie Somhorst, gelardeerd met veel foto's. De schrijvers Johan
Somhorst en Henny Slotman hebben de familie Somhorst uitgebreid beschreven en
daarin ook de relatie aangegeven met de families Beernink, Bossewinkel, Hassink,
Hilderink, Hofmeier, Keizers, Te Lintelo, Prinsen, Screever, Slotman, Sweerink,
Temmink, Westendorp en Wevers.
Tot slot: wij wensen u veel leesplezier met Aold Hoksebarge, waarin met deze uitgave
bijna 3000 bladzijden zinvol, interessant en boeiend zijn volgeschreven.
J.H. Scholten, voorzitter

NIEUWE LEDEN
Wij heten de volgende leden van harte welkom:
J. Bekkers, Anemoon 45, 7483 AC Haaksbergen
F.G.H. Eertink, Beckumerstraat 150, 7548 BH Enschede
Heemk. Ver. Bussemakershuis, Meijlingsgaarde 1, 7622 HC Borne
A. Heida, Esstraat 18, 7481 RK Haaksbergen
J.H. den Herder, Kolenbranderweg 53, 7482 SE Haaksbergen
B. Hilderink, Corn. Jolstraat 48, 7482 VZ Haaksbergen
Hockeyclub Haakey, Eibergsestraat 180, 7481 HP Haaksbergen
H.J. Kleinsman, Scholtenhagenweg 46, 7481 VP Haaksbergen
J.G. v.d. Kuil-Scharenborg, Goorsestraat 24A, 7482 CJ Haaksbergen
H. Lichtenberg-van Amerongen, Julianastraat 53, 7481 DA Haaksbergen
J. Nijhuis, Almelosestraat 21, 7495 TG Ambt Delden
Th. Ordelmans, Bevertstraat 13, 7481 CW Haaksbergen
W.L. Plettenburg, De Nolle 51, 7482 GR Haaksbergen
A.G.J. Schreurs.Klaashuisstraat 2A, 7481 EP Haaksbergen
G.H. Sloot, Klaashuishof 4,7481 ER Haaksbergen
B.G.R. Somhorst, Past. Wienholtsstraat 56, 7481 KC Haaksbergen
S.J.H. Terhuurne, Fazantstraat 84, 7481 BM Haaksbergen
J.G. Timmers, Corn. Jolstraat 62, 7482 VZ Haaksbergen
Ver. Oudheidkamer Twente, Postbus 40024, 7504 RA Enschede
F. de Vries, Waldeckstraat 4, 7513 BS Enschede
SCHENKINGEN
In de afgelopen periode mochten we de volgende schenkingen ontvangen, waarvoor
we de gulle gevers van harte willen bedanken.
A.B.M.Leferink: DVD Twente van toen. Historie vanaf 1927. B.Ottink: Archiefstukken
van fam. Ottink. J.M. van Sark: Gedenkschriften van P.J. Troelstra.
Fam. Ten Hag: 8 kaarten m.b.t. landinrichting Haaksbergen. Mr. H.M. ten Hagen:
Ijzergieterijen langs de Oude IJssel. Th. van der Sman: E.J. Potgieter's Verspreide
en nagelaten werken. Uitg 1876 en 1895. Bouwburo J.Scharenborg: 40 set speelkaarten.
DVD PR-film bouwburo Jan Scharenborg 1986 en 2 videobanden.
A.B.M.Leferink: Leitz diaprojector. G. ter Heegde: Leitz diaprojector met projectiescherm
en projectietafel. J. te Lintelo: Boek van pater G.J.R. Eysink.
RICHT UW BLIK OMHOOG
Weet u waar deze gevelversiering zich bevindt?
Het antwoord vindt u op blz. 2995
2975

2976
AANWINSTEN (Boeken)
Een kwart-eeuw Oudheidkundig Bodemonderzoek in Nederland
Het zandeilandenrijk van Overijssel
De Plechelmuskerk te Oldenzaal, zijn kapittelheren en goederen
Berichten van de Rijksdienst voor het Oudheidkundig Bodemonderzoek No.46
2006
De huiskamer van Enschede. De Grote (St.Jacobus) Kerk door de eeuwen heen
Water- en windmolens in Oost-Nederland, getekend door Jan Jans
Moderne devoten in Monnikspij
Studiën zur Geschichte des Westmünsterlandes III
Adress-Kalender Munster 1823
Bentheimer Jahrbuch 2008
Jahrbuch des Kreises Borken 2008
Familieboek Reijmerink
Europa van J.D.Gabor
Geschiedenis van Nederland
STUDIEREIS NAAR STRAATSBURG
(verslag van een excursie)
In het kader van het 40-jarig jubileum van de Historische Kring Haaksbergen werd
als laatste activiteit een studiereis georganiseerd naar de instituten van de Europese
Unie in Straatsburg in samenwerking met de Duitse organisatie DEPB, die al vaker
dergelijke reizen organiseerde.
En zo vertrok op zondagmorgen 28 nov. 2007 een groep van 36 personen (4 Duitsers
en 32 Nederlanders) vol goede moed per bus naar Straatsburg. Na een voorspoedige
reis arriveerden wij in de namiddag bij hotel Kalikutt in het dorp Oppenau, gelegen
in het Zwarte Woud; een schitterend
boven op een berg gelegen familiehotel
met een zo bleek voortreffelijke
keuken. Na het diner was er een kennismakingsronde
o.l.v. onze reisleidster
mevr. Irma Grefte. Daarna volgde
er een inleiding over de geschiedenis
en organisatie van de Europese Unie.
Dat de stemming er al goed in zat,
bleek wel toen in de late avond onder
bezielende leiding van dirigent Ben
Brefeld de organisatie en het bestuur
Een deel van het gezelschap tijdens een workshop al werden toegezongen.
(Foto:K. Muller) De volgende morgen werd d.m.v. een

groepsquiz nader ingegaan op de Europese instituten en de steeds verdergaande
integratie. In de middag gingen we per bus naarde stad Straatsburg. De binnenstad
was prachtig versierd met in alle straten en op elk plein de traditionele en bekende
kerstmarkt. De heer Michael Schirck heette ons hier welkom en op een enthousiaste
manier en met veel humor vertelde hij over en leidde hij ons rond door de beroemde
gotische kathedraal met o.a. het astronomisch uurwerk en langs de vele historische
gebouwen en monumenten in de oude binnenstad.
Tenslotte was er nog voldoende gelegenheid de kerstmarkt te bezoeken, waarna de
warme chocolademelk "mit Rum und Zahne" zich heerlijk liet smaken.
Op dinsdag vertrokken we al vroeg naar Straatsburg voor allereerst een bezoek aan
de Raad van Europa. Deze Raad is een samenwerkingsverband tussen Europese
regeringen met als belangrijk doel de bescherming van mensenrechten, naleving
van de rechtsstaat en het bevorderen van de Europese culturele identiteit.
Na een rondleiding door het Paleis van Europa hield de heer Alberts als afgevaardigde
van ons Ministerie van Justitie een interessant verhaal over zijn werkzaamheden
voor de Raad in het algemeen en zijn werk in Straatsburg.
Na de lunch in de binnenstad gingen we in de middag op bezoek bij het Europese
Parlement, de rechtstreeks gekozen volksvertegenwoordiging van de Europese
Unie.
Nederland is hierin met 27 leden vertegenwoordigd op een totaal van 785 afgevaardigden
uit de 27 aangesloten landen. Na een rondleiding door het schitterende
nieuwe gebouw, een modern Collosseum, kregen we een boeiende en bevlogen
uiteenzetting over de Europese integratie door de heer Philip. Bij de discussie ging
het natuurlijk over het Nederlandse nee tegen de Europese grondwet.
"Was het een nee tegen de grondwet of tegen jullie regering?" en "Nederlanders
denken altijd Europees, dus het komt wel goed!"
Hij eindigde zijn toespraak als volgt: "Regeringsleiders, politici en historici uit andere
werelddelen volgen de integratie met
verbazing en bewondering. Nauwelijks
zestig jaren na de oorlog willen de
landen van Europa nu samenwerken
met een gezamenlijk parlement. Dat is
uniek en nog nergens vertoond op de
wereld!"
Na de ernst hoog tijd voor de luim.
Op de terugweg naar ons hotel gingen
we op bezoek bij het Oberkircher
Winzergenossenschaft: een enorm
grote, ondergrondse wijncoöperatie Het gezelschap in het gebouw van het Europese
met natuurlijk ook een Weinprobelokal. Parlement. (Foto: K. Muller)
2977

2978
Hier konden we proeven van de diverse wijnen uit de Elzas en het Zwarte Woud
met o.a. de beroemde Schwarzwalder Riesling. Vele flessen verwisselden van eigenaar.
Woensdagmorgen terug naar huis. Na de lunch in Koblenz en dankwoord voor Irma
Grefte en Gerard Hotste op Bruinink voor reisleiding en organisatie keerden we
terug naar Haaksbergen, waar we omstreeks 18.00 uur arriveerden. Dat deze reis
erg werd gewaardeerd, blijkt wel uit het voorstel vanuit de deelnemers om volgend
jaar een soortgelijke reis te organiseren, maar dan naar de Europese instituten in
Brussel, de NATO en eventueel stad Brugge. De Historische Kring zal u te zijner tijd
daarover informeren.
Harry van 't Erve
KASTEEEL HUIS BERGH EN DR. J.H. VAN HEEK
(verslag van een lezing)
De Kunstkring en de Historische Kring
organiseerden samen een lezing met
diabeelden op 16 januari in het theater
De Kappen. De lezing werd ingeleid
door Edwin Küpers en de spreker was
de heer Godert van Heek, zoon van
Jan Herman van Heek (1873-1957).
De avond was geconvoceerd als
een lezing over kasteel Bergh in 's-
Heerenberg, maar dat kasteel kwam
slechts zijdelings ter sprake. Het
stelde de aanwezigen niet teleur, dat
het in hoofdzaak ging om het leven
en werken van J.H.van Heek, want in
een boeiend betoog, met bijzondere
dia's aangevuld, werd in grote trekken
het levensverhaal van de bijzondere
Twentenaar J.H. van Heek verteld.
De verdiensten van deze regionalist
kwamen aan de orde: Restauratie van
waardevolle historische gebouwen,
initiatieven tot natuurbehoud, verzamelen
van kunst.
De heren Edwin Küpers (links) en Godert van Heek
(Foto: B. J. ten Bruggencate)
Tijdens de lezing, toen het portret van J.H. van Heek
werd geprojecteerd (Foto: B. J. ten Bruggencate)

(In het bijzonder: Kasteel
Doornenburg, kasteel Bergh,
Rijksmuseum Enschede en de
Edwina van Heek-stichting.)
Aandacht was er voor familieportretten
en ieder was verrast
over de kwaliteit van de vele pentekeningen
die door deze Van
Heek in de loop van zijn leven
werden vervaardigd. Een mooie
avond; niemand klaagde erover
dat pas om elf uur de avond met
een dankwoord werd besloten.
A.Bekkenkamp
Een schets van J.H. van Heek
(Foto: B. J. ten Bruggencate)
ARCHEOLOGISCH ONDERZOEK IN HET DORP
Welke conclusies kunnen we trekken naar aanleiding van onderzoeken gedaan in
de Blankenburgerstraat.
In de "Historie van Haaksbergen" deel 2 blz. 67 lezen we: "De huizen nrs. 147-
149 zijn gebouwd op de geslechte wallen van de Blankenborg, zoals uit de rentmeestersrekeningen
blijkt." De huizen stonden op de plaats van de latere panden
Blankenburgerstraat 37-39. Toen er in 1998 op deze plaats in de Blankenburgerstraat
nieuw gebouwd zou worden en de oude bebouwing gesloopt werd, heeft er archeologisch
onderzoek plaatsgevonden. Uiteraard was het de bedoeling om gegevens
te krijgen over de plaats van het kasteel de Blankenborg. Het eerste onderzoek
bestond uit een aantal grondboringen van de A.W.N. (Archeologische Werkgroep
Nederland).
In de tijdelijk braak liggende grond, haaks op de Blankenburgerstraat, is een
serie boringen verricht en hierna is er een sleuf gegraven. Op de plek van de
Blankenburgerstraat 35-37 vonden de archeologen sporen van een beek/gracht.
Deze gracht liep evenwijdig met de straat en had een breedte van tien meter. De
bodem van deze beek/gracht bestond uit veen en takken. Bij latere boringen werd
achter deze gracht nog een kleinere gracht/sloot gevonden. Bij het bestuderen van
de geomorfologische kaart leek het waarschijnlijk dat deze gracht de verbinding
vormde tussen de oude beek, zoals deze langs en over de Klaashuisstraat het dorp
instroomde, en de bovenloop van de Bolscherbeek.
Toen er in 2005 het aansluitende huis aan de Blankenburgerstraat werd afgebroken,
was er geen mogelijkheid om vooronderzoek te doen; echter bij graafwerkzaamheden
kwamen we erachter dat de kraanmachinist een enthousiast lid van de
historische kring bleek te zijn. De eerder gevonden beek/gracht kwam heel duidelijk
2979

2980
te voorschijn. Achter de beek lag
aansluitend een kleine wal en hierachter
een kleine gracht/sloot. Alle
grondprofielen kwamen overeen
De geomorfologische kaart
met de eerder gemeten grondsporen
en lagen in het verlengde hiervan.
Tijdens het graven was het moeilijk
om gerichte metingen te doen; het
terrein moest snel bouwrijp worden
gemaakt en op verschillende plaatsen
begon het water op te wellen. Er
is ditmaal wel een grote hoeveelheid
scherven en diverse andere zaken
gevonden in de afgegraven grond.
Ook de afgevoerde grond is nog
eens nagekeken op resten.
Bevestigen deze vondsten nu iets
over de plaats van de Blankenborg?
Vooreerst denken we dat deze waterloop
een onderdeel kan zijn van
(Stichting voor Bodem Kartering Wageningen, uitgave een grachtenstelsel of deze gevoed
1979)
kan hebben. Tussen de beide waterlopen
is dan wel een wal gevonden,
maar er zijn geen directe aanwijzingen van een middeleeuwse kasteelgracht. Ook
de scherven lijken afkomstig van de latere bebouwing en er zijn weinig of geen
aanwijsbare middeleeuwse resten gevonden.
Kijken we naar de beeklopen en vergelijken we dit met de geschiedenis zoals deze
in onze eigen "Historie van Haaksbergen" beschreven is, dan vinden we opmerkelijke
zaken. De geomorfologische kaart laat de geologische grondstructuren zien.
We vinden op deze kaart heel duidelijk de oude, soms verdwenen beeklopen terug
aan de hand van de grondsamenstelling.
De aftakking van de Buurserbeek
richting het dorp is duidelijk te zien. Ook
de bovenloop van de Bolscherbeek is te
zien; deze loopt langs het Raabos. In de
bebouwde kom van het dorp geeft deze
kaart geen gegevens, maar de loop is
nu gereguleerd en te vinden langs de
Wiedenbroeksingel en de Trompstraat.
Een oude brug onder de spoorlijn, vlak
bij de Kortenaerstraat duidt erop, dat het
beekje hier lang geleden gelopen heeft. Resten opgegraven beschoeüng
Op oude foto's van de Jordaanfabrieken (Foto: N. Spit)

zien we dat hier flinke
sloten zijn geweest,
die voor de wateraanvoer
hebben
gezorgd. Een verbindingsgracht
met de
oude beek door het
dorp lijkt aannemelijk.
Deze beek moet
de Blankenburg, het
oude "endeke too",
zoals het eind van de
Blankenborg destijds Fabriek Jordaan ± 1902 met waterloop op de voorgrond
genoemd werd, ge- (Foto: Arch. Hist. Kr. Hbg.)
sneden hebben. In
deze straat zijn bij graafwerkzaamheden meermalen vierkante houten palen naar
boven gekomen Ook hier zijn aanwijzingen gevonden over een waterloop. Mogelijk
duidt dit op de resten van een brug. Volgen we deze waterloop, dan komen we bij
de Brink, waar dan wel een brug of een doorwaadbare plaats (voorde) moet hebben
gelegen. Is dit dan de nu onbekende brug waarbij het erve Elderink heeft gelegen?
Ook de weg langs het kasteel, de Dijk (huidige Bankenburgerstraat), heeft dan mogelijk
een brug gehad. Een andere mogelijkheid is, dat bij het aanleggen van deze
dijk de aftakking is afgedamd en dat heeft tot gevolg gehad, dat de beek door het
dorp, langs de huidige Dr. Prinsstraat, de hoofdstroom geworden is tot deze ook is
afgesneden. De gevonden waterloop moet lang geleden zijn gedempt. De bebouwing
uit de 16e eeuw staat op de plek van de gracht en is over de paalresten in de
Blankenburg geplaatst, zodat de beek of de gracht toen al gedempt is geweest. De
Dijk wordt genoemd in dezelfde tijd als het kasteeltje de Blankenborg; de waterloop
liep evenwijdig hieraan. Deze onderzoekingen geven aan dat waterlopen een belangrijk
onderdeel zijn van de geschiedenis van Haaksbergen en dat het begin van
het dorp samengaat met het graven van grachten, waarschijnlijk ter verdediging van
have en goed en het reguleren van de waterhuishouding voor de landbouw.
Op de geomorfologische kaart vinden we aan de zuidzijde van het dorp nog meer
oude stromen, zodat het erg moeilijk wordt precies te zeggen welke stroom waar en
wanneer gelegen heeft. De conclusies over de beeklopen zoals ze in de "Historie
van Haaksbergen" beschreven zijn, zijn zeker een diepgaander onderzoek waard.
Helaas is de plaats van het kasteel niet duidelijker geworden met de vondst van deze
waterloop.
Nico Spit
Bronnen: Historie van Haaksbergen deel 1 en 2. -Geomorfologische kaart.
- Rapport A.W.N. -Archief HKH archeologie
2981

2982
DE HERVORMDE KERK VAN BUURSE
In het decembernummer van dit blad is in beknopte vorm de geschiedenis weergegeven
van het Hervormde kerkgebouw in Buurse, een gebouw dat nu 150 jaar
geleden in gebruik werd genomen.
In aansluiting op genoemd artikel volgt hieronder de originele tekst van een historische
verhandeling, geschreven door de eerste predikant van Buurse, ds. C. Ribbius.
De tekst is letterlijk weergegeven, in de spelling van de 19e eeuw, zonder commentaar
of toevoegingen. Echter zijn op enkele plaatsen- met streepjes aangegeven
- alinea's weggelaten, omdat de tekst dan te wijdlopig is over détails. De volledige
tekst is ter inzage bij de Historische Kring.
Het archief van de Hervormde gemeente Buurse wordt bewaard in Zwolle. De
Historische Kring Haaksbergen heeft sinds kort de beschikking over dit archief (in
kopie).
Ds. C. Ribbius, emeritus predikant van Schokland, werd in 1855 aangesteld als
hulpprediker van Haaksbergen, belast met het kerkelijke werk in Buurse. Hij was
in functie tot 1868, maar toen er na het vertrek van ds. Van Schaick geen opvolger
kon worden gevonden, keerde hij na lang aandringen weer terug naar Buurse. Hij
bleef er werkzaam, totdat hij vanwege zijn gezondheid moest ophouden, van 1873
tot 1878.
A.Bekkenkamp
GESCHIEDENIS van de opkomst of het ontstaan der Hervormde Gemeente te
Buurse, met de daarstelling eener Kerk en Pastorij aldaar. Zoo goed mogelijk uit
de aanwezige papieren en bescheiden opgemaakt in February 1856, en later vervolgd,
door den Weieerwaarden Heer C.Ribbius, Emeritus Predikant van Schokland,
zijnde sedert 3 April 1855 Hulpprediker te Buurse onder Haaksbergen.
Nadat in Augustus 1851 met een groot gedeelte van het Dorp ook de Kerk der
Hervormde Gemeente te Haaksbergen was afgebrand, en nadat toen moeite gedaan
werd om die Kerk weder opgebouwd te krijgen, ook door vrijwillige giften der
Gemeente, waartoe eveneens de Hervormden in de Buurschap Buurse, tot die
Gemeente behorende, het hunne hebben bijgedragen ten bedrage van f. 252.- (welke
gelden later zijn teruggegeven tot den opbouw der Kerk te Buurse ), begonnen de
Roomschen in die Buurschap omstreeks het begin van 1852 werkzaam te worden
om, afgezonderd van Haaksbergen, in hunne Eeredienst te voorzien, en werd door
die Roomsch-Catholieke Gemeente dan ook al spoedig een Pastoor aangesteld,
terwijl ten haren behoeve in 1853 eene Kerk en Pastorij gebouwd werd, waarvan de
Kerk in 1854 is ingewijd.
Naar aanleiding van deze werkzaamheden in de R.C. Gemeente te Buurse, en
teneinde niet door deze overheerst te worden, begonnen ook de Hervormden al-

daar, zijnde bijna de helft meerder in aantal, de behoefte te gevoelen aan openbare
Eeredienst in hun midden, ook uit hoofde zeer velen uit Buurse groote moeite hadden
om telken Zondag ter openbare Eeredienst naar de ver verwijderde Kerk te
Haaksbergen te komen, terwijl het tevens voor de Cathechisanten hoogst moeijelijk
was telkens derwaarts te gaan.
Eenige der voornaamste Gemeente leden uit Buurse stelden daarom in 1852 aan
Ds van den Ham in Haaksbergen voor om ook tusschenbeide in eenig gebouw te
Buurse te komen prediken, doch deze oordeelde eerst te moeten afwachten of de
Rooms-Catholieken hunnen wensch vervuld kregen. Men had hier intusschen door
middel van Ds Galloois van Vriezeveen vernomen, dat men hier wellicht tot eene
zelfstandige Gemeente zich kon vormen, waarom J.Bos J.Hzn in Julij 1852 derwaarts
reisde om te vernemen wat daartoe zoude moeten geschieden. Hieromtrent
bracht hij aan de mede Hervormden in Buurse verslag uit, waarna men gezamenlijk
besloot , om volgens den bekomen raad eene Commissie te benoemen die zich
met de daarstelling eener Kerk en Pastorij meer in het bijzonder zouden belasten,
en werden daartoe gekozen, nog in dien zomer van 1852, J.Bos J.Hzn, G.J.Roerink
en A.J. Gakink, landbouwers van beroep. Deze Commissie zond spoedig daarop
een rekwest aan de Nederlandsche Hervormde Synode, teneinde den toestand der
Hervormde Gemeente te Buurse open te leggen en permissie te verkrijgen om hier
eene afzonderlijke Kerk en Pastorij te bouwen.
Daar nu dit adres in handen van den Kerkeraad van Haaksbergen gesteld werd,
schijnt deze zich ernstig met de zaak bemoeid te hebben en splitsing der Gemeente
te hebben ontraden, op grond dat Buurse dan generlei deel aan de Diakoniegoederen
konde behouden, waartegen de Commissie hare bedenkingen heeft ingeleverd,
terwijl het geschrift No. 2 schijnt te bevatten welke stukken men noodig heeft in te
leveren, zoo men eene zelfstandige Gemeente, afgescheiden van Haaksbergen,
wenscht te worden. Daar de Gemeente echter de zaak niet wilde laten varen werd
er vervolgens aanwijzing ontvangen van den Hoogeerwaarden Heer
J.S.Word te Zwolle de dato 19 Jan. 1853, wat er verrigt moest worden om subsidie
te bekomen tot het bouwen eener Kerk en Pastorij vanwege de Synode der Nederl.
Hervormde Kerk, waartoe is overgegaan, met opgave tevens dat de kosten voor
opbouw van Kerk en Pastorij geraamd waren op f. 10.960,335.
Toen echter vanwege het Provinciaal Kollege van Toezigt op de Administratie der
Hervormden in Overijssel opgemerkt werd dat het om te voldoen aan de kerkelijke
en godsdienstige behoeften van Buurse voldoende zoude zijn om aldaar, behalve
eene Kerk en Pastorij, eenen Hulpprediker te hebben onder het resort der Gemeente
Haaksbergen, werd dezerzijds, in april 1853, door de Commissie geantwoord dat de
Gemeente daarin gaarne genoegen wilde nemen, doch van hare zijde niet meer
dan f.50- of desnoods f.100- jaarlijks voor de toelage van den Hulpprediker zoude
kunnen betalen.
In Augustus van dat jaar werd nog wel door de Commissie aan den Weleerw. Heer
van den Ham, Pred. te Haaksbergen, geschreven dat de Ministervan Eeredienst het
2983

2984
noodzakelijk oordeelde over een paar punten van geldelijke aard gezamenlijk te raadplegen,
doch werd door den Predikant van Haaksbergen daarop geantwoord, dat de
Kerkeraad daaromtrent in geene schikking konde treden, want dat de Diakonie- en
Pastorijgoederen geheel van Haaksbergen moesten blijven, dat zij ook geene toelage
voor den Hulppredikert konden afzonderen, ja zelfs eene Collecte daartoe niet
zoude slagen. Toen daarom ook door den Minister van Eeredienst het verzoek om
een Rijkstractement voor eenen Hulpprediker vooreerst was aangehouden tot na de
bouw eener Kerk en Pastorij, heeft het Prov. College van Toezigt op den 30. Nov.
1853 de opmerkelijke verklaring afgelegd dat, terwijl de Gemeente Buurse voor de
bouw van Kerk en Pastorij f.1800- wilde bijeen brengen, het verzoek aan de Synode
om f. 9160- uit het fonds van noodlijdende kerken en personen niet overdreven is
te achten. Dit verzoek is dan ook door de Commissie in December 1853 bij de
Synode ingeleverd, in een uitvoerig geschiedkundig geschrift, waarin van de eene
zijde wordt aangetoond dat de Minister f. 400- en de Gemeente f. 100- voor eenen
Hulpprediker beschikbaar wil stellen, ja zelfs de Minister die toelage met f. 100- nog
wel schijnt te willen verhoogen, van de andere zijde dat eene Kerk en Pastorij in
Buurse, tevens met voortdurende zorg voor de Eeredienst aldaar, volstrekt noodig
hiertegenover de Roomschen, die reeds een eigen Pastoor hebben, terwijl voor
dezen eene Pastorij gereed en eene Kerk in volle aanbouw is. (—)
Terwijl de Gemeente hare keuze op den Weleerw. Heer C.Ribbius, emeritus predikant
van Schokland, als Hulpprediker van Buurse bepaald had, werd in January 1855
daarvoor kerkelijke goedkeuring verzocht van het Classicaal Bestuur van Deventer.
Na ene circulaire aan de Kerkeraden der Hervormde Gemeenten in Overijssel tot
het houden der collecte gezonden te hebben, ontving de Commissie begin February
1855 van de Minister van Eeredienst het berigt dat bovengenoemde C.Ribbius
vanaf 3 april 1855 tot Hulpprediker was benoemd, gelijk deze dan ook op den 3en
April, zijnde Palmzondag, zijn intrede gedaan heeft, predikende in de school die als
Hulpkerk gebruikt mocht worden. (—)
De pastorie van de NH gemeente in Buurse
Toen het berigt werd ontvangen
uit Zwolle dat het bestek
voor de ontworpen Pastorij
was verloren gegaan, werd
besloten dat Ds Ribbius
zelve naar Zwolle zoude reizen
om inlichtingen te geven,
op spoed aan te dringen, en
tevens met de architect van
Rosmalen te spreken, met
welken accoord is gemaakt
dat hij het ontwerp voor de
Kerk tegen eenen toen vastgestelde
prijs zoude inleve-

en. Teruggekeerd moest echter, toen ook hier het verlorene bestek nergens was te
vinden, aanvrage gedaan worden van den Voorzitter om de tekeningen der Pastory
met begroting en de aanwijzingen vanwege de Waterstaat te mogen terug ontvangen,
teneinde daarbij een nieuw bestek te laten beschrijven.
Door die reis naar Zwolle was intusschen ook teweeg gebracht dat de Commissie
alhier van de Minister van Eeredienst de vereischte machtiging verkreeg om in
Buurse eene Kerk en Pastorij te bouwen, onder voorwaarden om niet te bouwen op
eene plaats strijdig met de Wet op de Kerkgenootschappen en ook niet voordat men
zekerheid had omtrent verkrijgen van de middelen ter voltooiing, zonder dat daaruit
besloten zou kunnen worden dat in het benodigde Predikantstractement geheel van
Rijkswege zal worden voorzien.(—)
De aanbesteding werd op 17 december 1856 gehouden in Enschede en leverde
tot slotsom op dat bij eene goede concurrentie als laagste aannemingssom voor
f.12.490- ingeschreven werd door G.H.Meijer, Mr Metselaar te Wierden, welke aanneming
eerst voorlopig door de Commissie werd toegestaan, ofschoon met ruim
f.1300- de begroting en de beschikbare gelden te boven gaande, en later, nadat
de Commissie te Buurse met de Kerkeraadsleden zich verbonden hadden de nog
tekort komende gelden op te nemen bij wijze van lening ad 3%, op den 3en January
1857 geheel en al goedgekeurd door het Prov. College van Toezigt, zodat G.H.
Meijer van Wierden tegen voorgezegde som de Kerk en de Pastorij geheel gereed
in dit jaar moest opleveren, de Pastory 3 September, de Kerk 3 November.
Nadat de aannemer begonnen was de fondamenten te leggen, zijn op de 15en April
de eerste steenen gelegd voor het optrekken der hoofdgebouwen, aan de Kerk door
Jan Bos, geholpen door een ander lid der Commissie, aan de Pastorij door den leeraar
C.Ribbius, bijgestaan door den ouderling en den diaken in Buurse woonachtig;
teneinde aan het werkvolk en aan de Gemeente, die door het vrijwillig bakken van
stenen veel had medegewerkt, een klein feestje te bezorgen. Bij die gelegenheid
deed de leeraar Hulpprediker van Buurse eene toespraak, waarbij deze gebouwen
aan den Allerhoogsten werden opgedragen, opdat daarvan licht en waarheid, vrede
en geregtigheid tot de Gemeente mogten uitgaan. ( — )
Het echtpaar C. Ribius-W.J.E. Mann
In de eerste helft van
October 1857 , de bouw
der Pastorij alhier geheel
voltooid zijnde, zoo is de
Leeraar C.Ribbius met zijn
huisgezin uit zijne hulpwoning
aan de Braam op de
15e dezer maand in de
Pastorij ingetrokken, welke
door de nabuurschap met
erepoorten, groen, bloe-
2985

2986
men en kroon versierd was geworden, terwijl aan den ingang gevonden werd de volgende
"verwelkomstwensch aan den Weleerw. Heer C.Ribbius, Predikant alhier.":
Wij buren in het rond, roepen allen uit eenen mond,
Heer Ribbius! Vrede hierbinnen! De vriendschap die moet voort,
zo als met buren hoort, met U en ons beginnen.
Dat gij nu in plezier lang wonen moogt alhier, tot 's Heeren welgevallen.
Met uw kindren en uw vrouw, hier in dit nieuw gebouw.
Dit is de wens van allen Uwe geachte Buren.
Nadat ook op aanvrage de overige gelden der Synode ten bedrage van f.3400,- in
December 1857 waren ontvangen, teneinde deze aan den aannemer voor het voltooide
kerkgebouw te kunnen voldoen, zoo is ook dit kerkgebouw door den Leeraar
der Gemeente op den 20. December ingewijd geworden, plegtig aan God opgedragen
met eene Leerrede over Haggaï 2:10b: "In deze plaats zal ik vrede geven
spreekt de Heere der heerscharen.", zijnde woorden die ook boven den hoofdingang
in eenen steen zijn uitgebeiteld.
Dit geschiedde in tegenwoordigheid van den gehelen Kerkeraad van Haaksbergen,
de Commissieleden, Burgemeester en Wethouder, Voorzanger, Koster, Aannemers
en Opzichter, die hiertoe door den Leeraar uitgenodigd waren geworden, en van
eene overgroote schare, van verschillende zijden daartoe tezamen gevloeid. Aan
het einde der Godsdienstoefening sprak nog de Heer Smelt, Cathechiseermeester
te Enschede, een allergepast vers uit, teneinde de Gemeente, de Commissie en
den Leeraar met dit voltooide werk onder den zegen des Allerhoogsten geluk te
wenschen.
De leeraar was hierbij voor het eerst in de tegenwoordig verordende ambtskleding,
namelijk de academische toga, voor de Gemeente opgetreden, nadat hij den voorgaanden
Zondag, onder dankbetuiging aan God, van het prediken in de school in
zijne vroegere gewone kleding afscheid genomen had. Hij had het genoegen na
kerktijd de genodigden, benevens eenige anderen, in de Pastorij, zijne tegenwoordige
woning, te ontvangen. ( — )
Dewijl de kerkelijke Gemeente in Buurse in 1867 nog niet tot eene gevestigde
zelfstandige toestand konde komen, voornamelijk omdat er geene splitsing der
Haaksberger Diakoniegoederen kon verkregen worden, heeft de Heer C.Ribbius,
die voortdurend onder den titel van Hulpprediker te Buurse werkzaam bleef, besloten
tegen het voorjaar van 1868 zijn dienst aldaar neder te leggen, opdat hij alzo
zelve met destemeerder vrijmoedigheid te Enschede en elders konde werkzaam
wezen om een fonds bijeen te verzamelen, in te schrijven op het Grootboek van
Nederlandsche Schuld, waaruit gedeeltelijk althans een jaarlijks traktement voor
den eventueel te beroepenen vasten Herder en Leeraar voor Buurse zou kunnen gevonden
worden. Die dienst heeft hij dan ook terneder gelegd, onder eervol ontslag
van den Kerkeraad van Haaksbergen, op den 26.April 1868, afscheid predikende
over de woorden in het Johannesevangelie 27:3. ( — ).

Toen, in 1872, het beroepen vruchteloos bleek te zijn (NB: Ds van Schaik was vertrokken
wegens "de hier bestaande stilte voor zijne volwassene dochters...") zoo is
de Heer C. Ribbius die door
sterken aandrang van verschillende
zijden nog weder
eenige hoop gegeven
had, met bijna algemeene
stemmen aan het einde van
het jaar 1872 beroepen tot
vasten tweeden Predikant
van Haaksbergen, belast
met den dienst te Buurse,
zich gedrongen gevoeld
hebbende onder hogere
beschikking dat beroep
aan te nemen, zoo is hij op De entree van NH Kerk in Buurse t.g.v.het jubileum op 20-12-2007
Zondag na Paschen, den versierd
20 April 1873, als zoodanig
door den Weleerw Heer J. Berghege, Predikant te Haaksbergen, bevestigd en deed
des nademiddags zijne intrede in die dienst met 1 Cor. 1:17.
Langzamerhand kwam deze echter tot ligchamelijke verzwakking, zodat hij moest
besluiten, ofschoon den moeilijken toestand van Buurse doorgrondende, in 1878 zijn
dienst weder neer te leggen, zoals hij dat ook in het openbaar gedaan heeft, met een
eervol ontslag van het Prov. Kerkbestuur van Overijssel en van den Haaksberger
Kerkeraad, op den 28.April 1878, sprekende over Johannes 22:21: "De genade onzes
Heeren J.C."
Citaat uit het verslag van de eerste "kerkelijke beraadslaging" op 9 April 1855, onder
leiding van Ds Ribbius:
... Er werd daar gesproken over de noodzakelijkheid voor den Predikant om de
geheele Gemeente in hare woningen te gaan bezoeken, en werd besloten dit huisbezoek
na aankondiging aan de Gemeente te doen onder bijstand van de beide
aanwezige Kerkeraadsleden, gelijk ook in de volgende week in drie dagen tijds is
geschied.
Daardoor kwam tevens aan het licht dat nu de Hervormde Gemeente van Buurse,
waar slechts één gemengd Huwelijk gevonden werd, bestond uit 75 huishoudingen
en 463 zielen, waaronder 228 Ledematen en 112 Cathechisanten.
Verder werd op voorstel van den Leeraar besloten dat er behalve gewoonlijk des
morgens ook om de 14 dagen des namiddags voor de Gemeente gepredikt zou
worden, totdat daaromtrent nadere maatregelen zouden worden genomen
2987

2988
GENEALOGIEËN (deel 12)
Van Lochem. "Van Van Lochum tot Van Logchem tot aan Van Lochem".
208 pag. formaat A4, Uitg. 1999. Schrijver Benno van Lochem.
Uitgeverij Van den Berg, Enschede.
Uit bovenstaande zou men verwachten dat het voorgeslacht heel vroeger uit Lochem
kwam. Maar volgens de schrijver is uit onderzoek gebleken, dat het voorgeslacht
oorspronkelijk uit Haaksbergen kwam. In de diverse eeuwen werd de naam wel
eens iets anders geschreven, zoals de titel van het boek ook aangeeft.
Het boek begint met een tijdbeeld van de geschiedenis. Vanaf 1517 zijn diverse
jaartallen genoemd met daarbij belangrijke gebeurtenissen in Nederland.
Het genealogiegedeelte begint met de Twentse tak in Goor rond 1625.
Haaksbergen komt in beeld in 1649. Door huwelijken worden familienamen genoemd
o.a. Bouwmeester, Reimerink, Liefting, Winkelhorst, Hijink, Heusinkveld, Kappers,
Cremer, Oonk, Straks, Driesen, Stoltenberg
Ook noemt de schrijver Herman van Lochem (1695 - 1792) als grondlegger van
de Twentse textielindustrie. Deze komt echter niet voor in de hierboven genoemde
stamboom. Op diverse plaatsen in de Achterhoek, maar vooral in Lichtenvoorde,
worden vele Van Lochems geboren. De geschiedenis van Lichtenvoorde is dan
ook één van de hoofdstukken in dit boek. Evenals die van Varsseveld, Aalten en
Winterswijk. Het boek bevat verder 115 foto's , 231 kopieën van akten en vele genealogische
schema's.
Meerendonk "van de Meerendonk 1300-2000"
131 pag. formaat A4, Uitg. 2000. Schrijfsters: Nettie van Ravenstein - Van de
Meerendonk en Els Hilderink - Van de Meerendonk. Uitgegeven in eigen beheer.
In het boek staan vele namen Meerendonk met of zonder de voorvoegsels de en
van. Deze familienaam komt in Twente weinig voor. In het huidige telefoonboek vinden
we in Haaksbergen deze naam slechts 1 keer en is deze wel een nazaat van
de oudst genoemde Henrik van de Meerendonk, geboren vóór het jaar 1300? Wel
woont één van de schrijfsters in Haaksbergen. Haar echtgenoot is Wim Hilderink,
voormalig directeur van de Huishoudschool "de Ruisschenborgh".
De nummering voor de genealogie heb ik persoonlijk nog niet eerder gezien, maar
is wel handig voor genealogen. Elk persoonsnummer begint met het nummer van
de generatie en daarachter een volgnummer. De laatst genummerde is 21.47 en
dat is de 47e persoon van de 21e generatie, Rob van de Meerendonk, geboren in
1964. Zijn dochter, geboren in 1994, zal dus van de 22e generatie zijn. Opvallend
is wel, dat alleen de gehuwde zonen doorgaan naar de volgende generatie. Kortom,
een handig genealogieboek, met een aantal bijlagen, enkele foto's en achterin een
alfabetische lijst van aangetrouwde familienamen.
Gerrit Wes

HET ERVE BEENJAN
Beenjan is een afsplitsing van Wönner van omstreeks 1751, toen JANNA
WARGERINK, gedoopt 1733 18/1, dochtervan Jan Wargerink en Trijntje Westendorp
op Wönner, in 1751 1/10 huwde metTEUNIS TER MAAT.
Kinderen:
1. JAN, zie A
2. Gerridijna, gedoopt 1755 16/2
A. JAN TER MAAT, gedoopt 1752 17/12, gehuwd 1785 3/4 met JENNEKE
KOORDS (KOENDERS)
Kinderen:
1. Catharina, gedoopt 1786 7/5
2. Hermijna, gedoopt 1788 14/12
3. Hermijna Johanna, gedoopt 1791 26/10
4. JAN HARMEN, zie B
5. Arend en Janna, gedoopt 1798 1/4
Volkstelling 1795: Jan ter Maat, bouwman op ter Maat: 4 personen.
50e Penning:
1798 23/7 Derk Koenders in Rekken in het voormalige gewest Gelderland volgens
gerichtelijke cessie van heden gekogt van Jan ter Maat en desselfs vrouw dezelver
woninge met alle daaronder gehorende hoge en lage land en getimmertens met de
houtgewassen, zijnde een deel van 't Erve Westendorp in Buurse voor f 1600.--.
1804 30/6 Jan ter Maat volgens gerichtelijke overdracht op heden gekogt van Derk
Koenders het plaatsje zo door hem bewoond wordt, zijnde een gedeelte van het
Erve Westendorp in Buurse voor f 1000.--.
1804 30/6 Derk Koenders verkoopt aan zwager en zuster Jan ter Maat en Jenneken
Koerdes, echtelieden, het
plaatsje zijnde een deel
van het Erve Westendorp in
Buurse met alle landerijen
voor f 1000.- voort inboedel,
horloge en wevegetouw, zo
in huure is uitgedaan, vee,
gewassen, bouwgereedschap
voor f 200.-, totaal
f 1200.- welke koopers zullen
betalen aan Jan Rouwhof
en vrouw Anna Dorenbos
op 't Kerspel Wessum in
Munsterland wonende, die
volgens gerichtelijke verbintenis
d.d. 10-12-1796 dit Luchtopname van het huidige erve "Beenjan"
bedrag als hypotheek te (Foto: Familie Ter Huurne)
2989

2990
goed hebben.
B. JAN HARMEN TER MAAT, gedoopt 1796 6/1, overleden 1870 22/11, gehuwd
1836 5/3 met JOHANNA NIJHUIS, geboren 1813 1/2, dochter van
Jan Hendrik en Jenneke Nijhof.
Kinderen:
1. JAN, zie C
2. Jan Hendrik, geboren 1839 23/12
3. Jenneke, geboren 1848 9/8, vertrokken naar Diepenheim 1866 28/10
4. Christina, geboren 1852 23/9, overleden 1853 12/4
Volkstelling 1830: Twee gezinnen:
a. Weduwe van Jan ter Maat, geboren Jenneke Koenders, landbouwster, 75 jaar
Jan Harmen ter Maat, 40 jaar
b. Johannes Kamphuis, geboren te Delden, landbouwer, 36 jaar en zijn vrouw
Harmina Meijerink, 36 jaar (overleden 1837 20/10). Verder bij hem inwonend
de naaister Hendrika Meijerink, 33 jaar (overleden 1837 13/5) en nog
een knecht en een meid.
Notarieel archief:
1839 9/11 Jan Harmen ter Maath te Buurse, Hermina ter Maath, xuor Berend Nijhuis
te Markvelde en Hendrik Oonk te Eibergen, weduwnaar van Catharina ter Maat,
allen kinderen van Jan ter Maath en Jenneke Koorts, zijn f 200,- schuldig aan
Berend Jurrien Rouwhof te Ammeloe, zoon van Jan Rouwhof, sinds 10-12-1796.
Bevolkingsregister 1840: Er is nog altijd sprake van een dubbele bewoning,n L:
a. Jan Harmen ter Maat en Johanna Nijhuis met twee kinderen
b. Gerrit Hendrik ter Huurne, 38 jaar, landbouwer en zijn vrouw Berendina
Elderink, 38 jaar, geboren te Altstatte, met drie kinderen. Inwonend is ook
nog Arend Bakkers, 13 jaar, wever.
Bevolkingsregister 1850:
a. Jan Harmen ter Maat en zijn vrouw Johanna Nijhuis (overleden 1853 8/2)
met vier kinderen.
b. Hermina Wegerink, weduwe van Arend Jan Rietman, met dochter Johanna,
geboren 1842 en zoon Hendrik Jan, geboren 1845 29/10 en overleden 1853
26/7. Zij hertrouwt 1853 15/7 met Gerrit ter Heegde en vertrekt dan met
haar kinderen naar het aanliggende boerderijtje de Dekker. In haar plaats
komt nu op Beenjan de fam. Antoni Bargerink en zijn vrouw Hendrica ten
Vaarwerk met twee kinderen.
Bevolkingsregister 1860:
a. Weduwnaar Jan Harmen ter Maat met drie kinderen
b. Antoni Bargerink met zijn vrouw Hendrica te Vaarwerk met twee kinderen.
c. JAN TER MAAT, geboren 1836 10/11, gehuwd 1862 met JOHANNA
BEKKERS, geboren 1831 7/2
Kind:
1 Gerrit Jan, geboren 1863 7/5

In de periode 1860-
1870 gaat de fam.
Bargerink het erf
Beenjan verlaten
en wordt opgevolgd
door Jan Hendrik
Eeftink en zijn vrouw
Gerridina Hulshof,
zijn schoonvader
Gerrit Hulshof en drie
kinderen. Zij hebben
daar niet lang
gewoond, want zij
worden in dezelfde
periode opgevolgd
De oude "Nienduure" van de boerderij "Beenjan"
door Gerrit ter Hofte
en zijn vrouw Janna
ter Heegde met vier kinderen.
In de periode 1870 -1880 gaat de fam. Ter Hofte naar de gemeente Lonneker.
Opvolger is het gezin van Hendrikus Johannes Westendorp.
Na 1880 is er geen dubbele bewoning meer. Dan woont er alleen Jan ter Maat en
zijn vrouw Johanna Bekkers en zoon Gerrit Jan.
Na het overlijden van Jan ter Maat in 1887 1/2 verhuisde zijn weduwe, Johanna
Bekkers, naar Enschede samen met haar zoon Gerrit Jan ter Maat, die in 1886
gehuwd was met Hermina Geerdink, geboren 1865 7/12 in de gemeente Lonneker.
Beenjan werd daarna tot ongeveer 1896 bewoond door Gerrit Jan Bekkers, geboren
1836 8/5, gehuwd 1879 met Johanna Geertrui te Biesebeke, geboren 1850 9/12,
overleden 1896 14/1.
Vanaf 1896 komt hier wonen Johannes Hermannus ter Huurne, zoon van Gerrit
Hendrik en Johanna Bernardina Ehlering, geboren 1840 10/9, gehuwd 1869 10/9
met Johanna Westendorp, geboren 1841 26/2.
Zij worden weer opgevolgd door hun zoon Christiaan Bernardus, geboren 1882 2/1,
overleden 1962 21/4, gehuwd 1909 24/4 met Aleida Leurlnk.
Deze worden weer opgevolgd door hun zoon Hermannus Johannes, geboren
1912 27/7 en gehuwd met Maria Stevens.
Thans wordt Beenjan bewoond door H.H.A. ter Huurne, Porikweg 7.
Wönner: G.J. Rietman, Porikweg 3
Muizeval: D.Muller, Porikweg 5
J.G.L. Overbeeke t
2991

2992
DE GESCHIEDENIS VAN DE TMH
(Textiel Maatschappij Haaksbergen)
HET VILT
1936 De oprichting
De TMH (Textielmaatschappij Haaksbergen N.V.) of
de viltfabriek werd opgericht bij akte van 21 december
1936.
De oprichters waren H. (Henny) Ribbels Jzn., voormalig
bedrijfsleider van de dekenfabriek TETEM te
Enschede, tevens eerste directeur, J.C.F. Biekart
te den Haag (een oom van de vrouw van de heer
Ribbels, mevr. W.Ribbels-Hegerhorst), voormalig administrateur
van een suikerplantage op Java en J. ten
Bruggencate, directeur van de textielfabriek DJ. ten
Hoopen & Zn. te Haaksbergen.
De heren Biekart en Ten Bruggencate werden benoemd
tot commissaris van de N.V.
Het doel van het bedrijf was het fabriceren van weefsels
voor technische doeleinden en wel hoofdzakelijk
eindloze viltdoeken, zoals deze in de papier- en strokartonindustrie
werden gebruikt.
H. Ribbels Jzn
(Foto: Mevr. Stoppkotte-Ribbels)
Het bedrijf vond onderdak in de door D.J. ten Hoopen & Zn. N.V. juist gekochte
voormalige zuivelfabriek aan de Stationsstraat in Haaksbergen en trad op 1 maart
1937 in werking. Waar nodig kon gebruik worden gemaakt van de technische en
ruimtelijke faciliteiten van buurman DJ. ten Hoopen & Zn. N.V.
Het beginkapitaal bedroeg f 65.000,-. Dit werd in 1938 verhoogd tot f 84.000,- en
in 1940 tot f 102.000,--. In 1942 werden 42 winstbewijzen ingewisseld tegen aandelen
en het kapitaal gebracht op f 137.000,-. en vervolgens in 1947 opgevoerd tot
f299.000,-
De eerste jaren en de oorlog 1940-"45
De eerste jaren waren moeilijk; het bedrijf kwam moeizaam van start en kampte
voortdurend met liquiditeitsmoeilijkheden.
Commissaris J.C.F. Biekart , die directeur Ribbels steeds tot grote steun was geweest,
overleed op 31 december 1942, en werd als commissaris opgevolgd door zijn
zwager de heer G.H. Stuvel, in de voorafgaande jaren accountant van het bedrijf.
J. ten Bruggencate werd gedelegeerd commissaris en voorzitter van de Raad van
Commissarissen.

Tijdens de oorlogsjaren werd een joint venture overwogen met de Duitse firma
Joseph Heimbach te Duren. Deze overeenkomst kwam uiteindelijk niet tot stand,
maar dit contact heeft er wel toe bijgedragen, dat de T.M.H, praktisch tot 1945 over
grondstoffen kon beschikken. Hierdoor is het bedrijf de oorlogsjaren dan ook vrij
goed doorgekomen.
Voorspoedige ontwikkeling na 1945
Na de oorlog bleken er goede doorgroeimogelijkheden
voor het bedrijf
en nam het werknemersbestand
steeds toe.
In 1948/'49 werd aan de
Goorsestraat te Haaksbergen een
geheel nieuwe fabriek gebouwd
onder architectuur van Ir. J.C.
Pannekoek te den Haag, waarin de
opvallende en revolutionaire zgn.
"Pannekoekdaken" werden toegepast.
Die leverden echter in latere
jaren veel problemen op en brachten
veel kosten met zich mee, zoals Een productiemachine bij de viltfabriek
in augustus 1963, toen het dak van
het ketelhuis het begaf.
(Foto: Kluivers)
Voor deze nieuwbouw werd in 1948 het maatschappelijk kapitaal gebracht op
f 1.000.000,-, verdeeld in 1000 aandelen van f 1.000,-, waarvan al geplaatst en
volgestort 299 aandelen. Korte tijd later werden voor de verdere financiering van
de nieuwbouw nog eens 200 aandelen uitgegeven tegen een koers van 100% voor
aandeelhouders. Voor vrije inschrijvingen was de koers bepaald op 160%.
Uitbreiding door export
Het bedrijf ontwikkelt zich voorspoedig en een steeds belangrijker deel van de afzet
vindt door een actief exportbeleid zijn weg in diverse Europese landen als Duitsland,
Zweden, Oostenrijk , België en Frankrijk.
Veel veranderingen (1950-1973)
Na het overlijden in 1949 van commissaris G.H. Stuvel neemt de Nederlandse
Participatie Maatschappij (NPM) in het aandelenkapitaal deel om een einde te maken
aan de door de grote expansie weer gerezen liquiditeitsproblemen. De NPM
vult de vrijgekomen plaats in de Raad van Commissarissen in.
President-commissaris J. ten Bruggencate overlijdt in 1960 en wordt opgevolgd
door zijn zoon K. ten Bruggencate.
2993

2994
W.H.R. Stopkotte, schoonzoon van directeur Ribbels, die al 12 jaar als exportmedewerker
in dienst was van de TMH, wordt op 2 april 1966 benoemd tot 2e directeur.
H. Ribbels Jzn. trekt zich in 1968 terug uit de directie en wordt benoemd tot president-commissaris,
terwijl H.J. ten Bruggencate toetreedt tot de directie.
De adjunct-directeur J. Lefferts, verantwoordelijk voor research, wordt in 1971 in de
directie opgenomen.
Liquiditeitsproblemen en wijzigingen in het aandelenkapitaal
In 1973 doen zich alweer grote
liquiditeitsmoeilijkheden voor,
die leiden tot een fundamenteel
meningsverschil binnen
de directie met het gevolg, dat
directeur H.J. ten Bruggencate
ontslag neemt.
Tegelijkertijd verlaagt de ABNbank
het krediet en trekt de
familie Ten Bruggencate en ook
de NPM zich terug als aandeelhouder.
Naast de familie Ribbels, die hun
aandeel in het bedrijf uitbreidt,
Luchtfoto van de viltfabriek in 1961. (Foto: KLM Aerocarto)
neemt nu J. van Egteren en zijn exploitatiemaatschappij voor 400 aandelen deel in
het aandelenkapitaal.
Er zijn in de loop van de jaren '60 wel nieuwe producten ontwikkeld zoals de 100%
synthetische droogvilten onder de naam Hakoplast en een electronaad om droogzeven
op de machine eindloos te maken. Eind zeventiger jaren fabriceert men de
eerste spiraalzeef Hakolympic. Die nieuwe producten bieden marktmogelijkheden,
maar hebben ook hoge ontwikkelingskosten gevraagd. Hierdoor en door een gebrekkige
kostenbeheersing nemen als vanouds de liquiditeitsproblemen steeds grotere
vormen aan, die de continuïteit van het bedrijf ernstig gaan bedreigen.
1979 Surséance en faillissement
Dit leidt ertoe, dat op 24 januari 1979 het bedrijf surséance van betaling aan moet
vragen. Als bewindvoerders worden door de rechtbank Mr. E.P.F.M. Domsdorf en
Mr. H.J. Kesler aangesteld, die al spoedig tot de conclusie komen, dat de surséance
veel te laat is aangevraagd en er geen geld voor grondstoffen meer is.
Zij besluiten direct het faillissement aan te vragen, dat op 22 februari 1979 door de
rechtbank wordt verleend. Dit betekent het ontslag voor alle 110 medewerkers.
Voortzetting door ORO en SCAPA
Bewindvoerder Mr. H.J. Kesler treedt in onderhandeling met geïnteresseerden over
voortzetting van de activiteiten en een week later worden die inderdaad overge-

nomen door de beleggingsmaatschappij
ORO , opgericht door de heren J.P. Odink,
B. Reijsoo en H. Overbeek. De naam werd
"Textiel Techniek Haaksbergen" (TTH) met
26 van de vroegere werknemers. De directie
wordt gevormd door J.P. Odink en B.
Reijsoo.
Per 13 oktober 1979 worden, om de
continuïteit te garanderen, de TTH-aandelen
overgedragen aan de Britse SCAPAgroep,
terwijl het onroerend goed voor
f 3.400.000,-- in eigendom wordt verkregen Her directieteam J. P Odinkjr. en B. Reijsoo
door de oud-eigenaren van de TTH - ORO (Foto:J.POdinkjr.)
en de b.v. Textiel Techniek Haaksbergen.
In de nieuwe opzet blijven Odink en Reijsoo de directie vormen.
1999 TTH wordt Voith Fabrics-Haaksbergen
Directeur Odink gaat in 1992 met pensioen, terwijl Ben Reijsoo zich in 1995 uit de
directie terugtrekt. Hij wordt opgevolgd door de heer D. Ruijvekamp, die in 2002
weer vertrekt, nadat het bedrijf per 1 april 1999 door SCAPA is verkocht aan Voith
Fabrics, Heidenheim (Duitsland), gespecialiseerd in levering van een totaalpakket
aan de papierindustrie.
Het bedrijf voert nu de naam Voith Fabrics Haaksbergen b.v.
G.J. Leppink
Bronnen: archief TMH- (HKH 213.18) Hist. Archief Haaksbergen / Gesprekken
met J.P. Odink en B. Reijsoo / "Van Wol tot Spiraal" (ISBN 76837-13-9.)-2004
RICHT UW BLIK OMHOOG
Oplossing van blz. 2975.
Deze gevelversiering bevindt zich aan de gevel
van het appartementencomplex "De Hofferie" aan
de Ambachtstraat.
De woningbouwvereniging "Lucht en Licht" bouwde
dit gebouw in 1995.
Op deze plaats stond hiervoor de ULO school "St.
Lebuïnus" die later in gebruik genomen werd door
de "Gabriëlschool" voor basisonderwijs. (Foto: J.G. Hotste op Bruinink)
2995

Nadenken is
goed.
Vooruit denken
is beter.
SCREEVER MlCHORIUScuELLENBROEK
Accountants en Belastingadviseurs
Blankenburgerstraat 37, Postbus 296 - 7480 AG Haaksbergen
Telefoon (053) 574 19 79 Fax (053) 574 19 78
BONZET
BOEKBINDERS V.O.R
— GRONDVERZET — DRAINAGE WERKZAAMHEDEN
Voor het inbinden van
boeken, tijdschriften en
vervaardigen van dozen
en mappen
De Osseboer 44 7547 SJ Enschede
053-4314069
— (SIER) BESTRATINGEN — CULTUURTECHNISCHE WERKEN
— GROENVOORZIENINGEN — LOON-EN SLOOPWERKZAAMHEDEN
— LANDBOUWMECHANISATIE — AANLEG EN ONDERHOUD SPORTVELDEN
Hazenweg 7 Haaksbergen Tel. 053 - 5721859 Fax 053 - 5729430
Veldmaterstraat 75,7481 AC Haaksbergen
Tel.: (053)572 15 38, Fax: (053)572 77 66
Landelijk erkend Electro Technisch Installatie Bureau
info@electrobreukers.nl www.electrobreukers.nl
UNETO-VNI
aanleg en onderhoud van
electrotechnische installaties,
airco, ventilatie, stalbewaking,
inbraak, brand, beveiliging,
alle electrische app-, audio, video,
SAT-schotels, antennes,
telecom, ISDN, (mob.) telefonie,
computers, netwerk, verlichting