29.06.2022 Views

Werkboek Verder vormgeven aan geestelijke verzorging in de thuissituatie

You also want an ePaper? Increase the reach of your titles

YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.

<strong>Werkboek</strong><br />

<strong>geestelijke</strong><br />

<strong>verzorg<strong>in</strong>g</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong><br />

<strong>thuissituatie</strong><br />

Vormgev<strong>in</strong>g, doorontwikkel<strong>in</strong>g<br />

en <strong>in</strong>bedd<strong>in</strong>g van organisaties<br />

<strong>geestelijke</strong> <strong>verzorg<strong>in</strong>g</strong>


Dankwoord<br />

Dit werkboek is één van <strong>de</strong> resultaten van het on<strong>de</strong>rzoek PLOEG 1: Spirituele<br />

zorg dichtbij huis door <strong>de</strong> Rijksuniversiteit Gron<strong>in</strong>gen, me<strong>de</strong> mogelijk gemaakt<br />

door ZonMw en KNR-Projecten <strong>in</strong> Ne<strong>de</strong>rland (PIN)*. Wij zijn <strong>de</strong> geestelijk<br />

verzorgers, zorgverleners en cliënten die <strong>de</strong>elgenomen hebben <strong>aan</strong> het<br />

on<strong>de</strong>rzoek dankbaar voor hun tijd en <strong>in</strong>zichten.<br />

Veel mensen hebben met ons meegedacht over <strong>de</strong> opzet en uitvoer<strong>in</strong>g van het<br />

on<strong>de</strong>rzoek en <strong>de</strong> vormgev<strong>in</strong>g van <strong>de</strong> e<strong>in</strong>dproducten. In het bijzon<strong>de</strong>r dank <strong>aan</strong>:<br />

<strong>de</strong> on<strong>de</strong>rzoekers van PLOEG 2 en PLOEG 3, en van het project Het structureel<br />

<strong>in</strong>bed<strong>de</strong>n van z<strong>in</strong>gev<strong>in</strong>g en <strong>geestelijke</strong> <strong>verzorg<strong>in</strong>g</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> <strong>thuissituatie</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong><br />

netwerken Friesland en Gron<strong>in</strong>gen. <strong>Ver<strong>de</strong>r</strong> bedanken wij graag Etje Verhagen-<br />

Krikke, Kar<strong>in</strong> Seij<strong>de</strong>ll, Hennita Schoonheim, Guido Schürmann, Robert Koorneef,<br />

Marijke Wulp en <strong>de</strong> le<strong>de</strong>n van <strong>de</strong> adviescommissie.<br />

Redactie<br />

John Edwards, Sonix Communications.<br />

Vormgev<strong>in</strong>g<br />

studio RROOK<br />

Gron<strong>in</strong>gen, maart 2022<br />

Selma Haverkate<br />

Jenny Kloosterhuis<br />

Anja Visser<br />

Hetty Zock<br />

* Solidariteitsbijdrage van <strong>de</strong> gezamenlijke religieuzen <strong>in</strong><br />

Ne<strong>de</strong>rland via KNR- Projecten <strong>in</strong> Ne<strong>de</strong>rland (PIN)<br />

<strong>Werkboek</strong> Organisaties Geestelijke Verzorg<strong>in</strong>g 2022


Inleid<strong>in</strong>g<br />

Waarom dit werkboek?<br />

Zorg voor z<strong>in</strong>gev<strong>in</strong>g <strong>in</strong> <strong>de</strong><br />

<strong>thuissituatie</strong> kan alleen goed<br />

<strong>in</strong>gebed raken wanneer<br />

• geestelijk verzorgers zich een<br />

<strong>aan</strong>tal vaardighe<strong>de</strong>n eigen<br />

maken<br />

• er afstemm<strong>in</strong>g plaatsv<strong>in</strong>dt met<br />

hun samenwerk<strong>in</strong>gspartners.<br />

Deze afstemm<strong>in</strong>g is cruciaal. Het<br />

<strong>aan</strong>bod van geestelijk verzorgers<br />

wordt namelijk toegevoegd <strong>aan</strong><br />

een zorglandschap met gevestig<strong>de</strong><br />

routes en structuren. Geestelijke<br />

<strong>verzorg<strong>in</strong>g</strong> moet geïntegreerd<br />

raken <strong>in</strong> best<strong>aan</strong><strong>de</strong> processen.<br />

Het doel van dit werkboek is om<br />

geestelijk verzorgers en hun samenwerk<strong>in</strong>gspartners<br />

te on<strong>de</strong>rsteunen <strong>in</strong><br />

dit proces. Dit gebeurt <strong>aan</strong> <strong>de</strong> hand<br />

van vijf thema’s.<br />

• F<strong>in</strong>ancier<strong>in</strong>g<br />

• Acquisitie<br />

• PR en profiler<strong>in</strong>g<br />

• Samenwerk<strong>in</strong>g<br />

• Houd<strong>in</strong>g en professionaliser<strong>in</strong>g<br />

Deze thema’s zijn bepaald <strong>aan</strong> <strong>de</strong><br />

hand van een lan<strong>de</strong>lijk on<strong>de</strong>rzoek naar<br />

succesfactoren voor <strong>in</strong>tegratie van<br />

<strong>geestelijke</strong> <strong>verzorg<strong>in</strong>g</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> <strong>thuissituatie</strong>.<br />

Opdrachten en best practices<br />

bie<strong>de</strong>n geestelijk verzorgers en hun<br />

samenwerk<strong>in</strong>gspartners <strong>in</strong>zicht <strong>in</strong> <strong>de</strong><br />

organisatie van werkzaamhe<strong>de</strong>n en<br />

bouwstenen die (ver<strong>de</strong>r) verstevigd<br />

kunnen wor<strong>de</strong>n. Met behulp van dit<br />

werkboek kunnen zij <strong>de</strong> zorg voor<br />

z<strong>in</strong>gev<strong>in</strong>g <strong>in</strong> <strong>de</strong> <strong>thuissituatie</strong> doorontwikkelen<br />

en ver<strong>de</strong>r <strong>in</strong>bed<strong>de</strong>n.<br />

<strong>Werkboek</strong> Organisaties Geestelijke Verzorg<strong>in</strong>g 2022


Opbouw van<br />

dit werkboek<br />

Elk thema wordt <strong>in</strong> een afzon<strong>de</strong>rlijke module behan<strong>de</strong>ld<br />

Module 1: F<strong>in</strong>ancier<strong>in</strong>g<br />

Module 2: Acquisitie<br />

zichtbaarheid en v<strong>in</strong>dbaarheid<br />

ners te betrekken bij <strong>de</strong> vormgev<strong>in</strong>g<br />

F<strong>in</strong>ancier<strong>in</strong>g is een cruciale<br />

Het verwerven van <strong>aan</strong>vragen<br />

belangrijk. Mensen moeten ook een<br />

van <strong>de</strong> organisatie. In <strong>de</strong>ze module<br />

voorwaar<strong>de</strong> om duurzame zorg voor<br />

vraagt om het zorgvuldig <strong>in</strong>zetten,<br />

hel<strong>de</strong>r beeld hebben van wat ze<br />

komen vragen <strong>aan</strong> bod die helpen bij<br />

z<strong>in</strong>gev<strong>in</strong>g <strong>in</strong> <strong>de</strong> <strong>thuissituatie</strong> te<br />

opbouwen en on<strong>de</strong>rhou<strong>de</strong>n van een<br />

kunnen verwachten van <strong>de</strong> organisa-<br />

het maken van goe<strong>de</strong> afspraken over<br />

bewerkstelligen. Kosten moeten<br />

eigen netwerk. Geestelijke <strong>verzorg<strong>in</strong>g</strong><br />

tie. In <strong>de</strong>ze module wordt besproken<br />

<strong>de</strong> samenwerk<strong>in</strong>g.<br />

ge<strong>de</strong>kt zijn en voor zorgverleners en<br />

cliënten is het belangrijk te weten of<br />

en hoe <strong>de</strong> begeleid<strong>in</strong>g vergoed<br />

is een relatief onbeken<strong>de</strong> vorm van<br />

begeleid<strong>in</strong>g. Het <strong>in</strong> contact komen<br />

met cliënten en zorgverleners vergt<br />

welke publieke communicatiekanalen<br />

<strong>in</strong>gezet kunnen wor<strong>de</strong>n om zichtbaar<br />

en v<strong>in</strong>dbaar te zijn en welke factoren<br />

Module 5: Houd<strong>in</strong>g<br />

en professionaliser<strong>in</strong>g<br />

wordt. F<strong>in</strong>anciers kunnen ook voor-<br />

daardoor veel <strong>in</strong>vester<strong>in</strong>g en <strong>in</strong>span-<br />

belangrijk zijn <strong>in</strong> <strong>de</strong> beeldvorm<strong>in</strong>g.<br />

Het werken <strong>in</strong> <strong>de</strong> <strong>thuissituatie</strong> vraagt<br />

waar<strong>de</strong>n stellen <strong>aan</strong> <strong>de</strong> doelgroep,<br />

diensten, duur van begeleid<strong>in</strong>g en<br />

tariefstell<strong>in</strong>g. Deze module helpt om<br />

n<strong>in</strong>g. Deze module helpt om het<br />

netwerk <strong>in</strong> kaart te brengen en om<br />

contacten op te bouwen en te on<strong>de</strong>r-<br />

Module 4:<br />

Samenwerk<strong>in</strong>g<br />

om specifieke vaardighe<strong>de</strong>n en houd<strong>in</strong>gsaspecten<br />

van geestelijk verzorgers.<br />

Deze module besteedt <strong>aan</strong>dacht<br />

hier <strong>in</strong>zicht <strong>in</strong> te krijgen. Het is belang-<br />

hou<strong>de</strong>n.<br />

Samenwerk<strong>in</strong>g met zorg- en welzijns-<br />

<strong>aan</strong> <strong>de</strong> balans tussen <strong>de</strong> missie, visie<br />

rijk om <strong>in</strong>zicht te hebben <strong>in</strong> f<strong>in</strong>anciën<br />

voordat <strong>de</strong> organisatie ver<strong>de</strong>r vormgegeven<br />

wordt.<br />

Module 3:<br />

PR en profiler<strong>in</strong>g<br />

professionals (zoals huisartsen, thuiszorgme<strong>de</strong>werkers<br />

en sociaal werkers)<br />

is cruciaal voor goe<strong>de</strong> <strong>in</strong>tegratie. Ook<br />

en persoonlijkheid van <strong>de</strong> geestelijk<br />

verzorger en <strong>de</strong> wensen of behoeften<br />

van <strong>de</strong> omgev<strong>in</strong>g. Hoe kan <strong>de</strong> kwali-<br />

Voor veel mensen is <strong>geestelijke</strong><br />

<strong>de</strong> samenwerk<strong>in</strong>g tussen geestelijk<br />

teit van <strong>de</strong> <strong>geestelijke</strong> <strong>verzorg<strong>in</strong>g</strong> <strong>in</strong><br />

<strong>verzorg<strong>in</strong>g</strong> onbekend terre<strong>in</strong>. Om<br />

verzorgers on<strong>de</strong>rl<strong>in</strong>g is van belang. In<br />

dit krachtenveld overe<strong>in</strong>d blijven?<br />

cliënten en, bijvoorbeeld, schol<strong>in</strong>gs-<br />

dit werkboek wordt dan ook regelma-<br />

<strong>aan</strong>vragen te werven, zijn bekendheid,<br />

tig geadviseerd samenwerk<strong>in</strong>gspart-<br />

<strong>Werkboek</strong> Organisaties Geestelijke Verzorg<strong>in</strong>g 2022


Hoe dit werk boek<br />

te gebruiken<br />

De modules zijn zowel als geheel<br />

als afzon<strong>de</strong>rlijk te gebruiken.<br />

Elke module bestaat uit drie<br />

on<strong>de</strong>r<strong>de</strong>len:<br />

→ Waarom van belang?<br />

Hier staat een korte uitleg over het<br />

belang van het on<strong>de</strong>rwerp van <strong>de</strong><br />

module voor <strong>de</strong> <strong>in</strong>tegratie van <strong>geestelijke</strong><br />

<strong>verzorg<strong>in</strong>g</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> <strong>thuissituatie</strong>.<br />

→ Hoe pak je het <strong>aan</strong>?<br />

In dit on<strong>de</strong>r<strong>de</strong>el wordt stapsgewijs<br />

<strong>in</strong>geg<strong>aan</strong> op verschillen<strong>de</strong> aspecten<br />

van het thema om dat on<strong>de</strong>r<strong>de</strong>el van<br />

<strong>de</strong> organisatie <strong>in</strong> te richten.<br />

→ Zelf <strong>aan</strong> <strong>de</strong> slag<br />

Hier st<strong>aan</strong> vragen en opdrachten die<br />

uitnodigen om te reflecteren op <strong>de</strong><br />

eigen werkzaamhe<strong>de</strong>n als geestelijk<br />

verzorger <strong>in</strong> <strong>de</strong> <strong>thuissituatie</strong>.<br />

Aan het e<strong>in</strong><strong>de</strong> van elke module zijn<br />

notitiebla<strong>de</strong>n beschikbaar voor het<br />

beantwoor<strong>de</strong>n van <strong>de</strong> vragen. Zo kan<br />

alle <strong>in</strong>formatie gemakkelijk bij elkaar<br />

gehou<strong>de</strong>n wor<strong>de</strong>n. Bij sommige<br />

modules zijn ook werkbla<strong>de</strong>n toegevoegd.<br />

De notitie- en werkbla<strong>de</strong>n zijn<br />

<strong>in</strong> <strong>de</strong>ze PDF <strong>in</strong>vulbaar.<br />

De volgen<strong>de</strong> elementen bij Zelf <strong>aan</strong> <strong>de</strong><br />

slag helpen bij het plannen van<br />

<strong>de</strong> uitvoer<strong>in</strong>g.<br />

Een tijds<strong>aan</strong>duid<strong>in</strong>g. Deze<br />

tijds<strong>aan</strong>duid<strong>in</strong>g gaat uit van<br />

een geestelijk verzorger die al<br />

enige achtergrondkennis heeft<br />

van het werken <strong>in</strong> <strong>de</strong> <strong>thuissituatie</strong>,<br />

maar nog niet veel praktijkervar<strong>in</strong>g<br />

heeft.<br />

Deze icoon geeft <strong>aan</strong> dat <strong>de</strong><br />

opdracht bedoeld is voor<br />

geestelijk verzorgers en samenwerk<strong>in</strong>gspartners<br />

samen.<br />

Deze <strong>in</strong>teractieve opdrachten<br />

zijn erop gericht gezamenlijk<br />

stil te st<strong>aan</strong> bij <strong>de</strong> overkoepelen<strong>de</strong><br />

vraag: ‘Hoe komen we tot<br />

een goe<strong>de</strong> multidiscipl<strong>in</strong>aire<br />

samenwerk<strong>in</strong>g <strong>in</strong> <strong>de</strong> zorg voor<br />

z<strong>in</strong>gev<strong>in</strong>g?’.<br />

Deze icoon staat bij opdrachten<br />

die geestelijk verzorgers <strong>in</strong>dividueel<br />

<strong>in</strong>vullen. Voor sommige<br />

organisatievormen zal dit echt<br />

één geestelijk verzorger zijn,<br />

bijvoorbeeld bij een zelfstandige<br />

praktijk. Maar <strong>in</strong> an<strong>de</strong>re<br />

organisatievormen, zoals een<br />

Centrum voor Levensvragen, is<br />

het beter om <strong>de</strong>ze opdrachten<br />

met een commissie, het kernteam<br />

of het bestuur uit te<br />

voeren.<br />

Gebruik <strong>de</strong>ze knop om<br />

terug te keren naar het<br />

overzicht van <strong>de</strong> modules.<br />

In het werkboek st<strong>aan</strong> ook een<br />

<strong>aan</strong>tal ka<strong>de</strong>rs:<br />

→ Tips<br />

On<strong>de</strong>r Tips st<strong>aan</strong> verwijz<strong>in</strong>gen naar<br />

meer <strong>in</strong>formatie of factoren die handig<br />

zijn om mee te nemen <strong>in</strong> <strong>de</strong> vormgev<strong>in</strong>g<br />

van <strong>de</strong> organisatie, maar die niet<br />

noodzakelijk zijn om geïntegreerd te<br />

raken <strong>in</strong> <strong>de</strong> <strong>thuissituatie</strong>.<br />

→ Uit <strong>de</strong> praktijk<br />

In elke module st<strong>aan</strong> twee voorbeel<strong>de</strong>n<br />

uit <strong>de</strong> praktijk, gebaseerd op <strong>in</strong>terviews<br />

met 70 geestelijk verzorgers. Deze<br />

voorbeel<strong>de</strong>n illustreren succesfactoren<br />

voor <strong>in</strong>tegratie van <strong>geestelijke</strong> <strong>verzorg<strong>in</strong>g</strong><br />

<strong>in</strong> <strong>de</strong> <strong>thuissituatie</strong> <strong>in</strong> verschillen<strong>de</strong><br />

contexten.<br />

Zie <strong>de</strong> volgen<strong>de</strong> pag<strong>in</strong>a en <strong>de</strong> bijlage<br />

Praktijkvoorbeel<strong>de</strong>n.<br />

<strong>Werkboek</strong> Organisaties Geestelijke Verzorg<strong>in</strong>g 2022


Uit <strong>de</strong> praktijk<br />

Het werkboek beschrijft vijf contexten <strong>aan</strong> <strong>de</strong> hand van verhalen van vijf<br />

geestelijk verzorgers met uiteenlopen<strong>de</strong> achtergron<strong>de</strong>n. Maak hier alvast<br />

kennis met <strong>de</strong>ze geestelijk verzorgers.<br />

Rob<strong>in</strong><br />

Transmurale ziekenhuiszorg<br />

Rob<strong>in</strong> werkt <strong>in</strong> een aca<strong>de</strong>misch ziekenhuis<br />

<strong>in</strong> een mid<strong>de</strong>lgrote stad. Hen*<br />

begeleidt mensen ook na ontslag uit het<br />

ziekenhuis. Daarvoor heeft hen afspraken<br />

gemaakt met het ziekenhuis en met<br />

een hospice waar veel van <strong>de</strong> patiënten<br />

geplaatst wor<strong>de</strong>n. Rob<strong>in</strong> heeft ook<br />

schol<strong>in</strong>g verzorgd voor vrijwilligers, om<br />

<strong>de</strong>ze te scherpen <strong>in</strong> communicatievaardighe<strong>de</strong>n<br />

het signaleren van z<strong>in</strong>gev<strong>in</strong>gsvragen.<br />

* Dit is geen typfout, maar een<br />

non-b<strong>in</strong>air voornaamwoord.<br />

Dorien<br />

ZZP-er <strong>in</strong> <strong>de</strong><br />

psychosociale zorg<br />

Dorien heeft een eigen praktijk Geestelijke<br />

Verzorg<strong>in</strong>g. Ze richt zich hoofdzakelijk<br />

op mensen met een burn-out of die<br />

vastlopen <strong>in</strong> hun loopb<strong>aan</strong>, mensen met<br />

relatieproblemen, familieconflicten, of<br />

rouw- en verliesproblematiek.<br />

Ze biedt <strong>in</strong>dividuele gesprekken, maar<br />

ook meditatie- en m<strong>in</strong>dfulnesstra<strong>in</strong><strong>in</strong>g.<br />

Ze is ook <strong>aan</strong> gesloten bij een Centrum<br />

voor Levensvragen, waar ze optreedt als<br />

vraagbaak en consulent voor haar<br />

collega-geestelijk verzorgers. Daarnaast<br />

verzorgt ze tra<strong>in</strong><strong>in</strong>gen voor zorg- en<br />

welzijnsme<strong>de</strong> werkers. Dorien is ook<br />

gast voorganger bij een gemeente.<br />

Samuel<br />

Sticht<strong>in</strong>g <strong>in</strong> het sociaal dome<strong>in</strong><br />

Samuel is <strong>aan</strong>gesloten bij een sticht<strong>in</strong>g<br />

voor on<strong>de</strong>rsteun<strong>in</strong>g van mensen die<br />

leven <strong>in</strong> armoe<strong>de</strong>, met schul<strong>de</strong>n, of met<br />

HIV/aids. Deze mensen hebben vaak ook<br />

psychiatrische problemen en/of zijn<br />

afkomstig uit een niet-westers land. In <strong>de</strong><br />

sticht<strong>in</strong>g werken verschillen<strong>de</strong> discipl<strong>in</strong>es<br />

samen. Samuel geeft vooral groepsbegeleid<strong>in</strong>g.<br />

Daarnaast geeft hij schol<strong>in</strong>g<br />

<strong>aan</strong> wijkteams <strong>in</strong> het signaleren en<br />

begelei<strong>de</strong>n van z<strong>in</strong>gev<strong>in</strong>gsvragen, en<br />

biedt hij <strong>in</strong>dividuele begeleid<strong>in</strong>g.<br />

Meryem<br />

Centrum voor Levensvragen<br />

<strong>in</strong> zorg en welzijn<br />

Meryem is <strong>aan</strong>gesloten bij een Centrum<br />

voor Levensvragen. De begeleid<strong>in</strong>g<br />

vanuit het centrum richt zich vooral op<br />

<strong>in</strong>dividuele- en groeps begeleid<strong>in</strong>g,<br />

tra<strong>in</strong><strong>in</strong>g van gespecialiseer<strong>de</strong> vrijwilligers<br />

en coach<strong>in</strong>g on the job voor wijkteams.<br />

Elke <strong>aan</strong>gesloten geestelijk<br />

verzorger heeft zich gespecialiseerd <strong>in</strong><br />

an<strong>de</strong>re doelgroepen, waardoor het<br />

Centrum voor Levensvragen een breed<br />

bereik heeft.<br />

Marco Transmurale levense<strong>in</strong><strong>de</strong>zorg<br />

Marco werkt als geestelijk verzorger bij een grote ou<strong>de</strong>ren zorgorganisatie. Deze organisatie<br />

bestaat uit verschillen<strong>de</strong> verpleeghuizen, een thuiszorgtak en een hospice. Hij<br />

begeleidt ou<strong>de</strong>ren die een verb<strong>in</strong>d<strong>in</strong>g hebben met zijn zorgorganisatie, hetzij via<br />

een <strong>in</strong>tramuraal wonen<strong>de</strong> partner, hetzij via <strong>de</strong> thuiszorg of het hospice.<br />

Daarnaast geeft hij schol<strong>in</strong>g <strong>aan</strong> thuiszorg me<strong>de</strong>werkers en huisartsen, begeleidt<br />

hij uitvaarten en neemt hij <strong>de</strong>el <strong>aan</strong> transmurale multidiscipl<strong>in</strong>aire<br />

overleggen. Deze werkzaamhe<strong>de</strong>n geeft hij vorm vanuit zijn <strong>aan</strong>stell<strong>in</strong>g bij <strong>de</strong><br />

zorggroep, <strong>aan</strong>gezien zijn extramurale diensten daar altijd mee samenhangen.<br />

Voor het complete verhaal van <strong>de</strong>ze vijf professionals, zie <strong>de</strong> bijlage Praktijkvoorbeel<strong>de</strong>n<br />

<strong>Werkboek</strong> Organisaties Geestelijke Verzorg<strong>in</strong>g 2022


Meer weten/lezen?<br />

Bekijk <strong>de</strong>ze websites<br />

Volg <strong>de</strong> tra<strong>in</strong><strong>in</strong>g<br />

Gebruik het gespreksmo<strong>de</strong>l<br />

Lees het on<strong>de</strong>rzoeksrapport<br />

In dit werkboek ligt <strong>de</strong> nadruk op<br />

succes factoren voor <strong>de</strong> <strong>in</strong>tegratie van<br />

<strong>geestelijke</strong> <strong>verzorg<strong>in</strong>g</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> <strong>thuissituatie</strong>.<br />

Hoe kunnen geestelijk verzorgers<br />

<strong>aan</strong>sluiten op verschillen<strong>de</strong> contexten<br />

waarb<strong>in</strong>nen zij zich <strong>in</strong> <strong>de</strong> <strong>thuissituatie</strong><br />

bewegen?<br />

• Het opzetten van een on<strong>de</strong>rnem<strong>in</strong>g<br />

vereist ook het over<strong>de</strong>nken van<br />

an<strong>de</strong>re zaken. Hiervoor zijn diverse<br />

bronnen beschikbaar, zoals <strong>de</strong><br />

KvK-website. Een behulpzaam<br />

format is bijvoorbeeld het Bus<strong>in</strong>ess<br />

Mo<strong>de</strong>l Canvas, dat ruimte biedt om<br />

het on<strong>de</strong>rnem<strong>in</strong>gsplan bij te stellen<br />

en bij te sturen <strong>aan</strong> <strong>de</strong> hand van<br />

veran<strong>de</strong>ren<strong>de</strong> omstandighe<strong>de</strong>n en<br />

<strong>in</strong>zichten.<br />

• Op <strong>de</strong> website van <strong>de</strong> VGVZ werkveldraad<br />

Geestelijke Verzorg<strong>in</strong>g<br />

Thuis st<strong>aan</strong> ook veel bruikbare<br />

<strong>in</strong>formatie en documenten.<br />

De (<strong>in</strong> company) tra<strong>in</strong><strong>in</strong>g – <strong>aan</strong>gebo<strong>de</strong>n<br />

vanaf najaar 2022 – is ontworpen<br />

voor geestelijk verzorgers en hun<br />

samenwerk<strong>in</strong>gspartners. Deze tra<strong>in</strong><strong>in</strong>g<br />

biedt toepass<strong>in</strong>gsmogelijkhe<strong>de</strong>n en<br />

een verdiep<strong>in</strong>g van <strong>de</strong> thema’s <strong>in</strong> dit<br />

werkboek. De nadruk ligt op het<br />

afstemmen van (samenwerk<strong>in</strong>gs-)<br />

behoeften.<br />

Voor meer <strong>in</strong>formatie zie onze<br />

palliaweb pag<strong>in</strong>a.<br />

Het gespreksmo<strong>de</strong>l Z<strong>in</strong>volle afstemm<strong>in</strong>g<br />

<strong>in</strong> zorg en welzijn. Verbeter je<br />

multidiscipl<strong>in</strong>aire samenwerk<strong>in</strong>g reikt<br />

gespreksopeners <strong>aan</strong> voor professionals<br />

uit het zorg- en welzijnsdome<strong>in</strong><br />

voor het verbeteren van hun multidiscipl<strong>in</strong>aire<br />

samenwerk<strong>in</strong>g.<br />

Voor meer <strong>in</strong>formatie: Gespreksmo<strong>de</strong>l<br />

Z<strong>in</strong>volle afstemm<strong>in</strong>g <strong>in</strong> zorg en welzijn<br />

Laat je <strong>in</strong>spireren door het<br />

adviesrapport<br />

In het adviesrapport st<strong>aan</strong> belangrijke<br />

beleidsadviezen voor een goe<strong>de</strong><br />

<strong>in</strong>tegratie van <strong>geestelijke</strong> <strong>verzorg<strong>in</strong>g</strong><br />

<strong>in</strong> <strong>de</strong> <strong>thuissituatie</strong>. Het adviesrapport<br />

is geschreven voor beleidsmakers,<br />

maar kan ook extra <strong>in</strong>formatie geven<br />

<strong>aan</strong> geestelijk verzorgers<br />

Voor meer <strong>in</strong>formatie: Adviesrapport<br />

Doorontwikkel<strong>in</strong>g <strong>geestelijke</strong><br />

<strong>verzorg<strong>in</strong>g</strong>.<br />

Dit werkboek is het resultaat van<br />

het on<strong>de</strong>rzoeksproject PLOEG 1:<br />

Spirituele zorg dichtbij huis. Het<br />

on<strong>de</strong>rzoeksrapport beschrijft<br />

<strong>in</strong>hou<strong>de</strong>lijke bev<strong>in</strong>d<strong>in</strong>gen en methodologische<br />

keuzes die daar<strong>aan</strong> vooraf<br />

zijn geg<strong>aan</strong>.<br />

Voor meer <strong>in</strong>formatie: On<strong>de</strong>rzoeksrapport<br />

Spirituele zorg.<br />

<strong>Werkboek</strong> Organisaties Geestelijke Verzorg<strong>in</strong>g 2022


Begrippenlijst<br />

Aanvragers<br />

Integratie<br />

Organisatie<br />

Profiler<strong>in</strong>g<br />

Burgers, professionals of organisaties<br />

In dit werkboek betekent ‘<strong>in</strong>tegratie’<br />

Verschillen<strong>de</strong> typen bedrijfsvormen<br />

De manier waarop een <strong>in</strong>dividu en<br />

die (<strong>in</strong>dividuele) begeleid<strong>in</strong>g,<br />

<strong>de</strong> opname van <strong>geestelijke</strong> <strong>verzorg<strong>in</strong>g</strong><br />

en samenwerk<strong>in</strong>gsverban<strong>de</strong>n die<br />

organisatie zich presenteert, zodat<br />

on<strong>de</strong>rwijs of adviser<strong>in</strong>g <strong>aan</strong>vragen.<br />

<strong>in</strong> het grotere geheel van zorg en<br />

<strong>geestelijke</strong> <strong>verzorg<strong>in</strong>g</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong><br />

an<strong>de</strong>ren een beeld krijgen van wat zij<br />

Acquisitie<br />

welzijn <strong>in</strong> <strong>de</strong> <strong>thuissituatie</strong>. Daarbij<br />

passen <strong>de</strong> b<strong>in</strong>nenkomen<strong>de</strong> partij en<br />

<strong>thuissituatie</strong> bie<strong>de</strong>n, zoals ZZPpraktijken,<br />

Centra voor Levensvragen,<br />

doen, wie zij zijn, en hoe zij zich<br />

on<strong>de</strong>rschei<strong>de</strong>n.<br />

Het verwerven van nieuwe <strong>aan</strong>vragen<br />

voor begeleid<strong>in</strong>g, on<strong>de</strong>rwijs en<br />

ontvangen<strong>de</strong> partij zich <strong>aan</strong> <strong>in</strong> een<br />

we<strong>de</strong>rzijds proces om zo een<br />

en <strong>in</strong>tramurale geestelijk verzorgers<br />

die transmuraal werken.<br />

Samenwerk<strong>in</strong>gspartners<br />

adviser<strong>in</strong>g.<br />

Extramurale <strong>geestelijke</strong><br />

<strong>verzorg<strong>in</strong>g</strong><br />

samenhangend geheel te vormen.<br />

Interdiscipl<strong>in</strong>aire zorg<br />

Zorg gegeven door meer<strong>de</strong>re<br />

Multidiscipl<strong>in</strong>aire zorg<br />

Zorg gegeven door meer<strong>de</strong>re<br />

discipl<strong>in</strong>es met dui<strong>de</strong>lijk afgebaken<strong>de</strong><br />

Professionals of organisaties die met<br />

geestelijk verzorgers werken <strong>aan</strong> zorg<br />

voor z<strong>in</strong>gev<strong>in</strong>g en <strong>geestelijke</strong><br />

<strong>verzorg<strong>in</strong>g</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> <strong>thuissituatie</strong>. Denk<br />

Geestelijke <strong>verzorg<strong>in</strong>g</strong> die <strong>aan</strong> huis<br />

discipl<strong>in</strong>es, met actieve en<br />

taken per discipl<strong>in</strong>e.<br />

<strong>aan</strong> zorg- en hulpverleners, f<strong>in</strong>anciers<br />

gebo<strong>de</strong>n wordt of op afspraak bij <strong>de</strong><br />

geestelijk verzorger.<br />

Geestelijke <strong>verzorg<strong>in</strong>g</strong><br />

<strong>in</strong> <strong>de</strong> <strong>thuissituatie</strong><br />

<strong>in</strong>tentionele uitwissel<strong>in</strong>g tussen<br />

verschillen<strong>de</strong> discipl<strong>in</strong>es.<br />

Intramurale geestelijk <strong>verzorg<strong>in</strong>g</strong><br />

Geestelijke <strong>verzorg<strong>in</strong>g</strong> die gebo<strong>de</strong>n<br />

PR (Public Relations)<br />

Een vorm van communicatie gericht<br />

op <strong>de</strong> manier waarop organisaties<br />

zichzelf, hun producten en/of<br />

en brancheorganisaties.<br />

Transmurale zorg<br />

Zorg door meer<strong>de</strong>re zorgverleners<br />

waarbij er on<strong>de</strong>rl<strong>in</strong>ge afstemm<strong>in</strong>g<br />

Professionele begeleid<strong>in</strong>g,<br />

wordt <strong>aan</strong> iemand die verblijft <strong>in</strong> een<br />

on<strong>de</strong>rwerpen die zij belangrijk v<strong>in</strong><strong>de</strong>n<br />

plaatsv<strong>in</strong>dt tussen <strong>de</strong> verschillen<strong>de</strong><br />

on<strong>de</strong>rsteun<strong>in</strong>g en adviser<strong>in</strong>g bij<br />

zorg<strong>in</strong>stell<strong>in</strong>g (met uitzon<strong>de</strong>r<strong>in</strong>g van<br />

bij beoog<strong>de</strong> doelgroepen on<strong>de</strong>r <strong>de</strong><br />

zorgverleners. Intramurale en<br />

z<strong>in</strong>gev<strong>in</strong>g en levensbeschouw<strong>in</strong>g,<br />

een hospice).<br />

<strong>aan</strong>dacht brengen.<br />

extramurale zorg wor<strong>de</strong>n<br />

voor mensen die thuis wonen en voor<br />

professionals werkzaam bij<br />

organisaties die mensen thuis<br />

Professionaliser<strong>in</strong>g<br />

Een cont<strong>in</strong>u proces waar<strong>in</strong> iemand<br />

gecomb<strong>in</strong>eerd.<br />

Zorg voor z<strong>in</strong>gev<strong>in</strong>g<br />

begelei<strong>de</strong>n. Dit kan <strong>in</strong> <strong>de</strong> zorg en het<br />

beroepscompetenties ver<strong>de</strong>r<br />

Aandacht voor en begeleid<strong>in</strong>g bij<br />

sociaal dome<strong>in</strong> zijn, op het niveau van<br />

ontwikkelt.<br />

z<strong>in</strong>gev<strong>in</strong>gs- en levensvragen door<br />

<strong>de</strong> regio, gemeente, wijk, of buurt.<br />

professionals en vrijwilligers, an<strong>de</strong>rs<br />

dan geestelijk verzorgers.<br />

<strong>Werkboek</strong> Organisaties Geestelijke Verzorg<strong>in</strong>g 2022


Module 1<br />

F<strong>in</strong>ancier<strong>in</strong>g<br />

Met beperkte mid<strong>de</strong>len zorgen<br />

voor een duurzame organisatie<br />

Waarom van belang?<br />

Veel geestelijk verzorgers richten zich<br />

bij het starten van hun werkzaamhe<strong>de</strong>n<br />

<strong>in</strong> <strong>de</strong> <strong>thuissituatie</strong> eerst op <strong>de</strong><br />

<strong>in</strong>hou<strong>de</strong>lijke vormgev<strong>in</strong>g. Pas later<br />

g<strong>aan</strong> zij op zoek naar passen<strong>de</strong> f<strong>in</strong>ancier<strong>in</strong>gsbronnen.<br />

F<strong>in</strong>ancier<strong>in</strong>g is<br />

echter een cruciale voorwaar<strong>de</strong> om<br />

duurzame zorg voor z<strong>in</strong>gev<strong>in</strong>g <strong>in</strong> <strong>de</strong><br />

<strong>thuissituatie</strong> te bewerkstelligen.<br />

Kosten moeten ge<strong>de</strong>kt zijn en voor<br />

nieuwe <strong>aan</strong>vragers (zorgverleners en<br />

cliënten) is het belangrijk te weten of<br />

en hoe <strong>de</strong> begeleid<strong>in</strong>g vergoed<br />

wordt. F<strong>in</strong>anciers kunnen ook voorwaar<strong>de</strong>n<br />

stellen <strong>aan</strong> <strong>de</strong> doelgroep,<br />

diensten, duur van begeleid<strong>in</strong>g en<br />

tariefstell<strong>in</strong>g. Daarom is het belangrijk<br />

om hier <strong>in</strong>zicht <strong>in</strong> te krijgen voordat <strong>de</strong><br />

organisatie (zoals een ZZP-praktijk of<br />

CvL) ver<strong>de</strong>r vormgegeven wordt.<br />

Hoe pak je het <strong>aan</strong>?<br />

F<strong>in</strong>ancier<strong>in</strong>gsbronnen<br />

De f<strong>in</strong>anciële mid<strong>de</strong>len voor <strong>geestelijke</strong><br />

<strong>verzorg<strong>in</strong>g</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> <strong>thuissituatie</strong> zijn<br />

beperkt. Daarom is het belangrijk<br />

zorgvuldig te overwegen hoe hier <strong>aan</strong>spraak<br />

op kan wor<strong>de</strong>n ged<strong>aan</strong>. Door<br />

een diversiteit <strong>aan</strong> f<strong>in</strong>ancier<strong>in</strong>gsbronnen<br />

te zoeken wor<strong>de</strong>n kansen en<br />

risico’s gespreid. Bovendien wordt het<br />

gemakkelijker om meer<strong>de</strong>re doelgroepen<br />

te begelei<strong>de</strong>n en langduriger<br />

begeleid<strong>in</strong>g te bie<strong>de</strong>n.<br />

Veel fondsen zijn bestemd voor een<br />

specifieke doelgroep, dienst of begeleid<strong>in</strong>gsduur.<br />

On<strong>de</strong>rzoek dus eerst<br />

welke f<strong>in</strong>ancier<strong>in</strong>gsbronnen er lan<strong>de</strong>lijk,<br />

regionaal en lokaal beschikbaar<br />

zijn voor <strong>de</strong> doelgroep(en) die je<br />

beoogt en welke eisen zij stellen.<br />

Denk bijvoorbeeld <strong>aan</strong> prov<strong>in</strong>ciale,<br />

gemeentelijke of religieuze/levensbeschouwelijke<br />

fondsen, of het treffen<br />

van f<strong>in</strong>anciële regel<strong>in</strong>gen met universiteiten<br />

en hogescholen.<br />

Kijk daarbij ook naar <strong>de</strong> manier van<br />

<strong>de</strong>clareren waar om gevraagd wordt,<br />

zodat boekhoudsystemen en werkrout<strong>in</strong>es<br />

hierop <strong>in</strong>gericht kunnen wor<strong>de</strong>n.<br />

Dit kan later een hoop frustratie<br />

besparen. Overweeg hulp te vragen<br />

van een boekhou<strong>de</strong>r, accountant, <strong>de</strong><br />

KvK en ervar<strong>in</strong>gs<strong>de</strong>skundigen.<br />

Fondsenwerv<strong>in</strong>g – Overweeg <strong>de</strong> mogelijkheid tot professionele fondsenwerv<strong>in</strong>g.<br />

Fondsen zijn vrijwel altijd tij<strong>de</strong>lijk van aard en niet altijd toereikend<br />

voor het <strong>aan</strong>tal benodig<strong>de</strong> gesprekken. Er moeten dus regelmatig nieuwe <strong>aan</strong>vragen<br />

wor<strong>de</strong>n ged<strong>aan</strong>. Dat kan veel tijd kosten. Wanneer je doelgroepen wilt bereiken die niet<br />

<strong>in</strong> <strong>aan</strong>merk<strong>in</strong>g komen voor vergoed<strong>in</strong>g van <strong>de</strong> regel<strong>in</strong>g van het m<strong>in</strong>isterie van VWS kan<br />

een fondsenwerver behulpzaam zijn. Organisaties zijn <strong>in</strong> <strong>de</strong> regel erg tevre<strong>de</strong>n over het<br />

werken met een professionele fondsenwerver. Organisaties die dit zelf op zich nemen<br />

raken juist veelal gefrustreerd over <strong>de</strong> hoeveel tijd en energie die er<strong>in</strong> gaat zitten.<br />

<strong>Werkboek</strong> Organisaties Geestelijke Verzorg<strong>in</strong>g 2022


Uit <strong>de</strong> praktijk<br />

Samuel en <strong>de</strong> sticht<strong>in</strong>g waar hij <strong>aan</strong> verbon<strong>de</strong>n is hebben te maken met<br />

verschillen<strong>de</strong> f<strong>in</strong>anciers voor <strong>de</strong> vergoed<strong>in</strong>g van hun begeleid<strong>in</strong>g, omdat <strong>de</strong> meeste<br />

f<strong>in</strong>ancier<strong>in</strong>gsregel<strong>in</strong>gen voor on<strong>de</strong>rsteun<strong>in</strong>g <strong>in</strong> het sociaal dome<strong>in</strong> gericht zijn op<br />

specifieke doelgroepen. Sommige cliënten krijgen vergoed<strong>in</strong>g via <strong>de</strong> Jeugdwet of <strong>de</strong> Wet<br />

maatschappelijke on<strong>de</strong>rsteun<strong>in</strong>g (Wmo), via <strong>de</strong> gemeente of het zorgkantoor. Geestelijke<br />

<strong>verzorg<strong>in</strong>g</strong> werd niet altijd vergoed on<strong>de</strong>r <strong>de</strong>ze regel<strong>in</strong>gen. Daarom bezochten <strong>de</strong> geestelijk<br />

verzorgers uit <strong>de</strong> sticht<strong>in</strong>g <strong>de</strong> gemeente en het zorgkantoor. Hierdoor kregen ze meer<br />

<strong>in</strong>zicht <strong>in</strong> <strong>de</strong>ze regel<strong>in</strong>gen en hebben ze <strong>de</strong> me<strong>de</strong>werkers bekend kunnen maken met<br />

<strong>geestelijke</strong> <strong>verzorg<strong>in</strong>g</strong>.<br />

Door <strong>de</strong>ze gesprekken leer<strong>de</strong>n <strong>de</strong> geestelijk verzorgers dat er bij <strong>de</strong>ze <strong>in</strong>stanties een<br />

voorkeur lijkt te zijn voor groepsbegeleid<strong>in</strong>g. De hulpverleners met wie Samuel samenwerkt<br />

tra<strong>de</strong>n op als pleitbezorgers voor vergoed<strong>in</strong>g van <strong>geestelijke</strong> <strong>verzorg<strong>in</strong>g</strong> voor hun<br />

cliënten die on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> Jeugdwet of <strong>de</strong> Wmo vallen.<br />

Zelf <strong>aan</strong> <strong>de</strong> slag: F<strong>in</strong>ancier<strong>in</strong>gsbronnen enkele dagen<br />

Maak een overzicht van <strong>de</strong> beschikbare<br />

f<strong>in</strong>ancier<strong>in</strong>gsbronnen (lan<strong>de</strong>lijk/ volgen<strong>de</strong> vragen:<br />

Beantwoord per f<strong>in</strong>ancier<strong>in</strong>gsbron <strong>de</strong><br />

regionaal/lokaal) voor <strong>de</strong> door jou i. Op welke doelgroepen hebben <strong>de</strong><br />

beoog<strong>de</strong> doelgroep(en). Vraag hulp f<strong>in</strong>ancier<strong>in</strong>gsbronnen<br />

van iemand met ervar<strong>in</strong>g met fondsenwerv<strong>in</strong>g<br />

of met <strong>in</strong>zicht <strong>in</strong> jouw ii. Welke eisen wor<strong>de</strong>n er gesteld?<br />

betrekk<strong>in</strong>g?<br />

werkveld.<br />

iii. Hoe werkt <strong>de</strong> <strong>de</strong>claratie structuur?<br />

Het werkblad <strong>aan</strong> het e<strong>in</strong><strong>de</strong> van <strong>de</strong>ze<br />

module helpt om een overzicht te<br />

maken.<br />

<strong>Werkboek</strong> Organisaties Geestelijke Verzorg<strong>in</strong>g 2022


Tarieven<br />

Zelf <strong>aan</strong> <strong>de</strong> slag: Tarieven<br />

4 uur <br />

Bij organisaties <strong>in</strong> opbouw en<br />

laagd. Veel geestelijk verzorgers mer-<br />

zelfstandige praktijken lijkt <strong>de</strong> bereid-<br />

ken dat ze dan beter dienstbaar kunnen<br />

i. Bepaal je basistarief. Kijk hierbij<br />

ii. Ben je bereid om cliënten zelf te<br />

heid tot onbezoldigd werk noodzake-<br />

zijn <strong>aan</strong> ie<strong>de</strong>reen met levensvragen<br />

naar <strong>de</strong> <strong>aan</strong>bevolen tarieven <strong>in</strong> het<br />

laten betalen voor je diensten<br />

lijk te zijn. PR-activiteiten, bestuursta-<br />

(ongeacht <strong>in</strong>komen).<br />

ka<strong>de</strong>r van <strong>de</strong> subsidieregel<strong>in</strong>g<br />

<strong>in</strong>dien er geen an<strong>de</strong>re f<strong>in</strong>ancie-<br />

ken en boekhoud<strong>in</strong>g/adm<strong>in</strong>istratie<br />

Geestelijke Verzorg<strong>in</strong>g <strong>in</strong> <strong>de</strong> thuis-<br />

r<strong>in</strong>gsmogelijkhe<strong>de</strong>n zijn? Waarom<br />

vragen veel tijd waar (meestal) geen<br />

Hoewel flexibele of lagere tarieven het<br />

situatie, websites van an<strong>de</strong>re gees-<br />

wel/waarom niet?<br />

vergoed<strong>in</strong>g tegenover staat. Bij goed<br />

<strong>aan</strong>bod van <strong>geestelijke</strong> <strong>verzorg<strong>in</strong>g</strong><br />

telijk verzorgers, en/of naar ver-<br />

iii. Wil je flexibele tarieven hanteren?<br />

lopen<strong>de</strong> organisaties en collectieven<br />

toegankelijker maken, zijn er ook<br />

wante discipl<strong>in</strong>es zoals<br />

Waarom wel/waarom niet? Hoe<br />

is dit m<strong>in</strong><strong>de</strong>r noodzakelijk, omdat <strong>de</strong><br />

na<strong>de</strong>len.<br />

psychologen. Bezoek ook <strong>de</strong> web-<br />

flexibel zijn je tarieven? Op basis<br />

hoeveelheid onbezoldigd werk ver-<br />

• De organisatie moet kosten-<br />

pag<strong>in</strong>a van het KVK over tariefstel-<br />

waarvan trek je een grens?<br />

<strong>de</strong>eld kan wor<strong>de</strong>n over meer<strong>de</strong>re<br />

<strong>de</strong>kkend zijn.<br />

l<strong>in</strong>g. Kijk of er wordt gesproken<br />

iv. Wat doet jouw (voorlopig) vastge-<br />

geestelijk verzorgers of <strong>de</strong> geestelijk<br />

• De tariefstell<strong>in</strong>g heeft <strong>in</strong>vloed<br />

over flexibele tarieven.<br />

stel<strong>de</strong> tarief mogelijk voor jouw<br />

verzorger een hoger tarief kan vragen<br />

op <strong>de</strong> beeldvorm<strong>in</strong>g over <strong>de</strong><br />

geloofwaardigheid? Hoe <strong>de</strong>nk je<br />

waar<strong>in</strong> bovengenoem<strong>de</strong> activiteiten<br />

organisatie.<br />

dat een huisarts daarnaar kijkt?<br />

zijn verwerkt.<br />

Het gratis of tegen een zeer laag tarief<br />

Overweeg bij <strong>de</strong> tariefstell<strong>in</strong>g om een<br />

<strong>aan</strong>bie<strong>de</strong>n van diensten kan dienst-<br />

flexibel tarief te hanteren. Veel f<strong>in</strong>ancie-<br />

baar en hulpvaardig overkomen, maar<br />

r<strong>in</strong>gsregel<strong>in</strong>gen vergoe<strong>de</strong>n een<br />

wekt geen professionele <strong>in</strong>druk. Zo<br />

beperkt <strong>aan</strong>tal gesprekken en met een<br />

blijken samenwerk<strong>in</strong>gspartners een<br />

flexibel tarief kun je mensen makkelijker<br />

professional die gratis diensten <strong>aan</strong>-<br />

blijven begelei<strong>de</strong>n nadat het maximum-<br />

biedt m<strong>in</strong><strong>de</strong>r serieus te nemen. Dit kan<br />

<strong>aan</strong>tal te vergoe<strong>de</strong>n gesprekken is<br />

ook <strong>de</strong> beeldvorm<strong>in</strong>g van <strong>de</strong> beroeps-<br />

bereikt. Ook wordt <strong>de</strong> drempel voor<br />

groep als geheel beïnvloe<strong>de</strong>n.<br />

mensen met een laag <strong>in</strong>komen ver<br />

<strong>Werkboek</strong> Organisaties Geestelijke Verzorg<strong>in</strong>g 2022


F<strong>in</strong>anciële draagkracht<br />

Nu je weet welke vergoed<strong>in</strong>gsmogelijkhe<strong>de</strong>n<br />

er zijn en welk tarief je wilt<br />

vragen voor je diensten, is het belangrijk<br />

<strong>de</strong> balans op te maken. De meeste<br />

geestelijk verzorgers zijn niet afhankelijk<br />

van hun <strong>in</strong>komsten uit diensten <strong>in</strong><br />

<strong>de</strong> <strong>thuissituatie</strong>. Vaak hebben ze ook<br />

een <strong>in</strong>tramurale <strong>aan</strong>stell<strong>in</strong>g of <strong>de</strong>len<br />

ze <strong>in</strong>komsten met een partner. Neem<br />

<strong>de</strong>ze <strong>in</strong>komsten ook mee <strong>in</strong> het overzicht.<br />

Houd er reken<strong>in</strong>g mee dat <strong>in</strong> <strong>de</strong><br />

eerste jaren van een organisatie <strong>de</strong><br />

kosten vaak hoger zijn dan <strong>de</strong> baten.<br />

Kijk dus ook vooruit: Wat is ervoor<br />

nodig om (uite<strong>in</strong><strong>de</strong>lijk) kosten<strong>de</strong>kkend<br />

te kunnen werken?<br />

Regelmatig evalueren<br />

Evalueer regelmatig of <strong>de</strong><br />

f<strong>in</strong>ancier<strong>in</strong>gsbronnen nog<br />

steeds <strong>aan</strong>sluiten op <strong>de</strong> doelgroep en<br />

benodig<strong>de</strong> mid<strong>de</strong>len, en pas je strategie<br />

zo nodig <strong>aan</strong>.<br />

Zelf <strong>aan</strong> <strong>de</strong> slag: F<strong>in</strong>anciële draagkracht 8 uur<br />

Maak een kosten/batenanalyse. Bra<strong>in</strong>storm over an<strong>de</strong>re/<strong>aan</strong>vullen<strong>de</strong><br />

De VGVZ starterschecklist helpt om f<strong>in</strong>ancier<strong>in</strong>gsmogelijkhe<strong>de</strong>n. Denk<br />

<strong>de</strong> kosten te <strong>in</strong>ventariseren. Vraag vrijuit over doelgroepen/type diensten<br />

etc. Alles mag.<br />

hulp van iemand met ervar<strong>in</strong>g met het<br />

opzetten van een kosten/batenanalyse,<br />

zoals een bedrijfsadviseur, On<strong>de</strong>rzoek daarna welke van <strong>de</strong><br />

een boekhou<strong>de</strong>r of accountant of een opgeschreven mogelijkhe<strong>de</strong>n uit <strong>de</strong><br />

bevrien<strong>de</strong> on<strong>de</strong>rnemer.<br />

bra<strong>in</strong>storm mogelijk daadwerkelijk <strong>in</strong><br />

i. Dekken <strong>de</strong> f<strong>in</strong>ancier<strong>in</strong>gsmogelijkhe<strong>de</strong>n<br />

<strong>de</strong> kosten die je gaat maken? hiermee reken<strong>in</strong>g met of dit past bij<br />

<strong>de</strong> praktijk te brengen zijn (houd<br />

ii. Zijn er kosten waar je op kunt <strong>de</strong> aard en het doel van je werkzaamhe<strong>de</strong>n,<br />

missie/visie, i<strong>de</strong>ntiteit, vaardig-<br />

besparen?<br />

he<strong>de</strong>n etc.)<br />

Uit <strong>de</strong> praktijk<br />

Dorien is lid van <strong>de</strong> NVPA waardoor veel <strong>in</strong>dividuele begeleid<strong>in</strong>gscontacten<br />

(ge<strong>de</strong>eltelijk) via <strong>de</strong> zorgverzeker<strong>in</strong>g vergoed wor<strong>de</strong>n. Als <strong>de</strong> verzeker<strong>in</strong>g <strong>de</strong> zorg niet<br />

<strong>de</strong>kt, vraagt Dorien mensen particulier te betalen voor <strong>de</strong> begeleid<strong>in</strong>g. Aan stu<strong>de</strong>nten<br />

vraagt ze een gereduceerd tarief van €45. Het gebruikelijke tarief is €79,29 (tarief 2022,<br />

excl. BTW) en het <strong>in</strong>takegesprek is gratis.<br />

Met een grote huisartsenpraktijk heeft ze geregeld dat een <strong>de</strong>el van haar zorg vergoed<br />

wordt als POH-GGZ. Dan krijgt ze wettelijk slechts €21,19 per uur vergoed (tarief 2022,<br />

Ne<strong>de</strong>rlandse Zorgautoriteit). Dorien en <strong>de</strong> huisarts twijfel<strong>de</strong>n over wat dat zou betekenen<br />

voor haar reputatie, maar ze zijn bei<strong>de</strong>n tevre<strong>de</strong>n dat dit laagdrempelige <strong>geestelijke</strong><br />

<strong>verzorg<strong>in</strong>g</strong> mogelijk maakt.<br />

De zelfstandige praktijk van Dorien valt s<strong>in</strong>ds kort niet meer on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> Kle<strong>in</strong>e On<strong>de</strong>rnemersregel<strong>in</strong>g<br />

(KOR). Door <strong>de</strong>ze regel<strong>in</strong>g betaal<strong>de</strong> ze <strong>de</strong> eerste jaren geen btw-heff<strong>in</strong>g.<br />

Haar gecertificeer<strong>de</strong> accountant adviseer<strong>de</strong> haar over aftrekposten, <strong>in</strong>vester<strong>in</strong>gen, en<br />

het afsluiten van een zakelijke verzeker<strong>in</strong>g. Nu zijn bijvoorbeeld ook haar autoritten<br />

ge<strong>de</strong>kt wanneer ze van een cliënt naar huis rijdt.<br />

<strong>Werkboek</strong> Organisaties Geestelijke Verzorg<strong>in</strong>g 2022


Werkblad f<strong>in</strong>ancier<strong>in</strong>gsbronnen<br />

F<strong>in</strong>ancier<strong>in</strong>gsbron Doelgroep Eisen Declaratiestructuur<br />

1. VWS 50+ / Palliatief/K<strong>in</strong><strong>de</strong>rpalliatief Etc.<br />

2.<br />

3.<br />

4.<br />

<strong>Werkboek</strong> Organisaties Geestelijke Verzorg<strong>in</strong>g 2022


Notities module 1<br />

<strong>Werkboek</strong> Organisaties Geestelijke Verzorg<strong>in</strong>g 2022


Module 2<br />

Acquisitie<br />

Aantrekken van <strong>aan</strong>vragers<br />

(zorgverleners en cliënten)<br />

Waarom van belang?<br />

Hoe pak je het <strong>aan</strong>?<br />

Geestelijke <strong>verzorg<strong>in</strong>g</strong> is een relatief<br />

• Welke vormen van acquisitie sluiten<br />

Vertrouwen speelt een doorslag-<br />

en samenwerk<strong>in</strong>gspartners, en niet<br />

onbeken<strong>de</strong> vorm van begeleid<strong>in</strong>g. Het<br />

het beste <strong>aan</strong> bij <strong>de</strong> betreffen<strong>de</strong><br />

geven<strong>de</strong> rol <strong>in</strong> het opbouwen en uit-<br />

wachten tot <strong>aan</strong>vragers hen v<strong>in</strong><strong>de</strong>n<br />

verwerven van nieuwe <strong>aan</strong>vragen<br />

doelgroep?<br />

brei<strong>de</strong>n van een netwerk. De basis van<br />

(passieve acquisitie).<br />

door zorgverleners en cliënten vergt<br />

• Waar v<strong>in</strong>d je <strong>de</strong> doelgroep?<br />

elke samenwerk<strong>in</strong>gsrelatie ís vertrou-<br />

<strong>in</strong>vester<strong>in</strong>g en <strong>in</strong>spann<strong>in</strong>g. Het is<br />

• In welke structuren en op welke<br />

wen, volgens geestelijk verzorgers en<br />

Met name warme actieve acquisitie<br />

belangrijk om <strong>de</strong> <strong>aan</strong> te trekken<br />

plekken beweegt <strong>de</strong> doelgroep<br />

hun samenwerk<strong>in</strong>gs partners. Als er<br />

blijkt effectief: er wordt geworven<br />

doelgroep vooraf te <strong>de</strong>f<strong>in</strong>iëren,<br />

zich?<br />

vertrouwen is bij samenwerk<strong>in</strong>gspart-<br />

on<strong>de</strong>r mensen met wie er al een<br />

voortbordurend op <strong>de</strong> beschikbare<br />

• Hoe willen zij bena<strong>de</strong>rd wor<strong>de</strong>n?<br />

ners zullen ze jou en je organisatie ook<br />

relatie bestaat, bijvoorbeeld via een<br />

mid<strong>de</strong>len (zie <strong>de</strong> module<br />

sneller <strong>aan</strong>bevelen bij hun netwerk.<br />

eer<strong>de</strong>re werkervar<strong>in</strong>g of samenwer-<br />

F<strong>in</strong>ancier<strong>in</strong>g). Misschien heb je al een<br />

doelgroep <strong>in</strong> gedachten en zoek je<br />

Het verwerven van <strong>aan</strong>vragen vraagt<br />

om het zorgvuldig <strong>in</strong>zetten, opbou-<br />

Warme acquisitie<br />

k<strong>in</strong>gsverband. Er is al een zekere mate<br />

van vertrouwen tussen <strong>de</strong> geestelijk<br />

van daaruit naar beschikbare<br />

wen en on<strong>de</strong>rhou<strong>de</strong>n van een eigen<br />

Veel geestelijk verzorgers maken<br />

verzorger en <strong>de</strong> samenwerk<strong>in</strong>gspart-<br />

mid<strong>de</strong>len? Na het specificeren van <strong>de</strong><br />

netwerk.<br />

gebruik van actieve acquisitie. Dit<br />

ner of potentiële cliënt, waardoor er<br />

beoog<strong>de</strong> doelgroep, is <strong>de</strong> volgen<strong>de</strong><br />

betekent dat <strong>de</strong> geestelijk verzorgers<br />

makkelijker <strong>aan</strong>vragen voor begelei-<br />

stap het verwerven van <strong>in</strong>zicht <strong>in</strong> hoe<br />

zelf actie on<strong>de</strong>rnemen om <strong>aan</strong>vragen<br />

d<strong>in</strong>g en schol<strong>in</strong>g komen.<br />

je <strong>de</strong>ze doelgroep kunt bena<strong>de</strong>ren.<br />

te verwerven van potentiële cliënten<br />

Kou<strong>de</strong> acquisitie – Bij kou<strong>de</strong> acquisitie werf je fondsen of <strong>aan</strong>vragen bij<br />

mensen of organisaties met wie je nog geen relatie hebt, ook niet <strong>in</strong>direct.<br />

Overweeg kou<strong>de</strong> acquisitie als er al enige naamsbekendheid is. Maak gebruik van<br />

persoonlijk en herhaal<strong>de</strong>lijk contact. Eenmalig mail- of telefonisch contact volstaat niet.<br />

<strong>Werkboek</strong> Organisaties Geestelijke Verzorg<strong>in</strong>g 2022


Uit <strong>de</strong> praktijk<br />

Marco en zijn transmuraal werken<strong>de</strong> collega-geestelijk verzorgers krijgen veel<br />

<strong>aan</strong>vragen via huisartsen en thuiszorgme<strong>de</strong>werkers die zij geschoold hebben <strong>in</strong> het<br />

signaleren van levensvragen. De <strong>in</strong>tramurale collega’s van Marco zijn ook belangrijk<br />

voor verwijz<strong>in</strong>gen naar mensen die thuis wonen. Verpleeghuisartsen verwijzen partners<br />

van bewoners naar hem. Verpleegkundigen uit het hospice bellen regelmatig voor een<br />

consult<strong>aan</strong>vraag. Het MDO van het hospice zorgt voor wekelijkse verwijz<strong>in</strong>gen.<br />

Zelf <strong>aan</strong> <strong>de</strong> slag: Sneeuwbalmetho<strong>de</strong> <br />

2 uur<br />

Om zijn netwerk van <strong>aan</strong>vragers uit te brei<strong>de</strong>n, heeft Marco <strong>de</strong> netwerkcoörd<strong>in</strong>ator en<br />

een ka<strong>de</strong>rarts van het NPZ gevraagd hem te <strong>in</strong>troduceren bij hun samenwerk<strong>in</strong>gspartners.<br />

Marco neemt al jaren <strong>de</strong>el <strong>aan</strong> het regionaal overleg van <strong>de</strong> NPZ, dus <strong>de</strong><br />

netwerkcoörd<strong>in</strong>ator en ka<strong>de</strong>rarts kennen hem goed. Marco heeft ook gesprekken gehad<br />

met Palliatief Thuiszorg Ne<strong>de</strong>rland, waar beken<strong>de</strong>n van hem werken, om te on<strong>de</strong>rzoeken<br />

wat ze voor elkaar kunnen betekenen. Hieruit kwam een <strong>aan</strong>tal <strong>aan</strong>vragen voort.<br />

Ook is Marco <strong>aan</strong>gesloten bij <strong>de</strong> coalitie ‘Van betekenis tot het e<strong>in</strong><strong>de</strong>’, waar hij als<br />

gespreksbegelei<strong>de</strong>r is opgeleid. Via <strong>de</strong>ze route kan hij gespreksgroepen begelei<strong>de</strong>n over<br />

wensen rondom het levense<strong>in</strong><strong>de</strong>.<br />

i. Maak een overzicht van wie er <strong>in</strong> jouw netwerk <strong>aan</strong>dacht voor<br />

en aff<strong>in</strong>iteit met z<strong>in</strong>gev<strong>in</strong>g (kunnen) hebben.<br />

ii. Met wie <strong>in</strong> <strong>de</strong> regio heb je nog geen contact, maar zou je <strong>in</strong><br />

contact willen komen? Gebruik hiervoor een sociale kaart of<br />

overleg met iemand die goed op <strong>de</strong> hoogte is van <strong>de</strong> sociale<br />

kaart <strong>in</strong> <strong>de</strong> regio.<br />

iii. Be<strong>de</strong>nk hoe je jouw directe netwerk kunt gebruiken om<br />

toegang te krijgen tot <strong>de</strong> mensen en organisaties die je bij ii<br />

hebt opgeschreven.<br />

Sneeuwbalmetho<strong>de</strong><br />

Voor het verwerven van nieuwe contacten<br />

geven verschillen<strong>de</strong> geestelijk<br />

verzorgers uit goedlopen<strong>de</strong> organisaties<br />

<strong>aan</strong> gebruik te maken van <strong>de</strong><br />

zogenaam<strong>de</strong> sneeuwbalmetho<strong>de</strong>. Dit<br />

betekent dat geestelijk verzorgers <strong>aan</strong><br />

mensen <strong>in</strong> hun best<strong>aan</strong><strong>de</strong> netwerk<br />

vragen om hen <strong>in</strong> contact te brengen<br />

met hun connecties of om hen <strong>aan</strong> te<br />

bevelen bij hun an<strong>de</strong>re samenwerk<strong>in</strong>gspartners.<br />

Zo krijgen ze toegang<br />

tot nieuwe contacten en kunnen ze<br />

hun netwerk van <strong>aan</strong>vragers steeds<br />

ver<strong>de</strong>r uitbouwen.<br />

Sociale kaart maken<br />

De <strong>in</strong>fographic De regio <strong>in</strong><br />

kaart laat zien hoe <strong>in</strong> het on<strong>de</strong>rzoek<br />

L<strong>in</strong>k<strong>in</strong>g-z<strong>in</strong> (2022) een sociale kaart is<br />

gemaakt. Deze bena<strong>de</strong>r<strong>in</strong>g kun je (<strong>in</strong><br />

beschei<strong>de</strong>ner vorm) ook zelf gebruiken.<br />

<strong>Werkboek</strong> Organisaties Geestelijke Verzorg<strong>in</strong>g 2022


Directe acquisitie<br />

In <strong>de</strong> meeste gevallen ontstaat<br />

cliëntcontact via een verwijzer.<br />

Het blijkt moeilijker om direct<br />

cliëntcontact te verwerven, zon<strong>de</strong>r<br />

tussenkomst van een verwijzer.<br />

Directe acquisitie kan wel werken.<br />

Verschillen<strong>de</strong> geestelijk verzorgers<br />

geven <strong>aan</strong> dat cliënten zich<br />

rechtstreeks via <strong>de</strong> fol<strong>de</strong>r uit <strong>de</strong><br />

bibliotheek hebben <strong>aan</strong>gemeld.<br />

Voor sommige geestelijk verzorgers<br />

werkt een fol<strong>de</strong>r bij <strong>de</strong> huisarts ook.<br />

Fol<strong>de</strong>rs zijn echter niet noodzakelijk;<br />

verschillen<strong>de</strong> geestelijk verzorgers <strong>in</strong><br />

goedlopen<strong>de</strong> organisaties geven <strong>aan</strong><br />

te zijn gestopt met fol<strong>de</strong>rs omdat <strong>de</strong>ze<br />

niet wer<strong>de</strong>n gelezen.<br />

Module PR – Meer weten<br />

over op welke manier je jezelf<br />

en <strong>de</strong> organisatie bekend kunt maken?<br />

Zie <strong>de</strong> module PR.<br />

Informeel en formeel contact<br />

Wanneer er eenmaal succesvol<br />

contact gelegd is met een <strong>aan</strong>vrager,<br />

is het belangrijk om te <strong>in</strong>vesteren <strong>in</strong><br />

het on<strong>de</strong>rhou<strong>de</strong>n van dit contact.<br />

Daarbij maken we on<strong>de</strong>rscheid tussen<br />

<strong>in</strong>formele en formele wegen.<br />

Het is noodzakelijk te <strong>in</strong>vesteren <strong>in</strong><br />

persoonlijk en <strong>in</strong>formeel contact met<br />

(potentiële) verwijzers en <strong>aan</strong>vragers,<br />

omdat er een vertrouwensbasis<br />

gelegd of on<strong>de</strong>rhou<strong>de</strong>n moet wor<strong>de</strong>n.<br />

Daarbij is eveneens een (impliciete)<br />

behoefte <strong>aan</strong> erkenn<strong>in</strong>g zichtbaar bij<br />

verwijzers. Geestelijk verzorgers en<br />

samenwerk<strong>in</strong>gspartners geven <strong>aan</strong><br />

dat het belangrijk is dat <strong>de</strong> geestelijk<br />

verzorger <strong>in</strong> het persoonlijk contact<br />

<strong>aan</strong>dacht besteedt <strong>aan</strong> het welzijn van<br />

<strong>de</strong> professional of vrijwilliger: hoe<br />

gaat het met hen? Waar lopen ze<br />

tegen<strong>aan</strong>? Wat hebben ze nodig?<br />

Hoe ziet hun werk eruit?<br />

Handout Jezelf profileren en acquisitie – De handout en workshop<br />

Jezelf profileren en acquisitie (Kwast & Hoopman, 2022) bevatten veel<br />

<strong>in</strong>formatie en tips voor geestelijk verzorgers over het voeren van netwerk- en<br />

acquisitiegesprekken.<br />

Daardoor voelen zij zich gezien en<br />

gehoord en sluiten <strong>de</strong><br />

werkzaamhe<strong>de</strong>n van <strong>de</strong> geestelijk<br />

verzorger beter <strong>aan</strong> op <strong>de</strong> wensen,<br />

• Advies vragen en geven<br />

over cliënten<br />

• Terugkoppel<strong>in</strong>g geven of vragen<br />

over cliënten.<br />

behoeften en werkprocessen van <strong>de</strong><br />

<strong>aan</strong>vragers. Samen lunchen, bezoeken<br />

• (Interactieve) schol<strong>in</strong>gsactiviteiten<br />

en casuïstiekbesprek<strong>in</strong>g.<br />

van sociaal cafés, of even kletsen <strong>in</strong><br />

het voorbijg<strong>aan</strong> zijn vormen van<br />

<strong>in</strong>formeel contact die bijdragen <strong>aan</strong><br />

laagdrempeligheid en zichtbaarheid<br />

van <strong>de</strong> geestelijk verzorger.<br />

Het formele contact biedt ver<strong>de</strong>r <strong>de</strong><br />

kans om meer <strong>in</strong>zicht te krijgen <strong>in</strong><br />

<strong>de</strong> wensen en werkprocessen van<br />

verwijzers. Het biedt ook gelegenheid<br />

voor verhel<strong>de</strong>r<strong>in</strong>g en afstemm<strong>in</strong>g van<br />

Via formeel contact kan dui<strong>de</strong>lijk<br />

wor<strong>de</strong>n gemaakt wat een geestelijk<br />

vraag en <strong>aan</strong>bod, wat helpt bij het<br />

werven van nieuwe <strong>aan</strong>vragen.<br />

verzorger <strong>in</strong>hou<strong>de</strong>lijk doet en kan.<br />

Dit kan op diverse manier, zoals:<br />

• Aansluiten bij (multidiscipl<strong>in</strong>aire)<br />

overleggen en netwerken (MDOs <strong>in</strong><br />

zorgorganisaties en hospices, PaTz<br />

groepen, wijkteams, het Netwerk<br />

Integrale K<strong>in</strong>dzorg, <strong>de</strong> sticht<strong>in</strong>g<br />

Vrijwilligers Palliatieve Term<strong>in</strong>ale<br />

Zorg, een Netwerk Palliatieve Zorg,<br />

etc.)<br />

<strong>Werkboek</strong> Organisaties Geestelijke Verzorg<strong>in</strong>g 2022


Uit <strong>de</strong> praktijk<br />

Voor Rob<strong>in</strong> komen vrijwel alle extramurale begeleid<strong>in</strong>gs trajecten voort uit<br />

contacten die <strong>in</strong> het ziekenhuis ont st<strong>aan</strong>. Soms biedt hen* <strong>aan</strong> om iemand na<br />

ontslag te blijven volgen, maar vaak vragen patiënten zelf of naasten daar om. Ook komt<br />

het voor dat een <strong>in</strong>tra murale collega van een an<strong>de</strong>re discipl<strong>in</strong>e (zoals een arts, verpleegkundig-consulent<br />

op <strong>de</strong> polikl<strong>in</strong>iek, psycholoog of transfer verpleegkundige) hen erop<br />

wijst dat <strong>de</strong> patiënt gebaat is bij voortzett<strong>in</strong>g van <strong>de</strong> gesprekken. Met name transferverpleegkundigen<br />

zijn belangrijke verwijzers voor <strong>de</strong> extra murale contacten.<br />

Dat contact heeft een boost gekregen nadat Rob<strong>in</strong> <strong>de</strong> artsen en verpleegkundigen<br />

geschoold heeft op het gebied van z<strong>in</strong>gev<strong>in</strong>g. Samen met <strong>de</strong> regievoer<strong>de</strong>r van <strong>de</strong> patiënt<br />

(meestal <strong>de</strong> huisarts) wordt <strong>de</strong> mogelijkheid om <strong>de</strong> gesprekken thuis voort te zetten<br />

on<strong>de</strong>r zocht, of er wordt doorverwezen naar een an<strong>de</strong>re zorgverlener of collega geestelijk<br />

verzorger tot <strong>de</strong> volgen<strong>de</strong> opname.<br />

*Dit is geen typfout, maar een non-b<strong>in</strong>air voornaamwoord.<br />

Zelf <strong>aan</strong> <strong>de</strong> slag: Informeel en formeel contact 3 uur<br />

i. Op welke manieren on<strong>de</strong>rhoud je iv. Komen <strong>de</strong> wensen van jouw<br />

nu contact met verwijzers en<br />

samenwerk<strong>in</strong>gspartners overeen<br />

<strong>aan</strong>vragers? Zijn dit voornamelijk met <strong>de</strong> huidige manier van contact<br />

<strong>in</strong>formele of formele wegen?<br />

on<strong>de</strong>rhou<strong>de</strong>n?<br />

ii. Zijn er an<strong>de</strong>re manieren waarop je<br />

contact wilt/kunt hou<strong>de</strong>n?<br />

iii. Op welke manier on<strong>de</strong>rhou<strong>de</strong>n<br />

jouw samenwerk<strong>in</strong>gspartners het<br />

liefst contact met jou? Indien je dit<br />

niet weet, ga het gesprek <strong>aan</strong> met<br />

je samenwerk<strong>in</strong>gspartners.<br />

Gebruik hiervoor het gespreksmo<strong>de</strong>l<br />

Z<strong>in</strong>volle afstemm<strong>in</strong>g <strong>in</strong><br />

zorg en welzijn. Verbeter je multidiscipl<strong>in</strong>aire<br />

samenwerk<strong>in</strong>g.<br />

<strong>Werkboek</strong> Organisaties Geestelijke Verzorg<strong>in</strong>g 2022


Notities module 2<br />

<strong>Werkboek</strong> Organisaties Geestelijke Verzorg<strong>in</strong>g 2022


Module 3<br />

PR en profiler<strong>in</strong>g<br />

De organisatie zichtbaar en<br />

v<strong>in</strong>dbaar maken voor <strong>aan</strong>vragers<br />

Waarom van belang?<br />

Hoe pak je het <strong>aan</strong>?<br />

Voor veel mensen is <strong>geestelijke</strong> ver-<br />

<strong>in</strong>formatie nodig om vertrouwen op te<br />

PR-mid<strong>de</strong>len<br />

De keuze voor een PR-mid<strong>de</strong>l hangt<br />

zorg<strong>in</strong>g onbekend terre<strong>in</strong>. Om cliën-<br />

bouwen dan cliëntdoelgroepen zoals<br />

Diverse PR-mid<strong>de</strong>len kunnen wor<strong>de</strong>n<br />

van een <strong>aan</strong>tal zaken af:<br />

ten en schol<strong>in</strong>gs<strong>aan</strong>vragen te werven,<br />

zijn bekendheid, zichtbaarheid en<br />

ou<strong>de</strong>ren, jongeren of mensen met een<br />

migratieachtergrond. Kennis over <strong>de</strong><br />

<strong>in</strong>gezet om <strong>de</strong> organisatie bij<br />

best<strong>aan</strong><strong>de</strong> en nieuwe <strong>aan</strong>vragers<br />

Het publiek<br />

v<strong>in</strong>dbaarheid belangrijk. Mensen<br />

doelgroep is dan ook bepalend voor<br />

on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> <strong>aan</strong>dacht te brengen. Veel<br />

Wie moet <strong>de</strong> boodschap bereiken?<br />

moeten ook een hel<strong>de</strong>r beeld hebben<br />

<strong>de</strong> manier waarop <strong>de</strong> organisatie<br />

geestelijk verzorgers die <strong>in</strong> <strong>de</strong> thuis-<br />

Waar zoeken zij naar <strong>in</strong>formatie?<br />

van wat ze kunnen verwachten van <strong>de</strong><br />

zichtbaar wordt gemaakt.<br />

situatie werken maken gebruik van<br />

Waar kunnen ze met je boodschap <strong>in</strong><br />

organisatie.<br />

websites, fol<strong>de</strong>rs, an<strong>de</strong>re geschreven<br />

<strong>aan</strong>rak<strong>in</strong>g komen?<br />

Ook wanneer er al een relatie is met<br />

De term PR (public relations) wordt<br />

gebruikt om te beschrijven hoe orga-<br />

en audiovisuele media zoals krantenartikelen,<br />

artikelen <strong>in</strong> vakbla<strong>de</strong>n,<br />

Wat en hoeveel er verteld wordt<br />

samenwerk<strong>in</strong>gspartners blijft het<br />

nisaties zichzelf, hun producten en/of<br />

blogs, podcasts, nieuwsbrieven,<br />

Op een website kan <strong>de</strong> <strong>in</strong>formatie<br />

belangrijk om diensten regelmatig<br />

<strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwerpen die zij belangrijk<br />

of sociale media zoals L<strong>in</strong>kedIn en<br />

meer gelaagd en uitgebreid zijn dan<br />

on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> <strong>aan</strong>dacht te blijven brengen,<br />

v<strong>in</strong><strong>de</strong>n on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> <strong>aan</strong>dacht brengen bij<br />

Twitter.<br />

<strong>in</strong> een fol<strong>de</strong>r. Informatie op een web-<br />

want ‘uit het oog is uit het hart’. De<br />

hun doelgroep(en). Er zijn veel manie-<br />

site is gemakkelijker <strong>aan</strong> te passen<br />

manier waarop <strong>de</strong> organisatie het<br />

ren om PR vorm te geven. Denk naast<br />

beste on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> <strong>aan</strong>dacht kan wor<strong>de</strong>n<br />

<strong>in</strong>formeel en formeel mon<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g<br />

gebracht verschilt per doelgroep.<br />

contact <strong>aan</strong> tekst via digitale en<br />

Thuiszorgme<strong>de</strong>werkers zoeken hun<br />

gedrukte media. Je wilt je PR zo <strong>in</strong>rich-<br />

<strong>in</strong>formatie op an<strong>de</strong>re plekken dan<br />

ten, dat mensen met <strong>de</strong> juiste vragen<br />

cliënten. Ook hebben ze an<strong>de</strong>re<br />

bij <strong>de</strong> organisatie <strong>aan</strong>kloppen.<br />

<strong>Werkboek</strong> Organisaties Geestelijke Verzorg<strong>in</strong>g 2022


Gratis PR-mid<strong>de</strong>len – Er zijn vanuit het lan<strong>de</strong>lijk project Geestelijke<br />

Verzorg<strong>in</strong>g Thuis ook diverse PR-mid<strong>de</strong>len geproduceerd, zoals <strong>in</strong>fographics<br />

en filmpjes. Deze zijn vrij toegankelijk op <strong>de</strong> websites <strong>geestelijke</strong> <strong>verzorg<strong>in</strong>g</strong>.nl en Praten<br />

over levensvragen. Al <strong>de</strong>ze mid<strong>de</strong>len mag je ook gebruiken om <strong>de</strong> organisatie on<strong>de</strong>r <strong>de</strong><br />

<strong>aan</strong>dacht te brengen.<br />

of <strong>aan</strong> te vullen dan <strong>de</strong> tekst <strong>in</strong> een<br />

fol<strong>de</strong>r. Een fol<strong>de</strong>r leent zich goed voor<br />

beknopte <strong>in</strong>formatie die toegespitst is<br />

op een bepaal<strong>de</strong> doelgroep. Een<br />

comb<strong>in</strong>atie van website en blog biedt<br />

ruimte voor persoonlijke over<strong>de</strong>nk<strong>in</strong>gen.<br />

Vi<strong>de</strong>o’s en podcasts lenen<br />

zich goed voor het laagdrempelig<br />

<strong>de</strong>len van ervar<strong>in</strong>gen en kennis.<br />

De stijl van <strong>de</strong> geestelijk verzorger<br />

of <strong>de</strong> organisatie<br />

Gaat schrijven of spreken gemakkelijker?<br />

Is een zakelijke of meer <strong>in</strong>formele<br />

stijl van schrijven en spreken gepast?<br />

Beschikbare mid<strong>de</strong>len<br />

Ten slotte is het belangrijk reken<strong>in</strong>g te<br />

hou<strong>de</strong>n met mid<strong>de</strong>len zoals tijd en<br />

geld die <strong>de</strong> organisatie beschikbaar<br />

heeft. Geïnterviewd wor<strong>de</strong>n kost<br />

m<strong>in</strong><strong>de</strong>r tijd dan zelf een stuk schrijven<br />

of een vi<strong>de</strong>o produceren en vraagt<br />

ook m<strong>in</strong><strong>de</strong>r kennis van het medium.<br />

Een website vraagt expertise <strong>in</strong><br />

vormgev<strong>in</strong>g en ook zorgvuldige<br />

plann<strong>in</strong>g en on<strong>de</strong>rhoud, waar tijd en<br />

budget voor gereserveerd moeten<br />

wor<strong>de</strong>n. Ook voor het ontwikkelen van<br />

een fol<strong>de</strong>r is expertise <strong>in</strong> vormgev<strong>in</strong>g<br />

en publicatie nodig.<br />

Zelf <strong>aan</strong> <strong>de</strong> slag: PR-mid<strong>de</strong>len 4 uur<br />

i. Wie wil je bereiken met je PR-activiteiten? Kijk ook naar wat je<br />

bij <strong>de</strong> modules F<strong>in</strong>ancier<strong>in</strong>g en Acquisitie hebt geschreven<br />

over je doelgroep en netwerk.<br />

ii. Waar zoeken <strong>de</strong>ze mensen hun <strong>in</strong>formatie en welke <strong>in</strong>formatie<br />

zoeken ze? Ga hiervoor ook <strong>in</strong> gesprek met je doelgroep.<br />

iii. Welke PR-mid<strong>de</strong>len zou<strong>de</strong>n hier goed bij passen?<br />

iv. Welke PR-mid<strong>de</strong>len zou<strong>de</strong>n goed bij <strong>de</strong> stijl van jou en <strong>de</strong><br />

organisatie passen?<br />

v. Welke mid<strong>de</strong>len (tijd, geld, mensen) heb je beschikbaar om dit<br />

vorm te geven?<br />

<strong>Werkboek</strong> Organisaties Geestelijke Verzorg<strong>in</strong>g 2022


Profiler<strong>in</strong>g<br />

Uit <strong>de</strong> praktijk<br />

Samuel heeft <strong>in</strong> het sociaal dome<strong>in</strong> gemerkt dat het belangrijk is te kunnen<br />

formuleren of <strong>de</strong> diensten die <strong>de</strong> geestelijk verzorgers <strong>in</strong> hun sticht<strong>in</strong>g bie<strong>de</strong>n vallen<br />

on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> sociale basis, basiszorg of specialistische, <strong>aan</strong>vullen<strong>de</strong> zorg. Dit heeft namelijk<br />

<strong>in</strong>vloed op <strong>de</strong> f<strong>in</strong>ancier<strong>in</strong>gsopties, wat voor <strong>aan</strong>vragers erg belangrijk is. Om dit hel<strong>de</strong>r te<br />

krijgen en zich te kunnen profileren <strong>in</strong> <strong>de</strong> taal van <strong>de</strong> samenwerk<strong>in</strong>gspartners heeft<br />

Samuel zich met <strong>de</strong> sticht<strong>in</strong>g verdiept <strong>in</strong> <strong>de</strong> organisatiestructuren. Ze hebben<br />

uite<strong>in</strong><strong>de</strong>lijk besloten zich te profileren als basiszorg; burgers kunnen laagdrempelig bij<br />

hen b<strong>in</strong>nen stappen en ze zijn veel <strong>in</strong> <strong>de</strong> wijk te v<strong>in</strong><strong>de</strong>n.<br />

In <strong>de</strong> communicatie over hun <strong>aan</strong>bod sluit <strong>de</strong> sticht<strong>in</strong>g <strong>aan</strong> bij speerpunten <strong>in</strong> het<br />

gemeentebeleid, zoals ‘Eén tegen Eenzaamheid’ en ‘Positieve gezondheid’. Het adviesdocument<br />

Starterspakket Geestelijke <strong>verzorg<strong>in</strong>g</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> WMO is ook een bron van <strong>in</strong>spiratie<br />

geweest <strong>in</strong> het v<strong>in</strong><strong>de</strong>n van <strong>aan</strong>sluit<strong>in</strong>g bij het gemeentelijk beleid. Samuel on<strong>de</strong>rv<strong>in</strong>dt dat<br />

<strong>de</strong> <strong>aan</strong>sluit<strong>in</strong>g met lokale beleidslijnen het eenvoudiger maakt te dui<strong>de</strong>n wat <strong>geestelijke</strong><br />

<strong>verzorg<strong>in</strong>g</strong> te bie<strong>de</strong>n heeft <strong>in</strong> <strong>aan</strong>vull<strong>in</strong>g op buurtteams en <strong>de</strong> praktijkon<strong>de</strong>rsteuner<br />

huisarts (POH).<br />

Om zichtbaar te maken wat <strong>geestelijke</strong><br />

<strong>verzorg<strong>in</strong>g</strong> is en hoe dat <strong>in</strong> <strong>de</strong><br />

organisatie vorm krijgt, is het<br />

behulpzaam om zo concreet mogelijk<br />

te zijn <strong>in</strong> <strong>de</strong> PR-mid<strong>de</strong>len die je<br />

gebruikt. Als je een bepaal<strong>de</strong><br />

<strong>in</strong>terventievorm of gespreksmo<strong>de</strong>l<br />

gebruikt, zoals het gespreksmo<strong>de</strong>l<br />

In dialoog met je levensverhaal<br />

(Wierstra, Liefbroer & Körver, 2022),<br />

kun je dat ook gebruiken om uit te<br />

leggen wat je doet.<br />

Ervar<strong>in</strong>gsverhalen of praktijkvoorbeel<strong>de</strong>n<br />

spelen een grote rol <strong>in</strong><br />

het concretiseren van je <strong>aan</strong>bod. Deze<br />

illustreren voor welke vragen een<br />

geestelijk verzorger <strong>in</strong>geschakeld kan<br />

wor<strong>de</strong>n, hoe je als geestelijk verzorger gebaseerd (net als <strong>de</strong> stukjes Uit <strong>de</strong><br />

werkt, en wat <strong>de</strong> meerwaar<strong>de</strong> hiervan praktijk <strong>in</strong> dit werkboek). Het gebruik<br />

is. Nodig bijvoorbeeld voormalige van een directe <strong>aan</strong>spreekvorm (u of<br />

cliënten uit om (eventueel anoniem) jij) helpt om <strong>de</strong> tekst persoonlijk en<br />

hun ervar<strong>in</strong>gen te <strong>de</strong>len <strong>in</strong> een<br />

<strong>in</strong>voelbaar te maken.<br />

testimonial voor <strong>de</strong> website, een<br />

fol<strong>de</strong>r, nieuwsbrief of sociale media. Veel <strong>aan</strong>vragers willen graag weten<br />

Of <strong>de</strong>nk <strong>aan</strong> een dubbel<strong>in</strong>terview <strong>in</strong> hoe <strong>geestelijke</strong> <strong>verzorg<strong>in</strong>g</strong> zich verhoudt<br />

tot an<strong>de</strong>re discipl<strong>in</strong>es en tot<br />

een vakblad of lokale krant. Houd<br />

daarbij reken<strong>in</strong>g met <strong>de</strong> mogelijke religieuze organisaties en hun vertegenwoordigers.<br />

Neem geen concur-<br />

afhankelijke positie van <strong>de</strong> cliënt ten<br />

opzichte van <strong>de</strong> geestelijk verzorger. rentiepositie <strong>in</strong>, maar maak dui<strong>de</strong>lijk<br />

Er moet dui<strong>de</strong>lijk sprake zijn van hoe jouw diensten <strong>aan</strong>vullend zijn op<br />

vrijwilligheid en zelfstandigheid bij <strong>de</strong> het overige <strong>aan</strong>bod b<strong>in</strong>nen zorg en<br />

cliënt. Voor het waarborgen van <strong>de</strong> welzijn. Ga uit van een mo<strong>de</strong>l van<br />

anonimiteit en vertrouwelijkheid van multidiscipl<strong>in</strong>aire of <strong>in</strong>terdiscipl<strong>in</strong>aire<br />

<strong>de</strong> cliënt kunnen ervar<strong>in</strong>gsverhalen zorg, waarbij verschillen<strong>de</strong> discipl<strong>in</strong>es<br />

ook samengesteld wor<strong>de</strong>n uit<br />

en organisaties samen een plek hebben<br />

<strong>in</strong> <strong>de</strong> zorg voor <strong>de</strong> gezondheid en<br />

verschillen<strong>de</strong> verhalen, zodat ze fictief<br />

zijn maar op <strong>de</strong> werkelijkheid<br />

het (existentiële) welzijn van mensen.<br />

Handout Jezelf profileren en acquisitie – De handout en workshop<br />

Jezelf profileren en acquisitie (Kwast & Hoopman, 2022) bevatten diverse<br />

suggesties voor hoe je kunt uitleggen wat verschillen zijn tussen geestelijk verzorgers,<br />

psychologen en maatschappelijk werkers.<br />

<strong>Werkboek</strong> Organisaties Geestelijke Verzorg<strong>in</strong>g 2022


Een dui<strong>de</strong>lijk verhaal helpt verwijzers<br />

ook om cliënten uit te leggen wat ze<br />

van een geestelijk verzorger kunnen<br />

verwachten. On<strong>de</strong>rstreep <strong>in</strong> dit verhaal<br />

op welke manier <strong>geestelijke</strong><br />

<strong>verzorg<strong>in</strong>g</strong> een bijdrage levert <strong>aan</strong> <strong>de</strong><br />

kwaliteit van zorg en/of kwaliteit van<br />

leven. Het is bevor<strong>de</strong>rend als dit door<br />

verwijzer en geestelijk verzorgers <strong>in</strong><br />

vergelijkbare bewoord<strong>in</strong>gen wordt<br />

uitgelegd, zodat <strong>aan</strong>vragers niet <strong>in</strong> <strong>de</strong><br />

war raken. Bespreek met verwijzers<br />

hoe jullie je diensten het beste kunnen<br />

toelichten. Je kunt bij dit gesprek <strong>de</strong><br />

fol<strong>de</strong>r Z<strong>in</strong>volle afstemm<strong>in</strong>g <strong>in</strong> zorg en<br />

welzijn. Verbeter je multidiscipl<strong>in</strong>aire<br />

samenwerk<strong>in</strong>g gebruiken.<br />

Uit <strong>de</strong> praktijk<br />

De geestelijk verzorgers van het Centrum voor Levensvragen waar Meryem<br />

werkt hebben <strong>de</strong> wijken van hun gemeente on<strong>de</strong>rl<strong>in</strong>g ver<strong>de</strong>eld, zodat ze <strong>de</strong> sociale kaart<br />

en sleutelfiguren die aff<strong>in</strong>iteit hebben met <strong>geestelijke</strong> <strong>verzorg<strong>in</strong>g</strong> goed leren kennen. Ze<br />

bezoeken <strong>de</strong> relevante organisaties en sleutelfiguren regelmatig voor een <strong>in</strong>formeel<br />

gesprek. Elke geestelijk verzorger is <strong>aan</strong>spreekpunt voor één of meer<strong>de</strong>re wijken en<br />

on<strong>de</strong>rhoudt specifieke contacten behoren<strong>de</strong> bij hun specialisatie. Dit maakt het werk<br />

voor zowel <strong>de</strong> wijkorganisaties als <strong>de</strong> geestelijk verzorgers behapbaar en overzichtelijk.<br />

Zo krijgt <strong>geestelijke</strong> <strong>verzorg<strong>in</strong>g</strong> een gezicht <strong>in</strong> een grote stad.<br />

Zelf <strong>aan</strong> <strong>de</strong> slag: Profiler<strong>in</strong>g<br />

8 uur<br />

i. Welke casussen, voorbeel<strong>de</strong>n of iii. Bespreek met verwijzers hoe zij<br />

cliëntervar<strong>in</strong>gen kun je gebruiken jouw diensten omschrijven <strong>aan</strong><br />

om je werk te illustreren?<br />

cliënten. Hoe kunnen jullie je uitleg<br />

ii. Welke an<strong>de</strong>re discipl<strong>in</strong>es en (religieuze)<br />

organisaties of vertegenwoor-<br />

op elkaar afstemmen?<br />

digers zijn er actief <strong>in</strong> jouw regio? Gebruik bij ii en iii <strong>de</strong> fol<strong>de</strong>r Z<strong>in</strong>volle<br />

Wat is het verschil tussen hun afstemm<strong>in</strong>g <strong>in</strong> zorg en welzijn. Verbeter<br />

je multidiscipl<strong>in</strong>aire samenwerk<strong>in</strong>g.<br />

werkwijze en <strong>de</strong> jouwe? Hoe kun je<br />

<strong>aan</strong>vragers dui<strong>de</strong>lijk maken wanneer<br />

ze bij jou moeten zijn <strong>in</strong> plaats<br />

van bij <strong>de</strong>ze an<strong>de</strong>re professionals?<br />

Hoe vullen jullie diensten elkaar<br />

<strong>aan</strong>? Bespreek dit ook met je<br />

samenwerk<strong>in</strong>gspartners; hoe zien<br />

zij <strong>de</strong> verhoud<strong>in</strong>g tussen jouw<br />

diensten en die van an<strong>de</strong>ren?<br />

Meryem en één van haar cliënten gaven een dubbel<strong>in</strong>terview voor het buurtkrantje. Er<br />

kwamen zoveel positieve reacties op dat alle geestelijk verzorgers van het Centrum voor<br />

Levensvragen nu een dubbel<strong>in</strong>terview g<strong>aan</strong> geven met een cliënt of samenwerk<strong>in</strong>gspartner<br />

<strong>in</strong> ‘hun’ wijkkrantje. Meryem kondigt <strong>de</strong> start van nieuwe gespreksgroepen en<br />

stiltewan<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gen ook <strong>aan</strong> <strong>in</strong> wijkkrantjes en huis-<strong>aan</strong>-huis bla<strong>de</strong>n.<br />

<strong>Werkboek</strong> Organisaties Geestelijke Verzorg<strong>in</strong>g 2022


Jezelf laten zien<br />

Vertrouwen is belangrijk voor <strong>aan</strong>vragers.<br />

Als verwijzers <strong>de</strong> geestelijk<br />

verzorger naar wie ze verwijzen kennen,<br />

helpt dit hen cliënten te overtuigen<br />

van <strong>de</strong> meerwaar<strong>de</strong> van contact<br />

met een geestelijk verzorger (zie ook<br />

<strong>de</strong> module Acquisitie). Daarnaast<br />

geeft dit <strong>de</strong> verwijzers het vertrouwen<br />

dat hun mensen goed terechtkomen.<br />

Zorg dus dat je <strong>in</strong> je PR-mid<strong>de</strong>len zelf<br />

zichtbaar bent. Dit kan door een<br />

profielpag<strong>in</strong>a op een website of een<br />

foto <strong>in</strong> een fol<strong>de</strong>r, maar ook door<br />

<strong>in</strong>terviews te geven of stukken voor<br />

nieuwsbrieven te schrijven. Persoonlijk<br />

contact is daarnaast belangrijk. Het is<br />

vertrouwenwekkend voor <strong>aan</strong>vragers<br />

als ze jou ontmoeten op plaatsen waar<br />

ze zelf komen. Bezoek hun praktijken<br />

en organisaties, sluit <strong>aan</strong> bij koffiepauzes<br />

of maak een praatje op <strong>de</strong> gang/<br />

op straat. Neem <strong>de</strong>el <strong>aan</strong> congressen,<br />

symposia en markten, en <strong>de</strong>el jouw<br />

<strong>in</strong>drukken vanuit je eigen expertise.<br />

Zelf <strong>aan</strong> <strong>de</strong> slag: Jezelf laten zien 2 uur<br />

i. Hoe kun je jezelf zichtbaar maken als geestelijk verzorger <strong>in</strong> je<br />

gekozen PR-mid<strong>de</strong>len?<br />

ii. Welke gelegenhe<strong>de</strong>n heb je om persoonlijk contact te maken<br />

met je <strong>aan</strong>vragers (verwijzers en cliënten)? Hoe wil je het<br />

gesprek openen?<br />

iii. Wat wil je uitstralen <strong>in</strong> het persoonlijk contact met samenwerk<strong>in</strong>gspartners?<br />

Wat wil je van hen te weten komen? Wat wil je<br />

dat zij over jou leren?<br />

Ambassa<strong>de</strong>urs<br />

Ambassa<strong>de</strong>urs zijn professionals die<br />

geen geestelijk verzorger zijn maar<br />

wel het belang van <strong>geestelijke</strong> <strong>verzorg<strong>in</strong>g</strong><br />

<strong>in</strong>zien en zich daarover uitspreken.<br />

Zij kunnen een belangrijke rol<br />

spelen <strong>in</strong> het bekend maken van<br />

<strong>geestelijke</strong> <strong>verzorg<strong>in</strong>g</strong> bij potentiële<br />

samenwerk<strong>in</strong>gspartners, f<strong>in</strong>anciers en<br />

cliënten. Bijvoorbeeld door hen actief<br />

op <strong>de</strong> hoogte te stellen van <strong>de</strong> mogelijkheid<br />

tot <strong>geestelijke</strong> <strong>verzorg<strong>in</strong>g</strong> en<br />

hen daarvoor warm te maken door te<br />

vertellen wat een geestelijk verzorger<br />

kan betekenen. Ook kan een ambassa<strong>de</strong>ur<br />

geestelijk verzorgers wegwijs<br />

maken <strong>in</strong> <strong>de</strong> verhoud<strong>in</strong>g tussen verschillen<strong>de</strong><br />

partijen en met welke<br />

sleutelfiguren zij contact moeten<br />

opnemen om zich ver<strong>de</strong>r bekend te<br />

maken. Ambassa<strong>de</strong>urs <strong>de</strong>len een<br />

gemeenschappelijke missie met<br />

geestelijk verzorgers (zorg voor z<strong>in</strong>gev<strong>in</strong>g),<br />

hebben een positieve respons<br />

gekregen van cliënten over <strong>de</strong> geestelijk<br />

verzorger en hebben een hel<strong>de</strong>r<br />

geformuleerd beeld van <strong>de</strong> meerwaar<strong>de</strong><br />

van <strong>geestelijke</strong> <strong>verzorg<strong>in</strong>g</strong>.<br />

Zelf <strong>aan</strong> <strong>de</strong> slag: Ambassa<strong>de</strong>urs 2 uur<br />

i. Wie zijn jouw ambassa<strong>de</strong>urs?<br />

ii. Op welke manier wil je <strong>de</strong>ze ambassa<strong>de</strong>urs (ver<strong>de</strong>r) <strong>in</strong>zetten?<br />

iii. Hoe houd je <strong>de</strong> band met <strong>de</strong> ambassa<strong>de</strong>urs warm en bedank je<br />

hen voor hun <strong>in</strong>zet?<br />

<strong>Werkboek</strong> Organisaties Geestelijke Verzorg<strong>in</strong>g 2022


Notities module 3<br />

<strong>Werkboek</strong> Organisaties Geestelijke Verzorg<strong>in</strong>g 2022


Module 4<br />

Samenwerk<strong>in</strong>g<br />

Afspraken maken en zorgen voor een<br />

prettige samenwerk<strong>in</strong>g<br />

Waarom van belang?<br />

Hoe pak je het <strong>aan</strong>?<br />

Zorg- en welzijnsprofessionals zoals<br />

huisartsen, thuiszorgme<strong>de</strong>werkers, en<br />

maatschappelijk werkers zijn belangrijke<br />

samenwerk<strong>in</strong>gspartners voor<br />

geestelijk verzorgers. Daarnaast<br />

werken geestelijk verzorgers veel met<br />

elkaar samen <strong>in</strong> organisaties, bijvoorbeeld<br />

<strong>in</strong> Centra voor Levensvragen.<br />

Goe<strong>de</strong> afstemm<strong>in</strong>g is essentieel voor<br />

een prettige en constructieve samenwerk<strong>in</strong>gsrelatie.<br />

Het meren<strong>de</strong>el van <strong>de</strong> cliëntcontacten<br />

van een geestelijk verzorger komt tot<br />

stand via een verwijzer. Naast verwijz<strong>in</strong>g<br />

werken geestelijk verzorgers ook<br />

op an<strong>de</strong>re manieren samen met<br />

professionals <strong>in</strong> <strong>de</strong> eerstelijnszorg en<br />

het sociaal dome<strong>in</strong>. Bijvoorbeeld:<br />

• Gezamenlijk organiseren en begelei<strong>de</strong>n<br />

van gespreksgroepen<br />

• Consultatie en begeleid<strong>in</strong>g van<br />

professionals en vrijwilligers<br />

• Multidiscipl<strong>in</strong>aire overlegstructuren<br />

Beg<strong>in</strong> <strong>de</strong>ze module met <strong>de</strong> Zelf <strong>aan</strong> <strong>de</strong> slag waar<strong>in</strong> je reflecteert op wat je<br />

belangrijk v<strong>in</strong>dt <strong>in</strong> samenwerk<strong>in</strong>g.<br />

Zelf <strong>aan</strong> <strong>de</strong> slag: Samenwerk<strong>in</strong>g<br />

2 uur <br />

i. Wat v<strong>in</strong>d je belangrijk <strong>in</strong> een iv. Beoor<strong>de</strong>el nu jezelf <strong>aan</strong> <strong>de</strong> hand<br />

samenwerk<strong>in</strong>gspartner/samenwerk<strong>in</strong>gsrelatie?<br />

(Denk <strong>aan</strong> gedrag<strong>in</strong>-<br />

opgesteld: <strong>in</strong> hoeverre voldoe jij<br />

van <strong>de</strong> lijst met criteria die je hebt<br />

gen, houd<strong>in</strong>gen, waar<strong>de</strong>n - wat zijn zelf <strong>aan</strong> <strong>de</strong>ze lijst? Ben jij een prettige<br />

samenwerk<strong>in</strong>gspartner voor<br />

must haves, wat is niet noodzakelijk<br />

maar wel prettig?)<br />

an<strong>de</strong>ren?<br />

ii. Zijn er per context of type professional<br />

waar je mee samenwerkt Zie voor <strong>aan</strong>vullen<strong>de</strong> vragen over<br />

verschillen<strong>de</strong> aspecten die meer of houd<strong>in</strong>g, professionaliser<strong>in</strong>g en<br />

m<strong>in</strong><strong>de</strong>r belangrijk zijn?<br />

kwaliteitsborg<strong>in</strong>g <strong>de</strong> module<br />

iii. Hoe ga je om met samenwerk<strong>in</strong>gspartners<br />

die zich niet prettig opstel-<br />

Professionaliser<strong>in</strong>g.<br />

len maar die je wel nodig hebt?<br />

<strong>Werkboek</strong> Organisaties Geestelijke Verzorg<strong>in</strong>g 2022


Uit <strong>de</strong> praktijk<br />

Nadat Marco vanuit zijn<br />

ou<strong>de</strong>renzorgorganisatie lid werd van<br />

On<strong>de</strong>rl<strong>in</strong>ge afspraken<br />

Samenwerk<strong>in</strong>gspartners van geestelijk<br />

verzorgers geven <strong>aan</strong> het belangrijk te<br />

v<strong>in</strong><strong>de</strong>n dat zij én <strong>de</strong> cliënten weten<br />

afrond<strong>in</strong>g daarvan. Vraag van tevoren<br />

wel <strong>aan</strong> <strong>de</strong> cliënt om toestemm<strong>in</strong>g<br />

voor terugkoppel<strong>in</strong>g en stem af wat er<br />

teruggekoppeld wordt.<br />

wensen rondom terugkoppel<strong>in</strong>g<br />

serieus te nemen.<br />

Bereikbaarheid<br />

een PaTz-team, is hij hetzelf<strong>de</strong> rappor-<br />

waar ze <strong>aan</strong> toe zijn bij betrokkenheid<br />

Goe<strong>de</strong> bereikbaarheid kan bevor<strong>de</strong>-<br />

tagesysteem g<strong>aan</strong> gebruiken als <strong>de</strong><br />

van een geestelijk verzorger. Eendui-<br />

Samenwerk<strong>in</strong>gspartners v<strong>in</strong><strong>de</strong>n het<br />

rend zijn voor <strong>de</strong> zichtbaarheid van<br />

wijkverpleegkundigen. Zij kunnen nu<br />

digheid, transparantie en hel<strong>de</strong>re<br />

belangrijker dát er afspraken wor<strong>de</strong>n<br />

<strong>geestelijke</strong> <strong>verzorg<strong>in</strong>g</strong> en het vertrou-<br />

gemakkelijker <strong>in</strong>formatie over cliënten<br />

communicatie zijn hier<strong>in</strong> sleutelwoor-<br />

gemaakt over terugkoppel<strong>in</strong>g en<br />

wen <strong>in</strong> <strong>de</strong> professionaliteit van <strong>de</strong><br />

uitwisselen en verwijz<strong>in</strong>gen <strong>aan</strong>vragen.<br />

<strong>de</strong>n.<br />

afrond<strong>in</strong>g, dan wát er precies wordt<br />

geestelijk verzorger. Cliënten geven<br />

afgesproken. ‘Geen bericht is goed<br />

<strong>aan</strong> dat een goe<strong>de</strong> bereikbaarheid<br />

Via contact met een huisartsenpraktijk<br />

Het kan voor verwijzers frustrerend<br />

bericht’ wordt ook als optie genoemd<br />

bijdraagt <strong>aan</strong> het gevoel er niet alleen<br />

heeft hij kennisgemaakt met een<br />

zijn als een <strong>aan</strong>vraag niet wordt opge-<br />

door samenwerk<strong>in</strong>gspartners, zolang<br />

voor te st<strong>aan</strong> en zekerheid geeft.<br />

praktijkon<strong>de</strong>rsteuner (POH) ou<strong>de</strong>ren-<br />

volgd. Ook zij zijn beg<strong>aan</strong> met het<br />

dit zo is afgesproken. Ie<strong>de</strong>re<br />

Verschillen<strong>de</strong> samenwerk<strong>in</strong>gspartners<br />

zorg. Met haar overlegt Marco wanneer<br />

welzijn van <strong>de</strong> cliënt en voelen zich<br />

professional heeft hier an<strong>de</strong>re<br />

geven <strong>aan</strong> dat goe<strong>de</strong>, flexibele bereik-<br />

zij bei<strong>de</strong>n betrokken zijn bij een com-<br />

daarvoor verantwoor<strong>de</strong>lijk. Verwijzers<br />

voorkeuren <strong>in</strong>, dus het rechtstreeks<br />

baarheid en snelle <strong>in</strong>zetbaarheid van<br />

plexe casus of wanneer het ondui<strong>de</strong>lijk<br />

spreken expliciet uit behoefte te<br />

uitvragen van behoeften is <strong>de</strong><br />

geestelijk verzorgers belangrijk wordt<br />

is of een POH of geestelijk verzorger het<br />

hebben <strong>aan</strong> (dui<strong>de</strong>lijkheid rondom)<br />

gemakkelijkste weg. Het gesprek<br />

gevon<strong>de</strong>n. Doorg<strong>aan</strong>s hanteren<br />

meest passend is bij <strong>de</strong> hulpvraag.<br />

een terugkoppel<strong>in</strong>g. Dit geldt ook<br />

hierover draagt ook bij <strong>aan</strong> het<br />

geestelijk verzorgers een antwoord-<br />

an<strong>de</strong>rsom; als een geestelijk verzor-<br />

persoonlijk contact tussen geestelijk<br />

termijn van 24-48 uur bij <strong>aan</strong>vragen.<br />

Marco heeft ook afspraken gemaakt<br />

ger een cliënt terugverwijst of door-<br />

verzorger en verwijzer.<br />

met <strong>de</strong> VPTZ over doorverwijz<strong>in</strong>g naar<br />

bezoekvrijwilligers. Hij is beschikbaar<br />

voor adviser<strong>in</strong>g van vrijwilligers en laat<br />

verwijst naar een samenwerk<strong>in</strong>gspartner<br />

wil <strong>de</strong> geestelijk verzorger ook<br />

graag horen of en hoe <strong>de</strong> verwijz<strong>in</strong>g<br />

Het structureel geven van een<br />

terugkoppel<strong>in</strong>g kan <strong>de</strong> zichtbaarheid<br />

Privacy en gegevensbescherm<strong>in</strong>g<br />

– Denk<br />

altijd <strong>aan</strong> <strong>de</strong> hoofdbehan<strong>de</strong>laar of<br />

opgepakt is.<br />

en het <strong>in</strong>zicht <strong>in</strong> <strong>de</strong> meerwaar<strong>de</strong> van<br />

goed na over privacy en gegevensbe-<br />

regievoer<strong>de</strong>r weten of en hoe lang een<br />

<strong>geestelijke</strong> <strong>verzorg<strong>in</strong>g</strong> vergroten, maar<br />

scherm<strong>in</strong>g bij het kiezen van communi-<br />

vrijwilliger betrokken is.<br />

Het is daarom belangrijk om afspraken<br />

ook <strong>de</strong> samenwerk<strong>in</strong>gsrelatie<br />

catiemid<strong>de</strong>len met <strong>aan</strong>vragers. Gebruik<br />

te maken met <strong>de</strong> verwijzer rondom het<br />

verbeteren (zie <strong>de</strong> module PR). Juist<br />

bijvoorbeeld Signal <strong>in</strong> plaats van<br />

geven van een terugkoppel<strong>in</strong>g. Denk<br />

omdat <strong>de</strong> verwijzer soms ook tijd en<br />

WhatsApp. Gebruik diensten zoals<br />

daarbij niet alleen <strong>aan</strong> het<br />

energie heeft moeten <strong>in</strong>vesteren om <strong>de</strong><br />

Clientenlog<strong>in</strong> of Zivver <strong>in</strong> plaats van<br />

terugkoppelen van <strong>de</strong> start van een<br />

weg vrij te maken voor <strong>de</strong> geestelijk<br />

Gmail of Outlook.<br />

begeleid<strong>in</strong>gstraject, maar ook van <strong>de</strong><br />

verzorger is het belangrijk om diens<br />

<strong>Werkboek</strong> Organisaties Geestelijke Verzorg<strong>in</strong>g 2022


Tegelijkertijd wordt daar ook een<br />

vraagteken bij gezet: “Zijn geestelijk<br />

verzorgers niet te flexibel wanneer dit<br />

op grote schaal uitgerold zou wor<strong>de</strong>n?”<br />

Veel geestelijk verzorgers<br />

v<strong>in</strong><strong>de</strong>n het belangrijk om flexibel<br />

bereikbaar te zijn (overdag, ’s avonds<br />

en <strong>in</strong> het weekend), me<strong>de</strong> doordat zij<br />

soms op meer<strong>de</strong>re plekken werken en<br />

moeten reageren op spoedgevallen<br />

zoals overlij<strong>de</strong>ns of crises. Tegelijk kan<br />

hun eigen welzijn <strong>in</strong> het ged<strong>in</strong>g komen<br />

door een te grote bereikbaarheid.<br />

On<strong>de</strong>rl<strong>in</strong>ge afspraken over wanneer<br />

en hoe <strong>de</strong> geestelijk verzorger bereikbaar<br />

is voor <strong>de</strong> samenwerk<strong>in</strong>gspartners<br />

en wat <strong>de</strong> procedure is wanneer<br />

<strong>de</strong> geestelijk verzorger er niet is zijn<br />

daar<strong>in</strong> zeer belangrijk; zo weten <strong>de</strong><br />

partijen wat ze <strong>aan</strong> elkaar hebben en<br />

kunnen grenzen we<strong>de</strong>rzijds gerespecteerd<br />

wor<strong>de</strong>n.<br />

centraal contactpunt – wisselt. Dit<br />

hangt <strong>de</strong>els af van persoonlijke voorkeur,<br />

en <strong>de</strong>els van budgettaire en<br />

technische mogelijkhe<strong>de</strong>n. Sommige<br />

geestelijk verzorgers gebruiken een<br />

berichtenapp om tussentijds contact<br />

te hebben met cliënten.<br />

Sommige samenwerk<strong>in</strong>gsverban<strong>de</strong>n<br />

van geestelijk verzorgers maken<br />

gebruik van een centraal e-mailadres<br />

en telefoonnummer. Er zijn niet direct<br />

<strong>aan</strong>wijz<strong>in</strong>gen dat het gebruik hiervan<br />

bijdraagt <strong>aan</strong> een goe<strong>de</strong> <strong>in</strong>tegratie <strong>in</strong><br />

zorg en welzijn. Soms wordt centraal<br />

beheer gezien als teken van betrouwbaarheid<br />

en v<strong>in</strong>dbaarheid. An<strong>de</strong>rzijds<br />

kan het ook onvoldoen<strong>de</strong> vertrouwenwekkend<br />

zijn, omdat persoonlijk<br />

contact met <strong>de</strong> <strong>in</strong>dividuele geestelijk<br />

verzorger juist belangrijk wordt<br />

gevon<strong>de</strong>n.<br />

Zelf <strong>aan</strong> <strong>de</strong> slag: Bereikbaarheid <br />

3 uur<br />

i. Geef jij <strong>in</strong> pr<strong>in</strong>cipe een terugkoppel<strong>in</strong>g<br />

<strong>aan</strong> een verwijzer over het<br />

lees/beluister je <strong>de</strong> berichten?<br />

Gebruik je voicemail? Hoe vaak<br />

starten of het beë<strong>in</strong>digen van een iv. In het geval van een samenwerk<strong>in</strong>gsverband<br />

van geestelijk verzor­<br />

cliëntcontact? Waarom wel/niet?<br />

ii. Hoe bereikbaar ben jij? Wanneer gers. Hoe is <strong>de</strong> bereikbaarheid<br />

ben je wel/niet bereikbaar? Ben je ver<strong>de</strong>eld? Is er bijvoorbeeld sprake<br />

tevre<strong>de</strong>n over je eigen bereikbaarheid<br />

of zou je meer/m<strong>in</strong><strong>de</strong>r bereik-<br />

van afwisselen<strong>de</strong> telefoondienst?<br />

baar willen zijn? Welke eerste stap Maak afspraken met je samenwerk<strong>in</strong>gspartners<br />

over <strong>de</strong>ze punten.<br />

kan je daartoe on<strong>de</strong>rnemen?<br />

iii. Hoe wil je dat mensen je kunnen Gebruik hiervoor <strong>de</strong> fol<strong>de</strong>r Z<strong>in</strong>volle<br />

bereiken? Gebruik je je privécontactgegevens<br />

of heb je zakelijke Verbeter je multidiscipl<strong>in</strong>aire samen-<br />

afstemm<strong>in</strong>g <strong>in</strong> zorg en welzijn.<br />

contactmogelijkhe<strong>de</strong>n? Ben je werk<strong>in</strong>g. Evalueer <strong>de</strong> afspraken<br />

direct bereikbaar of verloopt het regelmatig: voldoen ze nog <strong>aan</strong> jullie<br />

contact via een centraal punt? wensen en mogelijkhe<strong>de</strong>n?<br />

De manier waarop geestelijk verzorgers<br />

bereikbaar zijn – per email of<br />

telefonisch; via persoonlijke contactgegevens<br />

(privé of zakelijk) of via een<br />

Het is raadzaam om met <strong>de</strong> samenwerk<strong>in</strong>gspartners<br />

af te stemmen of<br />

een centraal telefoonnummer of<br />

e-mailadres als prettig wordt ervaren.<br />

<strong>Werkboek</strong> Organisaties Geestelijke Verzorg<strong>in</strong>g 2022


Taakver<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g tussen<br />

geestelijk verzorgers<br />

Bij (grotere) samenwerk<strong>in</strong>gsverban<strong>de</strong>n<br />

van geestelijk verzorgers (zoals<br />

een Centrum voor Levensvragen) is<br />

een dui<strong>de</strong>lijke taakver<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g belangrijk.<br />

Niet alle geestelijk verzorgers<br />

voelen zich competent <strong>in</strong> alle aspecten<br />

van het werk <strong>in</strong> <strong>de</strong> <strong>thuissituatie</strong>. Zo<br />

heeft niet ie<strong>de</strong>reen voldoen<strong>de</strong> achtergrondkennis,<br />

ervar<strong>in</strong>g of aff<strong>in</strong>iteit met<br />

alle doelgroepen of werkvormen. Ook<br />

is niet ie<strong>de</strong>reen even goed <strong>in</strong> bijvoorbeeld<br />

bestuurstaken of heeft tijd voor<br />

on<strong>de</strong>rwijs of acquisitie.<br />

Sommige geestelijk verzorgers geven<br />

<strong>aan</strong> dat <strong>de</strong>rgelijke werkzaamhe<strong>de</strong>n<br />

tijd en energie wegnemen van <strong>de</strong><br />

primaire motivatie voor het werk <strong>in</strong> <strong>de</strong><br />

<strong>thuissituatie</strong>. Tegelijkertijd blijkt dat<br />

<strong>de</strong>genen die veel naar buiten tre<strong>de</strong>n<br />

ook veel verwijz<strong>in</strong>gen krijgen, wat kan<br />

lei<strong>de</strong>n tot on<strong>de</strong>rl<strong>in</strong>ge jaloezie en<br />

overbelast<strong>in</strong>g. Maak daarom dui<strong>de</strong>lijke<br />

afspraken over een passen<strong>de</strong><br />

ver<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g van het werk <strong>aan</strong> <strong>de</strong> hand<br />

van <strong>in</strong>dividuele wensen, competenties<br />

en mogelijkhe<strong>de</strong>n. Maak dit ook<br />

zichtbaar voor <strong>aan</strong>vragers, bijvoorbeeld<br />

op <strong>de</strong> website. Dit voorkomt<br />

frustratie en levert een bijdrage <strong>aan</strong><br />

een goe<strong>de</strong> <strong>in</strong>bedd<strong>in</strong>g van <strong>de</strong> organisatie.<br />

Ook weten <strong>aan</strong>vragers zo beter<br />

welke geestelijk verzorger ze waarvoor<br />

kunnen bena<strong>de</strong>ren.<br />

Zelf <strong>aan</strong> <strong>de</strong> slag: <br />

4 uur<br />

Taakver<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g tussen geestelijk verzorgers<br />

Maak samen met je collega-geestelijk Beantwoord vervolgens met elkaar<br />

verzorgers een overzicht van <strong>de</strong> geestelijk<br />

verzorgers die <strong>aan</strong>gesloten zijn i. Zijn er nog <strong>aan</strong>vullen<strong>de</strong> taken waar<br />

<strong>de</strong> volgen<strong>de</strong> vragen:<br />

bij <strong>de</strong> organisatie. Schrijf achter ie<strong>de</strong>rs niemand <strong>de</strong> verantwoor<strong>de</strong>lijkheid<br />

naam <strong>de</strong> taken en hoeveel uur <strong>de</strong>ze voor draagt?<br />

taken per week (of m<strong>aan</strong>d)<br />

ii. Is ie<strong>de</strong>reen tevre<strong>de</strong>n over het type<br />

vragen. Je kunt hiervoor het werkblad taken en <strong>de</strong> hoeveelheid uren?<br />

achter<strong>in</strong> <strong>de</strong>ze module gebruiken.<br />

Indien mensen ontevre<strong>de</strong>n zijn, hoe<br />

kunnen jullie taken verschuiven en<br />

omwisselen zodat er meer tevre<strong>de</strong>nheid<br />

heerst?<br />

iii. Wat doen jullie om <strong>de</strong> persoonlijk<br />

professionele band te versterken<br />

(<strong>de</strong>nk <strong>aan</strong> <strong>in</strong>tervisie, heidagen,<br />

teamuitjes, borrels etc.)? Zijn er<br />

d<strong>in</strong>gen die jullie willen veran<strong>de</strong>ren?<br />

<strong>Werkboek</strong> Organisaties Geestelijke Verzorg<strong>in</strong>g 2022


Uit <strong>de</strong> praktijk<br />

De geestelijk verzorgers<br />

b<strong>in</strong>nen het Centrum voor Levensvragen<br />

waar Meryem bij <strong>aan</strong>gesloten is, on<strong>de</strong>rschei<strong>de</strong>n<br />

zich doordat ze veel on<strong>de</strong>rl<strong>in</strong>g<br />

contact hebben, tweewekelijks overleggen<br />

en gezamenlijk studiedagen volgen.<br />

Volgens Meryem is het behulpzaam<br />

geweest dat ze met een kle<strong>in</strong> clubje zijn<br />

gestart die allemaal hetzelf<strong>de</strong> doel en<br />

i<strong>de</strong>aal voor ogen had<strong>de</strong>n. Omdat <strong>de</strong><br />

geestelijk verzorgers b<strong>in</strong>nen het centrum<br />

<strong>in</strong>tensief samenwerken is het<br />

cruciaal om elkaar te vertrouwen en<br />

geen on<strong>de</strong>rl<strong>in</strong>ge competitie <strong>aan</strong> te g<strong>aan</strong>.<br />

Ook daarom werkt <strong>de</strong> ver<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g op basis<br />

van expertise en geografisch gebied<br />

waar ze voor gekozen hebben goed.<br />

Daarnaast volgen ze gezamenlijk<br />

<strong>in</strong>tervisie, geleid door een bekwame<br />

supervisor. Dit draagt bij <strong>aan</strong> een veilige<br />

en vertrouw<strong>de</strong> sfeer <strong>in</strong> het centrum,<br />

omdat ze elkaar steeds beter leren<br />

kennen.<br />

Sparr<strong>in</strong>gpartners<br />

Het blijkt erg belangrijk om via een<br />

samenwerk<strong>in</strong>gsverband, <strong>in</strong>formele<br />

sparr<strong>in</strong>gpartners of <strong>in</strong>tervisiegroepen<br />

<strong>in</strong>gebed te zijn <strong>in</strong> een sociaal netwerk<br />

van geestelijk verzorgers. Het gevoel<br />

er alleen voor te st<strong>aan</strong> is voor een<br />

<strong>aan</strong>tal geestelijk verzorgers funest<br />

geweest voor het voortzetten van hun<br />

werk <strong>in</strong> <strong>de</strong> <strong>thuissituatie</strong>. Formele en<br />

<strong>in</strong>formele contacten b<strong>in</strong>nen en buiten<br />

<strong>geestelijke</strong> <strong>verzorg<strong>in</strong>g</strong> zorgen voor<br />

verschillen<strong>de</strong> vormen van sociale<br />

steun. Denk <strong>aan</strong> emotionele, <strong>in</strong>strumentele<br />

en <strong>in</strong>formatieve on<strong>de</strong>rsteun<strong>in</strong>g,<br />

maar ook <strong>aan</strong> waar<strong>de</strong>r<strong>in</strong>g en<br />

gezelschap. Met an<strong>de</strong>ren <strong>aan</strong> hetzelf<strong>de</strong><br />

doel te werken is stimulerend<br />

en motiverend. Dergelijke steunstructuren<br />

kunnen on<strong>de</strong>r an<strong>de</strong>re gevon<strong>de</strong>n<br />

wor<strong>de</strong>n via beroepsverenig<strong>in</strong>gen,<br />

kwaliteitsregister, bij- en naschol<strong>in</strong>g,<br />

<strong>in</strong>tervisie, supervisie en netwerkorganisaties.<br />

Ook maakt dit doorverwijzen<br />

mogelijk, bijvoorbeeld bij een ver-<br />

hoog<strong>de</strong> werkdruk of gebrek <strong>aan</strong><br />

expertise. Hoewel samenwerken met<br />

an<strong>de</strong>re geestelijk verzorgers een bron<br />

van spann<strong>in</strong>g kan zijn, blijkt het ook<br />

een heel belangrijke bron van steun.<br />

Zelf <strong>aan</strong> <strong>de</strong> slag: Sparr<strong>in</strong>gpartners 1 uur<br />

i. Wie zijn jouw sparr<strong>in</strong>gpartners? Is dit afdoen<strong>de</strong>?<br />

ii. Welke expertise heb jij zelf te bie<strong>de</strong>n als sparr<strong>in</strong>gpartner?<br />

<strong>Werkboek</strong> Organisaties Geestelijke Verzorg<strong>in</strong>g 2022


Werkblad overzicht taakver<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g geestelijk verzorgers<br />

1.<br />

Wie Verschillen<strong>de</strong> taken en werkzaamhe<strong>de</strong>n Tijdsbested<strong>in</strong>g Aanvullen<strong>de</strong> taken Tevre<strong>de</strong>nheid<br />

2.<br />

3.<br />

4.<br />

<strong>Werkboek</strong> Organisaties Geestelijke Verzorg<strong>in</strong>g 2022


Notities module 4<br />

<strong>Werkboek</strong> Organisaties Geestelijke Verzorg<strong>in</strong>g 2022


Module 5<br />

Houd<strong>in</strong>g en professionaliser<strong>in</strong>g<br />

Opstell<strong>in</strong>g <strong>in</strong> <strong>de</strong> organisatie,<br />

bij acquisitie en <strong>in</strong> <strong>de</strong> samenwerk<strong>in</strong>g<br />

Waarom van belang?<br />

Hoe pak je het <strong>aan</strong>?<br />

Het werken <strong>in</strong> <strong>de</strong> <strong>thuissituatie</strong> vergt<br />

specifieke vaardighe<strong>de</strong>n en houd<strong>in</strong>gs-<br />

Voor geestelijk verzorgers is het van<br />

belang om na te g<strong>aan</strong> hoe zij zich van<br />

Onzekerheid verduren<br />

en proactief han<strong>de</strong>len<br />

met onzekerheid of het kunnen ‘verduren’<br />

ervan. Ook geestelijk verzorgers<br />

aspecten van geestelijk verzorgers. Bij<br />

nature opstellen <strong>in</strong> <strong>de</strong>ze verschillen<strong>de</strong><br />

Voor geestelijk verzorgers kan het<br />

van goedlopen<strong>de</strong> organisaties geven<br />

elk on<strong>de</strong>r<strong>de</strong>el van <strong>geestelijke</strong> verzor-<br />

werksituaties en welke vaardighe<strong>de</strong>n<br />

moeilijk zijn om hun plek te verwerven<br />

<strong>aan</strong> regelmatig momenten van twijfel<br />

g<strong>in</strong>g <strong>in</strong> <strong>de</strong> <strong>thuissituatie</strong> staat een<br />

ze kunnen uitdiepen of naar voren<br />

<strong>in</strong> een best<strong>aan</strong>d zorglandschap en<br />

te kennen. Zij lijken dit echter meer te<br />

an<strong>de</strong>r houd<strong>in</strong>gsaspect op <strong>de</strong> voor-<br />

halen. Daarbij moet een balans wor-<br />

nieuwe (blijven<strong>de</strong>) contacten <strong>aan</strong> te<br />

bena<strong>de</strong>ren als <strong>in</strong>herent <strong>aan</strong> het pio-<br />

grond. Deelname <strong>aan</strong> een MDO stelt<br />

<strong>de</strong>n gevon<strong>de</strong>n tussen wat wenselijk is<br />

g<strong>aan</strong>. Bijkomen<strong>de</strong> uitdag<strong>in</strong>g is dat<br />

nieren en verkennen van een (nieuw)<br />

an<strong>de</strong>re eisen <strong>aan</strong> een geestelijk ver-<br />

<strong>in</strong> een bepaal<strong>de</strong> situatie en <strong>de</strong> per-<br />

veel zorg- en welzijnsprofessionals en<br />

werkveld en niet als een gebrek <strong>aan</strong><br />

zorger dan het verwerven van nieuwe<br />

soonlijke authenticiteit.<br />

burgers niet bekend zijn met geeste-<br />

competentie of kwaliteiten.<br />

<strong>aan</strong>vragers of het schrijven van een<br />

lijke <strong>verzorg<strong>in</strong>g</strong> of hier een negatief<br />

f<strong>in</strong>ancier<strong>in</strong>gs<strong>aan</strong>vraag.<br />

beeld van hebben. Dit vraagt om een<br />

Het blijkt behulpzaam om bij<br />

grote <strong>in</strong>vester<strong>in</strong>g met onzekere<br />

momenten van twijfel terug te keren<br />

opbrengst. Realiseer je dat onzeker-<br />

naar je persoonlijke missie en<br />

heid, ondui<strong>de</strong>lijkheid en teleurstell<strong>in</strong>g<br />

motivatie, om <strong>de</strong> twijfel of tegenslag<br />

<strong>in</strong>herent zijn <strong>aan</strong> het werk als geeste-<br />

<strong>in</strong> perspectief te zetten. Wees je er bij<br />

lijk verzorger <strong>in</strong> <strong>de</strong> <strong>thuissituatie</strong>.<br />

tegenslag van bewust wat voor jou<br />

Dit vraagt om geduld en volhard<strong>in</strong>g,<br />

helpt om dit te verdragen. Reflecteer<br />

maar vooral ook het kunnen omg<strong>aan</strong><br />

op mogelijke acties en alternatieve<br />

<strong>Werkboek</strong> Organisaties Geestelijke Verzorg<strong>in</strong>g 2022


han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsmogelijkhe<strong>de</strong>n. Het<br />

dynamische werkveld van <strong>geestelijke</strong><br />

<strong>verzorg<strong>in</strong>g</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> <strong>thuissituatie</strong> wordt<br />

tegelijkertijd door verschei<strong>de</strong>ne<br />

geestelijk verzorgers gezien als ruimte<br />

en mogelijkheid om professioneel én<br />

persoonlijk te groeien. Deze<br />

bena<strong>de</strong>r<strong>in</strong>g kan bijdragen <strong>aan</strong> een<br />

leergierige, nieuwsgierige en flexibele<br />

houd<strong>in</strong>g.<br />

Doe een on<strong>de</strong>rnemerstest<br />

Doe <strong>de</strong> test:<br />

Wat voor type on<strong>de</strong>rnemer ben jij?<br />

OF<br />

Ben je een starter? Lees meer over <strong>de</strong><br />

verschillen<strong>de</strong> type starters <strong>in</strong> het on<strong>de</strong>rzoek<br />

van Remmers et al. (2014)<br />

In welke starter herken jij jezelf?<br />

Zelf <strong>aan</strong> <strong>de</strong> slag: <br />

2 uur<br />

Onzekerheid verduren & proactief han<strong>de</strong>len<br />

i. Waarover voel jij je wel eens<br />

<strong>in</strong>formatie bij collega’s of<br />

onzeker <strong>in</strong> je werk? Hoe ga je met ervar<strong>in</strong>gs<strong>de</strong>skundigen, bij <strong>de</strong><br />

onzekerheid om? Wat helpt je <strong>in</strong> het L<strong>in</strong>kedIn groep van <strong>de</strong> VGVZ voor<br />

verdragen hiervan?<br />

<strong>geestelijke</strong> <strong>verzorg<strong>in</strong>g</strong> thuis of bij<br />

ii. Beschrijf een recente tegenslag <strong>in</strong> kr<strong>in</strong>gbijeenkomsten voor<br />

je werk <strong>in</strong> <strong>de</strong> <strong>thuissituatie</strong>. Wat was on<strong>de</strong>rnemers van <strong>de</strong> KvK. Waarom<br />

jouw reactie op <strong>de</strong>ze tegenslag vraag je wel/niet om hulp?<br />

(mentaal, emotioneel en praktisch)? iv. Stel een overzicht op van mensen<br />

Heb je <strong>de</strong> verschillen<strong>de</strong><br />

en <strong>in</strong>stanties die je bij vragen of<br />

han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsopties en alternatieven problemen kunt bena<strong>de</strong>ren. Zet<br />

on<strong>de</strong>rzocht? Zo nee, doe dit alsnog daar ook bij <strong>in</strong> welke situaties of<br />

en schrijf <strong>de</strong>ze op. Is er iets wat je over welke on<strong>de</strong>rwerpen je <strong>de</strong>ze<br />

zou willen veran<strong>de</strong>ren <strong>in</strong> hoe je (van mensen of <strong>in</strong>stanties zou kunnen<br />

nature) omgaat met tegenslag? Wat bena<strong>de</strong>ren. Weet je niet precies<br />

kan <strong>de</strong> eerste stap daartoe zijn? waar je een <strong>in</strong>stantie bij zou kunnen<br />

iii. Vraag jij wel eens om hulp bij<br />

bena<strong>de</strong>ren? Vraag het dan na.<br />

tegenslag? Denk bijvoorbeeld <strong>aan</strong><br />

het <strong>in</strong>w<strong>in</strong>nen van advies of<br />

<strong>Werkboek</strong> Organisaties Geestelijke Verzorg<strong>in</strong>g 2022


Uit <strong>de</strong> praktijk<br />

Dorien is energiek, zelfverzekerd<br />

en nieuwsgierig. Deze eigenschappen<br />

komen haar goed van pas <strong>in</strong> haar<br />

ZZP-praktijk. Dorien v<strong>in</strong>dt het on<strong>de</strong>rnemerschap<br />

prettig en houdt zich graag<br />

bezig met het optimaliseren van haar<br />

(digitale) PR en <strong>aan</strong>bod. Ze ziet zichzelf<br />

niet als een conventionele geestelijk<br />

verzorger, wel als een traditionele<br />

on<strong>de</strong>rnemer. Ze gaat bij het <strong>aan</strong>boren<br />

van een nieuwe doelgroep, het opzetten<br />

van een nieuwe schol<strong>in</strong>g, of het tegenkomen<br />

van een obstakel eerst bij<br />

zichzelf na wat ze precies wil en wie/<br />

wat ze daarbij nodig heeft. Vervolgens<br />

stelt ze <strong>in</strong> haar netwerk <strong>de</strong> vraag: ‘ken jij<br />

iemand die daar verstand van heeft?’<br />

Zo houdt ze relaties levend en borgt ze<br />

<strong>de</strong> kwaliteit van haar <strong>aan</strong>bod. Wanneer<br />

een nieuw <strong>aan</strong>bod geen <strong>aan</strong>sluit<strong>in</strong>g<br />

v<strong>in</strong>dt of <strong>de</strong> opkomst voor een schol<strong>in</strong>g<br />

tegenvalt zoekt ze <strong>in</strong> uitwissel<strong>in</strong>g met<br />

haar netwerk naar an<strong>de</strong>re <strong>in</strong>valshoeken<br />

of doelgroepen. Ze houdt zichzelf voor:<br />

mensen zitten te wachten op <strong>de</strong>skundige<br />

begeleid<strong>in</strong>g bij grote levensgebeurtenissen,<br />

je moet alleen <strong>de</strong> juiste <strong>in</strong>gang<br />

v<strong>in</strong><strong>de</strong>n.<br />

Balans tussen eigenaarschap en<br />

afstemm<strong>in</strong>g<br />

Het opzetten en uitvoeren van werkzaamhe<strong>de</strong>n<br />

als geestelijk verzorger <strong>in</strong><br />

<strong>de</strong> <strong>thuissituatie</strong> dw<strong>in</strong>gt tot reflectie<br />

over het beroep en <strong>de</strong> eigen kwaliteiten.<br />

In dit proces van professionaliser<strong>in</strong>g<br />

geven geestelijk verzorgers <strong>aan</strong><br />

behoefte te hebben <strong>aan</strong> hel<strong>de</strong>re<br />

ka<strong>de</strong>rs en richtlijnen voor hun bedrijfsvoer<strong>in</strong>g.<br />

Daarnaast willen zij zich<br />

<strong>aan</strong>passen <strong>aan</strong> <strong>de</strong> regionale situatie<br />

en bewegen ze graag mee met <strong>de</strong><br />

wensen van specifieke samenwerk<strong>in</strong>gspartners.<br />

Een <strong>aan</strong>tal houd<strong>in</strong>gsaspecten<br />

zijn belangrijk om <strong>in</strong> dit spann<strong>in</strong>gsveld<br />

te kunnen navigeren.<br />

Het vermogen onzekerheid te verduren<br />

is van groot belang om proactief te<br />

kunnen han<strong>de</strong>len bij problemen, of bij<br />

een gebrek <strong>aan</strong> kennis en vaardighe<strong>de</strong>n.<br />

Een passieve houd<strong>in</strong>g lijkt te<br />

lei<strong>de</strong>n tot stilstand en zelfkritiek. Het<br />

proactief zoeken naar <strong>in</strong>formatie en<br />

hulpbronnen draagt bij <strong>aan</strong> een gevoel<br />

van regie en eigenaarschap. Door<br />

bijvoorbeeld vaktermen en werkwijzen<br />

van samenwerk<strong>in</strong>gspartners te leren<br />

verlopen gesprekken makkelijker, is<br />

het eenvoudiger om <strong>in</strong> te spelen op <strong>de</strong><br />

vraag en wordt er vertrouwen gewekt Er schuilt echter ook een risico <strong>in</strong> een<br />

bij <strong>de</strong> samenwerk<strong>in</strong>gspartner (zie ook te dienen<strong>de</strong> houd<strong>in</strong>g: wanneer <strong>de</strong><br />

<strong>de</strong> module Samenwerk<strong>in</strong>g). Een resultaat<br />

daarvan kan zijn dat geestelijk afwachten<strong>de</strong> houd<strong>in</strong>g zorgt dit voor<br />

dienstbaarheid resulteert <strong>in</strong> een<br />

verzorgers dichter bij <strong>de</strong> eigen wensen ontevre<strong>de</strong>nheid on<strong>de</strong>r geestelijk<br />

en expertise durven te blijven. Van verzorgers, omdat ze ervaren dat hun<br />

daaruit kunnen ze zich krachtiger <strong>in</strong>vester<strong>in</strong>g onvoldoen<strong>de</strong> loont. Geestelijk<br />

verzorgers uit m<strong>in</strong><strong>de</strong>r goed<br />

opstellen <strong>in</strong> het werk. Daarnaast toont<br />

een proactieve houd<strong>in</strong>g ook oploss<strong>in</strong>gsgericht<br />

vermogen <strong>aan</strong> samenwer-<br />

te laten <strong>in</strong>timi<strong>de</strong>ren door hun<br />

lopen<strong>de</strong> organisaties lijken zich soms<br />

k<strong>in</strong>gspartners.<br />

gesprekspartner en cijferen zichzelf<br />

weg. Geestelijk verzorgers met een<br />

Een dienstbare en voorzichtige houd<strong>in</strong>g<br />

wordt door samenwerk<strong>in</strong>gspart-<br />

meer gelijkwaardig op naast potenti-<br />

meer proactieve houd<strong>in</strong>g stellen zich<br />

ners gewaar<strong>de</strong>erd. Dit biedt een ële samenwerk<strong>in</strong>gspartners, waardoor<br />

voed<strong>in</strong>gsbo<strong>de</strong>m voor het vertrouwen ze ook meer ruimte durven <strong>in</strong> te<br />

dat vraag en <strong>aan</strong>bod goed op elkaar nemen. Dit hangt samen met een<br />

zullen <strong>aan</strong>sluiten. Vrijwel alle geestelijk gevoel van zelfvertrouwen en weten<br />

verzorgers laten dan ook een zekere wat je te bie<strong>de</strong>n hebt.<br />

dienen<strong>de</strong> houd<strong>in</strong>g ten opzichte van<br />

(potentiële) <strong>aan</strong>vragers zien.<br />

Zelf <strong>aan</strong> <strong>de</strong> slag: <br />

1,5 uur<br />

Balans tussen eigenaarschap en afstemm<strong>in</strong>g<br />

i. Ben jij meer geneigd tot afstemmen of tot het varen van je<br />

eigen koers? Wat brengt dat jou?<br />

ii. Zit er een keerzij<strong>de</strong> <strong>aan</strong> <strong>de</strong>ze eigenschap? Op welke manier<br />

probeer je dit te on<strong>de</strong>rvangen?<br />

iii. Hoe kun je jou <strong>de</strong> eigenschap die ver<strong>de</strong>r van je af staat meer<br />

eigen maken en <strong>in</strong>zetten?<br />

<strong>Werkboek</strong> Organisaties Geestelijke Verzorg<strong>in</strong>g 2022


Kwaliteitsborg<strong>in</strong>g<br />

Formele kwaliteitseisen, zoals een<br />

registratie bij <strong>de</strong> SKGV, maken <strong>de</strong>el<br />

uit van het proces van professionaliser<strong>in</strong>g.<br />

Het níet voldoen <strong>aan</strong> <strong>de</strong><br />

kwaliteitseisen wordt veelvuldig<br />

genoemd als bedreig<strong>in</strong>g voor een<br />

goe<strong>de</strong> <strong>in</strong>tegratie van <strong>de</strong> gehele<br />

beroepsgroep. In dit ka<strong>de</strong>r is <strong>de</strong><br />

kwaliteitsborg<strong>in</strong>g, die natuurlijk <strong>in</strong> <strong>de</strong><br />

eerste plaats bedoeld is ter<br />

bescherm<strong>in</strong>g van burgers, ook van<br />

belang als teken van betrouwbaarheid<br />

en kwaliteit naar buiten toe.<br />

Het regelmatig evalueren van <strong>de</strong><br />

werkzaamhe<strong>de</strong>n is eveneens belangrijk.<br />

Dit kan door feedback te vragen<br />

van <strong>aan</strong>vragers en an<strong>de</strong>re samenwerk<strong>in</strong>gspartners.<br />

Je kunt ook jaarlijks<br />

evalueren of <strong>de</strong> activiteiten die je <strong>de</strong><br />

afgelopen tijd ged<strong>aan</strong> hebt nog<br />

<strong>aan</strong>sluiten bij <strong>de</strong> missie en visie van <strong>de</strong><br />

organisatie en bij je motivatie en<br />

draagkracht, en wat je <strong>de</strong> komen<strong>de</strong><br />

tijd gaat doen om dit eventueel te<br />

verbeteren. Zo zorg je niet alleen dat<br />

<strong>de</strong> kwaliteit van je werk op or<strong>de</strong> blijft,<br />

maar ook dat je <strong>aan</strong>bod blijft <strong>aan</strong>sluiten<br />

op <strong>de</strong> markt.<br />

Zoek ver<strong>de</strong>r sparr<strong>in</strong>gpartners die je<br />

emotioneel, <strong>in</strong>strumenteel of met<br />

<strong>in</strong>formatie kunnen on<strong>de</strong>rsteunen (zie<br />

ook <strong>de</strong> module Samenwerk<strong>in</strong>g). Het is<br />

stimulerend en motiverend om met<br />

an<strong>de</strong>ren <strong>aan</strong> hetzelf<strong>de</strong> doel te werken.<br />

Dergelijke steunstructuren kunnen<br />

gevon<strong>de</strong>n wor<strong>de</strong>n via beroepsverenig<strong>in</strong>gen,<br />

kwaliteitsregister, bij- en<br />

naschol<strong>in</strong>g, <strong>in</strong>tervisie, supervisie en<br />

netwerkorganisaties. Dit zorgt er ook<br />

voor dat je kunt doorverwijzen <strong>in</strong>dien<br />

nodig (zoals bij een verhoog<strong>de</strong> werkdruk<br />

of gebrek <strong>aan</strong> expertise).<br />

Blijf reëel – Wees volhar<strong>de</strong>nd,<br />

maar blijf reëel over <strong>de</strong><br />

slag<strong>in</strong>gskans van je actie. Uit verschillen<strong>de</strong><br />

voorbeel<strong>de</strong>n blijkt dat op tijd<br />

stoppen met contact waar geen respons<br />

op komt frustratie en energieverlies kan<br />

voorkomen bij geestelijk verzorgers.<br />

Uit <strong>de</strong> praktijk<br />

Rob<strong>in</strong> wil graag dichtbij zichzelf blijven en geeft dus <strong>de</strong> voorkeur <strong>aan</strong> persoonlijk<br />

contact met samenwerk<strong>in</strong>gspartners. Daarom geeft hen* ook geen lez<strong>in</strong>gen,<br />

maar wel tra<strong>in</strong><strong>in</strong>gen. Zo kan hen beter <strong>aan</strong>sluiten bij <strong>de</strong> behoeften en werkprocessen<br />

van samenwerk<strong>in</strong>gspartners en bij wat zij zelf doen op het gebied van z<strong>in</strong>gev<strong>in</strong>g. Ook<br />

leert Rob<strong>in</strong> zo veel over het werk van <strong>de</strong> samenwerk<strong>in</strong>gspartners. Dat helpt om uit <strong>de</strong><br />

concurrentiesfeer te blijven. Rob<strong>in</strong> v<strong>in</strong>dt het belangrijk om regelmatig feedback te<br />

vragen <strong>aan</strong> <strong>de</strong> verwijzers, cliënten en tra<strong>in</strong><strong>in</strong>gs<strong>de</strong>elnemers. Meestal doet hen dit op een<br />

vrij eenvoudige manier, door na <strong>de</strong> afrond<strong>in</strong>g van een contact te vragen welke verbeter<strong>in</strong>gen<br />

men ziet. Hen kondigt dit altijd van te voren <strong>aan</strong>, zodat mensen zich erop kunnen<br />

voorberei<strong>de</strong>n en mogelijk gemakkelijker eerlijk antwoord durven te geven. Eén van <strong>de</strong><br />

kernwaar<strong>de</strong>n van Rob<strong>in</strong> is <strong>aan</strong>dacht voor het systeem van een persoon. Hen gaat dus elk<br />

jaar bij zichzelf na <strong>in</strong> hoeverre dat gelukt is en wat hen het komen<strong>de</strong> jaar an<strong>de</strong>rs zou<br />

doen. Vaak bespreekt hen dit met een bevrien<strong>de</strong> collega of met een supervisor.<br />

* Dit is geen typfout, maar een non-b<strong>in</strong>air voornaamwoord<br />

Zelf <strong>aan</strong> <strong>de</strong> slag: Kwaliteitsborg<strong>in</strong>g <br />

i. Doe je waartoe je gestart bent en sluit dat <strong>aan</strong> bij wat an<strong>de</strong>ren<br />

nodig hebben?<br />

ii. Lever je <strong>de</strong> kwaliteit die je wilt leveren? Hoe zorg je dat je<br />

kwaliteit levert, dit evalueert en borgt?<br />

iii. Wie zijn je sparr<strong>in</strong>gpartners? Is dit afdoen<strong>de</strong>?<br />

1,5 uur<br />

<strong>Werkboek</strong> Organisaties Geestelijke Verzorg<strong>in</strong>g 2022


Zelfzorg<br />

Goe<strong>de</strong> zelfzorg is een voorwaar<strong>de</strong> om<br />

je werk als geestelijk verzorger <strong>in</strong> <strong>de</strong><br />

<strong>thuissituatie</strong> goed te kunnen opzetten<br />

en uitvoeren. Het is essentieel om <strong>de</strong><br />

eigen belastbaarheid en veerkracht<br />

cont<strong>in</strong>u <strong>in</strong> <strong>de</strong> gaten te hou<strong>de</strong>n.<br />

Houd hier bijvoorbeeld reken<strong>in</strong>g mee<br />

<strong>in</strong> het bepalen van (on)bereikbaarheid<br />

en <strong>de</strong> hoeveelheid onbezoldigd werk<br />

(zie <strong>de</strong> modules F<strong>in</strong>ancier<strong>in</strong>g en<br />

Samenwerk<strong>in</strong>g). Bij ruime, flexibele<br />

bereikbaarheid ligt overbelast<strong>in</strong>g op<br />

<strong>de</strong> loer. Met name geestelijk<br />

verzorgers die werken met een<br />

doelgroep waarbij <strong>de</strong> urgentie hoog<br />

kan zijn, zoals term<strong>in</strong>ale patiënten,<br />

geven <strong>aan</strong> dat dit een groot beslag op<br />

hun tijd en ontspann<strong>in</strong>g kan leggen.<br />

Het is daarom belangrijk om <strong>de</strong><br />

impact van niet-vaste werktij<strong>de</strong>n op<br />

het eigen welzijn en het privéleven te<br />

overwegen.<br />

Zelf <strong>aan</strong> <strong>de</strong> slag: Zelfzorg<br />

1 uur <br />

i. Maak <strong>de</strong> balans op: wat is <strong>de</strong> verhoud<strong>in</strong>g<br />

tussen jouw draagkracht<br />

en draaglast (neem hier<strong>in</strong> ook je<br />

privésituatie mee)?<br />

ii. Ben je tevre<strong>de</strong>n over <strong>de</strong> huidige<br />

balans en waarom? Als je niet<br />

tevre<strong>de</strong>n bent, wat kun je doen om<br />

dit te veran<strong>de</strong>ren?<br />

<strong>Werkboek</strong> Organisaties Geestelijke Verzorg<strong>in</strong>g 2022


Notities module 5<br />

<strong>Werkboek</strong> Organisaties Geestelijke Verzorg<strong>in</strong>g 2022

Hooray! Your file is uploaded and ready to be published.

Saved successfully!

Ooh no, something went wrong!