14.12.2022 Views

EW nummer 50-51 - dubbeldik kerstnummer 2022 - Inkijkexemplaar

You also want an ePaper? Increase the reach of your titles

YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.

8<strong>EW</strong> 17/24 DECEMBER <strong>2022</strong><br />

INHOUD<br />

<strong>EW</strong> is als Elseviers Weekblad opgericht in<br />

1945 en is een voortzetting van Elsevier’s<br />

Geïllustreerd Maandschrift (1891-1940)<br />

Bridgeman Art Library<br />

Omslag<br />

gebaseerd op<br />

Blessings at<br />

Seven-Eleven<br />

(digitale collage),<br />

2007, Trygve<br />

Skogrand<br />

12<br />

Het revolutionaire<br />

karakter van Jezus<br />

Met de geboorte van<br />

het kerstkind begon<br />

de westerse beschaving.<br />

Zo zijn de<br />

mensenrechten en<br />

democratie te herleiden<br />

tot het evangelie.<br />

Want cruciaal<br />

in de christelijke<br />

ethiek is het idee<br />

van de gelijkwaardigheid<br />

van alle<br />

mensen – een breuk<br />

met de morele en<br />

religieuze tradities.<br />

Mark Rutte<br />

Voor de premier was <strong>2022</strong> een<br />

heftig jaar. Terugkijkend aan de<br />

hand van foto’s noemt hij zijn<br />

kabinet stabiel. ‘De woede was<br />

geen gevaar, wel een signaal.’<br />

16<br />

24<br />

Jaar van de vlag<br />

Waar je ook gaat en wat er<br />

ook te doen is, de vlag is van de<br />

partij. Daarom, verspreid door dit<br />

kerst<strong>nummer</strong>, negen vlaggen die<br />

het jaar <strong>2022</strong> symboliseren.<br />

26<br />

48<br />

38<br />

58<br />

Ignas Snellen<br />

De astrofysicus gidst <strong>EW</strong><br />

langs de baanbrekende<br />

foto’s die de James Webbtelescoop<br />

naar de aarde<br />

zond. ‘We kijken naar<br />

de kraamkamers van<br />

sterren en planeten.’<br />

Eiland in brandpunt<br />

Taiwan wordt bedreigd<br />

door China. Het kleine<br />

eiland bewapent zich en<br />

traint jongeren. Op reis<br />

door het land dat zich<br />

schrap zet voor een<br />

Chinese invasie.<br />

Caroline van der Leeuw<br />

De zangeres zet het masker<br />

van Caro Emerald af.<br />

Met haar band kan ze<br />

zijn wie ze is: creatief,<br />

ondernemer. ‘Ik hoef dit<br />

allemaal niet te doen. Ik<br />

zou kunnen rentenieren.’<br />

De Allerhoogste<br />

Wereldwijd zijn tientallen<br />

standbeelden als dat<br />

in Rio de Janeiro gebouwd<br />

– en nog komen<br />

er beelden bij. Een selectie<br />

van de hoogste en<br />

fraaiste Christusbeelden.


17/24 DECEMBER <strong>2022</strong><strong>EW</strong> 9<br />

88<br />

NON SOLUS<br />

Poetin-Rusland<br />

82<br />

Rob Jetten<br />

Hij was nog maar net benoemd<br />

tot minister voor Klimaat en<br />

Energie, of de grootste energiecrisis<br />

in decennia barstte los.<br />

‘Ik ga geen experimenten doen.’<br />

100<br />

Vsevolod Chentsov<br />

De topdiplomaat is hét<br />

gezicht van EU-kandidaat-lidstaat<br />

Oekraïne.<br />

De brede steun voor zijn<br />

land verbaast hem niet.<br />

‘De oorlog is niet alleen<br />

gericht tegen Oekraïne,<br />

maar tegen heel Europa.’<br />

108<br />

De grootste boer van het land<br />

Van ooit 13 koeien naar 2.200: de<br />

Van Bakels runnen het grootste<br />

melkveebedrijf van het land. Nu<br />

dreigt er gedwongen krimp.<br />

72<br />

Verdedig jezelf!<br />

Het is geen vechtsport, maar<br />

zelfverdediging: Krav Maga. Ontwikkeld<br />

in Israël voor militairen,<br />

later ontdekt door burgers. ‘Onderschat<br />

je tegenstander nooit.’<br />

Familie Tsang<br />

Vader en moeder belandden in de jaren<br />

zeventig in St. Willebrord. Na een ‘heel<br />

lange weg’ vol tomeloze ambitie kwam de<br />

Michelin-ster voor hun restaurant O&O.<br />

114<br />

Goedele Liekens<br />

Ze maakte naam in Nederland en<br />

België als tv-presentator. Sinds<br />

2019 zit ze in het parlement.<br />

‘Ik dank veel aan Nederland.’<br />

Er zijn nog steeds Nederlanders en<br />

zelfs politieke partijen die een<br />

beetje meewarig doen over de<br />

moedige en noodzakelijke strijd van de<br />

Oekraïners tegen Poetin-Rusland. En<br />

over de steun van westerse landen, die<br />

wapens, inlichtingen en geld doneren.<br />

Ze vinden dat Oekraïne en het Westen<br />

de inval van Rusland over zichzelf<br />

hebben afgeroepen door hun onderlinge<br />

vrijage. Alsof soevereine landen<br />

en hun inwoners niet zelf mogen bepalen<br />

welke kant ze kiezen. Alsof watdan-ook<br />

een brute moordpartij in een<br />

buurland kan rechtvaardigen.<br />

Of ze vinden dat de westerse steun<br />

aan Oekraïne maar vervelende gevolgen<br />

heeft, zoals hogere energieprijzen.<br />

En dat alleen daarom de sancties tegen<br />

Poetin-Rusland en de steun aan Oekraine<br />

moeten stoppen.<br />

Deze dwaallichten volgen, is niet in<br />

het belang van Nederland. Want als de<br />

Russische president de smaak van landjepik<br />

te pakken krijgt, zoals een wolf<br />

die van schapenbloed, zal hij zijn oog<br />

vervolgens laten vallen op de Baltische<br />

staten met hun – van groot belang voor<br />

Rusland – ijsvrije havens.<br />

Valt hij deze drie landjes binnen, alle<br />

lid van de NAVO, dan is de NAVO en dus<br />

Nederland direct in oorlog met Rusland.<br />

Dan worden Nederlandse jongelui<br />

een oorlog ingestuurd. En zal de economie<br />

nog erger te lijden hebben.<br />

Het is een beetje zoals de<br />

Oekraïners direct al in februari<br />

zeiden. Dit is een derde<br />

wereldoorlog. In die zin dat<br />

één land – Poetin-Rusland<br />

– tegen de hele wereld<br />

vecht. En één land –<br />

Oekraïne – voor de<br />

hele wereld vecht.<br />

Arendo Joustra,<br />

hoofdredacteur<br />

Volgende week verschijnt er geen <strong>EW</strong>. De<br />

eerstvolgende <strong>EW</strong> is een speciaal vooruitblik<strong>nummer</strong>,<br />

gedateerd 31 december <strong>2022</strong>. Deze <strong>EW</strong> ligt<br />

vanaf eind december in de brievenbus bij abonnees,<br />

en is dan ook te koop in de winkel en (zonder<br />

verzendkosten) via tijdschriftnu.nl/pages/ew


10<strong>EW</strong> 17/24 DECEMBER <strong>2022</strong><br />

124 132<br />

Bakermat van de choucroute<br />

Langs de oevers van het riviertje<br />

de Ehn in de Elzas staat alles in<br />

het teken van zuurkool. Aan de<br />

productie en bereiding is al eeuwen<br />

weinig veranderd.<br />

Karien van Gennip<br />

De minister keerde na achttien<br />

jaar terug in Den Haag en trof<br />

een overheid zonder visie op<br />

immigratie. ‘Iedereen ziet dat de<br />

situatie nijpend is.’<br />

140<br />

‘Ambu! Bel 112, ik ga dood!’<br />

Twee minderjarige broers lokken<br />

de 15-jarige Tim van der Steen op<br />

zondagochtend 9 januari in de<br />

val. Waarom moest de naïeve<br />

puber dood? Een reconstructie.<br />

160<br />

164<br />

148<br />

Jong, snel en solo<br />

Een gouden generatie van vaak jonge sportvrouwen<br />

gaf het Nederlandse jaar glans. Wie zijn de sterren<br />

van vandaag en morgen? Zeven sporters in beeld.<br />

Gegijzeld en gebruikt<br />

Het Iraanse regime pakt<br />

buitenlanders op. Zo<br />

hoopt het land concessies<br />

los te krijgen van het<br />

Westen. Zes portretten<br />

van gegijzelden, nu vrij<br />

of nog in de gevangenis.<br />

Pieter Omtzigt<br />

Genadeloos legt het onafhankelijke<br />

Tweede Kamerlid<br />

de nieuwe pensioenwet<br />

op de pijnbank.<br />

‘Het idee dat er met deze<br />

hervorming individuele<br />

potjes komen, is fictie.’.<br />

192<br />

208<br />

204<br />

216<br />

Spookschip op zee<br />

In januari van dit jaar,<br />

bij windkracht 9, raakt<br />

vrachtschip Julietta D op<br />

drift, botst op een olietanker<br />

en is stuurloos.<br />

Over de redding van een<br />

spookschip in de storm.<br />

Maria Fiselier<br />

De mezzosopraan spreidt<br />

haar vleugels en zingt<br />

niet alleen maar opera,<br />

maar presenteert ook<br />

muziekprogramma’s<br />

op tv. ‘Ik vond het<br />

ontzettend spannend.’<br />

Voedsel voor toekomst<br />

Er moeten steeds meer<br />

monden worden gevoed.<br />

In de ‘voedselvallei’ proberen<br />

wetenschappers<br />

en boeren een uitweg te<br />

vinden: meer eten én<br />

minder overlast.<br />

Land van wierook<br />

In Oman zijn wierook en<br />

mirre zeer gewild, net als<br />

in de tijd van de Bijbel.<br />

Verslag van een reis<br />

langs de karavanenroute<br />

die deze rijkdommen tot<br />

aan Rome bracht.


INHOUD<br />

12 Mark Rutte Premier neemt het jaar door aan de hand van foto’s<br />

16 Essay Het revolutionaire karakter van Jezus<br />

20 Eliane Gerrits Jaaroverzicht <strong>2022</strong><br />

23 Column Gerry van der List Moderne waarde van klassieke biecht<br />

24 Vlaggen Blauw-wit-rood<br />

26 Astrofysicus Ignas Snellen ‘Ja, sterrenkunde is ver weg’<br />

34 Politiek Tien vrouwelijke premiers en één president in Europa<br />

38 Taiwan Land dat zich schrap zet voor Chinese invasie<br />

48 Zangeres Caroline van der Leeuw ‘Imago creëren heeft iets vies’<br />

55 Vlaggen Oekraïense vlag<br />

56 Essay Mag het een onsje minder ‘kwetsbaar’?<br />

58 Religie Selectie van de hoogste en fraaiste Christusbeelden<br />

62 Historicus Theo Dunkelgrün ‘Ik handel in tekst en exil’<br />

68 Onderzeeboot Nationale bedrijven bezitten expertise voor bouw<br />

71 Column Geerten Waling Lichtpuntjes in het donker<br />

72 Familiebedrijf Sterrenrestaurant O&O van de familie Tsang<br />

78 Kaarten Waar zie je hoge bomen, laadpalen of sterren?<br />

82 Minister Rob Jetten ‘De tijd van vrijblijvendheid is voorbij’<br />

87 Vlaggen The Royal Standard<br />

88 Zelfverdediging Krav Maga wordt steeds populairder<br />

96 Mikpunten De zondebokken van <strong>2022</strong><br />

100 Ambassadeur Vsevolod Chentsov ‘We moeten last samen dragen’<br />

104 Woede Wim Pijbes fotografeert straatstickers<br />

108 Melkveehouderij Mag de grootste boer de grootste blijven?<br />

114 Seksuoloog Goedele Liekens ‘Ik ben weer die stuiterbal’<br />

121 Vlaggen Zwart-wit geblokt<br />

122 <strong>2022</strong> Winnaars uit de onderzoeken van <strong>EW</strong><br />

124 Elzas Bakermat van de klassieke choucroute<br />

132 Minister Karien van Gennip ‘Iedereen moet stapje vooruit zetten’<br />

137 Column Robbert de Witt Wie kan beste omgaan met boze burger?<br />

139 Vlaggen Protest in China<br />

140 Crime Waarom moest de 15-jarige Tim van der Steen dood?<br />

146 Energie Van wind tot waterstof<br />

148 In beeld Gouden generatie van jonge sportvrouwen<br />

156 Nieuwsquiz Een enerverend jaar in zestien vragen<br />

160 Diplomatie Portretten van zes gegijzelden in Iran<br />

164 Kamerlid Pieter Omtzigt ‘Pensioenwet is gewoon fictie’<br />

171 Vlaggen Strandvlaggen<br />

175 Column Simon Rozendaal Wie is schuldig aan hoge CO 2 -uitstoot?<br />

176 Huizenmarkt Top-10 van duurste huizen<br />

180 Sociale media De keerzijde van de populaire app TikTok<br />

184 Rusland Het jaar dat Poetin onderdrukker werd<br />

191 Vlaggen De vaandeldrager<br />

192 Spookschip Over de redding van de Julietta D in de storm<br />

200 Beursjaar <strong>2022</strong> Een rotjaar voor beleggers in 12 grafieken<br />

203 Vlaggen Regionale vlaggen<br />

204 Mezzosopraan Maria Fiselier ‘Alles lijkt mogelijk’<br />

208 Technologie Foodvalley – voedsel voor de toekomst<br />

216 Oman In het land van wierook en mirre<br />

225 Vlaggen Regenboogvlag<br />

227 Column Liesbeth Wytzes Zó lossen we de personele tekorten op!<br />

228 Leven & dood Pieter (1937-<strong>2022</strong>) en Hélène Heupers (1938-<strong>2022</strong>)<br />

231 Kerst-rebuskraker<br />

232 Bridge & puzzels<br />

17/24 DECEMBER <strong>2022</strong> <strong>EW</strong> 11<br />

<strong>EW</strong> is in 1945 opgericht als Elseviers Weekblad<br />

door J.P. Klautz (1904-1990) en H.A. Lunshof<br />

(1904-1978) en is een voortzetting van Elsevier’s<br />

Geïllustreerd Maandschrift (1891-1940)<br />

Abonnementen en klantenservice<br />

Blad niet ontvangen? Verhuisd? Regel eenvoudig 24/7 uw abonnementszaken op:<br />

service.newskoolmedia.nl <br />

Mail: klantenservice@ewmagazine.nl<br />

Post: New Skool Media, Afdeling Klantenservice, Postbus 606, 7000 AP Doetinchem<br />

Telefoon klantenservice: 020-894 75 53 (tijdens kantooruren)<br />

Redactie: 020-2248022 | redactie@ewmagazine.nl | www.ewmagazine.nl<br />

Postbus 11, 1110 AA Diemen<br />

Hoofdredactie Arendo Joustra,<br />

Robbert de Witt (adjunct)<br />

Nederland Carla Joosten (coördinator),<br />

Ron Kosterman, Gerlof Leistra, Victor Pak,<br />

Gertjan van Schoonhoven, Eric Vrijsen<br />

Wereld Robbert de Witt (coördinator),<br />

René van Rijckevorsel (Brussel)<br />

Economie Joris Heijn (coördinator),<br />

Nard Lodewijk, Theo van Vugt,<br />

Jeroen van Wensen, Liesbeth Wytzes,<br />

Joan Zijerveld<br />

Wetenschap & Cultuur Joppe Gloerich<br />

(coördinator), Bram Hahn, Gerry van der List<br />

Onderzoek Ruud Deijkers (coördinator),<br />

Mireille Folkerts<br />

<strong>EW</strong> Digitaal Matthijs van Schie (chef),<br />

Max de Haan, Tom Ramaker, Sam Verbeek<br />

Eindredactie & organisatie Eddy Schaafsma<br />

(chef), Agnès Hoogendijk, Tonny van Winssen<br />

Vormgeving Peter ter Mors (art director),<br />

Jelrik Atema (infographics), jooZt Mattheij,<br />

Wendelien Schmidt (beeld)<br />

Pictoright Van werken van beeldende<br />

kunstenaars aan gesloten bij een CISACorganisatie<br />

is het auteursrecht geregeld<br />

met Pictoright te Amsterdam.<br />

© c/o Pictoright Amsterdam <strong>2022</strong><br />

ISSN 0922-3444<br />

<strong>EW</strong> is een uitgave van ONE Business,<br />

onderdeel van Roularta Media Group<br />

Uitgever Pim Osterhaus<br />

Postbus 11, 1110 AA Diemen<br />

Marketing Marijke Houwer (chef),<br />

Nicole Boekema, Vera Lagerwaard,<br />

Elles Leijzer, Carola Maassen van den Brink,<br />

Linsey van Vliet<br />

Advertentieverkoop<br />

ONE Business: 020-2105459<br />

sales@newskoolmedia.nl<br />

www.newskoolmedia.nl<br />

Geldend advertentietarief van 1-1-<strong>2022</strong><br />

Advertentieafhandeling (traffic)<br />

020-210 54<strong>50</strong><br />

traffic@newskoolmedia.nl<br />

Abonnementen kunnen op elk gewenst<br />

tijdstip ingaan. Opgave via ewmagazine.nl/<br />

abonneer of telefonisch bij de Klanten service.<br />

<strong>EW</strong> Events en secretariaat Ingrid Pronk<br />

Documentatie Marijke Brouwer (chef),<br />

Marceline Couwenhoven, Astrid Westbroek<br />

Correspondenten<br />

Michiel van Blommestein (Warschau),<br />

Joost Bosman (Moskou),<br />

Jeroen Bult (Tallinn),<br />

Renske Heddema (Zürich),<br />

Patrick van IJzendoorn (Londen),<br />

Kleis Jager (Parijs),<br />

Linda Otter (Rome),<br />

Wilma van der Maten (Islamabad),<br />

Eva Rammeloo (Sjanghai),<br />

Rob Savelberg (Berlijn),<br />

Fred de Vries (Kaapstad)<br />

Medewerkers Gerbert van der Aa,<br />

Afshin Ellian, Joost Galema, Nicolaas Klei,<br />

Heidi Klijsen, Leo Kwarten, Koen Petersen,<br />

Max Rebattu jr., Simon Rozendaal,<br />

Rob van Scheers, Riki Simons, Philip van Tijn,<br />

Theo Toebosch, Jeroen Vullings,<br />

Geerten Waling<br />

Productie & distributie Natalie Leenstra-Drost,<br />

Loes Mes<br />

Abonnementen tot wederopzegging kunnen<br />

bij de Klanten service worden beëindigd met<br />

inachtneming van minimaal 30 dagen. Dit<br />

kan schriftelijk, telefonisch of per e-mail.<br />

Ook voor informatie over uw lopende<br />

abonnement kunt u contact opnemen met<br />

de Klantenservice.<br />

Adreswijzigingen Drie weken van tevoren<br />

schriftelijk doorgeven via de Klantenservice.<br />

Prijzen Jaarabonnement Nederland (inclusief<br />

digitale edities) € 306,49. Twee jaar € 484,00;<br />

drie jaar € 648,95; halfjaar € 158,49; kwartaal<br />

€ 80,49; maand € 27,00, bij automatische incasso.<br />

Administratiekosten voor andere betaalwijzen<br />

€ 2,<strong>50</strong>. Leest u <strong>EW</strong> liever digitaal?<br />

Dat kan al voor € 12,00 per maand. Rabobank<br />

NL60RABO0314208844 t.n.v. ONE Business<br />

te Amsterdam. Jaarabonnement overige landen<br />

op aanvraag. Per losse digitale editie:<br />

€ 4,99 (gratis voor abonnees). Ga naar de App<br />

Store, Google Play of ewmagazine.nl/app voor<br />

meer informatie.<br />

Nabestellingen Oude <strong>nummer</strong>s<br />

(tot 6 weken terug) kunt u bestellen via<br />

tijdschriftnu.nl/ew<br />

© <strong>2022</strong> ONE Business B.V.<br />

Copyright Het is niet toegestaan om, zonder voorafgaande toestemming van ONE Business B.V., de uitgever van <strong>EW</strong>, door en in <strong>EW</strong> gepubliceerde<br />

artikelen, onderzoeken of gedeelten daarvan over te nemen, te (doen) publiceren of anderszins openbaar te maken of te verveelvoudigen.<br />

Leveringsvoorwaarden Op alle aanbiedingen, offertes en overeenkomsten van ONE Business B.V. zijn de algemene voorwaarden van toepassing<br />

die te vinden zijn op www.onebusiness.nl/contact/voorwaarden/, waar u ze kunt printen en opslaan. Deze voorwaarden zijn tevens van<br />

toepassing op uw abonnement.<br />

Disclaimer Alle (redactionele) informatie, waaronder begrepen adviezen, ideeën en meningen, is op zorgvuldige wijze en naar beste weten<br />

samengesteld. De inhoud en inkleding van advertenties is bepaald door of namens adverteerders en wordt door ONE Business B.V. en/of door de<br />

redactie niet beoordeeld op juistheid, volledigheid en rechtmatigheid. ONE Business B.V. en de aan haar verbonden auteurs zijn niet<br />

aansprakelijk voor schade in verband met gebruik van (redactionele) informatie en de inhoud en vormgeving van advertenties. ONE Business<br />

B.V. sluit iedere aansprakelijkheid voor schade als gevolg van druk- en zetfouten uit.<br />

Privacy ONE Business B.V., uitgever van <strong>EW</strong>, legt van haar abonnees en klanten in het kader van haar dienstverlening (persoons)gegevens vast.<br />

Deze gegevens worden gebruikt ter uitvoering van de (abonnements)overeenkomst, en om informatie te verstrekken over relevante producten<br />

en diensten van ONE Business B.V.<br />

De gegevens kunnen ook worden gebruikt door zorgvuldig geselecteerde organisaties om abonnees en klanten te informeren over relevante<br />

aanbiedingen betreffende producten en diensten. Als u deze informatie niet op prijs stelt, dan kunt u dit doorgeven aan<br />

ONE Business B.V., Postbus 23620, 1100 EC Amsterdam o.v.v. ‘privacy. Of per e-mail: adresregistratie@onebusiness.nl. Voor meer informatie<br />

verwijzen wij u naar het Privacy en Cookie beleid op www.onebusiness.nl/privacy.


12 <strong>EW</strong> 17/24 DECEMBER <strong>2022</strong><br />

Bart Maat/ANP<br />

Premier Mark Rutte<br />

neemt in het Torentje<br />

het politieke jaar door<br />

Bart Maat/ANP


‘De woede<br />

was geen<br />

gevaar, wel<br />

een signaal’<br />

INTERVI<strong>EW</strong><br />

Voor premier Mark Rutte (55) was <strong>2022</strong><br />

een heftig jaar. Terugkijkend noemt hij<br />

zijn kabinet solide en stabiel. Misschien<br />

wel dankzij de breuklijnen in de coalitie.<br />

Valerie Kuypers/ANP<br />

17/24 DECEMBER <strong>2022</strong> <strong>EW</strong> 13<br />

10 JANUARI. HET KABINET TREEDT AAN<br />

‘We stonden meters uit elkaar. Maar ik vind<br />

het kabinet stabiel. Het heeft natuurlijk lang<br />

geduurd voordat het kabinet er was, maar dat<br />

heeft de sfeer niet verslechterd. Tot nu toe<br />

zijn de persoonlijke verhoudingen prettig en<br />

is de sfeer in de vrijdagse ministerraad goed.’<br />

Bart Maat/ANP<br />

Bart Maat/ANP<br />

Eric Vrijsen in Den Haag<br />

Mark Rutte (VVD) begon<br />

het jaar optimistisch. Op<br />

10 januari stond zijn<br />

vierde kabinet op het bordes.<br />

Vanwege corona hielden de ministers<br />

tijdens de fotosessie in het paleis<br />

en op het bordes meters tussenruimte.<br />

Het wekte de indruk dat het kabinet<br />

‘een moetje’ was en dat de partijen elkaar<br />

op afstand hielden.<br />

Premier Rutte wil het politieke jaar<br />

doornemen aan de hand van een aantal<br />

foto’s. Hij kijkt aandachtig naar de foto<br />

die de collegiale afstand markeert,<br />

maar hij constateert blijmoedig dat begin<br />

januari nog scherpe coronamaatregelen<br />

van kracht waren en dat is gelukkig<br />

niet meer het geval. ‘Een tijdsbeeld,’<br />

zegt hij. ‘We stonden toen nog meters<br />

uit elkaar.’<br />

Hoe solide is dit kabinet in zijn eerste<br />

jaar gebleken? Er zijn zichtbare<br />

breuklijnen in Rutte IV. De premier gaat<br />

dankbaar in op de vraag of zulke breuklijnen<br />

het geheel buigzaam maken en<br />

dus beter houdbaar.<br />

‘Ik vind het kabinet stabiel. Het is<br />

echt een ploeg die zich richt op de lange<br />

termijn. Arbeidsmarkt, veiligheid, onderwijs,<br />

klimaat. Vanaf 24 februari,<br />

toen Rusland Oekraïne binnenviel, is<br />

daar een verschrikkelijke oorlog bijgekomen<br />

en dat leidt tot een groot probleem<br />

met hoge energieprijzen en koopkracht.<br />

Het lukt ons dat in goede banen<br />

te leiden. De vier partijen verschillen<br />

sterk. Het beeld dat zichtbare breuklijnen<br />

de ploeg flexibel maken, herken ik.<br />

Dat bevalt me eigenlijk wel.’<br />

Zes weken na het begin van het kabinet<br />

werd alles ineens anders. Russische<br />

troepen vielen Oekraïne binnen.<br />

De meest ervaren premier van Europa<br />

ontwaakte die nacht, alsof een wekkertje<br />

in zijn hoofd begon te rinkelen.<br />

‘Ik werd die nacht ineens wakker en<br />

keek op een website. Ik zag wat er ge-<br />

Ginopress/ANP<br />

24 FEBRUARI. RUSSISCHE INVAL OEKRAÏNE<br />

‘Ik werd die nacht ineens wakker en zag het<br />

op een website. De avond tevoren belde ik nog<br />

met Volodymyr Zelensky, want Poetin dreigde<br />

de Donbas-republieken in te lijven. Maar dit<br />

was veel heftiger. Een massale inval. Het<br />

grootste conflict in Europa sinds 1945.’<br />

10 JUNI. MINISTER VAN DER WAL BEDREIGD<br />

‘Op de foto zie je ook de man van Christianne.<br />

Hij staat rechts van haar. Hij is Piet. Háár Piet.<br />

Hij is waakzaam. Kom niet aan mijn vrouw,<br />

lijkt hij te zeggen. De Nederlandse bevolking<br />

maakt heus onderscheid tussen het groepje<br />

dat te ver gaat en de rest van de boeren.’


20 <strong>EW</strong> 17/24 DECEMBER <strong>2022</strong><br />

ELIANE GERRITS


17/24 DECEMBER <strong>2022</strong> <strong>EW</strong> 21


24 <strong>EW</strong> 17/24 DECEMBER <strong>2022</strong><br />

VLAGGEN 1<br />

Ramon van Flymen/ANP<br />

BLAUW-WIT-ROOD<br />

Embleem van het anti-sentiment<br />

Hoewel een stuk textiel zelf zelden<br />

schuld draagt, is onvrede<br />

botvieren op een vlag een historische<br />

constante. Over het ontstaan<br />

van het Indonesische<br />

rood-wit wordt bijvoorbeeld verteld<br />

– of is verzonnen – dat woedende<br />

Oost-Indiërs de onderste<br />

baan van het Nederlandse roodwit-blauw<br />

scheurden. En in landen<br />

als Iran en Pakistan is het<br />

verbranden van – Amerikaanse<br />

– vlaggen een volkssport.<br />

Daarmee vergeleken is het<br />

ondersteboven hangen van de<br />

Nederlandse vlag, zoals op de<br />

foto in Putten, een milde daad.<br />

Onder boeren raakte de vlag dit<br />

jaar in zwang als noodsignaal,<br />

geleend van de zeventiendeeeuwse<br />

scheepvaart. Te lezen<br />

als: net als de vlag moet het beleid<br />

180 graden bijgestuurd.<br />

Terwijl blauw-wit-rood aanvankelijk<br />

vooral te zien was in<br />

gebieden met veel agrariërs die<br />

worden getroffen door stikstofbeleid,<br />

kreeg het symbool een<br />

steeds bredere betekenis. Antioverheid,<br />

anti-Randstad, antivaccinaties,<br />

anti-vul-maar-in.<br />

Het feit dat oneerbiediging<br />

van de vlag pijnlijk is voor veel<br />

militairen, veteranen en anderen<br />

die de Nederlandse vrijheid<br />

bevochten of er zelfs voor stierven,<br />

sloeg stuk op een muur van<br />

anti-sentiment. Een ander gevolg<br />

is dat wie nog wél gelooft in<br />

het rood-wit-blauw, met het hijsen<br />

van die vlag meer dan ooit<br />

uiting geeft aan maatschappelijk<br />

optimisme. De vlag is niet<br />

verscheurd, ze verscheurt.


17/24 DECEMBER <strong>2022</strong> <strong>EW</strong> 25<br />

JAAR<br />

VAN DE<br />

Waar je ook gaat en<br />

wat er ook te doen is,<br />

de vlag is erbij.<br />

Daarom, verspreid<br />

door dit<br />

kerst<strong>nummer</strong>, negen<br />

vlaggen die het jaar<br />

<strong>2022</strong> symboliseren.<br />

VLAG<br />

2<br />

3<br />

Oekraïense vlag<br />

Pagina 55<br />

The Royal Standard<br />

Pagina 87<br />

Joppe Gloerich<br />

Ook wanneer een samenleving in de greep lijkt<br />

van maatschappelijke onrust, is er altijd wel iemand<br />

die relativerend opmerkt: ach, dat gevoel<br />

is van alle tijden. Elk tijdvak kent zijn problemen,<br />

elk jaar zijn grote gebeurtenissen. Het jaar <strong>2022</strong> roerig?<br />

Kijk dan eens naar, laten we zeggen, het jaar 1415. Ook bepaald<br />

geen kabbelend water.<br />

Onder druk van het Concilie van Konstanz treedt paus<br />

Gregorius XII af, om eens iets te noemen. En in de Grote<br />

Friese Oorlog jagen de legers van Focko Ukena de Schieringers<br />

de stad Groningen uit. In oktober behalen de Engelsen<br />

op het slagveld bij het Franse Azincourt een van de meest legendarische<br />

overwinningen uit hun geschiedenis.<br />

Ook noemenswaardig is 1415 als het jaar waarin in West-<br />

Friesland voor het eerst het woord ‘vlag’, dan wel vlagge, opduikt<br />

in de Middelnederlandse taal. Of de herkomst moet<br />

worden gezocht bij ‘vlaag’, bij het Oudnoorse flogra (fladderen)<br />

of bij het Oudhoogduitse flagarôn (flakkeren, heen en<br />

weer bewegen) is onzeker.<br />

Wel is inmiddels glashelder dat een vlag heel doeltreffend<br />

is als onderscheidingsteken. En wanneer een samenleving<br />

meer en meer lijkt te worden doorsneden door scheidslijnen,<br />

in alle richtingen, wint dus ook de vlag aan belang. Je kunt<br />

de toestand van een land en het aanzien van een jaar dan<br />

ook niet alleen samenvatten in woorden of foto’s, maar ook<br />

aan de hand van vlaggen. Want waar je ook komt en wat er<br />

ook te doen is, de vlag is overal bij: bij vieringen en demonstraties,<br />

bij overwinningen en begrafenissen.<br />

Zwart-wit geblokt<br />

Pagina 121<br />

Strandvlaggen<br />

Pagina 171<br />

Regionale vlaggen<br />

Pagina 203<br />

4<br />

6<br />

8<br />

Protest in China<br />

Pagina 139<br />

De vaandeldrager<br />

Pagina 191<br />

Regenboogvlag<br />

Pagina 225<br />

5<br />

7<br />

9


26 <strong>EW</strong> 17/24 DECEMBER <strong>2022</strong>


17/24 DECEMBER <strong>2022</strong> <strong>EW</strong> 27<br />

INTERVI<strong>EW</strong><br />

‘Ik kijk naar<br />

wat ons<br />

op een dag<br />

te wachten<br />

staat’<br />

Het was een spectaculair jaar voor<br />

de sterrenkunde, en al helemaal voor<br />

astrofysicus Ignas Snellen (52). Hij won<br />

de Spinozapremie en gidst <strong>EW</strong> langs de<br />

baanbrekende foto’s die de James<br />

Webb-telescoop naar de aarde zond.<br />

Joppe Gloerich<br />

Foto’s Bastiaan Heus


38 <strong>EW</strong> 17/24 DECEMBER <strong>2022</strong>


17/24 DECEMBER <strong>2022</strong> <strong>EW</strong> 39<br />

TAIWAN<br />

Eiland<br />

in het<br />

brandpunt<br />

China bedreigt<br />

Taiwan. Het kleine<br />

democratische<br />

eiland bewapent<br />

zich, en traint<br />

jongeren als<br />

partizanen. Op reis<br />

door het land dat<br />

zich schrap zet voor<br />

een Chinese invasie.<br />

Eric Vrijsen<br />

in Taiwan<br />

Betonnen palen om een<br />

invasie af te weren op<br />

het kleine eilandje Lieyu<br />

Tuan Tuan is dood. Op een zaterdag<br />

in november kort voor<br />

twee uur in de dierentuin van<br />

Taipei ligt hij plat in zijn kooi<br />

en kan niets meer. ‘Kwaliteit van leven<br />

verdwenen,’ concluderen de dierenartsen<br />

en ze geven hem het laatste spuitje.<br />

Tuan Tuan werd in 2008 door China<br />

aan Taiwan geschonken. Pandadiplomatie:<br />

hij symboliseerde de dooi in de ijzige<br />

manier waarop China naar Taiwan loert.<br />

Maar daarvan is geen sprake meer.<br />

In augustus, toen de voorzitter van<br />

het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden<br />

Nancy Pelosi onder wereldwijde belangstelling<br />

Taiwan bezocht, reageerde<br />

de Volksrepubliek China met wapengekletter.<br />

Die maand kreeg Tuan Tuan<br />

zijn eerste hersenbloeding en epileptische<br />

aanvallen. Hij kwijnde weg. Slechts<br />

18 jaar is de panda geworden.<br />

Oud-president Ma Ying-jeou die Tuan<br />

Tuan als symbool van verbeterde ‘uitwisseling’<br />

tussen China en Taiwan naar Taipei<br />

haalde, geeft direct een verklaring uit<br />

om het beest te danken voor zijn sterrenrol<br />

in de dierentuin en zijn betekenis<br />

voor het land. China mag Taiwan beschouwen<br />

als een opstandige provincie,<br />

maar de overgrote meerderheid der Tai-<br />

Sam Yeh/AFP/ANP


48 <strong>EW</strong> 17/24 DECEMBER <strong>2022</strong><br />

Caroline van der<br />

Leeuw (41) zet het<br />

masker van Caro<br />

Emerald af. Met band<br />

The Jordan kan ze zijn<br />

wie ze is: creatief,<br />

ondernemer.<br />

En faalangstig.<br />

‘Ik snap wel<br />

waarom artiesten<br />

drugs gebruiken.’<br />

Ruud Deijkers<br />

Foto’s Suzanne van de Kerk<br />

Illustraties Kaayman<br />

‘Ik zie het publiek als een<br />

geheel. Het is mijn functie<br />

om dat monster op te jutten’<br />

‘Imago creëren,<br />

dat heeft iets vies’


17/24 DECEMBER <strong>2022</strong> <strong>EW</strong> 49<br />

‘Sommige artiesten hebben<br />

het nodig om hun hele leven<br />

op televisie te laten zien’<br />

Met zoete, jazzy<br />

retroliedjes veroverde<br />

Caroline<br />

van der Leeuw<br />

een plek in de Europese popcultuur.<br />

Terwijl haar succes<br />

groeide, verlangde ze heimelijk<br />

naar iets anders. Dit jaar<br />

was het zover: ze stapte uit het<br />

keurslijf met kokerrok en haarbloem.<br />

Geen vintage dansliedjes,<br />

maar serieuze trip-hop.<br />

Van der Leeuw, dochter van<br />

een filosoof, reflecteert in café<br />

Boca’s in de Amsterdamse Jordaan<br />

op het bestaan als ‘superster’.<br />

Ze legt uit waarom The<br />

Jordan eigenlijk geen band is.<br />

Een bizarre trip<br />

‘Er was een liedje – Back it up<br />

–, gemaakt door vier schrijvers<br />

en producers. De bedoeling<br />

was om het te verkopen aan<br />

een andere artiest. En om het<br />

te verkopen, moest er een<br />

demo van worden opgenomen.<br />

‘In die tijd, in 2007, was ik<br />

demozangeres: in de studio<br />

verzorgde ik zangpartijen die<br />

nooit het publiek bereikten. En<br />

dat werk deed ik nog gratis<br />

ook. Als ik maar in het hol van<br />

de leeuw blijf, dan komt er<br />

vanzelf wat op me af, dacht ik.<br />

‘Back it up vond ik fantastisch:<br />

een hit. Maar ik onderschatte<br />

mezelf, had faalangst –<br />

nog steeds. Nadat ik al mijn<br />

moed bij elkaar had geraapt,<br />

vroeg ik of ik het liedje mocht<br />

hebben. Ik zong het bij AT5 en<br />

mensen vonden het te gek. Het<br />

productieteam stelde voor om<br />

samen een album te maken.<br />

‘Mijn faalangst is een karakterding.<br />

Ik worstel met fouten:<br />

weet dat die het leven verrijken,<br />

maar ik haat ze ook.<br />

‘De angst voor fouten komt<br />

voort uit extreem perfectionisme.<br />

Nee, dat is een rotwoord.<br />

Laat ik zeggen dat ik<br />

voortdurend zie hoe alles beter<br />

kan: zoals hoe de tafel staat<br />

waaraan ik nu zit of de vormgeving<br />

van de menukaart.<br />

‘Ik wist dat ik goed kan zingen.<br />

Mijn talent werd op mijn<br />

twaalfde ontdekt en ik ben als<br />

jazz-zangeres afgestudeerd<br />

aan het conservatorium. Maar<br />

ik legde de lat te hoog. Bovendien<br />

had ik nooit als frontvrouw<br />

opgetreden met een<br />

band. Met de producers lukte<br />

het om aan mijn hoge verwachtingen<br />

te voldoen.<br />

‘Vanaf dat moment ging alter<br />

ego Caro Emerald met me<br />

aan de haal. Het werd al snel<br />

conceptueel: over mij en de<br />

muziek werd een jarenveertigen-vijftigsausje<br />

gegoten. Niemand<br />

voorzag hoe groot het<br />

zou worden. Het werd een bizarre<br />

trip.’<br />

‘Ik ben iemand die het zichzelf<br />

moeilijk kan maken in<br />

haar hoofd. Tot voor kort zat ik


58 <strong>EW</strong> 17/24 DECEMBER <strong>2022</strong><br />

RELIGIE<br />

Wie de torenhoge,<br />

witte Christus de<br />

Verlosser met<br />

gespreide armen hoog<br />

boven de tropische<br />

stad ziet, weet<br />

meteen:<br />

Christus, de<br />

Allerhoogste<br />

Christus Koning (2010)<br />

Waar: Świebodzin, Polen<br />

Hoogte: 52 meter<br />

Het voorlopig hoogste Christusbeeld<br />

met gespreide armen staat boven op<br />

een heuvel en torent uit boven het<br />

Poolse stadje Świebodzin, ongeveer<br />

halverwege Poznań en de Duitse<br />

hoofdstad Berlijn. Gemaakt van<br />

kunststof, inclusief voetstuk en<br />

kroon ruim 52,5 meter hoog. Het lichaam<br />

zelf meet 33 meter, één voor<br />

elk jaar dat Christus zou hebben geleefd.<br />

Een Poolse krant ontdekte in<br />

2018, tot woede van sommige gelovigen,<br />

dat op het hoofd zendmasten<br />

zijn geplaatst, verborgen dankzij de<br />

goudkleurige kroon.<br />

1<br />

dit is Rio de Janeiro.<br />

Minder bekend is dat<br />

na zijn voltooiing in<br />

1931 wereldwijd<br />

tientallen soortgelijke<br />

standbeelden zijn<br />

gebouwd – en nog<br />

steeds komen er<br />

beelden bij. Soms met<br />

opzet net een haardos<br />

of kroon hoger<br />

gemaakt dan het<br />

iconische Braziliaanse<br />

beeld. Om te<br />

aanbidden én om<br />

toeristen te trekken.<br />

Een selectie van de<br />

hoogste en fraaiste<br />

Christusbeelden.<br />

Robbert de Witt<br />

Buda Mendes/Getty Images<br />

2<br />

Christus de Beschermer<br />

(2023)<br />

Waar: Encantado, Brazilië<br />

Hoogte: 43,5 meter<br />

In de zuidelijke Braziliaanse<br />

deelstaat Rio Grande do Sul<br />

wordt momenteel gewerkt aan<br />

een van de hoogste Christusbeelden,<br />

Christus de Beschermer.<br />

Komend jaar zal het<br />

43,5 meter hoge bouwwerk<br />

officieel worden onthuld voor<br />

het publiek. Het opvallendste<br />

kenmerk wordt een groot glazen<br />

hart op 40 meter hoogte, bereikbaar<br />

voor bezoekers, die zo<br />

een fraai uitzicht zullen hebben<br />

op de wijde omtrek. Want ook dit<br />

beeld staat straks op de top van<br />

een heuvel.<br />

Getty Images


17/24 DECEMBER <strong>2022</strong> <strong>EW</strong> 59<br />

3<br />

Jesus Buntu Burake (2018)<br />

Waar: Sulawesi, Indonesië<br />

Hoogte: 40 meter<br />

Een van de hoogste ter wereld met 40 meter,<br />

en ook nog eens op de berg Buntu Burake,<br />

1.700 meter boven zeeniveau. Officieel<br />

geopend door de Indonesische president<br />

Joko Widodo in 2018, na vijf jaar<br />

bouwen. Ook bedoeld om lokaal toerisme te<br />

stimuleren.<br />

Anadolu/Getty Images<br />

4<br />

Christus van de Eendracht (1994)<br />

Waar: Cochabamba, Bolivia<br />

Hoogte: 34 meter<br />

Deze Christus is opgericht aan de rand van de derde stad van Bolivia, in<br />

een vallei van het Andesgebergte. Dankzij een royaal kapsel is het zonder<br />

sokkel net iets hoger (44 centimeter) dan de beroemde Christus in Rio de<br />

Janeiro. Het beeld trekt elk jaar op Goede Vrijdag duizenden bezoekers,<br />

omdat het sinds 1995 op deze dag bloed en tranen zou afscheiden. Tot<br />

tweemaal toe werd het kunstwerk onderzocht met röntgenstralen. Bereikbaar<br />

per trap en kabelbaan.<br />

Getty Images<br />

5<br />

Christus van Vũng Tàu (1993)<br />

Waar: Vũng Tàu, Vietnam<br />

Hoogte: 32 meter<br />

Dit beeld van de Heiland werd voltooid in 1993<br />

en is, zoals veel andere gigantische Christusfiguren,<br />

evenzeer een plek van aanbidding als<br />

een toeristische trekpleister. Ook vanwege<br />

het imponerende uitzicht op de Zuid-Chinese<br />

Zee. De moderne stralenkrans geeft het beeld<br />

een enigszins futuristische aanblik.<br />

Andrey Shevchenko / Alamy Stock Photo


62 <strong>EW</strong> 17/24 DECEMBER <strong>2022</strong><br />

INTERVI<strong>EW</strong><br />

‘Worstelen<br />

met God is<br />

een Joodse<br />

traditie’


17/24 DECEMBER <strong>2022</strong> <strong>EW</strong> 63<br />

In Cambridge leidt Theo<br />

Dunkelgrün (46) een studieus<br />

leven. Als historicus en als vader<br />

wil hij bijdragen aan de Joodse<br />

toekomst in Europa. ‘Geschiedenis<br />

heeft een belangrijke functie.’<br />

Gerry van der List<br />

in Cambridge (Groot-Brittannië)<br />

Foto’s Andrea Artz


Staand, van links af:<br />

‘schoonzoon’ Levi,<br />

Monica, Mike en Wendy.<br />

Zittend: Helena en Danny<br />

De woonkamer<br />

met een ster


17/24 DECEMBER <strong>2022</strong> <strong>EW</strong> 73<br />

FAMILIEBEDRIJF<br />

Vader en moeder Tsang kwamen in<br />

de jaren zeventig naar Nederland<br />

op zoek naar vooruitgang. Wat<br />

volgde, was een ‘heel lange weg’<br />

vol tomeloze ambitie. Hun<br />

restaurant O&O heeft een<br />

Michelin-ster.<br />

Ron Kosterman<br />

Foto’s Thijs Wolzak<br />

Anne Sunderman<br />

Anne Sunderman<br />

Volgens de Chinese<br />

astrologie<br />

zitten er een os,<br />

een slang, een<br />

konijn en drie apen aan tafel. De<br />

os is dochter Monica (37). ‘Ik<br />

ben koppig en een doorzetter.’<br />

‘Dat klopt,’ zegt vader Danny<br />

(69), de slang. Lachend: ‘Ik ben<br />

heel intelligent.’<br />

Monica vervolgt: ‘Wendy is<br />

een konijn.’ ‘Ik ben heel zachtaardig<br />

en gevoelig,’ vertelt haar<br />

zus (34).<br />

De drie apen zijn moeder Helena,<br />

zoon Mike, en Levi, de geliefde<br />

van Monica. ‘Ze zijn energiek,<br />

nieuwsgierig en creatief,’<br />

zegt Monica.<br />

Welkom bij de familie Tsang,<br />

welkom in restaurant O&O in St.<br />

Willebrord, een dorp met ruim<br />

negenduizend inwoners, niet<br />

ver van Breda. De familie en<br />

‘schoonzoon’ Levi Bunt,<br />

souschef, hadden dit jaar<br />

veel te vieren. Het restaurant,<br />

dat sinds 2018 een<br />

Michelin-ster heeft, bestond<br />

veertig jaar. O&O<br />

(Oriëntaals & Origineel)<br />

werd bij twee verkiezingen<br />

uitgeroepen tot het beste<br />

Aziatische restaurant.<br />

Mike – naast souschef veel<br />

meer binnen het familiebedrijf<br />

– en Levi wonnen het RTL4-programma<br />

Snackmasters, een<br />

wedstrijd tussen topkoks die<br />

snacks moeten namaken. Als<br />

klap op de vuurpijl kwamen de<br />

burgemeester en een wethouder<br />

van de gemeente Rucphen,<br />

waartoe St. Willebrord behoort,<br />

deze zomer langs om de familie<br />

de erepenning van de gemeente<br />

te overhandigen. Omdat ze met<br />

haar restaurant St. Willebrord<br />

en Rucphen ‘nationaal en internationaal<br />

op de culinaire kaart’<br />

heeft gezet.<br />

Daar is de familie trots op.<br />

Helena (66): ‘We voelen ons<br />

heel gelukkig hier. Onze drie<br />

kinderen zijn in het dorp geboren.<br />

We hebben nooit ergens anders<br />

een restaurant willen hebben.’<br />

Zelf omschrijft ze haar<br />

taak in het restaurant als ‘allround<br />

support’, de rest zegt dat<br />

ze de baas is. Haar man Danny,<br />

de chef-kok: ‘St. Willebrord is<br />

heel goed voor ons. Rustig en<br />

hoe zeg je dat… gemoedelijk.’<br />

Mike (30): ‘In de Michelingids<br />

had je zo’n kaartje waarop<br />

bij elke plaats met een sterrenrestaurant<br />

een symbooltje<br />

stond. Als jongen van vijftien


78 <strong>EW</strong> 17/24 DECEMBER <strong>2022</strong><br />

DATA<br />

Nederland anders<br />

Waar zie je hoge bomen, laadpalen of sterren?<br />

Bram Hahn<br />

Graphics Jelrik Atema<br />

Met een kaartje waarop per<br />

gebied stond aangeduid<br />

hoeveel de stikstofreductie<br />

zou moeten bedragen,<br />

probeerde minister voor Natuur en Stikstof<br />

Christianne van der Wal (VVD) begin<br />

juni dit jaar een hoofdpijndossier vlot te<br />

trekken. Het tegendeel gebeurde: het gedetailleerde<br />

kaartje pretendeerde helderheid<br />

en antwoorden te verschaffen, maar<br />

leidde juist tot onrust en onduidelijkheid.<br />

Daar kon het kaartje natuurlijk<br />

niets aan doen. Sterker nog: er was niet<br />

zozeer iets mis met het kaartje zelf, als<br />

wel met de boodschap waarmee het<br />

werd gepresenteerd en de interpretaties<br />

die eraan werden gegeven. Het<br />

schetste hoe dan ook een interessant<br />

beeld van Nederland, op<br />

een manier waarop de meeste<br />

Nederlanders nooit naar<br />

hun eigen land kijken.<br />

Dat geldt ook<br />

voor de acht kaartjes op deze pagina’s,<br />

die elk een economisch, geografisch, cultureel<br />

of maatschappelijk aspect van<br />

Nederland blootleggen. Van de concentraties<br />

hoge bomen tot de culinaire dichtheid.<br />

Minder controversieel dan het<br />

kaartje van Van der Wal, maar zeker zo<br />

inzichtelijk.<br />

Hoge bomen<br />

Deze kaart toont alle bomen in<br />

Nederland hoger dan 2,5 meter.<br />

De gegevens komen uit het Actueel<br />

Hoogte Bestand, gecombineerd<br />

met data van het Kadaster en met<br />

infrarood luchtbeeld van Nederland.<br />

Hoe donkerder groen een gebied<br />

kleurt, hoe meer hoge bomen<br />

er staan. Het diepste groen staat<br />

voor bomen van meer dan 20 meter<br />

hoog. Logisch dat je die vindt in<br />

bosrijke gebieden als de Utrechtse<br />

Heuvelrug en de Veluwe, maar er<br />

zijn ook verrassende hotspots, zoals<br />

het Robbenoordbos in de Wieringermeer<br />

of rond de Kralingse<br />

Plas in Rotterdam.


17/24 DECEMBER <strong>2022</strong> <strong>EW</strong> 79<br />

Hittestress<br />

Weerberichten spreken niet alleen<br />

van temperatuur, maar ook van<br />

gevoelstemperatuur. Want wat de<br />

thermometer aangeeft, kan een<br />

mens heel anders ervaren. Dat<br />

heeft sterk te maken met de omgeving.<br />

Op een plek zonder schaduw,<br />

midden in de stad als het windstil<br />

is, voelt het heet. Veel heter dan onder<br />

een boom ergens in de polder<br />

met een briesje.<br />

Deze kaart toont de gevoelstemperatuur<br />

op een hete zomerdag<br />

in 2015. Te zien is dat de zuidelijke<br />

helft van het land het aanzienlijk<br />

warmer heeft dan de noordelijke.<br />

Burengerucht<br />

Het is in Nederland bijzonder moeilijk<br />

om een plek te vinden waar je<br />

geen geluid van andere mensen<br />

hoort. In en om het eigen huis lukt<br />

dat al helemaal niet. Geluidsoverlast<br />

van buren is dan ook een van<br />

de meest voorkomende ergernissen.<br />

Uit deze kaart blijkt dat dit<br />

probleem zeker niet alleen speelt<br />

in de grote, dichtbevolkte steden.<br />

Ook in gebieden waar mensen<br />

gemiddeld meer ruimte hebben<br />

– van Vlissingen tot Veendam –<br />

zijn plekken te vinden waar bijna<br />

10 procent van de bewoners zegt<br />

last te ondervinden van ernstige<br />

geluidshinder.


82 <strong>EW</strong> 17/24 DECEMBER <strong>2022</strong><br />

Robin Utrecht/ANP Patrick van Katwijk/BSR Agency/Getty Images<br />

‘We gaan<br />

weer actieve<br />

industriepolitiek<br />

voeren’<br />

Robin Utrecht/ANP<br />

Patrick van Katwijk/BSR Agency/Getty Images<br />

Patrick van Katwijk/BSR Agency/Getty Images<br />

Robin Utrecht/ANP


17/24 DECEMBER <strong>2022</strong> <strong>EW</strong> 83<br />

Voordat het interview begint,<br />

móét Rob Jetten weten<br />

wat de tussenstand is<br />

van de voetbalwedstrijd<br />

(Marokko-Spanje). Soms kan hij tijdens<br />

een vergadering stiekem op een<br />

tv-scherm een wedstrijd volgen, maar<br />

voorafgaand aan het interview kon dat<br />

niet: de nieuwe Amerikaanse ambassadrice<br />

was op bezoek.<br />

Politieke tegenstanders speldden<br />

de D66’er enkele jaren geleden de<br />

term ‘klimaatdrammer’ op – een geuzennaam<br />

die hij graag omarmde. Op<br />

10 januari werd hij benoemd tot<br />

minister voor Klimaat en Energie en<br />

mocht hij zijn klimaatambities in de<br />

INTERVI<strong>EW</strong><br />

Amper benoemd, raakte minister<br />

Rob Jetten (35) verzeild in een ongekende<br />

energiecrisis. Kolen, kernenergie, gas:<br />

alles moest op de schop. Hoe gaat<br />

Nederland deze crisis te boven komen?<br />

Joris Heijn<br />

praktijk brengen. Maar toen was daar<br />

plots de grootste energiecrisis in vele<br />

decennia.<br />

<strong>EW</strong> U was zes weken minister voor Klimaat<br />

en Energie toen Rusland Oekraïne<br />

binnenviel. Wat voor zaken besprak<br />

u die 24ste februari op uw ministerie?<br />

Rob Jetten: ‘De energieprijzen waren<br />

al hoog en er waren al toenemende<br />

zorgen over de gaslevering van Gazprom<br />

aan Europa. Ik denk dat iedereen<br />

toch wel verrast was door de<br />

schaal van de oorlog en de terreinwinst<br />

die de Russen in eerste instantie<br />

boekten. Toen was wel vrij snel duide-<br />

Patrick van Katwijk/BSR Agency/Getty Images<br />

Patrick van Katwijk/BSR Agency/Getty Images<br />

Patrick van Katwijk/BSR Agency/Getty Images<br />

Robin Utrecht/ANP<br />

Robin Utrecht/ANP<br />

Patrick van Katwijk/BSR Agency/Getty Images


108 <strong>EW</strong> 17/24 DECEMBER <strong>2022</strong><br />

Mag de<br />

grootste<br />

boer de<br />

grootste<br />

blijven?


17/24 DECEMBER <strong>2022</strong> <strong>EW</strong> 109<br />

MELKVEEHOUDERIJ<br />

In bijna zeventig jaar groeide de<br />

Limburgse boerderij van de Van<br />

Bakels naar 2.200 koeien.<br />

Schaalvergroting zoals de<br />

overheid wilde. Nu moet het<br />

helemaal anders. Maar hoe?<br />

Joan Zijerveld<br />

Foto’s Mischa Keijser<br />

In de nieuwste stal van de<br />

familie Van Bakel staan<br />

ongeveer <strong>50</strong>0 koeien


114 <strong>EW</strong> 17/24 DECEMBER <strong>2022</strong><br />

René van Rijckevorsel<br />

in Dilbeek (Vlaanderen)<br />

Foto’s Roger Dohmen<br />

Nederlanders kennen de Vlaamse<br />

seksuoloog Goedele Liekens (59)<br />

als televisiepresentatrice. Sinds<br />

2019 is ze parlementariër voor de<br />

liberalen. ‘Ik ben een boerin in<br />

het diepst van mijn gedachten.’<br />

nou Maurice, ga<br />

in uw mand!’ De<br />

naam van de hond,<br />

een aandoenlijke<br />

‘Stil<br />

kruising tussen een<br />

beagle en een mopshond, bewijst dat de<br />

banden tussen het Belgische baasje en<br />

Nederland nog altijd intact zijn. Als Maurice<br />

de hond zich ervan heeft vergewist<br />

dat het bezoek geen klusjesman met<br />

kwade bedoelingen is, trekt hij zich terug<br />

in zijn behaaglijke domein aan de pui die<br />

uitzicht biedt op een glooiende tuin.<br />

Goedele Liekens checkt nog even haar<br />

telefoon terwijl ze plaatsneemt aan de<br />

eettafel in haar vrijstaande huis in Dilbeek,<br />

onder de rook van Brussel. De<br />

Vlaamse maakte faam in Nederland en<br />

België als televisiepresentatrice. Eerst<br />

van tv-shows die draaiden om seks, later<br />

vooral in België van toonaangevende<br />

praatprogramma’s. Lang had ze ook een<br />

bedrijf dat producties maakte voor de<br />

Belgische tv. Sinds 2019 zit Liekens in het<br />

nationale, federale parlement van België,<br />

als lid van de Open VLD, de partij<br />

van premier Alexander De Croo.<br />

Negenentwintig jaar geleden, in januari<br />

1994, straalde ze al in Elsevier. Hugo<br />

Camps, in november <strong>2022</strong> overleden, interviewde<br />

zijn landgenote. Hij liet haar<br />

het vraaggesprek zo besluiten: ‘Als de<br />

mensen me zien, hoor ik ze onveranderlijk<br />

fluisteren: “Hé, daar heb je die van de<br />

seks.” Zo wil ik mijn leven niet eindigen.’<br />

Goedele Liekens – ze wordt in januari<br />

60, maar je zou haar geen <strong>50</strong> geven –<br />

INTERVI<strong>EW</strong><br />

‘Ik ben<br />

weer die<br />

stuiterbal<br />

die ik altijd<br />

was’


17/24 DECEMBER <strong>2022</strong> <strong>EW</strong> 115


124 <strong>EW</strong> 17/24 DECEMBER <strong>2022</strong><br />

ELZASSER ZUURKOOL<br />

Bakermat van de<br />

CHOUCROUTE<br />

Zicht op Obernai en de<br />

uitlopers van de Vogezen


17/24 DECEMBER <strong>2022</strong> <strong>EW</strong> 125<br />

Getty Images<br />

Langs de oevers van het riviertje de Ehn<br />

in de Elzas staat alles in het teken van<br />

zuurkool. Er is al eeuwen weinig veranderd<br />

aan de productie en bereiding van een<br />

van Frankrijks culinaire klassiekers.<br />

Bram Hahn<br />

in Obernai (Elzas)


132 <strong>EW</strong> 17/24 DECEMBER <strong>2022</strong><br />

INTERVI<strong>EW</strong><br />

Carla Joosten in Den Haag<br />

Foto’s Guido Benschop<br />

Minister Karien van Gennip (54)<br />

keerde na achttien jaar terug in<br />

Den Haag en trof een overheid<br />

zonder visie op immigratie en de<br />

arbeidsmarkt. Dat moet anders.<br />

Een rijzige vrouw in een<br />

grote werkkamer in een<br />

verder leeg ministerie.<br />

Het is vrijdagmiddag,<br />

de ministerraad is weer<br />

eens vroeg afgelopen. Karien van Gennip<br />

is de zelfbewustheid en ontspannenheid<br />

zelve. Dat had ze al toen ze als jonge<br />

dertiger staatssecretaris van Economische<br />

Zaken was in Balkenende II en III<br />

(2003-2007). Wat nooit eerder een lid van<br />

een kabinet durfde, deed zij. Ze ging met<br />

zwangerschapsverlof. Twee keer zelfs.<br />

Bij de tweede keer kreeg ze een tweeling.<br />

Ze had premier Jan Peter Balkenende<br />

(CDA) gewaarschuwd toen hij haar vroeg<br />

als staatssecretaris: ‘We zijn net bezig<br />

kinderen te krijgen.’<br />

‘Daar had hij over nagedacht, zei hij<br />

en dat vond ik bijzonder. “Als ik iemand<br />

als jij niet vraag voor deze functie, dan<br />

wordt het nooit wat met de emancipatie<br />

van de vrouw,” zei hij.’ Laurens Jan<br />

Brinkhorst van het vooruitstrevende<br />

D66, destijds minister op Economische<br />

Zaken, zei later dat hij Van Gennip zo<br />

weinig op het ministerie had gezien.<br />

Maar zij had thuis doorgewerkt.<br />

Ze is een geboren CDA’er. Vader was<br />

senator en directeur van het Wetenschappelijk<br />

Instituut van de partij. Laatst<br />

reed hij met haar in de ministersauto<br />

mee naar het partijcongres. Samen bereidden<br />

ze het voor. ‘Hij had de moties<br />

doorgenomen over ontwikkelingssamenwerking,<br />

zijn terrein, maar ook die over<br />

de arbeidsmarkt, mijn terrein. Dat was<br />

echt leuk.<br />

‘Op het eind van het congres stonden


‘Ik zie de<br />

demografie<br />

als de<br />

ijsberg en<br />

de Titanic’<br />

17/24 DECEMBER <strong>2022</strong> <strong>EW</strong> 133


148 <strong>EW</strong> 17/24 DECEMBER <strong>2022</strong><br />

SPORT<br />

JONG,<br />

SNEL EN<br />

SOLO<br />

Een gouden generatie van veelal jonge<br />

sportvrouwen gaf het Nederlandse jaar<br />

glans. Opmerkelijk vaak gaat het om<br />

zelfbewuste atletes die uitblinken in<br />

individuele disciplines, al oogsten ze<br />

ook in teamverband succes. Wie zijn de<br />

sterren van vandaag en morgen?<br />

Joppe Gloerich<br />

Foto’s Laura de Mildt


17/24 DECEMBER <strong>2022</strong> <strong>EW</strong> 149<br />

N’Ketia Seedo (19)<br />

Atletiek<br />

In de buurt van de toptijden van<br />

haar stadgenoot Dafne Schippers<br />

is N’Ketia Seedo nog niet<br />

gekomen, maar het nieuwste<br />

Utrechtse sprinttalent is al wel<br />

heel jong heel snel. Op de 60<br />

meter was ze zelfs de op één na<br />

snelste zestienjarige ooit. Won<br />

inmiddels Nederlandse titels en<br />

maakte bovendien deel uit van<br />

het 4x100 meter estafetteteam<br />

dat in augustus de finale haalde<br />

van het wereldkampioenschap.


156 <strong>EW</strong> 17/24 DECEMBER <strong>2022</strong><br />

Nieuwsquiz <strong>2022</strong><br />

Een enerverend jaar in zestien vragen.<br />

Speel mee en win een van de mooie prijzen.<br />

Joppe Gloerich<br />

1 Wie of wat werd dit jaar door Jumbo-CEO<br />

Frits van Eerd ‘één uit duizenden’ genoemd?<br />

A De medewerker van een Amsterdams<br />

Jumbo-filiaal die werd belaagd door<br />

Glennis Grace<br />

B Van Eerds nieuwe advocaat Robbert<br />

Jonk, die hem bijstaat in de witwaszaak<br />

waarvoor Van Eerd werd gearresteerd<br />

C Jumbo’s WK-commercial met hossende<br />

bouwvakkers die na ophef werd<br />

teruggetrokken<br />

D Jonas Vingegaard, wielrenner van Team<br />

Jumbo-Visma, na zijn zege in de Tour de<br />

France<br />

3<br />

3. Op het treinstation van Elst<br />

(Gelderland) …<br />

A reden de treinen in <strong>2022</strong><br />

procentueel het vaakst<br />

op tijd<br />

B zorgde een zwaan op<br />

de bovenleiding op<br />

14 november voor grote<br />

vertragingen<br />

C vertrok op 2 juli de eerste<br />

Intercity Nieuwe<br />

Generatie (ICNG) van<br />

de NS<br />

D werd in 1935 de op<br />

8 november overleden<br />

Pierre Kartner geboren<br />

Belga/ANP<br />

2<br />

Getty Images<br />

A ... dagen zat premier<br />

Mark Rutte op 2 augustus<br />

in het Torentje: een<br />

record<br />

B ... zetels vielen er in totaal<br />

te verdelen bij de<br />

gemeenteraadsverkiezingen<br />

C ... meter hoog was de<br />

aswolk van de vulkaan<br />

Hunga Tonga-Hunga<br />

Ha’apai bij de uitbarsting<br />

op 13 januari<br />

D ... kilometer lang is<br />

gaspijpleiding Nord<br />

Stream 2 tussen<br />

Duitsland en Rusland<br />

die eind september<br />

zwaar beschadigd raakte


4<br />

Na bijna een halve eeuw werd in<br />

juni de ‘whisky-oorlog’ beslecht.<br />

Waarover ging die?<br />

A De kwestie of saus zonder<br />

whisky als ‘whiskysaus’ mag<br />

worden verkocht<br />

B Het taalkundige dispuut tussen<br />

Schotland en Ierland over<br />

whisky versus whiskey<br />

C Een territoriaal conflict tussen<br />

Denemarken en Canada over<br />

een eilandje bij Groenland<br />

D De vraag wie de rechtmatige<br />

eigenaar is van de grootste fles<br />

whisky (331 liter) ter wereld<br />

5<br />

Wat zien we op deze grafiek?<br />

A Het aantal Oekraïense<br />

vluchtelingen in Nederland<br />

B De prijs van een kubieke meter<br />

gas in Nederland<br />

C Het aantal keer dat is<br />

gegoogeld op de combinatie<br />

‘The Voice of Holland’ en<br />

‘#Metoo’<br />

D Het aantal nieuwe padelbanen<br />

in Nederland per week<br />

17/24 DECEMBER <strong>2022</strong> <strong>EW</strong> 157<br />

2014 2016 2018 2020 <strong>2022</strong><br />

7<br />

Vijfhonderd jaar na zijn geboorte<br />

kreeg Dirck Volkertsz Coornhert<br />

(1522-1590) een gedenksteen in<br />

De Nieuwe Kerk in Amsterdam.<br />

Welke historische daad wordt door<br />

sommigen aan hem toegeschreven?<br />

A Hij bedacht omstreeks 1570 de<br />

tekst van het Wilhelmus<br />

B Hij verzon in 1584 de beroemde<br />

laatste woorden van Willem<br />

van Oranje<br />

C Hij ontdekte in 1574 dat de<br />

Spanjaarden waren gevlucht<br />

en Leiden weer vrij was<br />

D Hij schreef in 1581 het Plakkaat<br />

van Verlatinghe<br />

6<br />

Dit jaar werd het einde<br />

aangekondigd van tv-programma<br />

Koffietijd, dat sinds 1994 bestaat.<br />

Hoe ging de oorspronkelijke<br />

begintune ook alweer?<br />

Koffietijd, XX-XX-XX-XX-XX-XX, pak<br />

tijd voor jezelf<br />

A Het helpt je de dag door<br />

B Een stukje vertrouwdheid<br />

C Voor jou en dat weet je<br />

D Een beetje gezelschap<br />

Remko de Waal/ANP<br />

8<br />

8. Welk schilderij hoort er niet bij?<br />

copy after Cornelis Cornelisz van Haarlem<br />

D<br />

A<br />

B<br />

C<br />

National Gallery<br />

ANP


160 <strong>EW</strong> 17/24 DECEMBER <strong>2022</strong><br />

DIPLOMATIE<br />

Gegijzeld<br />

en<br />

gebruikt


17/24 DECEMBER <strong>2022</strong> <strong>EW</strong> 161<br />

Iraanse regime pakt al jaren<br />

willekeurig buitenlanders op<br />

en mishandelt en veroordeelt<br />

hen zonder bewijs. Een wreed<br />

diplomatiek middel: zo hoopt<br />

het land concessies los te<br />

krijgen van het Westen – waar<br />

de ‘gegijzelden’ vandaan<br />

komen. Zes portretten.<br />

Robbert de Witt<br />

Illustraties Erik Varekamp<br />

Het was maar een kort berichtje<br />

eind november en<br />

trok amper aandacht. Begrijpelijk,<br />

want in Iran vielen<br />

op dat moment dagelijks doden bij de<br />

massale anti-regeringsprotesten. Toch<br />

was het gevangenzetten van veertig buitenlanders<br />

tegelijk ook een dieptepunt.<br />

De buitenlanders – vermoedelijk Iraniërs<br />

met een dubbele nationaliteit — zouden<br />

afkomstig zijn uit onder meer Frankrijk,<br />

Zweden, Italië, Polen, Nederland, Duitsland<br />

en Australië. Een woordvoerder van<br />

de regering in Teheran beschuldigde hen<br />

ervan dat zij het Iraanse volk hebben<br />

aangezet tot de landelijke opstand die<br />

half september begon.<br />

Buitenlanders oppakken en hen zonder<br />

bewijs beschuldigen van ernstige zaken<br />

– vooral spionage – is al sinds de Islamitische<br />

Revolutie in 1979 een beproefd<br />

wapen van het regime van de<br />

ayatollahs. Maar volgens juriste Carla<br />

Ferstman (53), als hoogleraar verbonden<br />

aan de Universiteit van Essex, is het aantal<br />

politiek gemotiveerde gijzelingen de<br />

laatste tien jaar sterk toegenomen.<br />

Veel aandacht krijgt deze ‘gijzelpolitiek’<br />

niet. Dat heeft er mogelijk mee te<br />

maken dat het tot voor kort steeds maar<br />

om één of twee buitenlanders tegelijk<br />

ging – dat levert zelden voorpaginanieuws<br />

op. Ferstman: ‘Veel regeringen<br />

houden zich stil omdat zij denken dat zij<br />

achter de schermen beter kunnen onder-


164 <strong>EW</strong> 17/24 DECEMBER <strong>2022</strong>


17/24 DECEMBER <strong>2022</strong> <strong>EW</strong> 165<br />

INTERVI<strong>EW</strong><br />

Jeroen van Wensen<br />

Foto’s Friso Keuris<br />

‘Dit kan het<br />

vertrouwen<br />

in politiek<br />

en instituties<br />

systemisch<br />

raken’<br />

Genadeloos legt Pieter Omtzigt<br />

(49) de nieuwe pensioenwet op<br />

de pijnbank. Welke bezwaren<br />

heeft het onafhankelijk Tweede<br />

Kamerlid tegen de grootste<br />

financiële hervorming ooit?<br />

Zouden er verkiezingen worden<br />

gehouden voor de<br />

beste debatbijdrage in de<br />

Tweede Kamer, dan gooit<br />

Pieter Omtzigt hoge ogen. Begin november<br />

veegde hij in een anderhalf uur durend<br />

betoog de vloer aan met de Wet<br />

toekomst pensioenen, die ten grondslag<br />

ligt aan de verdeling van 1.<strong>50</strong>0 miljard<br />

euro pen sioenvermogen.<br />

Met <strong>EW</strong> spreekt het onafhankelijk<br />

Tweede Kamerlid over de hervorming<br />

van het pensioenstelsel, die wat hem<br />

betreft nog veel te weinig aandacht<br />

krijgt. ‘Als ik in de Kamer een hele dag<br />

over het pensioenstelsel debatteer, dan<br />

krijg ik spoedberichtjes over Glennis<br />

Grace en de Jumbo binnen op mijn telefoon,<br />

maar niets over de pensioenwet.’<br />

<strong>EW</strong> Uw lijst met bezwaren tegen het<br />

nieuwe pensioenstelstel is lang. Wat<br />

wilt u als eerste kwijt?<br />

Pieter Omtzigt: ‘Om maar met de deur in<br />

huis te vallen: ik denk dat Nederland<br />

onderschat dat pensioenen niet alleen<br />

een appeltje voor de dorst zijn, maar<br />

ook een geostrategische bezit van Nederland.<br />

Er bestaat veel belangstelling<br />

voor een pot vermogen van ongeveer<br />

1.<strong>50</strong>0 miljard euro. Elke financiële<br />

marktpartij is geïnteresseerd in deze<br />

langetermijninvestering, waaraan veel<br />

geld valt te verdienen. Dat is op zich<br />

niet verkeerd, maar daarvan moet je je<br />

wel bewust zijn. Maar wij vliegen het<br />

aan als een technocratische exercitie.<br />

Dat vind ik gevaarlijk.’<br />

<strong>EW</strong> Met het oog op de geostrategische<br />

dimensie: bent u bang voor een buitenlandse<br />

greep in de kas?<br />

Omtzigt: ‘Als een greep in de kas bete-


184 <strong>EW</strong> 17/24 DECEMBER <strong>2022</strong><br />

RUSLAND<br />

Het jaar dat<br />

Poetin<br />

onderdrukker<br />

werd<br />

Nooit gingen zo veel Russen de straat op tegen<br />

Vladimir Poetin als elf jaar geleden, ondanks<br />

temperaturen van -20. Sindsdien drukte het<br />

Kremlin elk dissident geluid de kop in en is<br />

alle hoop op modernisering vervlogen. Terug<br />

naar de ijzige Russische winter van 2011/2012.<br />

Hans Crooijmans<br />

Op een gure zondagavond,<br />

4 maart 2012, verzamelen<br />

zich duizenden Russen bij<br />

een van de toegangspoorten<br />

van het Kremlin, in hartje Moskou.<br />

Zojuist is de uitslag van de presidentsverkiezingen<br />

bekendgemaakt. Vladimir<br />

Poetin heet de winnaar. Het wachten is<br />

op diens live door de nationale televisie<br />

uit te zenden overwinningstoespraak.<br />

Nog voordat hij het woord neemt, verraden<br />

de camera’s al de emoties die zich<br />

van de Russische leider hebben meester<br />

gemaakt. Zijn gezicht staat strak gespannen.<br />

Zijn blik is verbeten. Over zijn wang<br />

biggelt een traan.<br />

De voorbije maanden heeft Poetin onder<br />

hoogspanning gestaan. Er waren<br />

massaprotesten in tientallen Russische<br />

steden. Hij werd politiek uitgedaagd<br />

door dan nog vrij rondlopende oppositiekandidaten.<br />

Poetin was mikpunt van<br />

kritiek in toen nog niet verboden liberale<br />

media. Kortom, een flink deel van de<br />

Russische samenleving leek op hem uitgekeken.<br />

Dat alles heeft hem diep geraakt.<br />

Staand op een podium neemt Poetin<br />

de microfoon. ‘We hebben gewonnen!’<br />

klinkt het met een stem die overslaat. Hij<br />

snikt een paar keer hoorbaar. Poetin zegt<br />

dat de verkiezingen ‘een heel belangrijke<br />

test’ waren. ‘Voor ons allemaal, voor heel<br />

ons volk. Het was een test voor onze politieke<br />

volwassenheid, zelfstandigheid<br />

en onafhankelijkheid.’<br />

Dan begint hij een tirade tegen de oppositie,<br />

in binnen- en buitenland. Hij<br />

gaat tekeer tegen degenen die proberen<br />

Rusland en de Russen hun wil op te leggen.<br />

En tegen ‘de politieke provocaties<br />

die als enige doel hebben de Russische<br />

staat te ondermijnen en de macht over<br />

te nemen’.<br />

Zo fel en emotioneel kennen de Russen<br />

hem niet. Onverbloemd toont Poetin<br />

zijn frustratie. Ten slotte schreeuwt hij<br />

het nog een keer uit: ‘We hebben<br />

gewonnen!’<br />

De gebeurtenissen in de laatste<br />

maanden van 2011 en de eerste helft<br />

van 2012 zijn, achteraf bezien, bepalend<br />

voor de manier waarop Vladimir Poetin<br />

sindsdien zou heersen. Poetin radicaliseerde,<br />

verstevigde zijn greep op de<br />

Russische samenleving. Serieuze politieke<br />

tegenstand werd almaar harder de<br />

kop ingedrukt. Kopstukken van de oppositie<br />

werden steeds vaker geïntimi-


17/24 DECEMBER <strong>2022</strong> <strong>EW</strong> 185<br />

Vladimir Poetin en Boris<br />

Medvedev na winst in 2012.<br />

Rechts: zo emotioneel zagen<br />

de Russen Poetin niet eerder<br />

Natalia Kolesnikova/AFP/ANP<br />

deerd, gevangengezet of zelfs vermoord.<br />

Anno <strong>2022</strong> heeft het Kremlin de Russische<br />

media volledig onder controle.<br />

Demonstreren tegen de politieke machthebbers<br />

is de facto verboden. Wie toch de<br />

straat op gaat, wordt opgepakt door de<br />

alomtegenwoordige politie en ordediensten<br />

en vervolgens veroordeeld door politiek<br />

aangestuurde rechters. Niemand<br />

die Poetin nog durft te confronteren of tegenspreken.<br />

Poetins overmoedige besluit,<br />

van februari dit jaar, om Oekraïne<br />

binnen te vallen, verraste naar verluidt<br />

zelfs zijn directe omgeving. Wie Poetins<br />

beslissing openlijk afwijst, of zelfs de<br />

oorlog een oorlog durft te noemen, kan<br />

voor vijftien jaar worden opgesloten.<br />

Tot najaar 2011 leefde nog de hoop dat<br />

Rusland politiek, economisch, sociaal en<br />

juridisch zou moderniseren. Zelfs in het<br />

Niemand die<br />

Poetin nog durft<br />

tegen te spreken<br />

Kremlin ijverden sommigen voor eerlijker<br />

verkiezingen, een bescheidener rol<br />

van de staat in het bedrijfsleven, vrije<br />

media, onafhankelijke rechtspraak en<br />

naleving van burgerrechten als vrijheid<br />

van meningsuiting en demonstreren. De<br />

destijds nog als ‘liberaal’ beschouwde<br />

Dmitri Medvedev was sinds 2008 president<br />

van het land. De hardliner Poetin,<br />

die er al twee presidentstermijnen op<br />

had zitten, fungeerde als premier. Het<br />

Kremlin hield het land lang in spanning:<br />

zou Medvedev in maart 2012 mogen opgaan<br />

voor een tweede termijn? Of zou<br />

Poetin zich toch weer kandideren?<br />

Drie jaar lang was het duo als ‘tandem’<br />

geafficheerd. Vooral Medvedev benadrukte<br />

graag dat hij en Poetin belangrijke<br />

besluiten gezamenlijk namen. Eigenlijk<br />

was dat vreemd. In het politieke<br />

systeem van Rusland heeft de president<br />

(op dat moment dus Medvedev) immers<br />

Ivan Sekretare/AP/ANP


204 <strong>EW</strong> 17/24 DECEMBER <strong>2022</strong><br />

INTERVI<strong>EW</strong><br />

‘Klassieke muziek<br />

maakt je een<br />

rijker mens’<br />

Mezzosopraan Maria Fiselier<br />

(34) spreidt haar vleugels. Ze<br />

zingt niet alleen opera meer,<br />

maar gedijt als presentatrice en<br />

wil haar grote liefde voor muziek<br />

ook anderszins overdragen.<br />

‘Alles lijkt mogelijk.’<br />

Gerry van der List<br />

‘Ik vond het ontzettend<br />

spannend. Doodeng zelfs.<br />

Het zingen beheers ik;<br />

dat is mijn vak. Maar het<br />

Prinsengrachtconcert in<br />

Amsterdam in augustus moest ik ook<br />

presenteren. Live. Daar heb ik minder ervaring<br />

mee. Het was niet de bedoeling<br />

dat ik met tekstkaartjes werkte en ik had<br />

ook geen autocue. Omdat ik bang was<br />

dat ik zou gaan stamelen als ik ging improviseren,<br />

heb ik alle teksten uit mijn<br />

hoofd geleerd.<br />

‘Gelukkig ging het goed. Het was echt<br />

zo’n moment waarop alles op zijn plaats<br />

valt. Bij de uitvoering van Aan de Amsterdamse<br />

grachten aan het eind, wanneer<br />

iedereen meezingt, versmelt je als het<br />

ware met je publiek. Magisch mooi.<br />

‘Ik ben nu voor AVROTROS de vaste<br />

presentatrice van klassieke concerten en


Foto’s Frank Ruiter<br />

Styling: Saskia van der Linden/Global Styling<br />

Visagie: Mindy Broek<br />

17/24 DECEMBER <strong>2022</strong> <strong>EW</strong> 205

Hooray! Your file is uploaded and ready to be published.

Saved successfully!

Ooh no, something went wrong!