29.06.2022 Views

Werkboek Verder vormgeven aan geestelijke verzorging in de thuissituatie

Create successful ePaper yourself

Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.

<strong>Werkboek</strong><br />

<strong>geestelijke</strong><br />

<strong>verzorg<strong>in</strong>g</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong><br />

<strong>thuissituatie</strong><br />

Vormgev<strong>in</strong>g, doorontwikkel<strong>in</strong>g<br />

en <strong>in</strong>bedd<strong>in</strong>g van organisaties<br />

<strong>geestelijke</strong> <strong>verzorg<strong>in</strong>g</strong>


Dankwoord<br />

Dit werkboek is één van <strong>de</strong> resultaten van het on<strong>de</strong>rzoek PLOEG 1: Spirituele<br />

zorg dichtbij huis door <strong>de</strong> Rijksuniversiteit Gron<strong>in</strong>gen, me<strong>de</strong> mogelijk gemaakt<br />

door ZonMw en KNR-Projecten <strong>in</strong> Ne<strong>de</strong>rland (PIN)*. Wij zijn <strong>de</strong> geestelijk<br />

verzorgers, zorgverleners en cliënten die <strong>de</strong>elgenomen hebben <strong>aan</strong> het<br />

on<strong>de</strong>rzoek dankbaar voor hun tijd en <strong>in</strong>zichten.<br />

Veel mensen hebben met ons meegedacht over <strong>de</strong> opzet en uitvoer<strong>in</strong>g van het<br />

on<strong>de</strong>rzoek en <strong>de</strong> vormgev<strong>in</strong>g van <strong>de</strong> e<strong>in</strong>dproducten. In het bijzon<strong>de</strong>r dank <strong>aan</strong>:<br />

<strong>de</strong> on<strong>de</strong>rzoekers van PLOEG 2 en PLOEG 3, en van het project Het structureel<br />

<strong>in</strong>bed<strong>de</strong>n van z<strong>in</strong>gev<strong>in</strong>g en <strong>geestelijke</strong> <strong>verzorg<strong>in</strong>g</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> <strong>thuissituatie</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong><br />

netwerken Friesland en Gron<strong>in</strong>gen. <strong>Ver<strong>de</strong>r</strong> bedanken wij graag Etje Verhagen-<br />

Krikke, Kar<strong>in</strong> Seij<strong>de</strong>ll, Hennita Schoonheim, Guido Schürmann, Robert Koorneef,<br />

Marijke Wulp en <strong>de</strong> le<strong>de</strong>n van <strong>de</strong> adviescommissie.<br />

Redactie<br />

John Edwards, Sonix Communications.<br />

Vormgev<strong>in</strong>g<br />

studio RROOK<br />

Gron<strong>in</strong>gen, maart 2022<br />

Selma Haverkate<br />

Jenny Kloosterhuis<br />

Anja Visser<br />

Hetty Zock<br />

* Solidariteitsbijdrage van <strong>de</strong> gezamenlijke religieuzen <strong>in</strong><br />

Ne<strong>de</strong>rland via KNR- Projecten <strong>in</strong> Ne<strong>de</strong>rland (PIN)<br />

<strong>Werkboek</strong> Organisaties Geestelijke Verzorg<strong>in</strong>g 2022


Inleid<strong>in</strong>g<br />

Waarom dit werkboek?<br />

Zorg voor z<strong>in</strong>gev<strong>in</strong>g <strong>in</strong> <strong>de</strong><br />

<strong>thuissituatie</strong> kan alleen goed<br />

<strong>in</strong>gebed raken wanneer<br />

• geestelijk verzorgers zich een<br />

<strong>aan</strong>tal vaardighe<strong>de</strong>n eigen<br />

maken<br />

• er afstemm<strong>in</strong>g plaatsv<strong>in</strong>dt met<br />

hun samenwerk<strong>in</strong>gspartners.<br />

Deze afstemm<strong>in</strong>g is cruciaal. Het<br />

<strong>aan</strong>bod van geestelijk verzorgers<br />

wordt namelijk toegevoegd <strong>aan</strong><br />

een zorglandschap met gevestig<strong>de</strong><br />

routes en structuren. Geestelijke<br />

<strong>verzorg<strong>in</strong>g</strong> moet geïntegreerd<br />

raken <strong>in</strong> best<strong>aan</strong><strong>de</strong> processen.<br />

Het doel van dit werkboek is om<br />

geestelijk verzorgers en hun samenwerk<strong>in</strong>gspartners<br />

te on<strong>de</strong>rsteunen <strong>in</strong><br />

dit proces. Dit gebeurt <strong>aan</strong> <strong>de</strong> hand<br />

van vijf thema’s.<br />

• F<strong>in</strong>ancier<strong>in</strong>g<br />

• Acquisitie<br />

• PR en profiler<strong>in</strong>g<br />

• Samenwerk<strong>in</strong>g<br />

• Houd<strong>in</strong>g en professionaliser<strong>in</strong>g<br />

Deze thema’s zijn bepaald <strong>aan</strong> <strong>de</strong><br />

hand van een lan<strong>de</strong>lijk on<strong>de</strong>rzoek naar<br />

succesfactoren voor <strong>in</strong>tegratie van<br />

<strong>geestelijke</strong> <strong>verzorg<strong>in</strong>g</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> <strong>thuissituatie</strong>.<br />

Opdrachten en best practices<br />

bie<strong>de</strong>n geestelijk verzorgers en hun<br />

samenwerk<strong>in</strong>gspartners <strong>in</strong>zicht <strong>in</strong> <strong>de</strong><br />

organisatie van werkzaamhe<strong>de</strong>n en<br />

bouwstenen die (ver<strong>de</strong>r) verstevigd<br />

kunnen wor<strong>de</strong>n. Met behulp van dit<br />

werkboek kunnen zij <strong>de</strong> zorg voor<br />

z<strong>in</strong>gev<strong>in</strong>g <strong>in</strong> <strong>de</strong> <strong>thuissituatie</strong> doorontwikkelen<br />

en ver<strong>de</strong>r <strong>in</strong>bed<strong>de</strong>n.<br />

<strong>Werkboek</strong> Organisaties Geestelijke Verzorg<strong>in</strong>g 2022


Opbouw van<br />

dit werkboek<br />

Elk thema wordt <strong>in</strong> een afzon<strong>de</strong>rlijke module behan<strong>de</strong>ld<br />

Module 1: F<strong>in</strong>ancier<strong>in</strong>g<br />

Module 2: Acquisitie<br />

zichtbaarheid en v<strong>in</strong>dbaarheid<br />

ners te betrekken bij <strong>de</strong> vormgev<strong>in</strong>g<br />

F<strong>in</strong>ancier<strong>in</strong>g is een cruciale<br />

Het verwerven van <strong>aan</strong>vragen<br />

belangrijk. Mensen moeten ook een<br />

van <strong>de</strong> organisatie. In <strong>de</strong>ze module<br />

voorwaar<strong>de</strong> om duurzame zorg voor<br />

vraagt om het zorgvuldig <strong>in</strong>zetten,<br />

hel<strong>de</strong>r beeld hebben van wat ze<br />

komen vragen <strong>aan</strong> bod die helpen bij<br />

z<strong>in</strong>gev<strong>in</strong>g <strong>in</strong> <strong>de</strong> <strong>thuissituatie</strong> te<br />

opbouwen en on<strong>de</strong>rhou<strong>de</strong>n van een<br />

kunnen verwachten van <strong>de</strong> organisa-<br />

het maken van goe<strong>de</strong> afspraken over<br />

bewerkstelligen. Kosten moeten<br />

eigen netwerk. Geestelijke <strong>verzorg<strong>in</strong>g</strong><br />

tie. In <strong>de</strong>ze module wordt besproken<br />

<strong>de</strong> samenwerk<strong>in</strong>g.<br />

ge<strong>de</strong>kt zijn en voor zorgverleners en<br />

cliënten is het belangrijk te weten of<br />

en hoe <strong>de</strong> begeleid<strong>in</strong>g vergoed<br />

is een relatief onbeken<strong>de</strong> vorm van<br />

begeleid<strong>in</strong>g. Het <strong>in</strong> contact komen<br />

met cliënten en zorgverleners vergt<br />

welke publieke communicatiekanalen<br />

<strong>in</strong>gezet kunnen wor<strong>de</strong>n om zichtbaar<br />

en v<strong>in</strong>dbaar te zijn en welke factoren<br />

Module 5: Houd<strong>in</strong>g<br />

en professionaliser<strong>in</strong>g<br />

wordt. F<strong>in</strong>anciers kunnen ook voor-<br />

daardoor veel <strong>in</strong>vester<strong>in</strong>g en <strong>in</strong>span-<br />

belangrijk zijn <strong>in</strong> <strong>de</strong> beeldvorm<strong>in</strong>g.<br />

Het werken <strong>in</strong> <strong>de</strong> <strong>thuissituatie</strong> vraagt<br />

waar<strong>de</strong>n stellen <strong>aan</strong> <strong>de</strong> doelgroep,<br />

diensten, duur van begeleid<strong>in</strong>g en<br />

tariefstell<strong>in</strong>g. Deze module helpt om<br />

n<strong>in</strong>g. Deze module helpt om het<br />

netwerk <strong>in</strong> kaart te brengen en om<br />

contacten op te bouwen en te on<strong>de</strong>r-<br />

Module 4:<br />

Samenwerk<strong>in</strong>g<br />

om specifieke vaardighe<strong>de</strong>n en houd<strong>in</strong>gsaspecten<br />

van geestelijk verzorgers.<br />

Deze module besteedt <strong>aan</strong>dacht<br />

hier <strong>in</strong>zicht <strong>in</strong> te krijgen. Het is belang-<br />

hou<strong>de</strong>n.<br />

Samenwerk<strong>in</strong>g met zorg- en welzijns-<br />

<strong>aan</strong> <strong>de</strong> balans tussen <strong>de</strong> missie, visie<br />

rijk om <strong>in</strong>zicht te hebben <strong>in</strong> f<strong>in</strong>anciën<br />

voordat <strong>de</strong> organisatie ver<strong>de</strong>r vormgegeven<br />

wordt.<br />

Module 3:<br />

PR en profiler<strong>in</strong>g<br />

professionals (zoals huisartsen, thuiszorgme<strong>de</strong>werkers<br />

en sociaal werkers)<br />

is cruciaal voor goe<strong>de</strong> <strong>in</strong>tegratie. Ook<br />

en persoonlijkheid van <strong>de</strong> geestelijk<br />

verzorger en <strong>de</strong> wensen of behoeften<br />

van <strong>de</strong> omgev<strong>in</strong>g. Hoe kan <strong>de</strong> kwali-<br />

Voor veel mensen is <strong>geestelijke</strong><br />

<strong>de</strong> samenwerk<strong>in</strong>g tussen geestelijk<br />

teit van <strong>de</strong> <strong>geestelijke</strong> <strong>verzorg<strong>in</strong>g</strong> <strong>in</strong><br />

<strong>verzorg<strong>in</strong>g</strong> onbekend terre<strong>in</strong>. Om<br />

verzorgers on<strong>de</strong>rl<strong>in</strong>g is van belang. In<br />

dit krachtenveld overe<strong>in</strong>d blijven?<br />

cliënten en, bijvoorbeeld, schol<strong>in</strong>gs-<br />

dit werkboek wordt dan ook regelma-<br />

<strong>aan</strong>vragen te werven, zijn bekendheid,<br />

tig geadviseerd samenwerk<strong>in</strong>gspart-<br />

<strong>Werkboek</strong> Organisaties Geestelijke Verzorg<strong>in</strong>g 2022


Hoe dit werk boek<br />

te gebruiken<br />

De modules zijn zowel als geheel<br />

als afzon<strong>de</strong>rlijk te gebruiken.<br />

Elke module bestaat uit drie<br />

on<strong>de</strong>r<strong>de</strong>len:<br />

→ Waarom van belang?<br />

Hier staat een korte uitleg over het<br />

belang van het on<strong>de</strong>rwerp van <strong>de</strong><br />

module voor <strong>de</strong> <strong>in</strong>tegratie van <strong>geestelijke</strong><br />

<strong>verzorg<strong>in</strong>g</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> <strong>thuissituatie</strong>.<br />

→ Hoe pak je het <strong>aan</strong>?<br />

In dit on<strong>de</strong>r<strong>de</strong>el wordt stapsgewijs<br />

<strong>in</strong>geg<strong>aan</strong> op verschillen<strong>de</strong> aspecten<br />

van het thema om dat on<strong>de</strong>r<strong>de</strong>el van<br />

<strong>de</strong> organisatie <strong>in</strong> te richten.<br />

→ Zelf <strong>aan</strong> <strong>de</strong> slag<br />

Hier st<strong>aan</strong> vragen en opdrachten die<br />

uitnodigen om te reflecteren op <strong>de</strong><br />

eigen werkzaamhe<strong>de</strong>n als geestelijk<br />

verzorger <strong>in</strong> <strong>de</strong> <strong>thuissituatie</strong>.<br />

Aan het e<strong>in</strong><strong>de</strong> van elke module zijn<br />

notitiebla<strong>de</strong>n beschikbaar voor het<br />

beantwoor<strong>de</strong>n van <strong>de</strong> vragen. Zo kan<br />

alle <strong>in</strong>formatie gemakkelijk bij elkaar<br />

gehou<strong>de</strong>n wor<strong>de</strong>n. Bij sommige<br />

modules zijn ook werkbla<strong>de</strong>n toegevoegd.<br />

De notitie- en werkbla<strong>de</strong>n zijn<br />

<strong>in</strong> <strong>de</strong>ze PDF <strong>in</strong>vulbaar.<br />

De volgen<strong>de</strong> elementen bij Zelf <strong>aan</strong> <strong>de</strong><br />

slag helpen bij het plannen van<br />

<strong>de</strong> uitvoer<strong>in</strong>g.<br />

Een tijds<strong>aan</strong>duid<strong>in</strong>g. Deze<br />

tijds<strong>aan</strong>duid<strong>in</strong>g gaat uit van<br />

een geestelijk verzorger die al<br />

enige achtergrondkennis heeft<br />

van het werken <strong>in</strong> <strong>de</strong> <strong>thuissituatie</strong>,<br />

maar nog niet veel praktijkervar<strong>in</strong>g<br />

heeft.<br />

Deze icoon geeft <strong>aan</strong> dat <strong>de</strong><br />

opdracht bedoeld is voor<br />

geestelijk verzorgers en samenwerk<strong>in</strong>gspartners<br />

samen.<br />

Deze <strong>in</strong>teractieve opdrachten<br />

zijn erop gericht gezamenlijk<br />

stil te st<strong>aan</strong> bij <strong>de</strong> overkoepelen<strong>de</strong><br />

vraag: ‘Hoe komen we tot<br />

een goe<strong>de</strong> multidiscipl<strong>in</strong>aire<br />

samenwerk<strong>in</strong>g <strong>in</strong> <strong>de</strong> zorg voor<br />

z<strong>in</strong>gev<strong>in</strong>g?’.<br />

Deze icoon staat bij opdrachten<br />

die geestelijk verzorgers <strong>in</strong>dividueel<br />

<strong>in</strong>vullen. Voor sommige<br />

organisatievormen zal dit echt<br />

één geestelijk verzorger zijn,<br />

bijvoorbeeld bij een zelfstandige<br />

praktijk. Maar <strong>in</strong> an<strong>de</strong>re<br />

organisatievormen, zoals een<br />

Centrum voor Levensvragen, is<br />

het beter om <strong>de</strong>ze opdrachten<br />

met een commissie, het kernteam<br />

of het bestuur uit te<br />

voeren.<br />

Gebruik <strong>de</strong>ze knop om<br />

terug te keren naar het<br />

overzicht van <strong>de</strong> modules.<br />

In het werkboek st<strong>aan</strong> ook een<br />

<strong>aan</strong>tal ka<strong>de</strong>rs:<br />

→ Tips<br />

On<strong>de</strong>r Tips st<strong>aan</strong> verwijz<strong>in</strong>gen naar<br />

meer <strong>in</strong>formatie of factoren die handig<br />

zijn om mee te nemen <strong>in</strong> <strong>de</strong> vormgev<strong>in</strong>g<br />

van <strong>de</strong> organisatie, maar die niet<br />

noodzakelijk zijn om geïntegreerd te<br />

raken <strong>in</strong> <strong>de</strong> <strong>thuissituatie</strong>.<br />

→ Uit <strong>de</strong> praktijk<br />

In elke module st<strong>aan</strong> twee voorbeel<strong>de</strong>n<br />

uit <strong>de</strong> praktijk, gebaseerd op <strong>in</strong>terviews<br />

met 70 geestelijk verzorgers. Deze<br />

voorbeel<strong>de</strong>n illustreren succesfactoren<br />

voor <strong>in</strong>tegratie van <strong>geestelijke</strong> <strong>verzorg<strong>in</strong>g</strong><br />

<strong>in</strong> <strong>de</strong> <strong>thuissituatie</strong> <strong>in</strong> verschillen<strong>de</strong><br />

contexten.<br />

Zie <strong>de</strong> volgen<strong>de</strong> pag<strong>in</strong>a en <strong>de</strong> bijlage<br />

Praktijkvoorbeel<strong>de</strong>n.<br />

<strong>Werkboek</strong> Organisaties Geestelijke Verzorg<strong>in</strong>g 2022


Uit <strong>de</strong> praktijk<br />

Het werkboek beschrijft vijf contexten <strong>aan</strong> <strong>de</strong> hand van verhalen van vijf<br />

geestelijk verzorgers met uiteenlopen<strong>de</strong> achtergron<strong>de</strong>n. Maak hier alvast<br />

kennis met <strong>de</strong>ze geestelijk verzorgers.<br />

Rob<strong>in</strong><br />

Transmurale ziekenhuiszorg<br />

Rob<strong>in</strong> werkt <strong>in</strong> een aca<strong>de</strong>misch ziekenhuis<br />

<strong>in</strong> een mid<strong>de</strong>lgrote stad. Hen*<br />

begeleidt mensen ook na ontslag uit het<br />

ziekenhuis. Daarvoor heeft hen afspraken<br />

gemaakt met het ziekenhuis en met<br />

een hospice waar veel van <strong>de</strong> patiënten<br />

geplaatst wor<strong>de</strong>n. Rob<strong>in</strong> heeft ook<br />

schol<strong>in</strong>g verzorgd voor vrijwilligers, om<br />

<strong>de</strong>ze te scherpen <strong>in</strong> communicatievaardighe<strong>de</strong>n<br />

het signaleren van z<strong>in</strong>gev<strong>in</strong>gsvragen.<br />

* Dit is geen typfout, maar een<br />

non-b<strong>in</strong>air voornaamwoord.<br />

Dorien<br />

ZZP-er <strong>in</strong> <strong>de</strong><br />

psychosociale zorg<br />

Dorien heeft een eigen praktijk Geestelijke<br />

Verzorg<strong>in</strong>g. Ze richt zich hoofdzakelijk<br />

op mensen met een burn-out of die<br />

vastlopen <strong>in</strong> hun loopb<strong>aan</strong>, mensen met<br />

relatieproblemen, familieconflicten, of<br />

rouw- en verliesproblematiek.<br />

Ze biedt <strong>in</strong>dividuele gesprekken, maar<br />

ook meditatie- en m<strong>in</strong>dfulnesstra<strong>in</strong><strong>in</strong>g.<br />

Ze is ook <strong>aan</strong> gesloten bij een Centrum<br />

voor Levensvragen, waar ze optreedt als<br />

vraagbaak en consulent voor haar<br />

collega-geestelijk verzorgers. Daarnaast<br />

verzorgt ze tra<strong>in</strong><strong>in</strong>gen voor zorg- en<br />

welzijnsme<strong>de</strong> werkers. Dorien is ook<br />

gast voorganger bij een gemeente.<br />

Samuel<br />

Sticht<strong>in</strong>g <strong>in</strong> het sociaal dome<strong>in</strong><br />

Samuel is <strong>aan</strong>gesloten bij een sticht<strong>in</strong>g<br />

voor on<strong>de</strong>rsteun<strong>in</strong>g van mensen die<br />

leven <strong>in</strong> armoe<strong>de</strong>, met schul<strong>de</strong>n, of met<br />

HIV/aids. Deze mensen hebben vaak ook<br />

psychiatrische problemen en/of zijn<br />

afkomstig uit een niet-westers land. In <strong>de</strong><br />

sticht<strong>in</strong>g werken verschillen<strong>de</strong> discipl<strong>in</strong>es<br />

samen. Samuel geeft vooral groepsbegeleid<strong>in</strong>g.<br />

Daarnaast geeft hij schol<strong>in</strong>g<br />

<strong>aan</strong> wijkteams <strong>in</strong> het signaleren en<br />

begelei<strong>de</strong>n van z<strong>in</strong>gev<strong>in</strong>gsvragen, en<br />

biedt hij <strong>in</strong>dividuele begeleid<strong>in</strong>g.<br />

Meryem<br />

Centrum voor Levensvragen<br />

<strong>in</strong> zorg en welzijn<br />

Meryem is <strong>aan</strong>gesloten bij een Centrum<br />

voor Levensvragen. De begeleid<strong>in</strong>g<br />

vanuit het centrum richt zich vooral op<br />

<strong>in</strong>dividuele- en groeps begeleid<strong>in</strong>g,<br />

tra<strong>in</strong><strong>in</strong>g van gespecialiseer<strong>de</strong> vrijwilligers<br />

en coach<strong>in</strong>g on the job voor wijkteams.<br />

Elke <strong>aan</strong>gesloten geestelijk<br />

verzorger heeft zich gespecialiseerd <strong>in</strong><br />

an<strong>de</strong>re doelgroepen, waardoor het<br />

Centrum voor Levensvragen een breed<br />

bereik heeft.<br />

Marco Transmurale levense<strong>in</strong><strong>de</strong>zorg<br />

Marco werkt als geestelijk verzorger bij een grote ou<strong>de</strong>ren zorgorganisatie. Deze organisatie<br />

bestaat uit verschillen<strong>de</strong> verpleeghuizen, een thuiszorgtak en een hospice. Hij<br />

begeleidt ou<strong>de</strong>ren die een verb<strong>in</strong>d<strong>in</strong>g hebben met zijn zorgorganisatie, hetzij via<br />

een <strong>in</strong>tramuraal wonen<strong>de</strong> partner, hetzij via <strong>de</strong> thuiszorg of het hospice.<br />

Daarnaast geeft hij schol<strong>in</strong>g <strong>aan</strong> thuiszorg me<strong>de</strong>werkers en huisartsen, begeleidt<br />

hij uitvaarten en neemt hij <strong>de</strong>el <strong>aan</strong> transmurale multidiscipl<strong>in</strong>aire<br />

overleggen. Deze werkzaamhe<strong>de</strong>n geeft hij vorm vanuit zijn <strong>aan</strong>stell<strong>in</strong>g bij <strong>de</strong><br />

zorggroep, <strong>aan</strong>gezien zijn extramurale diensten daar altijd mee samenhangen.<br />

Voor het complete verhaal van <strong>de</strong>ze vijf professionals, zie <strong>de</strong> bijlage Praktijkvoorbeel<strong>de</strong>n<br />

<strong>Werkboek</strong> Organisaties Geestelijke Verzorg<strong>in</strong>g 2022


Meer weten/lezen?<br />

Bekijk <strong>de</strong>ze websites<br />

Volg <strong>de</strong> tra<strong>in</strong><strong>in</strong>g<br />

Gebruik het gespreksmo<strong>de</strong>l<br />

Lees het on<strong>de</strong>rzoeksrapport<br />

In dit werkboek ligt <strong>de</strong> nadruk op<br />

succes factoren voor <strong>de</strong> <strong>in</strong>tegratie van<br />

<strong>geestelijke</strong> <strong>verzorg<strong>in</strong>g</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> <strong>thuissituatie</strong>.<br />

Hoe kunnen geestelijk verzorgers<br />

<strong>aan</strong>sluiten op verschillen<strong>de</strong> contexten<br />

waarb<strong>in</strong>nen zij zich <strong>in</strong> <strong>de</strong> <strong>thuissituatie</strong><br />

bewegen?<br />

• Het opzetten van een on<strong>de</strong>rnem<strong>in</strong>g<br />

vereist ook het over<strong>de</strong>nken van<br />

an<strong>de</strong>re zaken. Hiervoor zijn diverse<br />

bronnen beschikbaar, zoals <strong>de</strong><br />

KvK-website. Een behulpzaam<br />

format is bijvoorbeeld het Bus<strong>in</strong>ess<br />

Mo<strong>de</strong>l Canvas, dat ruimte biedt om<br />

het on<strong>de</strong>rnem<strong>in</strong>gsplan bij te stellen<br />

en bij te sturen <strong>aan</strong> <strong>de</strong> hand van<br />

veran<strong>de</strong>ren<strong>de</strong> omstandighe<strong>de</strong>n en<br />

<strong>in</strong>zichten.<br />

• Op <strong>de</strong> website van <strong>de</strong> VGVZ werkveldraad<br />

Geestelijke Verzorg<strong>in</strong>g<br />

Thuis st<strong>aan</strong> ook veel bruikbare<br />

<strong>in</strong>formatie en documenten.<br />

De (<strong>in</strong> company) tra<strong>in</strong><strong>in</strong>g – <strong>aan</strong>gebo<strong>de</strong>n<br />

vanaf najaar 2022 – is ontworpen<br />

voor geestelijk verzorgers en hun<br />

samenwerk<strong>in</strong>gspartners. Deze tra<strong>in</strong><strong>in</strong>g<br />

biedt toepass<strong>in</strong>gsmogelijkhe<strong>de</strong>n en<br />

een verdiep<strong>in</strong>g van <strong>de</strong> thema’s <strong>in</strong> dit<br />

werkboek. De nadruk ligt op het<br />

afstemmen van (samenwerk<strong>in</strong>gs-)<br />

behoeften.<br />

Voor meer <strong>in</strong>formatie zie onze<br />

palliaweb pag<strong>in</strong>a.<br />

Het gespreksmo<strong>de</strong>l Z<strong>in</strong>volle afstemm<strong>in</strong>g<br />

<strong>in</strong> zorg en welzijn. Verbeter je<br />

multidiscipl<strong>in</strong>aire samenwerk<strong>in</strong>g reikt<br />

gespreksopeners <strong>aan</strong> voor professionals<br />

uit het zorg- en welzijnsdome<strong>in</strong><br />

voor het verbeteren van hun multidiscipl<strong>in</strong>aire<br />

samenwerk<strong>in</strong>g.<br />

Voor meer <strong>in</strong>formatie: Gespreksmo<strong>de</strong>l<br />

Z<strong>in</strong>volle afstemm<strong>in</strong>g <strong>in</strong> zorg en welzijn<br />

Laat je <strong>in</strong>spireren door het<br />

adviesrapport<br />

In het adviesrapport st<strong>aan</strong> belangrijke<br />

beleidsadviezen voor een goe<strong>de</strong><br />

<strong>in</strong>tegratie van <strong>geestelijke</strong> <strong>verzorg<strong>in</strong>g</strong><br />

<strong>in</strong> <strong>de</strong> <strong>thuissituatie</strong>. Het adviesrapport<br />

is geschreven voor beleidsmakers,<br />

maar kan ook extra <strong>in</strong>formatie geven<br />

<strong>aan</strong> geestelijk verzorgers<br />

Voor meer <strong>in</strong>formatie: Adviesrapport<br />

Doorontwikkel<strong>in</strong>g <strong>geestelijke</strong><br />

<strong>verzorg<strong>in</strong>g</strong>.<br />

Dit werkboek is het resultaat van<br />

het on<strong>de</strong>rzoeksproject PLOEG 1:<br />

Spirituele zorg dichtbij huis. Het<br />

on<strong>de</strong>rzoeksrapport beschrijft<br />

<strong>in</strong>hou<strong>de</strong>lijke bev<strong>in</strong>d<strong>in</strong>gen en methodologische<br />

keuzes die daar<strong>aan</strong> vooraf<br />

zijn geg<strong>aan</strong>.<br />

Voor meer <strong>in</strong>formatie: On<strong>de</strong>rzoeksrapport<br />

Spirituele zorg.<br />

<strong>Werkboek</strong> Organisaties Geestelijke Verzorg<strong>in</strong>g 2022


Begrippenlijst<br />

Aanvragers<br />

Integratie<br />

Organisatie<br />

Profiler<strong>in</strong>g<br />

Burgers, professionals of organisaties<br />

In dit werkboek betekent ‘<strong>in</strong>tegratie’<br />

Verschillen<strong>de</strong> typen bedrijfsvormen<br />

De manier waarop een <strong>in</strong>dividu en<br />

die (<strong>in</strong>dividuele) begeleid<strong>in</strong>g,<br />

<strong>de</strong> opname van <strong>geestelijke</strong> <strong>verzorg<strong>in</strong>g</strong><br />

en samenwerk<strong>in</strong>gsverban<strong>de</strong>n die<br />

organisatie zich presenteert, zodat<br />

on<strong>de</strong>rwijs of adviser<strong>in</strong>g <strong>aan</strong>vragen.<br />

<strong>in</strong> het grotere geheel van zorg en<br />

<strong>geestelijke</strong> <strong>verzorg<strong>in</strong>g</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong><br />

an<strong>de</strong>ren een beeld krijgen van wat zij<br />

Acquisitie<br />

welzijn <strong>in</strong> <strong>de</strong> <strong>thuissituatie</strong>. Daarbij<br />

passen <strong>de</strong> b<strong>in</strong>nenkomen<strong>de</strong> partij en<br />

<strong>thuissituatie</strong> bie<strong>de</strong>n, zoals ZZPpraktijken,<br />

Centra voor Levensvragen,<br />

doen, wie zij zijn, en hoe zij zich<br />

on<strong>de</strong>rschei<strong>de</strong>n.<br />

Het verwerven van nieuwe <strong>aan</strong>vragen<br />

voor begeleid<strong>in</strong>g, on<strong>de</strong>rwijs en<br />

ontvangen<strong>de</strong> partij zich <strong>aan</strong> <strong>in</strong> een<br />

we<strong>de</strong>rzijds proces om zo een<br />

en <strong>in</strong>tramurale geestelijk verzorgers<br />

die transmuraal werken.<br />

Samenwerk<strong>in</strong>gspartners<br />

adviser<strong>in</strong>g.<br />

Extramurale <strong>geestelijke</strong><br />

<strong>verzorg<strong>in</strong>g</strong><br />

samenhangend geheel te vormen.<br />

Interdiscipl<strong>in</strong>aire zorg<br />

Zorg gegeven door meer<strong>de</strong>re<br />

Multidiscipl<strong>in</strong>aire zorg<br />

Zorg gegeven door meer<strong>de</strong>re<br />

discipl<strong>in</strong>es met dui<strong>de</strong>lijk afgebaken<strong>de</strong><br />

Professionals of organisaties die met<br />

geestelijk verzorgers werken <strong>aan</strong> zorg<br />

voor z<strong>in</strong>gev<strong>in</strong>g en <strong>geestelijke</strong><br />

<strong>verzorg<strong>in</strong>g</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> <strong>thuissituatie</strong>. Denk<br />

Geestelijke <strong>verzorg<strong>in</strong>g</strong> die <strong>aan</strong> huis<br />

discipl<strong>in</strong>es, met actieve en<br />

taken per discipl<strong>in</strong>e.<br />

<strong>aan</strong> zorg- en hulpverleners, f<strong>in</strong>anciers<br />

gebo<strong>de</strong>n wordt of op afspraak bij <strong>de</strong><br />

geestelijk verzorger.<br />

Geestelijke <strong>verzorg<strong>in</strong>g</strong><br />

<strong>in</strong> <strong>de</strong> <strong>thuissituatie</strong><br />

<strong>in</strong>tentionele uitwissel<strong>in</strong>g tussen<br />

verschillen<strong>de</strong> discipl<strong>in</strong>es.<br />

Intramurale geestelijk <strong>verzorg<strong>in</strong>g</strong><br />

Geestelijke <strong>verzorg<strong>in</strong>g</strong> die gebo<strong>de</strong>n<br />

PR (Public Relations)<br />

Een vorm van communicatie gericht<br />

op <strong>de</strong> manier waarop organisaties<br />

zichzelf, hun producten en/of<br />

en brancheorganisaties.<br />

Transmurale zorg<br />

Zorg door meer<strong>de</strong>re zorgverleners<br />

waarbij er on<strong>de</strong>rl<strong>in</strong>ge afstemm<strong>in</strong>g<br />

Professionele begeleid<strong>in</strong>g,<br />

wordt <strong>aan</strong> iemand die verblijft <strong>in</strong> een<br />

on<strong>de</strong>rwerpen die zij belangrijk v<strong>in</strong><strong>de</strong>n<br />

plaatsv<strong>in</strong>dt tussen <strong>de</strong> verschillen<strong>de</strong><br />

on<strong>de</strong>rsteun<strong>in</strong>g en adviser<strong>in</strong>g bij<br />

zorg<strong>in</strong>stell<strong>in</strong>g (met uitzon<strong>de</strong>r<strong>in</strong>g van<br />

bij beoog<strong>de</strong> doelgroepen on<strong>de</strong>r <strong>de</strong><br />

zorgverleners. Intramurale en<br />

z<strong>in</strong>gev<strong>in</strong>g en levensbeschouw<strong>in</strong>g,<br />

een hospice).<br />

<strong>aan</strong>dacht brengen.<br />

extramurale zorg wor<strong>de</strong>n<br />

voor mensen die thuis wonen en voor<br />

professionals werkzaam bij<br />

organisaties die mensen thuis<br />

Professionaliser<strong>in</strong>g<br />

Een cont<strong>in</strong>u proces waar<strong>in</strong> iemand<br />

gecomb<strong>in</strong>eerd.<br />

Zorg voor z<strong>in</strong>gev<strong>in</strong>g<br />

begelei<strong>de</strong>n. Dit kan <strong>in</strong> <strong>de</strong> zorg en het<br />

beroepscompetenties ver<strong>de</strong>r<br />

Aandacht voor en begeleid<strong>in</strong>g bij<br />

sociaal dome<strong>in</strong> zijn, op het niveau van<br />

ontwikkelt.<br />

z<strong>in</strong>gev<strong>in</strong>gs- en levensvragen door<br />

<strong>de</strong> regio, gemeente, wijk, of buurt.<br />

professionals en vrijwilligers, an<strong>de</strong>rs<br />

dan geestelijk verzorgers.<br />

<strong>Werkboek</strong> Organisaties Geestelijke Verzorg<strong>in</strong>g 2022


Module 1<br />

F<strong>in</strong>ancier<strong>in</strong>g<br />

Met beperkte mid<strong>de</strong>len zorgen<br />

voor een duurzame organisatie<br />

Waarom van belang?<br />

Veel geestelijk verzorgers richten zich<br />

bij het starten van hun werkzaamhe<strong>de</strong>n<br />

<strong>in</strong> <strong>de</strong> <strong>thuissituatie</strong> eerst op <strong>de</strong><br />

<strong>in</strong>hou<strong>de</strong>lijke vormgev<strong>in</strong>g. Pas later<br />

g<strong>aan</strong> zij op zoek naar passen<strong>de</strong> f<strong>in</strong>ancier<strong>in</strong>gsbronnen.<br />

F<strong>in</strong>ancier<strong>in</strong>g is<br />

echter een cruciale voorwaar<strong>de</strong> om<br />

duurzame zorg voor z<strong>in</strong>gev<strong>in</strong>g <strong>in</strong> <strong>de</strong><br />

<strong>thuissituatie</strong> te bewerkstelligen.<br />

Kosten moeten ge<strong>de</strong>kt zijn en voor<br />

nieuwe <strong>aan</strong>vragers (zorgverleners en<br />

cliënten) is het belangrijk te weten of<br />

en hoe <strong>de</strong> begeleid<strong>in</strong>g vergoed<br />

wordt. F<strong>in</strong>anciers kunnen ook voorwaar<strong>de</strong>n<br />

stellen <strong>aan</strong> <strong>de</strong> doelgroep,<br />

diensten, duur van begeleid<strong>in</strong>g en<br />

tariefstell<strong>in</strong>g. Daarom is het belangrijk<br />

om hier <strong>in</strong>zicht <strong>in</strong> te krijgen voordat <strong>de</strong><br />

organisatie (zoals een ZZP-praktijk of<br />

CvL) ver<strong>de</strong>r vormgegeven wordt.<br />

Hoe pak je het <strong>aan</strong>?<br />

F<strong>in</strong>ancier<strong>in</strong>gsbronnen<br />

De f<strong>in</strong>anciële mid<strong>de</strong>len voor <strong>geestelijke</strong><br />

<strong>verzorg<strong>in</strong>g</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> <strong>thuissituatie</strong> zijn<br />

beperkt. Daarom is het belangrijk<br />

zorgvuldig te overwegen hoe hier <strong>aan</strong>spraak<br />

op kan wor<strong>de</strong>n ged<strong>aan</strong>. Door<br />

een diversiteit <strong>aan</strong> f<strong>in</strong>ancier<strong>in</strong>gsbronnen<br />

te zoeken wor<strong>de</strong>n kansen en<br />

risico’s gespreid. Bovendien wordt het<br />

gemakkelijker om meer<strong>de</strong>re doelgroepen<br />

te begelei<strong>de</strong>n en langduriger<br />

begeleid<strong>in</strong>g te bie<strong>de</strong>n.<br />

Veel fondsen zijn bestemd voor een<br />

specifieke doelgroep, dienst of begeleid<strong>in</strong>gsduur.<br />

On<strong>de</strong>rzoek dus eerst<br />

welke f<strong>in</strong>ancier<strong>in</strong>gsbronnen er lan<strong>de</strong>lijk,<br />

regionaal en lokaal beschikbaar<br />

zijn voor <strong>de</strong> doelgroep(en) die je<br />

beoogt en welke eisen zij stellen.<br />

Denk bijvoorbeeld <strong>aan</strong> prov<strong>in</strong>ciale,<br />

gemeentelijke of religieuze/levensbeschouwelijke<br />

fondsen, of het treffen<br />

van f<strong>in</strong>anciële regel<strong>in</strong>gen met universiteiten<br />

en hogescholen.<br />

Kijk daarbij ook naar <strong>de</strong> manier van<br />

<strong>de</strong>clareren waar om gevraagd wordt,<br />

zodat boekhoudsystemen en werkrout<strong>in</strong>es<br />

hierop <strong>in</strong>gericht kunnen wor<strong>de</strong>n.<br />

Dit kan later een hoop frustratie<br />

besparen. Overweeg hulp te vragen<br />

van een boekhou<strong>de</strong>r, accountant, <strong>de</strong><br />

KvK en ervar<strong>in</strong>gs<strong>de</strong>skundigen.<br />

Fondsenwerv<strong>in</strong>g – Overweeg <strong>de</strong> mogelijkheid tot professionele fondsenwerv<strong>in</strong>g.<br />

Fondsen zijn vrijwel altijd tij<strong>de</strong>lijk van aard en niet altijd toereikend<br />

voor het <strong>aan</strong>tal benodig<strong>de</strong> gesprekken. Er moeten dus regelmatig nieuwe <strong>aan</strong>vragen<br />

wor<strong>de</strong>n ged<strong>aan</strong>. Dat kan veel tijd kosten. Wanneer je doelgroepen wilt bereiken die niet<br />

<strong>in</strong> <strong>aan</strong>merk<strong>in</strong>g komen voor vergoed<strong>in</strong>g van <strong>de</strong> regel<strong>in</strong>g van het m<strong>in</strong>isterie van VWS kan<br />

een fondsenwerver behulpzaam zijn. Organisaties zijn <strong>in</strong> <strong>de</strong> regel erg tevre<strong>de</strong>n over het<br />

werken met een professionele fondsenwerver. Organisaties die dit zelf op zich nemen<br />

raken juist veelal gefrustreerd over <strong>de</strong> hoeveel tijd en energie die er<strong>in</strong> gaat zitten.<br />

<strong>Werkboek</strong> Organisaties Geestelijke Verzorg<strong>in</strong>g 2022


Uit <strong>de</strong> praktijk<br />

Samuel en <strong>de</strong> sticht<strong>in</strong>g waar hij <strong>aan</strong> verbon<strong>de</strong>n is hebben te maken met<br />

verschillen<strong>de</strong> f<strong>in</strong>anciers voor <strong>de</strong> vergoed<strong>in</strong>g van hun begeleid<strong>in</strong>g, omdat <strong>de</strong> meeste<br />

f<strong>in</strong>ancier<strong>in</strong>gsregel<strong>in</strong>gen voor on<strong>de</strong>rsteun<strong>in</strong>g <strong>in</strong> het sociaal dome<strong>in</strong> gericht zijn op<br />

specifieke doelgroepen. Sommige cliënten krijgen vergoed<strong>in</strong>g via <strong>de</strong> Jeugdwet of <strong>de</strong> Wet<br />

maatschappelijke on<strong>de</strong>rsteun<strong>in</strong>g (Wmo), via <strong>de</strong> gemeente of het zorgkantoor. Geestelijke<br />

<strong>verzorg<strong>in</strong>g</strong> werd niet altijd vergoed on<strong>de</strong>r <strong>de</strong>ze regel<strong>in</strong>gen. Daarom bezochten <strong>de</strong> geestelijk<br />

verzorgers uit <strong>de</strong> sticht<strong>in</strong>g <strong>de</strong> gemeente en het zorgkantoor. Hierdoor kregen ze meer<br />

<strong>in</strong>zicht <strong>in</strong> <strong>de</strong>ze regel<strong>in</strong>gen en hebben ze <strong>de</strong> me<strong>de</strong>werkers bekend kunnen maken met<br />

<strong>geestelijke</strong> <strong>verzorg<strong>in</strong>g</strong>.<br />

Door <strong>de</strong>ze gesprekken leer<strong>de</strong>n <strong>de</strong> geestelijk verzorgers dat er bij <strong>de</strong>ze <strong>in</strong>stanties een<br />

voorkeur lijkt te zijn voor groepsbegeleid<strong>in</strong>g. De hulpverleners met wie Samuel samenwerkt<br />

tra<strong>de</strong>n op als pleitbezorgers voor vergoed<strong>in</strong>g van <strong>geestelijke</strong> <strong>verzorg<strong>in</strong>g</strong> voor hun<br />

cliënten die on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> Jeugdwet of <strong>de</strong> Wmo vallen.<br />

Zelf <strong>aan</strong> <strong>de</strong> slag: F<strong>in</strong>ancier<strong>in</strong>gsbronnen enkele dagen<br />

Maak een overzicht van <strong>de</strong> beschikbare<br />

f<strong>in</strong>ancier<strong>in</strong>gsbronnen (lan<strong>de</strong>lijk/ volgen<strong>de</strong> vragen:<br />

Beantwoord per f<strong>in</strong>ancier<strong>in</strong>gsbron <strong>de</strong><br />

regionaal/lokaal) voor <strong>de</strong> door jou i. Op welke doelgroepen hebben <strong>de</strong><br />

beoog<strong>de</strong> doelgroep(en). Vraag hulp f<strong>in</strong>ancier<strong>in</strong>gsbronnen<br />

van iemand met ervar<strong>in</strong>g met fondsenwerv<strong>in</strong>g<br />

of met <strong>in</strong>zicht <strong>in</strong> jouw ii. Welke eisen wor<strong>de</strong>n er gesteld?<br />

betrekk<strong>in</strong>g?<br />

werkveld.<br />

iii. Hoe werkt <strong>de</strong> <strong>de</strong>claratie structuur?<br />

Het werkblad <strong>aan</strong> het e<strong>in</strong><strong>de</strong> van <strong>de</strong>ze<br />

module helpt om een overzicht te<br />

maken.<br />

<strong>Werkboek</strong> Organisaties Geestelijke Verzorg<strong>in</strong>g 2022


Tarieven<br />

Zelf <strong>aan</strong> <strong>de</strong> slag: Tarieven<br />

4 uur <br />

Bij organisaties <strong>in</strong> opbouw en<br />

laagd. Veel geestelijk verzorgers mer-<br />

zelfstandige praktijken lijkt <strong>de</strong> bereid-<br />

ken dat ze dan beter dienstbaar kunnen<br />

i. Bepaal je basistarief. Kijk hierbij<br />

ii. Ben je bereid om cliënten zelf te<br />

heid tot onbezoldigd werk noodzake-<br />

zijn <strong>aan</strong> ie<strong>de</strong>reen met levensvragen<br />

naar <strong>de</strong> <strong>aan</strong>bevolen tarieven <strong>in</strong> het<br />

laten betalen voor je diensten<br />

lijk te zijn. PR-activiteiten, bestuursta-<br />

(ongeacht <strong>in</strong>komen).<br />

ka<strong>de</strong>r van <strong>de</strong> subsidieregel<strong>in</strong>g<br />

<strong>in</strong>dien er geen an<strong>de</strong>re f<strong>in</strong>ancie-<br />

ken en boekhoud<strong>in</strong>g/adm<strong>in</strong>istratie<br />

Geestelijke Verzorg<strong>in</strong>g <strong>in</strong> <strong>de</strong> thuis-<br />

r<strong>in</strong>gsmogelijkhe<strong>de</strong>n zijn? Waarom<br />

vragen veel tijd waar (meestal) geen<br />

Hoewel flexibele of lagere tarieven het<br />

situatie, websites van an<strong>de</strong>re gees-<br />

wel/waarom niet?<br />

vergoed<strong>in</strong>g tegenover staat. Bij goed<br />

<strong>aan</strong>bod van <strong>geestelijke</strong> <strong>verzorg<strong>in</strong>g</strong><br />

telijk verzorgers, en/of naar ver-<br />

iii. Wil je flexibele tarieven hanteren?<br />

lopen<strong>de</strong> organisaties en collectieven<br />

toegankelijker maken, zijn er ook<br />

wante discipl<strong>in</strong>es zoals<br />

Waarom wel/waarom niet? Hoe<br />

is dit m<strong>in</strong><strong>de</strong>r noodzakelijk, omdat <strong>de</strong><br />

na<strong>de</strong>len.<br />

psychologen. Bezoek ook <strong>de</strong> web-<br />

flexibel zijn je tarieven? Op basis<br />

hoeveelheid onbezoldigd werk ver-<br />

• De organisatie moet kosten-<br />

pag<strong>in</strong>a van het KVK over tariefstel-<br />

waarvan trek je een grens?<br />

<strong>de</strong>eld kan wor<strong>de</strong>n over meer<strong>de</strong>re<br />

<strong>de</strong>kkend zijn.<br />

l<strong>in</strong>g. Kijk of er wordt gesproken<br />

iv. Wat doet jouw (voorlopig) vastge-<br />

geestelijk verzorgers of <strong>de</strong> geestelijk<br />

• De tariefstell<strong>in</strong>g heeft <strong>in</strong>vloed<br />

over flexibele tarieven.<br />

stel<strong>de</strong> tarief mogelijk voor jouw<br />

verzorger een hoger tarief kan vragen<br />

op <strong>de</strong> beeldvorm<strong>in</strong>g over <strong>de</strong><br />

geloofwaardigheid? Hoe <strong>de</strong>nk je<br />

waar<strong>in</strong> bovengenoem<strong>de</strong> activiteiten<br />

organisatie.<br />

dat een huisarts daarnaar kijkt?<br />

zijn verwerkt.<br />

Het gratis of tegen een zeer laag tarief<br />

Overweeg bij <strong>de</strong> tariefstell<strong>in</strong>g om een<br />

<strong>aan</strong>bie<strong>de</strong>n van diensten kan dienst-<br />

flexibel tarief te hanteren. Veel f<strong>in</strong>ancie-<br />

baar en hulpvaardig overkomen, maar<br />

r<strong>in</strong>gsregel<strong>in</strong>gen vergoe<strong>de</strong>n een<br />

wekt geen professionele <strong>in</strong>druk. Zo<br />

beperkt <strong>aan</strong>tal gesprekken en met een<br />

blijken samenwerk<strong>in</strong>gspartners een<br />

flexibel tarief kun je mensen makkelijker<br />

professional die gratis diensten <strong>aan</strong>-<br />

blijven begelei<strong>de</strong>n nadat het maximum-<br />

biedt m<strong>in</strong><strong>de</strong>r serieus te nemen. Dit kan<br />

<strong>aan</strong>tal te vergoe<strong>de</strong>n gesprekken is<br />

ook <strong>de</strong> beeldvorm<strong>in</strong>g van <strong>de</strong> beroeps-<br />

bereikt. Ook wordt <strong>de</strong> drempel voor<br />

groep als geheel beïnvloe<strong>de</strong>n.<br />

mensen met een laag <strong>in</strong>komen ver<br />

<strong>Werkboek</strong> Organisaties Geestelijke Verzorg<strong>in</strong>g 2022


F<strong>in</strong>anciële draagkracht<br />

Nu je weet welke vergoed<strong>in</strong>gsmogelijkhe<strong>de</strong>n<br />

er zijn en welk tarief je wilt<br />

vragen voor je diensten, is het belangrijk<br />

<strong>de</strong> balans op te maken. De meeste<br />

geestelijk verzorgers zijn niet afhankelijk<br />

van hun <strong>in</strong>komsten uit diensten <strong>in</strong><br />

<strong>de</strong> <strong>thuissituatie</strong>. Vaak hebben ze ook<br />

een <strong>in</strong>tramurale <strong>aan</strong>stell<strong>in</strong>g of <strong>de</strong>len<br />

ze <strong>in</strong>komsten met een partner. Neem<br />

<strong>de</strong>ze <strong>in</strong>komsten ook mee <strong>in</strong> het overzicht.<br />

Houd er reken<strong>in</strong>g mee dat <strong>in</strong> <strong>de</strong><br />

eerste jaren van een organisatie <strong>de</strong><br />

kosten vaak hoger zijn dan <strong>de</strong> baten.<br />

Kijk dus ook vooruit: Wat is ervoor<br />

nodig om (uite<strong>in</strong><strong>de</strong>lijk) kosten<strong>de</strong>kkend<br />

te kunnen werken?<br />

Regelmatig evalueren<br />

Evalueer regelmatig of <strong>de</strong><br />

f<strong>in</strong>ancier<strong>in</strong>gsbronnen nog<br />

steeds <strong>aan</strong>sluiten op <strong>de</strong> doelgroep en<br />

benodig<strong>de</strong> mid<strong>de</strong>len, en pas je strategie<br />

zo nodig <strong>aan</strong>.<br />

Zelf <strong>aan</strong> <strong>de</strong> slag: F<strong>in</strong>anciële draagkracht 8 uur<br />

Maak een kosten/batenanalyse. Bra<strong>in</strong>storm over an<strong>de</strong>re/<strong>aan</strong>vullen<strong>de</strong><br />

De VGVZ starterschecklist helpt om f<strong>in</strong>ancier<strong>in</strong>gsmogelijkhe<strong>de</strong>n. Denk<br />

<strong>de</strong> kosten te <strong>in</strong>ventariseren. Vraag vrijuit over doelgroepen/type diensten<br />

etc. Alles mag.<br />

hulp van iemand met ervar<strong>in</strong>g met het<br />

opzetten van een kosten/batenanalyse,<br />

zoals een bedrijfsadviseur, On<strong>de</strong>rzoek daarna welke van <strong>de</strong><br />

een boekhou<strong>de</strong>r of accountant of een opgeschreven mogelijkhe<strong>de</strong>n uit <strong>de</strong><br />

bevrien<strong>de</strong> on<strong>de</strong>rnemer.<br />

bra<strong>in</strong>storm mogelijk daadwerkelijk <strong>in</strong><br />

i. Dekken <strong>de</strong> f<strong>in</strong>ancier<strong>in</strong>gsmogelijkhe<strong>de</strong>n<br />

<strong>de</strong> kosten die je gaat maken? hiermee reken<strong>in</strong>g met of dit past bij<br />

<strong>de</strong> praktijk te brengen zijn (houd<br />

ii. Zijn er kosten waar je op kunt <strong>de</strong> aard en het doel van je werkzaamhe<strong>de</strong>n,<br />

missie/visie, i<strong>de</strong>ntiteit, vaardig-<br />

besparen?<br />

he<strong>de</strong>n etc.)<br />

Uit <strong>de</strong> praktijk<br />

Dorien is lid van <strong>de</strong> NVPA waardoor veel <strong>in</strong>dividuele begeleid<strong>in</strong>gscontacten<br />

(ge<strong>de</strong>eltelijk) via <strong>de</strong> zorgverzeker<strong>in</strong>g vergoed wor<strong>de</strong>n. Als <strong>de</strong> verzeker<strong>in</strong>g <strong>de</strong> zorg niet<br />

<strong>de</strong>kt, vraagt Dorien mensen particulier te betalen voor <strong>de</strong> begeleid<strong>in</strong>g. Aan stu<strong>de</strong>nten<br />

vraagt ze een gereduceerd tarief van €45. Het gebruikelijke tarief is €79,29 (tarief 2022,<br />

excl. BTW) en het <strong>in</strong>takegesprek is gratis.<br />

Met een grote huisartsenpraktijk heeft ze geregeld dat een <strong>de</strong>el van haar zorg vergoed<br />

wordt als POH-GGZ. Dan krijgt ze wettelijk slechts €21,19 per uur vergoed (tarief 2022,<br />

Ne<strong>de</strong>rlandse Zorgautoriteit). Dorien en <strong>de</strong> huisarts twijfel<strong>de</strong>n over wat dat zou betekenen<br />

voor haar reputatie, maar ze zijn bei<strong>de</strong>n tevre<strong>de</strong>n dat dit laagdrempelige <strong>geestelijke</strong><br />

<strong>verzorg<strong>in</strong>g</strong> mogelijk maakt.<br />

De zelfstandige praktijk van Dorien valt s<strong>in</strong>ds kort niet meer on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> Kle<strong>in</strong>e On<strong>de</strong>rnemersregel<strong>in</strong>g<br />

(KOR). Door <strong>de</strong>ze regel<strong>in</strong>g betaal<strong>de</strong> ze <strong>de</strong> eerste jaren geen btw-heff<strong>in</strong>g.<br />

Haar gecertificeer<strong>de</strong> accountant adviseer<strong>de</strong> haar over aftrekposten, <strong>in</strong>vester<strong>in</strong>gen, en<br />

het afsluiten van een zakelijke verzeker<strong>in</strong>g. Nu zijn bijvoorbeeld ook haar autoritten<br />

ge<strong>de</strong>kt wanneer ze van een cliënt naar huis rijdt.<br />

<strong>Werkboek</strong> Organisaties Geestelijke Verzorg<strong>in</strong>g 2022


Werkblad f<strong>in</strong>ancier<strong>in</strong>gsbronnen<br />

F<strong>in</strong>ancier<strong>in</strong>gsbron Doelgroep Eisen Declaratiestructuur<br />

1. VWS 50+ / Palliatief/K<strong>in</strong><strong>de</strong>rpalliatief Etc.<br />

2.<br />

3.<br />

4.<br />

<strong>Werkboek</strong> Organisaties Geestelijke Verzorg<strong>in</strong>g 2022


Notities module 1<br />

<strong>Werkboek</strong> Organisaties Geestelijke Verzorg<strong>in</strong>g 2022


Module 2<br />

Acquisitie<br />

Aantrekken van <strong>aan</strong>vragers<br />

(zorgverleners en cliënten)<br />

Waarom van belang?<br />

Hoe pak je het <strong>aan</strong>?<br />

Geestelijke <strong>verzorg<strong>in</strong>g</strong> is een relatief<br />

• Welke vormen van acquisitie sluiten<br />

Vertrouwen speelt een doorslag-<br />

en samenwerk<strong>in</strong>gspartners, en niet<br />

onbeken<strong>de</strong> vorm van begeleid<strong>in</strong>g. Het<br />

het beste <strong>aan</strong> bij <strong>de</strong> betreffen<strong>de</strong><br />

geven<strong>de</strong> rol <strong>in</strong> het opbouwen en uit-<br />

wachten tot <strong>aan</strong>vragers hen v<strong>in</strong><strong>de</strong>n<br />

verwerven van nieuwe <strong>aan</strong>vragen<br />

doelgroep?<br />

brei<strong>de</strong>n van een netwerk. De basis van<br />

(passieve acquisitie).<br />

door zorgverleners en cliënten vergt<br />

• Waar v<strong>in</strong>d je <strong>de</strong> doelgroep?<br />

elke samenwerk<strong>in</strong>gsrelatie ís vertrou-<br />

<strong>in</strong>vester<strong>in</strong>g en <strong>in</strong>spann<strong>in</strong>g. Het is<br />

• In welke structuren en op welke<br />

wen, volgens geestelijk verzorgers en<br />

Met name warme actieve acquisitie<br />

belangrijk om <strong>de</strong> <strong>aan</strong> te trekken<br />

plekken beweegt <strong>de</strong> doelgroep<br />

hun samenwerk<strong>in</strong>gs partners. Als er<br />

blijkt effectief: er wordt geworven<br />

doelgroep vooraf te <strong>de</strong>f<strong>in</strong>iëren,<br />

zich?<br />

vertrouwen is bij samenwerk<strong>in</strong>gspart-<br />

on<strong>de</strong>r mensen met wie er al een<br />

voortbordurend op <strong>de</strong> beschikbare<br />

• Hoe willen zij bena<strong>de</strong>rd wor<strong>de</strong>n?<br />

ners zullen ze jou en je organisatie ook<br />

relatie bestaat, bijvoorbeeld via een<br />

mid<strong>de</strong>len (zie <strong>de</strong> module<br />

sneller <strong>aan</strong>bevelen bij hun netwerk.<br />

eer<strong>de</strong>re werkervar<strong>in</strong>g of samenwer-<br />

F<strong>in</strong>ancier<strong>in</strong>g). Misschien heb je al een<br />

doelgroep <strong>in</strong> gedachten en zoek je<br />

Het verwerven van <strong>aan</strong>vragen vraagt<br />

om het zorgvuldig <strong>in</strong>zetten, opbou-<br />

Warme acquisitie<br />

k<strong>in</strong>gsverband. Er is al een zekere mate<br />

van vertrouwen tussen <strong>de</strong> geestelijk<br />

van daaruit naar beschikbare<br />

wen en on<strong>de</strong>rhou<strong>de</strong>n van een eigen<br />

Veel geestelijk verzorgers maken<br />

verzorger en <strong>de</strong> samenwerk<strong>in</strong>gspart-<br />

mid<strong>de</strong>len? Na het specificeren van <strong>de</strong><br />

netwerk.<br />

gebruik van actieve acquisitie. Dit<br />

ner of potentiële cliënt, waardoor er<br />

beoog<strong>de</strong> doelgroep, is <strong>de</strong> volgen<strong>de</strong><br />

betekent dat <strong>de</strong> geestelijk verzorgers<br />

makkelijker <strong>aan</strong>vragen voor begelei-<br />

stap het verwerven van <strong>in</strong>zicht <strong>in</strong> hoe<br />

zelf actie on<strong>de</strong>rnemen om <strong>aan</strong>vragen<br />

d<strong>in</strong>g en schol<strong>in</strong>g komen.<br />

je <strong>de</strong>ze doelgroep kunt bena<strong>de</strong>ren.<br />

te verwerven van potentiële cliënten<br />

Kou<strong>de</strong> acquisitie – Bij kou<strong>de</strong> acquisitie werf je fondsen of <strong>aan</strong>vragen bij<br />

mensen of organisaties met wie je nog geen relatie hebt, ook niet <strong>in</strong>direct.<br />

Overweeg kou<strong>de</strong> acquisitie als er al enige naamsbekendheid is. Maak gebruik van<br />

persoonlijk en herhaal<strong>de</strong>lijk contact. Eenmalig mail- of telefonisch contact volstaat niet.<br />

<strong>Werkboek</strong> Organisaties Geestelijke Verzorg<strong>in</strong>g 2022


Uit <strong>de</strong> praktijk<br />

Marco en zijn transmuraal werken<strong>de</strong> collega-geestelijk verzorgers krijgen veel<br />

<strong>aan</strong>vragen via huisartsen en thuiszorgme<strong>de</strong>werkers die zij geschoold hebben <strong>in</strong> het<br />

signaleren van levensvragen. De <strong>in</strong>tramurale collega’s van Marco zijn ook belangrijk<br />

voor verwijz<strong>in</strong>gen naar mensen die thuis wonen. Verpleeghuisartsen verwijzen partners<br />

van bewoners naar hem. Verpleegkundigen uit het hospice bellen regelmatig voor een<br />

consult<strong>aan</strong>vraag. Het MDO van het hospice zorgt voor wekelijkse verwijz<strong>in</strong>gen.<br />

Zelf <strong>aan</strong> <strong>de</strong> slag: Sneeuwbalmetho<strong>de</strong> <br />

2 uur<br />

Om zijn netwerk van <strong>aan</strong>vragers uit te brei<strong>de</strong>n, heeft Marco <strong>de</strong> netwerkcoörd<strong>in</strong>ator en<br />

een ka<strong>de</strong>rarts van het NPZ gevraagd hem te <strong>in</strong>troduceren bij hun samenwerk<strong>in</strong>gspartners.<br />

Marco neemt al jaren <strong>de</strong>el <strong>aan</strong> het regionaal overleg van <strong>de</strong> NPZ, dus <strong>de</strong><br />

netwerkcoörd<strong>in</strong>ator en ka<strong>de</strong>rarts kennen hem goed. Marco heeft ook gesprekken gehad<br />

met Palliatief Thuiszorg Ne<strong>de</strong>rland, waar beken<strong>de</strong>n van hem werken, om te on<strong>de</strong>rzoeken<br />

wat ze voor elkaar kunnen betekenen. Hieruit kwam een <strong>aan</strong>tal <strong>aan</strong>vragen voort.<br />

Ook is Marco <strong>aan</strong>gesloten bij <strong>de</strong> coalitie ‘Van betekenis tot het e<strong>in</strong><strong>de</strong>’, waar hij als<br />

gespreksbegelei<strong>de</strong>r is opgeleid. Via <strong>de</strong>ze route kan hij gespreksgroepen begelei<strong>de</strong>n over<br />

wensen rondom het levense<strong>in</strong><strong>de</strong>.<br />

i. Maak een overzicht van wie er <strong>in</strong> jouw netwerk <strong>aan</strong>dacht voor<br />

en aff<strong>in</strong>iteit met z<strong>in</strong>gev<strong>in</strong>g (kunnen) hebben.<br />

ii. Met wie <strong>in</strong> <strong>de</strong> regio heb je nog geen contact, maar zou je <strong>in</strong><br />

contact willen komen? Gebruik hiervoor een sociale kaart of<br />

overleg met iemand die goed op <strong>de</strong> hoogte is van <strong>de</strong> sociale<br />

kaart <strong>in</strong> <strong>de</strong> regio.<br />

iii. Be<strong>de</strong>nk hoe je jouw directe netwerk kunt gebruiken om<br />

toegang te krijgen tot <strong>de</strong> mensen en organisaties die je bij ii<br />

hebt opgeschreven.<br />

Sneeuwbalmetho<strong>de</strong><br />

Voor het verwerven van nieuwe contacten<br />

geven verschillen<strong>de</strong> geestelijk<br />

verzorgers uit goedlopen<strong>de</strong> organisaties<br />

<strong>aan</strong> gebruik te maken van <strong>de</strong><br />

zogenaam<strong>de</strong> sneeuwbalmetho<strong>de</strong>. Dit<br />

betekent dat geestelijk verzorgers <strong>aan</strong><br />

mensen <strong>in</strong> hun best<strong>aan</strong><strong>de</strong> netwerk<br />

vragen om hen <strong>in</strong> contact te brengen<br />

met hun connecties of om hen <strong>aan</strong> te<br />

bevelen bij hun an<strong>de</strong>re samenwerk<strong>in</strong>gspartners.<br />

Zo krijgen ze toegang<br />

tot nieuwe contacten en kunnen ze<br />

hun netwerk van <strong>aan</strong>vragers steeds<br />

ver<strong>de</strong>r uitbouwen.<br />

Sociale kaart maken<br />

De <strong>in</strong>fographic De regio <strong>in</strong><br />

kaart laat zien hoe <strong>in</strong> het on<strong>de</strong>rzoek<br />

L<strong>in</strong>k<strong>in</strong>g-z<strong>in</strong> (2022) een sociale kaart is<br />

gemaakt. Deze bena<strong>de</strong>r<strong>in</strong>g kun je (<strong>in</strong><br />

beschei<strong>de</strong>ner vorm) ook zelf gebruiken.<br />

<strong>Werkboek</strong> Organisaties Geestelijke Verzorg<strong>in</strong>g 2022


Directe acquisitie<br />

In <strong>de</strong> meeste gevallen ontstaat<br />

cliëntcontact via een verwijzer.<br />

Het blijkt moeilijker om direct<br />

cliëntcontact te verwerven, zon<strong>de</strong>r<br />

tussenkomst van een verwijzer.<br />

Directe acquisitie kan wel werken.<br />

Verschillen<strong>de</strong> geestelijk verzorgers<br />

geven <strong>aan</strong> dat cliënten zich<br />

rechtstreeks via <strong>de</strong> fol<strong>de</strong>r uit <strong>de</strong><br />

bibliotheek hebben <strong>aan</strong>gemeld.<br />

Voor sommige geestelijk verzorgers<br />

werkt een fol<strong>de</strong>r bij <strong>de</strong> huisarts ook.<br />

Fol<strong>de</strong>rs zijn echter niet noodzakelijk;<br />

verschillen<strong>de</strong> geestelijk verzorgers <strong>in</strong><br />

goedlopen<strong>de</strong> organisaties geven <strong>aan</strong><br />

te zijn gestopt met fol<strong>de</strong>rs omdat <strong>de</strong>ze<br />

niet wer<strong>de</strong>n gelezen.<br />

Module PR – Meer weten<br />

over op welke manier je jezelf<br />

en <strong>de</strong> organisatie bekend kunt maken?<br />

Zie <strong>de</strong> module PR.<br />

Informeel en formeel contact<br />

Wanneer er eenmaal succesvol<br />

contact gelegd is met een <strong>aan</strong>vrager,<br />

is het belangrijk om te <strong>in</strong>vesteren <strong>in</strong><br />

het on<strong>de</strong>rhou<strong>de</strong>n van dit contact.<br />

Daarbij maken we on<strong>de</strong>rscheid tussen<br />

<strong>in</strong>formele en formele wegen.<br />

Het is noodzakelijk te <strong>in</strong>vesteren <strong>in</strong><br />

persoonlijk en <strong>in</strong>formeel contact met<br />

(potentiële) verwijzers en <strong>aan</strong>vragers,<br />

omdat er een vertrouwensbasis<br />

gelegd of on<strong>de</strong>rhou<strong>de</strong>n moet wor<strong>de</strong>n.<br />

Daarbij is eveneens een (impliciete)<br />

behoefte <strong>aan</strong> erkenn<strong>in</strong>g zichtbaar bij<br />

verwijzers. Geestelijk verzorgers en<br />

samenwerk<strong>in</strong>gspartners geven <strong>aan</strong><br />

dat het belangrijk is dat <strong>de</strong> geestelijk<br />

verzorger <strong>in</strong> het persoonlijk contact<br />

<strong>aan</strong>dacht besteedt <strong>aan</strong> het welzijn van<br />

<strong>de</strong> professional of vrijwilliger: hoe<br />

gaat het met hen? Waar lopen ze<br />

tegen<strong>aan</strong>? Wat hebben ze nodig?<br />

Hoe ziet hun werk eruit?<br />

Handout Jezelf profileren en acquisitie – De handout en workshop<br />

Jezelf profileren en acquisitie (Kwast & Hoopman, 2022) bevatten veel<br />

<strong>in</strong>formatie en tips voor geestelijk verzorgers over het voeren van netwerk- en<br />

acquisitiegesprekken.<br />

Daardoor voelen zij zich gezien en<br />

gehoord en sluiten <strong>de</strong><br />

werkzaamhe<strong>de</strong>n van <strong>de</strong> geestelijk<br />

verzorger beter <strong>aan</strong> op <strong>de</strong> wensen,<br />

• Advies vragen en geven<br />

over cliënten<br />

• Terugkoppel<strong>in</strong>g geven of vragen<br />

over cliënten.<br />

behoeften en werkprocessen van <strong>de</strong><br />

<strong>aan</strong>vragers. Samen lunchen, bezoeken<br />

• (Interactieve) schol<strong>in</strong>gsactiviteiten<br />

en casuïstiekbesprek<strong>in</strong>g.<br />

van sociaal cafés, of even kletsen <strong>in</strong><br />

het voorbijg<strong>aan</strong> zijn vormen van<br />

<strong>in</strong>formeel contact die bijdragen <strong>aan</strong><br />

laagdrempeligheid en zichtbaarheid<br />

van <strong>de</strong> geestelijk verzorger.<br />

Het formele contact biedt ver<strong>de</strong>r <strong>de</strong><br />

kans om meer <strong>in</strong>zicht te krijgen <strong>in</strong><br />

<strong>de</strong> wensen en werkprocessen van<br />

verwijzers. Het biedt ook gelegenheid<br />

voor verhel<strong>de</strong>r<strong>in</strong>g en afstemm<strong>in</strong>g van<br />

Via formeel contact kan dui<strong>de</strong>lijk<br />

wor<strong>de</strong>n gemaakt wat een geestelijk<br />

vraag en <strong>aan</strong>bod, wat helpt bij het<br />

werven van nieuwe <strong>aan</strong>vragen.<br />

verzorger <strong>in</strong>hou<strong>de</strong>lijk doet en kan.<br />

Dit kan op diverse manier, zoals:<br />

• Aansluiten bij (multidiscipl<strong>in</strong>aire)<br />

overleggen en netwerken (MDOs <strong>in</strong><br />

zorgorganisaties en hospices, PaTz<br />

groepen, wijkteams, het Netwerk<br />

Integrale K<strong>in</strong>dzorg, <strong>de</strong> sticht<strong>in</strong>g<br />

Vrijwilligers Palliatieve Term<strong>in</strong>ale<br />

Zorg, een Netwerk Palliatieve Zorg,<br />

etc.)<br />

<strong>Werkboek</strong> Organisaties Geestelijke Verzorg<strong>in</strong>g 2022


Uit <strong>de</strong> praktijk<br />

Voor Rob<strong>in</strong> komen vrijwel alle extramurale begeleid<strong>in</strong>gs trajecten voort uit<br />

contacten die <strong>in</strong> het ziekenhuis ont st<strong>aan</strong>. Soms biedt hen* <strong>aan</strong> om iemand na<br />

ontslag te blijven volgen, maar vaak vragen patiënten zelf of naasten daar om. Ook komt<br />

het voor dat een <strong>in</strong>tra murale collega van een an<strong>de</strong>re discipl<strong>in</strong>e (zoals een arts, verpleegkundig-consulent<br />

op <strong>de</strong> polikl<strong>in</strong>iek, psycholoog of transfer verpleegkundige) hen erop<br />

wijst dat <strong>de</strong> patiënt gebaat is bij voortzett<strong>in</strong>g van <strong>de</strong> gesprekken. Met name transferverpleegkundigen<br />

zijn belangrijke verwijzers voor <strong>de</strong> extra murale contacten.<br />

Dat contact heeft een boost gekregen nadat Rob<strong>in</strong> <strong>de</strong> artsen en verpleegkundigen<br />

geschoold heeft op het gebied van z<strong>in</strong>gev<strong>in</strong>g. Samen met <strong>de</strong> regievoer<strong>de</strong>r van <strong>de</strong> patiënt<br />

(meestal <strong>de</strong> huisarts) wordt <strong>de</strong> mogelijkheid om <strong>de</strong> gesprekken thuis voort te zetten<br />

on<strong>de</strong>r zocht, of er wordt doorverwezen naar een an<strong>de</strong>re zorgverlener of collega geestelijk<br />

verzorger tot <strong>de</strong> volgen<strong>de</strong> opname.<br />

*Dit is geen typfout, maar een non-b<strong>in</strong>air voornaamwoord.<br />

Zelf <strong>aan</strong> <strong>de</strong> slag: Informeel en formeel contact 3 uur<br />

i. Op welke manieren on<strong>de</strong>rhoud je iv. Komen <strong>de</strong> wensen van jouw<br />

nu contact met verwijzers en<br />

samenwerk<strong>in</strong>gspartners overeen<br />

<strong>aan</strong>vragers? Zijn dit voornamelijk met <strong>de</strong> huidige manier van contact<br />

<strong>in</strong>formele of formele wegen?<br />

on<strong>de</strong>rhou<strong>de</strong>n?<br />

ii. Zijn er an<strong>de</strong>re manieren waarop je<br />

contact wilt/kunt hou<strong>de</strong>n?<br />

iii. Op welke manier on<strong>de</strong>rhou<strong>de</strong>n<br />

jouw samenwerk<strong>in</strong>gspartners het<br />

liefst contact met jou? Indien je dit<br />

niet weet, ga het gesprek <strong>aan</strong> met<br />

je samenwerk<strong>in</strong>gspartners.<br />

Gebruik hiervoor het gespreksmo<strong>de</strong>l<br />

Z<strong>in</strong>volle afstemm<strong>in</strong>g <strong>in</strong><br />

zorg en welzijn. Verbeter je multidiscipl<strong>in</strong>aire<br />

samenwerk<strong>in</strong>g.<br />

<strong>Werkboek</strong> Organisaties Geestelijke Verzorg<strong>in</strong>g 2022


Notities module 2<br />

<strong>Werkboek</strong> Organisaties Geestelijke Verzorg<strong>in</strong>g 2022


Module 3<br />

PR en profiler<strong>in</strong>g<br />

De organisatie zichtbaar en<br />

v<strong>in</strong>dbaar maken voor <strong>aan</strong>vragers<br />

Waarom van belang?<br />

Hoe pak je het <strong>aan</strong>?<br />

Voor veel mensen is <strong>geestelijke</strong> ver-<br />

<strong>in</strong>formatie nodig om vertrouwen op te<br />

PR-mid<strong>de</strong>len<br />

De keuze voor een PR-mid<strong>de</strong>l hangt<br />

zorg<strong>in</strong>g onbekend terre<strong>in</strong>. Om cliën-<br />

bouwen dan cliëntdoelgroepen zoals<br />

Diverse PR-mid<strong>de</strong>len kunnen wor<strong>de</strong>n<br />

van een <strong>aan</strong>tal zaken af:<br />

ten en schol<strong>in</strong>gs<strong>aan</strong>vragen te werven,<br />

zijn bekendheid, zichtbaarheid en<br />

ou<strong>de</strong>ren, jongeren of mensen met een<br />

migratieachtergrond. Kennis over <strong>de</strong><br />

<strong>in</strong>gezet om <strong>de</strong> organisatie bij<br />

best<strong>aan</strong><strong>de</strong> en nieuwe <strong>aan</strong>vragers<br />

Het publiek<br />

v<strong>in</strong>dbaarheid belangrijk. Mensen<br />

doelgroep is dan ook bepalend voor<br />

on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> <strong>aan</strong>dacht te brengen. Veel<br />

Wie moet <strong>de</strong> boodschap bereiken?<br />

moeten ook een hel<strong>de</strong>r beeld hebben<br />

<strong>de</strong> manier waarop <strong>de</strong> organisatie<br />

geestelijk verzorgers die <strong>in</strong> <strong>de</strong> thuis-<br />

Waar zoeken zij naar <strong>in</strong>formatie?<br />

van wat ze kunnen verwachten van <strong>de</strong><br />

zichtbaar wordt gemaakt.<br />

situatie werken maken gebruik van<br />

Waar kunnen ze met je boodschap <strong>in</strong><br />

organisatie.<br />

websites, fol<strong>de</strong>rs, an<strong>de</strong>re geschreven<br />

<strong>aan</strong>rak<strong>in</strong>g komen?<br />

Ook wanneer er al een relatie is met<br />

De term PR (public relations) wordt<br />

gebruikt om te beschrijven hoe orga-<br />

en audiovisuele media zoals krantenartikelen,<br />

artikelen <strong>in</strong> vakbla<strong>de</strong>n,<br />

Wat en hoeveel er verteld wordt<br />

samenwerk<strong>in</strong>gspartners blijft het<br />

nisaties zichzelf, hun producten en/of<br />

blogs, podcasts, nieuwsbrieven,<br />

Op een website kan <strong>de</strong> <strong>in</strong>formatie<br />

belangrijk om diensten regelmatig<br />

<strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwerpen die zij belangrijk<br />

of sociale media zoals L<strong>in</strong>kedIn en<br />

meer gelaagd en uitgebreid zijn dan<br />

on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> <strong>aan</strong>dacht te blijven brengen,<br />

v<strong>in</strong><strong>de</strong>n on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> <strong>aan</strong>dacht brengen bij<br />

Twitter.<br />

<strong>in</strong> een fol<strong>de</strong>r. Informatie op een web-<br />

want ‘uit het oog is uit het hart’. De<br />

hun doelgroep(en). Er zijn veel manie-<br />

site is gemakkelijker <strong>aan</strong> te passen<br />

manier waarop <strong>de</strong> organisatie het<br />

ren om PR vorm te geven. Denk naast<br />

beste on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> <strong>aan</strong>dacht kan wor<strong>de</strong>n<br />

<strong>in</strong>formeel en formeel mon<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g<br />

gebracht verschilt per doelgroep.<br />

contact <strong>aan</strong> tekst via digitale en<br />

Thuiszorgme<strong>de</strong>werkers zoeken hun<br />

gedrukte media. Je wilt je PR zo <strong>in</strong>rich-<br />

<strong>in</strong>formatie op an<strong>de</strong>re plekken dan<br />

ten, dat mensen met <strong>de</strong> juiste vragen<br />

cliënten. Ook hebben ze an<strong>de</strong>re<br />

bij <strong>de</strong> organisatie <strong>aan</strong>kloppen.<br />

<strong>Werkboek</strong> Organisaties Geestelijke Verzorg<strong>in</strong>g 2022


Gratis PR-mid<strong>de</strong>len – Er zijn vanuit het lan<strong>de</strong>lijk project Geestelijke<br />

Verzorg<strong>in</strong>g Thuis ook diverse PR-mid<strong>de</strong>len geproduceerd, zoals <strong>in</strong>fographics<br />

en filmpjes. Deze zijn vrij toegankelijk op <strong>de</strong> websites <strong>geestelijke</strong> <strong>verzorg<strong>in</strong>g</strong>.nl en Praten<br />

over levensvragen. Al <strong>de</strong>ze mid<strong>de</strong>len mag je ook gebruiken om <strong>de</strong> organisatie on<strong>de</strong>r <strong>de</strong><br />

<strong>aan</strong>dacht te brengen.<br />

of <strong>aan</strong> te vullen dan <strong>de</strong> tekst <strong>in</strong> een<br />

fol<strong>de</strong>r. Een fol<strong>de</strong>r leent zich goed voor<br />

beknopte <strong>in</strong>formatie die toegespitst is<br />

op een bepaal<strong>de</strong> doelgroep. Een<br />

comb<strong>in</strong>atie van website en blog biedt<br />

ruimte voor persoonlijke over<strong>de</strong>nk<strong>in</strong>gen.<br />

Vi<strong>de</strong>o’s en podcasts lenen<br />

zich goed voor het laagdrempelig<br />

<strong>de</strong>len van ervar<strong>in</strong>gen en kennis.<br />

De stijl van <strong>de</strong> geestelijk verzorger<br />

of <strong>de</strong> organisatie<br />

Gaat schrijven of spreken gemakkelijker?<br />

Is een zakelijke of meer <strong>in</strong>formele<br />

stijl van schrijven en spreken gepast?<br />

Beschikbare mid<strong>de</strong>len<br />

Ten slotte is het belangrijk reken<strong>in</strong>g te<br />

hou<strong>de</strong>n met mid<strong>de</strong>len zoals tijd en<br />

geld die <strong>de</strong> organisatie beschikbaar<br />

heeft. Geïnterviewd wor<strong>de</strong>n kost<br />

m<strong>in</strong><strong>de</strong>r tijd dan zelf een stuk schrijven<br />

of een vi<strong>de</strong>o produceren en vraagt<br />

ook m<strong>in</strong><strong>de</strong>r kennis van het medium.<br />

Een website vraagt expertise <strong>in</strong><br />

vormgev<strong>in</strong>g en ook zorgvuldige<br />

plann<strong>in</strong>g en on<strong>de</strong>rhoud, waar tijd en<br />

budget voor gereserveerd moeten<br />

wor<strong>de</strong>n. Ook voor het ontwikkelen van<br />

een fol<strong>de</strong>r is expertise <strong>in</strong> vormgev<strong>in</strong>g<br />

en publicatie nodig.<br />

Zelf <strong>aan</strong> <strong>de</strong> slag: PR-mid<strong>de</strong>len 4 uur<br />

i. Wie wil je bereiken met je PR-activiteiten? Kijk ook naar wat je<br />

bij <strong>de</strong> modules F<strong>in</strong>ancier<strong>in</strong>g en Acquisitie hebt geschreven<br />

over je doelgroep en netwerk.<br />

ii. Waar zoeken <strong>de</strong>ze mensen hun <strong>in</strong>formatie en welke <strong>in</strong>formatie<br />

zoeken ze? Ga hiervoor ook <strong>in</strong> gesprek met je doelgroep.<br />

iii. Welke PR-mid<strong>de</strong>len zou<strong>de</strong>n hier goed bij passen?<br />

iv. Welke PR-mid<strong>de</strong>len zou<strong>de</strong>n goed bij <strong>de</strong> stijl van jou en <strong>de</strong><br />

organisatie passen?<br />

v. Welke mid<strong>de</strong>len (tijd, geld, mensen) heb je beschikbaar om dit<br />

vorm te geven?<br />

<strong>Werkboek</strong> Organisaties Geestelijke Verzorg<strong>in</strong>g 2022


Profiler<strong>in</strong>g<br />

Uit <strong>de</strong> praktijk<br />

Samuel heeft <strong>in</strong> het sociaal dome<strong>in</strong> gemerkt dat het belangrijk is te kunnen<br />

formuleren of <strong>de</strong> diensten die <strong>de</strong> geestelijk verzorgers <strong>in</strong> hun sticht<strong>in</strong>g bie<strong>de</strong>n vallen<br />

on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> sociale basis, basiszorg of specialistische, <strong>aan</strong>vullen<strong>de</strong> zorg. Dit heeft namelijk<br />

<strong>in</strong>vloed op <strong>de</strong> f<strong>in</strong>ancier<strong>in</strong>gsopties, wat voor <strong>aan</strong>vragers erg belangrijk is. Om dit hel<strong>de</strong>r te<br />

krijgen en zich te kunnen profileren <strong>in</strong> <strong>de</strong> taal van <strong>de</strong> samenwerk<strong>in</strong>gspartners heeft<br />

Samuel zich met <strong>de</strong> sticht<strong>in</strong>g verdiept <strong>in</strong> <strong>de</strong> organisatiestructuren. Ze hebben<br />

uite<strong>in</strong><strong>de</strong>lijk besloten zich te profileren als basiszorg; burgers kunnen laagdrempelig bij<br />

hen b<strong>in</strong>nen stappen en ze zijn veel <strong>in</strong> <strong>de</strong> wijk te v<strong>in</strong><strong>de</strong>n.<br />

In <strong>de</strong> communicatie over hun <strong>aan</strong>bod sluit <strong>de</strong> sticht<strong>in</strong>g <strong>aan</strong> bij speerpunten <strong>in</strong> het<br />

gemeentebeleid, zoals ‘Eén tegen Eenzaamheid’ en ‘Positieve gezondheid’. Het adviesdocument<br />

Starterspakket Geestelijke <strong>verzorg<strong>in</strong>g</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> WMO is ook een bron van <strong>in</strong>spiratie<br />

geweest <strong>in</strong> het v<strong>in</strong><strong>de</strong>n van <strong>aan</strong>sluit<strong>in</strong>g bij het gemeentelijk beleid. Samuel on<strong>de</strong>rv<strong>in</strong>dt dat<br />

<strong>de</strong> <strong>aan</strong>sluit<strong>in</strong>g met lokale beleidslijnen het eenvoudiger maakt te dui<strong>de</strong>n wat <strong>geestelijke</strong><br />

<strong>verzorg<strong>in</strong>g</strong> te bie<strong>de</strong>n heeft <strong>in</strong> <strong>aan</strong>vull<strong>in</strong>g op buurtteams en <strong>de</strong> praktijkon<strong>de</strong>rsteuner<br />

huisarts (POH).<br />

Om zichtbaar te maken wat <strong>geestelijke</strong><br />

<strong>verzorg<strong>in</strong>g</strong> is en hoe dat <strong>in</strong> <strong>de</strong><br />

organisatie vorm krijgt, is het<br />

behulpzaam om zo concreet mogelijk<br />

te zijn <strong>in</strong> <strong>de</strong> PR-mid<strong>de</strong>len die je<br />

gebruikt. Als je een bepaal<strong>de</strong><br />

<strong>in</strong>terventievorm of gespreksmo<strong>de</strong>l<br />

gebruikt, zoals het gespreksmo<strong>de</strong>l<br />

In dialoog met je levensverhaal<br />

(Wierstra, Liefbroer & Körver, 2022),<br />

kun je dat ook gebruiken om uit te<br />

leggen wat je doet.<br />

Ervar<strong>in</strong>gsverhalen of praktijkvoorbeel<strong>de</strong>n<br />

spelen een grote rol <strong>in</strong><br />

het concretiseren van je <strong>aan</strong>bod. Deze<br />

illustreren voor welke vragen een<br />

geestelijk verzorger <strong>in</strong>geschakeld kan<br />

wor<strong>de</strong>n, hoe je als geestelijk verzorger gebaseerd (net als <strong>de</strong> stukjes Uit <strong>de</strong><br />

werkt, en wat <strong>de</strong> meerwaar<strong>de</strong> hiervan praktijk <strong>in</strong> dit werkboek). Het gebruik<br />

is. Nodig bijvoorbeeld voormalige van een directe <strong>aan</strong>spreekvorm (u of<br />

cliënten uit om (eventueel anoniem) jij) helpt om <strong>de</strong> tekst persoonlijk en<br />

hun ervar<strong>in</strong>gen te <strong>de</strong>len <strong>in</strong> een<br />

<strong>in</strong>voelbaar te maken.<br />

testimonial voor <strong>de</strong> website, een<br />

fol<strong>de</strong>r, nieuwsbrief of sociale media. Veel <strong>aan</strong>vragers willen graag weten<br />

Of <strong>de</strong>nk <strong>aan</strong> een dubbel<strong>in</strong>terview <strong>in</strong> hoe <strong>geestelijke</strong> <strong>verzorg<strong>in</strong>g</strong> zich verhoudt<br />

tot an<strong>de</strong>re discipl<strong>in</strong>es en tot<br />

een vakblad of lokale krant. Houd<br />

daarbij reken<strong>in</strong>g met <strong>de</strong> mogelijke religieuze organisaties en hun vertegenwoordigers.<br />

Neem geen concur-<br />

afhankelijke positie van <strong>de</strong> cliënt ten<br />

opzichte van <strong>de</strong> geestelijk verzorger. rentiepositie <strong>in</strong>, maar maak dui<strong>de</strong>lijk<br />

Er moet dui<strong>de</strong>lijk sprake zijn van hoe jouw diensten <strong>aan</strong>vullend zijn op<br />

vrijwilligheid en zelfstandigheid bij <strong>de</strong> het overige <strong>aan</strong>bod b<strong>in</strong>nen zorg en<br />

cliënt. Voor het waarborgen van <strong>de</strong> welzijn. Ga uit van een mo<strong>de</strong>l van<br />

anonimiteit en vertrouwelijkheid van multidiscipl<strong>in</strong>aire of <strong>in</strong>terdiscipl<strong>in</strong>aire<br />

<strong>de</strong> cliënt kunnen ervar<strong>in</strong>gsverhalen zorg, waarbij verschillen<strong>de</strong> discipl<strong>in</strong>es<br />

ook samengesteld wor<strong>de</strong>n uit<br />

en organisaties samen een plek hebben<br />

<strong>in</strong> <strong>de</strong> zorg voor <strong>de</strong> gezondheid en<br />

verschillen<strong>de</strong> verhalen, zodat ze fictief<br />

zijn maar op <strong>de</strong> werkelijkheid<br />

het (existentiële) welzijn van mensen.<br />

Handout Jezelf profileren en acquisitie – De handout en workshop<br />

Jezelf profileren en acquisitie (Kwast & Hoopman, 2022) bevatten diverse<br />

suggesties voor hoe je kunt uitleggen wat verschillen zijn tussen geestelijk verzorgers,<br />

psychologen en maatschappelijk werkers.<br />

<strong>Werkboek</strong> Organisaties Geestelijke Verzorg<strong>in</strong>g 2022


Een dui<strong>de</strong>lijk verhaal helpt verwijzers<br />

ook om cliënten uit te leggen wat ze<br />

van een geestelijk verzorger kunnen<br />

verwachten. On<strong>de</strong>rstreep <strong>in</strong> dit verhaal<br />

op welke manier <strong>geestelijke</strong><br />

<strong>verzorg<strong>in</strong>g</strong> een bijdrage levert <strong>aan</strong> <strong>de</strong><br />

kwaliteit van zorg en/of kwaliteit van<br />

leven. Het is bevor<strong>de</strong>rend als dit door<br />

verwijzer en geestelijk verzorgers <strong>in</strong><br />

vergelijkbare bewoord<strong>in</strong>gen wordt<br />

uitgelegd, zodat <strong>aan</strong>vragers niet <strong>in</strong> <strong>de</strong><br />

war raken. Bespreek met verwijzers<br />

hoe jullie je diensten het beste kunnen<br />

toelichten. Je kunt bij dit gesprek <strong>de</strong><br />

fol<strong>de</strong>r Z<strong>in</strong>volle afstemm<strong>in</strong>g <strong>in</strong> zorg en<br />

welzijn. Verbeter je multidiscipl<strong>in</strong>aire<br />

samenwerk<strong>in</strong>g gebruiken.<br />

Uit <strong>de</strong> praktijk<br />

De geestelijk verzorgers van het Centrum voor Levensvragen waar Meryem<br />

werkt hebben <strong>de</strong> wijken van hun gemeente on<strong>de</strong>rl<strong>in</strong>g ver<strong>de</strong>eld, zodat ze <strong>de</strong> sociale kaart<br />

en sleutelfiguren die aff<strong>in</strong>iteit hebben met <strong>geestelijke</strong> <strong>verzorg<strong>in</strong>g</strong> goed leren kennen. Ze<br />

bezoeken <strong>de</strong> relevante organisaties en sleutelfiguren regelmatig voor een <strong>in</strong>formeel<br />

gesprek. Elke geestelijk verzorger is <strong>aan</strong>spreekpunt voor één of meer<strong>de</strong>re wijken en<br />

on<strong>de</strong>rhoudt specifieke contacten behoren<strong>de</strong> bij hun specialisatie. Dit maakt het werk<br />

voor zowel <strong>de</strong> wijkorganisaties als <strong>de</strong> geestelijk verzorgers behapbaar en overzichtelijk.<br />

Zo krijgt <strong>geestelijke</strong> <strong>verzorg<strong>in</strong>g</strong> een gezicht <strong>in</strong> een grote stad.<br />

Zelf <strong>aan</strong> <strong>de</strong> slag: Profiler<strong>in</strong>g<br />

8 uur<br />

i. Welke casussen, voorbeel<strong>de</strong>n of iii. Bespreek met verwijzers hoe zij<br />

cliëntervar<strong>in</strong>gen kun je gebruiken jouw diensten omschrijven <strong>aan</strong><br />

om je werk te illustreren?<br />

cliënten. Hoe kunnen jullie je uitleg<br />

ii. Welke an<strong>de</strong>re discipl<strong>in</strong>es en (religieuze)<br />

organisaties of vertegenwoor-<br />

op elkaar afstemmen?<br />

digers zijn er actief <strong>in</strong> jouw regio? Gebruik bij ii en iii <strong>de</strong> fol<strong>de</strong>r Z<strong>in</strong>volle<br />

Wat is het verschil tussen hun afstemm<strong>in</strong>g <strong>in</strong> zorg en welzijn. Verbeter<br />

je multidiscipl<strong>in</strong>aire samenwerk<strong>in</strong>g.<br />

werkwijze en <strong>de</strong> jouwe? Hoe kun je<br />

<strong>aan</strong>vragers dui<strong>de</strong>lijk maken wanneer<br />

ze bij jou moeten zijn <strong>in</strong> plaats<br />

van bij <strong>de</strong>ze an<strong>de</strong>re professionals?<br />

Hoe vullen jullie diensten elkaar<br />

<strong>aan</strong>? Bespreek dit ook met je<br />

samenwerk<strong>in</strong>gspartners; hoe zien<br />

zij <strong>de</strong> verhoud<strong>in</strong>g tussen jouw<br />

diensten en die van an<strong>de</strong>ren?<br />

Meryem en één van haar cliënten gaven een dubbel<strong>in</strong>terview voor het buurtkrantje. Er<br />

kwamen zoveel positieve reacties op dat alle geestelijk verzorgers van het Centrum voor<br />

Levensvragen nu een dubbel<strong>in</strong>terview g<strong>aan</strong> geven met een cliënt of samenwerk<strong>in</strong>gspartner<br />

<strong>in</strong> ‘hun’ wijkkrantje. Meryem kondigt <strong>de</strong> start van nieuwe gespreksgroepen en<br />

stiltewan<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gen ook <strong>aan</strong> <strong>in</strong> wijkkrantjes en huis-<strong>aan</strong>-huis bla<strong>de</strong>n.<br />

<strong>Werkboek</strong> Organisaties Geestelijke Verzorg<strong>in</strong>g 2022


Jezelf laten zien<br />

Vertrouwen is belangrijk voor <strong>aan</strong>vragers.<br />

Als verwijzers <strong>de</strong> geestelijk<br />

verzorger naar wie ze verwijzen kennen,<br />

helpt dit hen cliënten te overtuigen<br />

van <strong>de</strong> meerwaar<strong>de</strong> van contact<br />

met een geestelijk verzorger (zie ook<br />

<strong>de</strong> module Acquisitie). Daarnaast<br />

geeft dit <strong>de</strong> verwijzers het vertrouwen<br />

dat hun mensen goed terechtkomen.<br />

Zorg dus dat je <strong>in</strong> je PR-mid<strong>de</strong>len zelf<br />

zichtbaar bent. Dit kan door een<br />

profielpag<strong>in</strong>a op een website of een<br />

foto <strong>in</strong> een fol<strong>de</strong>r, maar ook door<br />

<strong>in</strong>terviews te geven of stukken voor<br />

nieuwsbrieven te schrijven. Persoonlijk<br />

contact is daarnaast belangrijk. Het is<br />

vertrouwenwekkend voor <strong>aan</strong>vragers<br />

als ze jou ontmoeten op plaatsen waar<br />

ze zelf komen. Bezoek hun praktijken<br />

en organisaties, sluit <strong>aan</strong> bij koffiepauzes<br />

of maak een praatje op <strong>de</strong> gang/<br />

op straat. Neem <strong>de</strong>el <strong>aan</strong> congressen,<br />

symposia en markten, en <strong>de</strong>el jouw<br />

<strong>in</strong>drukken vanuit je eigen expertise.<br />

Zelf <strong>aan</strong> <strong>de</strong> slag: Jezelf laten zien 2 uur<br />

i. Hoe kun je jezelf zichtbaar maken als geestelijk verzorger <strong>in</strong> je<br />

gekozen PR-mid<strong>de</strong>len?<br />

ii. Welke gelegenhe<strong>de</strong>n heb je om persoonlijk contact te maken<br />

met je <strong>aan</strong>vragers (verwijzers en cliënten)? Hoe wil je het<br />

gesprek openen?<br />

iii. Wat wil je uitstralen <strong>in</strong> het persoonlijk contact met samenwerk<strong>in</strong>gspartners?<br />

Wat wil je van hen te weten komen? Wat wil je<br />

dat zij over jou leren?<br />

Ambassa<strong>de</strong>urs<br />

Ambassa<strong>de</strong>urs zijn professionals die<br />

geen geestelijk verzorger zijn maar<br />

wel het belang van <strong>geestelijke</strong> <strong>verzorg<strong>in</strong>g</strong><br />

<strong>in</strong>zien en zich daarover uitspreken.<br />

Zij kunnen een belangrijke rol<br />

spelen <strong>in</strong> het bekend maken van<br />

<strong>geestelijke</strong> <strong>verzorg<strong>in</strong>g</strong> bij potentiële<br />

samenwerk<strong>in</strong>gspartners, f<strong>in</strong>anciers en<br />

cliënten. Bijvoorbeeld door hen actief<br />

op <strong>de</strong> hoogte te stellen van <strong>de</strong> mogelijkheid<br />

tot <strong>geestelijke</strong> <strong>verzorg<strong>in</strong>g</strong> en<br />

hen daarvoor warm te maken door te<br />

vertellen wat een geestelijk verzorger<br />

kan betekenen. Ook kan een ambassa<strong>de</strong>ur<br />

geestelijk verzorgers wegwijs<br />

maken <strong>in</strong> <strong>de</strong> verhoud<strong>in</strong>g tussen verschillen<strong>de</strong><br />

partijen en met welke<br />

sleutelfiguren zij contact moeten<br />

opnemen om zich ver<strong>de</strong>r bekend te<br />

maken. Ambassa<strong>de</strong>urs <strong>de</strong>len een<br />

gemeenschappelijke missie met<br />

geestelijk verzorgers (zorg voor z<strong>in</strong>gev<strong>in</strong>g),<br />

hebben een positieve respons<br />

gekregen van cliënten over <strong>de</strong> geestelijk<br />

verzorger en hebben een hel<strong>de</strong>r<br />

geformuleerd beeld van <strong>de</strong> meerwaar<strong>de</strong><br />

van <strong>geestelijke</strong> <strong>verzorg<strong>in</strong>g</strong>.<br />

Zelf <strong>aan</strong> <strong>de</strong> slag: Ambassa<strong>de</strong>urs 2 uur<br />

i. Wie zijn jouw ambassa<strong>de</strong>urs?<br />

ii. Op welke manier wil je <strong>de</strong>ze ambassa<strong>de</strong>urs (ver<strong>de</strong>r) <strong>in</strong>zetten?<br />

iii. Hoe houd je <strong>de</strong> band met <strong>de</strong> ambassa<strong>de</strong>urs warm en bedank je<br />

hen voor hun <strong>in</strong>zet?<br />

<strong>Werkboek</strong> Organisaties Geestelijke Verzorg<strong>in</strong>g 2022


Notities module 3<br />

<strong>Werkboek</strong> Organisaties Geestelijke Verzorg<strong>in</strong>g 2022


Module 4<br />

Samenwerk<strong>in</strong>g<br />

Afspraken maken en zorgen voor een<br />

prettige samenwerk<strong>in</strong>g<br />

Waarom van belang?<br />

Hoe pak je het <strong>aan</strong>?<br />

Zorg- en welzijnsprofessionals zoals<br />

huisartsen, thuiszorgme<strong>de</strong>werkers, en<br />

maatschappelijk werkers zijn belangrijke<br />

samenwerk<strong>in</strong>gspartners voor<br />

geestelijk verzorgers. Daarnaast<br />

werken geestelijk verzorgers veel met<br />

elkaar samen <strong>in</strong> organisaties, bijvoorbeeld<br />

<strong>in</strong> Centra voor Levensvragen.<br />

Goe<strong>de</strong> afstemm<strong>in</strong>g is essentieel voor<br />

een prettige en constructieve samenwerk<strong>in</strong>gsrelatie.<br />

Het meren<strong>de</strong>el van <strong>de</strong> cliëntcontacten<br />

van een geestelijk verzorger komt tot<br />

stand via een verwijzer. Naast verwijz<strong>in</strong>g<br />

werken geestelijk verzorgers ook<br />

op an<strong>de</strong>re manieren samen met<br />

professionals <strong>in</strong> <strong>de</strong> eerstelijnszorg en<br />

het sociaal dome<strong>in</strong>. Bijvoorbeeld:<br />

• Gezamenlijk organiseren en begelei<strong>de</strong>n<br />

van gespreksgroepen<br />

• Consultatie en begeleid<strong>in</strong>g van<br />

professionals en vrijwilligers<br />

• Multidiscipl<strong>in</strong>aire overlegstructuren<br />

Beg<strong>in</strong> <strong>de</strong>ze module met <strong>de</strong> Zelf <strong>aan</strong> <strong>de</strong> slag waar<strong>in</strong> je reflecteert op wat je<br />

belangrijk v<strong>in</strong>dt <strong>in</strong> samenwerk<strong>in</strong>g.<br />

Zelf <strong>aan</strong> <strong>de</strong> slag: Samenwerk<strong>in</strong>g<br />

2 uur <br />

i. Wat v<strong>in</strong>d je belangrijk <strong>in</strong> een iv. Beoor<strong>de</strong>el nu jezelf <strong>aan</strong> <strong>de</strong> hand<br />

samenwerk<strong>in</strong>gspartner/samenwerk<strong>in</strong>gsrelatie?<br />

(Denk <strong>aan</strong> gedrag<strong>in</strong>-<br />

opgesteld: <strong>in</strong> hoeverre voldoe jij<br />

van <strong>de</strong> lijst met criteria die je hebt<br />

gen, houd<strong>in</strong>gen, waar<strong>de</strong>n - wat zijn zelf <strong>aan</strong> <strong>de</strong>ze lijst? Ben jij een prettige<br />

samenwerk<strong>in</strong>gspartner voor<br />

must haves, wat is niet noodzakelijk<br />

maar wel prettig?)<br />

an<strong>de</strong>ren?<br />

ii. Zijn er per context of type professional<br />

waar je mee samenwerkt Zie voor <strong>aan</strong>vullen<strong>de</strong> vragen over<br />

verschillen<strong>de</strong> aspecten die meer of houd<strong>in</strong>g, professionaliser<strong>in</strong>g en<br />

m<strong>in</strong><strong>de</strong>r belangrijk zijn?<br />

kwaliteitsborg<strong>in</strong>g <strong>de</strong> module<br />

iii. Hoe ga je om met samenwerk<strong>in</strong>gspartners<br />

die zich niet prettig opstel-<br />

Professionaliser<strong>in</strong>g.<br />

len maar die je wel nodig hebt?<br />

<strong>Werkboek</strong> Organisaties Geestelijke Verzorg<strong>in</strong>g 2022


Uit <strong>de</strong> praktijk<br />

Nadat Marco vanuit zijn<br />

ou<strong>de</strong>renzorgorganisatie lid werd van<br />

On<strong>de</strong>rl<strong>in</strong>ge afspraken<br />

Samenwerk<strong>in</strong>gspartners van geestelijk<br />

verzorgers geven <strong>aan</strong> het belangrijk te<br />

v<strong>in</strong><strong>de</strong>n dat zij én <strong>de</strong> cliënten weten<br />

afrond<strong>in</strong>g daarvan. Vraag van tevoren<br />

wel <strong>aan</strong> <strong>de</strong> cliënt om toestemm<strong>in</strong>g<br />

voor terugkoppel<strong>in</strong>g en stem af wat er<br />

teruggekoppeld wordt.<br />

wensen rondom terugkoppel<strong>in</strong>g<br />

serieus te nemen.<br />

Bereikbaarheid<br />

een PaTz-team, is hij hetzelf<strong>de</strong> rappor-<br />

waar ze <strong>aan</strong> toe zijn bij betrokkenheid<br />

Goe<strong>de</strong> bereikbaarheid kan bevor<strong>de</strong>-<br />

tagesysteem g<strong>aan</strong> gebruiken als <strong>de</strong><br />

van een geestelijk verzorger. Eendui-<br />

Samenwerk<strong>in</strong>gspartners v<strong>in</strong><strong>de</strong>n het<br />

rend zijn voor <strong>de</strong> zichtbaarheid van<br />

wijkverpleegkundigen. Zij kunnen nu<br />

digheid, transparantie en hel<strong>de</strong>re<br />

belangrijker dát er afspraken wor<strong>de</strong>n<br />

<strong>geestelijke</strong> <strong>verzorg<strong>in</strong>g</strong> en het vertrou-<br />

gemakkelijker <strong>in</strong>formatie over cliënten<br />

communicatie zijn hier<strong>in</strong> sleutelwoor-<br />

gemaakt over terugkoppel<strong>in</strong>g en<br />

wen <strong>in</strong> <strong>de</strong> professionaliteit van <strong>de</strong><br />

uitwisselen en verwijz<strong>in</strong>gen <strong>aan</strong>vragen.<br />

<strong>de</strong>n.<br />

afrond<strong>in</strong>g, dan wát er precies wordt<br />

geestelijk verzorger. Cliënten geven<br />

afgesproken. ‘Geen bericht is goed<br />

<strong>aan</strong> dat een goe<strong>de</strong> bereikbaarheid<br />

Via contact met een huisartsenpraktijk<br />

Het kan voor verwijzers frustrerend<br />

bericht’ wordt ook als optie genoemd<br />

bijdraagt <strong>aan</strong> het gevoel er niet alleen<br />

heeft hij kennisgemaakt met een<br />

zijn als een <strong>aan</strong>vraag niet wordt opge-<br />

door samenwerk<strong>in</strong>gspartners, zolang<br />

voor te st<strong>aan</strong> en zekerheid geeft.<br />

praktijkon<strong>de</strong>rsteuner (POH) ou<strong>de</strong>ren-<br />

volgd. Ook zij zijn beg<strong>aan</strong> met het<br />

dit zo is afgesproken. Ie<strong>de</strong>re<br />

Verschillen<strong>de</strong> samenwerk<strong>in</strong>gspartners<br />

zorg. Met haar overlegt Marco wanneer<br />

welzijn van <strong>de</strong> cliënt en voelen zich<br />

professional heeft hier an<strong>de</strong>re<br />

geven <strong>aan</strong> dat goe<strong>de</strong>, flexibele bereik-<br />

zij bei<strong>de</strong>n betrokken zijn bij een com-<br />

daarvoor verantwoor<strong>de</strong>lijk. Verwijzers<br />

voorkeuren <strong>in</strong>, dus het rechtstreeks<br />

baarheid en snelle <strong>in</strong>zetbaarheid van<br />

plexe casus of wanneer het ondui<strong>de</strong>lijk<br />

spreken expliciet uit behoefte te<br />

uitvragen van behoeften is <strong>de</strong><br />

geestelijk verzorgers belangrijk wordt<br />

is of een POH of geestelijk verzorger het<br />

hebben <strong>aan</strong> (dui<strong>de</strong>lijkheid rondom)<br />

gemakkelijkste weg. Het gesprek<br />

gevon<strong>de</strong>n. Doorg<strong>aan</strong>s hanteren<br />

meest passend is bij <strong>de</strong> hulpvraag.<br />

een terugkoppel<strong>in</strong>g. Dit geldt ook<br />

hierover draagt ook bij <strong>aan</strong> het<br />

geestelijk verzorgers een antwoord-<br />

an<strong>de</strong>rsom; als een geestelijk verzor-<br />

persoonlijk contact tussen geestelijk<br />

termijn van 24-48 uur bij <strong>aan</strong>vragen.<br />

Marco heeft ook afspraken gemaakt<br />

ger een cliënt terugverwijst of door-<br />

verzorger en verwijzer.<br />

met <strong>de</strong> VPTZ over doorverwijz<strong>in</strong>g naar<br />

bezoekvrijwilligers. Hij is beschikbaar<br />

voor adviser<strong>in</strong>g van vrijwilligers en laat<br />

verwijst naar een samenwerk<strong>in</strong>gspartner<br />

wil <strong>de</strong> geestelijk verzorger ook<br />

graag horen of en hoe <strong>de</strong> verwijz<strong>in</strong>g<br />

Het structureel geven van een<br />

terugkoppel<strong>in</strong>g kan <strong>de</strong> zichtbaarheid<br />

Privacy en gegevensbescherm<strong>in</strong>g<br />

– Denk<br />

altijd <strong>aan</strong> <strong>de</strong> hoofdbehan<strong>de</strong>laar of<br />

opgepakt is.<br />

en het <strong>in</strong>zicht <strong>in</strong> <strong>de</strong> meerwaar<strong>de</strong> van<br />

goed na over privacy en gegevensbe-<br />

regievoer<strong>de</strong>r weten of en hoe lang een<br />

<strong>geestelijke</strong> <strong>verzorg<strong>in</strong>g</strong> vergroten, maar<br />

scherm<strong>in</strong>g bij het kiezen van communi-<br />

vrijwilliger betrokken is.<br />

Het is daarom belangrijk om afspraken<br />

ook <strong>de</strong> samenwerk<strong>in</strong>gsrelatie<br />

catiemid<strong>de</strong>len met <strong>aan</strong>vragers. Gebruik<br />

te maken met <strong>de</strong> verwijzer rondom het<br />

verbeteren (zie <strong>de</strong> module PR). Juist<br />

bijvoorbeeld Signal <strong>in</strong> plaats van<br />

geven van een terugkoppel<strong>in</strong>g. Denk<br />

omdat <strong>de</strong> verwijzer soms ook tijd en<br />

WhatsApp. Gebruik diensten zoals<br />

daarbij niet alleen <strong>aan</strong> het<br />

energie heeft moeten <strong>in</strong>vesteren om <strong>de</strong><br />

Clientenlog<strong>in</strong> of Zivver <strong>in</strong> plaats van<br />

terugkoppelen van <strong>de</strong> start van een<br />

weg vrij te maken voor <strong>de</strong> geestelijk<br />

Gmail of Outlook.<br />

begeleid<strong>in</strong>gstraject, maar ook van <strong>de</strong><br />

verzorger is het belangrijk om diens<br />

<strong>Werkboek</strong> Organisaties Geestelijke Verzorg<strong>in</strong>g 2022


Tegelijkertijd wordt daar ook een<br />

vraagteken bij gezet: “Zijn geestelijk<br />

verzorgers niet te flexibel wanneer dit<br />

op grote schaal uitgerold zou wor<strong>de</strong>n?”<br />

Veel geestelijk verzorgers<br />

v<strong>in</strong><strong>de</strong>n het belangrijk om flexibel<br />

bereikbaar te zijn (overdag, ’s avonds<br />

en <strong>in</strong> het weekend), me<strong>de</strong> doordat zij<br />

soms op meer<strong>de</strong>re plekken werken en<br />

moeten reageren op spoedgevallen<br />

zoals overlij<strong>de</strong>ns of crises. Tegelijk kan<br />

hun eigen welzijn <strong>in</strong> het ged<strong>in</strong>g komen<br />

door een te grote bereikbaarheid.<br />

On<strong>de</strong>rl<strong>in</strong>ge afspraken over wanneer<br />

en hoe <strong>de</strong> geestelijk verzorger bereikbaar<br />

is voor <strong>de</strong> samenwerk<strong>in</strong>gspartners<br />

en wat <strong>de</strong> procedure is wanneer<br />

<strong>de</strong> geestelijk verzorger er niet is zijn<br />

daar<strong>in</strong> zeer belangrijk; zo weten <strong>de</strong><br />

partijen wat ze <strong>aan</strong> elkaar hebben en<br />

kunnen grenzen we<strong>de</strong>rzijds gerespecteerd<br />

wor<strong>de</strong>n.<br />

centraal contactpunt – wisselt. Dit<br />

hangt <strong>de</strong>els af van persoonlijke voorkeur,<br />

en <strong>de</strong>els van budgettaire en<br />

technische mogelijkhe<strong>de</strong>n. Sommige<br />

geestelijk verzorgers gebruiken een<br />

berichtenapp om tussentijds contact<br />

te hebben met cliënten.<br />

Sommige samenwerk<strong>in</strong>gsverban<strong>de</strong>n<br />

van geestelijk verzorgers maken<br />

gebruik van een centraal e-mailadres<br />

en telefoonnummer. Er zijn niet direct<br />

<strong>aan</strong>wijz<strong>in</strong>gen dat het gebruik hiervan<br />

bijdraagt <strong>aan</strong> een goe<strong>de</strong> <strong>in</strong>tegratie <strong>in</strong><br />

zorg en welzijn. Soms wordt centraal<br />

beheer gezien als teken van betrouwbaarheid<br />

en v<strong>in</strong>dbaarheid. An<strong>de</strong>rzijds<br />

kan het ook onvoldoen<strong>de</strong> vertrouwenwekkend<br />

zijn, omdat persoonlijk<br />

contact met <strong>de</strong> <strong>in</strong>dividuele geestelijk<br />

verzorger juist belangrijk wordt<br />

gevon<strong>de</strong>n.<br />

Zelf <strong>aan</strong> <strong>de</strong> slag: Bereikbaarheid <br />

3 uur<br />

i. Geef jij <strong>in</strong> pr<strong>in</strong>cipe een terugkoppel<strong>in</strong>g<br />

<strong>aan</strong> een verwijzer over het<br />

lees/beluister je <strong>de</strong> berichten?<br />

Gebruik je voicemail? Hoe vaak<br />

starten of het beë<strong>in</strong>digen van een iv. In het geval van een samenwerk<strong>in</strong>gsverband<br />

van geestelijk verzor­<br />

cliëntcontact? Waarom wel/niet?<br />

ii. Hoe bereikbaar ben jij? Wanneer gers. Hoe is <strong>de</strong> bereikbaarheid<br />

ben je wel/niet bereikbaar? Ben je ver<strong>de</strong>eld? Is er bijvoorbeeld sprake<br />

tevre<strong>de</strong>n over je eigen bereikbaarheid<br />

of zou je meer/m<strong>in</strong><strong>de</strong>r bereik-<br />

van afwisselen<strong>de</strong> telefoondienst?<br />

baar willen zijn? Welke eerste stap Maak afspraken met je samenwerk<strong>in</strong>gspartners<br />

over <strong>de</strong>ze punten.<br />

kan je daartoe on<strong>de</strong>rnemen?<br />

iii. Hoe wil je dat mensen je kunnen Gebruik hiervoor <strong>de</strong> fol<strong>de</strong>r Z<strong>in</strong>volle<br />

bereiken? Gebruik je je privécontactgegevens<br />

of heb je zakelijke Verbeter je multidiscipl<strong>in</strong>aire samen-<br />

afstemm<strong>in</strong>g <strong>in</strong> zorg en welzijn.<br />

contactmogelijkhe<strong>de</strong>n? Ben je werk<strong>in</strong>g. Evalueer <strong>de</strong> afspraken<br />

direct bereikbaar of verloopt het regelmatig: voldoen ze nog <strong>aan</strong> jullie<br />

contact via een centraal punt? wensen en mogelijkhe<strong>de</strong>n?<br />

De manier waarop geestelijk verzorgers<br />

bereikbaar zijn – per email of<br />

telefonisch; via persoonlijke contactgegevens<br />

(privé of zakelijk) of via een<br />

Het is raadzaam om met <strong>de</strong> samenwerk<strong>in</strong>gspartners<br />

af te stemmen of<br />

een centraal telefoonnummer of<br />

e-mailadres als prettig wordt ervaren.<br />

<strong>Werkboek</strong> Organisaties Geestelijke Verzorg<strong>in</strong>g 2022


Taakver<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g tussen<br />

geestelijk verzorgers<br />

Bij (grotere) samenwerk<strong>in</strong>gsverban<strong>de</strong>n<br />

van geestelijk verzorgers (zoals<br />

een Centrum voor Levensvragen) is<br />

een dui<strong>de</strong>lijke taakver<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g belangrijk.<br />

Niet alle geestelijk verzorgers<br />

voelen zich competent <strong>in</strong> alle aspecten<br />

van het werk <strong>in</strong> <strong>de</strong> <strong>thuissituatie</strong>. Zo<br />

heeft niet ie<strong>de</strong>reen voldoen<strong>de</strong> achtergrondkennis,<br />

ervar<strong>in</strong>g of aff<strong>in</strong>iteit met<br />

alle doelgroepen of werkvormen. Ook<br />

is niet ie<strong>de</strong>reen even goed <strong>in</strong> bijvoorbeeld<br />

bestuurstaken of heeft tijd voor<br />

on<strong>de</strong>rwijs of acquisitie.<br />

Sommige geestelijk verzorgers geven<br />

<strong>aan</strong> dat <strong>de</strong>rgelijke werkzaamhe<strong>de</strong>n<br />

tijd en energie wegnemen van <strong>de</strong><br />

primaire motivatie voor het werk <strong>in</strong> <strong>de</strong><br />

<strong>thuissituatie</strong>. Tegelijkertijd blijkt dat<br />

<strong>de</strong>genen die veel naar buiten tre<strong>de</strong>n<br />

ook veel verwijz<strong>in</strong>gen krijgen, wat kan<br />

lei<strong>de</strong>n tot on<strong>de</strong>rl<strong>in</strong>ge jaloezie en<br />

overbelast<strong>in</strong>g. Maak daarom dui<strong>de</strong>lijke<br />

afspraken over een passen<strong>de</strong><br />

ver<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g van het werk <strong>aan</strong> <strong>de</strong> hand<br />

van <strong>in</strong>dividuele wensen, competenties<br />

en mogelijkhe<strong>de</strong>n. Maak dit ook<br />

zichtbaar voor <strong>aan</strong>vragers, bijvoorbeeld<br />

op <strong>de</strong> website. Dit voorkomt<br />

frustratie en levert een bijdrage <strong>aan</strong><br />

een goe<strong>de</strong> <strong>in</strong>bedd<strong>in</strong>g van <strong>de</strong> organisatie.<br />

Ook weten <strong>aan</strong>vragers zo beter<br />

welke geestelijk verzorger ze waarvoor<br />

kunnen bena<strong>de</strong>ren.<br />

Zelf <strong>aan</strong> <strong>de</strong> slag: <br />

4 uur<br />

Taakver<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g tussen geestelijk verzorgers<br />

Maak samen met je collega-geestelijk Beantwoord vervolgens met elkaar<br />

verzorgers een overzicht van <strong>de</strong> geestelijk<br />

verzorgers die <strong>aan</strong>gesloten zijn i. Zijn er nog <strong>aan</strong>vullen<strong>de</strong> taken waar<br />

<strong>de</strong> volgen<strong>de</strong> vragen:<br />

bij <strong>de</strong> organisatie. Schrijf achter ie<strong>de</strong>rs niemand <strong>de</strong> verantwoor<strong>de</strong>lijkheid<br />

naam <strong>de</strong> taken en hoeveel uur <strong>de</strong>ze voor draagt?<br />

taken per week (of m<strong>aan</strong>d)<br />

ii. Is ie<strong>de</strong>reen tevre<strong>de</strong>n over het type<br />

vragen. Je kunt hiervoor het werkblad taken en <strong>de</strong> hoeveelheid uren?<br />

achter<strong>in</strong> <strong>de</strong>ze module gebruiken.<br />

Indien mensen ontevre<strong>de</strong>n zijn, hoe<br />

kunnen jullie taken verschuiven en<br />

omwisselen zodat er meer tevre<strong>de</strong>nheid<br />

heerst?<br />

iii. Wat doen jullie om <strong>de</strong> persoonlijk<br />

professionele band te versterken<br />

(<strong>de</strong>nk <strong>aan</strong> <strong>in</strong>tervisie, heidagen,<br />

teamuitjes, borrels etc.)? Zijn er<br />

d<strong>in</strong>gen die jullie willen veran<strong>de</strong>ren?<br />

<strong>Werkboek</strong> Organisaties Geestelijke Verzorg<strong>in</strong>g 2022


Uit <strong>de</strong> praktijk<br />

De geestelijk verzorgers<br />

b<strong>in</strong>nen het Centrum voor Levensvragen<br />

waar Meryem bij <strong>aan</strong>gesloten is, on<strong>de</strong>rschei<strong>de</strong>n<br />

zich doordat ze veel on<strong>de</strong>rl<strong>in</strong>g<br />

contact hebben, tweewekelijks overleggen<br />

en gezamenlijk studiedagen volgen.<br />

Volgens Meryem is het behulpzaam<br />

geweest dat ze met een kle<strong>in</strong> clubje zijn<br />

gestart die allemaal hetzelf<strong>de</strong> doel en<br />

i<strong>de</strong>aal voor ogen had<strong>de</strong>n. Omdat <strong>de</strong><br />

geestelijk verzorgers b<strong>in</strong>nen het centrum<br />

<strong>in</strong>tensief samenwerken is het<br />

cruciaal om elkaar te vertrouwen en<br />

geen on<strong>de</strong>rl<strong>in</strong>ge competitie <strong>aan</strong> te g<strong>aan</strong>.<br />

Ook daarom werkt <strong>de</strong> ver<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g op basis<br />

van expertise en geografisch gebied<br />

waar ze voor gekozen hebben goed.<br />

Daarnaast volgen ze gezamenlijk<br />

<strong>in</strong>tervisie, geleid door een bekwame<br />

supervisor. Dit draagt bij <strong>aan</strong> een veilige<br />

en vertrouw<strong>de</strong> sfeer <strong>in</strong> het centrum,<br />

omdat ze elkaar steeds beter leren<br />

kennen.<br />

Sparr<strong>in</strong>gpartners<br />

Het blijkt erg belangrijk om via een<br />

samenwerk<strong>in</strong>gsverband, <strong>in</strong>formele<br />

sparr<strong>in</strong>gpartners of <strong>in</strong>tervisiegroepen<br />

<strong>in</strong>gebed te zijn <strong>in</strong> een sociaal netwerk<br />

van geestelijk verzorgers. Het gevoel<br />

er alleen voor te st<strong>aan</strong> is voor een<br />

<strong>aan</strong>tal geestelijk verzorgers funest<br />

geweest voor het voortzetten van hun<br />

werk <strong>in</strong> <strong>de</strong> <strong>thuissituatie</strong>. Formele en<br />

<strong>in</strong>formele contacten b<strong>in</strong>nen en buiten<br />

<strong>geestelijke</strong> <strong>verzorg<strong>in</strong>g</strong> zorgen voor<br />

verschillen<strong>de</strong> vormen van sociale<br />

steun. Denk <strong>aan</strong> emotionele, <strong>in</strong>strumentele<br />

en <strong>in</strong>formatieve on<strong>de</strong>rsteun<strong>in</strong>g,<br />

maar ook <strong>aan</strong> waar<strong>de</strong>r<strong>in</strong>g en<br />

gezelschap. Met an<strong>de</strong>ren <strong>aan</strong> hetzelf<strong>de</strong><br />

doel te werken is stimulerend<br />

en motiverend. Dergelijke steunstructuren<br />

kunnen on<strong>de</strong>r an<strong>de</strong>re gevon<strong>de</strong>n<br />

wor<strong>de</strong>n via beroepsverenig<strong>in</strong>gen,<br />

kwaliteitsregister, bij- en naschol<strong>in</strong>g,<br />

<strong>in</strong>tervisie, supervisie en netwerkorganisaties.<br />

Ook maakt dit doorverwijzen<br />

mogelijk, bijvoorbeeld bij een ver-<br />

hoog<strong>de</strong> werkdruk of gebrek <strong>aan</strong><br />

expertise. Hoewel samenwerken met<br />

an<strong>de</strong>re geestelijk verzorgers een bron<br />

van spann<strong>in</strong>g kan zijn, blijkt het ook<br />

een heel belangrijke bron van steun.<br />

Zelf <strong>aan</strong> <strong>de</strong> slag: Sparr<strong>in</strong>gpartners 1 uur<br />

i. Wie zijn jouw sparr<strong>in</strong>gpartners? Is dit afdoen<strong>de</strong>?<br />

ii. Welke expertise heb jij zelf te bie<strong>de</strong>n als sparr<strong>in</strong>gpartner?<br />

<strong>Werkboek</strong> Organisaties Geestelijke Verzorg<strong>in</strong>g 2022


Werkblad overzicht taakver<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g geestelijk verzorgers<br />

1.<br />

Wie Verschillen<strong>de</strong> taken en werkzaamhe<strong>de</strong>n Tijdsbested<strong>in</strong>g Aanvullen<strong>de</strong> taken Tevre<strong>de</strong>nheid<br />

2.<br />

3.<br />

4.<br />

<strong>Werkboek</strong> Organisaties Geestelijke Verzorg<strong>in</strong>g 2022


Notities module 4<br />

<strong>Werkboek</strong> Organisaties Geestelijke Verzorg<strong>in</strong>g 2022


Module 5<br />

Houd<strong>in</strong>g en professionaliser<strong>in</strong>g<br />

Opstell<strong>in</strong>g <strong>in</strong> <strong>de</strong> organisatie,<br />

bij acquisitie en <strong>in</strong> <strong>de</strong> samenwerk<strong>in</strong>g<br />

Waarom van belang?<br />

Hoe pak je het <strong>aan</strong>?<br />

Het werken <strong>in</strong> <strong>de</strong> <strong>thuissituatie</strong> vergt<br />

specifieke vaardighe<strong>de</strong>n en houd<strong>in</strong>gs-<br />

Voor geestelijk verzorgers is het van<br />

belang om na te g<strong>aan</strong> hoe zij zich van<br />

Onzekerheid verduren<br />

en proactief han<strong>de</strong>len<br />

met onzekerheid of het kunnen ‘verduren’<br />

ervan. Ook geestelijk verzorgers<br />

aspecten van geestelijk verzorgers. Bij<br />

nature opstellen <strong>in</strong> <strong>de</strong>ze verschillen<strong>de</strong><br />

Voor geestelijk verzorgers kan het<br />

van goedlopen<strong>de</strong> organisaties geven<br />

elk on<strong>de</strong>r<strong>de</strong>el van <strong>geestelijke</strong> verzor-<br />

werksituaties en welke vaardighe<strong>de</strong>n<br />

moeilijk zijn om hun plek te verwerven<br />

<strong>aan</strong> regelmatig momenten van twijfel<br />

g<strong>in</strong>g <strong>in</strong> <strong>de</strong> <strong>thuissituatie</strong> staat een<br />

ze kunnen uitdiepen of naar voren<br />

<strong>in</strong> een best<strong>aan</strong>d zorglandschap en<br />

te kennen. Zij lijken dit echter meer te<br />

an<strong>de</strong>r houd<strong>in</strong>gsaspect op <strong>de</strong> voor-<br />

halen. Daarbij moet een balans wor-<br />

nieuwe (blijven<strong>de</strong>) contacten <strong>aan</strong> te<br />

bena<strong>de</strong>ren als <strong>in</strong>herent <strong>aan</strong> het pio-<br />

grond. Deelname <strong>aan</strong> een MDO stelt<br />

<strong>de</strong>n gevon<strong>de</strong>n tussen wat wenselijk is<br />

g<strong>aan</strong>. Bijkomen<strong>de</strong> uitdag<strong>in</strong>g is dat<br />

nieren en verkennen van een (nieuw)<br />

an<strong>de</strong>re eisen <strong>aan</strong> een geestelijk ver-<br />

<strong>in</strong> een bepaal<strong>de</strong> situatie en <strong>de</strong> per-<br />

veel zorg- en welzijnsprofessionals en<br />

werkveld en niet als een gebrek <strong>aan</strong><br />

zorger dan het verwerven van nieuwe<br />

soonlijke authenticiteit.<br />

burgers niet bekend zijn met geeste-<br />

competentie of kwaliteiten.<br />

<strong>aan</strong>vragers of het schrijven van een<br />

lijke <strong>verzorg<strong>in</strong>g</strong> of hier een negatief<br />

f<strong>in</strong>ancier<strong>in</strong>gs<strong>aan</strong>vraag.<br />

beeld van hebben. Dit vraagt om een<br />

Het blijkt behulpzaam om bij<br />

grote <strong>in</strong>vester<strong>in</strong>g met onzekere<br />

momenten van twijfel terug te keren<br />

opbrengst. Realiseer je dat onzeker-<br />

naar je persoonlijke missie en<br />

heid, ondui<strong>de</strong>lijkheid en teleurstell<strong>in</strong>g<br />

motivatie, om <strong>de</strong> twijfel of tegenslag<br />

<strong>in</strong>herent zijn <strong>aan</strong> het werk als geeste-<br />

<strong>in</strong> perspectief te zetten. Wees je er bij<br />

lijk verzorger <strong>in</strong> <strong>de</strong> <strong>thuissituatie</strong>.<br />

tegenslag van bewust wat voor jou<br />

Dit vraagt om geduld en volhard<strong>in</strong>g,<br />

helpt om dit te verdragen. Reflecteer<br />

maar vooral ook het kunnen omg<strong>aan</strong><br />

op mogelijke acties en alternatieve<br />

<strong>Werkboek</strong> Organisaties Geestelijke Verzorg<strong>in</strong>g 2022


han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsmogelijkhe<strong>de</strong>n. Het<br />

dynamische werkveld van <strong>geestelijke</strong><br />

<strong>verzorg<strong>in</strong>g</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> <strong>thuissituatie</strong> wordt<br />

tegelijkertijd door verschei<strong>de</strong>ne<br />

geestelijk verzorgers gezien als ruimte<br />

en mogelijkheid om professioneel én<br />

persoonlijk te groeien. Deze<br />

bena<strong>de</strong>r<strong>in</strong>g kan bijdragen <strong>aan</strong> een<br />

leergierige, nieuwsgierige en flexibele<br />

houd<strong>in</strong>g.<br />

Doe een on<strong>de</strong>rnemerstest<br />

Doe <strong>de</strong> test:<br />

Wat voor type on<strong>de</strong>rnemer ben jij?<br />

OF<br />

Ben je een starter? Lees meer over <strong>de</strong><br />

verschillen<strong>de</strong> type starters <strong>in</strong> het on<strong>de</strong>rzoek<br />

van Remmers et al. (2014)<br />

In welke starter herken jij jezelf?<br />

Zelf <strong>aan</strong> <strong>de</strong> slag: <br />

2 uur<br />

Onzekerheid verduren & proactief han<strong>de</strong>len<br />

i. Waarover voel jij je wel eens<br />

<strong>in</strong>formatie bij collega’s of<br />

onzeker <strong>in</strong> je werk? Hoe ga je met ervar<strong>in</strong>gs<strong>de</strong>skundigen, bij <strong>de</strong><br />

onzekerheid om? Wat helpt je <strong>in</strong> het L<strong>in</strong>kedIn groep van <strong>de</strong> VGVZ voor<br />

verdragen hiervan?<br />

<strong>geestelijke</strong> <strong>verzorg<strong>in</strong>g</strong> thuis of bij<br />

ii. Beschrijf een recente tegenslag <strong>in</strong> kr<strong>in</strong>gbijeenkomsten voor<br />

je werk <strong>in</strong> <strong>de</strong> <strong>thuissituatie</strong>. Wat was on<strong>de</strong>rnemers van <strong>de</strong> KvK. Waarom<br />

jouw reactie op <strong>de</strong>ze tegenslag vraag je wel/niet om hulp?<br />

(mentaal, emotioneel en praktisch)? iv. Stel een overzicht op van mensen<br />

Heb je <strong>de</strong> verschillen<strong>de</strong><br />

en <strong>in</strong>stanties die je bij vragen of<br />

han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsopties en alternatieven problemen kunt bena<strong>de</strong>ren. Zet<br />

on<strong>de</strong>rzocht? Zo nee, doe dit alsnog daar ook bij <strong>in</strong> welke situaties of<br />

en schrijf <strong>de</strong>ze op. Is er iets wat je over welke on<strong>de</strong>rwerpen je <strong>de</strong>ze<br />

zou willen veran<strong>de</strong>ren <strong>in</strong> hoe je (van mensen of <strong>in</strong>stanties zou kunnen<br />

nature) omgaat met tegenslag? Wat bena<strong>de</strong>ren. Weet je niet precies<br />

kan <strong>de</strong> eerste stap daartoe zijn? waar je een <strong>in</strong>stantie bij zou kunnen<br />

iii. Vraag jij wel eens om hulp bij<br />

bena<strong>de</strong>ren? Vraag het dan na.<br />

tegenslag? Denk bijvoorbeeld <strong>aan</strong><br />

het <strong>in</strong>w<strong>in</strong>nen van advies of<br />

<strong>Werkboek</strong> Organisaties Geestelijke Verzorg<strong>in</strong>g 2022


Uit <strong>de</strong> praktijk<br />

Dorien is energiek, zelfverzekerd<br />

en nieuwsgierig. Deze eigenschappen<br />

komen haar goed van pas <strong>in</strong> haar<br />

ZZP-praktijk. Dorien v<strong>in</strong>dt het on<strong>de</strong>rnemerschap<br />

prettig en houdt zich graag<br />

bezig met het optimaliseren van haar<br />

(digitale) PR en <strong>aan</strong>bod. Ze ziet zichzelf<br />

niet als een conventionele geestelijk<br />

verzorger, wel als een traditionele<br />

on<strong>de</strong>rnemer. Ze gaat bij het <strong>aan</strong>boren<br />

van een nieuwe doelgroep, het opzetten<br />

van een nieuwe schol<strong>in</strong>g, of het tegenkomen<br />

van een obstakel eerst bij<br />

zichzelf na wat ze precies wil en wie/<br />

wat ze daarbij nodig heeft. Vervolgens<br />

stelt ze <strong>in</strong> haar netwerk <strong>de</strong> vraag: ‘ken jij<br />

iemand die daar verstand van heeft?’<br />

Zo houdt ze relaties levend en borgt ze<br />

<strong>de</strong> kwaliteit van haar <strong>aan</strong>bod. Wanneer<br />

een nieuw <strong>aan</strong>bod geen <strong>aan</strong>sluit<strong>in</strong>g<br />

v<strong>in</strong>dt of <strong>de</strong> opkomst voor een schol<strong>in</strong>g<br />

tegenvalt zoekt ze <strong>in</strong> uitwissel<strong>in</strong>g met<br />

haar netwerk naar an<strong>de</strong>re <strong>in</strong>valshoeken<br />

of doelgroepen. Ze houdt zichzelf voor:<br />

mensen zitten te wachten op <strong>de</strong>skundige<br />

begeleid<strong>in</strong>g bij grote levensgebeurtenissen,<br />

je moet alleen <strong>de</strong> juiste <strong>in</strong>gang<br />

v<strong>in</strong><strong>de</strong>n.<br />

Balans tussen eigenaarschap en<br />

afstemm<strong>in</strong>g<br />

Het opzetten en uitvoeren van werkzaamhe<strong>de</strong>n<br />

als geestelijk verzorger <strong>in</strong><br />

<strong>de</strong> <strong>thuissituatie</strong> dw<strong>in</strong>gt tot reflectie<br />

over het beroep en <strong>de</strong> eigen kwaliteiten.<br />

In dit proces van professionaliser<strong>in</strong>g<br />

geven geestelijk verzorgers <strong>aan</strong><br />

behoefte te hebben <strong>aan</strong> hel<strong>de</strong>re<br />

ka<strong>de</strong>rs en richtlijnen voor hun bedrijfsvoer<strong>in</strong>g.<br />

Daarnaast willen zij zich<br />

<strong>aan</strong>passen <strong>aan</strong> <strong>de</strong> regionale situatie<br />

en bewegen ze graag mee met <strong>de</strong><br />

wensen van specifieke samenwerk<strong>in</strong>gspartners.<br />

Een <strong>aan</strong>tal houd<strong>in</strong>gsaspecten<br />

zijn belangrijk om <strong>in</strong> dit spann<strong>in</strong>gsveld<br />

te kunnen navigeren.<br />

Het vermogen onzekerheid te verduren<br />

is van groot belang om proactief te<br />

kunnen han<strong>de</strong>len bij problemen, of bij<br />

een gebrek <strong>aan</strong> kennis en vaardighe<strong>de</strong>n.<br />

Een passieve houd<strong>in</strong>g lijkt te<br />

lei<strong>de</strong>n tot stilstand en zelfkritiek. Het<br />

proactief zoeken naar <strong>in</strong>formatie en<br />

hulpbronnen draagt bij <strong>aan</strong> een gevoel<br />

van regie en eigenaarschap. Door<br />

bijvoorbeeld vaktermen en werkwijzen<br />

van samenwerk<strong>in</strong>gspartners te leren<br />

verlopen gesprekken makkelijker, is<br />

het eenvoudiger om <strong>in</strong> te spelen op <strong>de</strong><br />

vraag en wordt er vertrouwen gewekt Er schuilt echter ook een risico <strong>in</strong> een<br />

bij <strong>de</strong> samenwerk<strong>in</strong>gspartner (zie ook te dienen<strong>de</strong> houd<strong>in</strong>g: wanneer <strong>de</strong><br />

<strong>de</strong> module Samenwerk<strong>in</strong>g). Een resultaat<br />

daarvan kan zijn dat geestelijk afwachten<strong>de</strong> houd<strong>in</strong>g zorgt dit voor<br />

dienstbaarheid resulteert <strong>in</strong> een<br />

verzorgers dichter bij <strong>de</strong> eigen wensen ontevre<strong>de</strong>nheid on<strong>de</strong>r geestelijk<br />

en expertise durven te blijven. Van verzorgers, omdat ze ervaren dat hun<br />

daaruit kunnen ze zich krachtiger <strong>in</strong>vester<strong>in</strong>g onvoldoen<strong>de</strong> loont. Geestelijk<br />

verzorgers uit m<strong>in</strong><strong>de</strong>r goed<br />

opstellen <strong>in</strong> het werk. Daarnaast toont<br />

een proactieve houd<strong>in</strong>g ook oploss<strong>in</strong>gsgericht<br />

vermogen <strong>aan</strong> samenwer-<br />

te laten <strong>in</strong>timi<strong>de</strong>ren door hun<br />

lopen<strong>de</strong> organisaties lijken zich soms<br />

k<strong>in</strong>gspartners.<br />

gesprekspartner en cijferen zichzelf<br />

weg. Geestelijk verzorgers met een<br />

Een dienstbare en voorzichtige houd<strong>in</strong>g<br />

wordt door samenwerk<strong>in</strong>gspart-<br />

meer gelijkwaardig op naast potenti-<br />

meer proactieve houd<strong>in</strong>g stellen zich<br />

ners gewaar<strong>de</strong>erd. Dit biedt een ële samenwerk<strong>in</strong>gspartners, waardoor<br />

voed<strong>in</strong>gsbo<strong>de</strong>m voor het vertrouwen ze ook meer ruimte durven <strong>in</strong> te<br />

dat vraag en <strong>aan</strong>bod goed op elkaar nemen. Dit hangt samen met een<br />

zullen <strong>aan</strong>sluiten. Vrijwel alle geestelijk gevoel van zelfvertrouwen en weten<br />

verzorgers laten dan ook een zekere wat je te bie<strong>de</strong>n hebt.<br />

dienen<strong>de</strong> houd<strong>in</strong>g ten opzichte van<br />

(potentiële) <strong>aan</strong>vragers zien.<br />

Zelf <strong>aan</strong> <strong>de</strong> slag: <br />

1,5 uur<br />

Balans tussen eigenaarschap en afstemm<strong>in</strong>g<br />

i. Ben jij meer geneigd tot afstemmen of tot het varen van je<br />

eigen koers? Wat brengt dat jou?<br />

ii. Zit er een keerzij<strong>de</strong> <strong>aan</strong> <strong>de</strong>ze eigenschap? Op welke manier<br />

probeer je dit te on<strong>de</strong>rvangen?<br />

iii. Hoe kun je jou <strong>de</strong> eigenschap die ver<strong>de</strong>r van je af staat meer<br />

eigen maken en <strong>in</strong>zetten?<br />

<strong>Werkboek</strong> Organisaties Geestelijke Verzorg<strong>in</strong>g 2022


Kwaliteitsborg<strong>in</strong>g<br />

Formele kwaliteitseisen, zoals een<br />

registratie bij <strong>de</strong> SKGV, maken <strong>de</strong>el<br />

uit van het proces van professionaliser<strong>in</strong>g.<br />

Het níet voldoen <strong>aan</strong> <strong>de</strong><br />

kwaliteitseisen wordt veelvuldig<br />

genoemd als bedreig<strong>in</strong>g voor een<br />

goe<strong>de</strong> <strong>in</strong>tegratie van <strong>de</strong> gehele<br />

beroepsgroep. In dit ka<strong>de</strong>r is <strong>de</strong><br />

kwaliteitsborg<strong>in</strong>g, die natuurlijk <strong>in</strong> <strong>de</strong><br />

eerste plaats bedoeld is ter<br />

bescherm<strong>in</strong>g van burgers, ook van<br />

belang als teken van betrouwbaarheid<br />

en kwaliteit naar buiten toe.<br />

Het regelmatig evalueren van <strong>de</strong><br />

werkzaamhe<strong>de</strong>n is eveneens belangrijk.<br />

Dit kan door feedback te vragen<br />

van <strong>aan</strong>vragers en an<strong>de</strong>re samenwerk<strong>in</strong>gspartners.<br />

Je kunt ook jaarlijks<br />

evalueren of <strong>de</strong> activiteiten die je <strong>de</strong><br />

afgelopen tijd ged<strong>aan</strong> hebt nog<br />

<strong>aan</strong>sluiten bij <strong>de</strong> missie en visie van <strong>de</strong><br />

organisatie en bij je motivatie en<br />

draagkracht, en wat je <strong>de</strong> komen<strong>de</strong><br />

tijd gaat doen om dit eventueel te<br />

verbeteren. Zo zorg je niet alleen dat<br />

<strong>de</strong> kwaliteit van je werk op or<strong>de</strong> blijft,<br />

maar ook dat je <strong>aan</strong>bod blijft <strong>aan</strong>sluiten<br />

op <strong>de</strong> markt.<br />

Zoek ver<strong>de</strong>r sparr<strong>in</strong>gpartners die je<br />

emotioneel, <strong>in</strong>strumenteel of met<br />

<strong>in</strong>formatie kunnen on<strong>de</strong>rsteunen (zie<br />

ook <strong>de</strong> module Samenwerk<strong>in</strong>g). Het is<br />

stimulerend en motiverend om met<br />

an<strong>de</strong>ren <strong>aan</strong> hetzelf<strong>de</strong> doel te werken.<br />

Dergelijke steunstructuren kunnen<br />

gevon<strong>de</strong>n wor<strong>de</strong>n via beroepsverenig<strong>in</strong>gen,<br />

kwaliteitsregister, bij- en<br />

naschol<strong>in</strong>g, <strong>in</strong>tervisie, supervisie en<br />

netwerkorganisaties. Dit zorgt er ook<br />

voor dat je kunt doorverwijzen <strong>in</strong>dien<br />

nodig (zoals bij een verhoog<strong>de</strong> werkdruk<br />

of gebrek <strong>aan</strong> expertise).<br />

Blijf reëel – Wees volhar<strong>de</strong>nd,<br />

maar blijf reëel over <strong>de</strong><br />

slag<strong>in</strong>gskans van je actie. Uit verschillen<strong>de</strong><br />

voorbeel<strong>de</strong>n blijkt dat op tijd<br />

stoppen met contact waar geen respons<br />

op komt frustratie en energieverlies kan<br />

voorkomen bij geestelijk verzorgers.<br />

Uit <strong>de</strong> praktijk<br />

Rob<strong>in</strong> wil graag dichtbij zichzelf blijven en geeft dus <strong>de</strong> voorkeur <strong>aan</strong> persoonlijk<br />

contact met samenwerk<strong>in</strong>gspartners. Daarom geeft hen* ook geen lez<strong>in</strong>gen,<br />

maar wel tra<strong>in</strong><strong>in</strong>gen. Zo kan hen beter <strong>aan</strong>sluiten bij <strong>de</strong> behoeften en werkprocessen<br />

van samenwerk<strong>in</strong>gspartners en bij wat zij zelf doen op het gebied van z<strong>in</strong>gev<strong>in</strong>g. Ook<br />

leert Rob<strong>in</strong> zo veel over het werk van <strong>de</strong> samenwerk<strong>in</strong>gspartners. Dat helpt om uit <strong>de</strong><br />

concurrentiesfeer te blijven. Rob<strong>in</strong> v<strong>in</strong>dt het belangrijk om regelmatig feedback te<br />

vragen <strong>aan</strong> <strong>de</strong> verwijzers, cliënten en tra<strong>in</strong><strong>in</strong>gs<strong>de</strong>elnemers. Meestal doet hen dit op een<br />

vrij eenvoudige manier, door na <strong>de</strong> afrond<strong>in</strong>g van een contact te vragen welke verbeter<strong>in</strong>gen<br />

men ziet. Hen kondigt dit altijd van te voren <strong>aan</strong>, zodat mensen zich erop kunnen<br />

voorberei<strong>de</strong>n en mogelijk gemakkelijker eerlijk antwoord durven te geven. Eén van <strong>de</strong><br />

kernwaar<strong>de</strong>n van Rob<strong>in</strong> is <strong>aan</strong>dacht voor het systeem van een persoon. Hen gaat dus elk<br />

jaar bij zichzelf na <strong>in</strong> hoeverre dat gelukt is en wat hen het komen<strong>de</strong> jaar an<strong>de</strong>rs zou<br />

doen. Vaak bespreekt hen dit met een bevrien<strong>de</strong> collega of met een supervisor.<br />

* Dit is geen typfout, maar een non-b<strong>in</strong>air voornaamwoord<br />

Zelf <strong>aan</strong> <strong>de</strong> slag: Kwaliteitsborg<strong>in</strong>g <br />

i. Doe je waartoe je gestart bent en sluit dat <strong>aan</strong> bij wat an<strong>de</strong>ren<br />

nodig hebben?<br />

ii. Lever je <strong>de</strong> kwaliteit die je wilt leveren? Hoe zorg je dat je<br />

kwaliteit levert, dit evalueert en borgt?<br />

iii. Wie zijn je sparr<strong>in</strong>gpartners? Is dit afdoen<strong>de</strong>?<br />

1,5 uur<br />

<strong>Werkboek</strong> Organisaties Geestelijke Verzorg<strong>in</strong>g 2022


Zelfzorg<br />

Goe<strong>de</strong> zelfzorg is een voorwaar<strong>de</strong> om<br />

je werk als geestelijk verzorger <strong>in</strong> <strong>de</strong><br />

<strong>thuissituatie</strong> goed te kunnen opzetten<br />

en uitvoeren. Het is essentieel om <strong>de</strong><br />

eigen belastbaarheid en veerkracht<br />

cont<strong>in</strong>u <strong>in</strong> <strong>de</strong> gaten te hou<strong>de</strong>n.<br />

Houd hier bijvoorbeeld reken<strong>in</strong>g mee<br />

<strong>in</strong> het bepalen van (on)bereikbaarheid<br />

en <strong>de</strong> hoeveelheid onbezoldigd werk<br />

(zie <strong>de</strong> modules F<strong>in</strong>ancier<strong>in</strong>g en<br />

Samenwerk<strong>in</strong>g). Bij ruime, flexibele<br />

bereikbaarheid ligt overbelast<strong>in</strong>g op<br />

<strong>de</strong> loer. Met name geestelijk<br />

verzorgers die werken met een<br />

doelgroep waarbij <strong>de</strong> urgentie hoog<br />

kan zijn, zoals term<strong>in</strong>ale patiënten,<br />

geven <strong>aan</strong> dat dit een groot beslag op<br />

hun tijd en ontspann<strong>in</strong>g kan leggen.<br />

Het is daarom belangrijk om <strong>de</strong><br />

impact van niet-vaste werktij<strong>de</strong>n op<br />

het eigen welzijn en het privéleven te<br />

overwegen.<br />

Zelf <strong>aan</strong> <strong>de</strong> slag: Zelfzorg<br />

1 uur <br />

i. Maak <strong>de</strong> balans op: wat is <strong>de</strong> verhoud<strong>in</strong>g<br />

tussen jouw draagkracht<br />

en draaglast (neem hier<strong>in</strong> ook je<br />

privésituatie mee)?<br />

ii. Ben je tevre<strong>de</strong>n over <strong>de</strong> huidige<br />

balans en waarom? Als je niet<br />

tevre<strong>de</strong>n bent, wat kun je doen om<br />

dit te veran<strong>de</strong>ren?<br />

<strong>Werkboek</strong> Organisaties Geestelijke Verzorg<strong>in</strong>g 2022


Notities module 5<br />

<strong>Werkboek</strong> Organisaties Geestelijke Verzorg<strong>in</strong>g 2022

Hooray! Your file is uploaded and ready to be published.

Saved successfully!

Ooh no, something went wrong!