22.02.2022 Views

Jaarmagazine 2021

Create successful ePaper yourself

Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.

<strong>Jaarmagazine</strong><br />

<strong>2021</strong><br />

Kempen<br />

samen naar beter<br />

1


2


FOTO'S COVER EN HIERNAAST: CHRIS STESSENS<br />

04<br />

PARTICIPATIE<br />

12<br />

ARMOEDE<br />

17<br />

GENDER<br />

21<br />

HERSTEL<br />

Een gesprek over de<br />

dialoog tussen lokaal<br />

beleid en burgers in de<br />

Kempen<br />

"Neem participatie als<br />

uitgangspunt voor je<br />

aanbod," zegt Bart<br />

Ketelslegers<br />

& vrijetijd: Ignace<br />

Glorieux ziet nog veel<br />

subtiele ongelijkheid<br />

Conflicten slaan soms<br />

rauwe wonden. Hoe<br />

kunnen die helen?<br />

28<br />

COHESIE<br />

32<br />

KLIMAAT<br />

37<br />

STILTE<br />

48<br />

PODCASTS<br />

Wat houdt een dorp<br />

samen en wat drijft<br />

ons uiteen?<br />

Een spannend project<br />

om burgers lokaal<br />

klimaatacties te laten<br />

uitwerken<br />

We testen een nieuwe<br />

methodiek uit die tot<br />

beleidsvoorstellen<br />

moet leiden<br />

We ontketenden in<br />

<strong>2021</strong> het Kempenoffensief:<br />

4 podcasts over<br />

Kempense thema's<br />

De tijden leken er niet naar, maar we gingen<br />

er nog altijd van uit dat onze maatschappij<br />

maakbaar is. Van de inrichting van de<br />

straat tot de organisatie van de wereldeconomie.<br />

Elk radertje in de samenleving lijkt ons veranderbaar.<br />

En die verandering is nodig. Hoe we dat de<br />

voorbije maanden in de Kempen uitprobeerden<br />

en deden, lees je hier.<br />

SCAN DE QR-CODE<br />

en lees dit magazine digitaal<br />

58<br />

BUURTWERK<br />

Hoe blaas je dat in de<br />

twenty-twenties nieuw<br />

leven in?<br />

En nog:<br />

10 Buurtbudget | 26 60- en 80'ers | 42 Versterk verenigingen | 44 Onder het beton<br />

| 46 Stoepfestival | 56 Oppeppers | 62 Samenwerken | 63 Ons team<br />

3


‘Participatie is<br />

iets opofferen’<br />

CHRIS STESSENS<br />

4<br />

PARTICIPATIE


altijd<br />

tekst HELEEN DRIESEN | foto’s CHRIS STESSENS<br />

Nu participatie ook de titel draagt<br />

van een decreet, spoeden<br />

gemeenten zich om met inspraakprojecten<br />

aan de slag te gaan.<br />

De ene keer overtuigd en onderbouwd,<br />

te vaak nog overhaast en<br />

ietwat halfslachtig, zien geoefende<br />

ogen op het terrein. “Er is een<br />

soort grondhouding nodig om te<br />

participeren: een goesting om<br />

samen te werken en écht in dialoog<br />

te gaan.”<br />

Dialoog? Graag!<br />

Wij nodigden alvast een burgemeester,<br />

een participatiewerker<br />

en een journalist uit voor een<br />

kietelend panelgesprek.<br />

5


Sommige participatieprojecten<br />

zijn ingrijpender<br />

dan andere. Sommige<br />

veroorzaken ook meer deining<br />

dan andere. De bestuursdeelname<br />

van CDE-Vlim.be, de<br />

partij van huidig burgemeester<br />

van Beerse Bart Craane,<br />

werd gegangmaakt door een<br />

referendum over de geplande<br />

bouw van het Nieuw Dienstverleningscentrum<br />

(NDC). Dat<br />

moest het administratieve<br />

hart worden van de gemeente.<br />

Bart Craane (burgemeester Beerse): "Voor de opmaak van<br />

ons meerjarenplan hebben we het beeld gebruikt van de autostrade:<br />

de richting en de bestemming zijn duidelijk, maar<br />

onderweg kan je nog van rijvak veranderen."<br />

CHRIS STESSENS<br />

Die plannen waren te weinig<br />

bevraagd en gedragen, vond<br />

de toenmalige oppositiepartij.<br />

Ze kreeg de stem van de<br />

burger mee. Bij de gemeenteraadsverkiezingen<br />

van 2018<br />

verloren de twee meerderheidspartijen<br />

N-VA en BEERSEplus<br />

samen vijf zetels. Het NDC<br />

ging terug naar af.<br />

Een participatief<br />

beleidsplan<br />

"De gemeentraadsverkiezingen<br />

in Vlaanderen in 2018 leverden<br />

twee duidelijke winnaars op:<br />

de fiets en de participatie.<br />

Die stonden voorop in haast<br />

alle bestuursakkoorden. Toch<br />

moet het thema participatie<br />

hier in Beerse een moeilijke<br />

discussie zijn geweest in het<br />

bestuursakkoord," pookt voormalig<br />

wetstraatjournalist en<br />

De Standaard-columnist Guy<br />

Tegenbos lichtjes ondeugend<br />

het geheugen op.<br />

“Eigenlijk niet”, klinkt het<br />

openhartig bij Bart Craane.<br />

“De vertegenwoordigers van<br />

BEERSEplus, met wie we vandaag<br />

in goede verstandhouding<br />

een coalitie vormen, hebben<br />

hierin ook toegegeven dat<br />

ze het effect niet goed hadden<br />

ingeschat. Als de kiezer<br />

zo reageert, is het misschien<br />

raadzaam om je trajecten en<br />

methodieken eens grondig<br />

te bekijken. Die aha-ervaring<br />

hebben we samen beleefd.”<br />

In die mate zelfs dat het meerjarenplan<br />

voor de nieuwe bestuursperiode<br />

aangevat werd<br />

als een groots participatief<br />

proces, vervolgt de burgervader.<br />

“Eerst hebben we rond de<br />

schepentafel een basisvoorstel<br />

uitgewerkt. Daarmee zijn<br />

we naar al onze adviesraden<br />

gestapt. Onder andere jeugdraad,<br />

seniorenraad, gezondheidsraad,<br />

milieuraad en verenigingen<br />

hebben hun reacties<br />

en opmerkingen gegeven.<br />

Daar zijn we opnieuw mee aan<br />

de tekentafel gegaan, we hebben<br />

ons plan aangepast en<br />

nadien weer teruggekoppeld.<br />

Zo is heel ons beleidsplan tot<br />

stand gekomen.”<br />

Raden opzij?<br />

Merkwaardig, vindt Guy Tegenbos<br />

met een schalkse blik naar<br />

Avansa Kempen-medewerker<br />

Katrien Loots. “In mijn eigen<br />

woongemeente Herentals zijn<br />

jullie met Avansa toch komen<br />

pleiten om die raden opzij te<br />

zetten?”<br />

“‘Pleiten’ zou ik het zeker niet<br />

noemen”, pareert Katrien<br />

spontaan. “In Herentals zat<br />

men wél met de vraag: hoe<br />

kunnen wij meer uit onze adviesraden<br />

halen? Hoe maken<br />

we ze diverser, zowel qua samenstelling<br />

als qua thema’s?<br />

Een verzuchting die we overigens<br />

ook oppikken bij heel<br />

wat andere gemeentes.<br />

Dus zijn we samen gaan zoeken<br />

naar een bredere en meer<br />

representatieve structuur voor<br />

de raden.”<br />

“Een nieuw model dat je intussen<br />

ook elders toepast?”, is de<br />

vragensteller nieuwsgierig.<br />

“Zo simpel is dat niet”, fluit<br />

Katrien haar tafelgenoot met<br />

de glimlach terug. “In Herentals<br />

hadden enkele trekkers<br />

een sterke achterliggende<br />

visie ontwikkeld, waaraan wij<br />

dan methodieken hebben<br />

gekoppeld. In veel andere<br />

gemeenten is die visie veel<br />

minder scherp. Uiteraard<br />

6<br />

PARTICIPATIE


Voormalig wetstraatjournalist<br />

en De Standaardcolumnist<br />

Guy Tegenbos<br />

peilde naar de ervaring<br />

met burgerparticipatie<br />

CHRIS STESSENS<br />

klinkt het veel beleidsmensen<br />

goed in de oren: we laten de<br />

burger deelnemen aan het bestuur.<br />

Maar participatie heeft<br />

goede, sterke doelen nodig:<br />

wat wil je precies bereiken?<br />

Met wie? Welke middelen heb<br />

je daarvoor veil? Zolang je die<br />

afbakening niet glashelder<br />

gemaakt hebt, moet je niet<br />

naar de burger stappen. Anders<br />

blaast die je meteen van<br />

de sokken.”<br />

Een visie<br />

als een autostrade<br />

Beerse heeft duidelijk wel een<br />

strakke visie rond participatie<br />

op zak, merkt Guy Tegenbos<br />

op. Na de try-out met het<br />

meerjarenplan, ontsproten<br />

daar immers nog verschillende<br />

projecten. Wat is precies<br />

de voedingsbodem, vraagt de<br />

journalist zich af?<br />

“De gemeente Beerse heeft<br />

typisch een nogal ‘wispelturig’<br />

kiespubliek”, wikt Craane zijn<br />

woorden. “Al vijfentwintig jaar<br />

lang wisselt bij elke nieuwe<br />

legislatuur de bestuursmeerderheid.<br />

Dat betekent ook dat<br />

elke zes jaar een stapel plannen<br />

in de vuilnisbak gaan. Op<br />

termijn is dat heel moeilijk<br />

werkbaar, zowel voor ambtenaren<br />

als voor het beleid.<br />

Bovendien dient het de burger<br />

niet. Dus hebben we gezegd:<br />

we moeten een visie hebben<br />

die ons voor pakweg twintig<br />

jaar continuïteit geeft, over<br />

de bestuursperiodes heen.<br />

Daarvoor hebben we het beeld<br />

gebruikt van de autostrade: de<br />

richting en de bestemming zijn<br />

duidelijk, maar onderweg kan<br />

je nog van rijvak veranderen.”<br />

De virtuele autostrade wordt<br />

uitgegraven aan de hand van<br />

vier visieoefeningen.<br />

In deel één worden experts,<br />

burgers en verenigingen<br />

betrokken om inzichten en<br />

expertise te verzamelen, deel<br />

twee wordt afgeklopt door de<br />

politiek. De gemeenteraad,<br />

inclusief oppositie keurt de<br />

vier visies unaniem goed.<br />

“Werkelijk?”, staat Tegenbos<br />

verbaasd. “Daar stond ik zelf<br />

ook versteld van”, repliceert<br />

Craane. “Want ik ben me ervan<br />

bewust dat samenwerking nog<br />

meer inspanning vraagt van<br />

een oppositie dan van een<br />

meerderheid. Maar participatie<br />

is altijd iets opofferen. Ik<br />

heb het ook aan mijn eigen<br />

achterban moeten uitleggen.<br />

Want het voelt best contraintuïtief:<br />

‘Nu hebben we het<br />

eindelijk voor het zeggen en<br />

nu geven we het uit handen’.<br />

Maar mijn overtuiging is dat<br />

die benadering zijn vruchten<br />

afwerpt, zowel intern als naar<br />

buiten toe. Burgers hebben<br />

behoefte aan eendracht, ze<br />

zijn de kibbelkabinetten beu.”<br />

Cocreëren met de<br />

ruggensteun van<br />

het beleid<br />

Op politiek niveau is dit een<br />

mooi voorbeeld van cocreatie,<br />

kadert Katrien. Het nieuwe<br />

skatepark in Beerse is dan<br />

weer een goede illustratie<br />

van cocreatie in samenwerking<br />

met burgers. “Als ik<br />

Bart goed begrijp, is dat een<br />

verregaand traject geweest,<br />

waarbij de jongeren zelf het<br />

bestek mochten bepalen, als<br />

jury optraden voor de ingediende<br />

dossiers en bewust<br />

een project selecteerden. Mijn<br />

persoonlijke bedenking is wel<br />

waarom participatie voor iets<br />

als een skatepark blijkbaar<br />

Burgers betrekken<br />

Avansa maakte ook in <strong>2021</strong> flink werk van<br />

participatieprojecten:<br />

Inspiratiesessies<br />

In <strong>2021</strong> zetten we onze inspiratiesessies rond<br />

participatie verder. Intussen belandden we<br />

zo bij meer dan de helft van de Kempense<br />

lokale besturen. De theoretische sessies zijn<br />

doorspekt met handige tips en tricks. Over<br />

kansen, obstakels én het belang van een<br />

gedeelde visie op de dialoog tussen burger<br />

en bestuur.<br />

Pioniersgroep<br />

We startten ook een Pioniersgroep op rond<br />

burgerparticipatie: een kleine groep beleidsmakers<br />

en -medewerkers gaan daarin samen<br />

met ons op zoek naar manieren om de participatiegedachte<br />

meer te laten insijpelen bij<br />

Kempense lokale besturen.<br />

Participatief Herenthout<br />

Wat startte als een vraag rond het hervormen<br />

van adviesraden, groeit uit tot ondersteuning<br />

bij het opmaken van een gemeentelijke<br />

participatievisie. Daar maken we in<br />

2022 meer werk van.<br />

7


Katrien Loots<br />

(Avansa): "Er is een<br />

soort grondhouding<br />

nodig bij participatie:<br />

de goesting om samen<br />

te werken en écht in<br />

dialoog te gaan."<br />

altijd toch een stukje makkelijker<br />

ligt voor een college<br />

dan bijvoorbeeld de aanleg<br />

van een nieuw speelpleintje of<br />

wijkvoorziening.<br />

Wellicht gaat het dan over het<br />

scheppen van precedenten die<br />

ook grotere budgettaire gevolgen<br />

hebben.”<br />

“Klopt, een skatepark is ook<br />

in die zin meer beheersbaar”,<br />

stemt Bart Craane in. “Maar<br />

ook met budgetten kan je<br />

participatief te werk gaan. We<br />

hebben bijvoorbeeld een kinderen-<br />

en jongerenbegroting,<br />

waarbij de doelgroep voor<br />

een totaalbudget van 40.000<br />

euro vrij projecten mag indienen.<br />

Wij maken de selectie, zij<br />

verwezenlijken. Aan de wijkraden<br />

stellen we dan weer een<br />

burgerbudget ter beschikking<br />

voor kleine buurtprojecten<br />

of gezamenlijke aankopen.<br />

De ambtenaar fungeert als<br />

procesbegeleider. Op de verenigde<br />

wijkraden is ook altijd<br />

de verantwoordelijke schepen<br />

aanwezig.”<br />

Die traditie van wijkraden in<br />

de gemeente is toch wel een<br />

uitzonderlijk voorrecht, meent<br />

Guy. En een representatie<br />

van ambtenaar plus schepen<br />

is toch ook niet alledaags?<br />

“Zeker niet”, weet Katrien<br />

Loots. “De deelname van een<br />

ambtenaar aan de adviesraad<br />

is vrij standaard, maar de<br />

schepen is zeker niet altijd<br />

vertegenwoordigd. Toch is dat<br />

een heel belangrijke stap om<br />

te kunnen samenwerken, om<br />

elkaar te leren kennen, verantwoordelijkheden<br />

te delen en<br />

vertrouwen op te bouwen. Het<br />

maakt deel uit van een soort<br />

grondhouding die nodig is om<br />

te kunnen participeren of anderen<br />

te laten participeren: de<br />

goesting om samen te werken<br />

en écht in dialoog te gaan.”<br />

Werken aan<br />

vertrouwen<br />

In sommige verhalen ligt meer<br />

ruimte voor conflict verscholen<br />

dan in andere, prikkelt<br />

Guy Tegenbos nogmaals de<br />

geesten.<br />

“Bart, hoorde ik jou daarstraks<br />

in die zin geen verwijzing maken<br />

naar het dossier rond de<br />

ontsluiting van de kanaalzone<br />

in Beerse?” “Dat is inderdaad<br />

een van de projecten die onze<br />

volle aandacht heeft”, klinkt<br />

het. “Bij een mobiliteitsvraagstuk<br />

heb je altijd zoveel belanghebbenden<br />

dat de situatie<br />

quasi zonder uitzondering<br />

moeilijk ligt. Een korte schets:<br />

er waren oorspronkelijk twee<br />

tracés denkbaar. Met onze<br />

partij hebben we altijd gepleit<br />

voor een parallelweg, maar<br />

die optie werd door het vorige<br />

bestuur verlaten. In de huidige<br />

bestuursperiode moesten we<br />

tot onze teleurstelling vaststellen<br />

dat er geen weg terug<br />

meer was. Dus zijn we mensen<br />

moeten gaan vertellen dat de<br />

ontsluiting dan toch via hun<br />

straat zou gebeuren. Inspraak<br />

rond de kern van de zaak was<br />

niet meer mogelijk, enkel nog<br />

rond de optimale randvoorwaarden.”<br />

Participatie ‘voor de schijn’<br />

is toch nog een regelmatig<br />

voorkomend fenomeen, stelt<br />

de sociaal-cultureel werker<br />

vast. Door een gebrek aan tijd,<br />

mensen, middelen, of goesting.<br />

“We zien dat er heel wat<br />

projecten worden opgezet,<br />

maar de uitvoering is vaak<br />

maar halfslachtig, omdat er<br />

eenvoudigweg niet voldoende<br />

feel is. Maar als een burger<br />

niet het gevoel heeft dat er<br />

echt geluisterd wordt, riskeert<br />

participatie te stranden in<br />

onbegrip en conflict.”<br />

“En iedereen ging akkoord?”,<br />

oppert Guy. “Het dossier ligt<br />

nu bij de Raad van State,” luidt<br />

het antwoord, "omwonenden<br />

dienden klachten in."<br />

“De vraag is nu: waar zit precies<br />

het hart van het conflict?”,<br />

sluit Katrien aan. “Met conflicten<br />

op zich is niets mis, ze zorgen<br />

voor discussie, en discussie<br />

is perfect voor participatie.<br />

Alleen: als het conflict niet<br />

meer op de inhoud zit maar<br />

een paar lagen dieper – op de<br />

relationele laag tussen burger<br />

en gemeente – dan heb je een<br />

8<br />

PARTICIPATIE


probleem. Dan is er sprake van<br />

een vertrouwensbreuk. Om<br />

het cru te stellen: ik denk dat<br />

mensen zich hier wat bij de<br />

neus genomen voelen.<br />

Eerst hadden ze nog de indruk<br />

medezeggenschap te hebben<br />

in de beleidskeuze. Later kregen<br />

ze te horen van: ja, nee,<br />

misschien. En uiteindelijk dan<br />

toch maar nee.”<br />

In een participatietraject is het<br />

ontzettend belangrijk om de<br />

rol en verantwoordelijkheden<br />

van de betrokken partijen van<br />

bij het begin helder te zetten,<br />

benadrukt Katrien. “Vooraleer<br />

je ergens nog maar aan starten<br />

denkt: zet alle mogelijkheden<br />

op een rijtje, schrap de<br />

opties waarvan je zelf al weet<br />

dat ze niet zullen lukken, en<br />

begin dan pas te communiceren.<br />

Heldere communicatie is<br />

alles, maar het is het moeilijkste<br />

wat er bestaat.”<br />

De ratio’s op elkaar<br />

afstemmen<br />

En zelfs al ligt de autostrade<br />

er klaar en duidelijk, over de<br />

verschillende legislaturen<br />

heen zullen er toch altijd onverwachte<br />

afritten genomen<br />

worden, merkt Tegenbos op.<br />

Participatie betekent ook<br />

niet dat je sowieso tot overeenstemming<br />

komt. “Maar<br />

dat verwacht men wel”, weet<br />

Bart Craane. “Zeker in dossiers<br />

waar mensen echt iets te<br />

verdedigen hebben. Want het<br />

gaat over hun stukje grond,<br />

hun rust, hun uitzicht. In een<br />

dergelijke context komen<br />

mensen niet participeren met<br />

de ingesteldheid ‘we maken<br />

samen iets’, wel ‘ik wil vooral<br />

niet verliezen’.”<br />

De ratio van een gemeente is<br />

niet altijd afgestemd op die<br />

van de burger, gaat Katrien akkoord.<br />

“Dat maakt participatie<br />

ook allesbehalve evident. Van<br />

inwoners wordt verwacht – en<br />

het wordt hen in het beste geval<br />

ook goed uitgelegd – dat ze<br />

hun eigenbelang opzij zetten<br />

en meedenken in functie van<br />

het hogere doel. Maar daar<br />

hebben burgers begrijpelijk<br />

weinig oren naar in het geval<br />

van ‘participatie bij slecht<br />

weer’. Gemeenten dreigen dan<br />

weer te vergeten dat ze bereid<br />

moeten zijn om werkelijk verbinding<br />

te maken met de burger.<br />

Dat vraagt een gigantische<br />

aanpassing van je structuur,<br />

je mentaliteit, je manier van<br />

beleid maken.”<br />

Valt er een conclusie te trekken,<br />

polst Guy? Bespaart participatie<br />

geld? Of tijd?<br />

“Tijd niet, geld misschien<br />

wel”, maakt de burgervader<br />

de balans. “Maar vooral: het<br />

bespaart veel kopzorgen. En<br />

wat mij betreft levert het wel<br />

degelijk ook iets op.”<br />

“In een goed participatietraject<br />

realiseer je dingen waar<br />

je als bestuur, administratie of<br />

technisch bureau op je eentje<br />

niet zou toe komen. Ik denk<br />

met name aan het project<br />

Laakland, een stukje overstromingsgebied<br />

dat we samen<br />

met de provincie en het Regionaal<br />

Landschap Kleine en Grote<br />

Nete herinrichten. De imker<br />

die daar met ideeën komt, de<br />

fietser die suggesties doet of<br />

de inbreng van bewoners van<br />

het naburige woonzorgcentrum,<br />

dat opent zoveel meer<br />

vensters dan alleen je eigen<br />

dakraam.”<br />

•<br />

Het panel: v.l.n.r. Guy<br />

Tegenbos, Bart Craane,<br />

(de rug van) Katrien<br />

Loots en Heleen<br />

Driesen.<br />

9


10 BUURTBUDGET


BART VAN DER MOEREN<br />

Buurtbudget Lille<br />

Nadat we in Arendonk en Balen een<br />

Buurtbudget-project begeleidden, doen<br />

we dat nu ook in Lille. De gemeente heeft<br />

jaarlijks 15.000 euro veil om een buurt<br />

aangenamer te maken.<br />

De buurt rond het Molenpad in Gierle is<br />

als eerste aan de beurt. De buurtbewoners<br />

bepalen er zelf hoe ze hun budget<br />

besteden, mits een aantal voorwaarden.<br />

In oktober was er een buurtbabbel.<br />

Daarop wilden we zoveel mogelijk buurtbewoners<br />

betrekken en het traject mooi<br />

inzetten.<br />

11


Cultuur is er voor iedereen. DRUKLETTERS. Uitroepteken!<br />

Maar toch nét iets minder voor mensen in armoede ...<br />

Daar zijn we als cultuurwerker bezorgd over. We geven kortingen en<br />

stellen ons aanbod open. Maar volstaat dat? En hoe ondersteunen we<br />

ook verenigingen in hun initiatieven? Met die vragen schoven we aan<br />

tafel op onze jaarlijkse Kempense cultuurwerkersdag.<br />

“Pas als je je eigen aanbod tussen haakjes durft plaatsen,<br />

neem je participatie als uitgangspunt.”<br />

tekst HELEEN DRIESEN<br />

HANS VANGEEL<br />

12<br />

CULTUURPARTICIPATIE


‘Moeilijk<br />

bereikbare<br />

doelgroepen<br />

bestaan niet’<br />

Cultuurwerkersdag '21<br />

Het is even wennen. Geen<br />

kraakverse croissanterieën<br />

aan de ontbijttafel, geen dampende<br />

thermos koffie om over<br />

het dagelijkse wedervaren te<br />

vertellen of herinneringen bij<br />

op te halen. Voor deze cultuurwerkersdag<br />

ontmoeten we<br />

elkaar op het virtuele scherm.<br />

Wat vanuit die digitale omgeving<br />

gelukkig onveranderd<br />

is gebleven, is het warme<br />

welkom en de paar hete hangijzers<br />

die op tafel worden<br />

gelegd.<br />

Daar mag Bart Ketelslegers,<br />

stafmedewerker lokale netwerken<br />

bij Demos vzw, zich<br />

dadelijk over buigen.<br />

De vertrekvraag: hoe kan je als<br />

lokale cultuurwerker verenigingen<br />

ondersteunen om hun<br />

vrijetijdsaanbod toegankelijker<br />

te maken voor mensen in<br />

armoede?<br />

Het antwoord van Bart is even<br />

verrassend als veelzeggend:<br />

“Moeilijke doelgroepen bestaan<br />

niet. Het lijkt een evidentie<br />

dat bepaalde groepen<br />

moeilijk te bereiken zijn. Maar<br />

laat ons de stelling eens omkeren:<br />

misschien zijn het niet<br />

zozeer de groepen die moeilijk<br />

bereikbaar zijn, maar is het<br />

onze organisatie en samenleving<br />

die moeilijk toegankelijk<br />

is voor bepaalde groepen?”<br />

Participatie als<br />

doel, middel en<br />

uitgangspunt<br />

“Laat ons eerst het kader wat<br />

scherper stellen”, start Bart<br />

zijn exposé. “Want participatie<br />

is uiteindelijk een containerbegrip.<br />

Vaak wordt het gezien<br />

als een doel op zich.<br />

Bart Ketelslegers: "Misschien zijn het niet zozeer de<br />

groepen die moeilijk bereikbaar zijn, maar is het onze<br />

organisatie en samenleving die moeilijk toegankelijk<br />

is voor bepaalde groepen?"<br />

13


We ondernemen acties om mensen in kansarmoede<br />

toe te leiden naar een bestaand aanbod.<br />

Daarvoor werken we drempels weg onder<br />

de 5 B’s: betaalbaarheid, bereikbaarheid, beschikbaarheid,<br />

begrijpbaarheid en bruikbaarheid.<br />

In het beste geval beseffen we dat niet<br />

alles is opgelost met kortingen, fysieke bereikbaarheid<br />

of een nieuwe flyer, maar denken we<br />

ook aan de kost van het drankje achteraf, aan<br />

de mentale afstand of aan impliciete verwachtingen.”<br />

,<br />

Er wordt nog altijd<br />

sterk gestuurd vanuit<br />

het bestaande aanbod.<br />

Een tweede manier<br />

om naar participatie<br />

te kijken, is als middel.<br />

“Aan de hand van<br />

bevragingen en inspraakmomenten<br />

willen<br />

organisaties hun<br />

aanbod bijschaven.<br />

Alleen: het blad is niet ‘blanco’. Er spelen altijd<br />

bepaalde machtsverhoudingen, dominante kaders,<br />

vooroordelen en overtuigingen waarvan<br />

we ons niet eens bewust zijn. Ook trekkers van<br />

verenigingen hebben hun eigen opvattingen<br />

over kwaliteit en wat de doelen van hun vereniging<br />

moeten zijn.”<br />

Pas als je het aanbod echt tussen haakjes durft<br />

plaatsen, neem je participatie als uitgangspunt.<br />

“Die manier van kijken gaat een stukje<br />

verder en dieper.<br />

Vanuit een fundamentele openheid maken<br />

organisaties ruimte om een nieuw aanbod te<br />

(laten) creëren, dat inspeelt op de noden en<br />

behoeften van de omgeving en/of de samenleving.<br />

Daarvoor moet je langlopende processen<br />

en krachtige engagementen aangaan met verenigingen<br />

en vrijwilligers.”<br />

Een breed palet aan<br />

participatiemogelijkheden<br />

Drempels verlagen is een goede start, vat Bart<br />

samen, maar acties die enkel daarop focussen,<br />

zijn vaak te vluchtig en fragmentair. De kern<br />

van de kwestie? Er wordt nog altijd sterk gestuurd<br />

vanuit het bestaande aanbod, waarvan<br />

de inhoud niet voor iedereen even bruikbaar<br />

en betekenisvol is.<br />

“Dat is soms moeilijk te aanvaarden voor<br />

wie zijn ziel en energie steekt in een aanbod.<br />

Daarom: probeer als cultuurwerker een helikopterperspectief<br />

te hanteren en verbreed<br />

het palet van organisaties én van acties om<br />

het speelveld democratischer te maken. De<br />

hoogste trede van de participatieladder, waar<br />

je mensen zelf het beleid laat maken, is om<br />

allerlei redenen vaak te ambitieus. Maar als je<br />

de ladder platgooit en jouw acties op een as<br />

van ‘meedoen’ plaatst, zie je beter waar je nog<br />

extra op kan inzetten.”<br />

PATTY MOORIS<br />

Bart Ketelslegers: “Probeer als cultuurwerker een helikopterperspectief te hanteren en verbreed<br />

het palet van organisaties én acties om het speelveld democratischer te maken."<br />

14<br />

CULTUURPARTICIPATIE


Van ‘deelnemen’<br />

tot ‘deelhebben’<br />

• Laat participatie ontkiemen door het geven<br />

van laagdrempelige prikkels (bv. met de klas<br />

naar het museum)<br />

• Zorg voor toeleiding door drempels te verlagen<br />

(bv. mobiliteit)<br />

• Werk vindplaatsgericht (bv. straatwerk)<br />

• Doe aan bemiddeling en pas het aanbod aan<br />

in samenspraak met verenigingen (bv. de<br />

Warande i.s.m. armoedewerkingen)<br />

• Realiseer inspraak en plaats mensen in een<br />

kwetsbare positie in de rol van expert (bv.<br />

curatorenprogramma Leuven)<br />

• Laat cocreatie toe waarbij professionals en<br />

burgers samen het aanbod vormgeven (bv.<br />

‘Als den hemel op uwen kop valt’, Westerlo)<br />

• Maak ruimte voor zelforganisaties van mensen<br />

in armoede e.a. (bv. door infrastructuur<br />

ter beschikking te stellen)<br />

Verenigingsondersteuning<br />

praktisch<br />

Participatie als uitgangspunt is een mooi streven,<br />

maar niet altijd vanzelfsprekend. De middelen<br />

zijn soms beperkt en de doelstellingen<br />

al grotendeels omschreven. Buiten de lijntjes<br />

kleuren wordt niet altijd in dank afgenomen.<br />

Wees daarom realistisch in je participatiepogingen,<br />

raadt Bart aan.<br />

“Het is niet altijd haalbaar of wenselijk om de<br />

kern van een werking in vraag te stellen. Bovendien<br />

is de draagkracht van vrijwilligers nu<br />

eenmaal niet onbeperkt. Dat geldt trouwens<br />

ook voor jou: je kan onmogelijk tien verenigingen<br />

tegelijk intensief ondersteunen. Beter<br />

bouw je één proefproject uit waar je regelmatig<br />

over de vloer komt, dan dat je meerdere verenigingen<br />

halfslachtig ondersteunt.”<br />

Enkele concrete<br />

tips en ideeën<br />

• Neem ondersteuning rond armoede op binnen<br />

de brede ondersteuning aan verenigingen<br />

• Zet in op vorming, intervisies en blikopeners.<br />

Ondersteun verenigingen in attitude maar ook<br />

in kennis over armoede;<br />

• Concretiseer de lokale diversiteit met cijfers,<br />

breng de buurt in kaart, ga langs bij verenigingen<br />

met informatieve spelen;<br />

• Breng de buitenwereld naar binnen als je vergadert<br />

met verenigingen. Nodig bijvoorbeeld<br />

eens een armoedevereniging uit;<br />

• Maak ontmoeting mogelijk en breng ‘traditionele’<br />

verenigingen in contact met zelforganisaties,<br />

armoedewerkingen e.a.;<br />

• Zie verenigingen als partner en niet als uitvoerder<br />

van het beleid;<br />

• Weet dat weerstand een vorm van inzet is<br />

15


Praktijktafels<br />

Dat gezegd zijnde, beseffen<br />

de aanwezige cultuurmakers<br />

dat er nog werk voor de boeg<br />

is. Óf en hoeveel mensen er<br />

precies uit de boot vallen in<br />

de eigen gemeente, is bij velen<br />

nog een vraagteken. Wat<br />

hun noden zijn ook. Tegelijk<br />

klinkt tijdens de praktijktafels<br />

luidop de vraag of sommige<br />

verenigingen wel klaar zijn om<br />

diversiteit te verwelkomen.<br />

Want: werken rond armoede is<br />

niet evident, en heel wat verenigingen<br />

hebben vandaag de<br />

handen vol om te verjongen<br />

en te overleven.<br />

Soms liggen de oplossingen<br />

meer voor de hand dan gedacht,<br />

stelt opbouwwerker Els<br />

van de Turnhoutse vereniging<br />

waar armen het woord nemen<br />

T’ANtWOORD gerust. “Kijk<br />

eerst al eens naar de communicatie:<br />

hoe wordt het aanbod<br />

aangebracht en door wie?<br />

Maatschappelijk assistenten<br />

en leerkrachten zijn bijvoorbeeld<br />

prachtige brugfiguren<br />

naar mensen in een kwetsbare<br />

positie. Zelf zijn we eens gaan<br />

polsen bij nieuwkomers en anderstaligen<br />

op de lessen NT2<br />

Nederlands. En wat blijkt? Net<br />

als wij gaan zij óók graag naar<br />

Tomorrowland of Bobbejaanland,<br />

zwemmen of voetballen.<br />

Maar als je dan vraagt in welke<br />

club ze zitten, dan merk je<br />

dat ze het aanbod niet kennen,<br />

geen weet hebben van<br />

kortingen of nog nooit van de<br />

UiTPAS gehoord hebben. Daar<br />

kan je als gemeente keihard<br />

op werken.”<br />

“Als je mensen in armoede<br />

ontmoet, vraag dan door:<br />

wat doe jij graag? Wat doen<br />

je kinderen graag?”, raadt<br />

Hayet aan, die vrijwilliger is<br />

bij de Rap Op Stap vakantiewerking<br />

van T’ANtWOORD.<br />

“Luister naar hun verhaal en<br />

koppel hen ook concreet met<br />

organisaties of verenigingen.<br />

Bedenk daarnaast eens: hoe<br />

divers is jullie eigen organisatie?<br />

Want dat is toch geen<br />

onbelangrijke vraag: hoe<br />

gaan we om met een divers<br />

aanbod als de diversiteit<br />

ontbreekt bij de mensen die<br />

het voorstellen?”<br />

•<br />

DANIELS JOFFE | UNSPLASH<br />

Els van T'ANtWOORD: "Mensen in een kwetsbare positie gaan net als wij óók graag naar<br />

Tomorrowland of Bobbejaanland, zwemmen of voetballen. Maar ze kennen het aanbod<br />

niet, hebben geen weet van kortingen of hoorden nog nooit van de UiTPAS."<br />

16<br />

CULTUURPARTICIPATIE


Gender<br />

& vrije tijd<br />

De subtiele ongelijkheid<br />

tekst HELEEN DRIESEN | foto’s KRISTOF VAN ACCOM<br />

Huisvrouw was je in lang vervlogen tijden zeven op zeven, elk uur<br />

van de dag. Tót de werkende moeder en geëmancipeerde eega op<br />

de proppen kwam. En er in feite indrukwekkend weinig veranderde.<br />

“Ongelijkheid zit op veel manieren heel subtiel ingeweven in het<br />

dagelijks leven”, weet VUB-professor Ignace Glorieux.<br />

Bewustmakingsprojecten rond nieuwe meisjes, bezige papa’s en een<br />

gezond levensritme? Vooral blijven doen, vindt de tijdssocioloog.<br />

TIJD ZAT 17


Ignace Glorieux: "Wat bovendien erg belangrijk<br />

is, is dat je het eigenaarschap van een initiatief bij<br />

de burger laat."<br />

,<br />

Wat als Yin en Yang ook maar mensen waren?<br />

Dan verrichtte Yin, de vrouwelijke helft van het<br />

tweetal, over haar hele leven gemiddeld negen<br />

uur minder betaalde arbeid per werkweek dan<br />

haar mannelijke wederhelft. Anderzijds compenseerde<br />

ze die uren ruimschoots met taken<br />

in het huishouden en de opvoeding van de<br />

kinderen. Én had ze zeven uur minder vrije tijd<br />

dan de man in het gezelschap. Toch een ietwat<br />

ongemakkelijk spiegelbeeld.<br />

Toen professor Ignace Glorieux en zijn onderzoeksgroep<br />

rond de eeuwwisseling de resultaten<br />

bekendmaakten van hun eerste grootschalige<br />

tijdsbestedingsstudie, vielen journalisten<br />

nagenoeg van hun stoel. “Alsof ik met een gigantische<br />

scoop<br />

De tijd van mannen<br />

en vrouwen is<br />

ongelijk verdeeld.<br />

Ik ben nog altijd<br />

verrast als ik vrouwen<br />

hoor zeggen<br />

dat ze daar eigenlijk<br />

helemaal geen punt<br />

van maken.<br />

kwam aandragen”,<br />

verwondert<br />

Glorieux zich<br />

nog altijd over<br />

de krantenkoppen<br />

van destijds.<br />

“Mensen dachten<br />

blijkbaar:<br />

ongelijkheid<br />

tussen mannen<br />

en vrouwen,<br />

dat is iets van<br />

vroeger. Iets wat<br />

hooguit nog een<br />

thema is binnen<br />

de feministische beweging. Maar zíen jullie dat<br />

dan werkelijk niet?, vroeg ik mezelf af.”<br />

En hoe zit dat vandaag? Zijn die verschillen<br />

er nog, en zijn mannen en vrouwen zich er nu<br />

meer van bewust?<br />

"Mannen en vrouwen groeien maar langzaam<br />

naar elkaar toe; verandering op dat vlak gaat<br />

ontzettend traag. Ik geloof wel dat er een bredere<br />

bewustwording is dat de tijd van mannen<br />

en vrouwen ongelijk verdeeld is. Toch ben ik<br />

nog altijd verrast als ik veel vrouwen hoor zeggen<br />

dat ze daar eigenlijk helemaal geen punt<br />

van maken. Want: het huishouden doen en<br />

voor de kinderen zorgen, dat doen ze toch met<br />

alle liefde?<br />

Zelfs los van het feit of dat onevenwicht rechtvaardig<br />

is of niet, vind ik het belangrijk om te<br />

onderzoeken waar het vandaan komt. Waarom<br />

voelen mannen zich minder geroepen tot zorgende<br />

taken? Waarom werkt bijna 50 % van de<br />

vrouwen deeltijds en is dat bij mannen amper<br />

10 %? En wat zijn de gevolgen ervan voor de<br />

maatschappelijke positie van mannen en vrouwen?"<br />

Wanneer wordt een verschil in taakverdeling<br />

een probleem?<br />

"Als het ook gepaard gaat met sociale ongelijkheid.<br />

Vandaag zijn we verwonderd dat heel<br />

wat topposities nog altijd ingenomen worden<br />

18<br />

TIJD ZAT


door mannen, en dat vrouwen<br />

met een gelijkaardig diploma<br />

en ervaring nog altijd minder<br />

verdienen dan hun mannelijke<br />

collega’s. Mogelijk zijn mannen<br />

meer assertief in de vraag om<br />

promotie of loonsverhoging.<br />

Maar ook de voorgaande mechanismen<br />

spelen ongetwijfeld<br />

een rol."<br />

"Precies omdat mannen meer<br />

uren presteren op het werk,<br />

kunnen ze meer investeren in<br />

activiteiten en contacten die<br />

lonend zijn voor hun promotie,<br />

klimmen ze sneller op de<br />

bedrijfsladder, verwerven ze<br />

een groter inkomen, wat thuis<br />

dan weer tot een machtsverschil<br />

leidt. Als er iemand<br />

deeltijds moet werken om het<br />

huishouden draaiende te houden,<br />

is de keuze in de meeste<br />

gezinnen snel gemaakt: wie<br />

het minst verdient, zet een<br />

professionele stap achteruit."<br />

Heel wat mannen zullen toch<br />

wat verongelijkt zeggen<br />

dat ze wel degelijk heel wat<br />

huishoudelijke taken op zich<br />

nemen.<br />

(glimlacht) "Als je effectief de<br />

uren laat noteren in een dagboek,<br />

gaapt er toch nogal een<br />

kloof tussen wat mensen zeggen<br />

en wat ze doen. Mannen<br />

presteren niet alleen minder<br />

uren in het huishouden en<br />

in de zorg voor de kinderen,<br />

ze nemen ook andere taken<br />

op zich. Zo stellen we bijvoorbeeld<br />

vast dat mannen<br />

heel vaak de niet-dringende<br />

karweien voor hun rekening<br />

nemen. Bijvoorbeeld een<br />

lamp vervangen, een kleine<br />

reparatie doen of de auto naar<br />

de garage brengen. Vrouwen<br />

nemen de meer routinematige<br />

taken op zich: het dagelijks<br />

koken, de kinderen in bed<br />

steken, de boodschappen<br />

doen. Dat soort klussen is<br />

tegelijk veel minder zichtbaar.<br />

Het gebeurt. En niemand die<br />

ziet hoeveel tijd je er wel in<br />

steekt. Het is ook een werkje<br />

dat nooit af is. Iemand komt<br />

met natte schoenen binnen en<br />

de vloer is weer vies. En niemand<br />

die ooit zegt: ‘Wauw, tof<br />

gedaan, de koelkast zit weer<br />

vol!’ Het omgekeerde is vaak<br />

het geval, als er ‘weeral’ geen<br />

brood in huis is."<br />

Anders gezegd: minder appreciatie<br />

voor meer werk?<br />

"Inderdaad. En het klinkt bijna<br />

pijnlijk karikaturaal, maar bij<br />

mannelijke taken is het vaak<br />

omgekeerd. Voor dingen die<br />

al weken zijn uitgesteld, krijgt<br />

papa onevenredig veel lof<br />

toegezwaaid. Want: de haag<br />

is gesnoeid! Dat ziet zelfs de<br />

buurman weken nadien nog.<br />

En terwijl mama kleren gaat<br />

kopen voor de kleinste, gaat<br />

papa samen met de kids een<br />

fietstochtje maken. Daar wordt<br />

dan nog dagen, zo niet weken<br />

over gesproken."<br />

Welke mechanismen maken<br />

dat de taakverdeling tussen<br />

mannen en vrouwen misschien<br />

toch niet zo vrijwillig is<br />

als we wel denken?<br />

"Daar zijn verschillende verklaringen<br />

voor. Sommigen<br />

wijzen op biologische verschillen.<br />

Die zijn er wellicht. Maar<br />

eerlijk gezegd zijn mensen<br />

volgens mij heel kneedbaar.<br />

Ik kan me perfect een wereld<br />

voorstellen waarin mannen de<br />

zorgtaken op zich nemen en<br />

vrouwen het gros van het betaalde<br />

werk doen. Ik denk dat<br />

ongelijkheid op veel manieren<br />

heel subtiel zit ingeweven in<br />

het dagelijks leven. En het is<br />

iets hardnekkigs."<br />

"Kijk maar hoe aartsmoeilijk<br />

het voor jonge ouders is om<br />

hun kinderen genderneutraal<br />

groot te brengen. Media, reclame<br />

en de hele wereld rondom<br />

ons blijven signalen geven aan<br />

vrouwen: je moet een warme,<br />

lieve moeder zijn en een goede<br />

echtgenote.<br />

Tijd zat<br />

Onze vrije tijd nam de voorbije decennia fel<br />

toe. Onze werkweek daalde van 45 naar 38<br />

uren. Toch hebben velen onder ons het gevoel<br />

dat het drukker en drukker wordt. Hoe<br />

komt dat toch?<br />

Met ‘Tijd zat’ zochten we samen met onze<br />

partnerorganisaties naar antwoorden. Hoe<br />

komt het dat meer en meer mensen stress<br />

ervaren of in een burn-out belanden?<br />

We zijn er van overtuigd dat het hier gaat om<br />

een gemeenschappelijk probleem. En niet<br />

dat van jou alleen.<br />

Met ‘Tijd zat’ wilden we daarom op zoek gaan<br />

naar collectieve oplossingen die we kunnen<br />

aanbieden aan (beleids-)organen.<br />

Een aanbod activiteiten<br />

Eerder al verzamelden we voor Kempense<br />

verenigingen op www.tijdzat.be 26 lezingen<br />

en workshops rond vrije tijd, drukte, werk...<br />

Postkaartje<br />

Het voorbije jaar verspreidden we een massa<br />

kaartjes. Mensen konden daarop hun grootste<br />

wens kwijt die ze hadden rond vrije tijd.<br />

Zes maanden later stuurden we hen een<br />

kaartje terug met die wens: een herinnering<br />

aan wat ze een tijd terug voor zichzelf<br />

droomden.<br />

Supermarktactie<br />

Op donderdag 30 september zetten we eens<br />

niet de klanten, maar wel het personeel van<br />

vijf Kempense supermarkten in de bloemetjes.<br />

Het is daar immers niet makkelijk om<br />

een goede balans te vinden tussen werk,<br />

gezin en vrije tijd. De coronaperiode deed<br />

daar evenmin goed aan.<br />

kijk ook op<br />

www.tijdzat.be<br />

19


Bovendien hoor je ook nog eens de nodige<br />

professionele ambitie aan de dag te leggen,<br />

want dat diploma heb je toch niet voor niets<br />

behaald."<br />

Vijftig jaar geleden waren de rollen makkelijker<br />

verdeeld.<br />

"Toen was een vrouw in de eerste plaats moeder.<br />

Tegenwoordig is het een stuk onduidelijker<br />

waar de moederrol stopt en hoever de<br />

beroepsrol kan gaan. Als een vrouw veel tijd<br />

investeert in haar werk, voelt ze zich schuldig<br />

omdat ze ’s avonds thuis niet gezond kan koken.<br />

En als ze de kinderen elke dag wil afhalen<br />

van school, krijgt ze te horen: je gaat toch niet<br />

deeltijds werken met jouw capaciteiten? Het is<br />

eigenlijk nooit goed."<br />

Hoe kunnen we sleutelen aan die verhoudingen?<br />

"Het is niet gemakkelijk, omdat het zo diep zit.<br />

Vrouwen staan sommige opdrachten ook niet<br />

graag af, ze zien het als ‘hun’ domein.<br />

Al mag dat geen excuus zijn voor mannen om<br />

echt hun verantwoordelijkheid te nemen."<br />

"Het wetgevend kader is misschien niet voldoende<br />

meegegroeid. Je kan ook moeilijk een<br />

wet stemmen die mannen verplicht om de<br />

afwasmachine te vullen. Maar ik heb al wel vaker<br />

gezegd dat bijvoorbeeld het geboorteverlof<br />

voor mannen verplicht zou moeten worden. En<br />

dat het alleszins meer dan vijftien dagen zou<br />

moeten tellen."<br />

Avansa Kempen zette in het verleden al verschillende<br />

projecten op om geboorteverlof bij<br />

papa’s aan te moedigen of om thema’s als ‘de<br />

perfecte vrouw’ bespreekbaar te maken. Meer<br />

initiatieven rond een gezonde tijdsbeleving<br />

zijn gebundeld op tijdzat.be. Hebben zulke<br />

projecten zin?<br />

"Absoluut. Verenigingen en besturen kunnen<br />

volgens mij zeker een rol spelen in bewustmaking<br />

rond traditionele rolpatronen en tijdsbesteding.<br />

Soms hebben mensen een coach nodig<br />

om hen te confronteren met mechanismen<br />

die ze zelf niet herkennen."<br />

"Zelfs los van gender blijken veel mensen te<br />

worstelen met de manier waarop ze hun tijd<br />

indelen. Ze rijden zich vast in de drukte van het<br />

leven en in de veelheid van prikkels die o.a.<br />

de digitale media constant aanbieden. Terwijl,<br />

wanneer zijn we pas écht gelukkig? Als we even<br />

helemaal loskomen van alle stress en verplichtingen,<br />

en ons verliezen in een bezigheid die<br />

ons passioneert."<br />

"Als ik nog een tip mag geven voor een gezonde<br />

vrijetijdsbesteding: leg even die smartphone<br />

weg, vergeet dat je straks die wasmachine<br />

nog moet leeghalen, focus op wat je aan<br />

het doen bent en maak de wereld duidelijk dat<br />

ze je for the time being met rust moet laten. 24<br />

op 7 beschikbaar zijn, is nu eenmaal niet des<br />

mensen."<br />

•<br />

20 TIJD ZAT


We moeten het eens hebben<br />

over herstel<br />

EDDY MEIJS<br />

Eigen schuld, dikke bult. En wie zijn gat verbrandt, moet<br />

op de blaren zitten.<br />

Onze taal staat vol van dergelijke zegswijzen.<br />

Maar is het echt allemaal zo eenvoudig?<br />

Met conflicten hebben we allemaal wel eens te maken.<br />

We zijn allemaal wel eens gekwetst geweest of zelf in de<br />

fout gegaan. Niets is menselijker.<br />

Maar welke ravage veroorzaken conflicten?<br />

Wie wordt er allemaal door geraakt,<br />

en wat hebben we nodig om de schade<br />

te herstellen? Terug bij onszelf te kunnen<br />

zijn?<br />

Hoe kunnen we door conflicten beschadigde<br />

relaties tussen mensen terug herstellen?<br />

Misschien moeten we het eens over herstel<br />

hebben na conflicten?<br />

Een boude stelling? DIALOOG gaat drie<br />

jaar lang samen met jou aan de slag met<br />

deze stelling!<br />

Met heel wat activiteiten brengen we de<br />

volgende tijd burgers met elkaar in dialoog<br />

over een samenleving gericht op<br />

herstel!<br />

DIALOOG HERSTEL<br />

21


Een lapje<br />

onvrijheid<br />

22<br />

DIALOOG HERSTEL


tekst RIA GORIS | foto’s EDDY MEIJS<br />

Eén van de eerste activiteiten in het DIALOOG-project was DIALOOG-vliegers.<br />

In de diverse Avansa-regio’s kwamen vrije burgers en gedetineerden samen<br />

om met elkaar uit te wisselen over onderwerpen als conflict en herstel. In de<br />

Kempen werd het accent gelegd op het thema ‘vrijheid’, vanuit de redenering<br />

dat de tijden al conflictueus genoeg zijn, en dat er ook herstel ligt in het<br />

evenwaardig met elkaar in dialoog gaan. Ria Goris was erbij.<br />

EDDIE MEIJS<br />

Zo zit ik op een avond<br />

samen met een groep<br />

burgers, op een andere<br />

met een groep gedetineerden,<br />

en een derde avond met beide<br />

groepen samen, in de gevangenis<br />

van Merksplas. De laatste<br />

avond is dat met mondkapje<br />

op, dankzij dit lapje<br />

onvrijheid kunnen we toch<br />

samen in gesprek gaan over<br />

vrijheid. Over deze laatste<br />

avond wil ik het hier hebben.<br />

Bij een gevangenisbezoek horen<br />

de nodige geplogenheden:<br />

onze bezittingen achterlaten<br />

in kastjes, identiteitskaart<br />

voorleggen en op erewoord<br />

verklaren dat we voor zover<br />

we weten geen microbe onder<br />

de leden binnensmokkelen,<br />

metaaldetector en twee zware<br />

metalen deuren passeren. Dan<br />

komen we uit op een ruime<br />

binnenkoer, een dreef met<br />

bomen met aan weerszijden<br />

gazon. ‘Oh, fijn dat de gevangenen<br />

tenminste wat groen<br />

hebben,’ roept Lieve uit. Lotte,<br />

de medewerkster van De Rode<br />

Antraciet, zet ons meteen met<br />

de voeten op de grond. ‘De<br />

gevangenen mogen hier niet<br />

komen,’ zegt ze.<br />

En dan zien we het ook: metersgrote<br />

hekken met daarachter<br />

betonnen koeren. Daar<br />

wandelen de gedetineerden,<br />

en van daar kunnen ze kijken<br />

naar het groen waar wij nu op<br />

lopen, en binnenkort ook naar<br />

de lichtjes waarmee de bomen<br />

voor kerst getooid worden. Er<br />

zijn nog tekenen van leven:<br />

in het schemerdonker lopen<br />

twee katten. Ik denk terug aan<br />

de keer dat ik jaren geleden<br />

als journalist de gevangenis<br />

van Merksplas bezocht, en onder<br />

meer het hospitaalgebouw<br />

aandeed met ongeveer 15<br />

bedden op een aftandse zaal.<br />

Het lichtpuntje? ‘We hebben<br />

hier een kater, we noemen<br />

hem liefkozend “de kater van<br />

de hel” ‘, vertelde een van de<br />

mannen me toen.<br />

In datzelfde gebouw, in diezelfde<br />

enigszins opgeknapte<br />

zaal, gaat nu de dialoogavond<br />

door. In de gang op weg naar<br />

de zaal prijken op de vensterbanken<br />

sanseveria’s en een<br />

stel andere planten, ‘door een<br />

van de gevangenen gestekt’,<br />

vertelt Lotte. Verder overheersen<br />

metaal en hoge getraliede<br />

vensters.<br />

Papieren vliegers<br />

Ze komen een voor een binnendruppelen,<br />

de mannen<br />

die – net als de vrije burgers<br />

– op een eerdere avond al<br />

‘DIALOOG-vliegers’ voorbereidden<br />

voor deze avond. Het zijn<br />

gevouwen papieren vliegers<br />

met daarop uitspraken als “Ik<br />

voel me vrij als ik alle remmen<br />

kan losgooien”, “… als ik kan<br />

genieten samen met anderen”,<br />

“…als ik zelf kan kiezen met<br />

wie ik in contact kom”.<br />

Voor de duidelijkheid: dit zijn<br />

uitspraken van de vrije burgers.<br />

De gedetineerden hebben<br />

andere zaken genoteerd, zoals:<br />

“Ik mis mijn vrijheden. Eigen<br />

toilet, eigen eten, eigen ritme,<br />

eigen aankopen, eigen beslissingen,<br />

eigen douche, eigen<br />

kleren…”, “Het grootste gemis<br />

is dat je de beslissingen van<br />

anderen moet volgen” en “Ik<br />

mis mijn familie en vrienden<br />

het meest. Vooral mijn moeder<br />

en mijn zusjes.”<br />

Beide groepen hebben ook<br />

vragen geformuleerd voor<br />

elkaar, zoals deze vanuit de<br />

vrije burgers:<br />

DIALOOG HERSTEL<br />

23


Haast alle mannen<br />

vertellen over een worsteling<br />

met het leven die<br />

hen dicht bij zelfdoding<br />

bracht.<br />

NELE VANMAELE<br />

“Is er vrijheid in je hoofd als je<br />

opgesloten bent in de gevangenis?”,<br />

“Denk je dat je de vrijheid<br />

aankan als je vrijkomt?”<br />

en ”Naar welke vorm van vrijheid<br />

verlang je het meest?”<br />

De gedetineerden hebben andere<br />

vragen genoteerd, zoals:<br />

“Hoe ervaren jullie onvrijheid<br />

in jullie vrijheid?” en “Waarvan<br />

ben je het meest bang om te<br />

verliezen als je naar de gevangenis<br />

zou moeten?”<br />

Rijke oogst<br />

We hebben een rijke oogst<br />

aan DIALOOG-vliegers waarmee<br />

we in twee groepen van<br />

elk zeven of acht deelnemers<br />

aan de slag gaan. Het recept<br />

is simpel: vis een vliegertje<br />

uit de doos en lees voor wat<br />

erop staat. Er is niet veel nodig<br />

voor het gesprek de diepte<br />

in gaat, naar het niveau dat<br />

een gesprek zelden bereikt als<br />

je een uur op café bent met<br />

iemand die je voorheen niet<br />

kende. Patrick* vertelt hoe hij<br />

zich tijdens de dag wel zinvol<br />

kan bezighouden, onder meer<br />

door minder geletterde medegedetineerden<br />

te helpen<br />

een brief te schrijven. Hijzelf<br />

is omgekeerd op hulp van<br />

lotgenoten aangewezen om<br />

zijn hemd dicht te knopen, iets<br />

wat hem sinds zijn hersenbloeding<br />

niet meer lukt. Maar<br />

’s nachts steken de muizenissen<br />

de kop op, het gevoel dat<br />

zijn leven voorbij is, dat hij<br />

alles wat hem dierbaar is verloren<br />

heeft.<br />

Kevin* ervaart momenten<br />

van vrijheid wanneer hij zich<br />

verdiept in een boek, of zelf<br />

aan een boek werkt. Hiernaast<br />

blijft hij wekelijks brieven<br />

schrijven aan zijn jonge zoon,<br />

met wie hij een contactverbod<br />

heeft.<br />

‘Ik verzamel al die brieven,<br />

wie weet kan ik die op een<br />

dag aan hem geven. Ik wil heel<br />

hard werken aan mezelf, zodat<br />

mijn kinderen later – als ik vrij<br />

ben – een vader hebben die<br />

er staat.’ Hij heeft vreselijke<br />

zaken gedaan, vertelt hij, zijn<br />

kinderen zijn getuige geweest<br />

van scènes waar geen enkel<br />

kind getuige van zou mogen<br />

zijn. Zijn ogen lichten op als<br />

hij praat over boeken, over<br />

schrijven, over zijn kinderen,<br />

maar nadat hij gesproken<br />

heeft, zakt hij soms weg, zijn<br />

hoofd gebogen, zijn blik naar<br />

binnen gekeerd.<br />

Ook Gert* deelt pijnlijke fragmenten<br />

over een verfrommelde<br />

jeugd, flarden die tevoorschijn<br />

schieten tussen allerlei<br />

gemeenplaatsen waarachter<br />

hij zich verschuilt. De Gert met<br />

luide stem en het masker op<br />

en de Gert die even in zijn ziel<br />

laat kijken, wisselen elkaar af.<br />

Haast alle mannen vertellen<br />

over een worsteling met het<br />

leven die hen, soms meermaals,<br />

dicht bij een punt van<br />

zelfdoding gebracht heeft.<br />

Dit is een dialoog, ook de<br />

vragen aan de vrije burgers<br />

komen aan bod. Lieve vertelt<br />

over moeilijke stappen in haar<br />

leven die ze gezet heeft op<br />

weg naar meer vrijheid. ‘Vrijheid<br />

ligt voor mij vooral in<br />

de keuze die je altijd hebt in<br />

hoe je naar iets kijkt’, vertelt<br />

Myriam, en ze vertelt over het<br />

inspirerende boek ‘De keuze’<br />

van de joodse holocaustoverlevende<br />

Edith Eger.<br />

Ook Jan en ondergetekende<br />

delen ervaringen van vrijheid<br />

en onvrijheid.<br />

De gedetineerden vragen<br />

door, nodigen de vrije burgers<br />

uit meer te vertellen. En andersom.<br />

Een gesprek zonder<br />

moetens of grote doelen, zonder<br />

oordelen.<br />

Het ijs gebroken<br />

Na een korte pauze verzamelen<br />

de twee groepen in een<br />

grote cirkel. In een afsluitend<br />

rondje verwoordt iedereen<br />

een hoop. Een hoop voor zichzelf,<br />

of voor de samenleving.<br />

24<br />

ECOLOGISCHE TRANSITIE


EDDIE MEIJS<br />

BART VAN DER MOEREN<br />

‘Wat een verschrikkelijk ongezonde omgeving is<br />

dat toch,’ roept Lieve later op café uit. ‘Hoe moeten<br />

mensen daar in godsnaam beter worden?’<br />

Er worden zaken gedeeld als:<br />

‘Ik hoop dat ik dingen zoals<br />

vandaag, vaker kan doen. In<br />

gesprek gaan met anderen<br />

zorgt ervoor dat je niet zo snel<br />

in het wij-zij denken komt’,<br />

en ‘Ik hoop vrij te komen. Ik<br />

hoop dat ze mij nog een kans<br />

geven.’<br />

Christa formuleert een hele<br />

mooie hoop. ‘Ach, je bent nog<br />

zo jong en zo naïef’, repliceert<br />

Johnny*. Iedereen schiet in de<br />

lach. Zowel enkele gedetineerden<br />

als burgers opperen de<br />

suggestie: kunnen we dit gesprek<br />

niet voortzetten? Er zijn<br />

nog veel dialoogvliegers die<br />

niet aan bod kwamen, ruim<br />

genoeg voor drie avonden. De<br />

maskers zijn afgegaan, het ijs<br />

is gebroken.<br />

Ongezonde<br />

omgeving<br />

‘Wat een verschrikkelijk ongezonde<br />

omgeving is dat toch,’<br />

roept Lieve later op café uit.<br />

‘Hoe moeten mensen daar<br />

in godsnaam beter worden?’<br />

Voor we het paviljoen verlaten,<br />

spreken we nog even met<br />

een fijne bewaker. ‘De cellen<br />

zijn tegen kwart voor 9 op<br />

slot,’ zegt hij. Dan is iedereen<br />

op zichzelf aangewezen, al dan<br />

niet in gezelschap van een rist<br />

andere mannen op een grote<br />

slaapzaal of alleen in een cel.<br />

Daar gaan de molens in hun<br />

hoofden weer draaien, terwijl<br />

de vrije burgers kiezen of ze<br />

nog even op café gaan of niet.<br />

‘Excuseer, ik ga jullie nu buiten<br />

zetten want er roept een<br />

gedetineerde, ik wil naar hem<br />

gaan kijken,’ zegt de vriendelijke<br />

bewaker. We verlaten het<br />

paviljoen met het gevoel dat<br />

er achter tralies niet enkel<br />

tekens van leven, maar ook<br />

van menselijkheid zijn. •<br />

* we hanteerden fictieve namen<br />

om de privacy te respecteren.<br />

DIALOOG HERSTEL<br />

25


26 60- EN 80'ERS VAN HIER


BART VAN DER MOEREN<br />

60- & 80'ers van<br />

Vorselaar<br />

In oktober blikte deze groep in het Lokaal<br />

Dienstencentrum Sprankel! in Vorselaar<br />

terug op ‘60- en 80-ers Van Hier’, de babbelvoormiddagen<br />

over dromen, plannen<br />

en zorgen. Over ouder worden, de cirkel<br />

van het leven, winst en verlies, dankbaarheid,<br />

plezier en goesting. Het traject van<br />

10 sessies kende een hobbelige weg met<br />

twee lockdowns.<br />

Anderhalf jaar na de opstart kwamen de<br />

twee generaties voor het eerst samen. Het<br />

werd een langverwachte, leerrijke en verrassende<br />

ontmoeting.<br />

27


Ruth Soenen over<br />

Het<br />

kloppend<br />

hart van<br />

het dorp<br />

tekst HELEEN DRIESEN<br />

Ruth<br />

In de Kempen zijn we fier op ons dorp.<br />

Op onze kermissen, buurtfeesten en<br />

warme burenrelaties.<br />

Toch lijkt die hechte gemeenschap op<br />

de terugweg. Wat houdt ons vandaag<br />

samen en wat drijft ons uiteen?<br />

Je kan de aanzet van Ruth Soenen op<br />

ons online netwerkevent herbekijken.<br />

youtu.be/-kyAOsC-Yg0<br />

28<br />

SOCIALE COHESIE


Geen betere plek om dat te onderzoeken dan<br />

op ons netwerkevent met Kempense beleidsen<br />

cultuurmakers. Antropologe Ruth Soenen is<br />

(dorps)gids met dienst. “Om dynamiek te brengen<br />

in een dorp moet er een kritische massa<br />

zijn aan fijne, menselijke interacties.” Door<br />

het oog van de antropoloog ziet de publieke<br />

ruimte er plots uit als boeiend onderzoeksmateriaal.<br />

Ruth deed jarenlang onderzoek naar<br />

het kleine ontmoeten: vluchtige contacten met<br />

onbekende mensen in het openbaar domein.<br />

Die relaties zijn niet zo banaal als we wel<br />

denken, komt de onderzoekster ons tijdens<br />

dit netwerkevent uitleggen. Maar vooraleer<br />

uitspraken te doen over maatschappelijke<br />

verandering, sociale cohesie of waaraan we<br />

moeten werken, neemt ze ons mee op de tram:<br />

de Antwerpse tramlijn van vijftien jaar geleden,<br />

toen ze voor het eerst haar inspirerende kijk<br />

op ‘gemeenschap’ neerschreef.<br />

Het kleine ontmoeten<br />

Het lijkt op het eerste zicht een onderkoelde<br />

bedoening, daar op die stadstram. Mensen<br />

staan rug aan rug, kijken van elkaar weg. In de<br />

jaren 1950 – de tijd van ‘vroeger was het beter’<br />

– ging het er nochtans niet veel anders aan<br />

toe, meldt Ruth Soenen. “Wat wij soms ervaren<br />

als asociaal gedrag, is eigenlijk een soort<br />

beleefdheidsvorm. Op een plek met heel veel<br />

onbekende mensen passen we onbewust de<br />

‘beleefde vermijdingsregel’ toe: we willen de<br />

ander niet storen in zijn privacy.”<br />

Maar af en toe gebeurt er iets dat die regel<br />

doorbreekt: een gemiste halte, een passagier<br />

met een hond, een man met een baby op de<br />

arm. Dan ontspinnen er zich allerlei conversaties.<br />

Het gebeurt meer dan we denken, weet<br />

Soenen. In heel alledaagse interacties of in<br />

periodes dat de levensloop van mensen voor<br />

langere tijd kruist.<br />

29


Ruth Soenen 15 jaar geleden op de<br />

tram, toen ze voor het eerst haar<br />

inspirerende kijk op ‘gemeenschap’<br />

neerschreef.<br />

MICHEL DELAETER<br />

“De babbel met collega-ouders aan de schoolpoort<br />

of de samenhorigheid met andere<br />

klanten van onze favoriete schoenwinkel: ons<br />

leven bestaat uit een opeenvolging van tijdelijke<br />

gemeenschappen. En al zijn die contacten<br />

maar beperkt in de tijd, dat wil niet zeggen dat<br />

ze geen betekenis hebben voor mensen.”<br />

Die emotionele lading van het kleine ontmoeten<br />

ervaar je misschien nog het meest helder<br />

in een korte, agressieve ontmoeting, illustreert<br />

de antropologe. Een chauffeur of medereiziger<br />

die ons afsnauwt? Het blijft toch even aan ons<br />

kleven.<br />

Drie soorten ontmoeting<br />

Elkaar ontmoeten doen we in verschillende<br />

versies. Die zijn ruwweg gebaseerd op drie<br />

soorten ervaringen, die we net zo goed kunnen<br />

opdoen in een stedelijke als in een meer landelijke<br />

context.<br />

De eerste wordt vaak omschreven als het<br />

dorpsgevoel, duidt Soenen. We bedoelen: het<br />

is hier goed leven, we hebben een aangename<br />

buurt. De tweede is de stedelijke ervaring,<br />

waarbij we in het gezelschap zijn van vele onbekenden.<br />

We genieten van de levendigheid,<br />

maar hebben soms ook de nood om ons terug<br />

te trekken.<br />

Ten derde is er het thuisgevoel. Dat knusse<br />

samenzijn creëren we vooral met intimi en familie,<br />

bijvoorbeeld in ons eigen huiskamertje,<br />

op het strand of op café.<br />

“Om dynamiek te brengen in een dorp”, gaat<br />

Soenen verder, “is het belangrijk om een goede<br />

balans te vinden tussen de diverse types van<br />

ontmoeting. Er moet een kritische massa zijn<br />

aan fijne, menselijke interacties. De basis voor<br />

een positief sociaal klimaat? Een omgeving<br />

waar op allerhande plekken het kleine ontmoeten<br />

mogelijk is. Dat is een uitgelezen voedingsbodem<br />

om sociaal krediet op te bouwen<br />

en diverse profielen in een gemeenschap met<br />

elkaar te verbinden.”<br />

Levendigheid in het dorp<br />

Was er in de jaren 1990 nog veel sociaalwetenschappelijk<br />

onderzoek dat wees op de afname<br />

van het buurtgebruik, vandaag zien er weer<br />

veel bewoners- en burengroepen het licht. Ze<br />

ontstaan rond allerlei thema’s: erfgoed, veiligheid<br />

of feestvieren, wijst de spreekster aan.<br />

“In dergelijke collectieven kunnen heel mooie<br />

dingen gebeuren. Maar ze zijn ook geen ongenuanceerd<br />

succesverhaal. Kinderloze gezinnen<br />

vinden bijvoorbeeld vaak moeilijk aansluiting,<br />

net als mensen die oorspronkelijk uit een andere<br />

gemeente komen. En dan hebben we het<br />

nog niet gehad over etnisch-culturele diversiteit.”<br />

De tijd van emanciperen en ‘mensen mondig<br />

maken’ is een beetje passé, klinkt het. Tegenwoordig<br />

zijn we in een era van ‘iedereen<br />

beroemd’: iedereen denkt over alles een uitspraak<br />

te moeten doen. “Daarom is het geen<br />

overbodige luxe om participatieprojecten te<br />

laten ondersteunen door een professionele<br />

procesbegeleider die groepen en groepsdynamica<br />

goed verstaat”, zegt Soenen. Waarbij ze<br />

ter illustratie een pluim op de hoed steekt van<br />

de trekkers van het Arendonkse project rond<br />

burgerbudgetten, onder begeleiding van Avansa<br />

Kempen (bling bling, speekmedaille!).<br />

30<br />

SOCIALE COHESIE


Rust in het dorp<br />

Burencollectieven worden vaak gezien als onverdeeld<br />

positief, merkt de antropologe op.<br />

Maar ze kunnen ook bestaande breuklijnen<br />

versterken. “Essentiëler is de connectie die<br />

buren met elkaar hebben. En die is niet altijd<br />

zichtbaar in het openbaar domein. Een wijk<br />

kan er behoorlijk stil en doods uitzien, terwijl<br />

er achter de gevels toch grote solidariteit is<br />

met elkaar. Als ik morgen mijn been breek, zal<br />

er dan iemand voor mij naar de winkel gaan?<br />

Het antwoord op die vraag is misschien wel<br />

belangrijker dan die straatbarbecue meer of<br />

minder in de straat.”<br />

Stilte is evenmin symptomatisch voor een<br />

gebrek aan levendigheid in een buurt, tekent<br />

Soenen aan. “Vooral mentale rust wint aan<br />

belang bij een breed publiek. Het is belangrijk<br />

om daar aandacht aan te besteden. Nochtans<br />

kunnen rust en stilte ook normatieve categorieën<br />

worden om mensen te weren uit een<br />

buurt. Soms creëren bewoners hun eigen sociale<br />

armoede door te claimen dat er niets mag<br />

georganiseerd worden in hun wijk, in naam van<br />

de zogeheten ‘stilte’.”<br />

Het is dus ook niet altijd verstandig, suggereert<br />

de antropologe, om enkel naar die ene stem<br />

van de bevolking te luisteren die om stilte<br />

roept. Best ga je na: in welke betekenis wordt<br />

het woord door mensen in een wijk gehanteerd?<br />

Wonen in het dorp<br />

Het klassieke woonideaal van de vrijstaande<br />

woning op een ruim perceel, is hoe dan ook<br />

aan herziening toe. Een aantal nieuwe woonvormen<br />

toont zich, ook in het dorp. Toch<br />

sluiten die gewraakte villawijken een gevoel<br />

van community niet uit, maakt Soenen attent.<br />

“Huiskamers maar ook tuinen bieden veel<br />

ruimte voor ontmoeting, ook in figuurlijke zin.<br />

‘Community’ is ook niet het privilege van de samenleefprojecten<br />

die vandaag opgang maken.<br />

Die zijn zeker interessant, maar ze kunnen een<br />

ambigu effect hebben op de dynamiek in een<br />

dorp en op de relatie tussen mensen. Sommige<br />

communities interageren weliswaar vlot met de<br />

gemeenschap, andere functioneren meer als<br />

een enclave.”<br />

De mooiste projecten zijn misschien nog<br />

gelaagd, eindigt de spreekster haar exposé.<br />

“Soms zetten initiatiefnemers onbewust de<br />

deuren open voor vele andere mensen, bekend<br />

en onbekend, die elk op hun eigen manier een<br />

bijdrage doen aan het project. Mensen samenbrengen<br />

en ontmoeting creëren? Het gebeurt<br />

vaak indirect en met een verbazende vanzelfsprekendheid.”<br />

•<br />

Ruth Soenen: "Huiskamers maar ook tuinen bieden<br />

veel ruimte voor ontmoeting, ook in figuurlijke zin."<br />

Foto: buren gaan op bezoek bij buren in Laakdal, bij<br />

het project Spinnen in de Straat.<br />

31


Klimaatmakers<br />

Burgers inspireren lokale besturen<br />

CHRIS STESSENS<br />

In Laakdal en Olen liep in <strong>2021</strong> het<br />

project Klimaatmakers. Dat was<br />

voor iedereen wat spannend. De<br />

twee gemeenten, IOK en Avansa<br />

probeerden er lokaal burgers zover<br />

te krijgen om samen klimaatacties<br />

uit te werken.<br />

Hoe verging het hen?<br />

Burgers mee in bad<br />

Ellen Leys (IOK): “Klimaatmakers was een participatieproject<br />

waarbij we burgers probeerden<br />

te overtuigen om zelf lokaal klimaatacties uit<br />

te werken: bijvoorbeeld een straat te vergroenen,<br />

een autodeelproject op te zetten, een<br />

hernieuwbare energieproject… en dat allemaal<br />

in nauwe samenwerking met de gemeente.”<br />

Kris Vreys (IOK): “We organiseerden Klimaatmakers<br />

omdat we in de Kempen de doelstellingen<br />

willen halen van het Kempen 2030-programma:<br />

de CO 2<br />

reduceren met 40% met als<br />

perspectief dat we met onze regio in 2050<br />

klimaatneutraal zullen zijn. Het is onze vaste<br />

overtuiging dat we daarom ook veel mensen,<br />

veel organisaties en veel bedrijven zullen nodig<br />

hebben. We kunnen dat immers niet alleen<br />

voor mekaar krijgen. Daarom willen we zoveel<br />

mogelijk mensen hun schouders onder dat<br />

programma laten zetten. Daarom organiseren<br />

we dit Klimaatmakers-project.”<br />

Klimaat is ook<br />

lokaal beleidsdomein<br />

“We zien dat gemeenten heel wat beleid kunnen<br />

voeren rond ruimtelijke ordening, mobiliteit,<br />

wonen… allemaal beleidsdomeinen die er<br />

toe doen. Daarom denk ik dat gemeenten ook<br />

aan de slag moeten met een klimaatbeleid.<br />

32<br />

ECOLOGISCHE TRANSITIE


Kris Vreys (IOK): “Ons Kempen<br />

2030-programma kunnen we niet alleen<br />

voor mekaar krijgen. Zoveel mogelijk<br />

burgers moeten er mee hun schouders<br />

onder zetten."<br />

tussen het lokale bestuur en<br />

de burgers.<br />

Gemeenten genieten nog heel wat vertrouwen<br />

van de burgers; ze hebben een voorbeeldfunctie.<br />

En ze kunnen nog heel goed mensen enthousiasmeren.”<br />

Ellen Leys: "Met IOK proberen we het Klimaatmakers-project<br />

te faciliteren: we willen het<br />

voor gemeenten makkelijk maken om het op te<br />

starten en te organiseren. We kunnen helpen<br />

met de communicatie, met een participatieexpert<br />

aan te stellen, door de juiste partners<br />

aan te trekken..."<br />

Janna Janssens (Avansa): "Avansa was voor de<br />

twee gemeenten de agogische partner. We stelden<br />

het programma samen, en we begeleidden<br />

het ook. Daarnaast stimuleerden we de dialoog<br />

Engagement en<br />

goesting<br />

Elke Tweepenninckx (schepen<br />

Olen): "De inwoners zijn in het<br />

het hele traject erg belangrijk.<br />

Zij brengen de concrete ideeën<br />

aan. Zij starten ook met de<br />

uitbouw van de verschillende<br />

projecten, en ze helpen die<br />

ook in de praktijk om te zetten."<br />

Janna: "De burgers zijn de motor van het project.<br />

Zonder hun ideeën, maar vooral zonder<br />

hun engagement, kan een Klimaatmakersproject<br />

niet slagen."<br />

Elke Tweepenninckx (schepen Olen):<br />

“De inwoners zijn in het hele traject<br />

erg belangrijk."<br />

33


Gemeente<br />

Wat was de rol dan precies<br />

van de gemeente?<br />

Jaimy Vandersloten (ambtenaar):<br />

"De gemeente was er<br />

voor alle vragen, en om te<br />

helpen als er acties moesten<br />

opgezet worden. We zochten<br />

bijvoorbeeld een lokaal voor<br />

een infoavond, we zorgden<br />

voor de logistiek... Vaak was<br />

dat praktisch werk, maar inhoudelijk<br />

zorgden we er ook<br />

voor dat we steeds de link<br />

konden leggen tussen de acties<br />

en de dingen waarmee de<br />

gemeente bezig was."<br />

Tine Gielis (burgemeester Laakdal):<br />

“Gemeentebesturen moeten<br />

participatietrajecten koesteren."<br />

Benny Smets (schepen Laakdal):<br />

"Mijn rol is eigenlijk makkelijk<br />

te omschrijven: ik moest<br />

vooral luisteren naar de voorstellen<br />

van de burgers en de<br />

werkgroepen. Daarnaast zorgden<br />

we voor een gemotiveerde<br />

beslissing van het schepencollege<br />

- soms positief, soms<br />

negatief - zodat we projecten<br />

konden realiseren."<br />

De werkgroepen<br />

Tine Symoens (burger): "Onze<br />

taak was vooral om samen te<br />

zoeken naar acties en projecten<br />

die in het kader van<br />

het thema van de werkgroep<br />

iets konden veranderen in<br />

de gemeente. En als het kon,<br />

om tegelijk ook het gemeentebestuur<br />

te inspireren door<br />

ideeën aan te reiken."<br />

Elke Tweepenninckx (schepen<br />

Olen): "De werkgroepen<br />

bedachten zelfstandig acties,<br />

ontwikkelden ze én voerden<br />

ze uit. Dit op allerlei terreinen<br />

zoals mobiliteit, ontharding en<br />

groen, voeding ..."<br />

Al resultaat?<br />

Bert Van Nooten (burger):<br />

"Voorlopig hebben we een<br />

autodeelsessie willen opzetten,<br />

maar die is door corona<br />

nog niet doorgegaan. We<br />

zijn nog volop bezig met een<br />

gamification-project: met een<br />

app willen we het gebruik van<br />

de fiets promoten. De app zou<br />

alle verplaatsingen registreren<br />

en ook belonen met een korting<br />

bij de bakker of de beenhouwer."<br />

Jan Bellens (burger): "We hebben<br />

een project in de scholen<br />

met zaadbommen. Daarmee<br />

willen we ouders en kinderen<br />

sensibiliseren rond bermbeheer,<br />

én willen we zorgen<br />

dat er meer biodiversiteit<br />

in die bermen komt. Met de<br />

werkgroep 'wonen en energie'<br />

hebben we al een praatavond<br />

gehad samen met Campina<br />

Energie over zonne-energie en<br />

thuisbatterijen."<br />

Marcel Bellens (burger): "Ik<br />

ben actief in een werkgroep<br />

rond bedrijven. Onze ambitie<br />

is om de bedrijven te helpen<br />

om hun energieverbruik te<br />

verminderen. We zijn ervan<br />

overtuigd dat daar nog winst<br />

bij te boeken valt en dat we de<br />

bedrijven daarin kunnen ondersteunen."<br />

Tine Symoens: "Met de werkgroep<br />

'Consumeren en voeding'<br />

hebben we een ruiltafel<br />

georganiseerd in de bib. We<br />

zorgden ook voor een workshop<br />

waarop gekookt werd<br />

met voedselrestjes."<br />

Joris Wouters (burger): "In<br />

onze werkgroep ben ik bezig<br />

rond het plaatsen van zonnepanelen<br />

op daken van<br />

openbare gebouwen. Die zouden<br />

via een burgercoöperatie<br />

gefinancierd worden. Dat zorgt<br />

voor een win-win-winsituatie:<br />

goedkopere energie voor de<br />

gemeente, een hogere opbrengst<br />

voor de burger die<br />

investeert, én een win voor<br />

het klimaat en de duurzaamheid."<br />

Iets voor elders?<br />

Zou je een traject als Klimaatmakers<br />

aanraden aan andere<br />

gemeentebesturen?<br />

Tine Gielis (burgemeester<br />

Laakdal): “Gemeentebesturen<br />

Bert Van Nooten: "Wij werken<br />

aan een gamification-project:<br />

met een app willen we het gebruik<br />

van de fiets promoten."<br />

34<br />

ECOLOGISCHE TRANSITIE


Klimaatmakers-activiteit: Een workshop<br />

'Koken met voedselrestjes'<br />

moeten participatietrajecten<br />

koesteren. Je kan als bestuur<br />

grote plannen hebben, maar<br />

als de burgers die niet omarmen,<br />

dan sta je nergens. Daarom<br />

moeten we samen evolueren<br />

in een participatietraject<br />

naar besluitvorming.”<br />

Elke Tweepenninckx (schepen<br />

Olen): “Ik kan eigenlijk elke<br />

gemeente aanraden om zo’n<br />

project op te starten. We moeten<br />

immers op termijn onze<br />

klimaatdoelstellingen halen,<br />

maar daarnaast is het ook een<br />

ongelofelijke kans om veel<br />

burgers te betrekken en te<br />

activeren.”<br />

Seppe Bouquillon (burgemeester<br />

Olen): “Als gemeente<br />

moet je af en toe uit je comfortzone<br />

treden. Co-creatief<br />

werken is immers niet altijd<br />

makkelijk. Je kan niet zomaar<br />

in het blinde weg in zo’n traject<br />

instappen. Je moet vooraf<br />

duidelijk het speelveld afbakenen,<br />

en laat je daarbij ook<br />

begeleiden als je er geen ervaring<br />

mee hebt.”<br />

Welke meerwaarde schuilde<br />

er voor jou in het project?<br />

Benny Smets (schepen Laakdal):<br />

“Voor mij was het vooral<br />

het co-creëren, het samen aan<br />

de slag gaan met burgers. Voor<br />

mij was dat nieuw. Tot nu toe<br />

informeerden we de burgers.<br />

Nu gingen we samen dingen<br />

realiseren op het terrein.”<br />

Bert Van Nooten (burger): “Ik<br />

vond het een heel goed idee<br />

om burgers te betrekken bij de<br />

klimaatopwarming. Zo komen<br />

er veel ideeën naar boven die<br />

de gemeente kan gebruiken,<br />

en de burgers krijgen ook het<br />

gevoel dat de gemeente het<br />

thema serieus neemt en er<br />

ook hun schouders willen onder<br />

zetten.”<br />

Judith Van Meensel (ambtenaar):<br />

“De burgers moesten<br />

echt hun handen uit de mouwen<br />

steken. Het komt ook echt<br />

Seppe Bouquillon<br />

(burgemeester Olen): “Als<br />

gemeente moet je af en<br />

toe uit je comfortzone<br />

treden."<br />

35


van de burgers zelf. Ze geven<br />

geen advies over de dingen<br />

die het bestuur doet, maar ze<br />

gaan zelf initiatieven voorstellen<br />

en uitvoeren. Het komt<br />

echt helemaal van onderuit.”<br />

Marcel Bellens (burger): “Ik<br />

geloof er wel in. Je ziet meer<br />

en meer initiatieven vanuit de<br />

burgers komen. Burgers weten<br />

vaak beter hoe iets moet. Voor<br />

het creëren van een draagvlak<br />

is het zeker beter als burgers<br />

de kans krijgen om hun initiatieven<br />

te realiseren.”<br />

Waarom doe je als burger<br />

mee?<br />

Jan Bellens: “Leuk dat onze ideeën samengebracht<br />

werden. Anders bleven ze misschien<br />

in de schuif liggen of in de hoofden<br />

van de mensen zitten.”<br />

Bert: “Omdat het in mijn ogen<br />

een noodzaak is dat er iets gebeurt<br />

rond de klimaatopwarming.<br />

Ik ben er ook van overtuigd<br />

dat alle kleine beetjes<br />

helpen, en daarom wil ik ook<br />

zelf mijn steentje bijdragen.”<br />

Joris Wouters (burger): “Ik ben<br />

actief in de energiesector en<br />

bezig met energie-efficiëntieprojecten.<br />

Toen de vraag kwam<br />

vanuit de gemeente, leek het<br />

voor mij de ideale gelegenheid<br />

om iets bij te dragen op dat<br />

vlak in de eigen gemeente.”<br />

Hoe was de samenwerking<br />

tussen burgers en gemeente?<br />

Judith: “Die relatie liep erg<br />

vlot. De burgers namen zelf<br />

veel initiatief. Ze waren erg<br />

open, heel flexibel en ze<br />

konden luisteren naar argumenten.<br />

In werkgroepen kan<br />

je immers de zotste dingen<br />

bedenken, maar het moet ook<br />

realistisch blijven.”<br />

Jan Bellens (burger): “We hebben<br />

van de gemeente veel<br />

ondersteuning gekregen. Zo<br />

kwam er iemand verslag maken<br />

van onze vergaderingen.<br />

Die wist ook bij wie we moesten<br />

zijn voor welke zaken. Dat<br />

was een goede ondersteuning!”<br />

Hoe liep het contact tussen de<br />

klimaatmakers?<br />

Tine Symoens (burger): “De<br />

eerste keer dat we samenkwamen,<br />

was dat digitaal. Je ziet<br />

dan plots gezichten die je eerder<br />

al eens zag. Dan leer je die<br />

mensen beter kennen, en dat<br />

is interessant. Zo kregen we<br />

verbinding tussen de verschillende<br />

fysieke groepen.”<br />

Jan Bellens: “Het was vooral<br />

belangrijk dat we konden<br />

discussiëren over verschillende<br />

onderwerpen, en dat<br />

ieder daarbij zijn mening kon<br />

geven. In onze groepen lukte<br />

dat goed.”<br />

Was het een fijne manier van<br />

werken?<br />

Joris Wouters: “Burgerparticipatie<br />

is voor mij wel een fijne<br />

manier om samen te werken<br />

binnen de gemeente. Ik ben<br />

ervan overtuigd dat we met<br />

onze enthousiaste groep echt<br />

iets leuk kunnen opzetten om<br />

op een fijne manier rond het<br />

klimaat nog verder te kunnen<br />

werken in onze gemeente.”<br />

Elke Tweepenninckx: “Concreet<br />

aan de slag gaan, was<br />

voor mij echt een verademing.<br />

Ik vond het een heel fijne<br />

manier om samen te werken,<br />

zowel met Avansa, IOK als met<br />

de burgers.”<br />

Jan Bellens: “Ik denk dat het<br />

leuk is dat mensen die soms in<br />

dezelfde straat wonen en over<br />

dezelfde dingen nadenken,<br />

op die manier samengebracht<br />

kunnen worden om dan kleine<br />

projecten lokaal een uitwerking<br />

te geven. Anders bleven<br />

ze misschien in de schuif liggen<br />

of in de hoofden van de<br />

mensen zitten.”<br />

36<br />

ECOLOGISCHE TRANSITIE


Avansa Kempen<br />

verbreekt de stilte<br />

over stilte<br />

37


Avansa Kempen en stilte: er zit geen spat slijtage op het<br />

huwelijk dat al 15 jaar standhoudt, integendeel. ‘Stilte’ is<br />

allang niet meer enkel het synoniem van ‘geluidloosheid’.<br />

Stilte, in de brede context van verdieping en verzoening,<br />

is een maatschappelijk thema geworden, dat in alle domeinen<br />

van cruciaal belang is.<br />

Christa Truyen gaat in de pilootgemeente Turnhout aan<br />

de slag met een nieuwe stiltemethodiek. Het doel: nog<br />

meer mensen overtuigen van het belang van en de noodzaak<br />

aan stilte, en dat besef laten doordringen tot bij de<br />

beleidsverantwoordelijken.<br />

tekst ROEL SELS | foto’s CHRIS STESSENS<br />

Christa Truyen: “We legden al een<br />

lange weg af om het stilteconcept te<br />

promoten. Nu willen we die ideeën<br />

verduurzamen."<br />

CHRIS STESSENS<br />

“In 2006 werden we getriggerd<br />

door ‘stilte’ als een maatschappelijk<br />

thema”, herinnert<br />

Christa zich. “Het was de<br />

sociaal-culturele organisatie<br />

Waerbeke die ons inspireerde.<br />

Waerbeke was de pionier op<br />

dat vlak.”<br />

Vaste plek<br />

op de agenda<br />

“Stilte kan veel vormen<br />

aannemen. Het is veel meer<br />

dan een akoestisch gegeven.<br />

In de betekenis van pure<br />

geluidloosheid bestaat<br />

stilte in de praktijk zelfs<br />

niet, of bijna alleen in een<br />

kunstmatige vorm: de échte<br />

stilte beleef je alleen in<br />

speciaal daarvoor ontworpen<br />

geluidloze kamers. Als wij<br />

praten over stilte, hebben we<br />

het niet daarover. Het ruisen<br />

van de zee, het fluiten van<br />

een vogel, het knerpen van<br />

sneeuw onder een schoen…:<br />

ook dat zijn vormen van stilte.<br />

Een park, een open ruimte, het<br />

zicht op een sterrenhemel…<br />

dat zorgt ook voor een gevoel<br />

van stilte. Je merkt het al<br />

aan de voorbeelden die ik<br />

geef: heel dikwijls is er een<br />

link met de natuur. Daarom<br />

omschrijven we het begrip<br />

‘stilte’ liever als ‘stilte, rust en<br />

ruimte’. Die vlag dekt de lading<br />

beter.”<br />

Avansa Kempen – toen nog<br />

‘Vormingplus Kempen’ – begon<br />

ijverig met campagnes<br />

die zoveel mogelijk mensen<br />

bewust maakten van de nood<br />

aan stilte, rust en ruimte.<br />

Avansa zocht partners om<br />

samen rond het thema te<br />

werken. Die vond ze in Lokaal<br />

Bestuur Oud-Turnhout,<br />

38<br />

STILTE, RUST & RUIMTE


BART VAN DER MOEREN<br />

Hofke van Chantraine,<br />

Natuuracademie en Regionaal<br />

Landschap Kleine en Grote<br />

Nete. Ze brachten in een<br />

klankbordontmoeting een<br />

twintigtal mensen samen uit<br />

verschillende sectoren om na<br />

te denken over de invulling en<br />

betekenis van stilte, rust en<br />

ruimte. Ze organiseerden een<br />

druk bijgewoonde stiltedag<br />

in Turnhout en richtten een<br />

stilteplatform op. Ze gaven<br />

een boek uit ‘Stilte, rust en<br />

ruimte in de Kempen – kansen<br />

tot verbinding over verschillen<br />

heen’… Kortom: het thema<br />

‘stilte’ kreeg een permanente<br />

plaats op de Avansa-agenda.<br />

Steevast werden politici<br />

en andere beleidsmensen<br />

uitgenodigd op de activiteiten<br />

en ervan op de hoogte<br />

gehouden.<br />

De ommekeer<br />

“In 2013 vonden we het tijd<br />

voor een grondige evaluatie,”<br />

gaat Christa verder. “We<br />

stelden vast dat we al een<br />

lange weg hadden afgelegd<br />

sinds de pioniersdagen.<br />

Onze activiteiten hadden<br />

veel mensen bereikt. Toch<br />

konden we niet helemaal<br />

tevreden zijn, want de<br />

gevolgen van die geslaagde<br />

bewustmakingscampagne<br />

waren nog niet voldoende<br />

zichtbaar. Niet regionaal<br />

en ook niet nationaal of<br />

internationaal. Mensen<br />

bewustmaken is één ding, die<br />

ideeën ook verduurzamen<br />

in het beleid is nog iets<br />

anders. Daar wilden we ons<br />

de komende jaren op gaan<br />

focussen. We geloofden heel<br />

erg in de transitiegedachte.<br />

In grote lijnen komt dat erop<br />

neer dat je niet rechtstreeks<br />

de politiek probeert te<br />

beïnvloeden, maar dat je<br />

je op de burgers richt. Zorg<br />

dat er genoeg draagvlak is<br />

en dan sijpelen de ideeën<br />

automatisch wel door tot in de<br />

politiek.<br />

Een bevraging in 2019 wees uit<br />

dat 70% van de mensen stilte<br />

heel belangrijk vindt. Het<br />

onderzoeksbureau Indiville<br />

vond dat een onwaarschijnlijk<br />

hoog percentage. Het bewijst<br />

dat de nood aan stilte bijna<br />

door iedereen wordt ervaren.<br />

Het overgrote deel van de<br />

bevolking is er naar op zoek<br />

en wil vaker ‘tot rust’ kunnen<br />

komen. In een interview dat<br />

Kamagurka in 2002 gaf aan De<br />

Standaard, omschreef hij stilte<br />

nog als het laatste taboe.<br />

39


WOLF FOTOGRAFIE<br />

Avansa Kempen de motor<br />

aanzwengelen en het<br />

momentum dat er nog altijd<br />

is, aangrijpen om een groot<br />

stilte-offensief te lanceren.<br />

“Mensen weten niet alleen<br />

dat stilte, rust en ruimte<br />

belangrijk is. Ze hebben dat<br />

nu ook allemaal zelf kunnen<br />

ervaren. Mede dankzij corona<br />

heeft de stiltethematiek zich<br />

als ondergrondse wortels<br />

verspreid. Daar moeten we nu<br />

op inspelen. We moeten die<br />

wortels helpen uitschieten.<br />

Wat ondergronds is, moet<br />

bovengronds komen.”<br />

Christa Truyen: "In de pandemie werd de rechtstreekse<br />

band tussen stilte en natuur, maar ook tussen stilte<br />

en fysieke én geestelijke gezondheid in de praktijk<br />

aangetoond."<br />

De methodiek werd al in<br />

Turnhout uitgetest.<br />

“De stilte is zo schaars<br />

geworden dat niemand er<br />

nog mee om kan. Als het tien<br />

seconden stil blijft op de<br />

radio vragen we ons af wie<br />

er gestorven is.” Minder dan<br />

20 jaar later vinden velen<br />

een stilte niet langer nog<br />

ongemakkelijk, integendeel.<br />

Meer en meer mensen<br />

verlangen ernaar. Groter kan<br />

het contrast niet zijn.<br />

Corona als<br />

bondgenoot<br />

Dat beseften ze ook bij Avansa<br />

Kempen. Christa Truyen: “We<br />

wisten maar al te goed dat<br />

we dat momentum moesten<br />

grijpen om stilte nog meer<br />

in de picture te zetten.<br />

We begonnen een nieuwe<br />

campagne en een nieuwe<br />

methodiek uit te tekenen.<br />

Maar voor die op punt stond,<br />

kwam corona roet in het eten<br />

gooien en moesten we ons<br />

voornemen om links en rechts<br />

verkennende gesprekken te<br />

voeren met een groep mensen,<br />

opbergen.”<br />

Al had de pandemie, hoe raar<br />

het ook mag klinken, ook<br />

een positief effect. “Tijdens<br />

de harde lockdown van<br />

2020 was de bevolking bijna<br />

verplicht thuis te blijven en<br />

te ‘verstillen’. Nooit eerder<br />

trokken zoveel mensen de<br />

natuur in. Ook wie in zijn<br />

normale leven opging in de<br />

hectiek van alledag kreeg<br />

nu, omdat het niet anders<br />

kon, plots te maken met een<br />

maatschappij die op een veel<br />

lagere snelheid draaide. De<br />

rechtstreekse band tussen<br />

stilte en natuur, maar ook<br />

tussen stilte en fysieke én<br />

geestelijke gezondheid werd<br />

in de praktijk aangetoond. De<br />

stiltebeleving bereikte een<br />

nieuw publiek.”<br />

Nu het einde van de pandemie<br />

stilaan in zicht komt en<br />

steeds meer experten zeggen<br />

dat ‘normaal samenleven’<br />

weer mogelijk wordt, kan<br />

Nieuwe methodiek<br />

Daartoe werd een nieuwe<br />

methodiek ontwikkeld.<br />

Christa Truyen: “Het is niet<br />

zo gemakkelijk om een<br />

groepsgesprek over stilte, rust<br />

en ruimte te voeren. Dat zijn<br />

nogal abstracte begrippen.<br />

Als je dat koud op je bord<br />

krijgt, schrik je even. Om dat<br />

te vermijden, ontwikkelden we<br />

een kaartsysteem, dat eruit<br />

ziet als een boek speelkaarten.<br />

Dat maakt een moeilijk<br />

thema toch gemakkelijk<br />

bespreekbaar.<br />

We spreiden de kaarten uit<br />

op een tafel. Aan de ene<br />

zijde van elke kaart staat een<br />

open vraag. Bijvoorbeeld:<br />

‘Waar wil je een stille ruimte<br />

creëren?’ Of ‘wat heb je nodig<br />

om tot verzoening te komen?’<br />

Aan de andere zijde van de<br />

kaart staat een foto die geen<br />

concreet antwoord op de<br />

vraag biedt, maar die een<br />

sfeer schept en inspirerend<br />

kan werken. We hebben de<br />

methodiek uitgeprobeerd<br />

in Arendonk en Turnhout.<br />

40<br />

STILTE, RUST & RUIMTE


We waren supertevreden met de resultaten<br />

en met de inzichten, ideeën en voorstellen<br />

die opborrelden bij het ‘testpubliek’. Zeer<br />

bemoedigend! Dit kaartsysteem kan, nadat<br />

we tijdens de coronajaren noodgedwongen<br />

op een lager pitje hebben gedraaid, voor een<br />

nieuwe dynamiek zorgen in onze stiltewerking.<br />

Belangrijk is dat we niet alleen vragen wat<br />

mensen zelf kunnen doen om in hun omgeving<br />

stilte, rust en ruimte te creëren, maar dat we<br />

hen ook vragen wat volgens hen de overheid<br />

zou kunnen doen. Zo komen we meteen ook<br />

tot concrete beleidsvoorstellen. Het is de<br />

bedoeling dat we in elke groep een aantal<br />

stilteambassadeurs vinden, die de ideeën<br />

en voorstellen willen uitdragen. Uiteindelijk<br />

moeten die bij beleidsverantwoordelijken<br />

terechtkomen. Daar zorgt Avansa Kempen<br />

niet zelf voor. Het is sterker als de burgers<br />

dat zelf doen. Maar we willen hen daarbij<br />

vanzelfsprekend wel begeleiden.”<br />

Christa is ervan overtuigd dat politici het<br />

belang van stilte, rust en ruimte inzien. “Het is<br />

geen ver-van-hun-bed-show meer.<br />

De Vlaamse overheid zet er trouwens al<br />

sterk op in. Terecht ook: stilte, rust en<br />

ruimte zijn op elk domein van onschatbare<br />

waarde: mobiliteit, ruimtelijke ordening,<br />

sociale aangelegenheden, diplomatieke<br />

betrekkingen, cultuur… Het gaat zelfs nog<br />

verder. De gepolariseerde samenleving is een<br />

rechtstreeks gevolg van het onvermogen of de<br />

onwil om de tijd te nemen om naar mekaar te<br />

luisteren en om ruimte te creëren om alles in<br />

een breder perspectief te zien.”<br />

•<br />

Door corona heeft de stiltethematiek<br />

zich als ondergrondse<br />

wortels verspreid.<br />

We moeten nu die wortels<br />

helpen uitschieten.<br />

Christa Truyen<br />

CHRIS STESSENS<br />

,<br />

41


Corona hakte het voorbije jaar stevig in op het<br />

Kempense verenigingsleven. Tussen de verschillende<br />

vlagen in, was er soms even hoop dat dat<br />

stilaan terug op gang kon komen. We wilden de<br />

igen. Doe je mee?<br />

Kempense lokale besturen sensibiliseren om<br />

tussentijds die lokale verenigingen<br />

snel te reanimeren.<br />

Tijd om weer te<br />

Versterk<br />

www.d<br />

De oproep<br />

Burgemeester Nele Geudens (Herenthout),<br />

burgemeester Lieven Janssens<br />

(Vorselaar) en Ellen De Boeck van De<br />

Federatie deden alvast mee!<br />

youtu.be/D-PfkDSlF-4<br />

Lokale besturen konden bij die herstart hun<br />

verenigingen immers heel wat ruggensteun<br />

bieden.<br />

Daarvoor lijstten we 7 tips op.<br />

Informatie geven<br />

Maandenlang al werden we<br />

bedolven onder een lawine<br />

aan regels. Wie kon nog door<br />

de bomen het bos zien? Daarbovenop<br />

zetten ze ook een<br />

domper op de goesting om<br />

terug aan de slag te gaan.<br />

We suggereerden de gemeenten<br />

om bijv. één aanspreekpunt<br />

voor verenigingen te<br />

installeren.<br />

Ruimte aanbieden<br />

Door de verplichte afstandsregels<br />

bleken de lokalen waar<br />

verenigingen vroeger gebruik<br />

van maakten vaak te klein.<br />

We tipten de gemeenten om<br />

bijv. zelf grote zalen ter beschikking<br />

te stellen, of om de<br />

kosten daarvoor te delen...<br />

Praktisch helpen<br />

We suggereerden ook om zoveel<br />

mogelijk praktisch werk<br />

rond hygiëne en veiligheid op<br />

zich te nemen. Zo konden vrijwilligers<br />

zich volop concentreren<br />

op de activiteit zelf.<br />

Zichtbaar maken<br />

Veel lokale verenigingen zijn<br />

bezorgd over de heropstart.<br />

Zal hun publiek terugkomen?<br />

Of hebben de mensen onder-<br />

42 VERENIGINGEN


ILL. NENA PEETERS / DEFEDERATIE<br />

verenigen.<br />

verenigingen<br />

Doe je mee?<br />

efederatie.org - ontwerp: Nena Peeters - V.U. Ellen De Boeck - 0473.274.777<br />

tussen andere interesses? Gemeenten<br />

kunnen helpen door<br />

de verenigingen zichtbaar te<br />

maken in een promo-actie.<br />

Financieel steunen<br />

De meeste verenigingen zaten<br />

al een hele tijd zonder inkomsten,<br />

dus extra geld was meer<br />

dan welkom.<br />

De gemeenten trachtten alleszins<br />

het geld vanuit het Noodfonds<br />

Cultuur goed te besteden,<br />

vaak in nauw overleg met<br />

het lokale verenigingsleven.<br />

Vinger aan de pols<br />

houden<br />

Het verenigingsleven lijkt wat<br />

van de aardbodem te zijn<br />

verdwenen. Het is bijzonder<br />

moeilijk om zicht te krijgen op<br />

wat overal leeft.<br />

De gemeente zou een luisterend<br />

oor kunnen bieden en<br />

samen naar oplossingen<br />

kunnen zoeken.<br />

Stimuleren<br />

en waarderen<br />

Bestuursleden en vrijwilligers<br />

lijken het wat moe te worden.<br />

Ze verloren wat energie en<br />

goesting.<br />

Als gemeente kan je zorgen<br />

voor een schouderklopje en<br />

kan je verenigingen helpen<br />

door samen te werken.<br />

Inspiratie?<br />

Onze website is nog altijd<br />

actief. Bij onze tips vind je<br />

ook voorbeelden van hoe gemeenten<br />

het succesvol aanpakten.<br />

versterkverenigingen.be<br />

43


Onder het beton<br />

CHRIS STESSENS<br />

Translab K telt vele volgers. In<br />

<strong>2021</strong> werkten vrijwilligers twee<br />

Kempense sensibiliseringsacties<br />

uit rond ontharding: het<br />

Eerste Kempens Kampioenschap<br />

Tegelwippen en de<br />

banner-actie Onthard mee!<br />

Echte ontharders weten het:<br />

dingen die van onderuit groeien,<br />

moet je koesteren. Daarom<br />

dat we met Avansa beide<br />

groepjes met raad en daad ondersteunden.<br />

Kampioenschap<br />

Het bestond al in Nederland,<br />

maar enkele vrijwilligers wilden<br />

het concept hier leven<br />

inblazen: het Eerste Kempens<br />

Kampioenschap Tegelwippen.<br />

Enkele gemeentebesturen<br />

sprongen snel op het aanbod:<br />

Kasterlee, Lille, de gemeenten<br />

van Neteland en Nijlen. De<br />

gemeente waarvan de inwoners<br />

de grootste oppervlakte<br />

onthardden, zou het kampioenschap<br />

winnen. Dat kon het<br />

makkelijkst door tegels uit te<br />

doen, maar ook beton, kiezel<br />

of andere verharding telden<br />

mee. Zolang ze plaats maakten<br />

voor groen.<br />

44<br />

ECOLOGISCHE TRANSITIE


CHRIS STESSENS SAM DECKMYN<br />

Olmen grijs<br />

•<br />

Olmen groen<br />

De gemeenten streden onderling,<br />

samen met 'de rest<br />

van de Kempen' in het najaar<br />

van <strong>2021</strong> voor de titel.<br />

Uiteindelijk won Neteland<br />

de Gouden Tegel, met een<br />

gemiddelde van 800 uitgebroken<br />

tegels per 1.000<br />

inwoners.<br />

Het project kreeg veel persaandacht,<br />

en misschien<br />

daardoor werd 'tegelwippen' bijna het Woord<br />

van het Jaar.<br />

Onthard mee<br />

Het Kampioenschap zette tot actie aan. 'Onthard<br />

mee' wou eerder burgers sensibiliseren<br />

met een droombeeld.<br />

Rit: “Toen de oproep om te brainstormen over<br />

ontharding en vergroening kwam, zag ik het<br />

direct zitten om mee te doen. Ik fiets heel veel<br />

en vind het dan jammer dat er zoveel gemiste<br />

kansen in voortuinen zijn. Als het kon, zou ik<br />

overal een boom planten (lacht).<br />

Ontharding begint tussen de oren dus leek<br />

het ons een goed idee om te laten zien hoe<br />

het kan zijn. Misschien motiveert het beeld de<br />

mensen zodat ze het minder erg vinden om af<br />

en toe blaadjes te vegen.”<br />

Bob: “Ik had niet zoveel met ontharden, wel<br />

met biodiversiteit. Hopelijk kunnen we met<br />

onze banners een paar van de honderdduizenden<br />

Kempenaars ook overtuigen van het<br />

belang van groen.”<br />

Rit: “We namen contact op met gemeentebesturen.<br />

Meestal wilden ze wel toehappen, maar<br />

hadden ze schrik voor de reacties van burgers.<br />

Het was dus kwestie van hen te overtuigen.”<br />

De Translabbers hadden gehoopt vijf gemeentes<br />

aan boord te krijgen, het werden er uiteindelijk<br />

meer dan dubbel zo veel.<br />

De reacties van passanten bij<br />

youtu.be/HutRGdrGGnw<br />

het ophangen van de banners<br />

waren positief, van 'dat wil ik<br />

hier meer zien' tot spontaan applaus.<br />

www.onthardmee.be<br />

www.wipeentegel.be<br />

45


PIETER DESMEDT<br />

46 SOCIALE COHESIE


Stoepfestival<br />

Buren samenbrengen tijdens corona?<br />

Dat deden we in mei met een rits circusartiesten<br />

in enkele wijken in Ravels en<br />

Hoogstraten (samen met DE ARK en de<br />

gemeenten).<br />

youtu.be/zHvlUxVRJrI<br />

47


In <strong>2021</strong> zetten we het Kempenoffensief op:<br />

een reeks van (tot nu toe) 4 podcasts.<br />

Dat offensief ontketenden we met<br />

beweging.net, de Turnhoutse bib,<br />

Stuifzand en Erfgoed Noorderkempen.<br />

Zo wilden we samen een breed<br />

publiek in contact brengen met<br />

maatschappelijke Kempense thema’s.<br />

Die podcasts kenden ook een verlengstuk<br />

in een lezingenaanbod<br />

en in enkele gespreksmomenten.<br />

Het nieuwe wonen<br />

Hoe behouden we het dorpse karakter<br />

van de Kempen?<br />

Gedeelde grond<br />

Welke lessen zijn er te trekken uit de<br />

Middeleeuwse ‘commons’ voor de<br />

Kempen?<br />

Het<br />

Eerlijke data<br />

De Kempen pioniert en legt het beheer<br />

van persoonlijke data terug bij<br />

de mensen zelf.<br />

De bom<br />

Over een strijd om de nucleaire kennis<br />

en het uranium in de Kempen<br />

Beluister ze op<br />

www.hetkempenoffensief.be<br />

48<br />

PODCASTS


GEERT MERTENS<br />

nieuwe wonen<br />

tekst HELEEN DRIESEN | foto’s EVELIEN PIETERS<br />

Daarover ging de eerste aflevering van onze podcastreeks. Er zat echter meer<br />

gespreksstof in. Zo nodigden we op het Festival Turnhoutse Torens Vlaams<br />

bouwmeester Erik Wieërs uit.<br />

Onder de kerktoren van het Turnhoutse begijnhof sprak hij over zijn ambitienota. Sus Van de<br />

Leest van cohousingproject Buren van Bink, Hugo Meeus van de Turnhoutse stedelijke dienst<br />

Ruimtelijke Ordening en Edith Wouters van het Kempense architectuurcentrum AR-TUR sloten<br />

mee aan.<br />

49


Erik Wieërs: “Ik ben een verkavelingskindje.<br />

In 1965 zijn mijn<br />

ouders verhuisd van het Kiel<br />

naar een villa in witgeschilderde<br />

bakstenen in Hove. Het<br />

was er fijn opgroeien, tussen<br />

de open velden en bijna zonder<br />

verkeer. Maar ik heb het er<br />

ook zien veranderen. Door de<br />

komst van nieuwe verkavelingen<br />

is het gebied ondertussen<br />

helemaal dichtgeslibd.<br />

Nu woon ik in 2060 Antwerpen.<br />

We hebben er vier woningen<br />

gebouwd met een gedeelde<br />

tuin. Twee van die huizen hebben<br />

we verkocht, de bewoners<br />

zijn ondertussen vrienden. Je<br />

hebt een gemeenschappelijke<br />

interesse voor delen en wordt<br />

ook enigszins gedwongen om<br />

met elkaar overeen te komen.”<br />

De podcast gaat over de<br />

verschuiving van individueel<br />

naar collectief wonen. Daar<br />

zijn nog wel wat drempels<br />

voor. Hoe kunnen we die wegwerken?<br />

Erik: “In de oertijd woonden<br />

steeds minstens vier gezinnen<br />

samen omdat je zoveel mensen<br />

nodig had om een mammoet<br />

te vangen. Na de Tweede<br />

Wereldoorlog was er een grote<br />

economische vooruitgang. Het<br />

gezin vormde de hoeksteen.<br />

Een eigen auto en een eigen<br />

woning werden statussymbolen,<br />

idealen voor de individuele<br />

vrijheid. Ik begrijp dat<br />

iedereen dat wil, maar je botst<br />

tegen grenzen aan. Er is de<br />

klimaatverandering en je hebt<br />

gewoon niet voldoende ruimte<br />

om elk gezin in een losstaand<br />

huis onder te brengen.<br />

De oplossing zou kunnen zijn<br />

om dan maar iedereen op<br />

elkaar te stapelen naast het<br />

station maar dat lijkt me naïef<br />

en kortzichtig. We moeten er<br />

voor zorgen dat we in die beperkte<br />

ruimte overlappingen<br />

vinden. Zo komt er ook terug<br />

verbinding in de samenleving.<br />

Dat zijn we door ons individueel<br />

wonen en onze nadruk op<br />

privacy uit het oog verloren.”<br />

Krijgt de publieke ruimte dan<br />

een belangrijke rol in het<br />

nieuwe wonen?<br />

Erik: “Er zijn veel verwachtingen<br />

voor een publieke ruimte.<br />

Je moet er rustig een boek<br />

kunnen lezen, barbecueën met<br />

vrienden én een evenement<br />

voor duizend mensen organiseren.<br />

Onze ruimte nu is ofwel<br />

publiek ofwel privaat. We<br />

mankeren een tussenschaal,<br />

GEERT MERTENS<br />

een collectieve ruimte die<br />

beheerd wordt door een groep<br />

mensen.<br />

In Antwerpen ken ik het voorbeeld<br />

van een aantal private<br />

woningen in een doodlopende<br />

straat. Die is door de bewoners<br />

ingepalmd. Burgers hebben<br />

ook het recht om zich een<br />

stuk van het publiek domein<br />

toe te eigenen. In begijnhoven<br />

woonde iedereen met het<br />

gezicht naar elkaar. Dat zorgt<br />

voor een ongedwongen manier<br />

van samenleven. Ik ben er<br />

van overtuigd dat architectuur<br />

die ontmoetingen kan stimuleren.”<br />

Hoe kijkt u naar de link tussen<br />

woonkernen en natuur?<br />

Erik: “Vlaanderen is één brij<br />

van bebouwing en landschap.<br />

Het is noodzakelijk om omgekeerd<br />

te kijken, vanuit de open<br />

ruimte, naar het landschap<br />

onder steden en gemeentes.<br />

Er is nog enorm veel winst<br />

te maken door missing links<br />

tussen landschappen aan te<br />

vullen, door bossen en open<br />

wateren aan elkaar aan te<br />

sluiten.<br />

Natuurlijk is daarbij ook de<br />

biodiverse kwaliteit van die<br />

open ruimte van belang. Een<br />

professor aan de Universiteit<br />

van Antwerpen zei me ooit dat<br />

een maïsveld even erg is als<br />

een betonnen parking. In onze<br />

stallen staan koeien waarvan<br />

de mest op open velden<br />

wordt gedumpt en de melk in<br />

poedervorm naar China wordt<br />

verscheept. Dat kadert binnen<br />

een veel grotere economische<br />

problematiek.<br />

50


Erik Wieërs: "Onze ruimte<br />

nu is ofwel publiek ofwel<br />

privaat. We mankeren een<br />

tussenschaal, een collectieve<br />

ruimte die beheerd wordt<br />

door een groep mensen."<br />

GEERT MERTENS<br />

Erik Wieërs<br />

(Vlaams<br />

bouwmeester)<br />

"Vlaanderen is één brij<br />

van bebouwing<br />

en landschap.<br />

Het is noodzakelijk om<br />

omgekeerd te kijken,<br />

vanuit de open ruimte,<br />

naar het landschap<br />

onder steden en<br />

gemeentes."<br />

beluister de podcast<br />

op Het Kempenoffensief:<br />

bit.ly/3JZf6Ar1<br />

beluister het gesprek<br />

bit.ly/3h12CeO<br />

Waarom zijn er bijvoorbeeld<br />

meer bioboeren in Wallonië<br />

dan in Vlaanderen? Ik weet<br />

het antwoord niet op die<br />

vraag maar het is wel belangrijk<br />

om ze te stellen.”<br />

Draagvlak nodig<br />

Erik: "Een bibliotheek in een<br />

dorp moet ook interessant<br />

zijn voor wie nooit een boek<br />

leest. Ik geloof absoluut niet<br />

in cocreatie. Maar je moet wel<br />

mensen betrekken in je vraag,<br />

zodat je een gemeenschappelijk<br />

draagvlak krijgt. Daarna<br />

is het aan ontwerpers om een<br />

antwoord te formuleren en<br />

aan het beleid om daar over<br />

te communiceren.”<br />

Edith Wouters (AR-TUR): “De<br />

Blokskens in Zandhoven is<br />

een sociaal woningproject<br />

waarin een oud schuurtje, dat<br />

beschermd is als monument,<br />

werd opgenomen. Zo werden<br />

de doorzichten richting het<br />

landschap vrij gehouden. We<br />

zien veel langgevelhoeves in<br />

de Kempen sneuvelen om vervangen<br />

te worden door muren<br />

van appartementen. Maar die<br />

betekenen niks voor de architectuurkwaliteit.”<br />

Erik: “Door in te spelen op je<br />

omgeving wordt je ontwerp<br />

tijdloos. Dan moet ik onwillekeurig<br />

denken aan de kerk<br />

die Josip Plecnik ontwierp in<br />

de buurt van Ljubljana. Die<br />

bevindt zich in een gebied<br />

met veel schapenstallen. Het<br />

gebouw zelf staat een verdieping<br />

hoger wegens het overstromingsgevaar.<br />

Het dateert<br />

uit 1937, maar als ik 1973 had<br />

gezegd, had ook iedereen dat<br />

geloofd.”<br />

Edith: “Architectuurkwaliteit is<br />

meer dan enkel het gebouw,<br />

het gaat ook om leefkwaliteit.<br />

In de Kempen heb je wel meer<br />

van dergelijke micro-utopia’s.<br />

De wijk Egelsvennen in Mol is<br />

daarvan een mooi voorbeeld.<br />

Met AR-TUR ontwikkelden we<br />

een Toolbox Dorpsarchitectuur.<br />

Die laat de vele mogelijkheden<br />

tussen de eengezinswoning<br />

en het appartement zien.”<br />

Erik: “We mogen de invloed<br />

van architectuur niet onderschatten<br />

maar ook zeker<br />

niet overschatten. Toen dat<br />

lang geleden nog mocht, liet<br />

ik mijn eerste vrijstaande<br />

villa bouwen voor een koppel.<br />

Twee maanden later waren<br />

ze gescheiden. Maar ik ben er<br />

nog altijd van overtuigd dat<br />

dat niet aan mijn gebouw lag<br />

(lacht).”<br />

•<br />

PODCASTS<br />

51


CHRIS STESSENS<br />

Commons in<br />

de Kempen<br />

tekst HELEEN DRIESEN | foto’s CHRIS STESSENS<br />

Blijkbaar delen we in de Kempen al heel lang<br />

heel veel. In de Middeleeuwen was de grote meerderheid<br />

van de gronden gemeenschappelijk bezit.<br />

Welke principes lagen aan de basis van dat collectieve<br />

model? En welke lessen kunnen we eruit trekken<br />

voor de samenleving vandaag en morgen?<br />

Translab K hield er een zetelgesprek over.<br />

Gedeelde grond<br />

Daarover ging onze tweede podcast.<br />

Beluister 'm op Het Kempenoffensief:<br />

bit.ly/3BFdRTI<br />

Bij een tasje gemberthee in de knusse schuur<br />

van Tuintaferelen in Arendonk, delen we een<br />

paar dekentjes om ons warm te houden. Ze<br />

zijn voor even gemeenschappelijk goed: minder<br />

openbaar dan het zonlicht, maar vrijer<br />

toegankelijk dan de sjaal die een verstandige<br />

buurvrouw heeft aangetrokken op deze frisse<br />

herfstavond.<br />

Tussen publieke en private goederen in situeren<br />

zich de ‘commons’, heeft spreekster Maïka<br />

De Keyzer zojuist uitgelegd. De historica doet<br />

al jaren onderzoek naar maatschappelijke<br />

veerkracht en collectieve actie in de pre-moderne<br />

periode. Vanavond neemt ze ons mee in<br />

de geschiedenis van de Kempense commons,<br />

om daarna samen met Koen Wynants, bezieler<br />

van grassroots burgercollectief Commons Lab,<br />

de brug te maken naar het wel en wee (?) van<br />

hedendaagse commons.<br />

52<br />

PODCASTS


Feodale context<br />

Voor het begin van het verhaal van onze Kempense<br />

commons moeten we terug tot ergens<br />

rond het jaar 1200, leren we. We bevinden ons<br />

dan in een feodale samenleving, waar de heer<br />

stukken grond in beheer geeft aan dorpelingen,<br />

die ze voor zichzelf kunnen bewerken.<br />

Daarnaast – zo is het systeem door de jaren<br />

heen gegroeid – mag de dorpsgemeenschap<br />

bepaalde gronden ook samen gebruiken. De<br />

bloeiperiode van deze gemeenschappelijke<br />

goederen of ‘commons’ ligt in de late middeleeuwen.<br />

In 1772 maakt de Oostenrijkse keizerin<br />

Maria Theresia er zo goed als komaf mee, en<br />

met de nieuwe Belgische staat in 1830 is de<br />

privatisering quasi een feit.<br />

Niet álle land wordt in de middeleeuwse Kempen<br />

gemeenschappelijk beheerd. Akkers zijn<br />

meestal in privaat bezit. Beemden en bloeiweiden<br />

zijn parttime common: de eigenaar mag de<br />

eerste oogst van het hooi behouden, daarna<br />

kan de gemeenschap haar gang gaan.<br />

De typisch Kempense heidegebieden zijn heel<br />

het jaar door gemeenschappelijk. Inwoners<br />

laten er hun schapen en koeien grazen en<br />

mogen er ook sprokkelen. Het zijn vooral de<br />

kleine, zelfstandige boeren die zelf de organisatie<br />

op zich nemen via de instelling van een<br />

schepenbank.<br />

Een bewuste Kempense keuze<br />

Waarom maakte het commonssysteem juist<br />

in de Kempen zo’n opgang? Een veelgehoord<br />

narratief is dat de Kempense zandgrond nu<br />

eenmaal zo arm is dat je er weinig anders mee<br />

kon doen. Maar dat argument snijdt geen hout,<br />

stelt De Keyzer resoluut. De Kempen maken<br />

immers deel uit van een brede strook ecosysteem,<br />

de Europese dekzandrug die loopt van<br />

Engeland tot in Rusland, waarop fundamenteel<br />

verschillende samenlevingen zijn gevormd.<br />

De keuze voor gemeenschappelijk bezit en<br />

beheer was wel degelijk bewust.<br />

Maïka De Keyzer: “Die<br />

schaapjes stonden er<br />

niet omdat ze schattig<br />

zijn, wel om hun wol te<br />

verkopen en hun vlees<br />

te consumeren.”<br />

PODCASTS<br />

53


1938, dia met zicht op een typisch<br />

Kempisch landschap (heide en<br />

dennenbomen) in Oud-Turnhout.<br />

Stadsarchief Turnhout.<br />

Nog van deze tijd?<br />

Op de heide graasden vooral<br />

schapen, die met hun wol de<br />

grondstof leverden voor wat<br />

destijds de belangrijkste economische<br />

tak was in de lage<br />

landen: laken. Goederen in<br />

gemeenschap nemen, was dus<br />

een slimme optie binnen de<br />

gegeven economische en sociale<br />

omstandigheden.<br />

En het systeem bleek enorm<br />

succesvol. Beemden en heidegronden<br />

werden op een<br />

duurzame manier beheerd,<br />

zonder ecologische degradatie.<br />

De Kempen werden ook<br />

veel minder zwaar getroffen<br />

door rampen zoals de laatmiddeleeuwse<br />

crisis, de pest of<br />

de aardappelcrisis van 1845.<br />

Net door de herverdeling van<br />

grondstoffen en door de solidariteit<br />

die er heerste, was<br />

er een grote balans tussen de<br />

belangen van armen, kleine<br />

boeren en elites.<br />

Nood aan<br />

spelregels<br />

Het klinkt als een onverdeeld<br />

rooskleurig verhaal. Maar<br />

Maïka De Keyzer is een vrouw<br />

van nuances: natuurlijk had<br />

ook dit systeem zijn keerzijde.<br />

Commons zijn geen publieke<br />

goederen: sommigen mogen er<br />

gebruik van maken, anderen<br />

niet. Die afbakening maken<br />

de beheerders zelf. Alleen,<br />

doorheen de geschiedenis<br />

blijkt het ‘des mensen’ om<br />

gaandeweg bepaalde groepen<br />

uit te sluiten, vaak de zwakkeren.<br />

Bovendien is er een<br />

zekere conformiteit nodig om<br />

het model in stand te houden.<br />

Lees: iedereen moet in de pas<br />

lopen.<br />

Regels en sociale sturing zijn<br />

dus een absolute voorwaarde<br />

voor een goed draaiende common.<br />

Maar het is een moeizaam<br />

evenwicht. Dat heeft ook<br />

Koen Wynants van Commons<br />

Lab, dat het gedachtegoed<br />

van de ‘commons’ in Vlaanderen<br />

uitdraagt, met vallen en<br />

opstaan ondervonden. In Antwerpen,<br />

waar de uitgeweken<br />

Kempenaar nu woont, stond<br />

Wynants mee aan de wieg<br />

van een aantal hedendaagse<br />

commons zoals samentuinen,<br />

een gemeenschappelijke kippenweide<br />

of schoolstraten in<br />

de stad.<br />

Faire regels maken waar iedereen<br />

zich in kan vinden, is<br />

allesbehalve evident, weet<br />

Wynants intussen. Maar als je<br />

ze níet maakt, is die regenton<br />

meteen leeg of is die oogst<br />

op een onverdachte ochtend<br />

opeens geplukt. Een common<br />

inrichten is telkens opnieuw<br />

een proces op maat, waarbij je<br />

niet kan knippen en plakken<br />

uit een eerdere ervaring. Elke<br />

keer weer moet je zoeken, discussiëren,<br />

conflicten oplossen<br />

en nieuwe afspraken maken.<br />

Op die eerste debatstelling<br />

van moderator Tine Hens<br />

antwoordt Wynants lachend:<br />

“Soms vraag ik me oprecht af<br />

waar ik mee bezig ben. Het is<br />

alleszins een heel intens en<br />

allerminst vrijblijvend traject.<br />

En misschien is het wel niet<br />

meer van deze tijd om zoveel<br />

tijd te steken in het gemeenschappelijke.<br />

Aan de andere<br />

kant: als mens vind ik het zelf<br />

extreem interessant. Ik woon<br />

in een diverse wijk en probeer<br />

met al die mensen samen iets<br />

te doen. Dat is enorm leerrijk,<br />

en voor mij de essentie van<br />

mens-zijn.”<br />

Alles in de geschiedenis is<br />

cyclisch, repliceert Maïka De<br />

Keyzer. Ideeën kunnen verdwijnen<br />

en weer opkomen.<br />

“De enige vraag die ikzelf relevant<br />

vind, is: vinden we het<br />

wenselijk dat de commons<br />

weer van deze tijd worden?<br />

In Nederland komen vandaag<br />

bij beleidsmakers en burgers<br />

al concrete ideeën op om een<br />

aantal principes van onze welvaartstaat<br />

te vervangen door<br />

common principles. Bijvoorbeeld:<br />

gaan we de ouderenzorg<br />

wegnemen uit de sociale<br />

zekerheid en laten organiseren<br />

door vrijwilligers in het dorp?<br />

Dat zijn moeilijke vraagstukken<br />

die een belangrijk debat<br />

vereisen.”<br />

Democratisch?<br />

“Zo proberen we ze in elk geval<br />

wel zoveel mogelijk te organiseren”,<br />

zegt Wynants. “Elk<br />

lid heeft inspraak in de regels.<br />

Die kunnen organisch groeien,<br />

maar je moet ze wel continu in<br />

vraag stellen.<br />

Koen Wynants: "Een common<br />

inrichten is telkens<br />

opnieuw een proces op<br />

maat, waarbij je niet kan<br />

knippen en plakken uit<br />

een eerdere ervaring."<br />

54<br />

PODCASTS


En je moet ervoor openstaan<br />

om ze te herbekijken als er<br />

nieuwe mensen bijkomen.”<br />

Een van de acht designprincipes<br />

van econome Elinor<br />

Ostrom, pikt De Keyzer aan, is<br />

dat mensen moeten kunnen<br />

wegen op de besluitvorming.<br />

“Het hoeft niet per se volgens<br />

de Griekse democratie te zijn<br />

(‘iedereen een stem’), maar de<br />

leden van de groep moeten er<br />

wel vertrouwen in hebben dat<br />

ze hun invloed kunnen laten<br />

gelden als ze dat wensen. Is<br />

dat gevoel er niet, dan is de<br />

faalkans groot.”<br />

Meer dan een<br />

hobbyproject?<br />

“De middeleeuwse commoner<br />

zou gezegd hebben: uiteraard<br />

moet dat geld opbrengen!”,<br />

reageert De Keyzer laconiek.<br />

“Die schaapjes stonden er niet<br />

omdat ze schattig zijn, wel om<br />

hun wol te verkopen en hun<br />

vlees te consumeren.”<br />

Er valt iets uit te leren voor de<br />

hedendaagse commons, vindt<br />

de historica. “De lovey-dovey<br />

benadering van veel commons<br />

verrast me toch nog altijd een<br />

beetje. Als je commons puur<br />

gaat inrichten ‘omdat het toch<br />

zo’n mooi principe is’, dan zal<br />

het wellicht altijd een hobby<br />

blijven. Daarentegen, een aantal<br />

van de absolute succesverhalen<br />

van vandaag, zijn juist<br />

de commons waaruit mensen<br />

bepaalde voordelen putten.<br />

De energiecoöperaties bijvoorbeeld,<br />

waar schaalvergroting<br />

tot het drukken van kosten<br />

leidt. Voor dat winstaspect<br />

zal de commonbeweging oog<br />

moeten hebben, wil ze ooit uit<br />

de marges van de maatschappij<br />

treden.”<br />

Maken ze<br />

een verschil?<br />

Nu komen we bij De Keyzers<br />

stokpaardje, vertelt de historica<br />

gedreven.<br />

“Ik denk dat het wel degelijk<br />

mogelijk is om de maatschappij<br />

op een essentieel andere<br />

manier te organiseren. Dat is<br />

bij de commons ook gebeurd:<br />

op amper honderd jaar tijd<br />

kwam er een fundamentele<br />

omslag van een feodale maatschappij<br />

waar burgers geen<br />

inspraak hadden, naar een<br />

participatief model in bijna<br />

elk Kempens dorp. Alleen, het<br />

model op zich is niet heiligmakend.<br />

De commons zijn ‘maar’<br />

een instelling, een instrument<br />

in handen van mensen. Ze<br />

hebben geen daadkracht op<br />

zich. Er zijn voorbeelden van<br />

commons die ecologisch of<br />

sociaal op een ramp zijn uitgedraaid.<br />

Het begint allemaal bij<br />

mensen. En bij een volwassen<br />

debat tussen overheden en<br />

burgers.”<br />

“Door de krachten van enkele<br />

burgerinitiatieven en ondernemers<br />

te bundelen, zijn we erin<br />

geslaagd om in Antwerpen het<br />

thema van duurzaam voedsel<br />

op de politieke agenda te zetten”,<br />

illustreert Wynants fier.<br />

“Voor mij persoonlijk maken<br />

de commons een wezenlijk<br />

verschil in mijn leven. Maar ik<br />

ben er ook werkelijk van overtuigd<br />

dat het iets groters in<br />

beweging kan zetten”.<br />

En met een knipoog: “Als we<br />

daar niet meer in geloven,<br />

kunnen we beter in onze kelder<br />

kruipen.”<br />

•<br />

Nieuwe reeks!<br />

Dit voorjaar nog pakken we uit met<br />

vier nieuwe afleveringen van onze<br />

Kempense podcasts.<br />

CHRIS STESSENS<br />

PODCASTS<br />

55


Maak je vereniging springle<br />

Oppeppers<br />

56 MOBILITEIT


vend met onze<br />

Zit de klad erin?<br />

Weet je niet meer van welk hout<br />

pijlen maken?<br />

We hebben al jarenlang een mooi vormingsaanbod om je ver-<br />

eniging terug tot leven te brengen.<br />

goedkoop (hooguit 65 euro)<br />

degelijk<br />

ook voor burgerinitiatieven<br />

met een aantal nieuwe thema's: : Sociale media anno<br />

2022 | Hoe meer mensen bereiken op sociale me-<br />

dia? | Crowdfunding | Hoe meer betrokkenheid<br />

creëren bij een burgerinitiatief? | Van goed idee tot<br />

concreet project | Hoe creëer je impact?<br />

www.oppepper.be<br />

57


LORE SANNEN<br />

Buurtwerk Stokt is het oudste buurtcomité in<br />

Turnhout. Met een nieuw buurthuis, een generatiewissel<br />

binnen de buurtwerking en tijden<br />

die veranderen, voelde het buurtwerk de behoefte<br />

om de eigen werking eens opnieuw te<br />

bekijken, zelfs in vraag te stellen, en de doelstellingen<br />

opnieuw te formuleren. Avansa werd<br />

gevraagd om hierbij te coachen. Dat draaide<br />

uit op een voor beide partijen prettige kennismaking<br />

en samenwerking. Tom De Ridder van<br />

Buurtwerk Stokt en Pieter Desmedt, sociaalcultureel<br />

werker bij Avansa, kijken tevreden<br />

terug op de weg die al is afgelegd.<br />

Tom De Ridder: "Er zijn veel nieuwe<br />

mensen door dit project komen snuffelen.<br />

Ik voel een goede energie."<br />

Tom De Ridder: "Wij namen in<br />

2019 contact op met Avansa. Je<br />

moet weten dat dit buurtwerk<br />

al in 1972 is opgestart, toen<br />

nog als verzet tegen het stof<br />

en de rookvervuiling van metaalverwerkend<br />

bedrijf Allard<br />

dat in die jaren nog in deze<br />

wijk was gevestigd. Daaruit<br />

groeide een buurtwerking,<br />

waarin veel animo was in de<br />

jaren '70 en '80. Na 2000 is dat<br />

wat beginnen te sluimeren.<br />

58 SOCIALE COHESIE


Buurtwerk<br />

Stokt<br />

vindt nieuw elan<br />

tekst DOMINIC DEPREEUW | foto’s PATTY MOORIS<br />

De voorbije jaren heeft Woonmaatschappij<br />

DE ARK hier heel<br />

wat nieuwe woningen gerealiseerd,<br />

waardoor er nu veel<br />

nieuwe bewoners zijn. Door<br />

dat nieuwe woonproject is<br />

ook het lang verborgen Stappersplein<br />

ontsloten. Daar is<br />

een nieuw buurthuis gebouwd,<br />

dat wij van de stad mogen<br />

gebruiken. Dat is gunstig,<br />

want het vroegere buurthuis<br />

aan het Robsonplein hadden<br />

we al lang verlaten. Binnen<br />

het buurtcomité hebben de<br />

oorspronkelijke trekkers een<br />

stap terug gezet en zijn er wat<br />

nieuwe mensen gekomen."<br />

Buurtwerk anno nu<br />

"Al die factoren samen daagden<br />

mij en anderen uit om ons<br />

af te vragen: wat is buurtwerk<br />

anno nu? Het leek ons dat<br />

Avansa daarbij wel kon helpen.<br />

Enkele jaren eerder had<br />

het, toen nog als Vormingplus,<br />

het droomproject Mijn2040 georganiseerd<br />

over de toekomst<br />

van de stad. Ook daar waren<br />

mooie ideeën uit voortgekomen.<br />

Zo zijn we samen met<br />

hen op zoek gegaan naar een<br />

nieuwe missie en visie."<br />

De lijm was er al<br />

Pieter Desmedt: "We zijn bijvoorbeeld<br />

gaan kijken naar<br />

wat de noden en de behoeftes<br />

zijn die er leven. En hoe je je<br />

als buurtwerk kan organiseren.<br />

Wat ik ook vrij snel merkte, is<br />

dat Buurtwerk Stokt echt een<br />

geschiedenis heeft waar het<br />

op kan steunen. Er was al een<br />

sterke basis en ook verbondenheid<br />

tussen mensen. De<br />

waarden die al aanwezig zijn,<br />

zullen ook in de nieuwe missie<br />

en visie zitten. Veel is er al; het<br />

komt er vooral op aan om dat<br />

te updaten en dat opnieuw op<br />

papier te krijgen."<br />

Tom: "De kracht van zo’n oefening<br />

zit er voor mij in om<br />

daar weer eens bij stil te staan<br />

en om dat weer van ons allemaal<br />

te maken. Met zo’n tekst<br />

heb je bovendien iets om je<br />

werking af en toe eens aan te<br />

toetsen."<br />

Pieter: "De sociale cohesie,<br />

zoals wij dat dan noemen,<br />

was er al. En uiteindelijk gaat<br />

buurtwerking om sociale cohesie.<br />

Wij zijn op zoek gegaan<br />

naar hoe we dat nog kunnen<br />

versterken en vooral: hoe we<br />

daar nog meer buurtbewoners<br />

bij kunnen betrekken."<br />

Bottom-up<br />

Pieter: "Zo hebben we bij onze<br />

zoektocht naar de noden in<br />

de buurt de vraag een beetje<br />

omgedraaid. We meenden dat<br />

termen als noden en behoeften<br />

wat zwaar zouden klinken<br />

en zijn dus gaan kijken naar:<br />

welke talenten zijn er in de<br />

buurt? Welke activiteiten zouden<br />

bewoners graag hebben?<br />

We hebben ingehaakt op het<br />

festival Stadstoeren dat de<br />

stad in de zomer organiseerde<br />

en hebben onze Avansa Caravan<br />

geparkeerd bij het nieuwe<br />

buurthuis om in de wijk<br />

ideeën te verzamelen. Mensen<br />

konden er een ideeënkaartje<br />

invullen of hun gegevens<br />

achterlaten als ze graag later<br />

werden gecontacteerd. In de<br />

caravan zijn ook getuigenissen<br />

59


gefilmd. We vroegen dingen als: Hoe ken je het<br />

Stokt? Ken je de buurtwerking? Wil je erbij betrokken<br />

worden? Welke droom of welke wens<br />

heb je voor het Stokt?"<br />

Simpele ideeën en<br />

ambitieuze plannen<br />

Tom: "Zo kregen we heel snel een voorraad<br />

van een 60-tal goede ideeën, waar wij mee<br />

aan de slag konden gaan. Simpele ideeën als<br />

een nieuwe boomhut, een muziekavond in het<br />

buurthuis of nieuwe speeltuigen, maar ook<br />

meer ambitieuze plannen, zoals het organiseren<br />

van een Camping Stokt. Doorheen het<br />

project kregen buurtbewoners de kans om hun<br />

stem te geven aan het idee dat zij het liefst<br />

gerealiseerd zagen."<br />

"Intussen hadden wij ook eindelijk de sleutel<br />

gekregen van het nieuwe buurthuis en hebben<br />

we ingehaakt op wat Avansa in gang had gezet<br />

om in september en oktober nog wat mensen<br />

samen te brengen. In oktober hebben we met<br />

een buurtfeest het nieuwe buurthuis officieel<br />

in gebruik genomen. Daarbij toonden we het<br />

filmpje dat gemaakt werd tijdens Stadstoeren,<br />

gemaakt door één van de bewoners van 't<br />

Stokt."<br />

"Ik ben er trouwens niet van overtuigd dat het<br />

buurtwerk al deze ideeën allemaal zelf moet<br />

realiseren. Ik geloof dat het onze taak moet<br />

zijn om mensen te ondersteunen en te verbinden.<br />

Hen wind in de zeilen geven en zo de<br />

mogelijkheden scheppen waarin zij zelf initiatieven<br />

kunnen uitwerken."<br />

Pieter: "Het positieve daaraan is dat je meer<br />

bottom-up werkt. Mijn collega en ik hebben gemerkt<br />

dat het buurtwerk hier al sterk is. Jullie<br />

deden al veel. Wij hebben de drive terug kunnen<br />

geven, zeker na Covid. Maar je voelt dat er<br />

al energie, goesting en waarde in de wijk zit."<br />

Duwtje in de rug<br />

Tom: "Van onze kant was het boeiend om te<br />

zien hoe Avansa veel doet en tegelijk niet veel.<br />

Er is procesbegeleiding en enkele slimme acties,<br />

die aan onze kant dan weer veel in beweging<br />

brengen."<br />

Pieter: "Wij zorgden voor het duwtje in de rug.<br />

Naast procesmatige begeleiding hebben we<br />

hen ook sterk communicatief ondersteund met<br />

het ontwerp van postkaartjes, ontwerp van een<br />

nieuwe banner, uitnodigingen, het filmpje als<br />

uithangbord… Dat is ook een sterkte die wij<br />

konden bieden."<br />

Aanbellen<br />

Tom: "Ook een mooie actie was hoe we langs<br />

de nieuwe woningen van deur tot deur zijn<br />

gegaan om de bewoners uit te nodigen voor<br />

het openingsfeest in oktober."<br />

60 SOCIALE COHESIE


Tom De Ridder: "Ik geloof dat het onze taak<br />

moet zijn om mensen te ondersteunen en te<br />

verbinden. Hen wind in de zeilen geven en zo de<br />

mogelijkheden scheppen waarin zij zelf initiatieven<br />

kunnen uitwerken."<br />

Pieter: "Die persoonlijke ontmoetingen zijn<br />

iets heel sterks. Uiteindelijk was er veel volk<br />

bij die opening aanwezig, zeker van die nieuwe<br />

woningen."<br />

Een straatambassadeur die rondgaat met de<br />

activiteitenkalender kan ervoor kiezen om die<br />

soms gewoon in de bus te stoppen, of soms<br />

eens aan te bellen."<br />

PATTY MOORIS<br />

Tom: "We hebben de formule nog eens herhaald<br />

omdat onze nieuwjaarsreceptie niet kon<br />

doorgaan. Het heeft iets fascinerend, dat oldschool<br />

aanbellen, jezelf voorstellen… Het is<br />

ook boeiender dan wat vroeger de insteek was<br />

van een buurtwerking: we houden een feest en<br />

we proberen zoveel mogelijk volk op dat feest<br />

te krijgen. Nu zie je dat er zoveel leeft en beweegt<br />

in de buurt. De Roemeense buurvrouw<br />

die soep brengt naar haar zieke buurman, bijvoorbeeld.<br />

En dat haalt je ook wel een beetje<br />

uit die illusie van 'wij zijn hier wel het buurtwerk'.<br />

Dat sterkt mij in de overtuiging dat we<br />

het niet allemaal zelf hoeven te doen. Verbind<br />

die dingen met elkaar. Maak het zichtbaar voor<br />

elkaar."<br />

Pieter: "Je verlaagt de drempel, ook voor<br />

kwetsbare mensen die uit zichzelf minder makkelijk<br />

naar zo’n buurtwerking komen. Door hen<br />

persoonlijk aan te spreken, kunnen ze een gezicht<br />

plakken op die buurtwerking. Ze worden<br />

persoonlijk uitgenodigd. Ze krijgen de uitnodiging<br />

letterlijk in de hand. En als ze dan komen,<br />

is er al meteen iemand die ze kennen, die ze al<br />

eens hebben gezien."<br />

Je noemt het old-school, maar zo’n persoonlijk<br />

contact is waarschijnlijk nog altijd veel meer<br />

waard dan het rondsturen van een mail.<br />

Er zijn veel ideeën rondgegaan, er is veel in beweging<br />

gezet. Waar zal de inbreng van Avansa<br />

nu concreet landen?<br />

Pieter: "Wat er tot nu toe is gebeurd, zal samen<br />

komen in een missie- en visietekst. Het was de<br />

bedoeling dat die er eind <strong>2021</strong> al zou zijn, maar<br />

daar is Covid opnieuw tussen gekomen. En<br />

het is verre van ideaal om zoiets digitaal uit te<br />

werken. Daar zullen ook bouwstenen uitkomen<br />

waar het buurtwerk zelf verder mee aan de<br />

slag kan. We willen ook nog bekijken hoe we<br />

dat visueel kunnen voorstellen, in het buurthuis<br />

bijvoorbeeld."<br />

Tom: "Er zijn veel nieuwe mensen die door dit<br />

project zijn komen snuffelen. Ik voel een goede<br />

energie. Er was al humusrijke grond. Die is opnieuw<br />

vruchtbaar gemaakt."<br />

•<br />

PATTY MOORIS<br />

Tom: "En in de kern zijn we daar allemaal naar<br />

op zoek. Wij hebben wel facebookgroepen en<br />

Hoplr en noem maar op. Maar meer en meer<br />

worden wij ons ervan bewust dat er minstens<br />

zoveel waarde zit in een kalender die mensen<br />

in de brievenbus krijgen en die je aan de koelkast<br />

kan hangen. Ik denk dat we die beweging<br />

ook met dit project aan het maken zijn: een<br />

bewustwording. Er zijn wel al die moderne kanalen,<br />

maar uiteindelijk gaat het over: 'Ik ben<br />

Tom, aangenaam. Wie ben jij?'"<br />

"We hebben ons nu voorgenomen om de komende<br />

jaren alle straten in de wijk eens persoonlijk<br />

te bezoeken. We hebben ook gevraagd<br />

of er mensen straatambassadeur willen zijn.<br />

Het is een grote buurt en op straatniveau is dat<br />

wellicht makkelijker te verbinden.<br />

61


98%<br />

van onze activiteiten in <strong>2021</strong> gebeurde<br />

in samenwerking met deze partners:<br />

Waerbeke 62 Welzijnszorg Kempen Zukzuk <br />

Abdij Averbode ACV Laakdal ACV<br />

Provincie Antwerpen ACV Regio Geel<br />

Agentschap Integratie en Inburgering<br />

AIF+ Al-anon Al-arm Ar-Tur<br />

Avansa Brugge Avansa Citizenne <br />

Avansa Gent Avansa Halle-Vilvoorde<br />

Avansa Limburg Avansa Mechelen<br />

Avansa Midden en Zuidwest Vlaanderen<br />

Avansa Oost-Brabant Avansa<br />

Oostende Westhoek Avansa Regio<br />

Antwerpen Avansa Vlaamse Ardennen-Dender<br />

Avansa Waas en Dender Baksoda Beter Buiten Bevrijdingscomité Beerse Beweging<br />

Academie Beweging.net Bibliotheek Herenthout Bibliotheek Laakdal Bibliotheek Neteland Bibliotheek<br />

Olen Bibliotheek Ravels Bibliotheek Theek 5 Bibliotheek Turnhout Bibliotheek Vorselaar <br />

Bibliotheek Westerlo Blenders Broederlijk Delen Burgergroep Foto-shockers Burgergroep Ontharding<br />

Burgergroep Ravels Buurtcomité De Wilders Buurtwerk Stokt Campina Energie CAW De Kempen<br />

- Justitieel Welzijnswerk Turnhout CAW Gent - Justitieel welzijnswerk CC 't Getouw CC 't Schaliken CC<br />

Zwaneberg CGG Kempen CNEK Commons Lab Cultuurcentrum Baarle Cultuurcentrum De Warande<br />

Cultuurraad Beerse Cultuurraad Mol Curieus Meerhout Davidsfonds Mol Davidsfonds Rijkevorsel<br />

Davidsfonds Tielen Davidsfonds Vorselaar De Fakkel/Den Dorpel De Federatie De Gagel De<br />

Huizen De Rode Antraciet Demos Eerstelijnszone Baldemore Eerstelijnszone Kempenland Endeavours<br />

Erfgoedcel De Merode Erfgoedcel K.erf Erfgoedcel Kempens Karakter Erfgoedcel Noorderkempen<br />

Femma Femma Kasterlee Femma Lichtaart Femma Oosterlo Foodwin Gazet Van Antwerpen <br />

Gemeente Arendonk Gemeente Baarle-Hertog Gemeente Balen Gemeente Beerse Gemeente Diest <br />

Gemeente Grobbendonk Gemeente Herentals Gemeente Herenthout Gemeente Herselt Gemeente<br />

Hulshout Gemeente Kasterlee Gemeente Laakdal Gemeente Lille Gemeente Meerhout Gemeente<br />

Mol Gemeente Nijlen Gemeente Olen Gemeente Oud-Turnhout Gemeente Ravels Gemeente Rijkevorsel<br />

Gemeente Scherpenheuvel Gemeente Vorselaar Gemeente Vosselaar Gevangenis Hoogstraten<br />

Gevangenis Merksplas Gevangenis Turnhout Gevangenis Wortel Gezinsbond Grootouders voor het<br />

Klimaat Heemkundige Kring Vosselaar HerstelAcademie Kempen Hofke van Chantraine Huis van de<br />

Mens Herentals Huisvestingsmaatschappij De Ark IGCS de Merode IGS Neteland IOED Berg en Nete <br />

IOED de Merode IOED Nete en Aa IOK Jeugdhuis De Vonk Jeugdhuis De Wollewei kieR Klimaatmakers<br />

Laakdal Klimaatmakers Olen KULeuven Kultuurkontakt Beerse KVG Landelijke Gilde Geel-<br />

Bel Landelijke Gilde Herenthout Landelijke Gilde Lichtaart Landschap De Liereman Landschapspark<br />

de Merode LDC Albert Van Dyck LDC De Sprankel LDC Durgebont LDC Eigenaard Levuur Ligo<br />

Kempen Logo Kempen Markant Balen Meer natuur in de stad Moderator vzw Mooov Natuurpunt<br />

CVN Neos Herselt OKRA Vorselaar Omnes vzw Ons Huis Mol Opendoek Orelia - Residentie<br />

Groenhof Participatieraad Geel Pimpernieuw Provincie Antwerpen Provincie Limburg Regionaal<br />

Landschap Grote en Kleine Nete Rikolto Rurant Samana Wechelderzande Samentuin Volle Grond <br />

Seniorenadviesraad Vosselaar Seniorenraad Arendonk Seniorenraad Dessel Sociale kruidenier/De Cirkel<br />

S-Plus Meerhout Stad Antwerpen Stad Geel Stad Herentals Stad Hoogstraten Stad Turnhout <br />

Stilteplatform Stormloop 't Antwoord T100 Tuinen van heden Tuinhier Meerhout UAntwerpen<br />

UCLL - sociaal werk Velt Velt Middenkempen - kern Vorselaar Vervoerregio Kempen Villa Mescolanza<br />

VITO VIVA-SVV Vlaamse Overheid - Vlaamse Bouwmeester Vrouwenraad Herentals VUB


Het team<br />

MARTINE COPPIETERS<br />

coördinator<br />

martine.coppieters@avansa.be<br />

014 95 35 44<br />

JAN VAN HOUT<br />

adjunct-coördinator<br />

jan.vanhout@avansa.be<br />

014 95 35 42<br />

VIVIANE SCHUER<br />

sociaal-cultureel werker<br />

viviane.schuer@avansa.be<br />

014 95 35 43<br />

CHRISTA TRUYEN<br />

sociaal-cultureel werker<br />

christa.truyen@avansa.be<br />

014 95 35 41<br />

KATRIEN LOOTS<br />

sociaal-cultureel werker<br />

katrien.loots@avansa.be<br />

014 95 35 47<br />

WANNES VAN COILLIE<br />

sociaal-cultureel werker<br />

wannes.vancoillie@avansa.be<br />

014 95 35 48<br />

JANNA JANSSENS<br />

sociaal-cultureel werker<br />

janna.janssens@avansa.be<br />

014 95 35 46<br />

MIEKE LUYTS<br />

sociaal-cultureel werker<br />

mieke.luyts@avansa.be<br />

014 95 35 45<br />

PIETER DESMEDT<br />

sociaal-cultureel werker<br />

pieter.desmedt@avansa.be<br />

014 95 35 49<br />

TINE DE LAET<br />

sociaal-cultureel werker<br />

tine.delaet@avansa.be<br />

014 95 35 45<br />

Contact<br />

Avansa Kempen vzw<br />

Prins Boudewijnlaan 9 bus 2<br />

2300 Turnhout<br />

ond.nummer: 0861.555.780<br />

RPR Antwerpen, afdeling Turnhout<br />

open elke werkdag van 9 tot 17 u.<br />

T 014 41 15 65<br />

E kempen@avansa.be<br />

W www.avansa-kempen.be<br />

facebook avansakempen<br />

ontwerp Avansa Kempen<br />

druk www.maes-natuurlijk.be<br />

v.u.<br />

DIRK RAEYMAEKERS<br />

communicatiewerker<br />

dirk.raeymaekers@avansa.be<br />

014 41 15 65<br />

Martine Coppieters, p/a Prins<br />

Boudewijnlaan 9 bus 2, 2300 Turnhout<br />

63


Kempen<br />

samen naar beter<br />

met de steun van<br />

64

Hooray! Your file is uploaded and ready to be published.

Saved successfully!

Ooh no, something went wrong!