Aold Hoksebarge - Historische Kring Haaksbergen

Orgaan van de Historische Kring Haaksbergen

Aold Hoksebarge
'l fl
HISTORISCH CENTRUM HAAKSBERGEN:
Souterrain gemeentehuis
tel. 053-5742374
Correspondentieadres: Goorsestraat 31, 7482 CB Haaksbergen
Email: hist.centrum.hbg@hetnet.nl
Website: www.historischekringhaaksbergen.nl
OPENINGSTIJDEN:
Maandag 19.00-22.00 uur
Dinsdag 13.30-17.00 uur
Donderdag 19.00-22.00 uur
Vrijdag 13.30-17.00 uur
LEDEN Administratie: K. Faber, K. Doormanstraat 17, 7482 BJ Haaksbergen
BETALINGEN: Postbankrekening nr. 2547699 (alleen voor contributie)
Bankrekening Rabobank nr. 32.42.29.917
beide t.n.v. Penningmeester Historische Kring Haaksbergen
BESTUUR VAN DE HISTORISCHE KRING HAAKSBERGEN
J.H. Scholten
J.A.M, van der Zanden
J.G. Hofste op Bruinink
G.J. Slotman
G.P. Wes
M.C. Waijerdink-Mentink
C.W.M.J. Wentink
Bizetstraat 31, 7482 AM Haaksbergen
voorzitter, hoofd archivering
Goorsestraat 31, 7482 CB Haaksbergen
secretaris
Blekerstraat 5, 7481 JT Haaksbergen
vice voorzitter, voorz. wg. hist. onderzoek
Kroonprins 4, 7481 CJ Haaksbergen
penningmeester
Wiedenbroeksingel 88, 7482 BD Haaksbergen
hoofd interne zaken
Eibergsestraat 240, 7481 HP Haaksbergen
lid
Fazantstraat 129, 7481 BJ Haaksbergen
voorz. wg. monumenten/archeologie
tel. 5722937
tel. 5722300
tel. 5723553
tel. 5724083
tel. 5722814
tel. 5724134
tel. 5722711
"Aold Hoksebarge" wordt vier keer per jaar toegezonden aan de leden van de "Historische
Kring Haaksbergen". Zij betalen voor lidmaatschap en abonnement € 18,- per jaar.
Publikatie of overname van artikelen, geheel of gedeeltelijk, is alleen toegestaan met
toestemming van de auteur(s) en bronvermelding.
ISSN: 1384-76
DE WATERMOLEN IS HAAKSBERGEN
HAAKSBERGEN IS DE WATERMOLEN
Voor de eerste voorpagina in kleur kozen we een historische en nog onbekende reproductie
van een schilderijtje van het oudste en bekendste gebouw van Haaksbergen: de "Oostendorper
watermolen "of "Greev'n möll". Het werd precies een eeuw geleden geschilderd door een
vakantieganger, die signeerde met J. van Dalen.
Onze watermolen staat al sinds 1548 als graan- en oliemolen op dezelfde plaats aan een omloop
van de Buurserbeek. Het is nog steeds één van de meest geliefde en drukst bezochte
plekjes voor Haaksbergenaren en bezoekende gasten en toeristen.
(Foto: H. J. Krooshof)

Redactie
REDACTIE
A. Bekkenkamp, redacteur
J.G. Hofste op Bruinink, redactiecoördinator
A. van Leeuwen, correctie, eindredacteur
G.J. Leppink, redacteur
MEDEWERKERS
J.B.M. Heerink, J.H. Kluitenberg, H. Kormelink, G.J.W. Leppink,
H.F. Mensink, Th. J. Meijerink, W. Kikkers, J.H. Scholten, A.van de Wal, C.W.M.J.
Wentink, G.P. Wes, J.A.M, van der Zanden.
REDACTIEADRES
Blekerstraat 5, 7481 JT Haaksbergen
Inhoud
INHOUD JAARGANG 40, NUMMER 1, FEBRUARI 2007
PAGINA 2825 t/m 2884
1 VAN HET BESTUUR pag. 2826
2 VAN DE REDACTIE pag. 2827
3 VEERTIG JAAR OUD OF JONG pag. 2829
4 NIEUWE LEDEN pag. 2879
5 SCHENKINGEN pag. 2880
6 AANWINSTEN pag. 2880
7 AGRARISCH ERFGOED pag. 2880
(verslag van een excursie)
2825

2826
VAN HET BESTUUR
Met groot genoegen bieden wij u hierbij het eerste exemplaar aan van de veertigste
editie van Aold Hoksebarge. Zoals u ziet in een ander jasje gestoken, in kleur, wat
groter van formaat en er is een ander lettertype gebruikt. Dit extra dikke nummer is
bijna geheel gewijd aan de geschiedenis van onze vereniging. Deze geschiedenis
is onderzocht en beschreven door J.B.M. Heerink, medewerker-schrijver van Aold
Hoksebarge. Zijn artikel beschrijft heel goed het wel en wee van onze vereniging
in de afgelopen veertig jaren. Hij laat de vele activiteiten de revue passeren, welke
mogelijk waren door grote inzet van de vroegere bestuursleden, leden van de werkgroepen
en de vele vrijwilligers binnen onze vereniging. Zoals bekend is 2007 voor
onze vereniging een jubileumjaar. In de veertig jaren die achter ons liggen, is veel
veranderd. Misschien zijn de mensen zelf niet eens zoveel veranderd, maar wel de
omstandigheden. Alles is groter, bruikbaarder en dynamischer geworden. De grondleggers
van onze vereniging gingen nog naar het toenmalige Historisch Archief in
Zwolle en schreven daar de benodigde gegevens met pen of potlood over. De huidige
onderzoekers gebruiken hiervoor o.a. het kopieerapparaat en hun laptop.
Wat de toekomst betreft: Wij zullen ons best blijven doen om de doelstellingen, die
zijn opgenomen in de statuten van onze vereniging, waar te maken. Want wij zijn
ervan overtuigd, dat door de kennis van het verleden de hedendaagse werkelijkheid
beter te plaatsen is. Geschiedenis vormt op deze manier een bron van inspiratie
voor wat nog komen gaat. Inzicht in historische ontwikkelingen brengt een verrijking
van het persoonlijke en sociale leven met zich mee. Aan het jubileum besteden wij
de komende tijd regelmatig aandacht. Op de bijgesloten brief is al globaal aangegeven
hoe dit extra programma eruit gaat zien.
In Buurse is men begonnen met het oprichten van een heemkundeclub, die de
naam Arfgood Buurse zal gaan krijgen. Over de oprichting is met onze Kring overleg
gepleegd en wij hebben aangeboden behulpzaam te zijn bij het opstarten. Ook is
afgesproken dat Arfgood Buurse als een zelfstandige werkgroep deel gaat uitmaken
van de Historische Kring Haaksbergen. Deze groep zal zich vooral bezighouden met
historisch onderzoek m.b.t. Buurse. Daarvoor kan zij gebruik maken van de faciliteiten
van ons Historisch Centrum en hoeft men niet zelf een archief aan te leggen. Wij
hebben in deze samenwerking veel vertrouwen.
In het afgelopen kwartaal is in samenwerking met het Historisch Centrum Overijssel te
Zwolle weer een belangrijke stap gezet, om de kadastergegevens van Haaksbergen
uit 1832 beter toegankelijk te maken. De gegevens van de Oorspronkelijke
Aanwijzende Tafels (OAT's) zijn handmatig overgebracht naar computerbestanden.
Dit monnikenwerk is vooral verricht door Harry Winkelman. De gegevens zijn op
juistheid en volledigheid gecontroleerd door Harry Mensink en daarna door mensen
van het Historisch Centrum Overijssel. Deze gegevens zijn nu in ons centrum beschikbaar.
Het volgende project dat wij ook weer samen met het Historisch Centrum Overijssel

opstarten, is het toegankelijk maken via indexen van zaken betreffende het gericht
Haaksbergen van 1628 tot 1811. In ons archief zijn wel uittreksels hieruit beschikbaar,
die in het verleden door de eerste secretaris van onze vereniging, Jan Overbeeke, op
papier zijn gezet en zijn ingebonden in een reeks van 18 boeken. Aan de hand van
de originele stukken en daarbij geholpen door het geschrevene van Jan Overbeeke
gaan enkele vrijwilligers bezig hierop een index te maken, waardoor het mogelijk
wordt deze voor de geschiedenis van Haaksbergen belangrijke bronnen snel te kunnen
raadplegen. Ook kunnen wij melden, dat de Open Dag tijdens de kerstmarkt
weer goed bezocht werd. Hij heeft niet alleen weer enkele nieuwe leden opgeleverd,
maar ook interessant nieuw archiefmateriaal.
In januari is onder auspiciën van onze Kring het familieboek: "De voorouders van
Hendrik Slot en Dine ter Braak" uitgekomen. Dit boekwerk van maar liefst 258 bladzijden
is een document geworden over de families Slot, Ter Braak, Westendorp,
Hollink, Eijsink, Geessinck, Kleinsman en Laarman en de vele Haaksbergse families
die hier een relatie mee hadden. Van de in dit boek voorkomende families zijn
1500 personen vermeld en zo'n 450 boerderijen en andere onderkomens. Het boek
geeft zicht op de sociale verwevenheden van de contacten en huwelijken in een
overzichtelijke wereld zoals Haaksbergen destijds was. De schrijver Eric Ooink is
er in geslaagd een waardevol eigentijds document te schrijven met veel extra wetenswaardigheden
over Haaksbergen. Dit schitterende, opzienbarende boek is te
verkrijgen voor€ 29,95 in ons Historisch Centrum.
Een groepje mensen van onze vereniging maakt een verhalenbundel voor de bovenbouw
van de basisschool. De voorleesverhalen nodigen uit om de geschiedenis van
Haaksbergen op verschillende locaties te ervaren onder het motto: 't Spöl'n zich of
roond Hoksebarge. Het is een probeersel waarvan wij hopen, dat het aanslaat en
dan verder uitgebreid kan worden. Spannend dus.
Met deze vernieuwde uitgave van Aold Hoksebarge start ons jubileumjaar. Namens
het bestuur ben ik ervan overtuigd, dat het een succesvol jaar zal worden.
J.H. Scholten, voorzitter
VAN DE REDACTIE
Aold Hoksebarge krijgt een nieuwe voorpagina, de vierde in de afgelopen 40 jaar
en zeker niet de minste. Ons blad krijgt daarmee een eigentijdse uitstraling. Het is
bovendien verrassend, omdat elk nieuw nummer een andere kleurenfoto zal tonen
met een korte annotatie in het blad.
Een lang gekoesterde wens van de redactie gaat hiermee in vervulling.
Het grotere formaat, het nieuwe lettertype en de iets vergrote regelafstand moeten
de leesbaarheid vergroten. We hopen veel lezers daarmee een dienst te bewijzen.
De eerste voorpagina sierde A.H. gedurende 29 jaren. Hij werd in 1997 vervangen
2827

2828
door een ontwerp van fotocollages, ontworpen door ons redactielid Gerard Hofste
op Bruinink. In 2002 kreeg Aold Hoksebarge opnieuw een ander "gezicht"; dit keer
naar een ontwerp van Ben Lenferink, die daarmee het wapen van Haaksbergen
weer een centrale plaats gaf.
Het jubileumjaar is een mooi
moment om het een en ander
aan te passen.
Gerard Hofste op
Bruinink verzorgde het
veelvuldig contact met
Drukkerij Hassink. Deze
firma heeft ons geweldig geholpen
door elke suggestie onzerzijds
om te zetten in een kleurenvoorbeeld.
Ook Jan ten Asbroek heeft bijgedragen
tot de totstandkoming van de nieuwe voorpagina.
Na enig wikken en wegen heeft de redactie
gekozen voor het huidige voorblad. We zijn
blij, dat het Bestuur ons voorstel heeft gehonoreerd.
Foto: H.J. Krooshof
Een fraai ogend tijdschrift is natuurlijk niets zonder een even fraaie inhoud. We hopen
dan ook, dat onze medewerkers ook in de komende jaren hun steentje zullen
bijdragen als het gaat om het schrijven van interessante artikelen. Dat geldt natuurlijk
niet alleen voor onze vaste medewerkers, maar evengoed voor al onze leden.
Historie moet bewaard blijven. Maak anderen deelgenoot van wat u weet. Moeite
met schrijven? Doet er niet toe. De redactie zorgt wel dat het goed komt.
We wensen u ook in 2007 veel leesplezier.
Namens de redactie,
Bram van Leeuwen, eindredacteur

VEERTIG JAAR OUD OF JONG ?
door J.B.M. Heerink
Inhoud
1 Ontstaan pag. 2830
2 Doelstelling pag. 2831
3 Activiteiten pag. 2832
3.1 Lezingen en excursie pag. 2832
3.2 Opgravingen en tentoonstellingen pag. 2834
3.3 Publicaties pag. 2843
3.4 Advisering en vertegenwoordiging pag. 2849
3.5 Contacten met andere historische verenigingen pag. 2850
3.6 Markten pag. 2851
3.7 Website pag. 2852
4 Ontwikkelingen pag. 2853
4.1 Ledental tot 1995 pag. 2853
4.2 Bestuursmutaties tot 1995 pag. 2853
4.3 Ruimtegebrek pag. 2855
4.4 Fusie 1995 pag. 2856
4.5 Huisvesting pag. 2859
4.6 Werkgroepen tot 2003 pag. 2861
4.7 Structuurwijziging pag. 2863
4.8 Werkgroepen vanaf 2003 pag. 2865
4.9 Medewerkers pag. 2867
4.10 Bestuursmutaties vanaf 1995 pag. 2867
4.11 Ledental vanaf 1995 pag. 2868
5 Schenkingen pag. 2869
6 Ten slotte pag. 2871
Bronnen. pag.2872
Leeftijd wordt bepaald door tijd en gevoel, kan het relatiever?
Voor een eendagsvlieg komt veertig jaar ongeveer overeen met 14.600 maal zijn levensduur.
Bij de grote zwerfstenen uit de voorlaatste ijstijd, op een opvallend aantal
plaatsen in Haaksbergen aan te treffen, die al meer dan 100.000 jaar kei zijn, maakt
veertig jaar slechts 0,4 promille daarvan uit.
Veertig jaar Historische Kring! Afgezet tegen 2000 jaar geschiedenis, deelt ze
slechts voor 2 procent in de duur van die geschiedenis. Het antwoord op de vraag in
de kop kan dus alleen maar zijn: jong!
2829

2830
1 ONTSTAAN
Op initiatief van D. Jordaan J.G.H. Zn., J.G.L. Overbeeke en H. Kormelink wordt op
22 november 1966 onderstaande advertentie geplaatst in de Haaksberger Koerier.
Met deze oproep aan de
De geschiedenis van Haaksbergen en
Buurtschappen
Zij, die zich voor bovenstaand onderwerp interesseren
en bereid zijn zich daadwerkelijk in deze
materie te verdiepen, worden uitgenodigd om op
maandag 28 november 's avonds 8 uur aanwezig te
inwoners van de gemeente
Haaksbergen, die geïnteresseerd
zijn in de lokale
geschiedenis, wordt in feite
de kiem gelegd voor het
ontstaan van de Historische
Kring Haaksbergen. De res-
zijninde kantine van de N.V. Jordaan-ter Weemc. . advprtentip :_
Spoorstraat, Haaksbergen. Een schat van gegevens P 0ns °P Qeze advertentie IS
ter nadere uitwerking is reeds aanwezig. dermate groot, dat zes dagen
later, op 28 november,
Oproep van 22-11-66 in de Haaksberger Koerier al 28 enthousiaste belang-
Stellenden zich melden in de
kantine van de Koninklijke Textielfabrieken Jordaan-ter Weeme N.V.
Vóór de zestiger jaren van de vorige eeuw is er slechts weinig van de Haaksbergse
historie schriftelijk vastgelegd. Behalve enige leden van de fabrikantenfamilie
Jordaan, Snuffelaar (B. te Lintelo) en notaris Berendsen zijn er hoegenaamd geen
Haaksbergenaren, die zich met de beschrijving van de lokale geschiedenis hebben
beziggehouden.
Men roept op deze bijeenkomst een "Geschiedenis-studiegroep" in het leven, die
besluit iedere twee weken een werkbijeenkomst te houden in voornoemde kantine.
Om bij officiële instanties een betere entree te verkrijgen, ervaart men al spoedig, dat
het belangrijk zal zijn in de vorm van een vereniging naar buiten te treden. Daarom
richt men op 15 maart 1967 in aanwezigheid van 24 personen de Historische Kring
Haaksbergen op. De heren D. Jordaan J.G.H.Zn., J.G.L.Overbeeke, B.E. Asbreuk,
H. Kormelink en A.J. Temmink vormen het voorlopig bestuur, dat als eerste taak op
zich neemt de statuten op te stellen.
Op een volgende bijeenkomst, op 24 april 1967, wordt het ontwerp daarvan, na
enkele kleine wijzigingen, goedgekeurd. Het voorlopig bestuur, dat zijn mandaat ter
beschikking stelt, wordt na een pleidooi van de heer Vredenberg bij acclamatie tot
definitief bestuur gekozen. De vergadering stelt vervolgens voor het bestuur uit te
breiden met een zesde lid. Dat wordt, op voorstel van de heer Brummelhuis, eveneens
bij acclamatie, J. Vredenberg.
Staande de vergadering laten zich 26 leden en 4 begunstigers (donateurs) inschrijven.
Deze laatsten hebben geen stemrecht en betalen de helft van de contributie,
die dan voor leden f 5,00 per jaar bedraagt.
Op 31 december van dat jaar telt de piepjonge vereniging reeds 71 leden en 8 donateurs.
Die snelle aanwas is waarschijnlijk mede veroorzaakt, doordat het bestuur ook

nog in het oprichtingsjaar,
en wel in oktober 1967,
het kwartaalorgaan Aold
Hoksebarge doet verschijnen.
De eerste redactie
bestaat uit H. Kormelink,
J.G.L. Overbeeke en J.
Vredenberg. Het uitkomen
van dat eerste nummer levert
meteen 185 abonnees
op. Leden en begunstigers
betalen daarvoor in die
tijd naast hun contributie
f 3,00 per jaar, terwijl niet
leden een abonnementsgeld
van f 4,00 kwijt zijn. "Geboortehuis" van de Historische Kring Haaksbergen
Op 1 januari 1975 verhoogt
het bestuur de contributie naar f 10,00 en worden lidmaatschap en abonnement
aan elkaar gekoppeld. De Historische Kring telt dan 411 leden.
Na veertig jaar bestaat dit kwartaalorgaan, zoals blijkt uit deze jubileumuitgave, nog
steeds en ondertussen heeft het een omvang van meer dan 2800 pagina's. Qua
uitvoering is het uiteraard met zijn tijd meegegaan en bovendien kent het nu, naast
een redactie van vier personen, een twaalftal medewerkers-schrijvers.
2 DOELSTELLING
Artikel 2 van de statuten van 1967, bij Koninklijk Besluit van 3 maart 1969 goedgekeurd,
geeft hierover duidelijk uitsluitsel.
1. De vereniging stelt zich ten doel:
a. de beoefening van historie en volkskunde in de ruimste zin van het woord, in
het bijzonder van de huidige gemeente Haaksbergen
b. het wekken van belangstelling voor en het opsporen en verzamelen van alles,
wat betrekking heeft op het in lid a genoemde
2. De vereniging tracht dit doel te bereiken langs wettige weg door onder andere:
a. het houden van bijeenkomsten
b. het organiseren van excursies
c. het uitgeven van geschriften
d. het medewerken aan het behoud van het aan Haaksbergen eigene, al dan
niet in samenwerking met andere instellingen met een verwant doel
2831

2832
3 ACTIVITEITEN
3.1 Lezingen en excursies
Over de uitvoering van het onder lid 2 bij a en b vermelde laat men geen gras groeien,
want al op 15 maart 1967, de officiële statuten moeten dan zelfs nog worden opgesteld,
verzorgt voorzitter D. Jordaan J.G.H.Zn. de eerste lezing met als onderwerp:
"Het bestuur van onze gemeente in de 19e eeuw". Op de volgende bijeenkomst
(24 april) is het A.J. Temmink, die een referaat houdt over "Haaksbergen, historisch
en natuur-historisch" en op 16 september vindt onder leiding van D. Jordaan
J.G.H.Zn. de eerste excursie plaats. Zo'n 30 belangstellenden laten zich door en
langs historische bezienswaardigheden in het centrum van Haaksbergen gidsen,
zoals de Pancratiuskerk, de N.H.-kerk met het avondmaalszilver, het Richtershuis,
het voetstuk van de oude zandstenen doopvont in de tuin van de N.H.-pastorie en
de particuliere begraafplaats aan de Spoorstraat. Met een gezellig samenzijn in het
toen nog bestaande hotel H.W. Eijsink wordt de rondgang besloten.
Uit de jaarverslagen blijkt, dat er
met een welhaast ijzeren discipline
elk jaar drie lezingen en twee excursies
zijn en worden gepland,
keurig over het jaar verdeeld: de
lezingen in januari/februari, maart/
april, aansluitend aan de jaarvergadering,
en in november/december;
de excursies in mei/juni en
september/oktober. De deelname
aan beide activiteiten is veelal, tegen
een geringe vergoeding, ook
Particuliere begraafplaats Spoorstraat
opengesteld voor geïnteresseerde
niet-leden.
Door omstandigheden als slecht weer (1x), of te weinig belangstelling voor de geselecteerde
locatie (Archeon in Alphen aan de Rijn) valt een enkele keer het uitstapje
naar een historische bezienswaardigheid uit, maar veel vaker blijkt de groep geïnteresseerden
zo groot, dat een aantal van hen teleurgesteld moet worden. Ook telt
een jaar wel eens een causerie minder, maar dan wordt dat het jaar daarop meestal
gecompenseerd door een extra voordracht. Kortom, er zijn door het bestuur van de
Historische Kring in de afgelopen veertig jaar bijna 80 excursies en 120 lezingen
georganiseerd.
Tal van historische onderwerpen en daaraan verwante zaken uit Haaksbergen,
Twente, Overijssel, Oost-Nederland en het Duitse grensgebied worden over de lessenaar
gebracht. De geschiedenis van kerkgebouwen, kloosters, kastelen, water- en

windmolens, boerderijen en het boerenleven, de textielindustrie, de fabrikantenfamilie
Jordaan, het Twentse landschap, de Twentse taal, Twentse gebruiken, Twentse familienamen,
het post- en diligenceverkeer, toverij en bijgeloof, misdaad en straf, is
nog maar een deel ervan.
Verzorgen de eerste jaren veelal eigen bestuursleden de lezingen (D.Jordaan
J.G.H.Zn., A.J. Temmink, J.G.L.Overbeeke, W.E. ten Asbroek), al gauw worden er
ook bekende sprekers van buiten de Kring, meestal uit de regio, aangetrokken. Een
paar namen uit vele: A. Buter, Everhard Jans, Joh. Buursink, Mr. B.H.A.M. Plegt,
A.C. Meijling, Werner Altemöller, T. Hesselink van de Riet, H. Engelbertink, A.L.
Hottenhuis, H. Hagens, H.L. Kok, Z. Kolks, G.J. Kraa, C. Enkelaar, P. Abbringh,
L. Sevenster, Bert Groothengel, Th. Schildkamp. Dikwijls worden de voordrachten
verhelderd met lichtbeelden (dia's) en films. Bij toerbeurt worden ze gehouden in
bekende, voor een deel thans reeds verdwenen*, lokaliteiten als de cafés Ottink,
Damen*, Ter Huurne*, Evers, Bouwman, Roolvink* (de Blankenburg), Menzing*, het
Bakkershoes, de hotels H.W. Eijsink* en Morsinkhof*, de Technische School St.-
Joseph* en het Richtershuis, later de Richtershof.
In de beginjaren van de Kring leiden de excursies als vanzelfsprekend naar historische
bezienswaardigheden in Haaksbergen en zijn directe omgeving, maar al in
1970 steekt men de neus wat verder buiten de deur door met honderd personen de
Heimatverein Wessum te bezoeken. Daarna komen in de loop van veertig jaar zo
ongeveer alle oude steden en dorpen in Twente, de Achterhoek, Overijssel en het
Duitse grensgebied met hun musea, historische gebouwen, vestingwerken, monumenten,
scheepsliftwerken, opgravingen en mijnen aan de beurt.
De belangstelling, ook van niet-leden, voor deze interessante en leerzame uitjes is
van meet af aan groot. Een deelname van honderd of meer personen vormt geen
uitzondering. Af en toe ziet het bestuur zich genoodzaakt een beperkende maatregel
(maximaal 1 of 2 bussen) af te kondigen.
Zelfs de finale van het Europees kampioenschap voetbal tussen Nederland en
Rusland op zaterdag 25 juni 1988
weerhoudt 22 enthousiastelingen
er niet van om J.B.A. Leusink en
H.J.J. ten Hagen te volgen naar de
Plechelmusbasiliek en het Palthehuis
in Oldenzaal.
In 1990 wordt door de Historische
Kring voor het eerst een excursie
naar de partnerstad Ahaus gehouden,
een jaar later gevolgd door een
tegenbezoek van de Heimatverein
Ahaus aan Haaksbergen. Op uitnodiging
van deze Heimatverein
brengen 21 leden in 1992, het jaar Op excursie in 1997 naar Ahaus
2833

2834
waarin de Kring 25 jaar bestaat, samen met leden van Ahaus een driedaags bezoek
aan het voormalige Oost-Duitse Quedlinburg. In 1993 volgt er opnieuw een gemeenschappelijk
leerzaam uitstapje en vanaf dat jaar is het traditie de voorjaarsexcursie
gezamenlijk te organiseren.
Evenals de lezingen in de eerste jaren van de Kring worden verzorgd door eigen
bestuursleden, zo worden ook de excursies in de beginjaren, in en rondom
Haaksbergen, door bestuursleden georganiseerd en geleid (D. Jordaan J.G.H.Zn.,
J.G.L. Overbeeke, B.E. Asbreuk, H. Kormelink).
In latere jaren, als men steeds verder van huis gaat, laat men de begeleiding en
uitleg uiteraard over aan ter plaatse en ter plekke aanwezige deskundigen, terwijl
de organisatie in bestuurshanden blijft. Naast de zojuist genoemden hebben ook
Mej. H.M.G. Brummelhuis, H.J.J. ten Hagen, F.A.M. Brummelhuis, J.B.A. Leusink en
J.G. Hofste op Bruinink jarenlang, de laatste tot op de dag van vandaag, hun sporen
op dit terrein verdiend.
3.2 Opgravingen en tentoonstellingen
Het ligt voor de hand, dat opgravingen en tentoonstellingen, meer dan dit bij lezingen
en excursies het geval is, dikwijls in eikaars verlengde liggen. De resultaten van
opgravingen vragen er immers om getoond te worden.
Het zal de lezer ook duidelijk zijn, dat de Haaksbergse bodem in de eeuwen voor
de oprichting van de Historische Kring al heel wat geheimen prijs heeft gegeven.
Opgravingen en toevallige vondsten
hebben op verschillende plaatsen zogenaamde
artefacten opgeleverd: stenen
gebruiksvoorwerpen voor de jacht, het
bewerken van dierenhuiden, het bereiden
van maaltijden en voor het spinnen en
weven van wol en linnen. Daarnaast zijn
bij opgravingen nogal wat scherven en
enkele gave potten van aardewerk aan
de oppervlakte gekomen, het meeste van
inheemse oorsprong, maar ook import
aardewerk uit buurlanden en Romeins
aardewerk is aangetroffen.
In 1921 worden in de omgeving van Buurse
in een aarden kannetje 323 zilveren munten
gevonden. Uit de daarin geslagen jaartallen
laat zich afleiden, dat ze na 1623 in Standvoetbeker uit de jonge steentijd. Resten
de grond zijn gestopt. De meeste munten van deze bekers uit ca. 2000 voor Chr. zijn
zijn afkomstig uit de Nederlanden, enkele gevonden in het Oostzendvelder Veld aan de
stammen uit Engeland, Spanje en Zuid- Zoddebeek in Buurse

Amerika. De vondst is geschonken aan de Oudheidkamer Twente.
Uit het veen zijn enkele maalstenen uit de Romeinse tijd naar boven gehaald. Ze
worden bewaard in Zwolle, Enschede en Leiden. Ook ligt er in het veen op een
diepte van ongeveer 2 meter nog een veenbrug van naast elkaar liggende berkenstammetjes
uit de middenbronstijd (1500-1000 voor Chr.), rond 1900 ontdekt bij het
turf steken.
Als één van de oudste vondsten in de gemeente Haaksbergen geldt tot 1967 de
bronzen hielbijl uit het Honeschbos, waarvan de leeftijd geschat wordt op ca. 3200
jaar.
In 1967 wordt in het kader van dorpsvernieuwing het oude Hoedemakershuis afgebroken.
Daarbij komt een fraaie niendeurboog met het jaartal 1652 tevoorschijn, die
bewaard wordt door de Oudheidkamer Twente in Enschede.
De sloop van dit historische pand doet archeologische belletjes rinkelen bij de Kring
en leidt tot de eerste opgraving onder haar auspiciën. Leerlingen en leerkrachten
van de Technische School St.-Joseph nemen op het terrein van het gesloopte huis
de spade ter hand en brengen de fundering van een bouwwerk uit de 16e eeuw aan
het daglicht, die zorgvuldig in tekening wordt gebracht. Dankzij de medewerking van
het Rijksmuseum en de Oudheidkamer Twente uit Enschede wordt het graafwerk
op de juiste wijze uitgevoerd en kan de ouderdom van de fundamenten wetenschappelijk
worden vastgesteld.
Het jaar daarop vindt de
afronding van deze opgraving
plaats en dekt
men de fundamenten
af met straatklinkers,
zodat de mogelijkheid
blijft bestaan het onderzoek
in de toekomst
voort te zetten.
In Rietmolen, in de
oude marke Brammelo,
stuit men in 1967 op de
fundamenten van het
vroegere kasteel De
Ravenhorst.
Een jaar later worden,
dankzij de oplettend- Hoedemakershuis, Markt 10
heid van J.F. Overbeek,
bij een ontgronding in Buurse zogenaamde brandhaarden ontdekt. Bij het afgraven
van een hoge kamp van H. Horck aan de Bosgaardenweg komen vanonder de
zwarte grond op ca. 115 cm diepte zeven gaten te voorschijn, waarin houtskoolresten
worden aangetroffen. Ze liggen op een onderlinge afstand van ongeveer 2 m in
2835

2836
twee rijen tegenover elkaar met een tussenruimte van 2.80 m, meten 50 bij 60 cm
en zijn 25 tot 40 cm diep. Aan de oostkant van hetzelfde perceel komen ook nog zes
ondiepe flauw komvormige gaten met houtskoolresten aan het licht, 50 tot 60 cm
breed en 1.60 m tot 1.90 m lang. Ze tonen in ieder geval aan, dat hierzo'n duizend
jaar geleden mensen aanwezig zijn geweest. Restanten van gebruiksvoorwerpen of
scherven, wijzend op een nederzetting, worden er echter niet gevonden.
Onder supervisie van drs. A.L. Hulshoff, directeur van het Rijksmuseum Twenthe,
tracht een dertiental leden van de Nederlandse Jeugdbond ter Bestudering van de
Geschiedenis in augustus 1968 te Haaksbergen door opgravingen in De Blankenburg
de plaats op te sporen waar ooit slot Blankenborg heeft gestaan. Het jaar daarop
wordt die poging voortgezet, maar hoewel verschillende belangrijke vondsten worden
gedaan, zoals een bijna volledige voorraadpot van blauwgrijs aardewerk uit vermoedelijk
de 13e eeuw, een leren schoentje en resten van Jacobakannetjes uit de 15e
eeuw evenals een tiental palen met een diameter van 15 cm (zie kadasterkaart bij B
en II), kan de plaats van het kasteel
niet exact worden bepaald. Wel komen
een glooiende scheidingslijn
tussen zwarte aarde en rood zand,
die waarschijnlijk de overgang van
wal naar gracht aangeeft, en het
profiel van een deel van die gracht
aan het licht (zie kadasterkaart bij
1).
Aold Hoksebarge doet uitvoerig
verslag en tevens wordt in 1968 in
de etalage van pand Markt 6 met
deze vondsten een kleine tentoonstelling
ingericht, de eerste van de
Kring. In dezelfde uitstalkast zijn dat
jaar ook nog foto's en geschriften
uit de Eerste Wereldoorlog te zien,
op dat moment vijftig jaar geleden
beëindigd.
Aan de hand van een oude kadasterkaart,
waarop zij een rond perceel
aantreffen dat door een gracht
is omgeven, komen J.F. Overbeek
en J.G.L. Overbeeke in 1970 tot
de conclusie, dat er bij het erve
Kadasterkaart 1960. Bij III zijn o.a. scherven van een Vregelman in de marke Brammelo
blauwgrijze pot, van verscheidene Jacobakannetjes en een versterking, een zogenaamde
een groot aantal paalgaten aangetroffen.
borg gelegen moet hebben. Bij na-

vraag krijgen zij dat bevestigd door de heer Temmink, eigenaar van erve Vregelman,
die zich uit de tijd voor de Tweede Wereldoorlog zelfs een heel grachtencomplex
herinnert, bestaande uit drie grachten met daartussen wallen. Ook weet hij nog,
dat men dit de Borg noemde. Tevens vertelt hij, dat een paar honderd meter daarvandaan
een dertigtal jaren eerder een urnenveld is omgeploegd. Tot verbijstering
van de twee heren van de Historische Kring voegt hij eraan toe, dat het grote aantal
scherven met een aardappelmand moest worden weggedragen
In maart 1971 vindt een kleine opgraving plaats in de Pancratiuskerk. Aold Hoksebarge
meldt, dat een gedeelte van de funderingen van oudere kerken blootgelegd is en
A.J. Schilderman besteedt hier datzelfde jaar aandacht aan in zijn boekje over de
Pancratiuskerk.
Van 12 tot en met 21 november 1971 organiseert de Kring in de Technische
School St.- Joseph, mede ter gelegenheid van het verschijnen van het fotoboekje
"Haaksbergen vroeger en nu", samengesteld door de bestuursleden J.B.A. Leusink
en A.J. Temmink, een groots opgezette historische tentoonstelling onder de naam
"Aold Hoksebarge". Het betreft een expositie van gebruiksvoorwerpen, klederdrachten,
folklore, oude documenten en de van de Oudheidkamer Twente geleende
muntschat van Buurse. Vanwege de vele kostbare bijeengebrachte zaken moet de
tentoonstelling 's nachts bewaakt worden.
Het succes is onverwacht groot. Ruim 4100 geïnteresseerden, waaronder 1491
leerlingen van het basis- en voortgezet onderwijs, bezoeken deze expositie. Talrijke
bezoekers zijn afkomstig van buiten de gemeente, onder meer ook uit het Duitse
grensgebied.
Van de garantie-subsidie, door de gemeente aan de Kring toegezegd, hoeft dan ook
maar een klein gedeelte gebruikt te worden.
In het najaar van 1974 stelt de gemeente het souterrain van het gemeentehuis beschikbaar
als lokale expositieruimte onder de naam Achterom. Van die mogelijkheid
maakt de Kring meteen gebruik door er van 13 tot 26 december 60 tekeningen
van haar bestuurslid J. Vredenberg tentoon te stellen. Deze expositie "Hoo meister
Vredenberg Hoksebarge zag" trekt ruim 900 bezoekers.
Van 14 tot 23 maart organiseert de Kring hier alweer een tentoonstelling. "Landelijke
bouwkunst in en om Haaksbergen" is nu het onderwerp, waarbij verschillende tekeningen
van Jan Jans geëxposeerd worden.
Een ingrijpende restauratie van de Pancratiuskerk in 1975 maakt opnieuw opgravingen
in dit historische monument mogelijk, waarvoor de gemeente mankracht en een
graafmachine ter beschikking stelt. Het gehele opgravingsproject staat onder leiding
van dr. Halbertsma van het Rijksinstituut voor Oudheidkundig Bodemonderzoek, terwijl
de dagelijkse leiding in handen is van provinciaal archeoloog drs. A.L. Hulshoff
en bestuurslid J.B.A. Leusink. Hij en J.F. Overbeek steken er met tal van assistenten
wekenlang al hun vrije tijd in en de ontstaansgeschiedenis van het gebouw komt aan
het daglicht. De achtereenvolgende bouwfasen uit voorbije eeuwen blijken nu in tijd
bepaald en naar vorm gereconstrueerd te kunnen worden.
2837

2838
Op een tentoonstelling in Achterom wordt het resultaat van deze opgravingen van
19 december 1975 tot 3 januari 1976 getoond. Alle Haaksbergse scholieren en liefst
1100 overige geïnteresseerden
komen de bodemvondsten, foto's,
tekeningen en oude documenten
bekijken.
In 1975 treft J.F. Overbeek in de
greppels naast een persbult aan
de Klaashuisweg op het oude
erve Reimerink een aantal scherven
van kook- en voorraadpotten
aan. Nader bodemonderzoek,
met toestemming van eigenaar
G.W. Beskers, leidt tot nog meer
Resultaten van opgravingen in de Pancratius
scherfvondsten en de ontdekking
tentoongesteld
van twee uit eikenhouten planken
gemaakte waterputten. Volgens
Drs. A. Verlinde van de Rijksdienst voor Oudheidkundig Bodemonderzoek dateren
de scherven uit de Merovingische tijd, de tijd tussen de Volksverhuizing en Karel de
Grote (450 - 750). Omdat de ca. tweehonderd scherven tot verschillende potten
hebben behoord, wijzen ze, samen met de gevonden waterputten en de aangetroffen
ploegsporen in de bovenste laag van de onderliggende gele grond, op een
vroegmiddeleeuwse nederzetting in de Honesch.
Bij het grondwerk voor de uitbreiding van het gemeentehuis en achter het pand
Blankenburgerstraat 8 worden in 1976 restanten van kogelpotten gevonden, die op
bewoning wijzen rond het jaar 1000.
Begin 1977 organiseert de Kring een volgende tentoonstelling in Achterom. Onder
de naam "Groeten uit Haaksbergen" liggen er foto's uit de archieven van D. Jordaan
J.G.H.Zn. en A.J. Temmink, evenals nog niet eerder vertoonde tekeningen van J.
Vredenberg. Een vitrine toont een aantal scherven van het in Nederland zelden
voorkomende, in de Honesch gevonden, Merovingisch aardewerk en enig middeleeuws
aardewerk uit de vondst bij het erve Vregelman.
Als de heer Warfman van het erve De Jaösker op deze tentoonstelling een bijl uit
de middensteentijd (8000-3000 voor Chr.) ziet liggen, realiseert hij zich dat hij thuis
ook zo'n steen heeft, die eigenlijk nog fraaier is. Hij attendeert hier bestuurslid A.J.
Temmink op, die hem prompt een bezoek brengt en constateert dat Warfman een
bijzonder mooie bijl uit de jongesteentijd (3000-1500 voor Chr.) bezit. Ooit is deze
stenen bijl mogelijk onderdeel geweest van de erfverharding of de deel en heeft men
hem vanwege zijn aparte vorm bewaard.
Datzelfde jaar legt men tijdens graafwerkzaamheden bij de bouw van het nieuwe
gemeentehuis op aanwijzingen van J.F. Overbeek een zogenaamde boomput bloot,
een put uit één zeer dikke boomstam gemaakt, waarschijnlijk uit ca. 1100. Op enkele

meters afstand bevindt zich een kleiner houten putje. Daaruit komt bij verwijdering
van het zand een geheel compleet Jacobakannetje te voorschijn. Verder zitten er
scherven van gebruiksvoorwerpen,
restanten van schoeisel
en een houten schaaltje in. Ook
treft men nog een fragment van
een aardewerken schaal aan.
Vermoedelijk stammen deze
voorwerpen uit de 15e eeuw.
Bij de aanleg van een kuilvoerhoop
in 1978 bij het erve
Rikkerink in St.-lsidorushoeve
levert intensief speurwerk van
J.F. Overbeek, B.E. Asbreuk en Een opgegraven kannetje met een aantal scherven
H.J.J. ten Hagen belangrijke archeologische
vondsten op. Tussen het zand en in de uitgegraven sleuven rond de
hoop bevinden zich een massa ijzerslakken.
De aanwezigheid van een grote hoeveelheid
houtskool, as en brokken leem,
restanten van de wanden van kuil-ovens,
in de directe nabijheid maakt duidelijk,
dat hier voor ongeveer duizend jaar een
ijzersmelterij gevestigd is geweest. De
grondstof ijzeroer komt in deze omgeving,
met name langs de Bolschersbeek, nog
steeds voor.
Ook treft men bij Rikkerink een groot aantal
scherven van historisch aardewerk aan:
Badorf-, Pingsdorf-, en kogelpotscherven.
Volgens provinciaal archeoloog drs. A.D.
Verlinde wijzen deze op bewoning in de
tijd van 900 tot 1300.
Op het erve Eeftink vindt men bij het
graven van kelders voor een nieuwe rundveestal
kogelpotscherven uit dezelfde periode
en tevens komen er oude gedempte
grachten te voorschijn. Ook bij het erve
Nijhuis (later Top) ontdekt men een tiental
aardewerkscherven op een kuilvoerhoop
en een fragment van een Jacobakannetje,
Tekening B.E. Asbreuk van vindplaatsen in de waaruit valt af te leiden dat het hier vaat-
Meijerinkhoek werk uit 1100-1500 betreft.
2839

2840
Interessant is, dat de drie vindplaatsen op een onderlinge afstand van circa 400
meter in een driehoek aan de zuidkant van de Meijerinkes liggen.
Eind 1978 stuit men bij de verbouwing van Ons Gebouw tot Richtershof aan de
Von Heijdenstraat op enkele palen. Volgens D. Jordaan J.G.H.Zn. zijn het waarschijnlijk
onderdelen van een brug over de
Buurserbeek, die tot ca. 1400/1500 nog door het
dorp stroomt.
Tijdens de reconstructie van de Von Heijdenstraat
in 1981 wordt aan de oostzijde van de
De oude brandput
Pancratiuskerk een oude zandstenen put gevonden,
een zogenaamde brandput, die in vroegere
tijden bluswater leverde. De gemeente brengt
hem boven het maaiveld en de put siert nu de
ingang van deze straat.
Op 3 september 1983 wordt er door de Kring
in het Provinciehuis te Zwolle een kleine stand
ingericht. Ter gelegenheid van het 125-jarig
bestaan van de "Vereeniging tot Beoefening
van Overijsselsch Regt en Geschiedenis" presenteren
zich daar alle historische verenigingen
van Overijssel. Mr. J.L.M. Niers, commissaris
van de koningin, staat opvallend lang stil bij de
Haaksbergse stand en uit zich in lovende bewoordingen.
In 1987 organiseert de Kring een kleine expositie
in het gemeentehuis ter gelegenheid van de presentatie van het Jaarboek Twente
1988, waarvan de voorpagina en een vijftal artikelen aan Haaksbergen gewijd zijn.
Dat ons dorp die eer ten deel valt, dankt het ongetwijfeld aan zijn 800-jarig bestaan
in 1988.
Juist in de herfst van dat jaar ontdekken de amateur-archeologen J. Barink, A.
Dreteler en A. Radstake, dat er zich 800 jaar voor Chr. ook al mensen in de gemeente
Haaksbergen moeten hebben gevestigd. Onderde dikke laag cultuurgrond
(175 cm) van een es aan de Alsteedseweg in Buurse, dichtbij de Duitse grens, vinden
zij een groot aantal pot- en urnscherven uit de latebronstijd (900-800 voor Chr.),
die wijzen op een prehistorische nederzetting. Dr. A.D. Verlinde van de Rijksdienst
voor Oudheidkundig Bodemonderzoek (R.O.B.) is met hen van mening, dat hier in
die tijd een vorm van een leefgemeenschap moet zijn geweest en stelt dat het de
zesde lokatie is van zo'n nederzetting in Overijssel. Op hetzelfde terrein worden
ook nog een klopsteen, een stenen mes en afslag van vuursteen uit 3000 voor Chr.
aangetroffen. Dit materiaal uit de nieuwesteentijd zal waarschijnlijk achtergelaten
zijn door rondtrekkende jagers.
De opgravingen, voortgezet door medewerkers van de Archeologische Dienst

Overijssel, leveren nog een aantal soortgelijke
scherven op. Eind januari 1989 worden de werkzaamheden
als gevolg van een te hoge grondwaterstand
stopgezet en besluit men ze voorlopig
ook niet te hervatten, omdat de vindplaats niet
op korte termijn dreigt te worden aangetast door
bebouwing of de aanleg van een autoweg.
Ten zuiden van Buurse, op een paar honderd meter
van de Duitse grens, legt een groepje vrijwilligers
van de Archeologische Werkgemeenschap
Nederland (A.W.N.) met medewerking van de
heren Overbeek en Kamphuis van de Kring in
november 1989 op een maisakker van landbouwer
Bomkamp een grafveld uit de latebronstijd
bloot. Uit een analyse van de greppelsporen
concludeert Dr. A. D. Verlinde, dat zich hier temiddden
van ronde graven drie langbed-graven
hebben bevonden. Het middelste ervan is een
Opgraving in de Pancratiuskerk
wat langer langbed met voorhof, van het zogenaamde Telgte-type. Het is voor het
eerst dat een dergelijk graf in Nederland wordt ontdekt. De andere graven van dit
type zijn alle in Duitsland gevonden, tussen de Boven-Ems en de Lippe.
Begin december 1991 treft men onder het 125 cm hoge dek van de es, gelegen
tussen de beide dorpsdelen van Buurse, bij graafwerk voor nieuwbouw sporen van
bewoning aan uit het begin van onze jaartelling. Onder supervisie van provinciaal
archeoloog dr. A.D. Verlinde van het R.O.B, te Amersfoort worden met de hulp van
leden van de A.W.N. , de Kring en amateur-archeologen scherven aardewerk, een
bijzonder soort kom en de contouren van drie boerderijen met bijbehorende schuurtjes
aan het daglicht gebracht. De gereconstrueerde plattegronden van de huizen
zijn ruim vijftien meter lang, zes tot zeven meter breed en drieschepig. Volgens de
onderzoekers is de nederzetting bewoond geweest vanaf zo'n 200 jaar voor Chr. tot
in de tweede helft van de eerste
eeuw na Chr. Vondsten uit andere
periodes ontbreken namelijk, op
enkele scherfjes uit de vroege
Middeleeuwen na.
Tijdens de kerstmarkten van
Opgravingen in de Hassinkbrink
Haaksbergen houdt de Kring vanaf
2001 in het Historisch Centrum, sedert
1999 gevestigd in de voormalige
gemeentelijke expositieruimte
Achterom, open huis, gekoppeld
aan een tentoonstelling. De eerste
2841

2842
keer trekt dat meteen 264 bezoekers, een jaar later al 318.
In 2002 worden in de Haaksbergse nieuwbouwwijk De Hassinkbrink door K. Faber
en A. Radstake van de archeologische werkgroep van de Kring in samenwerking
met leden van de A.W.N, en de provinciaal archeoloog sporen van een jachtbivak uit
ca. 8000 voor Chr. (de middensteentijd) ontdekt. Nauwkeurig onderzoek van 100 m 2
bodem levert zo'n 3000 stukjes vuursteen op, waarvan het grootste deel bestaat uit
splinters, die als afval zijn blijven liggen. Maar er zitten ook een twintigtal vuurstenen
pijlpunten, mesjes, vishaken en schrabbers tussen en er wordt een haardkuil aangetroffen,
gevuld met verbrand houtskool. Dat bewijst op zijn minst dat hier jagers
gebivakkeerd hebben.
Op 4 september 2003 wordt aan de Eibergsestraat, na speurwerk van de werkgroep
Monumenten/Archeologie aan de hand van een oude kadasterkaart en op aanwijzingen
van de familie Roerink de oude markesteen de Morspaal boven de grond
gehaald en herplaatst in een hoek van het perceel, zodat hij geen belemmering
vormt voor agrarische werkzaamheden.
Op de tentoonstelling ter gelegenheid van het open
huis in december, die handelt over de persoon en het
werk van architect A.J. Schilderman, zijn ook de bodemvondsten
uit De Hassinkbrink te zien. Ondanks
de slechte weersomstandigheden, de kerstmarkt
moet daardoor zelfs worden afgeblazen, trekt de
expositie 251 bezoekers, reden om de periode van
tentoonstelling ietwat te verlengen.
In 2004 trekt het open huis van de Kring met speciale
aandacht voor de expositie "De panden aan de
markt, vroeger en nu" 333 belangstellenden.
Als op 8 oktober 2005 de officiële opening van de
nieuwbouw van het gemeentehuis plaats heeft, verzorgt
de Kring ter gelegenheid daarvan de expositie
"Historisch Haakbergen en haar gemeentehuizen".
Tijdens het open huis op 20 december krijgt het
De Morspaal
Historisch Centrum maar liefst 489 bezoekers over
de vloer, die o.m. belangstelling hebben voor de
geëxposeerde foto's van bekende personen uit Haaksbergen.
Met foto's uit het eigen archief en van H. Krooshof richten vrijwilligers van de Kring
in september 2006 ter gelegenheid van de culturele open dag in 't lemenschoer
een expositie in over "De kroegen van vroeger in Haaksbergen". De tentoonstelling
valt daarna enkele weken te bewonderen in het atrium van het gemeentehuis en
vervolgens ook in de gangen van het Woon- en Zorgcentrum Saalmerink. Dezelfde
expositie, uitgebreid met nog eens 26 foto's, is te bekijken tijdens het traditionele
open huis van de Kring op 17 december.

3.3 Publicaties
Aold Hoksebarge, het kwartaalorgaan dat nu zijn veertigste jaargang beleeft, is,
zoals eerder vermeld, de oudste publicatie van de Kring.
In eerste instantie wikt en weegt het bestuur nogal over de uitgave van een eigen
tijdschrift. Pas als het zich verzekerd heeft van een financiële garantie voor de drukkosten
van het eerste nummer, volgt de positieve beslissing. Overigens hoeft er
geen gebruik te worden gemaakt van die waarborg, omdat zich meteen 185 abonnees
aanmelden, een aantal dat vier jaar later al tot boven de 400 is gestegen.
Tot 1975, het jaar waarin lidmaatschap en abonnement worden gecombineerd, is
het aantal abonnees ongeveer het dubbele van het aantal leden. Hieruit blijkt van
meet af aan ook de grote belangstelling van niet-leden voor het werk van de Kring.
Kennelijk is ze opgericht op het juiste moment: eind jaren zestig van de vorige eeuw,
de tijd dat nostalgische gevoelens en nieuwsgierigheid naar het verleden zich, met
dank aan de toegenomen vrijetijd, duidelijk gaan manifesteren en er in heel wat
plaatsen historische verenigingen en heemkundeclubs van de grond komen.
De resultaten van het bestuderen van de Haaksbergse geschiedenis worden aanvankelijk
beschreven in het kwartaalorgaan, maar als er na enige jaren steeds meer
aan de vergetelheid ontrukt wordt, ontstaat vanzelf de behoefte aan omvangrijkere
publicaties.
In 1971 komt het fotoboekje "Haaksbergen vroeger en nu" uit, samengesteld door
J.B.A. Leusink en A.J. Temmink, het eerste boek dat onder auspiciën van de Kring
het licht ziet.
Het wordt twee jaar later gevolgd door "Historie der Kerken van Haaksbergen". W.E.
ten Asbroek, tevens verantwoordelijk voor de tekeningen, D. Jordaan J.G.H.Zn.,
J.G.L. Overbeeke en Mr. J. Den Boer, beschrijven hierin achtereenvolgens de
geschiedenis van de R.-K., de N.H., de Joodse en de Gereformeerde Kerk. A.J.
Temmink zorgt voor de foto's en de eindredactie is in handen van J.B. A. Leusink.
Gezien de grote voorintekening
wordt de eerste oplage, aanvankelijk
gepland op 500 stuks,
verhoogd tot 600 exemplaren. De
belangstelling is echter zo groot,
dat op het moment van overhandiging
van de eerste exemplaren
aan burgemeester, kerkelijke
vertegenwoordigers en regionale
journalisten de totale oplage al uitverkocht
is. Er hoeft dan ook geen
gebruik gemaakt te worden van
de door de gemeente toegezegde
garantiesubsidie en men besluit J.G.L. Overbeeke en W.E. ten Asbroek overleggen
2843

2844
meteen tot een herdruk.
Weer twee jaar later, in november 1975, verschijnt deel l van de "Historie van
Haaksbergen", nadat W.E. ten Asbroek, L.L.J. Dons, D.Jordaan J.G.H. Zn., J.B.A.
Leusink en J.G.L. Overbeeke vele jaren en duizenden manuren bezig zijn geweest
gegevens vanaf de prehistorie tot en met de Franse tijd te verzamelen en op papier
te zetten. Opnieuw zorgt A.J. Temmink voor de foto's en W.E. ten Asbroek voor de
tekeningen. Een halfjaar later zijn bijna alle exemplaren verkocht.
Van de hand van dezelfde groep personen
verschijnt in 1977 deel II. Het
behandelt de ontwikkeling van het dorp
Haaksbergen evenals de geschiedenis
van de marken en de gewaarde
boerenerven met hun afsplitsingen.
Op 1 december 1978, vlak voor
Sinterklaas, worden de eerste exemplaren
van deel III, net als dit bij het
uitkomen van de eerste twee delen
gebeurde, officieel aan de burgemeester
en wethouders van Haaksbergen
uitgereikt. Een dag eerder is het allereerste
overhandigd aan auteur-teoverhandiging
eerste exemplaar van één der delen kenaar W.E. ten Asbroek, die op dat
van de Historie van Haaksbergen aan burgemeester moment revalideert in het verpleeg-
Stadhouders
tehuis Dekkerswald te
Groesbeek.
Dit derde deel behandelt
voornamelijk de
dorpsgeschiedenis van
de 19e en de 20e eeuw.
Menigmaal grijpen de
auteurs echter ook terug
op oudere historische
gegevens om het
noodzakelijke verband
te kunnen leggen met
vroegere tijden. Met dit
deel besluiten zij hun
bijna 800 pagina's omvattende
beschrijving
van de geschiedenis
Reconstructie van het dorp in 1600 met de toen aanwezige woningen.
De huizen zijn aangegeven met de nummers uit 1830 (Historie van
Haaksbergen, deel II)

van de gemeente Haaksbergen, een unieke prestatie.
Had de gemeente voor het verschijnen van deel l en II een garantie-subsidie
toegezegd, waarvan door de enthousiaste ontvangst van de boeken bij de lezers
geen gebruik gemaakt behoefde te worden, deze keer verleent zij een bijdrage van
f 2870,-, waardoor de hoogte van de verkoopprijs beperkt kan worden tot f 39,50.
Ofschoon niet door de Kring uitgegeven, verschijnen in 1980 twee boekwerken,
waaraan ze haar medewerking heeft verleend, te weten: "Monumenten van
Haaksbergen" door H.G.M. Schuiten en "Ontwikkeling van de Haaksbergse bevolking
in de negentiende eeuw"
door J. Konings.
Bij de opening van het
nieuwe verpleeghuis Het
Wiedenbroek geeft de
Stichting Ziekenverpleging
Haaksbergen in mei 1981
het door W.E. ten Asbroek
samengestelde boekje "Van
Armenhuis naar Verpleeghuis"
uit.
Al voor de tweede wereldoorlog
noteert notaris H.E.J.
Berendsen, overleden in
1955, namen van akkers, wei- St.-Antonius ziekenhuis
den, bossen en velden, die hij
tegenkomt in archiefstukken en bij contacten met landbouwers. Honderden worden
er in de loop der jaren ook genoteerd door D. Jordaan J.G.H.Zn., J.G.L. Overbeeke
en W.E. ten Asbroek. B. Termathe begint in 1975 met een inventarisatie van nog
bekende veldnamen bij landbouwers in Buurse. Als dit werk in 1976 geklaard is,
voert hij samen met H.W.H. Stakkers dezelfde klus uit in de marken Brammelo en
Holthuizen. D. Jordaan J.G.H.Zn. begeleidt beiden bij deze werkzaamheden.
In 1979 beginnen J.G.L. Overbeeke en W.E. ten Asbroek met het verwerken van al
deze veldnaamgegevens. Reeds lang in onbruik geraakte veldnamen worden bovendien
opnieuw gelokaliseerd door bestudering van gerechtelijke archieven en het
notarieel archief van Haaksbergen. Al dit werk resulteert in 1982 tot "Veldnamen in
Haaksbergen", met als ondertitel "Historie van Haaksbergen IV". Het geeft immers
een welkome aanvulling op de drie voorgaande delen, omdat het een complete opsomming
bevat van alle terreinen, woningen en boerderijen in 1830, waaraan korte
historische gegevens en zo mogelijk de huidige adressering zijn toegevoegd.
Tevens is het boek deel 3 in de serie "Veldnamen in Overijssel" van de "Vereeniging
tot beoefening van Overijsselsch Regt en Geschiedenis" en als zodanig een gemeenschappelijke
publicatie van deze Vereeniging en de Kring, opnieuw met steun
van de gemeente Haaksbergen tot stand gekomen.
2845

2846
HAAKSBERGEN
VOOR EN NA
1188
door ing. W.E. ten Asbroek
"Haaksbergen voor en na 1188"
In het kader van het 800-jarig bestaan van het
dorp in 1988 begint W.E. ten Asbroek, op verzoek
van het Weekblad voor Haaksbergen, in 1985
met een serie artikelen, waarin de "Historie van
Haaksbergen" op een wat meer populaire wijze is
samengevat. Vanaf 1986 verschijnt de serie in het
weekblad. In het jubileumjaar wordt deze artikelenserie
onder de titel "Haaksbergen voor en na
1188" door de Industriële Kring Haaksbergen in
boekvorm uitgegeven.
Dat jaar verschijnt ook het boek "Onder de Marktlinde",
een uitgave van de Stichting Gemeenschappelijke
Bibliotheek Haaksbergen, samengesteld
door een werkgroep met vertegenwoordigers
uit het bibliotheekbestuur, het onderwijs, de journalistiek
en de Historische Kring. De ondertitel
"Haaksbergenaren aan de praat" geeft precies
de inhoud weer: een boek over Haaksbergen, geschreven
door Haaksbergenaren.
De vijftigjarige herdenking van het einde van de
Tweede Wereldoorlog leidt in 1995 tot de uitgave van "Drieluik", een schets van
Haaksbergen van 1940 tot 1995, samengesteld door H.G.M. Schuiten en A.M.
Vossebeld-Mentink. Het betreft een uitgave
van de Werkgroep Historisch Archief
Bibliotheek Haaksbergen, in deze opsomming
meegenomen, omdat de werkgroep
in hetzelfde jaar fuseert met de Historische
Kring.
In 1998 is "Honderd jaar Buurser Leven" de
volgende uitgave, die dankzij de grote hoeveelheid
materiaal in het zojuist genoemde
Historisch Archief Bibliotheek en de noeste
arbeid van J.B. Gering, F.J.R.J. Noordink-
Horck, J.H. Scholten en H.G.M. Schuiten tot
stand komt.
Het jarenlange onderzoek naar markestenen
levert, eveneens in 1998, de publicatie
"Merkstenen uit onze cultuur" op, geschreven
door W.H.M. Winkels, J.G. Hofste op
Bruinink, die tevens voor de foto's zorgt, en
A.M. Otter.
Omdat de Oostendorper watermolen en windmolen De Korenbloem

windmolen De Korenbloem in datzelfde jaar respectievelijk 450 en 200 jaar bestaan,
wordt, in samenwerking met de vereniging De Hoksebargse Möll'n en het I.V.N.,
afdeling Haaksbergen, de brochure "De Oostendorper Watermolen en windmolen
De Korenbloem" gepubliceerd. De samenstellers zijn J.G. Hofste op Bruinink en
A.M. Otter.
Tenslotte ziet dit jaar ook nog "De Index op Aold Hoksebarge", van de hand van S.
Henkes het licht.
In 1999 bestaat de Gereformeerde Kerk van Haaksbergen 100 jaar. Ter gelegenheid
daarvan schrijft Nico Spit "Het kerkje van Ten Hoopen", een uitgave van de
Gereformeerde Kerk, waarvoor de Kring bereidwillig haar archief openstelt.
Vanaf 1996 verzamelen met name H.G.M. Schuiten, G.J. Leppink en J.G. Hofste
op Bruinink materiaal over weverij De Eendracht: een op initiatief van Dr. Alphons
Ariëns eind 1894 opgerichte textielfabriek op coöperatieve basis, als gevolg van het
ontslag van 39 r.-k arbeiders door de firma D. Jordaan & Zonen. Het bestuur wil over
dit sociale experiment, een fabriek van en voor de arbeiders, bij het 30-jarig bestaan
van De Kring in 1997 een boek doen uitkomen. Dat voorjaar wordt schrijver dezes
gevraagd het verhaal op papier te zetten. Al gauw blijkt echter het materiaal te omvangrijk
en bovendien nog teveel
studie en archivaal speurwerk te
vragen om dit op korte termijn te
kunnen realiseren. Begin 2000
is het boek gereed en voor de
jaarvergadering in april wordt het
eerste exemplaar van "Weverij 'De
Eendracht' Haaksbergen" overhandigd
aan mevrouw Schuiten,
de weduwe van H.G.M. Schuiten,
die net voor het verschijnen van
het boek eind 1999 overlijdt.
Ter herinnering aan 100 jaar
Stichting (Groot) Scholtenhagen
verschijnt in april 2002 door sa- Stoomweverij De Eendracht
menwerking van de Stichting
Groot Scholtenhagen en de Kring het omvangrijke boekwerk "In het verleden ligt het
heden. Een eeuw stichting (Groot) Scholtenhagen" onder redactie van C. Waijerdink-
Mentink, E.J.H.Ooinken J.H. Scholten. Niet alleen wordt hierin uitvoerig beschreven
hoe uit het door W.H. Jordaan aan de gemeenschap nagelaten landgoed een uniek
sport- en recreatiecomplex is gegroeid, ook de historie van Het Hagen van 1284 tot
1902 en de levensgeschiedenis van de schenker zijn tot in detail weergegeven.
De Kring verleent in 2004 haar medewerking aan de uitgave van "Boerenerven in
Haaksbergen", waarin Rob Ellenbroek de historische inrichting en beplanting van
deze erven beschrijft.
2847

2848
In het kader van het thema "Grenzen
en verdediging" voor Monumentendag
2004 ontstaat bij de werkgroep
Monumenten/Archeologie van de
Kring het idee hier grensoverschrijdend
op in te spelen. Samen met
de Belangengemeenschap Buurse
en de Heimatverein Alstatte wordt
besloten de geschiedenis van de
oude Hessenweg Deventer-Goor-
Haaksbergen-Buurse-Alstatte-Heek-
Münster uit te zoeken. De studie van
Het Hagen
de werkgroep, bestaande uit Jaap
Kluitenberg en Nico Spit, Hubert
Breuers en Josef Löhring, mondt uit in publicatie van het boekje "Hessenweg", geschreven
door Hubert Breuers en Jaap Kluitenberg. Het verschijnt zowel in het Duits
als het Nederlands en het bestuur geeft alle leden een exemplaar cadeau.
De landelijke organisatie Monumentendag honoreert de opzet van al deze activiteiten
met een eervolle vermelding en een cheque van € 1000,-.
Monumentendag 2005 heeft als thema
"Religieus Erfgoed". Daaraan voorafgaand
wordt door de werkgroep Monumenten/
Archeologie een boekje over de architectuur
van de tien gebedshuizen in de gemeente
Haaksbergen uitgebracht. Zeno Kolks, de
bekende publicist over kerkgebouwen in
Twente, de graafschap Bentheim en op de
Veluwe, schrijft het onderde intrigerende titel
"Haaksbergen het Jeruzalem van Twente".
Met ondersteuning van de Kring geeft de
Heimatverein Ahaus, ter memorie van het
einde van de Tweede Wereldoorlog voor
60 jaar, het Duits-Nederlandse boekje "Der
Streik gegen die Willkür der Macht" uit. Het
handelt over de staking bij o.a. de firma
Jordaan en de gevolgen daarvan.
Op 10 februari 2006 overhandigt dr. mr.
E.P.M.W. Domsdorf het eerste exemplaar "Haaksbergen het Jeruzalem van Twente"
van zijn boek "De mislukte textielfusie of de
ondergang van de KNTU" aan de voorzitter van de Kring, G.J. Leppink, die hem
mede tot het schrijven van dit boek heeft aangezet. In dit omvangrijke werk van
446 pagina's is ook het laatste hoofdstuk van de geschiedenis van de Haaksbergse

textielindustrie vastgelegd. Diverse medewerkers van het Historisch Centrum hebben
op verzoek van de schrijver hiervoor speurwerk in het archief verricht.
Ter gelegenheid van Monumentendag 2006 verschijnt "Wat geet 't er wier in
Hoksebarge too", een verhaal over feestvieren, ontspanning en vermaak in reeds
verdwenen en in thans nog bestaande horecabedrijven. In het boekje is een
fietsroute opgenomen, die door de bescheiden innemende deelnemers aan deze
Monumentendag helemaal is afgelegd.
Begin 2007 verschijnt het tot dusver laatste boek in het veertigjarig bestaan van de
Kring: "De voorouders van Hendrik Slot en Dine ter Braak". Hierin beschrijft Eric
Ooink niet alleen de geschiedenis van de families Slot en Ter Braak, maar daaraan
gerelateerd ook de historie van nog 16 andere
Haaksbergse families.
GEBOUWEN IN HAAKSBERGEN
De 160 edities van het kwartaalorgaan Aold
Hoksebarge en de hiervoor genoemde boekwerken
moeten uiteraard als de belangrijkste publicaties
van de Kring worden gezien. Daarnaast zijn er
in 1999 ook ansichtkaarten, in 2002 gevolgd door
wenskaarten in kleur, beide met historische afbeeldingen
van Haaksbergen, uitgegeven.
In 1998 en 2000 brengt de Kring een jaarkalender
1999 en 2001 uit. Vanaf 2002 worden dat kalenders,
die steeds een periode van twee jaar bestrijken.
Ze zijn fraai en in kleur uitgevoerd, voorzien
|R DE EEUWEN HEEN
van reprodukties van historische tekeningen en
schilderijen van plaatselijke kunstenaars, of van afbeeldingen
van historisch markante en architectonisch
beeldbepalende gebouwen in Haaksbergen.
2005 2006
3.4 Advisering en vertegenwoordiging
Kalender 2005/2006
In 1968 vraagt het gemeentebestuur de Kring voor de eerste keer om advies. Het
betreft de plaatsing van een aantal bouwwerken op een voorlopige monumentenlijst.
Kennelijk is de samenstelling van zo'n lijst voor de gemeente geen eenvoudige
en vooral een tijdrovende zaak, want eerst negentien jaar later, in 1987, worden 2
bestuursleden van de Kring, J.B.A. Leusink en J.G.L. Overbeeke, gevraagd zitting
te nemen in een adviescommisie voor een plaatselijke monumentenlijst. Het woord
voorlopige is verdwenen, maar de definitieve lijst moet dan nog wel gemaakt worden.
Een jaar later volgt het verzoek mee te denken over de benaming van wegen in de
buurschappen Boekelo, Stepelo, Eppenzolder, Holthuizen en Honesch. Omdat het
verzoek om advies met betrekking tot straatnaamgeving zich bijna jaarlijks herhaalt,
wordt al gauw besloten een bestuurslid deel uit te laten maken van de gemeentelijke
2849

2850
straatnamencommissie, een vertegenwoordiging,
die tot op de dag van
vandaag is gehandhaafd.
De plaatselijke folklore wordt ondersteund
door in 1973 en 74 medewerking
te verlenen aan de organisatie van
een Palmpaasoptocht in de Zienesch
en voor de jurering zorg te dragen.
De secretaris van de Kring praat mee
in een gemeentelijke commissie over
de coördinatie en stimulering van
verschillende culturele activiteiten in
Station M.B.S. Het gebouw dateert uit 1884, het Haaksbergen.
Museum Buurt Spoorweg uit 1967
In 1978 verleent het dagelijks bestuur
Dat betekent nog een veertigjarig bestaan in 2007 ondersteuning bij de oprichting van de
Historische Kring Neede.
Niet alleen de gemeente, ook scholen weten de Kring te vinden als het gaat om
nieuwe naamgeving of verandering van de bestaande. Zo komt de openbare mavo
in 1983 aan de naam Nortwic, een naam die overigens een kort leven kent, want negen
jaar later gaan alle scholen voor voortgezet onderwijs in Haaksbergen, Neede
en Eibergen op in de fusieschool Het Assink Lyceum.
Bestuurslid H.J.J. ten Hagen treedt in 1984 namens de Kring toe tot het bestuur
van de Hoksebargse Möll'n, een vereniging, die zich als doel heeft gesteld de
Oostendorper watermolen en windmolen De Korenbloem te behouden.
Met het oog op het 800-jarig bestaan van Haaksbergen in 1988 wordt de Kring twee
jaar van tevoren al door verscheidene personen en instanties benaderd voor advies,
informatie, het schrijven van artikelen en vertegenwoordiging in werkgroepen.
Uiteraard wordt, waar mogelijk, medewerking verleend.
Vanaf 1991 is de Kring door het bestuur vertegenwoordigd in de gemeentelijke
Monumentencommissie en in de Werkgroep Historisch Archief Bibliotheek
Haaksbergen, die in 1995 zal fuseren met de Historische Kring.
Wellicht nog interessant om te vermelden is in 2004 de opening van een zg. Historisch
Informatiepunt door de bibliotheek, mede door inbreng van de Kring ontwikkeld.
Vanzelfsprekend is ook deze opsomming niet volledig en ze wil dat uit het oogpunt
van leesbaarheid ook niet zijn. Het is niet meer dan een greep uit het grote aantal
vertegenwoordigende en raadgevende activiteiten van de Kring tijdens veertig jaar.
3.5 Contacten met andere historische verenigingen
Onder "Lezingen en excursies" is reeds de bijzondere samenwerking met de
Heimatverein Ahaus vermeld betreffende de gezamenlijke organisatie van de voorjaarsexcursie.
Jaarlijks is er tevens een bijeenkomst met deze Heimatverein.

Ook met de Heimatverein Alstatte bestaan goede en vruchtbare contacten, zoals in
2004 blijkt uit de gemeenschappelijke publicatie van een boek.
Met tal van andere historische en heemkundige verenigingen en stichtingen uit de
regio wordt er gedurende het veertigjarig bestaan van de Kring gecommuniceerd.
Over en weer legt men bezoeken af, dikwijls naar aanleiding van een lezing of de
herdenking van een bijzondere historische gebeurtenis en door de verenigingsorganen
uit te wisselen houdt men elkaar op de hoogte.
Ook ontstaan er contacten door het organiseren
van excursies, waaraan de verenigingen
in de bezochte plaatsen bijna altijd
hun medewerking verlenen. Het blijven
echter allemaal incidentele gebeurtenissen.
Al in 1980 doetde Heemkundige Vereniging
Ootmarsum een poging de onderlinge
contacten te versterken en wat meer te
structureren door alle Twentse zusterverenigingen
uit te nodigen op een noaberoavend.
Ook vier bestuursleden van onze
Kring bezoeken die avond. Afgesproken
wordt elk jaar zo'n bijeenkomst te houden, Excursie met Heimatverein Ahaus naar Osnabrück
telkens bij een andere vereniging.
Een jaar later belegt de Oudheidkamer Twente een forumavond in de gobelinzaal
van het Rijksmuseum, waarbij langdurig gedicussieerd wordt over de Twentse cultuurhistorie,
zonder dat daardoor de banden tussen de Twentse historische verenigingen
verstevigd worden.
Ligt hier misschien een taak voor het onlangs opgerichte TwentseWelle?
3.6 Markten
Het Historisch Centrum houdt open huis.
In mei 2000 is de Kring voor het eerst van
plan letterlijk de markt op te gaan om zich
daar in een kraampje te presenteren en
publicaties te koop aan te bieden. Door de
vuurwerkramp in Enschede gaat echter
de meimarkt in Haaksbergen niet door en
moet dat optreden nog een jaar uitgesteld
worden.
Behalve aan de meimarkt neemt de Kring
in 2001 ook deel aan de kerstmarkt door
het houden van een foto-expositie in het
Historisch Centrum over dorpsbewoners
2851

2852
uit de jaren dertig van de vorige eeuw.
Tevens zijn er dorpsfoto's te zien uit de
jaren zestig van dat tijdperk, evenals
een bijna complete verzameling van
het werk van architect Schilderman.
Het succes van deze open dag, ruim
260 bezoekers waarvan een aantal
zich als nieuw lid meldt, leidt mede tot
de traditie, dat de Kring voortaan elk
jaar tijdens de kerstmarkt het open
huis koppelt aan een tentoonstelling.
Boekenmarkt in Haaksbergen
Het blijkt een goede beslissing, want
het aantal belangstellenden bereikt
een (voorlopige?) piek van 489 in 2005. In 2006 bezoeken 360 personen de open
dag.
Zoals reeds gezegd, staat de Kring vanaf 2001 ook jaarlijks met een stand op de
meimarkt in Haaksbergen. Daar kan het publiek, waarvan een groot deel van buiten
het dorp komt, terecht voor informatie en de aankoop van boeken en fotomateriaal.
Als Haaksbergen in augustus 2003 met een boekenmarkt start, is de Kring ook
daar ieder jaar met een kraampje present en vanaf 2004 gaat ze eveneens naar de
boekenmarkt in Ootmarsum.
3.7 Website
Een vereniging als de
Historische Kring is vanzelfsprekend
bijna altijd op
het verleden georiënteerd,
maar dat neemt natuurlijk
niet weg, dat daarbij
dankbaar gebruik wordt
gemaakt van moderne
hedendaagse computerapparatuur.
dit alles in ,
Zo neemt de Kring in de
zomer van 2004 het ini- De Historische Kring presenteert zich world-wide.
tiatief zich world-wide te
presenteren middels de eigen website: www.historischekringhaaksbergen.nl.
Na de voorlopige ingebruikstelling op 1 juli blijken aan het eind van dat jaar reeds
meer dan 700 personen de site bekeken te hebben, die dus duidelijk in een behoefte
voorziet. Eind 2005 is het aantal bezoekers van de site gestegen tot ruim 2400 en in
december 2006 staat de teller op 4979.

4 ONTWIKKELINGEN
4.1 Ledental tot 1995
De start van de Historische Kring in 1967 is veelbelovend. De groep van 26 leden uit
het eerste uur is op 31 december 1969 al gegroeid tot 172.
Het aantal begunstigers, dat aanvankelijk stijgt van 4 naar 12, bedraagt op 31 december
1969 nog slechts 3. Per 1 januari 1970 telt de Kring plots 175 leden. Kennelijk
hebben die laatste donateurs zich per die datum als lid aangemeld.
De aanwas zet zich tot het eind van de zeventiger jaren, eerst spectaculair, later
gestaag, door. Datzelfde geldt voor het aantal abonnees van Aold Hoksebarge.
Eind 1974 wordt besloten lidmaatschap en abonnement aan elkaar te koppelen.
Op 31 december 1974 zijn er 280 leden en 172 ongebonden abonnees, samen 452
personen. Per 1 januari 1975 heeft de Kring 411 leden: 41 abonnees moeten dus
besloten hebben geen lid te worden.
Eind 1977 wordt met 417 het hoogste aantal leden bereikt in deze periode.
De forse stijging van het ledental in het eerste decennium van het bestaan van de
Kring is waarschijnlijk in niet geringe mate te danken aan de grote tentoonstelling
"Aold Hoksebarge" in 1971 en de publicatie van vijf boeken, die alle de historie van
Haaksbergen tot onderwerp hebben. Ook de interessante lezingen en excursies
hebben er ongetwijfeld toe bijgedragen.
In 1980 daalt het aantal leden onder 400, schommelt vervolgens tot 1986 rond 370
en zit eind 1990 op 327. Gedurende het jaar 1995 zakt het door de 300-grens, totdat
op 31 december met 283 leden het laagste punt bereikt wordt sedert 1974. Met zo'n
aantal kan nog niet van een dieptepunt gesproken worden, maar de terugloop is wel
opvallend.
Oorzaken zijn niet zo licht te vinden. Het aantal publicaties is niet minder geworden
en de belangstelling voor lezingen en excursies blijft met gemiddelden van 70 toehoorders
en 50 deelnemers goed op peil. Is er dan toch te weinig aan de weg getimmerd
in het tijdvak 1977 -1995 met slechts één kleine expositie in het gemeentehuis
in 1987?
4.2 Bestuursmutaties tot 1995
In 1968 wordt het zeshoofdige bestuur uitgebreid met H.M.G. Brummelhuis, J.B.A.
Leusink en J.F. Overbeek. Een jaar later treedt A.A. Molenveld toe, in 1971 gevolgd
door W.E. ten Asbroek. Vier jaar na oprichting van de Kring telt het bestuur dus 11
personen. Dat lijkt een nogal forse bezetting voor een vereniging, die dan 238 leden
telt. Toch is dat niet het geval, want vijf van hen zijn druk doende de Haaksbergse
historie te bestuderen om deze in de komende jaren te kunnen beschrijven in de
"Historie der Kerken van Haaksbergen" en de lijvige vier delen van de "Historie van
Haaksbergen".
2853

2854
Na acht jaar verlaat H. Kormelink, één van de grondleggers,
in 1975 het bestuur. A. A. Molenveld trekt zich na
acht jaar bestuurlijke werkzaamheden in 1977 terug.
Hij wordt opgevolgd door H.J.J. ten Hagen.
In augustus 1980 overlijdt vice-voorzitter
J. Vredenberg, ook één van de mannen van het eerste
uur, met name bekend door zijn tekeningen en, als
redactielid van Aold Hoksebarge, door zijn artikelen
over de taal van Haaksbergen.
In 1982 brengt F.G.M. Broekhuis, bij de Kring geen onbekende
door haar bijdrage aan Aold Hoksebarge over
de taal van Haaksbergen, de sterkte van het bestuur
weer op 10 personen.
J. Vredenberg, 1967-1980
A.J. Temmink, de eerste penningmeester, legt zijn functie na zeventien jaar neer in
1984. Zijn taak wordt overgenomen door F.A.M. Brummelhuis.
J.F. Overbeek, samen met J.B.A. Leusink het archeologen-duo van de Kring, stopt
na negentien jaar met zijn bestuurlijke werk in 1987.
Door overlijden verliest de Kring in 1988 W.E. ten Asbroek en in 1989 J.B.A.
Leusink.
J.F. Overbeek, 1968-1987 W.E. ten Asbroek, 1971-1988 J.B.A. Leusink, 1968-1989
Voorzitter D. Jordaan J.G.H.Zn. stelt zich op de jaarvergadering
van 27 april 1989, waarop hij wegens ziekte
afwezig is, niet herkiesbaar. De vergadering besluit
hem, na tweeëntwintig jaar eminent voorzittterschap,
tot ere-voorzitter te benoemen. W.H.M. Winkels wordt
tot nieuwe voorzitter benoemd en G.H.J.M. Rengerink
komt als nieuw bestuurslid binnen. In september overlijdt
de pas benoemde ere-voorzitter.
J.G.L. Overbeeke, vanaf de oprichting al secretaris
van de Kring, wordt op 28 juli 1990 op zijn zeventigste D. Jordaan J.G.H.Zn., 1967-1989

verjaardag verrast met een koninklijke onderscheiding.
Hij krijgt de gouden medaille behorende bij de orde van
Oranje Nassau voor zijn grote verdiensten voor het
historisch onderzoek van de regio en van Haaksbergen
in het bijzonder. In december 1991 overlijdt hij na een
langdurige ziekte. Zijn weduwe, E.H.J. Overbeeke-
Scholten, vult per 1 januari 1992 de lege plaats in het
bestuur op.
Op 9 april 1992 viert het bestuur met de leden het
25-jarig bestaan van de Kring. Er is een receptie in
de Raahorstmavo en de feestelijke bijeenkomst wordt J.G.L. Overbeeke, 1967-1991
afgesloten met een historische film over Haaksbergen,
aangeboden door de Werkgroep Historisch Archief
Bibliotheek.
Na vierentwintig jaar stopt H.M.G. Brummelhuis, nadat
ze in al die jaren heel wat excursies georganiseerd
heeft, met haar bestuurswerk. J.G. Hofste op Bruinink
neemt haar plaats over. Ook S. Henkes treedt dat jaar
nog toe tot het bestuur en neemt de ledenadministratie
voor haar rekening.
De nestor van het bestuur, B.E. Asbreuk, ontvangt in
1993, mede om zijn vele verdiensten voor de Kring, een
koninklijke onderscheiding.
In hetzefde jaar overlijdt H.J.J. ten Hagen, sedert 1977 H.J.J. ten Hagen, 1977-1993
bestuurslid en vanaf 1991 secretaris.
J.G. Hofste op Bruinink neemt het secretariaat van hem over en M.C. Wayerdink-
Mentink neemt als nieuw bestuurslid de opengevallen plaats in, die ontstaat door het
vertrek van G.H.J.M. Rengerink. Zij neemt de coördinatie van de activiteiten rond
Aold Hoksebarge op zich.
4.3 Ruimtegebrek
Reeds in 1972 constateert het bestuur een gebrek aan ruimte om historische voorwerpen
en vondsten te kunnen bergen. Een verzoek aan het bestuur van de lts
St.-Joseph om in zijn gebouw een ruimte ter beschikking te stellen wordt helaas niet
gehonoreerd, zodat de spullen bij bestuursleden thuis worden opgeslagen.
De bestuursvergaderingen vinden de eerste jaren plaats in de kantine van Koninklijke
Textielfabrieken Jordaan-ter Weeme N.V., totdat de fabriek in 1971 als onderdeel
van de K.N.T.U. ter ziele gaat. Daarna worden ze gehouden in het kantoor ten huize
van secretaris J.G.L. Overbeeke, waar ook het archief een plaats vindt. Door een
subsidie van f 1000,- van de Stichting Zomerpostzegels kan in 1987 een archiefkast
voor het secretariaat worden aangeschaft.
2855

2856
Ook na het overlijden van J.G.L.
Huize Overbeeke op de hoek van de Fazant-
Overbeeke in december 1991 worden de
vergaderingen bij zijn weduwe, de gulle
gastvrouw E.H.J. Overbeeke-Scholten,
voortgezet tot in mei 1995. Altijd zeer
nauw betrokken bij het wel en wee van de
vereniging, treedt zij per 1 januari 1992
toe tot het bestuur en blijft als "moeder"
van de Kring fungeren tot de fusie in
1995.
In 1993 doet de gemeente het voorstel
straat-Uitterhoevestraat
het archief van de Kring onder te brengen
bij Stichting 't lemenschoer in de
voormalige huishoudschool. Daar is op zolder voldoende plaats, maar helaas blijkt
de constructie van de vloer te licht om het zware gewicht van de archiefkasten te
kunnen dragen. Het archief en waardevolle historische en andere voorwerpen blijven
voorlopig verspreid opgeslagen bij een aantal bestuursleden.
Het ruimteprobleem wordt steeds nijpender.
4.4 Fusie 1995
Naast de Kring zijn er in 1993 in Haaksbergen nog twee andere instituten actief
op historisch gebied: de Werkgroep Historisch Archief Bibliotheek Haaksbergen en
Stichting Haaksbergen Karakteristiek.
De eerste is in 1983 in het leven geroepen door de voorzitter van de Stichting
Gemeenschappelijke Bibliotheek Haaksbergen, H.G.M. Schuiten. Binnen deze
werkgroep houden vrijwilligers zich elke donderdagavond bezig met het verzamelen
en ordenen van boeken, documenten, krantenartikelen, ansichtkaarten, foto's e.d.
over Haaksbergen. De groep brengt in betrekkelijk weinig jaren veel materiaal bijeen,
dat in de bibliotheek de nodige ruimte in beslag neemt.
De sloop van het karakteristieke Hotel
Centraal aan de Markt, gelegen op de
plek waar zich nu de vestiging van de
Hema bevindt, leidt op 9 oktober 1989 tot
de oprichting van Stichting Haaksbergen
Karakteristiek. Initiatiefnemers zijn
R. Tijsseling en C.W.M.J. Wentink en tot
de oprichters behoren verder J.G.M. Put
en J. Lutgendorff.
Op 22 maart 1990 krijgt de Stichting
haar statuten, waarin als doelstelling is
Het markante hotel Centraal aan de Markt opgenomen: "het beschermen van de

schoonheid en het historisch-ruimtelijk karakter van Haaksbergen in het algemeen
en van monumenten in het bijzonder". Dat doel tracht ze onder meer te verwezenlijken
door het benaderen van overheden en particulieren, het geven van adviezen
en voorlichting, het verrichten van onderzoek ter ondersteuning van adviezen en
informatie, het organiseren van excursies, tentoonstellingen e.d. en het streven
naar georganiseerde samenwerking met de gemeente en verwante organisaties.
Die laatste toevoeging zet statutair de deur open voor een eventuele fusie. H.M.E.
Holters, J.G.M. Put (voorz.), C.W.M.J. Wentink (secr.) en H.G.M. Westendorp worden
in deze statuten als bestuur vermeld.
Het bestuur van de Historische Kring vindt in 1993 dat er naar verjonging, vernieuwing
en samenwerking moet worden gezocht. Voor dat laatste bieden ook de statuten
van de Kring de mogelijkheid (in artikel 2, lid 2, sub d: "het medewerken aan het
behoud van het aan Haaksbergen eigene, al dan niet in samenwerking met andere
instellingen met een verwant doel").
De jongste bestuursleden, F.A.M. Brummelhuis en J.G. Hofste op Bruinink, nemen
contact op met G.J. Leppink, ex-voorzittervan de Industriële Kring Haaksbergen en
bekend om zijn bestuurlijke kwaliteiten, om met hem de mogelijkheden daartoe te
onderzoeken.
F.A.M. Brummelhuis en J.G. Hofste op Bruinink nemen contact op met G.J. Leppink.
In vrijwel dezelfde tijd blijkt de familie van wijlen oud-voorzitter
D. Jordaan J.G.H.Zn. bereid diens historisch archief en
streek-bibliotheek onder bepaalde voorwaarden m.b.t. licht,
temperatuur, luchtvochtigheid en beveiliging in bruikleen af
te staan. Ook ligt er het verzoek van Stichting Haaksbergen
Karakteristiek om tot nauwere samenwerking te komen.
G.J. Leppink neemt contact op met H.G.M. Schuiten, voorzitter
van de Werkgroep Historisch Archief Bibliotheek,
die wegens dreigend ruimtegebrek naar een ander onderkomen
moet uitzien, en met J.G.M. Put, de voorzitter van
Haaksbergen Karakteristiek. J.G.M. Put.
2857

2858
Dit leidt in 1994 tot de vorming van een
werkgroep metalsonafhankelijkvoorzitter
G.J. Leppink en als leden H. Jordaan namens
zijn familie; S. Henkes, J.G. Hofste
op Bruinink en F.A.M. Brummelhuis vanuit
de Kring; H.G.M. Schuiten van het
Historisch Archief en J.G.M. Put namens
Haaksbergen Karakteristiek.
In maart 1995 rapporteert deze werkgroep
aan de besturen en doet het
Werkgroep Historisch Archief Bibliotheek voorstel tot samengaan onder de oudste
naam "Historische Kring Haaksbergen".
Het voorstel wordt door de besturen integraal aanvaard en alle zittende bestuursleden
van de drie groeperingen treden af. Vervolgens wordt er een geheel nieuw
bestuur gevormd, bestaande uit voorzitter G.J. Leppink, vice-voorzitter J.G. Hofste
op Bruinink, secretaris L.P.F.M.C.
Leeters, penningmeester S. Henkes
en de leden A.M. Vossebeld-Mentink,
H.G.M. Schuiten en J.G.M. Put.
Als eindredactrice van het kwartaalorgaan
Aold Hoksebarge zal M.C.
Wayerdink-Mentink de bestuursvergaderingen
bijwonen.
Het nieuwe bestuur stelt tijdens de
jaarvergadering op 6 juni 1995 aan
de leden voor B.E. Asbreuk, sedert
de oprichting in 1967 als bestuurslid
achtentwintig jaar zeer actief betrok- Het nieuwe bestuur in 1995
ken bij de vereniging, tot erelid te
benoemen. Dezelfde eer valt scheidend bestuurslid E.H.J. Overbeeke-Scholten te
beurt, die zich eveneens jarenlang, o.m. als gastvrouw van het bestuur, voor de
Kring heeft ingezet.
Tijdens de vergadering wordt besloten vier werkgroepen
te gaan vormen: Historisch Onderzoek o.l.v. J.G.
Hofste op Bruinink, Genealogie o.l.v. H.G.M. Schuiten,
Monumenten o.l.v. J.G.M. Put en Historisch Archief en
Bibliotheek o.l.v. A.M. Vossebeld-Mentink.
De voorzitters, bestuursleden om de communicatielijnen
kort te houden, zullen de komende maanden de
doelstelling en werkmethode van hun werkgroep formuleren
en trachten actieve medewerkers onder de
B.E. Asbreuk, 1967-1995 leden te vinden.

E.H.J. Overbeeke-Scholten,
gastvrouw
4.5 Huisvesting
Op de bijzondere ledenvergadering van 14 september
1995 wordt het fusiebesluit formeel goedgekeurd en
presenteert het bestuur de nieuwe statuten, waarin de
doelstelling luidt:
A * De beoefening van de historie en volkskunde.
* Het wekken van de belangstelling voor het opsporen,
verzamelen en archiveren van historisch
materiaal.
* Het geven van advies en informatie over alles, wat
met de historie en volkskunde verband houdt.
B * Het verrichten van historisch onderzoek en de bescherming
van de schoonheid en het historisch
ruimtelijk karaktervan de gemeente Haaksbergen
in het algemeen en in het bijzonder van monumenten;
dit alles in de ruimste zin van het woord.
Het vinden van nieuwe huisvesting voor het historisch archief, waar ook het bestuur
en de werkgroepen kunnen vergaderen en werken blijft een groot probleem. Het bestuur
richt zich in 1995 met een dringend schrijven tot het gemeentebestuur, waarin
het voorstelt te proberen op korte termijn samen een oplossing te vinden.
Tijdens het eerste kwartaal van 1996 komt er voor de Kring bij Stichting
't lemenschoer een noodlokaal beschikbaar van de voormalige openbare mavo
Nortwic. In maart verhuist het historisch
archief naar deze lokatie aan de
Veldkampstraat, die tevens door bestuur
en werkgroepen gebruikt wordt als werken
vergaderruimte.
Het blijkt inderdaad niet meer dan de verwachte
noodoplossing. Doordat bestuur
en werkgroepen erg actief zijn, is deze
ruimte van meet af aan eigenlijk veel te
klein en de bouwkundige staat van het
gebouw biedt onvoldoende veiligheid aan
het waardevolle archief. Een gedeelte
daarvan wordt dan ook ondergebracht bij Locatie Veldkampstraat
oud-bestuurslid B.E. Asbreuk.
't lemenschoer geeft bovendien een jaar later al te kennen het verhuurde lokaal
waarschijnlijk in 1998 zelf weer nodig te hebben.
Uitstekend lobbywerk van met name voorzitter G.J. Leppink en constructieve medewerking
van het gemeentebestuur leidt in 1998 eindelijk tot de definitieve oplossing
2859

2860
van het ruimteprobleem. Per 1 januari 1999 zal de expositieruimte Achterom in het
souterrain van het gemeentehuis als verenigingsruimte voor de Kring beschikbaar
komen.
Op 25 maart 1999 is de verhuizing van Veldkampstraat naar Achterom, vooral
geregeld door medewerkers van de werkgroep Historisch Archief en Bibliotheek,
geklaard.
De Kring beschikt nu over een centraal in Haaksbergen gelegen ruimte, goed bereikbaar
en uitstekend geschikt voor alle activiteiten van de vereniging.
De officiële opening van het Historisch Centrum Achterom vindt plaats op 25 september,
gevolgd door een open dag op 26 september. De bezoeker maakt dan kennis
met een riante behuizing, die bestaat uit een entree en drie ruimtes genoemd naar
evenzovele grondleggers van de Kring: de Dick Jordaanzaal, de Jan Overbeekezaal
en de Herman Schuitenzaal.
Het nieuwe onderkomen voldoet qua
licht, temperatuur, luchtvochtigheid en
beveiliging ook aan de voorwaarden van
de familie Jordaan om er haar archief,
dat o.m. uit zo'n 2000 boeken bestaat,
onder te kunnen brengen. Dit belangwekkende
archief, voor een deel reeds in
het bezit van de Kring, komt nu geheel
ter beschikking van de Haaksbergse gemeenschap.
Opening Historisch Centrum Voor de restauratie van een gedeelte ervan,
die in 1999 door personeel van het
Rijksarchief te Zwolle wordt uitgevoerd, is al in december 1997 een bijdrage van
f 5002,50 ontvangen van de Rotary-club Haaksbergen.
In 2001 maakt een donatie van f 5000,- door het Prins Bernard Cultuurfonds
Overijssel het mogelijk om diverse kwetsbare boeken uit de Jordaan-collectie in te
binden. Bovendien komt daardoor voldoende geld beschikbaar om de door wijlen
J.G.L. Overbeeke met de hand gekopieerde Haaksbergse gerichtsprotocollen uit
de 17e en 18e eeuw van prachtige banden te voorzien. Hetzelfde gebeurt met de
door hem overgeschreven archiefstukken van de notarissen J.H. en J.D. Jordaan en
met de door notaris H.E.J. Berendsen nagelaten gegevens. Unieke en onmisbare
gegevens voor de bestudering van de Haaksbergse geschiedenis blijven hierdoor
duurzaam bewaard.
Steeds meer mensen weten de weg naar het Centrum te vinden. Voor de opening
in september komen er zo'n 15 bezoekers per maand, daarna loopt dat aantal op tot
ongeveer 40, waarvan de meesten komen voor stamboomonderzoek.
De naam Historisch Centrum Achterom verandert in 2001 in Historisch Centrum
Haaksbergen, om de voortdurende verwarring met de vroegere expositieruimte van
de gemeente te voorkomen.

4.6 Werkgroepen tot 2003
Als er op de jaarvergadering van 6 juni 1995 vier werkgroepen worden geformeerd,
is dat laatste voor de Kring geen nieuw fenomeen. In feite is ze immers zelf in 1967
voortgekomen uit een "Geschiedenis-studiegroep". In het tweede jaar van haar bestaan
wordt al een werkgroep Genealogie opgericht, die dan echter nog geen lang
leven beschoren is.
Om meer leden bij de werkzaamheden van de Kring te betrekken, gaat in 1993
nog een drietal werkgroepen van start, maar voordat die zich goed hebben kunnen
manifesteren, zijn ze door de fusie ingehaald en gaan ze op in de dan gevormde
nieuwe groepen.
Vanaf 1995 houdt de werkgroep Historisch Onderzoek zich onder leiding van J.G.
Hofste op Bruinink bezig met het opsporen, natrekken en uitpluizen van gebeurtenissen
uit het directe en verre verleden van de gemeente Haaksbergen en haar
bevolking. In de loop der jaren heeft dat een grote hoeveelheid feitenmateriaal opgeleverd.
Daarover is en wordt niet alleen regelmatig gepubliceerd in Aold Hoksebarge,
het heeft ook geleid tot de uitgave van een aantal boekwerken waarin de door de
werkgroep aangedragen gegevens verwerkt zijn.
Passen en meten om alle medewerkers op één plaatje te krijgen en dan ontbreken er ook nog een paar!
2861

2862
De werkgroep Genealogie, eerst onder leiding van H.G.M. Schuiten en daarna van
G.P. Wes, verzamelt gegevens van overleden personen aan de hand van bidprentjes
en overlijdensadvertenties en door het kopiëren van gemeentelijke geboorte-,
huwelijks- en overlijdensakten. Ook beschikt ze over kopieën van doop- en trouwboeken
van kerken. Al deze genealogische gegevens worden aanvankelijk verwerkt
op persoonskaarten. Een gift van f 2500,- door de Rabobank in 1999 maakt samen
met een traditionele anonieme gift van f 500,- de aanschaf van een nieuwe computer
mogelijk, zodat de gegevens voortaan met behulp van het genealogisch computerprogramma
"Pro-Gen" in een databestand kunnen worden opgeslagen.
Historisch Archief en Bibliotheek, tot 1998 onder leiding van A.M. Vossebeld-Mentink
en daarna van G.P. Wes, is druk doende met het verzamelen en archiveren van alle
mogelijke zaken, die betrekking hebben op of in verband staan met de historie en
volkskunde van de gemeente Haaksbergen. Vooral deze werkgroep ervaart in de
jaren 1995-1999 het nijpende ruimtegebrek, temeer omdat de belangstelling voor
het historisch archief steeds toeneemt, een tendens die zich na opening van het
Historisch Centrum versterkt voortzet.
Vanaf 2000 wordt er door medewerkers van deze werkgroep hard gewerkt aan de
inventarisatie van archieven en vastlegging daarvan in een computerbestand.
Ook de bibliotheek wordt onder handen genomen door een vaste groep medewerkers,
de bibliotheekgroep. Twee collecties boeken, uit het Jordaan-archief en uit het
voormalig Historisch Archief Bibliotheek, moeten nog systematisch worden ondergebracht,
zodat belangstellenden een boek kunnen vinden en ook weer op de juiste
plaats terug weten te zetten. Daarbij wordt het S.I.S.O.-systeem gehanteerd, dat ook
bij de openbare bibliotheken in gebruik is.
Een fotogroep rubriceert 12000 foto's, waarvan de gegevens eveneens in een computerbestand
worden verwerkt. Als dat klaar is, zal het knipselarchief aan de beurt
komen en zo gaat het maar door.
Dankzij een anonieme gift van
f10.000,- door een bejaarde
weldoenster in januari 2001, kan
er dat najaar een compleet nieuwe
computerconfiguratie met
softwarepakket worden aangeschaft.
Dat maakt het mogelijk
alle onvervangbare historische
documenten, beeldmateriaal,
foto- en knipselarcharchief vast
te leggen en op te slaan.
In 2001 zijn buiten het bestuur
al 28 vrijwilligers actief in het
Centrum en worden er 875 be-
De bibliotheek in de Dick Jordaanzaai zoekers geteld, waarvan 264 op

de expositie tijdens de kerstmarkt.
Een groepje medewerkers o.l.v. J.H. Scholten en deskundige A.A.M. Brummelhuis
werkt in 2002 aan een opzet voor het toegankelijk maken van alle archiefstukken,
gebaseerd op de systematiek, die ook toegepast wordt in de Rijksarchieven.
Onder leiding van J.G.M. Put houdt de werkgroep Monumenten een oogje in het
zeil als de schoonheid en het historisch ruimtelijk karakter van Haaksbergen in het
geding zijn. Onder de kop "Heden en verleden" publiceert hij in Aold Hoksebarge
regelmatig interessante wetenswaardigheden over oude historische panden in het
dorp. Ook organiseert de werkgroep vanaf 1996 jaarlijks in samenwerking met de
gemeente activiteiten in het kader van de landelijke Monumentendag. Aan de bezichtiging
van die monumenten is vaak een voet- of fietstocht verbonden.
In 2000 wordt de taak van J.G.M. Put overgenomen door C.W.M.J. Wentink.
4.7 Structuurwijziging
Al in de loop van 2001 is duidelijk geworden dat de sterk stijgende vraag naar informatie
en het steeds grotere aanbod van materiaal, dat gerangschikt opgeslagen
dient te worden, vraagt om een herziening van de interne structuur van de werkgroepen
en de inrichting van het Historisch Centrum.
In 2002 wordt een commissie structuur in het leven geroepen, bestaande uit A.M.
Vossebeld-Mentink, A.A.M. Brummelhuis, G.J. Leppink, J.H. Scholten en G.P. Wes.
Ze krijgt de opdracht een nieuwe, aan de heersende behoefte aangepaste organisatie
en werkmethodiek op te zetten voor alle activiteiten, die moeten worden verricht
voor het actueel en in stand houden van het Historisch Centrum Haaksbergen.
Het rapport van de commissie leidt in februari 2003 tot een structuurwijziging, waardoor
de werkgroep Monumenten uitdijt tot werkgroep Monumenten/Archeologie en
de werkgroep Historisch Archief en Bibliotheek wordt opgesplitst in de werkgroepen
Interne Zaken en Archivering. Onder deze laatste valt dan ook de oude werkgroep
Genealogie.
De werkgroep Historisch
Onderzoek blijft ongewijzigd.
Als gevolg van de nieuwe structuur
blijken ook een verbouwing
en herinrichting van het
Historisch Centrum noodzakelijk.
De bibliotheekruimte wordt
aanzienlijk vergroot en groeit
uit tot een studie- en leeszaal.
Verder behoudt het heringerichte
Centrum, dat op 6 november
officieel in gebruik wordt genomen,
zijn bekende indeling: studiezaal en bibliotheek
2863

2864
Plattegrond Historisch Centrum
A
AT
B
C
CT
D
E
F
G
H l
J
K
LK
T
= Boekenrekken
= Aflegtafei
= Opbergstellingen
= Vitrinekasten
= Computertafel
= Wcrk-leestafel
= Tijdschriftenrek
- Knipselarchief
- Fotoarchief
= Genealogisch archief
= Persoonsarchief
= Kopieerapparaat
— Bureaumiddelenkast
= Tekeningenladekast
= Tafel
Plattegrond Historisch Centrum
i 1
De Dick Jordaanzaal, een lees- en studiezaal voor het verrichten van historisch
onderzoek. Hier bevindt zich het overzicht van de totale bestanden aan archieven
en verzamelingen, de uitgebreide bibliotheek, de grote verzameling krantenknipsels,
een verzameling bidprentjes en kopieën van burgerlijke stand, doop-,trouw-, en begraafboeken,
die iedere bezoeker uit eigen beweging kan raadplegen.
De Jan Overbeekezaal, het archiefdepot en tegelijkertijd de bestuurskamer. In deze
ruimte zijn de archiefstukken ondergebracht, die alleen op verzoek te raadplegen
zijn, zoals kopieën van stukken uit andere archiefbewaarplaatsen, archiefstukken
van plaatselijke instanties en verenigingen, en een verzameling landkaarten en
beelddocumenten (foto's, films e.d.).

De Herman Schultenzaal, een werkruimte, die uitsluitend voor medewerkers
bestemd is.
4.8 Werkgroepen vanaf 2003
De werkgroep Historisch Onderzoek blijft uiteraard doorgaan met het speuren naar
interessante zaken in de Haaksbergse historie en heeft steeds meer baat bij de
langzamerhand op orde gerakende grote hoeveelheid boeken en ander documentatiemateriaal.
Mede daardoor komt er elk kwartaal wel weer iets naar boven, wat in
Aold Hoksebarge gepubliceerd kan worden.
De werkgroep Archivering, o.l.v. J.H. Scholten, is verantwoordelijk voor het documentenarchief,
het verzamelen van beeldmateriaal, de bibliotheek, de knipselverzameling
en de persoons- en familiegegevens, die voor een deel nog steeds van
bidprentjes worden gehaald.
De bibliotheek is nu op orde en bevat eind 2006 circa 4900 boeken. Ze zijn op
trefwoord gecatalogiseerd en op te vragen.
In het archief zal alles nog beter geïnventariseerd en toegankelijk gemaakt worden
en daar blijven de medewerkers nog wel even bezig. Archieven en bibliotheek
groeien immers voortdurend aan. Ook wil men onderzoeken, hoe via de digitale
snelweg gebruik gemaakt kan worden van de archieven in Zwolle.
Interne Zaken, o.l.v. G.P. Wes verantwoordelijk voor de huishoudelijke dienst, de apparatuur,
de aanschaf van materialen, de registratie van bezoekers en de opleiding
en voorlichting van medewerkers, krijgt het druk.
Hoe meer het Centrum op orde raakt, des te meer leden en andere gebruikers het
trekt om gegevens van familie, gebouwen en gebeurtenissen op te zoeken in het
genealogisch archief, de bibliotheek of in het foto- en knipselarchief. Ook valt er een
toeloop van de studerende jeugd waar te nemen.
Het Centrum mag zich ook
steeds vaker verheugen in de
belangstelling van zusterverenigingen
uit de omgeving, van
oud-Haaksbergenaren en van
toeristen. Daarnaast komen
er van verenigingen en instellingen
regelmatig verzoeken
binnen om te helpen bij het
ordenen en opbergen van hun
archieven.
De toegenomen drukte heeft
Interne Zaken zelfs genoodzaakt
gedragsregels op te stellen
voor de bezoekers. Nieuwjaarsbijeenkomst bestuur en medewerkers
2865

2866
In 2003 brengen 625 personen
een bezoek aan het
Centrum, in 2004, 2005 en
2006 zijn dat er respectievelijk
1470, 1283 en 1431.
Elke week is het Centrum
13 uur open voor het publiek,
op dinsdag en vrijdag
van 13.30-17.00 uuren op
maandag en donderdag
van 19.00-22.00 uur.
Door de structuurwijziging
is het werkterrein
Monument Het Richtershuis
van de oude werkgroep
Monumenten uitgebreid
met archeologie. Dat blijkt een goede combinatie, want in 2003 weten leden van
de werkgroep de oude markesteen De Morspaal te traceren, zodat hij boven de
grond gehaald en herplaatst kan worden. Op de expositie en het open huis tijdens
de kerstmarkt van dat jaar worden de archeologische vondsten uit de Hassinkbrink
getoond.
De Open Monumentendagen 2004, 2005 en 2006, leveren behalve een groot aantal
enthousiaste deelnemers ook een drietal boeiende publicaties op, die al eerder
vermeld zijn.
De prijs van € 1000,- die de landelijke organisatie Monumentendag in 2004 uitreikt
aan de werkgroep voor haar opzet van die dag (de Hessenweg), komt in 2006 goed
van pas. De gemeente en de Kring zorgen dat jaar samen voor schildjes, die aan
de voorgevel van 50 gemeentelijke monumenten worden bevestigd. Op zo'n schildje
staat de blauwe driehoek, die aangeeft dat het betreffende pand een monument
is, en het wapen van de gemeente met de vijfhoekige ster. De gemeente betaalt
de helft van de kosten en de andere helft wordt door de Kring gefinancierd met het
gewonnen bedrag, dat daarmee omgezet wordt in informatie aan het publiek over
deze historische panden.
In het najaar van 2004 besluit het bestuur ook voor de publicatie van Aold Hoksebarge
een andere organisatie op te zetten, waardoor de uitgave van het kwartaalorgaan
met ingang van 2005 niet langer onder de directe verantwoording van het bestuur
valt. Er wordt een redactie gevormd, bestaande uit de redacteuren A. Bekkenkamp
en G.J. Leppink, redactiecoördinator J.G. Hofste op Bruinink en eindredacteur A.
van Leeuwen, die tevens voor de correctie zorgt. Ze wordt bijgestaan door een aantal
medewerkers, momenteel 12, die op verzoek van de redactie of op eigen initiatief
over een onderwerp schrijven. Dat betekent uiteraard niet, dat artikelen van andere
schrijvers niet welkom blijven, integendeel.

4.9 Medewerkers
Het functioneren van het Historisch Centrum is sterk afhankelijk van medewerkers,
ook wel vrijwilligers genoemd. In feite zijn ze voor de Kring onmisbaar geworden en
vormen ze de spreekwoordelijke kurk waarop het Centrum drijft.
Tijdens de openingsuren zijn ze aanwezig als suppoost of om voorlichting en advies
te geven aan de voortdurend groeiende groep van bezoekers.
In de uren dat het Centrum gesloten is voor het publiek, wordt er door de vrijwilligers
gewerkt aan het verzamelen, selecteren en toegankelijk maken van archiefstukken.
Anderen zijn bezig met het bijhouden van de verzameling beeldmateriaal, het toegankelijk
maken van de boeken in de bibliotheek, of het voorbereiden van tentoonstellingen
en lezingen.
Ook het verzamelen en verwerken van genealogische gegevens is een taak van
medewerkers, die met behulp van "Pro-Gen" inmiddels van zo'n 40.000 voorouders
(vanaf ca. 1670) de gegevens in een databestand hebben ondergebracht.
Er is een knipselgroep, die
uit kranten en tijdschriften alles
verzamelt, wat ook maar
enigszins op de gemeenschap
Haaksbergen of haar inwoners
betrekking heeft, waarna dit
materiaal wordt ondergebracht
in het knipselarchief.
Van 2001 tot eind 2006 groeit
het aantal medewerkers van
28 naar 40 en dat is nodig ook,
want in dezelfde periode stijgt
het aantal bezoekers van 875
naar 1431 in 2006. De knipselgroep
4.10 Bestuursmutaties vanaf 1995
In 1998 nemen penningmeester S. Henkes en A.M.
Vossebeld-Mentink tijdens de jaarvergadering afscheid
van het bestuur. B.F. Leferink treedt toe als nieuwe penningmeester
en G.P. Wes neemt de plaats in van A.M.
Vossebeld-Mentink.
Vanaf 16 oktober 1999 moet de Kring node H.G.M.
Schuiten missen, als deze plotseling overlijdt. Als voorzitter
van de Werkgroep Historisch Archief Bibliotheek
Haaksbergen heeft hij een belangrijke bijdrage geleverd
aan het tot stand komen van de fusie. Vanaf 1995 ver- H.G.M. Schuiten, 1995-1999
2867

icht hij samen met andere bestuursleden veel werk voor het
vinden van een goede locatie voor het, vooral ook zijn, historisch
archief. De bekroning daarvan met de opening van het
Historisch Centrum Achterom op 25 september 1999 maakt
hij, trots en gelukkig, nog net mee.
Ook in 2000 ondergaat het bestuur een wijziging. J.G.M. Put,
voorzitter van de werkgroep Monumenten, treedt af en J.H.
Scholten en E.J.H. Ooink komen als nieuwe bestuursleden
binnnen.
Op de jaarvergadering van 2001 neemt de Kring in het
Bakkershoes afscheid van secretaris L.P.F.M.C. Leeters.
W.H.M. Winkels, 1989-1995 Vanaf datzelfde moment treedt L. Scheepers-Reeders in zijn
functie.
Eind november 2002 ontvangt de Kring het droevige bericht dat W.H.M. Winkels,
voorzitter van 1989 tot 1995, in Almelo is overleden.
April 2003 neemt C.W.M.J. Wentink in het bestuur de positie over van E.J.H. Ooink
en wordt voorzitter van de werkgroep Monumenten/Archeologie.
Na zes jaar de penningen van de Kring beheerd te hebben vertrekt B.F. Leferink in
april 2004. Zijn taak en functie worden overgenomen door G. J. Slotman. Het secretariaat
komt op hetzelfde tijdstip in handen van J.A.M, van der Zanden, aangezien
ook L. Schepers-Reeders dan afscheid neemt van het bestuur.
Op 3 april 2006 wordt de Kring in kennis gesteld van het overlijden van haar erelid
B.E. Asbreuk, bestuurslid van de oprichting tot de fusie in 1995. In maar liefst 46
nummers van Aold Hoksebarge komen artikelen van zijn hand voor. Tijdens de jaarvergadering
op 6 april herdenkt de vergadering hem met een moment stilte.
Voor G. J. Leppink is dit de laatste jaarvergadering die hij voorzit. Na elf drukke jaren
neemt hij afscheid van het bestuur. Overeenkomstig de statuten heeft dat uit haar
midden J.H. Scholten tot nieuwe voorzitter benoemd. Deze stelt de vergadering
voor G.J. Leppink tot erelid te benoemen. Door luid applaus geeft de vergadering te
kennen het hier van harte mee eens te zijn.
M.C. Wayerdink-Mentink, al eerder bestuurslid in de jaren 1993-1995, vult de ontstane
vacature in.
2868
4.11 Ledental vanaf 1995
Vanaf 1995 loopt het ledental van 283 langzamerhand weer op. In 1997 klimt het
boven de 300 en in de loop van 2001 wordt het record van 1977 (417) doorbroken,
want eind december telt de Kring 448 leden. Daarna gaat het crescendo.
Op 1 april 2003 bezoekt de heer L.F.A. Leferink het Historisch Centrum om familiegegevens
na te pluizen. Met behulp van één der medewerkers is het spoor snel gevonden
en de heer Leferink zo enthousiast geraakt over de beschikbare gegevens
en de geboden service, dat hij zich meteen als lid laat inschrijven. Diezelfde avond

J.G. Laarman (2e van
links) ontvangt als
600e lid een attentie
van het bestuur
Eind december 2006
telt de Kring 616 leden.
wordt op de jaarvergadering, waarvoor het nieuwe lid nog even snel is uitgenodigd,
bekend gemaakt, dat hij het 500e lid is. Behalve een spontaan applaus van de aanwezigen,
krijgt hij ook een welkomstgeschenk van het bestuur, dat hem "De Taal van
Haaksbergen", geschreven door Dinant Dijkhuis overhandigt.
Op 7 oktober 2006, als 59 dames en heren op de parkeerplaats bij het gemeentehuis
klaar staan voor de start van de najaarsexcursie naar het Duitse Wessum,
meldt zich daar de heer J.G. Laarman aan als lid. Wat hij dan nog niet weet, maar de
aanwezige bestuursleden wel, is dat zijn aanmelding het aantal leden op 600 brengt.
Een delegatie van het bestuur heet hem enige dagen later officieel hartelijk welkom
en biedt hem eveneens "De taal van Haaksbergen" als attentie aan.
5 SCHENKINGEN
Verscheidene personen dragen de Kring niet alleen een goed hart toe, maar staan
ook regelmatig waardevolle historische en andere voorwerpen aan haar af. Tot die
giften behoren soms aanzienlijke geldbedragen, hiervoor reeds genoemd bij zaken,
die de Kring ermee gefinancierd heeft.
In de laatste tien jaargangen van Aold Hoksebarge is per nummer een halve tot
soms meer dan een hele pagina nodig om alle schenkingen te kunnen vermelden.
Alleen al met de opsomming ervan uit veertig jaargangen is een lijvig boekwerk te
vullen. Gevers en lezers hebben er dan ook vast wel begrip voor, dat in het kader
van deze publicatie onmogelijk een beschrijving van iedere gift kan plaatsvinden.
Op het gevaar af in een saaie opsomming te vervallen, zal er toch een poging gedaan
worden uit die enorme collectie van de afgelopen veertig jaar een aantal opvallende
dingen te noemen.
Dat loopt uiteen van kantoormeubilair bij de inrichting van het Historisch Centrum
2869

2870
tot oude stempels, van diverse genealogieën en kwartierstaten tot bidprentjes, van
de 20-delige Grote Oosthoek Encyclopedie tot een bijbel of kerkboekje, van twee
vitrines met bodemschatten uit de Pancratius tot een bierkruik gevonden op het
voormalige fabrieksterrein van stoomweverij De Eendracht, van boekenkasten tot
kaartenbakken, van vaandels en vlaggen tot knipmutsen
Oude boeken, documenten, pamfletten uit de Tweede Wereldoorlog, archiefstukken
en statuten van diverse verenigingen, oude kranten, kadasterkaarten en topografische
kaarten van Haaksbergen, films en foto's die tonen hoe het er vroeger in het
dorp uitzag, jubileumboeken en jaarverslagen van scholen en bedrijven, maar ook
een papiersnijapparaat, een koelkast, een koffiezetapparaat, een koperen deurbel
en schilderijen.
In 1997 loopt Theo van Stapele uit Hengelo op een veiling in Amsterdam tegen
een tekening van "Hokxberg"
aan, gemaakt door Cornelis
Pronk in 1729. Hij weet de
authentieke prent te bemachtigen
en stelt het bestuur van
de Kring daarvan in kennis. De
plaatselijke Rabobank blijkt, in
het kader van het 100-jarig bestaan
van de landelijke bank,
bereid de financiële middelen
ter beschikking te stellen om
deze tekening over te nemen
en te laten restaureren. Nadat
het historisch kunstwerkje een De tekening van "Hokxberg" door C. Pronk uit 1729
maand tentoongesteld is in de
ontvangsthal van de bank, wordt het in 1998 aan de Kring overhandigd en dankbaar
aanvaard. Ernaast hangt nu in het Historisch Centrum een schilderij, dat amateurschilder
Johan Leppink een jaar later naar aanleiding van die tekening maakt en
vervolgens bij de opening van het Centrum aan de Kring schenkt.
Over bijzondere giften gesproken! In december 1999 wordt de Kring via het gemeentebestuur
benaderd door de familie Van Dijk uit Haarlem, die in Aerdenhout een
tweetal schilderijen uit de regen en van het grofvuil heeft gered. Het blijken portretten
te zijn van H.A.P. Schaepman, van 1829-1844 burgemeester van Haaksbergen
en zijn vrouw J.C. van der Biesen. De heer en mevrouw Van Dijk komen in januari
2000 persoonlijk naar Haaksbergen om de schilderijen aan de Kring te schenken.
Met de woorden:"Hier zijn ze dan, in de plaats waar ze thuis horen", worden ze aan
het bestuur overhandigd.
Het bestuur van de Kring draagt de portretten vervolgens over aan het gemeentebestuur,
een vaker gehanteerde werkwijze, die ervoor zorgt dat kunstwerken eigen-

dom van de gemeenschap
blijven als de bezitter ervan,
i.c. de Historische Kring, onverhoopt
mocht ophouden
te bestaan. De restauratie
wordt bekostigd door de
Haaksbergse firma Unipro
B.V., als jubileumgeschenk
aan de Kring.
Van de Stichting Kunstcollectie
Haaksbergen krijgt
het Historisch Centrum in
2001 voor onbepaalde tijd
drie schilderijen in bruik- Overhandiging van de Schaepman-portretten aan burgemeester
leen van de hierboven Schouten
genoemde schilder Johan
Leppink. Ze geven een beeld van de Oostenstraat rond 1880, het begin van de
Spoorstraat met het Scholtenshuis en het postkantoor omstreeks 1900 en van de
Molenstraat met de winkel van de Coöperatie Volksbelang, eveneens rond 1900. Ze
hebben in het Centrum een plaats gekregen naast de tekening van Cornelis Pronk
en het schilderij van Leppink, gemaakt naar aanleiding van die tekening.
In mei 2005 schenkt de familie Oostendorp twee achttiende-eeuwse portretten van
haar voorouders Gradus Oostendorp (1775-1855) en Aleida Oostendorp-Dekker
(1777-1859), afkomstig van het historisch erve Oostendorp in Haaksbergen, aan het
gemeentebestuur. De burgemeester geeft ze daarna in bruikleen aan de Kring, die
voor een passende plaats zorgt in het Historisch Centrum.
6 TEN SLOTTE
Het blijkt dat de activiteiten van de Historische Kring steeds meer bekendheid krijgen,
zowel in als buiten Haaksbergen. Aan de weg timmeren door middel van mei-,
boeken- en kerstmarkten, met open huis en tentoonstellingen draagt daartoe duidelijk
bij, maar evenzeer gebeurt dat door de talrijke excursies en boeiende lezingen.
Ook de perfect georganiseerde Open Monumentendagen, de vaak boeiende lectuur
in Aold Hoksebarge en andere publicaties, de uitgave van kunstzinnige kalenders,
de website en vooral de service die de medewerkers in het Historisch Centrum
verlenen, spelen daarbij een niet te onderschatten rol.
De meest opvallende verandering gedurende het veertigjarig bestaan van de Kring
is waarschijnlijk, dat, met name in het laatste decennium, de min of meer besloten
club van geschiedvorsers transformeert tot een open informatiepunt voor het publiek.
2871

2872
V.l.n.r. G.J. Slotman, J.A.M, van der Zanden, C.W.M.J. Wentink, J.H. Scholten, J.G. Hofste op Bruinink,
M.C. Waijerdink-Mentink, G.P. Wes.
Daarmee wordt tegemoetgekomen aan de vraag van een toenemend aantal inwoners,
dat zich, gezien de ontwikkeling van het ledental en de sterk groeiende
belangstelling voor het Historisch Centrum, betrokken voelt bij de historie van hun
dorp. Ook de geschiedenis van eigen voorouders is, afgaande op de interesse van
de meeste bezoekers van het Centrum, voor velen een hot item.
Hoksebarge wil zijn verleden leren kennen en daar zal de Kring, veertig jaar jong en
gezond, ook financieel, energiek en vol ambitie, graag aan mee blijven werken.
Bronnen:
Archief Historisch Centrum Haaksbergen:
Jaarverslagen van de Historische Kring Haaksbergen,
Aold Hoksebarge,
Diverse artikelen uit De Twentsche Courant en Tubantia.
Historie van Haaksbergen, deel l, II, III.
Foto's:
Archief Historische Kring Haaksbergen
H.J. Krooshof

BESTUURSLEDEN HISTORISCHE KRING HAAKSBERGEN
VANAF DE OPRICHTING IN 1967 TOT 01-01-2007
D.(Dick)
J.G.L.(Jan)
A.J.(Arend)
B.E.(Bernhard)
H.(Henk)
J.(Jan)
H. M.G. (Riet)
J.B.A.(Jan)
J.F.(Johan)
W.E.(Wim)
A.A.(Adrie)
H.J.J.(Herman)
F.G.M.(Fiene)
F.A.M.(Frans)
W.H.M.(Wim)
G.H.J.M.(Henk)
E.H.J.(Bertha)
J.G.(Gerard)
S.(Sall)
M.C.(Saecil)
G.J.(Jan)
L.P.F.M.C.(Leon)
H.G.M.(Herman)
A.M.(Netty)
J.G.M.(Jan)
B.F.(Bennie)
G.P.(Gerrit)
J.H.(Hendrik)
E.J.H.(Eric)
L(Laurien)
C.W.M.J.(Clemens)
G.J.(Jan)
J.A.M.(Jan)
M.C.(Saecil)
Jordaan JGH Zn.
Overbeeke
Temmink
Asbreuk
Kormelink
Vredenberg
Brummelhuis
Leusink
Overbeek
ten Asbroek
Molenveld
ten Hagen
Broekhuis
Brummelhuis
Winkels
Rengerink
Overbeeke - Scholten
Hofste op Bruinink
Henkes
Wayerdink-Mentink
Leppink
Leeters
Schuiten
Vossebeld-Mentink
Put
Leferink
Wes
Scholten
Ooink
Schepers- Reeders
Wentink
Slotman
van der Zanden
Wayerdink-Mentink
1967 1989
1967 1991
1967 1984
1967 1995
1967 1975
1967 1980
1968 1992
1968 1989
1968 1987
1971 1988
1969 1977
1977 1993
1982 1995
1984 1995
1989 1995
1989 1995
1992 1995
1992
1992 1998
1993 1995
1995 2006
1995 2001
1995 1999
1995 1998
1995 2000
1998 2004
1998
2000
2000 2003
2001 2004
2003
2004
2004
2006
voorzitter
secretaris
penningmeester
lid
lid
lid en vice-voorzitter
lid
lid en vice-voorzitter vanaf 1980
lid
lid
lid
lid en secretaris vanaf 1991
lid
penningmeester
voorzitter
lid
lid
vice-voorzitter
lid en vanaf 1995
lid
voorzitter
secretaris
lid
lid
lid
penningmeester
lid
lid en vanaf 2006
lid
secretaris
lid
penningmeester
secretaris
lid
penningmeester
voorzitter
2873

2874
ACTIVITEITEN VANAF DE OPRICHTING IN 1967 TOT 1 JANUARI 2007
Excursie
Lezing
Excursie
Lezing
Lezing
Lezing
Excursie
Lezing
Films
Lezing
Excursie
Excursie
Lezing
Lezing
Lezing
Excursie
Excursie
Tentoonstelling
Lezing
Lezing
Lezing
Excursie
Excursie
Lezing
Lezing
Lezing
Excursie
Excursie
Lezing
Lezing
Lezing
Excursie
Lezing
Tentoonstelling
Lezing
Tentoonstelling
Lezing
Haaksbergen 1967
Buurserbeek-Schipbeek: D. Jordaan 1968
Eppenzolder-Boekelo-Hengevelde 1968
De Hoksebargse Sproake en schrievers: J. Vredenberg 1968
Twente en zijn volk: Kolenbrander 1969
Monumenten in Twente: A.L. Hulshoff 1969
Diepenheim 1969
Oost-Nederlandse bouw- en volkskunst: E. Jans 1969
Gast uit Almelo 1970
Twentse watermolens: H. Hagens 1970
Wessum en omgeving 1970
Niekerke-Twistveld-Langelo 1970
Gebruik van de streektaal: J. Buursink 1970
Kastelen rond Diepenheim en Goor: L. Sevenster 1971
Tocht door Brammelo: J.G.L. Overbeeke en A.J. Temmink 1971
Buurse 1971
Welbergen 1971
Historische voorwerpen 1971
Geschiedenis van de laatste eer: H.L. Kok 1972
Tocht door het Twentse land omstreeks 1920: D. Jordaan 1972
Het aole dorp Losser: B. Plegt 1972
Ootmarsum 1972
Oldenzaal 1972
Denkmaler in der Landschaft des Kreises Ahaus: 1972
L. Schulze Spüntrup
Aold Hoksebarge: D. Jordaan en A.J. Temmink 1973
Geschiedenis van de Heerlijkheid Borculo: 1973
Mr. H.J. Steenbergen
Groenlo 1973
Losser 1973
Old Hengel: D.J.F. Wilmink 1973
De natuur rond Haaksbergen: A.J. Temmink 1974
Pottenbakkers in Stadlohn en Vreden: W. Elling 1974
Delden 1974
Museum Buurtspoorweg Enschede: 1974
R. Stamkot en G. Kuschy
Tekeningen van Vredenberg 1974
Leven en werken van de Vriezenveense Rusluie: J. Hosmar 1975
Landelijke Bouwkunst in en om Haaksbergen 1975
De marke Langelo en zijn gewaarde erven: W.E. Asbroek, 1975

Excursie
Excursie
Lezing
Tentoonstelling
Lezing
Film
Excursie
Excursie
Lezing
Tentoonstelling
Lezing
Excursie
Excursie
Lezing
Lezing
Excursie
Excursie
Film
Lezing
Excursie
Excursie
Lezing
Lezing
Lezing
Excursie
Lezing
Lezing
Lezing
Excursie
Excursie
Lezing
Lezing
Lezing
Excursie
Excursie
Lezing
Film
Lezing
Excursie
Excursie
Eibergen en Rekken 1975
Enschede 1975
Kreta: Mw. H v.d. Berg-Vanhouten 1975
850 jaar Pancratius 1975
Reformatie en contra-reformatie: B.H.A. Lintelo 1976
Twente, een gouden stukje Nederland: G.J. Welle 1976
Goor 1976
Tubbergen 1976
De marke Buurse en zijn boerderijen: J.G.L. Overbeeke 1977
Groeten uit Haaksbergen 1977
Tekeningen van verdwenen objecten in Haaksbergen: 1977
J. Vredenberg
Rijssen 1977
Vreden 1977
Lach'n en huul'n in éénen buul: J. Buursink 1978
Textielfabriek D. Jordaan & Zonen: D. Jordaan 1978
Geesteren en Gelselaar 1978
Denekamp 1978
Oud-Twentse gebruiken: A.C. Meiling 1978
Twentse boerderijen: H. Hagens 1979
St. Isidorushoeve en Hengevelde 1979
Borne 1979
Erve familie Geerdink te Vasse: J.G.J. Haar 1979
Achterhoekse kastelen: G.A.W. Boerkoel 1980
Klopjes in Twente: J.J. Grootenboer 1980
Neede 1980
Dodenverering en grafmonumenten: H.J. Kok 1980
Cultuurhistorische aspecten in Twente: Drs. A.L. Hulshoff 1981
Veld- en boerderijnamen: W.E. ten Asbroek 1981
Losser en Gildehaus Bentheim 1981
Borculo 1981
Vliegveld Twente: A. Roding 1981
De ontwikkelingsgeschiedenis v.h. Tw. Landschap: 1982
A.B.L.M Wittgen
Ned. Herv. Kerk en Dr. Joan van der Sluys: G.J. Leppink 1982
Hof Espelo en vliegbasis Twente 1982
Stadlohn 1982
Boerderijen in Twente en Achterhoek: H.H. Achterhof 1982
Het oude Munsterland: W. Altmöller 1983
Varen waar geen water is: G.J. Schutten 1983
Lochem 1983
Burgsteinfurt 1983
2875

2876
Lezing Oude bioscoopjournaals: H. Kraaijenbrink 1983
Lezing Langs de Dinkel: M. Zwaferink 1984
Lezing Witte wieven, legende en werkelijkheid: L. Kok 1984
Excursie Zutphen 1984
Excursie Ramsdorf en Velen 1984
Lezing Opgravingen in de Pancratiuskerk: J.B.A. Leusink 1984
Lezing Klederdrachten in Twente: T. Hesselink-van der Riet 1985
Lezing Kastelen rond Lochem: J. Harenberg 1985
Excursie Deventer 1985
Excursie Anholt 1985
Lezing Langs de Vecht: M. Zwaferink 1985
Lezing Post- en diligenceverkeer: A.J. Slot. en J. Staargaard 1986
Lezing Diaserie Aold Hoksebarge: J.B.A. Leusink 1986
Excursie Drempt en Laag Keppel 1986
Excursie Billerbeck 1986
Lezing De streek Eibergen en Rekken: J.W.F. Kemink 1986
Lezing Oude films: R. Echtermeijer 1987
Lezing De familie Jordaan: J.B.A. Leusink 1987
Excursie Doesburg 1987
Excursie Xanten 1987
Lezing De geschiedenis van Twente (Hkb 800): H. Engelbertink 1987
Lezing De geschiedenis van Twente-2 : H. Engelbertink 1988
Lezing Zwervend door Buurse, Honesch en Langelo: 1988
J.B.A. Leusink
Excursie Oldenzaal 1988
Excursie Goor en Diepenheim 1988
Lezing Een tocht door Twente: H.G. Gerritsen 1988
Lezing Twente vanaf het feodale tijdperk met Kasteelheren: 1989
B. Kuijer.
Lezing De Twentenaar en het Twents: A.L. Hottenhuis 1989
Excursie Kampen 1989
Excursie Hopstein 1989
Lezing Grepen uitTwickels verleden: H. Kleerebezem 1989
Lezing Aus dem Leben der Munsterlanden W. Altemöller 1990
Lezing Overijsselse bedehuizen: Z. Kolks 1990
Excursie Ahaus en Wessum 1990
Excursie Barger en Compascuum 1990
Lezing Tubanten in dienst van de Romeinen: H. Kolkman 1990
Lezing Van bron tot Zutphen: Echtpaar Grootjans 1991
Lezing Overijsselse landhuizen en kastelen: L. Sevenster 1991
Excursie Naarden 1991
Excursie kasteel Twickel 1991

Lezing De boer op: Echtpaar Grootjans 1991
Lezing Toverij en bijgeloof in Oost-Nederland: D. Schlütter 1992
Film Haaksbergen vanaf de dertiger jaren: Jubileumvergadering 1992
Verslag Excursie Quedlinburg 1992
Excursie Hattem 1992
Excursie 's-Heerenberg 1992
Lezing Bilderaus dem Munsterland: B. Heying 1992
Lezing De Dinkel en zijn omgeving: L.J.S Metternich 1993
Lezing Wij doen in huis meestentijds Hollands: A.L. Hottenhuis 1993
Excursie Ter Apel en Bourtange 1993
Excursie Bocholt 1993
Lezing Twentse taal: G.J. Kraa 1993
Lezing Belevenissen voor en in W.O.-II: C. Enkelaar 1994
Lezing Het boerenleven in Twente vroeger en nu: H. Engelbertink 1994
Excursie Warendorf (BRD) 1994
Excursie Orvelte 1994
Lezing Dagboek van Johannes van Lochem: B.J. Thüss 1994
Lezing Misdaad en straf in Twente: D. Schlüter 1995
Lezing Haaksbergen waarin wij leven: H.Schuiten 1995
Excursie Openmonumentendag 1995
Excursie Zwolle 1995
Lezing Herfstgebruiken in relatie tot de Twentse natuur: 1995
Th. Schildkamp
Lezing Watermolens in Oost-Nederland: H. Hagens 1996
Lezing Tuugkisten in Oost-Nederland: E. Jans 1996
Excursie Keulen 1996
Excursie Openmonumentendag 1996
Excursie Rijssen 1996
Lezing Monumenten in Haaksbergen: J. Put 1996
Lezing Gebruiken samenvallende met de tijd v. h. jaar: P. Abberingh 1997
Lezing Johanna van Buren: T. van Buren 1997
Excursie Openluchtmuseum Arnhem/Bronkhorst 1997
Excursie Openmonumentendag 1997
Excursie Ahaus 1997
Lezing De Eendracht/Haaksbergen vroeger en nu: G.J. Leppink 1997
Lezing Veranderingen in de Twentse samenleving rond 1800: 1997
H. Woolderink
Lezing Filmavond "Olde Gebroek'n" van A. Meijling 1998
Lezing Geschiedenis en de streektaal: G. Kraa 1998
Excursie Munster 1998
Excursie Openmonumentendag 1998
Excursie Zutphen 1998
2877

2878
Lezing
Lezing
Lezing
Excursie
Excursie
Excursie
Lezing
Lezing
Presentatie
Excursie
Excursie
Excursie
Excursie
Lezing
Tentoonstelling
Lezing
Lezing
Excursie
Excursie
Excursie
Lezing
Lezing
Lezing
Excursie
Lezing
Excursie
Excursie
Lezing
Lezing
Lezing
Excursie
Excursie
Excursie
Lezing
Lezing
Lezing
Excursie
Excursie
Excursie
Steengoed: G. Kok en J. Put 1998
Krimineel wat een dorp: H. Schuiten 1999
De rechtsgang in Twente in vroegere tijden: Mr. R. Rorink 1999
Twentetocht 1999
Openmonumentendag 1999
Heek/Nienborg 1999
Toverij en volksverhalen in Haaksbergen: D. Schlüter 1999
Folklore in Oost-Nederland: echtpaar Grootjans-Turksma 2000
boek "De Eendracht" 2000
Osnabrück en Iburg 2000
Heek/Nienborg 2000
Openmonumentendag 2000
Borne 2000
Volksverhalen in Haaksbergen en omgeving: 2000
H. Krosenbrink
Genealogie 2000
Volksverhalen en oude gebruiksvoorw. uit O.-Ned.: 2001
G. Hazewinkel
Kasteel Twickel: H. Kleerebezem 2001
Kasteel Twickel 2001
Openmonumentendag 2001
Oldenzaal 2001
Emigratie naar Amerika: W. Wilterdink 2001
Alles rond de boerderij vroeger en nu: G. Nijkamp 2002
Filmavond Historische film over Haaksbergen 2002
Waltrop/Slot Cappenberg 2002
Begraven door de eeuwen heen: W. Vlaanderen 2002
Openmonumentendag 2002
Lochem en Laren 2002
Versieringen op oude boerderijen in Oost-Nederland: 2002
H. Scholz
Twentse taal, B. Groothengel 2003
Postgeschiedenis en Cartografie: W. Ahlers 2003
Zevenaar en Ulft 2003
Openmonumentendag 2003
Vriezenveen 2003
Archeologie in Twente: J. Langkamp 2003
Zoutwinning rond Haaksbergen: Dr. S. Troost 2004
Familie Michgorius: Drs. R.A. olde Dubbelink 2004
Essen/Villa Hügel 2004
Openmonumentendag 2004
Bentheim 2004

Lezing De Ruslandvaarders uit Vriezenveen: G.Tijdhof/G. Bos 2004
Lezing Dialect en familienamen: A. Hottenhuis 2005
Lezing Miskoorn: A. Bekkenkamp 2005
Excursie Paleis Het Loo 2005
Excursie Openmonumentendag 2005
Excursie Groenlo 2005
Lezing Religieus erfgoed: Z. Kolks, G.J. Leppink, Th. van Sman 2005
Lezing Verhalen en Legenden: J. Swennenhuis 2006
Lezing Vloeiweiden: B. Rouffaer, E. Brinckman 2006
Excursie Xanten en Kalkar 2006
Excursie Openmonumentendag 2006
Excursie Wessum 2006
Lezing Toekomst agrarisch erfgoed: A. Veltink 2006
Lezing Oude boerderijen in Twente: H. Hagens 2006
P.S.
In deze jubileumuitgave is voor één keer het verenigingsnieuws naar achter verplaatst
Redactie
NIEUWE LEDEN
Wij heten de volgende leden van harte welkom:
R.P.B. Boller, Past.Wienholtsstraat 65, 7481 KB Haaksbergen.
Bonzet Boekbinders VOF, De Osseboer 44, 7547 SJ Enschede.
J. Bossink, Kroonprins 10, 7481 CJ Haaksbergen.
Breukers BV Electro, Veldmaterstraat 75, 7481 AC Haaksbergen.
Breukers VOF, Hazenweg 7, 7481 PC Haaksbergen.
A. Bron, Oldenzaalsestraat 250, 7523 AD Enschede.
H. Bruggert, Berktepaalweg 7, 7481 PW Haaksbergen.
D. Doorn, De Noor 57, 7481 RL Haaksbergen.
H. Horck, Wolterinkbree 13, 7481 XB Haaksbergen.
H.J.A. te Lintelo, Bizetstraat 19, 7482 AM Haaksbergen.
W.H.M. Lormans, Vonkenkamp 28, 7482 GA Haaksbergen.
J.W. Pieper, Th. De Keijserstraat 10, 7482 XV Haaksbergen.
J. Rupert, Broekheurnerweg 64, 7481 PZ Haaksbergen.
Screever & Michorius Ellenbroek, Blankenburgerstraat 37, 7481 EA Haaksbergen.
B.F.H. Snijders, Ridderspoor 3, 7621 AS Borne.
W.R.M. Stolwijk, Maatweg 11, 7482 SP Haaksbergen.
A.H. Woudenberg-Gaakink, Alsteedseweg 11, 7481 RS Haaksbergen.
L.M. Gesing, Enschedesestraat 65, 7481 CL Haaksbergen.
2879

2880
SCHENKINGEN
In de afgelopen periode mochten we de volgende schenkingen ontvangen, waarvoor
we de gulle gevers van harte willen bedanken.
J.H. Brummelhuis: Div. kaarten en boeken en 2 kalenders Haaksb. 800. N. Gröniger.
Boek Hof te Weenk Rietmolen. N. Spit: Groot Museumboek en diverse boeken voor
de verkoop. K. Faber: 75 jaar Enschedese Natuurh. Museum Vereniging en boek
Flonkergood, verhalen en gedichten. D. Hilarius: Oude adressenbestand van voor
1950. H. Krooshof: Oost-Nederland model. Landschappen, stads-en dorpsgezichten
17 e -19 e eeuw. Fotosnijapparaat. P.v.d.A. afd. Haaksbergen: Archiefstukken
afd. Haaksbergen. A .v.d.Wal: Gemeenteatlas van Nederland. J. Kuyper 8 e deel
1971 met kaart van Haaksbergen uit 1866. B. ten Voorde: DVD Allo Jannoa de
Loch in met Achterberg ballonvaarten. J. ten Broeke: Bij het kantelen der eeuwen
deel 5. Openb. Bibliotheek Haaksbergen: Keesings Hist. Archief 1969 t/m 1997 en
Persoonlijkheden in het Koninkrijk der Nederlanden in woord en beeld D. Aalbers:
Alle jaargangen Aold Hoksbarge. Mevr. H. Brummelhuis: Alle jaargangen Jaarboek
Twente. G.J. Leppink: Blijdenstein en Co. Hr.Faber-Hengelo: 2 boeken "Omhoog"
en "De oude kerk van Borne" K. van Rijn: 28 kaarten (A3) van de opgravingen op
de Buurser Es. H. Winkelman: Het Nuha inwoneradresboek van Haaksbergen 1971.
Dhr. Jordaan: 2 notulenboeken van de Sociëteit "Vooruitgang" te Haaksbergen van
1883 - 1920. Imkervereniging "de Heidebloem": Eeuwverslag van de vereniging
1906-2006 en fietsroute 100 jaar imkeren in Haaksbergen. Fam.Mulder: Diverse
foto's.
AANWINSTEN (Boeken)
Zeichen des Glaubens in Vredener land, Band 72 Heimatverein Vreden.
Overijssel voor ontdekkers.
Bentheimer Jahrbuch 1992 -1994 -1996 t/m 2006 (13 boeken).
Der Grafschafter 1995 t/m 2005 11 jaargangen.
AGRARISCH ERFGOED
(verslag van de lezing 7 nov. 2006)
De overvolle zaal in de Richtershof bewijst hoe dit onderwerp tot de verbeelding
spreekt.
In ons land staat het platteland steeds meer onder druk. Dorpen en steden breiden
uit met woonwijken en industriegebieden. De landbouw verandert sterk en steeds
meer boeren houden op met hun bedrijf. Boerenerven veranderen en verdwijnen,
boerderijen worden verbouwd tot woning of zelfs geheel vervangen door villa's.

Toch is het de moeite waard te blijven ijveren voor het behoud van het vele mooie,
dat het platteland ons nog kan bieden wat betreft karakteristieke boerderijen en
landschappen.
De eerste inleider van deze avond, Herman Hagens, kent het Twentse Landschap
als zijn achterzak. Op de fiets doorkruist hij nog regelmatig het mooie Twente.
Vanavond mochten we een eindje "meefietsen" en maakten we kennis met de grote
variatie in boerderij-typen, die er in Twente nog steeds is.
Maar ook zagen we hoe ondeskundigheid veel schoons "om zeep kan brengen".
Het tweede deel van de avond werd verzorgd door Adriaan Velsink, ambtenaar van
de Provincie Overijssel en verantwoordelijk voor het project" Reanimatie agrarisch
erfgoed". Geen gemakkelijke taak als men dit begrip letterlijk vertaalt...agrarisch
erfgoed opnieuw een ziel geven...
De boer was met hart en ziel verbonden met erf en grond, maar dit kan men van de
nieuwe gebruikers nauwelijks verwachten. Toch is liefde en aandacht het eerste wat
de hergebruikers moeten hebben.
De Provincie wil door hulp
bij de eerste plannen en
door subsidieregelingen
de pioniers over de streep
trekken om op het platteland
projecten te ontwikkelen,
die het karakter en
de leefbaarheid van het
buitengebied versterken.
Dat een dergelijke aanpak
succes kan hebben,
blijkt uit de geslaagde
projecten om het industrieel
erfgoed van de provincie
te hergebruiken.
In Deventer en Hengelo
o.a. zijn hiervan fraaie
voorbeelden te zien. Het CTA-silocomplex in Haaksbergen
Helaas kan dat niet gezegd
worden van het CTA-silocomplex in Haaksbergen.
De informatie en discussie over dit project was de uitsmijter van de avond.
Dit gebouw, dat één van de laatste relikwieën is van het Haaksbergs landbouwverleden
staat hoog op de Provinciale monumentenlijst en is sinds 2000 ook een gemeentelijk
monument. Maar al deze eerbewijzen hebben niet tot een herbestemming geleid
en na de ontruiming door ABCTA Lochem slaat de verpaupering snel toe.
Ook een hergebruikstudie, die vele gebruiksmogelijkheden in kaart bracht, heeft in
Haaksbergen geen bezieling gebracht, noch bij creatieve burgers en ondernemers
2881

2882
noch bij bestuurders. Het Bestuur van de Historische Kring heeft n.a.v. deze avond
een brief geschreven aan het College van B. en W. met het verzoek alles te doen om
dit complex voor ons dorp te behouden.
We kunnen immers constateren, dat het industrieel erfgoed in onze gemeente in
zijn totaliteit gesloopt is. Dat mag met dit gebouw op zo'n dominante locatie toch niet
gebeuren.
Ondanks het ontbreken van "een happy end " was het voor ieder een interessante
avond.
Clemens Wentink
DE OUDSTE PAPIEREN
Volgens een overzicht, dat in 1987 is samengesteld, heeft "Aold Hoksebarge" van
alle periodieken, die zich in Twente bezig houden met lokale geschiedenis de oudste
papieren.
Sinds 1968 verschijnt "Aold Hoksebarge", vier keer per jaar. Er zijn dan, in 1987,
nog acht andere steden/dorpen met een vergelijkbare periodiek, maar later gestart.
In heel Overijssel verschenen er 23 van zulke uitgaven, maar de oudste is dan het
"Driemoandelijkse tiedschrift veur Ommen", sinds 1972. Na 1987 zijn er nog meerdere
periodieken bijgekomen. Deze informatie is ontleend aan het boek: "Historisch
Onderzoek in Overijssel, een Handleiding", door Gregor Rensen en Pieter Otter. Het
is een leerzaam en leesbaar boek, handig voor wie zich bezig houden met lokale
historie. Gericht op de praktijk en niets is zo praktisch als een goede theorie.
A. Bekkenkamp
NAAR AANLEIDING VAN...
In het artikel "De zandstuive of 't zand op het Lankheet" van Eric Ooink is volgens de
schrijver een onregelmatigheid geslopen. In het kaartje op blz. 2814 van het vorige
nummer zijn de eigenaren van de percelen "1" en "2"verwisseld.
De percelen "T'werden gekocht door H.J. Smits en die met "2" door Jan Derk ter
Haar.
Eveneens van Eric Ooink zijn de opmerkingen over het artikel "100 jaar geleden,
een greep uit de gemeentearchieven van 1906." Het erve Grobbink (pag. 2802)
was al een bestaande boerderij. Gerrit Jan Pieter van Heek kocht het erve in 1905
van de nazaten van Johannes Wolferink, molenaar van de Haarmühle (Historie van
Haaksbergen, deel 2 blz. 280). Van Heek liet op de es de boerderij bouwen, die we
nu kennen als erve "De Hoge Esch" (Alsteedseweg 38-40). Het echte Grobbink

staat er naast (Alsteedseweg 42-44) De oude boerderij Grobbink is de stamplaats
van de Haaksbergse Grobbinks.
Redactie
TWENTSE VOOROUDERDAG 2007
Op zondag 11 maart a.s. organiseert de Nederlandse Genealogische Vereniging
(afdeling Twente) een Voorouderdag in de bibliotheek aan de Beursstraat 34 in
Hengelo.
Bezoekers zijn van 10 tot 16 uur van harte welkom.
Een routebeschrijving is op de website van de bibliotheek te vinden:
www.bibliotheekhengelo.nl
2883

Nadenken is
goed.
Vooruit denken
is beter.
SCREEVER MlCHORIUScisELLENBROEK
Accountants en Belastingadviseurs
Blankenburgerstraat 37, Postbus 296 - 7480 AG Haaksbergen
Telefoon (053) 574 19 79 Fax (053) 574 19 78
BONZET
BOEKBINDERS V.O.R
— GRONDVERZET — DRAINAGE WERKZAAMHEDEN
Voor het inbinden van
boeken, tijdschriften en
vervaardigen van dozen
en mappen
— (SIER) BESTRATINGEN — CULTUURTECHNISCHE WERKEN
— GROENVOORZIENINGEN — LOON-EN SLOOPWERKZAAMHEDEN
^electro-
— LANDBOUWMECHANISATIE — AANLEG EN ONDERHOUD SPORTVELDEN
Hazenweg 7 Haaksbergen Tel. 053 - 5721859 Fax 053 - 5729430
Veldmaterstraat 75, 7481 AC Haaksbergen
Tel.: (053)572 15 38, Fax; (053)572 77 66
Landelijk erkend Electro Technisch Installatie Bureau
info@electrobreukers.nl www.electrobreukers.nl
UNETO-VNI
aanleg en onderhoud van
electrotechnische installaties,
airco, ventilatie, stalbewaking,
inbraak, brand, beveiliging,
alle electrische app-, audio, video,
SAT-schotels, antennes,
telecom, ISDN, (mob.) telefonie,
computers, netwerk, verlichting