Installatie & Bouw 01 2023

1
INSTALLATIE&BOUW
NUMMER 1 - 2023
februari - maart
installatieenbouw.nl
PLATFORM OVER INSTALLATIETECHNIEK, KLIMAATBEHEERSING EN ELEKTRICITEIT
INSTALLATIE&BOUW PLATFORM OVER INSTALLATIETECHNIEK, KLIMAATBEHEERSING EN ELEKTRICITEIT
INSTALLATIEENBOUW.NL
Q RESIDENCES AMSTERDAM | WARMTEPOMPEN | EEN LEVEN LANG LEREN | VERLICHTING

KLIK
EN
KLAAR
DE KRACHT ZIT IN
DE EENVOUD!
WINSTA ® - OPTIMAAL AANGEPAST
AAN DE EISEN VAN DE MODERNE
INSTALLATIE VAN GEBOUWEN
Meer digitaal, meer geautomatiseerd en flexibeler:
de eisen die aan een gebouwinstallatie worden
gesteld veranderen. Met een stekerbareWINSTA®
installatie, van WAGO kunt u eenvoudig installatie
en automatisering combineren snel, veilig en foutloos.
www.wago.com/nl

WOLF KG Flex.
Altijd precies zoals het u
past.
De serie KG Flex luchtbehandelingskasten van WOLF
biedt flexibiliteit in hoogte en breedte en is geschikt
voor zeer grote luchthoeveelheden tot 350.000 ³/h.
Met de KG FLEX serie biedt WOLF maatwerk en zeer
efficiënte luchtbehandeling voor elk bouwproject.
Voor een gezond binnenklimaat is er voor elke
toepassing een ruime keuze aan luchtfilters. Met de
gladde, vlakke vloeren en oppervlakken voldoet de
KG Flex volledig aan de hoge hygiëne-eisen van de
VDI 6022.
Bekijk de KG Flex
op YouTube:
www.wolf.eu

In Memoriam
Bert Louwers (1956-2023)
Geheel onverwacht overleed op 2 januari 2023 Bert Louwers, oprichter van Louwers
Uitgeversorganisatie (nu Louwers Mediagroep). Bert werd slechts 66 jaar.
De eindigheid van het leven versloeg een ondernemer in hart en nieren én een
geweldig mens. Wij kunnen het nog steeds niet bevatten.
We koesteren in deze verdrietige tijd vele mooie herinneringen, zoals bijvoorbeeld
de zorgzaamheid van Bert voor zijn medewerkers. Als er wat te vieren was, dan
regelde hij dat. Zelfs vorige zomer nog: een feest op een partyboot ter ere van
het 35-jarig bestaan van het bedrijf. Iedereen die er was, van directe collega’s tot
freelancers en van leveranciers tot klanten, werd in de watten gelegd. Een event om
nooit te vergeten. De hele dag had Bert een brede glimlach op zijn gezicht. Dit was
voor hem genieten, genieten en nog eens genieten omdat… alle gasten genoten!
Bert wist bovendien als geen ander wat de essentie van succesvol ondernemerschap
was. Inspirerend waren zijn verhalen over de start van Louwers Mediagroep. Met
helemaal niets, pleegde hij gepassioneerd zijn eerste verkoopgerichte telefoontjes.
Op zolder thuis richtte hij een kantoor in. Uiteraard zijn haren keurig gekamd,
altijd een fris overhemd aan en niet op pantoffels aan z’n bureau maar wél met
keurige schoenen. Alleen zó kwam hij in de juiste mindset van verkoop, groei en
ondernemerschap. Hij nam niet alleen zijn klanten serieus maar ook zijn eigen
ambities en dromen.
En wat te denken van het prachtige pand in Weert of de unieke locatie van de
Belgische vestiging in Oostkamp: Bert ging voor zakelijke klasse. Tot in detail wist
hij dat het verhaal van Louwers Mediagroep moest kloppen om te kunnen groeien
en bloeien.
In de afgelopen jaren delegeerde hij werkzaamheden naar zijn zoon Stefan en Wim,
die de zaak stapsgewijs overnamen. Natuurlijk was dit niet altijd even eenvoudig
voor Bert. Zijn bedrijf was immers zijn kindje. Maar hij begreep als geen ander
dat een geleidelijke overdracht een voorwaarde was voor de continuïteit van de
organisatie. Daarmee nam hij als vanzelfsprekend zijn verantwoordelijkheid: zorg
voor de medewerkers, hun gezinnen én het netwerk rondom Louwers Mediagroep.
Dat mocht niet stoppen!
Bert, de ondernemer én mentor voor velen, blijft daarom voor ons altijd de man van
een gezonde, menselijke en verstandige blik op de toekomst. Helaas werd hem die
toekomst niet meer gegund.
Wij wensen zijn echtgenote Mariëlle, zijn zoon Stefan, schoondochter Zoë en
kleinzoon James sterkte en kracht om dit verlies een plekje te kunnen geven. Wij
hopen dat ze niet alleen troost ervaren uit ons warme medeleven maar ook uit de
prachtige onuitwisbare herinneringen aan Bert.

UITGAVE
1
VOORWOORD
Nieuw jaar, nieuwe regels
Vanaf 1 april 2023 mogen alleen gediplomeerde, vakbekwame installateurs en monteurs van gecertificeerde bedrijven nog werkzaamheden
uitvoeren aan gasinstallaties, rookgasafvoervoorzieningen of verbrandingsluchttoevoeren. Dat stelt de nieuwe BRL 6000-25 kwaliteitsregeling,
die ook wel CO-certificering wordt genoemd. De certificering komt voort uit het rapport ‘Koolmonoxide’ dat in 2015 is uitgebracht door de
Veiligheidsraad. Belangrijke conclusie van dit rapport is dat koolmonoxide nog altijd een onderschat en onbegrepen gevaar is. Maar ook dat
bij de helft van de koolmonoxideongelukken géén sprake was van verouderde open gastoestellen…
Veel ongelukken kwamen juist voor bij nieuwe gasketels en afvoersystemen die niet volgens de regelgeving (of onbekwaam) waren aangelegd.
Kwaliteitslabels zoals keurmerken, erkenningen en certificeringen boden bovendien te weinig garantie voor een daadwerkelijk professionele
aanleg én voor veilig onderhoud. De BRL 6000-25 moet hier verandering in brengen en het aantal koolmonoxidevergiftigingen en zelfs dodelijke
slachtoffers flink terugdringen. Benieuwd wat de nieuwe certificering betekent voor uw organisatie? En welke acties opgestart moeten
worden om aan de nieuwe certificering te voldoen? Blader dan snel door naar pagina 44-45! Commercieel directeur Arjen Werkmeester van
Normec Certification deelt hier namelijk alle ins en outs van de nieuwe certificering.
Een paar pagina’s eerder, op pagina 22-23, staat directeur van Itho Daalderop en bestuurslid van de Vereniging Warmtepompen Peter van
Gameren stil bij een andere belangrijke ontwikkeling in installatieland: de route naar een 100% gasloze energievoorziening. Van Gameren ziet
de energietransitie met een positieve blik tegemoet. Wel moet volgens hem per situatie gekeken worden naar wat de beste oplossing is én moet
rekening gehouden worden met toekomstige ingrepen. “Nu is nog niet iedere woning geschikt. Dus als je kiest voor een hybride oplossing, moet
je zorgen dat diezelfde warmtepomp ook all-electric kan werken”, vertelt hij. “Alleen zo ontstaat een spijtvrije oplossing.”
Een derde belangrijke ontwikkeling waar we in deze uitgave bij stilstaan, is de lampbanning. Vanaf maart 2023 is de productie van compact
fluorescentielampen verboden en vanaf augustus mogen geen T8 en T5 fluorescentiebuizen meer in de markt worden gebracht. De komende
jaren zullen al deze lichtbronnen dus vervangen moeten worden door een LED-alternatief. Op pagina 78-79 vertellen CEO Derek McMillan en
technisch specialist Jan-Pieter Heimgartner van LEDVANCE wat dit betekent voor de markt én hoe de verlichtingsproducent haar eigen assortiment
hierop heeft voorbereid.
Zijn het dan sec normen en regels die deze keer de klok slaan? Zeker niet! Ook in deze uitgave vindt u weer tal van mooie en interessante
installatieprojecten, zoals Q Residences in Amsterdam, San-Francisco en Sydney in Almere, Medisch Centrum Westerhage in Breda, Republica
in Amsterdam, Sporthal Bredius in Muiden, Sporting Martinus in Amstelveen, Nieuwe Hoeven in Schaijk en het state-of-the-art kantoor- en
laboratoriumgebouw op het Bio Science Park in Leiden. Daarnaast besteden we uitgebreid aandacht aan ISH 2023 in Frankfurt am Main,
verantwoorde houtstook, een optimaal binnenklimaat, stekerbaar installeren en het belang van een leven lang leren. Kortom: we hebben weer
een bomvolle uitgave voor u. Ik wens u weer veel leesplezier!
Lieke van Zuilekom

INSTALLATIE&BOUW
PLATFORM OVER INSTALLATIETECHNIEK,
KLIMAATBEHEERSING EN ELEKTRICITEIT
COLOFON
Jaargang 10 • nummer 1 • 2023
Verschijnt 6 x per jaar
ISSN 2214-4196
UITGEVER
Schatbeurderlaan 6
Postbus 249, 6000 AE Weert
+31 495 45 00 95
info@louwersmediagroep.nl
louwersmediagroep.nl
21
EINDREDACTIE
Lieke van Zuilekom
REDACTIETEAM
Chris Elbers, Desiree Pennings, Liliane Verwoolde
en Lieke van Zuilekom
PROJECTMANAGEMENT
Sander van Hout
s.vanhout@louwersmediagroep.nl
Yakup Yalcin
y.yalcin@louwersmediagroep.nl
SECRETARIAAT
Manuela Depenbrock,
Sandra Reijnders
ADVERTENTIES
Een hoge resolutie PDF moet worden aangeleverd via
de AdPortal. Mocht u nog geen uploadlink hebben
ontvangen, stuur een email naar traffic@louwersmediagroep.nl
ABONNEMENTPRIJS
Nederland: € 70,00 per jaar excl. BTW
Buiten Nederland: € 110,00 per jaar excl. BTW
ABN AMRO
IBAN NL78 ABNA 0490 2820 67
BIC ABNANL2A
t.n.v. Louwers Mediagroep
o.v.v. Installatie & Bouw magazine
Informatie over abonnementen:
+31 495 45 00 95
ADRESWIJZIGINGEN
Schriftelijk tenminste drie weken voor verhuizing
naar: Postbus 249, 6000 AE Weert, Nederland
OPZEGGINGEN
Indien twee maanden voor het verstrijken van de
abonnementsperiode geen schriftelijk bericht van
op zegging is ontvangen, wordt het abonnement
auto matisch met een jaar verlengd.
DOELGROEP
Verspreiding vindt plaats via abonnementen en via
gerichte distributie in controlled circulation aan
adviesbureaus architecten, aannemers, installateurs,
gemeenten, grote industriële organisaties, opdrachtgevers,
projectontwikkelaars, zorginstellingen, woningbouwverenigingen
(semi-)overheidsinstellingen,
brancheorganisaties en toeleveranciers.
VORMGEVING/ART DIRECTION
studio@louwersmediagroep.nl
DRUKWERK
Drukkerij Hendrix, Peer
Niets uit deze uitgave mag worden overgenomen of vermenigvuldigd
zonder uitdrukkelijke toestemming van de uitgever en zonder
bronvermelding. Hoewel dit blad op zorgvuldige wijze en naar
beste weten is samengesteld kunnen uitgever en auteurs op geen
enkele wijze instaan voor de juistheid of volledigheid van de informatie.
Zij aanvaarden dan ook geen enkele aansprakelijkheid voor
schade, van welke aard ook, die het gevolg is van handelingen
en/of beslissingen die gebaseerd zijn op deze informatie.
Prestigieuze award voor bijzonder personeelsbeleid 10
Q Residences: High-end wonen op het mooiste plekje van Amsterdam 12
Stille luchtkwaliteit voor Q Residences 14
Hoogwaardig KNX-systeem voor Q Residences 15
De Pen: Een leven lang leren 16
Succesvolle Roadshow vergroot expertise van installateur 20
THEMA WARMTEPOMPEN
12 22
‘Samen elektrificeren we Nederland op een slimme manier’ 22
Luchtbehandelingskast en WTW-unit met of zonder geïntegreerde warmtepomp: ellende of zegen? 26
Eerste materialenpaspoort voor lucht-waterwarmtepompen: Innovatie in duurzaamheid 28
Oplossingen die indruk maken 30
San-Francisco en Sydney: Bewust bouwen met oog op de toekomst 34
Geluidsschermen rondom machines en installaties 36
Medisch Centrum Westerhage: Onafhankelijk koelen en verwarmen in elke zorgruimte 40
Inpluggen. Monteren. Klaar! 42
Bent u klaar voor de CO-certificering? 44
Republica: Effectieve energiebesparende maatregelen 46
Onafhankelijk van het net en binnen vijf jaar kostenvrij 48
Sporthal Bredius: 100% duurzaam, herbruikbaar en stekerbaar 50
Sporting Martinus: Comfortabel, duurzaam en gereed voor de toekomst 52
‘Wij begrijpen wat de installateur op dit moment nodig heeft’ 54

INHOUD
37
29 45 78
THEMA BINNENKLIMAAT
Gevelventilatie in de overtreffende trap 56
Altijd en overal voldoende frisse lucht 58
‘Eerst ventileren, daarna pas isoleren’ 61
Meten = weten en verbeteren 62
Een innovatieve ontwikkeling met legio mogelijkheden 66
Fijn en overzichtelijk installeren in De Nieuwe Hoeven 68
Kantoor- en laboratoriumgebouw Leiden: Nieuwe standaard voor werken in de 21ste eeuw 70
BREEAM ‘Excellent’ en WELL Gold 73
Duurzaamheid en comfort komen samen in nieuw kantoor- en laboratoriumgebouw 74
Slimmer, sneller en efficiënter werken 76
THEMA VERLICHTING
‘Op weg naar een duurzame en circulaire verlichtingsmarkt’ 78
Een dimmer voor elke wens en lichtplan 80
Uitwisselbare accu’s maken generator overbodig 82
24/7 tijdelijke en noodoplossingen 86
ISH 2023: oplossingen voor een duurzame toekomst 88
‘Verantwoord hout stoken begint bij het juiste filter’ 90
Samen werken aan een duurzame gebouwinstallatie 94
Bossche Vakschool: In elke ruimte een optimaal klimaatcomfort 98
Installatiepartners 101
1
INSTALLATIE&BOUW PLATFORM OVER INSTALLATIETECHNIEK, KLIMAATBEHEERSING EN ELEKTRICITEIT
INSTALLATIEENBOUW.NL
INSTALLATIE&BOUW
NUMMER 1 - 2023
februari - maart
installatieenbouw.nl
PLATFORM OVER INSTALLATIETECHNIEK, KLIMAATBEHEERSING EN ELEKTRICITEIT
Q RESIDENCES AMSTERDAM | WARMTEPOMPEN | EEN LEVEN LANG LEREN | VERLICHTING
Cover: De verplichte
BRL 6000-25 gaat al op
1 april aanstaande in!
Beeld: Normec Certification
Blijf gratis en eenvoudig op de
hoogte van het laatste nieuws.
Volg ons op social media en meld
je aan voor onze nieuwsbrief!
installatieenbouw.nl

VOOR HET TWEEDE JAAR OP RIJ:
PRESTIGIEUZE AWARD VOOR
BIJZONDER PERSONEELSBELEID
Rondom de aanleg van gebouwgebonden installaties en industriële automatisering onderscheidt Hoppenbrouwers Techniek zich als een uiterst
kundige en veelzijdige sterspeler binnen de techniek. Maar ook als het gaat om het werven, ontwikkelen en managen van personeel loopt de technisch
dienstverlener prominent voorop. Een status die onlangs wederom werd bevestigd nadat het onafhankelijke Top Employer Institute het bedrijf
voor het tweede jaar op rij benoemde tot Top Employer. “Een geweldig mooie beloning voor ons actieve en vooruitstrevende personeelsbeleid”,
aldus HR-directeur Ellen Vermeer, al zo'n 20 jaar aan boord bij Hoppenbrouwers en een van de architecten van het personele succes.
Tekst Chris Elbers | Beeld Hoppenbrouwers Techniek BV
Het leveren van goede technische prestaties
begint met de inzet van de juiste middelen én
gekwalificeerde mensen. Bij Hoppenbrouwers
Techniek weten ze dat maar al te goed. Dankzij
de juiste mix van kennis, kunde en technieken is
het bedrijf in staat om vanuit twintig verschillende
‘We creëren voor
iedere medewerker
een passende plek in
onze organisatie’
HR-directeur Ellen Vermeer met de award.
vestigingen in Nederland voor nagenoeg elke sector
een specifieke en alomvattende oplossing te
bieden. Voor elektrotechnische en werktuigbouwkundige
vraagstukken, maar ook voor opdrachten
op het gebied van industriële automatisering,
beveiliging, sprinklers, duurzame energie en technisch
beheer. Disciplines waarbinnen de mens
telkens weer de sleutel vormt tot een succesvol
eindresultaat. Niet raar dus dat bij Hoppenbrouwers
de focus op het aantrekken, behouden en
ontwikkelen van gekwalificeerde medewerkers als
messcherp kan worden betiteld.
Goed werkgeverschap
“Zeker tegen het decor van een overspannen
arbeidsmarkt en een groot tekort aan technisch
geschoolde mensen is het zaak om goed werkgeverschap
te tonen en een deugdelijke langetermijnvisie
te hebben”, aldus Vermeer. “Juist dán
maak je jezelf aantrekkelijk voor zowel je bestaande
als nieuwe mensen en trek je passende sollicitanten
aan. Vanuit het basisstreven om onze medewerkers
de allerbeste werkomgeving te bieden,
hebben we vorig jaar bijna 600 nieuwe gezichten
binnen ons familiebedrijf mogen begroeten. Een
mooie score die het gevolg is van een jarenlange
investering in een gefundeerd en constant geëvalueerd
personeelsbeleid door onze ruim dertig professionals
tellende HR-afdeling.”
10 | INSTALLATIEENBOUW.NL

Werkzaamheden tijdens een project voor Bosch Rexroth.
Aandacht voor inclusiviteit
De behaalde Top Employer Award vormt een
mooie bekroning van de door het HR-team gehanteerde
aanpak. Een werkwijze waarbinnen
Hoppenbrouwers ruime aandacht besteedt aan
het thema inclusiviteit. Een opvallend gegeven
in de techniekbranche, die als vrij traditioneel te
boek staat. “We hebben het afgelopen jaar 96 zijinstromers
verwelkomd”, vervolgt Vermeer. “Maar
wat minstens zo belangrijk is: we hebben aanzienlijk
meer vrouwen weten te interesseren voor
technische functies. Daar zijn we erg blij mee. We
streven ernaar dat in 2030 zo'n 500 vrouwen in
technisch opzicht bij ons werkzaam zijn.”
Leren en ontwikkelen
Die veelbelovende ambitie gaat bij Hoppenbrouwers
hand in hand met het voeren van een duurzaam
beleid qua leren en ontwikkelen. Zo wordt
met nagenoeg elke medewerker een concreet loopbaanpad
uitgestippeld en zet elke vestiging diverse
tools op maat in om die geplande route te volgen.
Voorbeelden daarvan zijn een gefundeerd leiderschapsprogramma,
een vergaande focus op talent
en het bieden van doorgroeimogelijkheden binnen
de bedrijfsmuren. “Naast de bestaande medewerkers
investeren we ook in potentiële krachten”, aldus
Vermeer. “In dat kader bieden we bijvoorbeeld
zij-instromers een passende functie aan en geven
we onervaren aanwas de gelegenheid om zich bij
ons te ontwikkelen. Initiatieven waarbij we een
duidelijk toekomstperspectief schetsen en onze stabiele
organisatie in de picture zetten. Dat gebeurt
vooral via een uitgekiende arbeidsmarktcommunicatie
en opvallende campagnes. Geweldige tools
om ons bedrijf nader te profileren als een veelzijdige,
stabiele én mensgerichte werkgever.” ❚
Werkzaamheden bij Van Mossel Waalwijk.
Mondiale HR-autoriteit
Het Top Employer Institute is de wereldwijd
actieve autoriteit voor de erkenning van opvallend
goed werkgeverschap. Het instituut
beoordeelt bedrijven op verschillende HRvlakken,
zoals de rol van HR binnen de businessstrategie,
employer branding, carrièreplanning
en talentontwikkeling. Daarnaast
worden zaken als inclusiviteit en duurzaamheid
beoordeeld. Inmiddels heeft het Top
Employer Institute ruim 2.000 organisaties
in 121 landen/regio's gecertificeerd. Hoppenbrouwers
Techniek is er daar één van.
INSTALLATIEENBOUW.NL | 11

AMSTERDAM Q RESIDENCES
DE TWEE TORENS VAN Q RESIDENCES
HIGH-END WONEN OP HET MOOISTE
PLEKJE VAN AMSTERDAM
Q Residences in de Amsterdamse wijk Buitenveldert bestaat uit twee woontorens (Quartz en Qube) met 248 huurwoningen. Op de begane
grond bevinden zich commerciële ruimtes en ondergronds kan er geparkeerd worden. Tijdens de bouw was Homij verantwoordelijk voor de
complete technische installatie.
Tekst Desiree Pennings | Beeld Kees Hummel (foto's) en Rijnboutt (tekening)
‘Bewoners kunnen
een stukje extra
comfort verwachten’
Vanuit de hoge toren Quartz heb je een prachtig
uitzicht over de groene omgeving, met de wijk Buitenveldert,
het Gijsbrecht van Aemstelpark en het
Amsterdamse Bos op een steenworp afstand. Het
gebouw zelf is een markant herkenningspunt geworden
met een sierlijke gevel en een combinatie
van lichte en donkere accenten. Waar Quartz 22
woonlagen telt, heeft Qube er 8. Beide gebouwen
kregen van binnen en buiten een hoogwaardig
uiterlijk met een hoge afwerkingsgraad.
Ook het comfort van de bewoners moest aan hoge
eisen voldoen, merkten de bedrijven die meewerkten
aan de bouw van het complex. Maikel van den
Tillaart, projectleider bij Homij, merkte dat er tot
op de millimeter nauwkeurig gewerkt moest worden.
“De uitstraling van het pand is prachtig. Het
is een bijzonder gebouw geworden, eerder iets
wat je in Barcelona zou verwachten. De opdrachtgever
heeft kosten noch moeite gespaard om een
stukje kwaliteit neer te zetten.”
Het gebouw is een markant herkenningspunt geworden met een sierlijke gevel.
(Beeld: Q Residences – Studio Gang i.s.m. Rijnboutt. Foto: Kees Hummel)
E- en W-installatie met extra luxe
Op de liften en gevelwasinstallatie na was Homij
verantwoordelijk voor alle E- en W-installaties, van
water en ventilatie tot licht- en krachtinstallaties,
brandmeldinstallatie, gebouwbeheersysteem,
droge blusleidingen en het leidingwerk voor de
stadsverwarming. Alle appartementen kregen
een zeer uitgebreide videofooninstallatie en het
gebouw heeft zelfs een noodaggregaat, wat niet
12 | INSTALLATIEENBOUW.NL

Q RESIDENCES AMSTERDAM
De storingsmeldingen van de ventilatie, koeling, hydrofoor, brandmeldcentrale, parkeergarage, liften en noodstroom werden gekoppeld en komen binnen bij de centrale
balie. (Beeld: Q Residences – Studio Gang i.s.m. Rijnboutt. Foto: Kees Hummel)
gebruikelijk is bij woningen. “Hier gaat het echter
om een high-end appartementencomplex en bewoners
kunnen een stukje comfort verwachten”,
aldus Van den Tillaart. “Wanneer de stroom uitvalt,
dan blijven het licht, de hydrofoorpompen
en de liften gewoon werken. Het pand kan dan
gewoon in gebruik blijven. Ook een gebouwbeheersysteem
of een DALI verlichtingsnetwerk zie
je niet vaak binnen een woontoren. In dit project
zit veel meer techniek dan je normaal gesproken
in een woongebouw ziet.”
Een dwarsdoorsnede van het ontwerp, van Studio
Gang in samenwerking met co-architect Rijnboutt.
(Beeld: Q Residences – intersection – design by
Studio Gang, drawings: co-ar)
CrossOver Woningbouwconcept
De torens zijn voor een groot deel gerealiseerd
door tunnelbouw, waarbij de betonbekisting
in één keer wordt gestort. Voor de W-installatie
maakte Homij daarom gebruik van haar
CrossOver Woningbouwconcept (COW). Slimme
installatietechnieken en werkmethodieken uit
de utiliteitsbouw worden daarbij toegepast in
woningbouw. De installaties werden in de eigen
fabriek van Homij in Vianen geprefabriceerd,
wat zorgde voor een hoge kwaliteit, een efficiënte
werkwijze, minder materiaalverspilling en
minder vervoer.
Zoals gebruikelijk werd de gehele installatie
vooraf uitgewerkt in een BIM-model, maar opdrachtgever
Kroonenberg Groep wilde meer.
Daarom werden er ook diverse mock-ups gemaakt
en werd ieder detail tot in de puntjes
uitgedacht. Van den Tillaart: “Soms moest een
ontwerp dan toch weer aangepast worden. Drie
goedkeuringsrondes maakten het project moeilijker,
maar dan realiseer je wel de wens van
de klant.”
Q Residences kwam tot stand via een bouwteam,
waarin architect Studio Gang, co-architect
Rijnboutt, bouwkundig aannemer J.P. van
Eesteren, installateur Homij en Techniplan Adviseurs
nauw samenwerkten. Over het resultaat
zijn ze zeer tevreden, zegt Van den Tillaart. “De
kwaliteit en uitstraling zijn fantastisch. Het is
een mooi referentieproject waarbij we laten
zien wat voor kwaliteit we kunnen leveren.” ❚
Q Residences kwam tot stand via een bouwteam,
waarin de architect, bouwkundig aannemer,
installateur en adviseur nauw samenwerkten.
(Beeld: Q Residences – Studio Gang i.s.m.
Rijnboutt. Foto: Kees Hummel)
BOUWINFO
Opdrachtgever
Kroonenberg Groep
Co-ontwikkelaar
NEOO
Architect
Studio Gang i.s.m. Rijnboutt
Hoofdaannemer
J.P. van Eesteren
Installateur
Homij
KNX domotica
Villa Elektra
WTW-ventilatie-units
Zehnder
Bouwperiode
2018 – 2022
INSTALLATIEENBOUW.NL | 13

Naamloos-6 1 26-01-2023 12:37
AMSTERDAM Q RESIDENCES
IN ELK SEIZOEN EEN COMFORTABEL BINNENKLIMAAT
STILLE LUCHTKWALITEIT VOOR Q RESIDENCES
Alle 248 appartementen binnen Q Residences worden geventileerd met een Zehnder ComfoAir Q-unit. Dit luxe model heeft een hoog
afwerkingsniveau, is bijzonder stil en energie-efficiënt. Perfect passend bij de hoge eisen die de opdrachtgever stelde.
Tekst Desiree Pennings | Beeld Zehnder
Binnen de woningen gold een geluidseis van maximaal 25 dB(A). Om dit te
halen, gaf Zehnder advies en leverde ze alle apparatuur uit eigen fabriek.
Zehnder is totaalleverancier van systemen voor een comfortabel binnenklimaat
in woningen, zoals designradiatoren, convectoren en ventilatiesystemen.
Niet alleen levert zij producten, ze weet ook wat het beste past binnen
welke omgeving.
Adaptieve comforttechnologie
Bewoners genieten van de stilte die de ComfoAir Q-unit garandeert, maar zijn
ook zeker van gezonde lucht dankzij de CO 2
-sensoren in de verblijfsruimtes
en een afstandsbediening met timerfunctie in de badkamer. De KNX-module
communiceert 24/7 over de status van de ComfoAir Q-units met het centrale
gebouwinformatiesysteem, zodat bijvoorbeeld direct zichtbaar is wanneer de
filters vervangen moeten worden. “Dankzij de adaptieve comforttechnologie
wordt een zeer comfortabel binnenklimaat gecreëerd, waardoor de verwarming
en airco minder vaak aan hoeven”, vertelt Chiel Booijink, accountmanager
bij Zehnder. “Er wordt een mix gemaakt van buitenlucht die door de
‘De temperatuur en
luchtvochtigheid passen bij het
betreffende jaargetijde’
warmtewisselaar gaat en lucht die rechtstreeks van buiten komt, passend bij
het betreffende seizoen. Het is door de vele sensoren een slimme unit die
ervoor zorgt dat de juiste temperatuur en luchtvochtigheid van de inkomende
lucht worden aangehouden, passend bij het jaargetijde.”
Decorative radiators Comfortable indoor ventilation
Clean air solutions
ComfoAir Q & ComfoConnect KNX C
De perfecte
combinatie voor
hightech-wooncomfort
www.zehnder.nl
always the best climate
Mooi referentieproject
Booijink praat enthousiast over het project
en is trots op het eindresultaat. “De samenwerking
met onze opdrachtgever Homij verliep
erg prettig. Er was een goed contact met
de werkvoorbereider en projectleider. Tijdens
mijn laatste bezoek aan het gebouw kon ik
zien dat de ventilatie-unit perfect samenwerkte
met de sensoren. Bewoners hebben
de zekerheid van een goede binnenluchtkwaliteit,
ze horen de unit niet en centraal kan
worden uitgelezen welk appartement een
melding heeft. Een prachtige combinatie van
hightech-technologie in een prachtig vormgegeven
gebouw. Het is een heel mooi referentieproject
geworden.” ❚
Chiel Booijink,
accountmanager bij Zehnder.
14 | INSTALLATIEENBOUW.NL
22-4990 Opmaak_Ad_Q_Residences_95x130.indd 1 20/01/2023 13:10

Naamloos-9 1 07-02-2023 14:07
Q RESIDENCES AMSTERDAM
SPECIALIST IN KNX-DOMOTICA
HOOGWAARDIG KNX-SYSTEEM VOOR Q RESIDENCES
Bij de twee woontorens van Q Residences in Amsterdam staan service en kwaliteit voorop. Daarom werden alle storingsmeldingen van het
complete gebouw door Villa Elektra gekoppeld aan een KNX domoticasysteem. Op een touchpaneel bij de centrale balie is zo in één oogopslag
te zien of en waar er een storing is. En het installatiebedrijf krijgt automatisch een melding van wat er aan de hand is vanuit het KNX systeem.
Tekst Desiree Pennings | Beeld Villa Elektra
Villa Elektra is KNX domoticaspecialist. KNX domotica wordt veel toegepast
om woningen, horeca, kantoren en andere gebouwen slimmer te maken.
Het zorgt ervoor dat alle systemen, zoals verlichting, klimaat, alarm, zonwering,
televisies en muziek in een woning of gebouw met elkaar samenwerken.
Villa Elektra kijkt bovendien niet alleen naar het comfort en gebruiksgemak,
maar ook naar het design. Vandaar het touchpaneel waarvoor in dit
project gekozen is.
“We hebben een Gira HomeServer gebruikt zodat we alle 248 Zehnder WTWunits,
de storingsmeldingen van de ventilatie, koeling, hydrofoor, brandmeldcentrale,
parkeergarage, liften en de noodstroom konden koppelen. Dat komt
allemaal overzichtelijk samen op het touchpaneel bij de balie”, vertelt Martin
van Barneveld, eigenaar van Villa Elektra.
Het bedrijf deed dit project in samenwerking met Homij. Villae Elektra programmeerde
de complete KNX domotica en Homij heeft alle bedrading aangelegd
en aangesloten. Het project is naar wens gegaan, zegt Van Barneveld:
“De samenwerking was erg fijn met Homij, alles werkt goed, de 2-weg KNX
‘Alle storingen komen binnen op
een touchpaneel bij de
centrale balie’
Villa Elektra houdt niet alleen rekening met comfort en gebruiksgemak, maar
gaat ook voor een mooi design.
gateways van Zehnder zijn goed te programmeren en er zit een mooie, uitgebreide
touchscreen bij de balie. Het project is erg goed verlopen en de klant
is blij met het resultaat.” ❚
Villa Elektra
DOMOTICA SPECIALIST
KNX DOMOTICA SAMENWERKINGS PARTNER VOOR INSTALLATEURS
Het project verliep erg goed, mede dankzij de prettige samenwerking tussen Villa
Elektra, Homij en Zehnder.
www.villaelektra.com 0347-779552
INSTALLATIEENBOUW.NL | 15

De Pen
‘Waar je vroeger als technicus
gespecialiseerd kon zijn in één
onderwerp, moeten vakmensen nu
kennis hebben van een breed spectrum’
16 | INSTALLATIEENBOUW.NL

De Pen
Ron M.R. Bosch
Eigenaar van TIAB ingenieursadviesbureau en hoofddocent binnen de Academie Built Environment
van de HAN University of Applied Sciences.
EEN LEVEN LANG LEREN
Op dit moment kent de wereld diverse uitdagingen, op ecologisch, technologisch en economisch gebied. Dagelijks lees je
over crises waarmee we allemaal te maken hebben. Ook installateurs en hun klanten merken dit. Er is een grote vraag naar
vakbekwame technici, uur- en materiaalprijzen stijgen, gebouwinstallaties worden steeds slimmer en er is een maatschappelijke
druk voelbaar op het gebied van besparing en energietransitie. Dit vraagt om meer kennis van uitvoerende partijen
en werkgevers die de ontwikkeling van medewerkers stimuleren.
Kennis versterken
Waar je vroeger als technicus gespecialiseerd kon zijn in één onderwerp, moeten vakmensen nu kennis hebben van een
breed spectrum. Het is zaak om je steeds verder te ontwikkelen, want de techniek staat nooit stil. Bij de Hogeschool van
Arnhem en Nijmegen (HAN) hechten we hier veel waarde aan. Daarom hebben we de opleiding Technicus Gebouwgebonden
Installatietechniek (GGIT) opgezet. Dit wordt gegeven in deeltijd en is dus geschikt voor mensen die daarnaast
werken. Het is een brede opleiding waarbij je kennis opdoet over alle disciplines die in een gebouw samenkomen. Studeren
in combinatie met werk en een gezin is zwaar, maar mensen kijken vaak met een goed gevoel terug op hun studie. Ze zijn
trots wanneer ze hun diploma hebben behaald en kunnen de kennis meteen toepassen.
Nieuwe technieken
Wat mij zorgen baart, is dat er nu installatiebedrijven zijn die willen dat hun medewerkers werken en die het studeren afremmen.
Terwijl studeren zo belangrijk is! Het is begrijpelijk dat bedrijven willen dat hun mensen volop werken, want er is erg
veel werk. Maar wie stil blijft staan, krijgt nog grotere problemen. De grootste uitdaging voor installateurs zijn alle nieuwe
technieken. We willen van het gas af, maar daar zijn we niet op voorbereid. Als we allemaal van het gas af gaan, dan moet
er een andere energievoorziening zijn die dat opvangt. Ons elektriciteitsnetwerk is daar niet op bedacht. Waterstof lijkt
een goed alternatief, maar ook daarvoor zijn we nog niet klaar. Het is van belang dat installateurs op de hoogte zijn van
de problemen en oplossingen.
Personeel behouden
Als docent probeer ik mensen te enthousiasmeren voor de techniek. Ik hoop dat bedrijven dit ook doen. Zij moeten hun
personeel voorzien van kennis en kunde, om ervoor te zorgen dat mensen blijven. Bovendien is techniek sexyer dan vaak
gedacht wordt; het is interessant. Er komt veel IT bij kijken, ontwerp komt eraan te pas en je maakt prachtige bouwwerken
voor het nageslacht.
Wis- en natuurkunde
Recent heb ik onderzoek gedaan naar mbo’ers die doorstromen naar het hbo. Daaruit bleek dat 40% van de techniekstudenten
van het mbo naar het hbo gaat. Van hen valt 20% af en 5% wisselt van studie. Er blijft dus maar een klein percentage
over. Een groot deel van de mbo-studenten heeft het zwaar op het hbo, omdat wiskunde en natuurkunde onderbelicht
worden binnen het Nederlandse onderwijs. Daar staan of vallen onze technische vakken mee. Gelukkig is hiervoor nu meer
aandacht binnen het mbo. Toch wil ik leerlingen die techniek gaan studeren adviseren: fris je wiskunde op. Dan loop je
makkelijker door de opleidingen heen en kun je later een mooie boterham verdienen binnen de techniek. ❚
INSTALLATIEENBOUW.NL | 17

NIET TE WARM, NIET TE KOUD
PRECIES ZOALS U
HET FIJN VINDT.
NIEUW!
eComfort MC
Luchtgekoelde chillers / Warmtepompen
R32
LUCHTKOELING
170 - 400 kW
220 - 450 kW
Snelle en makkelijke installatie en
inbedrijfstelling
Dankzij een complete hydraulische module.
Perfect seizoens energie rendement
Verwarmings- en koelmodi (SCOP en SEER) die
de Europese EcoDesign-prestatiedoelstellingen
overtreffen.
Totaal regelbaar systeem*
Door EC-motorventilatoren en invertertechnologie
op compressoren en pompen.
Precisie water temperatuur beheer,
zowel in koel als verwarmingsmodus
Dankzij zeer hoogwaardige en efficiente
componenten.
*Inverter compressoren alleen beschikbaar op de koelmachines.
Ontdek de
Lennox oplossingen
Scan de QR voor
meer informatie over
Lennox producten

Systemair Sense
De nieuwe compacte decentrale luchtbehandelingsunit voor klaslokalen
De Sense is een compacte decentrale luchtbehandelingsunit voor
plafondmontage en is dankzij zijn stille werking de perfecte keuze voor
nieuwe en bestaande scholen. Frisse en schone lucht in klaslokalen
verbetert de concentratie en verhoogt de productiviteit. Ventilatie is
cruciaal om een gezond binnenklimaat te realiseren.
De unit beschikt over een controller die eenvoudige en betrouwbare
bediening mogelijk maakt en biedt tal van extra bedieningsopties,
waaronder een CO 2
-sensor.
Naast de Sense bieden wij ook centrale ventilatiesystemen met onze
Geniox, Topvex en HHflex units. Zo creëren we voor iedere specifieke
situatie het gewenste binnenklimaat. Welke unit u ook kiest, al onze
producten zijn eenvoudig, effectief en energie-efficiënt in gebruik.
Voor uitgebreide informatie over onze
nieuwe Sense unit scant u de QR-code
of kijk op www.systemair.nl.
www.systemair.nl

SUCCESVOLLE ROADSHOW VERGROOT
EXPERTISE VAN INSTALLATEUR
Bij Belimo Servomotoren, wereldwijd marktleider op het vlak van veldapparatuur voor de energie-efficiënte besturing van verwarmings-,
ventilatie- en airconditioningsystemen, delen ze graag de aanwezige expertise. Met afnemers en gebruikers binnen de installatiesector, maar
ook met verschillende Nederlandse opleidingsinstituten die voorzien in de broodnodige aanwas van technisch geschoold personeel. De onlangs
afgeronde Roadshow is het meest actuele initiatief waarmee Belimo kennis en kunde andermaal met succes op een hoger niveau tilde. Managing
Director Richard Daamen en Marketing Manager Yvette Vink blikken voldaan terug.
Tekst Chris Elbers | Beeld Belimo Servomotoren B.V.
Roadshowtruck voor het ROVC TechCenter in Ede.
In een tijdsbestek van zo'n anderhalf jaar deed
hij ruim twintig Europese landen aan: de Belimo
Roadshowtruck, een real life demonstratieruimte
op wielen van maar liefst 35 m 2 . De
zegetocht eindigde medio januari in Ede, recht
voor de deur van ROVC TechCenter, marktleider
op het gebied van technische opleidingen.
Van woensdag 18 tot en met vrijdag 20 januari
waren geïnteresseerden van harte welkom
om in een inspirerende omgeving de laatste
technische snufjes van de besturingsspecialist
te komen bewonderen. Dat kon in de smaakvol
ingerichte truck, maar ook binnen de muren van
het TechCenter, het opleidingsinstituut dat volledig
is uitgerust met Belimo-technieken en waarmee
het bedrijf al lange tijd innig samenwerkt.
"Binnen ons streven om techniek, onderwijs en
markt nauwer met elkaar te verbinden, hebben we
met de Roadshow vooral ingezet op het vergroten
van de kennis van onze afnemers en dichter tot
hen te komen", zegt Vink. "Gezien de score van
maar liefst 394 geregistreerde bezoekers die we in
Ede hebben mogen ontvangen, kan ik stellen dat
we daarin met glans zijn geslaagd."
Klimaatervaring
Tijdens de Roadshow toonde Belimo via diverse
hands-on trainingen en demonstraties de meest
actuele en uiteenlopende besturingstoepassingen.
State-of-the-art oplossingen die onder meer
ten doel hebben om zo energie-efficiënt mogelijk
tot een optimaal woon- en werkklimaat te komen.
Branchevereniging Binnenklimaat Nederland,
waarvan Belimo een actief lid is, bouwde in het
ROVC-gebouw een belevingsruimte waarin de
bezoekers in staat werden gesteld om zélf de weldaad
van een fris en gezond klimaat te ervaren.
20 | INSTALLATIEENBOUW.NL

‘Kennisvergroting
ís en blijft een
belangrijke taak van
ons bedrijf én de
branche’
In de volle breedte en van laag tot hoog werken
aan kennisvergroting ís en blijft een belangrijke
taak van ons bedrijf én de branche. Daarbij spelen
we graag een proactieve, sturende rol. En
dat blijft zo." ❚
Waterzijdige verdeelunit van Belimo in het ROVC voor verwarmen en koelen. Deze
unit wordt, net als het gebouw zelf, ook gebruikt voor scholingsdoeleinden.
LAATSTE DEMO IN JUNI
De Roadtruck van Belimo is nog niet helemáál
tot stilstand gekomen. In juni staat nog één
laatste demonstratie op het programma, zo
blijkt uit de woorden van Vink. "Dán staat
de truck voor ons bedrijfspand in Vaassen
en bieden we onze eigen relaties, onze
medewerkers en hun familie de gelegenheid
om met eigen ogen te zien wat we allemaal
doen en in huis hebben. Het wordt een mooi
sluitstuk van een geweldige trip!"
"In deze zogenaamde Experience Box lieten we
het CO 2
-gehalte zeer hoog oplopen en toonden
we door middel van rook de stromingswijze van
frisse lucht aan", blikt Daamen terug. "Op die manier
kon iedereen zien wanneer het nodig is om te
ventileren, hoe vuile lucht wordt afgevoerd en wat
de invloed daarvan is op het individu."
Stapje verder
Nu de Roadshow is afgelopen, gaat Belimo vrolijk
verder met waar het gebleven was: samenwerken
met markt én onderwijs om richting de toekomst
te kunnen voorzien in eersteklas producten, voldoende
expertise en goed opgeleide technici. De
een-tweetjes die worden gemaakt met diverse Nederlandse
scholen (waaronder het ROC Aventus in
Apeldoorn en Deltion College te Zwolle) blijven in
ieder geval op het speelveld van Belimo te bewonderen.
Om het vak van installateur aantrekkelijker
te maken, maar ook om de technische kennis en
kunde van de leerkrachten aldaar te vergroten.
"Dat doen we bijvoorbeeld met het train-de-trainerconcept,
een principe dat de innovaties in de
markt in evenwicht brengt met de gedoceerde
leerstof", aldus Daamen. "Via de geplande samenwerkingen
met MIT- en HIT-opleidingscentra, gericht
op het werven van hoger opgeleide vakmensen,
gaan we binnenkort nog een stapje verder.
De Experience Box. (Bron: ROVC)
INSTALLATIEENBOUW.NL | 21

THEMA WARMTEPOMPEN
DE VERDUURZAMING VAN NEDERLAND
‘SAMEN ELEKTRIFICEREN WE NEDERLAND
OP EEN SLIMME MANIER’
Is het mogelijk voor Nederland om helemaal van het gas af te gaan? ‘Absoluut’, klinkt het resolute antwoord van Peter van Gameren. Hij is
directeur bij Itho Daalderop en bestuurslid van de Vereniging Warmtepompen. Ondanks alle uitdagingen waar we voor staan, ziet hij de energietransitie
met een positieve blik tegemoet.
Tekst Desiree Pennings | Beeld Itho Daalderop
In 2016 werd het Klimaatakkoord van Parijs getekend,
waarin staat dat het ons doel is om de
opwarming van de aarde te beperken. Om dit te
halen, moeten in 2030 minimaal 55% minder
broeikasgassen, waaronder CO 2
, uitgestoten worden
en in 2050 moet de Europese Unie klimaatneutraal
zijn. Daarom is besloten dat een (hybride)
warmtepomp vanaf 2026 verplicht wordt bij
het vervangen van de cv-ketel.
Op al deze maatregelen klinkt uit sommige hoeken
kritiek, want is dit niet wat ambitieus? Zeker
gezien de huidige problemen op de markt, lijkt
het moeilijk om de doelstellingen te halen. We
hebben immers te maken met een enorme hoeveelheid
woningen die nu nog ongeschikt zijn
voor een warmtepomp, met netcongestie en de
apparaten zijn duur in aanschaf. Bovendien is er
een tekort aan goed opgeleide installateurs die al
dit werk moeten verrichten. Toch is Van Gameren
ervan overtuigd dat het mogelijk is. “Wel moet
per situatie goed gekeken worden naar wat de
beste oplossing is en moet er rekening gehouden
worden met toekomstige ingrepen. Nu is nog niet
iedere woning geschikt, dus als je kiest voor een
hybride oplossing, dan moet je ervoor zorgen dat
diezelfde warmtepomp ook all-electric kan werken.
Dat noemen wij een spijtvrije oplossing.”
Peter van Gameren, directeur bij Itho Daalderop en
bestuurslid van de Vereniging Warmtepompen.
Warmtepomp Vincent in een hybride opstelling.
Warmtepomp zonder buitenunit
Met ‘wij’ doelt hij op de medewerkers binnen
Itho Daalderop. Het bedrijf levert het complete
productenpakket voor een gezond binnenklimaat.
Duurzame, energiezuinige systemen die gemaakt
worden in Nederland voor de Nederlandse markt.
Zo’n twintig jaar geleden werd er gestart met de
productie van warmtepompen, vertelt Van Gameren.
“We hebben verschillende warmtepompen
in het assortiment, waaronder de lucht/waterwarmtepomp
Vincent. Deze bestaat alleen uit een
binnendeel, dus een buitenunit is niet nodig. Hij
kan zowel all-electric als hybride toegepast worden.
Vincent werkt met het milieuvriendelijke koudemiddel
R290 en daarom hoeft de installateur
geen F-gassencertificaat te hebben. Vincent werkt
samen met elke cv-ketel en de V45 Combi kan ook
nog koelen.”
22 | INSTALLATIEENBOUW.NL

WARMTEPOMPEN THEMA
De warmtepompen van Itho Daalderop worden in Nederland ontwikkeld en geproduceerd voor de Nederlandse markt.
Financiering
De projectmatige verduurzaming door woningcorporaties
draagt voor een groot deel bij aan de
energietransitie, weet Van Gameren. Maar ook
voor particulieren is het mogelijk om te kiezen
Warmtepomp Vincent in een all-electric opstelling.
‘Een warmtepomp is
geen onderdeel van
het probleem, maar
van de oplossing’
voor een warmtepomp, ook al zijn de installaties
tamelijk prijzig. “De ISDE-subsidie en het Nationaal
Warmtefonds nemen die bezwaren weg. Je
kunt een lening afsluiten tegen geen of een lage
rente, wat ervoor zorgt dat alle seinen op groen
staan. Als je kijkt naar de ontwikkeling van de
energieprijzen, dan weet je dat deze investering
zich terugbetaalt.”
Netcongestie
De overbelasting van het elektriciteitsnet; zijn zoveel
warmtepompen geen aanslag op het elektriciteitsnetwerk?
Volgens Van Gameren is een
warmtepomp geen onderdeel van het probleem,
maar juist onderdeel van de oplossing. In tegenstelling
tot bijvoorbeeld zonnepanelen, die
gaan leveren wanneer de zon schijnt, kunnen
warmtepompen wel flexibel omgaan met netbelasting.
Op het moment dat de zon schijnt en er
maximaal aan het net geleverd wordt, kan de
warmtepomp bijvoorbeeld tapwater gaan bereiden
en daarmee het net ontlasten. Het toekomstige
slimme elektriciteitsnet is een puzzel waarin
de warmtepomp een belangrijk onderdeel is.
Een groot gedeelte van het energieverbruik van
een huishouden is immers voor verwarming en
warm water en met een warmtepomp kun je dit
slim sturen.
Van Gameren: “Belangrijk hiervoor is wel dat de
wetgever de regelgeving gaat aanpassen, zoals
bijvoorbeeld in België, waar de saldering al is afgeschaft,
een capaciteitstarief is ingevoerd en de
subsidie is gekoppeld aan het hebben van een
slimme sturing op je warmtepomp. Op deze manier
stuur je de markt en dus de industrie naar
gewenst gedrag, namelijk in de basis al slim omgaan
met wanneer je energie verbruikt.”
Installateurs opleiden
Al die cv-ketels vervangen door warmtepompen is
een monsterklus, maar er zijn meerdere jaren voor
uitgetrokken. Om ervoor te zorgen dat er gediplomeerde,
goed geïnformeerde installateurs zijn,
leidt Itho Daalderop zelf installateurs op. Zij zijn
direct in staat om Vincent en monoblock Amber
te installeren, zonder dat er een F-gassencertificering
nodig is. Van Gameren: “Bij het opleiden
van installateurs ligt een gedeelde verantwoordelijkheid.
Wij pakken dit op samen met Techniek
Nederland. Door kennis te delen, weten we wat
de beste oplossing is. Zo ontstaat er een goede
standaard die geadviseerd kan worden. Zo kan er
sneller gestopt worden met aardgas, waardoor we
Nederland op een slimme manier kunnen elektrificeren
en verduurzamen.” ❚
INSTALLATIEENBOUW.NL | 23

Frisse lucht
voor iedereen
Ned Air is een toonaangevende fabrikant
van luchtbehandelingssystemen,
warmteterugwin-units en dakventilatoren.
Vanuit onze passie voor techniek creëren
wij voor iedere situatie een duurzame
luchttechnische oplossing. Al meer
dan 30 jaar worden onze producten
met succes toegepast in onder andere
woningbouw, utiliteit, industrie, food- en
gezondheidssector, scheepvaart, offshore,
tuinbouw, defensie en onderwijs.
• EveryLine | De nieuwste generatie
warmteterugwin-units
EveryLine
voor een gezond
en comfortabel
binnenklimaat in
elke ruimte
• RotorLine | De nieuwe serie luchtbehandelingskasten
met energiebesparende warmtewielen
• EduComfort | Schoolventilatie-units met
warmteterugwinning en optioneel koelen en verwarmen
• EduComfort CM 1100 LN | Schoolventilatie-units met
warmteterugwinning voor boven een verlaagd plafond
• CompactLine | De meest compacte
warmteterugwin-unit
nedair.nl

Maximising Performance for You
HOOGWAARDIGE
EXPANSIEVATEN
GESCHIKT VOOR VERWARMING EN KOELING
SPIROEXPAND ®
Spirotech introduceert veiligheidsexpansievaten voor gesloten warmwater, -verwarmings-,
airconditionings- en koelwatersystemen volgens EN 12828, met membraan om het
water op te vangen en gasvulling met voordrukventiel, inclusief aansluiting voor een
onderhoudseenheid. Nu verkrijgbaar in volumes van 4 tot en met 140 liter.

THEMA WARMTEPOMPEN
LUCHTBEHANDELINGSKAST EN WTW-UNIT
MET OF ZONDER GEÏNTEGREERDE
WARMTEPOMP: ELLENDE OF ZEGEN?
Het tekort aan gekwalificeerde technische mensen en de druk op de installatiekosten doen samen met de almaar verder stijgende energieprijzen
de vraag naar plug-and-play-oplossingen sterk toenemen. Kiezen voor luchtbehandelingskasten die zijn uitgerust met een geïntegreerde
omkeerbare warmtepomp voor verwarming en koeling lijkt in dat kader dan ook logisch. Om tot een goed functionerend en comfortabel
systeem te komen, dient qua ontwerp en toepassing echter een aantal (spel)regels te worden nageleefd. Harry van Veen, directeur/eigenaar
van Horos Klimaattechniek uit Soest, licht het toe.
Tekst Chris Elbers/Horos Klimaattechniek BV | Beeld Horos Klimaattechniek BV
Compacte WTW-unit voorzien van een geïntegreerde warmtepomp.
Horos Klimaattechniek is een echte pionier. Zo was
het bedrijf in de jaren ’90 de eerste leverancier die
zich richtte op het ontwerpen en vermarkten van
dergelijke geïntegreerde klimaatsystemen. Welkome
oplossingen die vaak voortkwamen uit de
vraag naar ruimtebesparing en meer eenvoud in
het installatiewerk. “Het verzorgen van ontwerp,
verkoop en aftersales vereist de nodige kennis en
kunde, zowel op het gebied van lucht- als koeltechniek”,
meent Van Veen. “Juist die expertise is al zo'n
70 jaar in ruime mate binnen onze onderneming
aanwezig. We hebben door vallen en opstaan gaandeweg
veel technische bagage vergaard.”
Het complete plaatje
Daarvan maken de enthousiaste specialisten van
Horos dagelijks gebruik, tijdens de werkzaamheden
die ze voor uiteenlopende opdrachtgevers
uitvoeren. Trajecten voor toepassing van dit soort
systemen starten steevast met een goed advies en
het stellen van de juiste vragen aan de klant. “Zo
gaan we na of de retourtemperatuur voldoende is
geborgd en in het geval van plenumafzuiging of
het dak adequaat is geïsoleerd”, somt Van Veen
op. “Maar we kijken bijvoorbeeld ook naar welke
inblaasconditie wordt gegarandeerd, of het onderhoudsbedrijf
voldoende lucht- en koeltechnisch is
26 | INSTALLATIEENBOUW.NL

WARMTEPOMPEN THEMA
onderlegd en hoe de te voorkomen ontdooiing in
de winter is gegarandeerd. Kortom: we brengen
het complete plaatje in beeld. Juist door dieper
door te vragen, kunnen we vaststellen of een geïntegreerd
systeem de beste oplossing vormt óf dat
er moet worden uitgezien naar een alternatief.
Helaas komen we in het veld regelmatig veel ellende
tegen. Simpelweg omdat er voor een niet
geschikte toepassing is gekozen of het onderhoud
Luchtbehandelingskast voorzien van een
geïntegreerde warmtepomp.
‘Ontwerp, verkoop
en aftersales
vereisen
de nodige expertise’
ondeskundig of onvolledig is verricht. Het wisselen
van de filters alléén helpt niet. Vandaar ook
dat wij onze klanten aanraden om installaties na
de ingebruikname minimaal één jaar op afstand
door ons te laten volgen.”
Separate DX-warmtepomp
Een van de problemen die via remote monitoring
getackeld kan worden, betreft het onderschatten
van de ontdooicyclus wanneer er een separate
DX-warmtepomp is toegepast. Vooral de afstand
tussen luchtbehandelingskast en warmtepomp
is bepalend voor het optreden van een dergelijk
ongemak, zo blijkt. “Net als bij een geïntegreerd
systeem speelt ook bij het gebruik van een separate
warmtepomp de retourtemperatuur een
belangrijke rol. Wanneer je temperatuurfluctuaties
wilt voorkomen, vormt het regelbereik van
de compressor de kritische factor”, aldus Van
Veen, die tot slot inzoomt op twee belangrijke
voordelen van de beide warmtepomptechnieken
die Horos voor diverse toepassingen en in verschillende
capaciteiten aanbiedt. “In allebei de
systemen wordt de energie direct van het koudemiddel
naar de lucht getransporteerd. In tegenstelling
tot een gekoeld warmwatersysteem
heb je dus geen overdrachtsverliezen. Daarnaast
verlaagt het absorptiewarmtewiel het benodigde
koelvermogen, met als resultaat dat, net als in
het geval van EC-ventilatoren en een toerengeregelde
compressor, het energieverbruik aanzienlijk
wordt verminderd.” ❚
Pak die subsidie!
Warmtepompen vallen onder de EIA (Energie
Investeringsaftrek) uitvoeringsregeling, een
door de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland
genomen initiatief waarmee ondernemers
die investeren in energiebesparende bedrijfsmiddelen
of onderdelen een mooi fiscaal
voordeel kunnen behalen. “De EIA – bedoeld
voor inkomsten- of vennootschapsbelastingplichtige
organisaties – levert behalve een
lagere energierekening gemiddeld zo'n 11 procent
voordeel op”, zegt Van Veen. “Voorwaarde
is wél dat de warmtepomp is vermeld op de
EIA Energielijst.”
INSTALLATIEENBOUW.NL | 27

THEMA WARMTEPOMPEN
EERSTE MATERIALENPASPOORT VOOR LUCHT-WATERWARMTEPOMPEN
INNOVATIE IN DUURZAAMHEID
​Vaillant is sinds kort de eerste en enige fabrikant die in Nederland warmtepompen aanbiedt met een categorie 1 materialenpaspoort. Het
materialenpaspoort is opgesteld op basis van een uitgebreide levenscyclusanalyse (LCA) om de milieu-impact te meten en is onafhankelijk
getoetst. Hiermee bereidt Vaillant zich nu al voor op de Nederlandse ambitie om in 2050 een volledig circulaire economie te bereiken.
Tekst en beeld Vaillant Group
‘Consumenten én bedrijven willen nu
eenmaal steeds duurzamer bouwen’
Vaillant aroTHERM Plus.
Als overheid, bedrijven of consumenten een nieuw
gebouw of huis bouwen, zijn zij verplicht om een
MPG-score van hun project aan te leveren: de Milieu
Prestatie Gebouw-score. Deze MPG-score zegt iets
over de duurzaamheid van dit gebouw en is een optelsom
van de milieu-impact die alle onderdelen van
het gebouw hebben. Een materialenpaspoort, oftewel
een levenscyclusanalyse (LCA), geeft een precieze
score voor een specifiek product die de MPG-score
dus omhoog of omlaag brengt. Welke impact heeft
een baksteen, raam of kozijn gedurende de hele levenscyclus
op het milieu?
transparant in hoeverre gebruikte materialen in
een woning circulair zijn en dus minder impact
hebben op het milieu. Het bedrijf ontstond uit de
visie van architect Thomas Rau, die stelt dat de
bouwsector grondstoffen gebruikt die eindig zijn.
“We moeten ze daarom zoveel mogelijk opnieuw
gebruiken. Maar om dat te doen, moet je weten
uit wat voor materialen producten bestaan. Die
materialen legt Madaster vast, en het bedrijf wijst
producten ook scores toe: in hoeverre is een product
duurzaam?”, legt Rau uit.
De aroTHERM plus en aroTHERM split staan ook
in Madaster. Sander Beeks, Partnership Manager
bij Madaster: “Ik verwacht dat aanbestedingen
binnenkort niet alleen zo weinig mogelijk CO 2
-
Voor een eenvoudig product als een isolatieplaat is
zo’n score relatief gemakkelijk te berekenen, maar
voor ingewikkelde, technische apparatuur als een
warmtepomp is een materialenpaspoort uniek. Vaillant
loopt daarom enorm voor in de energietransitie.
De aroTHERM plus en aroTHERM split zijn namelijk
de eerste warmtepompen met een ‘categorie 1’ materialenpaspoort,
waardoor deze warmtepompen
30 tot wel 50 procent minder impact hebben op de
MPG-score dan warmtepompen van andere merken.
Madaster
Madaster is het register waarin materialen en
producten die in de gebouwde omgeving gebruikt
worden terug te vinden zijn. Het bedrijf maakt
Sander Beeks, Partnership Manager bij Madaster.
28 | INSTALLATIEENBOUW.NL

WARMTEPOMPEN THEMA
Vaillant aroTHERM Plus en uniTOWER.
uitstoot mogen hebben, maar dat ze ook zo circulair
mogelijk moeten zijn. Bedrijven als Vaillant
hebben dan een streepje voor.” Het materialenpaspoort
maakt de score van de aroTHERM plus
en split inzichtelijk. “Projectontwikkelaars en aannemers
die op korte termijn zo veel mogelijk circulaire
producten en grondstoffen gebruiken, krijgt
in de toekomst meer aanbestedingen én besparen
meer geld. In een wereld waarin grondstoffen
steeds schaarser en daardoor duurder worden, is
dat dé manier om toekomstbestendig te bouwen.”
Duurzame aanbestedingen
in de bouw
De overheid wil vanaf 2030 volledig duurzaam
aanbesteden en het Rijk heeft als doel om in
2050 een volledig circulaire economie te hebben.
Daarom wordt de MPG-score steeds belangrijker.
Alle uitvragen van het Rijk zijn sinds dit jaar al circulair,
en van woningcorporaties wordt verwacht
dat zij die verduurzamingsslag ook snel maken.
Gelukkig helpt de overheid een handje. Er zijn
belastingvoordelen en subsidies beschikbaar die
duurzame nieuwbouw en renovaties moeten aanmoedigen.
Bedrijven die duurzaam bouwen en
(her)ontwikkelen komen mogelijk in aanmerking
voor een MIA en VAMIL-subsidie die op kan lopen
tot een belastingvoordeel van meer dan 30
procent van de investering. Zo kunnen ze tienduizenden
euro’s besparen. Plaatsing van een warmtepomp
met een categorie 1 materialenpaspoort
kan daarbij helpen: die maakt bouwen duurzamer,
drukt de MPG-score en maakt het project aantrekkelijker.
Consumenten én bedrijven willen nu eenmaal
steeds duurzamer bouwen. ❚
aroTHERM plus en aroTHERM split
Ondanks dat het hebben van een materialenpaspoort
niets zegt over de duurzaamheid van een
product, zijn de aroTHERM plus en aroTHERM
split wél duurzaam.
Deze lucht-waterwarmtepompen gebruiken eindeloos
beschikbare energie uit de buitenlucht
om (afhankelijk van een all-electric of hybride
systeem) tapwater of verwarming te verwarmen.
Deze twee modellen zijn in verschillende combinaties
of configuraties in te stellen: de ‘plus’
maakt gebruik van monobloc technologie, de
‘split’ heeft split technologie.
Naast het gebruik van duurzame energie uit de
buitenlucht, gebruikt de aroTHERM plus warmtepomp
het uiterst duurzame koudemiddel R290.
INSTALLATIEENBOUW.NL | 29

DE SLEUTEL TOT EEN GOED ONTWERP: DRUKBEHEERSING
OPLOSSINGEN DIE INDRUK MAKEN
“De meeste problemen bij verwarmings- en koelsystemen worden veroorzaakt door teveel lucht in het systeem, als gevolg van een slechte
drukbeheersing. “Problemen kunnen al optreden bij een onjuist ontwerp, maar ook bij de installatie en het onderhoud ervan”, weet Martijn
Worst, Area Sales Manager Utiliteit bij Spirotech. “Een onjuiste systeemdruk zal de efficiëntie van het systeem verminderen en kan leiden tot
voortijdige uitval van belangrijke systeemcomponenten, met hoge onderhouds- en exploitatiekosten tot gevolg. Spirotech gaat hier graag de
strijd mee aan.”
Tekst Spirotech en Lieke van Zuilekom |
Beeld Spirotech
Doorbreek de cyclus
Verhoogde exploitatiekosten beginnen vaak
bij een niet correct ontworpen en verkeerd
geïnstalleerd expansiesysteem, weet Worst.
“Hierdoor kan een negatieve druk in het systeem
ontstaan, waardoor er op diverse plaatsen
luchtintrede plaatsvindt. Denk bijvoorbeeld
aan de automatische ontluchters, pakkingen
en niet-diffusiedichte leidingen. Het gevolg is
een ontoelaatbare systeemdruk.” Hoge druk
kan ertoe leiden dat water door de veiligheidsventielen
stroomt. “Als gevolg hiervan moet de
installatie regelmatig worden bijgevuld.” Omdat
hiervoor meestal zuurstofrijk water wordt
gebruikt, wordt het corrosieprobleem versneld
en komen gebouweigenaren al gauw in een
vicieuze cirkel terecht:
- Er komt voortdurend zuurstof/lucht in
het systeem;
- Hierdoor ontstaat corrosie;
- Er vormt zich steeds meer vuil en sludge in
de installatie;
- Het systeem moet volledig worden gereinigd
en behandeld.
‘Een onjuiste systeemdruk zal de
efficiëntie van het systeem verminderen
en kan leiden tot voortijdige uitval van
belangrijke systeemcomponenten’
Breed scala oplossingen
“Elk verwarmings- of koelsysteem stelt andere
eisen aan het drukbehoudsysteem”, aldus
Worst. “Daarnaast is er steeds meer behoefte
aan connectiviteit, zodat verschillende systemen
informatie met elkaar kunnen uitwisselen.
Bijvoorbeeld in het kader van beheersbaarheid
en bedrijfszekerheid. Spirotech speelt hierop in
met SpiroExpand; een complete productserie
voor het automatisch bewaken én controleren
van de installatiedruk en het ontgassen van het
suppletiewater. Het productaanbod loopt uiteen
van de eenvoudigste opstellingen tot en met de
meest uitgebreide, complexe systemen en van
standaard tot maatwerk.” ❚
30 | INSTALLATIEENBOUW.NL

1. PicoControl
De SpiroExpand PicoControl Kompakt
is een drukbehoudsysteem
met een compact ontwerp, waardoor
het expansievolume volledig
benut kan worden en de druk in
kleinere verwarmings- en koelsystemen
op een constant niveau kan
worden gehouden.
2. MultiControl Kompakt
De SpiroExpand MultiControl
Kompakt is het meest flexibele apparaat
voor drukbehoud in de SpiroExpand-serie.
Met deze unit kan
het expansievolume volledig worden
benut en kan de druk in gesloten
verwarmings- en koelsystemen
op een constant niveau worden gehouden.
Dankzij een zelfdragende
en geluidsabsorberende constructie
staat elke unit op zichzelf.
3. MultiControl Modular
SpiroExpand MultiControl Modular
is een serie drukbehoudunits
voor grotere systemen waarbij
gebruik wordt gemaakt van
verschillende temperatuurmetingen.
In deze units kan het expansievolume
volledig worden benut
en kan de druk in afgesloten
verwarmings- en koelsystemen
op een constant niveau worden
gehouden.
4. MultiControl COOL
Een speciale versie van de
SpiroExpand MultiControl
systemen is de MultiControl
COOL EMCC; een drukregelunit
specifiek ontworpen
voor koelsystemen. Omdat
de drukregelaars en expansievaten
zijn gemaakt van
roestvrijstaal, behoort corrosie
door condensatie, zoals
dat vaak voorkomt bij koelsystemen,
tot het verleden.
5. TopControl Modular
De ETCM TopControl Modular is een
modulair expansie- en drukregelsysteem
voor gebruik in combinatie met externe
lagedruk EG-expansievaten (veiligheidsventiel:
0,5 bar). In tegenstelling tot de
MultiControl-systemen wordt voor de
TopControl-serie gebruik gemaakt van
elektronische drukregelpompen met
een snelheidsregeling en elektronische
overdrukventielen. Dankzij het nog grotere
werkdrukbereik van 23,5 bar kunnen
deze units in een enorm scala van apparaten
worden gebruikt.
6. Membraanexpansievaten
Dit zijn ‘passieve’ drukbeheersystemen.
Voor de drukregeling
wordt gebruik gemaakt van
een vooraf ingestelde gasdruk
in het membraanexpansievat.
Omdat membraanexpansievaten
geen suppletiefunctie hebben,
combineert Spirotech dit soort
drukregeling idealiter met een
vacuümontgasser inclusief suppletiefunctie.
INSTALLATIEENBOUW.NL | 31

SAMEN ZORGEN
VOOR MORGEN.
Alles wat wij doen heeft impact. En dus
kijken wij verder dan het hier en nu. Dat zijn
wij verplicht aan de wereld om ons heen. En
aan de generaties die na ons komen.
Daarom staat bij al onze technische
diensten duurzaamheid centraal.
Onze betrokkenheid hebben wij vertaald
naar een nieuwe pay-off:
Van Dorp. Voor morgen.
Uw gebouwtechniek
duurzaam geregeld.
Technisch Beheer
Gebouwveiligheid
Gebouwautomatisering
Energiemanagement
Zwembadtechniek
Railinfra
Inspecties
Projecten
Vanaf 1 januari 2023 is
CO-certificering verplicht
Zorg dat u de certificering op tijd op orde hebt
Offerte binnen één dag
Uw certificatiedossier
inzichtelijk via het klantportaal
Wij garanderen korte
doorlooptijden
RvA geaccrediteerd
Normec
Certification
normeccertification.nl | 0345 585 000
Improve Quality. Reduce Risk.

ALMERE SAN-FRANCISCO EN SYDNEY
WOONTORENS KOP DUIN IN ALMERE:
BEWUST BOUWEN MET OOG OP DE TOEKOMST
DUIN is in enkele jaren uitgegroeid tot een unieke plek in Nederland waar wonen, werken en recreëren in harmonie samenkomen. Alle appartementen
van de woontorens San-Francisco en Sydney worden op hoog niveau afgewerkt met een complete keuken en badkamer, een eigen
vaste parkeerplaats en diverse bergingen. Ook slimme vraaggestuurde balansventilatie mocht niet ontbreken.
Tekst en beeld Duco
Altijd vakantie. Dat is het motto van de woontorens San Francisco en Sydney.
34 | INSTALLATIEENBOUW.NL

SAN-FRANCISCO EN SYDNEY ALMERE
de CO 2
-concentratie hoger is dan de ingestelde
streefwaarde voor de betreffende zone, wordt de
ventilatie in die zone verhoogd. Het voordeel van
geïntegreerde sturing zit hem in het handige plug
& play concept: er is enkel basisbekabeling nodig
voor de voeding van de ventilatiebox. Extra elektronica
tussen de WTW-unit en een externe klep
zijn bij de DucoBox Energy Premium niet nodig.
De bewoners van de woontorens genieten van een optimaal leefklimaat in huis door de inzet van een intelligent
balansventilatiesysteem.
Altijd vakantie. Dat is het motto van de woontorens
San Francisco en Sydney. Niet alleen het uitzicht
over het IJmeer zorgt voor dat gevoel, maar
ook het duinlandschap dat het gebouw omringt.
Het feit dat je meteen op het strand staat zodra je
het gebouw uitloopt, is ook mooi meegenomen.
Je kunt hier dus altijd lekker uitwaaien, heerlijk
sporten of met mooi weer ontspannen in de zon.
Aangenaam leefklimaat in huis
Maar ook binnen heerst een aangenaam klimaat.
De bewoners van de woontorens genieten van
‘Zowel buiten als
binnen heerst een
aangenaam klimaat’
een optimaal leefklimaat in huis door de inzet
van een intelligent balansventilatiesysteem. De
WTW-unit DucoBox Energy Premium ventileert
twee zones (dag- en nachtzone) onafhankelijk
van elkaar, op basis van CO 2
-meting. Wanneer
Akoestisch comfort
“Wat meer is, is het akoestische comfort voor de
bewoners van de torens”, vertelt Danny Kroet, projectleider
van de Van Dam Groep. “Over het geluid
hoeven de bewoners zich geen zorgen te maken.
Onder andere door de geïntegreerde 2-zoneregeling,
maar ook door de gunstige positionering van
de ventilatoren en het gebruik van dempend materiaal
is het toevoergeluid het stilste in de markt
(55 dB bij 325 m³/u).”
Richting een groene toekomst
Deze aspecten zullen meer en meer gaan doorwegen
in de woningen van de toekomst. Met de nieuwe
BENG-regelgeving moeten projecten aan steeds
strengere normen voldoen. Dit alles met oog voor
duurzame kwaliteit. Projecten zoals DUIN in Almere
zijn het streefdoel en meteen ook de uitdaging:
bewust bouwen voor een groenere toekomst. ❚
ZONE 1 ZONE 2
Zorgeloze nachtrust
DucoBox Energy Premium
Maximale
energiewinst
Slimme 2-zonesturing
Besparing tot 40 % door
slimme zonesturing
Stilste Systeem D in de markt
30 dB-eis in de verblijfsruimtes
is perfect haalbaar
Automatische inregeling
Inregeling op constante druk
bespaart tot 50% op de inregeltijd
We inspire at www.duco.eu
INSTALLATIEENBOUW.NL | 35

GELUIDSOVERLAST VOORKOMEN
GELUIDSSCHERMEN RONDOM
MACHINES EN INSTALLATIES
Wie een warmtepomp of airco plaatst, wil niet dat iemand last heeft van het geluid. Ook het Bouwbesluit zegt dat het geluid ’s nachts maximaal 40
dB(A) en overdag 45 dB(A) mag zijn. En toch maken installaties vaak meer herrie. Een geluidsscherm van ModuBar is dan een mooie oplossing.
Tekst Desiree Pennings | Beeld ModuBar
Op het dak van het Wooldhuis in Heino werden twee warmtepompen geplaatst met een op maat gemaakt Noise-Reducer geluidsscherm eromheen.
Alle schermen van ModuBar worden op maat
gemaakt in de fabriek in Poeldijk. Hier bevindt
zich ook het experience center waar installateurs,
architecten en adviseurs kunnen zien
welke mogelijkheden er zijn en hoe de schermen
in de eigen productiehal gemaakt worden.
Projectmanager Arjan Kick: “Architecten wensen
vaak bepaalde toepassingen, bijvoorbeeld
dat een geluidsscherm qua uitstraling past bij
het gebouw. Op het gebied van afwerkingen
is er een grote keuze, dus de mogelijkheden
zijn eindeloos.”
Ondergrond en
bevestigingsmethode
Om geluid van installatie-units te verminderen,
zijn er twee oplossingen: de Noise-Reducer en
de Kokowall HA-Minwol variant. De eerste is een
geluidwerend scherm met een absorberende laag,
36 | INSTALLATIEENBOUW.NL

De Noise-Reducer wordt het vaakst op daken toegepast, omdat hij geleverd wordt in de gewenste kleur.
steenwol en PE-fleece, afgewerkt met een kunststof
separator in de gewenste kleur. Het Kokowall
HA-Minwol geluidsscherm is afgewerkt met kokosvezels
en daarmee perfect om te laten begroeien
met klimplanten. Beide geluidsschermen zijn ge-
Het Kokowall HA-Minwol geluidsscherm is geschikt
om beplanting tegenaan te laten groeien.
‘In samenspraak
met de installateur
wordt er gekeken
hoeveel ruimte er
aangehouden moet
worden om de
installatie heen en
aan welke eisen de
schermen
moeten voldoen’
schikt voor verschillende ondergronden, bijvoorbeeld
betonnen dakconstructies, betonvoeten en gefundeerd
in de grond. “Wij weten precies wat de beste
oplossing is voor welke ondergrond, wat de meest
geschikte bevestigingsmethode is en met welke regelgeving
er rekening gehouden moet worden. Bij
het ontwerp van de omkasting wordt rekening gehouden
met kabels en leidingen door middel van het
toepassen van uitsparingen”, aldus Kick.
Eigen productie
Een mooi voorbeeld van zo’n maatwerk project
is het Wooldhuis in Heino, een gebouw voor
seniorenwoningen met zorg van Zorgspectrum
Het Zand. Eind december plaatste ModuBar hier
een geluidsscherm op het dak in een specifieke
kleur en uitsparingen op maat. Kick: “Dat was
veel maatwerk. We hebben er het Noise-Reducer
geluidsscherm toegepast rondom twee warmtepompen.
De luchtkanalen en leidingen daarvan
gaan precies door het scherm heen. Het is mooi
dat we de productie in eigen beheer doen, want
zo konden we ook hier alles snel en volledig op
maat maken.”
Het is meestal de Noise-Reducer die op daken
wordt toegepast, omdat de kleur en vormgeving
passen bij de omgeving en omdat hij onderhoudsvrij
is. Op de begane grond en in tuinen wordt
vaker gekozen voor de Kokowall, omdat daarbij
begroeiing mogelijk is. Uiteindelijk krijg je dan
een volledig groene wand.
Advies en informatie
Wie bij ModuBar aanklopt voor advies over geluidsschermen,
kan gedegen informatie verwachten.
In samenspraak met de installateur wordt er
gekeken hoeveel ruimte er aangehouden moet
worden om de installatie heen en aan welke eisen
de schermen moeten voldoen. “Je kunt niet
zomaar een omkasting plaatsen om een unit, zonder
rekening te houden met koude luchtafvoer,
luchtstromen en andere zaken. Vaak kijken wij
naar ontwerpen waarbij tijdens de tekenfase geen
rekening is gehouden met deze aspecten. Dat is
jammer. Wanneer wij op tijd advies mogen uitbrengen,
kunnen installaties optimaal geplaatst
en afgeschermd worden”, aldus Kick. ❚
INSTALLATIEENBOUW.NL | 37

Kies bewust voor
- duurzame energie
- een schoner milieu
- producten op maat
Natuurlijk HOROS voor een verantwoord klimaat!
Horos ontwikkelt sinds 1953 produkten voor de meest uiteenlopende
klimaatinstallaties in gebouwen. Altijd op zoek naar pasklare
oplossingen op het gebied van comfort en prestatieverbetering,
blijven wij onze producten innoveren voor nu en in de toekomst.
een
verantwoorde
keuze
Wij adviseren u graag op het gebied van:
- Warmtepompen
- Koeling
- Luchtbehandeling
- Bevochtiging
- Datacentra
- Optimalisatie en verduurzaming van bestaande installaties
R&D medewerkers garanderen dat u een verantwoorde
en duurzame keuze maakt.
+31 (0)35 603 90 60 | www.horos.nl

BREDA MEDISCH CENTRUM WESTERHAGE
COMPLEET EN ENERGIE-EFFICIËNT VRF-SYSTEEM VOOR MEDISCH CENTRUM WESTERHAGE
ONAFHANKELIJK KOELEN EN
VERWARMEN IN ELKE ZORGRUIMTE
Op het voormalig ATEA-terrein, aan de Muizenberglaan 13 in Breda, is afgelopen september Medisch Centrum Westerhage geopend. Het project
betreft een interessante combinatie van bestaande bouw en nieuwbouw. Het voormalige tweelaagse pand van de sociale werkvoorziening van
ca. 400 m 2 is van binnen volledig gestript, heeft een nieuwe indeling met zorgruimtes gekregen en is middels een verbindingsgang gekoppeld
aan een drielaagse nieuwbouw van ca. 1.500 m 2 , die wordt gevuld door verschillende zorgverleners uit de 1e en 2e lijn. Belangrijke participant
in het gebouw is de huisartsenpraktijk op de 2e verdieping. Daarnaast biedt Medisch Centrum Westerhage ruimte aan onder andere fysiotherapeuten,
een diagnostisch centrum, verloskundigen, diëtisten, psychologen, een wondzorgcentrum, osteopaten en een consultatiebureau.
Tekst Lieke van Zuilekom | Beeld Centercon
Wanneer er in de ene ruimte een koelvraag is en in een andere ruimte een verwarmingsvraag, dan zorgen de HR-boxen voor een efficiënte energie-uitwisseling.
Het bouwkundig ontwerp voor Medisch Centrum
Westerhage is gemaakt door Ernst Architect. In
een bouwteam met aannemer De Kok Bouwgroep
en installatie-adviseur Rienks Engineering stond
installateur Van Dijnsen Installatiewerken B.V. in
voor de engineering en realisatie van alle gebouwgebonden
installaties. Van de werktuigbouwkundige
en elektrotechnische installaties tot en met
de beveiligingsinstallaties. “Hierbij is nadrukkelijk
rekening gehouden met de wet- en regelgeving uit
het Bouwbesluit, de Arbowetgeving en de voorschriften
van de Landelijke Huisartsen Vereniging
(LHV)”, vertelt Dennis Verwijmeren, Projectleider
S&O bij Van Dijnsen Installatiewerken B.V. “Bij de
bouw van een medisch centrum zijn bijvoorbeeld
privacy, geluidsisolatie en hygiëne essentieel. Ook
moest het gebouw 100% gasloos functioneren,
wat voor de oudbouw een flinke uitdaging was.
Voor de klimaatinstallaties werd bovendien individuele
bediening per ruimte voorgeschreven.
Hierdoor viel de keuze al snel op een 3-pijps VRFsysteem,
die slim gebruik maakt van de energie
(warmte) in de buitenlucht en waarmee gelijktijdig
verwarmd en gekoeld kan worden.”
40 | INSTALLATIEENBOUW.NL

MEDISCH CENTRUM WESTERHAGE BREDA
Op het dak van Medisch Centrum Westerhage staan vier lucht/lucht buitendelen.
‘Er gaat geen
energie naar
buiten verloren’
Vier VRF-installaties
Voor de verwarming en koeling van Medisch
Centrum Westerhage zijn in totaal vier installaties
gemaakt: één voor het bestaande bouwdeel
en één voor elke verdieping van de nieuwbouw,
aldus Verwijmeren. “Aan de hand van de transmissieberekeningen
hebben wij het verwarmings- en
koelvermogen van elk bouwdeel bepaald en de
installatie verder uitgeëngineerd. Vervolgens hebben
wij bij drie partijen een offerte opgevraagd,
waarna Centercon de levering van het complete
VRF-systeem gegund kreeg.” Van Dijnsen Installatiewerken
B.V. en Centercon werken regelmatig samen
in projecten, vertelt Verwijmeren. “De lijnen
tussen onze bedrijven zijn kort, (offerte-)aanvragen
worden snel in behandeling genomen en wanneer
zich onverhoopt een calamiteit voordoet, wordt dit
ook direct opgepakt. Dat biedt vertrouwen. Bovendien
is de kwaliteit van de producten uitstekend.”
Efficiënte energie-uitwisseling
“Met de projecteisen in het achterhoofd, hebben
wij een LG Multi V Heat Recovery systeem in kanaaluitvoering
voorgesteld”, vertelt Martin van
der Voort, Accountmanager bij Centercon. “Met
dit driepijpssysteem kan gelijktijdig gekoeld en/
of verwarmd worden, waardoor in elke ruimte
en in elk seizoen een comfortabel binnenklimaat
wordt geborgd.” Op het dak van Medisch Centrum
Westerhage staan vier lucht/lucht buitendelen,
vertelt hij. “Vanaf hier loopt een hoofdleidingtracé
door de leidingschacht naar negen Heat Recovery
boxen op de verdiepingen, die op hun beurt gekoppeld
zijn aan 54 kanaalmodel binnendelen.
Wanneer er in de ene ruimte een koelvraag is en
in een andere ruimte een verwarmingsvraag, dan
zorgen de HR-boxen voor een efficiënte energieuitwisseling.
Er gaat dus geen energie naar buiten
verloren. Wie kiest voor het LG Multi V Heat Recovery
(HR) systeem, is verzekerd van hoge COP- en
EER-scores. Niet voor niets komt het systeem in
aanmerking voor aantrekkelijke subsidies zoals de
Energie Investeringsaftrek (EIA).”
Individueel regelbaar
Belangrijk was dat de VRF-installatie ook als
hoofdverwarming kon fungeren, benadrukt Van
der Voort. “Bovendien werd een individuele regelbaarheid
per ruimte voorgeschreven, waarin
onze units uitstekend kunnen voorzien.” Verwijmeren:
“Elke ruimte is voorzien van een lokale
afstandsbediening op de wand, waarmee gebruikers
de gewenste ruimtetemperatuur kunnen
instellen. Hierbij hebben zij keuze uit de modi
koelen, verwarmen, ventileren of ontvochtigen.
Daarnaast zijn de vier VRF-installaties gekoppeld
aan één centraal LG bedieningspaneel, die tevens
in verbinding staat met de brandmeldinstallatie.
Eventuele storingen en calamiteiten kunnen eenvoudig
op afstand worden uitgelezen, ook door
ons, waardoor direct de juiste acties ondernomen
kunnen worden.”
One-stop-shop
In navolging van de binnen- en buitenunits heeft
Centercon ook bijbehorende plenums, roosters,
akoestisch geïsoleerde slangen en andere componenten
geleverd, waarmee de installateur compleet
werd ontzorgd. In december 2021 is Van
Dijnsen Installatiewerken B.V. met de installatiewerkzaamheden
gestart en ruim acht maanden
later al is het project opgeleverd. Om dit mogelijk
te maken, hebben alle bouwteampartners, onderaannemers
en leveranciers hun beste beetje voorgezet,
met een fijne samenwerking én een mooi,
comfortabel en functioneel medisch centrum
als resultaat. ❚
BOUWINFO
Bouwkundig ontwerp
Ernst Architect
Aannemer
De Kok Bouwgroep
Installatie-adviseur
Rienks Engineering
Gebouwgebonden installaties
Van Dijnsen Installatiewerken B.V.
VRF-systeem
Centercon
INSTALLATIEENBOUW.NL | 41

PREFAB INSTALLEREN VOOR DE WONINGBOUW:
INPLUGGEN. MONTEREN. KLAAR!
Binnen de installatietechniek worden de regels steeds strenger en de kwaliteitseisen steeds hoger. En omdat vakbekwame mensen schaars
zijn, komt het erop neer dat je steeds meer moet doen, in steeds minder tijd. Installeren 2.0 biedt hierbij de oplossing!
Tekst en beeld Attema
Het installatiegemak van prefab
“Installeren 2.0 is een uniek en innovatief concept”,
aldus Freek van Poederooijen, productmanager
bij Attema. “Door het uiterst complete
assortiment installeer je 100% stekerbaar: van
groepenkast tot schakelmateriaal. Alle producten
worden volgens jouw wensen in elkaar gezet en
getest. Volledig prefab dus. Vervolgens wordt alles
desgewenst per verdieping of eenheid afgeleverd
op de afgesproken locatie en tijd. Inpluggen.
Monteren. Klaar! Hierdoor werk je drie keer sneller
dan bij traditioneel installeren. En bovendien verminder
je je faalkosten met 90%.”
Gegarandeerd een gunstig resultaat
Installeren 2.0 is echt een kwestie van plug-andplay
installeren. Bij de elektrotechnische groothandel
vind je namelijk een uiterst compleet assorti-
ment 100% stekerbare producten van Installeren
2.0: contactdozen, schakelaars, dimmers, perilex,
koppelsnoeren, centraaldozen, kabeldozen en
Click-mate NXT groepenkasten. En dat betekent
winst voor jou. Met de prefab installatie-oplossing
van Installeren 2.0 installeer je een volledig appartement
in slechts enkele uren. Van Poederooijen:
“Het is dan ook een slimme en snelle oplossing
voor zowel nieuwbouw als transformaties naar wo-
In slechts enkele uren kan een volledige ruimte geïnstalleerd worden.
42 | INSTALLATIEENBOUW.NL

‘Door het uiterst
complete
assortiment installeer
je 100% stekerbaar:
van groepenkast tot
schakelmateriaal’
ningen, appartementen en hotels. Hiermee ben je
ondanks de hogere materiaalkosten verzekerd van
een gunstig resultaat!”
Alle stekerbare producten worden per verdieping of eenheid afgeleverd op de afgesproken locatie en tijd.
Herbruikbaar en duurzaam
“De producten van Installeren 2.0 zijn onderhoudsvrij
en voldoen natuurlijk aan de normen en
wetgeving”, vertelt Van Poederooijen. “Je hebt bovendien
garantie op de werking van de totale installatie.
Daarnaast zijn alle installatieproducten
van Installeren 2.0 ook herbruikbaar. Zo beperk
je de kosten en afvalstromen en draag je actief
bij aan een circulaire economie. Dat is installeren
volgens Attema.” ❚
INSTALLATIEENBOUW.NL | 43

VERPLICHTE BRL 6000-25 GAAT AL OP 1 APRIL AANSTAANDE IN
BENT U KLAAR VOOR DE CO-CERTIFICERING?
Vanaf 1 april 2023 mogen alleen gediplomeerde, vakbekwame installateurs en monteurs van gecertificeerde bedrijven nog werkzaamheden
uitvoeren aan gasinstallaties, rookgasafvoervoorzieningen of verbrandingsluchttoevoeren. Dat stelt de nieuwe BRL 6000-25 kwaliteitsregeling,
die ook wel CO-certificering wordt genoemd. De certificering komt voort uit het rapport ‘Koolmonoxide’, dat in 2015 is uitgebracht door
de Veiligheidsraad. Belangrijke conclusie van dit rapport is dat koolmonoxide nog altijd een onderschat en onbegrepen gevaar is. Maar ook
dat bij de helft van de koolmonoxideongelukken géén sprake was van verouderde open gastoestellen…
Tekst Lieke van Zuilekom | Beeld Normec Certification
Veel ongelukken kwamen juist voor bij nieuwe
gasketels en afvoersystemen die niet volgens de
regelgeving (of onbekwaam) waren aangelegd.
Kwaliteitslabels zoals keurmerken, erkenningen
en certificeringen boden bovendien te weinig garantie
voor een daadwerkelijk professionele aanleg
én voor veilig onderhoud. De BRL 6000-25
moet hier verandering in brengen en het aantal
koolmonoxidevergiftigingen en zelfs dodelijke
slachtoffers flink terugdringen.
1 april komt snel dichterbij…
De BRL 6000-25 heeft betrekking op het verantwoord
uitvoeren van alle werkzaamheden aan
gasinstallaties, rookgasafvoervoorzieningen en
verbrandingsluchttoevoeren. Van installatie tot
inbedrijfstelling, onderhoud en reparaties. De
kwaliteitsregeling geldt voor álle installatie- en
servicebedrijven in Nederland die installatie- en
onderhoudsmonteurs in dienst hebben of inhuren
als zzp’er. “Met de BRL 6000-25 voldoen
deze bedrijven aan de Certificering Preventie
Koolmonoxide”, vertelt Arjen Werkmeester, commercieel
directeur van Normec Certification.
“Sinds 1 oktober 2020 is dit als wettelijke verplichting
(ook wel: Gasketelwet) opgenomen in
het Bouwbesluit. Een norm was echter nog niet
beschikbaar, wat betekende dat iedereen zijn eigen
invulling aan de verplichting kon geven. Op
15 juni 2022 is hier verandering in gekomen en
is de BRL definitief vastgesteld en goedgekeurd
door de Raad voor Accreditatie (RvA). Vanaf 1
april 2023 mogen alleen gediplomeerde, vakbekwame
installateurs en monteurs van gecertificeerde
bedrijven nog werkzaamheden aan
gasverbrandingstoestellen uitvoeren en deze in
bedrijf stellen. Installateurs en monteurs moeten
vanaf deze datum beschikken over een Bewijs
van Vakmanschap CO. Bovendien moeten bedrijven
onder meer hun (administratieve) processen
op orde brengen, een kwaliteitshandboek
inrichten, een Vakbekwaam Persoon (VP) en
‘Bedrijven die niet nú een duidelijke stip
op de horizon zetten en de certificering
inplannen, vallen op 1 april uit de boot’
Voldoende Onderricht Persoon (VOP) aanwijzen,
alle gekalibreerde meetinstrumenten toetsen
aan een voorgeschreven checklist én zich laten
certificeren. Om dit als bedrijf tijdig op orde te
krijgen, is het essentieel om nú aandacht te besteden
aan de aanpak/implementatie en het
certificeringstraject.”
Het is nú tijd voor actie
Aanvankelijk zou de BRL 6000-25 al op 1 januari
2023 ingaan. Vanwege het grote aantal
bedrijven dat dit certificaat moet behalen, de
tijd (3-4 maanden) die hiervoor nodig is én het
beperkte aantal auditoren dat de toetsing mag
uitvoeren is er echter voor gekozen om de invoering
enkele maanden uit te stellen. Dit betekent
echter niet dat bedrijven achterover kunnen
gaan leunen, benadrukt Werkmeester. “Om de
certificering van circa 4.000-5.000 bedrijven
voor 1 april voor elkaar te krijgen, zijn meer
dan 200 auditoren nodig”, vertelt hij. “En die
zijn er simpelweg niet. Bedrijven die niet nú
een duidelijke stip op de horizon zetten en de
certificering inplannen, vallen op 1 april 2023
uit de boot. Minister de Jonge heeft namelijk al
aangekondigd dat van nieuw uitstel geen sprake
is. Helaas zijn veel bedrijven hier nog niet
van doordrongen. Met uitingen als dit brengen
we hier graag verandering in.”
Normec Certification heeft alle benodigde expertise
in huis om bedrijven conform de BRL 6000-25 te
certificeren, aldus Werkmeester. “Na het traject van
voorbereiding en implementatie komt één van onze
Arjen Werkmeester, commercieel directeur van Normec Certification.
44 | INSTALLATIEENBOUW.NL

Vanaf 1 april mogen alleen gediplomeerde, vakbekwame installateurs en monteurs van gecertificeerde
bedrijven nog werkzaamheden aan gasverbrandingstoestellen uitvoeren en deze in bedrijf stellen.
deskundige auditoren objectief en onafhankelijk
controleren of aan alle certificeringseisen wordt
voldaan. Dit kan zowel door middel van vragen, interviews,
observaties, het verzamelen van bewijslast
(gedocumenteerde procedures) en het inzien van diploma’s.
Belangrijk onderdeel is bovendien een projectbezoek:
wordt hetgeen dat op papier is bedacht
in de praktijk ook daadwerkelijk goed toegepast? Bij
een positief resultaat ontvangen bedrijven het wettelijk
erkende BRL 6000-25 certificaat.” ❚
One-stop-shop voor
uw certificeringen
Normec Certification is dé certificerende instantie
op het gebied van kwaliteit, milieu en
veiligheid. “We zijn geaccrediteerd door de
Raad voor Accreditatie (RvA) voor ISO 17021
(kwaliteitsnormeringen) en ISO 17065 (productnormeringen)
en verstrekken certificaten
met het RvA-logo”, aldus Werkmeester. “Op
dit moment certificeren we voor 38 verschillende
normen en keurmerken, waarvan de
ISO 9001 (kwaliteitsmanagement), ISO
14001 (milieumanagement), ISO 27001 (informatiebeveiliging)
en CO 2
-Prestatieladder
hele bekende zijn. Wij beschikken over 36
eigen auditoren, die onafhankelijk, onpartijdig,
objectief en deskundig processen, diensten
en producten toetsen. Bij een positief
resultaat wordt vervolgens het certificaat
uitgereikt.” De meeste certificeringen hebben
een geldigheidsduur van drie jaar, vertelt
hij. “Wel moet jaarlijks een controle-audit
worden uitgevoerd, die onze auditoren ook
graag verzorgen. We zijn actief in heel Nederland.
Van origine gefocust op de grond-, wegen
waterbouw, zijn we inmiddels ook een vertrouwde
certificerende instantie voor onder
andere de bouw, sloop en recycling, zakelijke
dienstverlening en installatietechniek.”
INSTALLATIEENBOUW.NL | 45

AMSTERDAM REPUBLICA
UITDAGEND INSTALLATIEWERK
EFFECTIEVE ENERGIEBESPARENDE MAATREGELEN
Het project Republica wordt voorzien van een innovatieve en duurzame smart grid. De gebouwen op de kavel wekken hun eigen energie op
via WKO-bronnen en PV-panelen met energiebesparende maatregelen zoals een collectieve warmteterugwininstallatie voor het douchewater.
Tekst Liliane Verwoolde |
Beeld Jonker bv
De installaties in Republica worden aangelegd
door Jonker bv, Van Dorp Installaties en Schoonderbeek.
Jonker neemt hierbij de sanitaire installaties
voor haar rekening, Van Dorp de werktuigbouwkundige
installaties en Schoonderbeek de
elektra-installaties. Genoemde partijen modelleren
het project in BIM.
Vertraging en stroomversnelling
Jonker legt de droge blusleidingen aan, evenals
de rioleringen, hemelwaterafvoeren en koud- en
warmwaterinstallaties, compleet met de levering
en montage van het sanitair en de collectieve
warmwatervoorzieningen. De voorbereidingen en
engineering hiervoor startten reeds in 2019. Tijdens
de coronaperiode trad er een vertraging op
door het wegvallen van de beoogde hotelier en na
het aanhaken van de nieuwe hotelier kwam het
project in een stroomversnelling.
Short stay-rooms
Met de nieuwe plannen voor de hotelkamers veranderde
ook het project voor Jonker. “De kamers
zijn nu anders ingedeeld”, vertelt Hendri Otte,
Republica is een fors project. Het bezorgt de monteurs mooi, uitdagend installatiewerk.
directeur/eigenaar van Jonker. “De reguliere
hotelkamers zijn omgezet naar short stay-rooms,
uitgerust met pantry en vaatwasser. Voor ons bete-
kende dit de nodige aanpassingen in het ontwerp
en extra coördinatie met de andere installaties.”
Warmteterugwininstallaties
Bijzonder zijn de warmteterugwininstallaties in
het hotel. Hiermee wordt de restwarmte van het
douchewater opgevangen en teruggewonnen met
een collectieve warmtewisselaar op kelderniveau,
waarna de warmte weer wordt toegevoegd aan de
boilers. De opwarming naar de eindtemperatuur
vraagt zo aanmerkelijk minder energie.
Hemelwaterbuffer
Het groene retentiedak wordt voorzien van een
overstort-/buffersysteem. Bij neerslag wordt het
water zoveel mogelijk opgevangen en gebufferd
op het groene dak. Het overtollige water wordt
vertraagd geloosd op de hemelwaterafvoer. Zo
wordt overbelasting van het gemeentelijke systeem
voorkomen.
De restwarmte van het douchewater wordt opgevangen en teruggewonnen met een collectieve warmtewisselaar.
Uitdagend installatiewerk
“Republica is voor ons een fors project. We zijn
hier twee jaar actief met een grote groep mon-
46 | INSTALLATIEENBOUW.NL

REPUBLICA AMSTERDAM
Jonker legt ook de riolering aan.
teurs. Tegelijkertijd is het een kwalitatieve en
aansprekende utiliteitsklus. De collectieve warmwatervoorziening,
warmteterugwinning en diverse
leidingsystemen bezorgen onze monteurs mooi,
uitdagend installatiewerk.”
Een specialist
Jonker bestaat dit jaar honderd jaar en is met
veertig medewerkers actief in de ‘grote’ Randstad,
van Alkmaar tot Den Haag. Otte: “We doen niet
‘Bij stevige neerslag wordt het water
opgevangen op het groendak en vertraagd
geloosd op het afvoersysteem’
van alles wat. We zijn gespecialiseerd in het aanbrengen
van sanitaire installaties, zoals collectieve
water- en afvoerinstallaties voor woongebouwen,
zorginstellingen en bedrijfsgebouwen. Dat levert
ons aansprekende projecten op in de nieuwbouw,
renovatie en utiliteit.” ❚
‘Wij leveren
installatietechniek zoals
het hoort’
Wij zijn experts op het gebied
van complexe sanitaire
installaties, hemelwaterafvoer en
rioleringsinstallaties, met ontwerp
en engineering in eigen beheer.
Ook voor verwarmings- en
ventilatie installaties bent u bij ons
aan het goede adres. Binnen ons
klantenbestand vindt u diverse
opdrachtgevers: bouwbedrijven,
W-installateurs, gemeentelijke
instellingen, woningbouwverenigingen
en vastgoedmakelaars.
Jonker BV
Tuiniersstraat 28
1501 NK Zaandam | T: 075-617 43 50
M: info@jonkerbv.nl | W: www.jonkerbv.nl
INSTALLATIEENBOUW.NL | 47
00033852001 - JONKER BV.indd 1 16-11-2022 12:54

AMSTERDAM REPUBLICA
INPANDIG ENERGIEOPSLAGSYSTEEM
ONAFHANKELIJK VAN HET NET
EN BINNEN VIJF JAAR KOSTENVRIJ
Bijzonder is de manier waarop de energie in Republica is geregeld. De elektrische energie wordt geleverd door zonnepanelen en vervolgens
opgeslagen in een energieopslagsysteem, zodat hier later weer auto’s mee geladen kunnen worden. Het is de eerste keer dat de opslag van
elektrische energie in Europa op deze schaal wordt toegepast voor de combinatie van wonen, hospitality en sport.
Tekst Liliane Verwoolde |
Beeld ATEPS Nederland
De opslagsystemen van ATEPS Nederland worden in Nederland geproduceerd.
48 | INSTALLATIEENBOUW.NL

REPUBLICA AMSTERDAM
‘De klant beschrijft zijn proces, wij
berekenen het verwachte energieverbruik en
selecteren of ontwikkelen het bijpassende
opslagsysteem’
“De leefgemeenschap in Republica is gemêleerd”,
vertelt Jos Theuns, oprichter en CTO van ATEPS Nederland
bv. “In het complex bevinden zich een hotel,
appartementen, sport- en yogastudio’s en meer. De
energie wordt dus ingezet voor een mix van energieverbruikers.
Dat maakt het energieopslagsysteem
van Republica bijzonder.”
Ontwikkelen, bouwen, leveren
ATEPS ontwikkelt, bouwt en levert systemen die
gebaseerd zijn op batterijen die energie opslaan.
Het team heeft een brede kennis van lithium- en
andere batterijsystemen, wat geresulteerd heeft in
een modulair opslagsysteem, inzetbaar voor peak
shaving, energiehandel, netfrequentie-stabilisering
en meer. “Al onze opslagsystemen zijn geschikt voor
uiteenlopende toepassingen”, vertelt Theuns. “Hier
hebben we echter te maken met een variabel doel,
bijvoorbeeld een systeem dat moet werken met veranderende
windkracht, zonneschijn of belasting. Dat
is soms een technische uitdaging. Een ‘aggregator’
handelt dan met de energie en kan het interne energiemanagement
aansturen.”
Standaard- en maatwerkontwerpen
Hiermee is niet gezegd dat de afstemming onmogelijk
is; het is nog specialistenwerk. Om de klant
hierin tegemoet te komen, heeft ATEPS diverse standaardontwerpen
ontwikkeld, waarbinnen de meeste
gebruikers het opslagsysteem vinden met het besturingssysteem
dat hun cruciale data kan uitlezen.
Daarnaast blijft ATEPS maatwerk-energieopslagsystemen
ontwikkelen.
Uitkomst bij netcongestie
De energieopslagsystemen van ATEPS betekenen
niet alleen een boost voor milieuvriendelijk energiegebruik,
de batterijen bieden ook uitkomst in gebieden
waar het elektriciteitsnetwerk onder druk staat.
“Netcongestie doet zich steeds vaker voor. Nieuwe
bedrijven kunnen zich niet vestigen, bestaande bedrijven
kunnen niet uitbreiden en de bouw van nieuwe
woonwijken staat on hold omdat er geen ruimte
is op het netwerk. Anderzijds is het een nieuwe
markt waar bedrijven geld mee kunnen verdienen.”
Gesubsidieerd
“De opdracht voor het opslagenergiesysteem van
Republica kwam vrij laat”, vertelt Theuns. “Daarbij
moest het systeem zeer snel geleverd worden,
zodat Banlieu en Vink Bouw nog in aanmerking
kwamen voor subsidie. In dat kader hebben we
het systeem zo snel mogelijk geplaatst op een
buitenterrein, waar het nu al het netwerk ondersteunt.
Als Republica in het voorjaar van 2023
wordt opgeleverd, plaatsen we het systeem inpandig.
Dit laatste is vrij bijzonder. Na vijf jaar is
het systeem terugverdiend en is Republica vrij van
energiekosten en onafhankelijk van het net.”
Met de problematische energiemarkt van dit moment
maakt ATEPS een stormachtige groei door.
Het productenaanbod gaat van PWP Boosters en
EV-laad Buffers tot containersystemen en maatwerkontwerpen.
“We begeleiden deze processen
van A tot Z. De klant beschrijft zijn proces, wij berekenen
het verwachte energieverbruik en selecteren
of ontwikkelen het bijpassende opslagsysteem.” ❚
E-ATEPS biedt verschillende (mobiele) systemen met elk hun eigen opslagcapaciteit. Voor het merendeel van onze klanten is een
PWR-Booster voldoende om de pieken op te vangen. Voor bedrij ven die behoefte hebben aan zwaarder materieel, zij n er onze containersystemen
met tot maar liefst twee megawatt aan vermogen. Een nog grotere opslagcapaciteit is mogelij k door dit soort systemen aan
elkaar te koppelen. ”Ga jij ook voor een schonere planeet voor de generaties na ons en wil je investeren in een veranderende energiemarkt?
E-ATEPS helpt je er graag bij .
E- ATEPS, de specialist in energieopslag.
INFO@E-ATEPS.COM
WWW.ATEPS.COM
INSTALLATIEENBOUW.NL | 49

MUIDEN SPORTHAL BREDIUS
SPORTHAL BREDIUS GOOISE MEREN:
100% DUURZAAM, HERBRUIKBAAR EN STEKERBAAR
De gemeente Gooise Meren neemt verschillende initiatieven om haar woningbouwopgave in te vullen en tevens een aantrekkelijk en duurzaam
stedelijk gebied te realiseren voor haar bewoners. Naast De Krijgsman, met ca. 1.300 woningen en 28.500 m 2 voorzieningen, wordt even
verderop het Brediusterrein ontwikkeld. Op deze locatie komen 90 betaalbare en circulaire houten woningen in combinatie met 4 sportvelden
en een oefenveld. Bovendien is hier eind januari een nieuwe sporthal van 3.300 m 2 BVO opgeleverd. De sporthal is zo circulair mogelijk ontworpen
en gebouwd en voldoet aan de nieuwste BENG-eisen. Daarmee is de sporthal een uitgekiend voorbeeld van duurzaamheid.
Tekst Lieke van Zuilekom | Beeld Isolectra
De circulaire sporthal is in opdracht van de gemeente
Gooise Meren gerealiseerd door Rots
Bouw. Breman Utiliteit Zwolle was verantwoordelijk
voor de werktuigbouwkundige en elektrotechnische
installaties, inclusief bijbehorende
regeltechniek. “Sporthal Bredius Gooise Meren
is gebouwd volgens een UAV-GC-overeenkomst.
In een bouwteam met Rots Bouw en Lichtstad
Architecten en op basis van het Programma van
Eisen hebben wij het ontwerp voor alle gebouwgebonden
installaties gemaakt”, vertelt Arjen Langendijk,
Projectleider bij Breman Utiliteit Zwolle.
“Belangrijk hierbij was ook een aanvullend document,
opgesteld door Rendemint, waarin de
randvoorwaarden met betrekking tot circulariteit
geformuleerd werden. Het gebouw moest zoveel
mogelijk demontabel, losneembaar en herbruikbaar
worden opgebouwd. Van de staalconstructie
tot en met de vloeren en binnenwanden, waarbij
toxische stoffen (PVC’s, PUR en lijm) zoveel mogelijk
vermeden moesten worden. En ook de installaties
moesten aansluiten bij de circulaire ambitie.
Daarom hebben we waar mogelijk gekozen voor
stekerbaar installeren. Zowel in de sporthal zelf
als in de EHBO-ruimte, beheerdersruimte, docentenruimte,
vergaderruimte, het horecadeel en de
bergingen.” De sporthal biedt zowel faciliteiten
aan binnensport- als buitensportverenigingen.
Bovendien wordt de hal ingezet om het bewegingsonderwijs
van het basisonderwijs in Muiden
te faciliteren.
100% stekerbaar
“In de voorbereidende fase hebben wij de mogelijkheden
voor 100% stekerbaar installeren
zorgvuldig onderzocht”, vertelt Langendijk. “Was
het mogelijk om alle installaties tot 25 Ampère
stekerbaar uit te voeren? Ook bij lange(re) afstanden?
Als organisatie zijn we gewend om bijvoorbeeld
kantoorruimtes stekerbaar te maken. In deze
sporthal echter, waar soms afstanden tot 60 meter
overbrugd moesten worden en waar bovendien iets
Bijzonder voor utiliteitsprojecten is dat ook de krachtgroepen zelf stekerbaar zijn uitgevoerd.
andere schakelingen golden, was specifieke kennis
vereist. Die kennis vonden we bij Isolectra, waarmee
wij regelmatig stekerbare projecten uitvoeren.”
“Op basis van de installatietekeningen van Breman
Utiliteit Zwolle en het eisenpakket van de
gemeente Gooise Meren hebben wij een voorstel
voor de stekerbare technieken gemaakt en besproken”,
vertelt Yannick Boertje, Key Accountmanager
bij Isolectra. “Dit heeft geleid tot een 100% stekerbare
installatie, vanaf de ABB verdeelkasten tot
en met de wandcontactdozen, verlichtingsarmaturen,
daglicht- en bewegingssensoren.” Langendijk:
“Bijzonder voor utiliteitsprojecten is dat ook de
krachtgroepen zelf stekerbaar zijn uitgevoerd.
De ABB verdeelkasten zijn al door paneelbouwer
EDS-Systems voorzien van Wieland GST18 ® aansluitsnoeren.
Vanaf hier hebben we de installaties
eenvoudig en snel verder opgebouwd.” Alle stekerbare
technieken zijn geleverd door groothandel
Technische Unie.
100% demontabel en herbruikbaar
“Door te kiezen voor 100% stekerbaar installeren,
zijn alle installaties tot 25 Ampère ook 100%
demontabel”, benadrukt Boertje. “Eventuele wijzigingen
kunnen eenvoudig worden doorgevoerd,
waardoor de levensduur van de installaties flink
wordt verlengd. Aan het eind van de gebouwlevensduur
kunnen de stekerbare technieken
bovendien eenvoudig gedemonteerd en elders
hergebruikt worden.” Door stekerbaar te instal-
50 | INSTALLATIEENBOUW.NL

SPORTHAL BREDIUS MUIDEN
De sporthal is zo circulair mogelijk ontworpen en gebouwd en voldoet aan de nieuwste BENG-eisen.
leren, worden snijverliezen en afval op de bouw
voorkomen, vertelt hij. “Alle materialen die worden
aangeleverd, worden ook daadwerkelijk gebruikt.
Daarmee dragen wij in belangrijke mate bij aan
de duurzaamheid van gebouwen, het sluiten van
de materiaalkringloop én de doelstelling van de
rijksoverheid om de milieubelasting van bouwwerken
flink te verlagen.”
‘Onze stekerbare technieken worden als
categorie 1-productkaart opgenomen in de
Nationale Milieudatabase’
Nationale Milieudatabase
Isolectra heeft eind januari de milieudata van
haar stekerbare installaties aangeboden aan de
Nationale Milieudatabase (NMD). Architecten,
adviseurs, installateurs en andere stakeholders die
de Wieland GST15 ® , GST18 ® , RST16 ® , RST20 ® en
RST25 ® stekerbare installatiesystemen voorschrijven
en toepassen in hun projecten, kunnen deze
data benutten om goede productvergelijkingen
te maken. Maar ook om de duurzaamheid en milieuprestatie
van hun gebouwen te berekenen en
zelfs te verlagen.
Sporthal Bredius beschikt over een 100% stekerbare
installatie, vanaf de ABB verdeelkasten tot en
met de wandcontactdozen, verlichtingsarmaturen,
daglicht- en bewegingssensoren.
De Nationale Milieudatabase heeft als doel om
de milieuprestaties en circulariteit van bouwwerken
duidelijk inzichtelijk te maken en is gebaseerd
op de levenscyclusanalyse (LCA) van
een bouwproduct, oftewel: op de totale milieuimpact
van grondstof tot productie en van sloop
tot recycling. “Wij hebben recent de LCA-studie
afgerond”, aldus Boertje. “In circa twee jaar tijd
is in kaart gebracht welke milieu-impact onze
stekerbare producten hebben. Hierbij zijn onder
andere grondstoffengebruik, energiegebruik, afvalstromen
en de uitstoot van toxische stoffen
gekwantificeerd en door een onafhankelijke en
gekwalificeerde LCA-deskundige geverifieerd,
om in de Nationale Milieudatabase op te nemen
als een categorie 1-productkaart. Hiermee
beschikken architecten, adviseurs, installateurs
en andere stakeholders over de meest gedetailleerde
productinformatie, op basis waarvan zij
bouwproducten met de minste milieubelasting
kunnen selecteren.” ❚
BOUWINFO:
Opdrachtgever
gemeente Gooise Meren
Architect
Lichtstad Architecten
Aannemer
Rots Bouw
Installateur
Breman Utiliteit Zwolle
Stekerbare technieken
Isolectra
Materialenpaspoort
Rendemint
INSTALLATIEENBOUW.NL | 51

AMSTELVEEN SPORTING MARTINUS
NIEUW CLUBHUIS VOOR SPORTING MARTINUS IN AMSTELVEEN:
COMFORTABEL, DUURZAAM EN GEREED
VOOR DE TOEKOMST
Begin september 2022 heeft de Nederlandse amateurvoetbalclub Sporting Martinus haar nieuwe clubhuis in Amstelveen in gebruik mogen
nemen. In slechts een jaar tijd is het sterk verouderde gebouw uit 1969 gesloopt en vervangen door een tweelaagse nieuwbouw, die volledig
voldoet aan de eisen van deze tijd. Het gebouw biedt ruimte aan een grote kantine, bar en keuken, meerdere kleed- en doucheruimtes, een
scheidsrechtersruimte, een bestuurskamer, een werkplaats en diverse opslagruimtes, die dankzij de installatie van twee lucht/water-warmtepompen
all-electric en op een lage temperatuur verwarmd kunnen worden.
Tekst Lieke van Zuilekom | Beeld Alklima
Het bestaande clubhuis van Sporting Martinus
kampte met de nodige gebreken aan o.a. gevel,
dak én verwarming. Bovendien voldeed het pand
niet aan de (toekomstige) milieueisen. “Doel van
de nieuwbouw was dan ook om een toekomstbestendig,
duurzaam en 100% gasloos clubhuis te
realiseren”, vertelt Johan Groeneveld, directeur
van Technisch Bureau Wahlen & Jongkind. In een
hecht bouwteam met bouw- en aannemingsbedrijf
De Heemraad bv, bouwkundig adviesbureau
Kasteelheer Groep, loodgieter Brommer BV en E-
installateur Klaver Giant Groep stond Technisch
Bureau Wahlen & Jongkind in voor de complete
werktuigbouwkundige installatie. Van verwarming
tot ventilatie en inclusief leidingwaterinstallatie,
douchesysteem en brandslanghaspels.
Lage temperatuur verwarming
“Zowel de begane grond als de eerste verdieping
van het nieuwe clubhuis zijn voorzien van
lage temperatuur vloerverwarming”, vertelt
Groeneveld. Als energiebron zijn op het dak van
de nieuwbouw twee Mitsubishi Electric Ecodan
ZHR-230Y lucht/water-warmtepompen in splituitvoering
en met Zubadan-techniek geïnstalleerd.
De warmtepompen zijn geleverd door Mitsubishi
Electric-leverancier Alklima en onderscheiden zich
door een hoog rendement, een uitstekende energie-efficiëntie
en een optimaal comfort. “Dankzij
de innovatieve constructie van de bypass-warmtewisselaar
verdampt het koelmiddel door de flashgasinjectie
volledig”, legt Jordy van den Berg, accountmanager
bij Alklima, uit. “Hierdoor kunnen
de warmtepompen extra heet gas maken, zonder
dat de druk expliciet wordt verhoogd en hebben
gebruikers ook bij -15°C buitentemperatuur nog
100% van het verwarmingsvermogen tot hun beschikking.”
Johan Groeneveld, directeur van Technisch Bureau Wahlen & Jongkind (links), Jordy van den Berg, accountmanager
bij Alklima (midden) en Ruud van de Buld van Sporting Martinus (rechts) voor het nieuwe clubhuis.
‘Onze organisaties hebben een vergelijkbare
missie en visie waarin hoog ingezet wordt op
duurzaamheid en comfort, zonder gebruik
van fossiele brandstoffen’
Omdat de warmtepompen van 23 kW in cascade
staan opgesteld, kan een gecombineerd
verwarmingsvermogen van 46 kW geleverd
worden. Groeneveld: “De warmtepompen zijn
door middel van een 500 liter buffervat en een
frequentiegeregelde circulatiepomp aangesloten
op het vloerverwarmingssysteem. Dankzij
diverse verdelers en naregelingen kan de verwarmingstemperatuur
individueel per ruimte
geregeld worden.”
52 | INSTALLATIEENBOUW.NL

SPORTING MARTINUS AMSTELVEEN
Als energiebron zijn op het dak van de nieuwbouw twee Mitsubishi Electric Ecodan ZHR-230Y lucht/water-warmtepompen in splituitvoering en met Zubadan-techniek
geïnstalleerd.
CO 2
warmtepomp
voor warmtapwater
Voor de warmtapwatervoorziening in het nieuwe
clubhuis heeft Alklima een Mitsubishi Electric
QAHV-N560 lucht/water-warmtepomp geleverd,
die gebruikmaakt van het natuurlijke koudemiddel
CO 2
. Een bewuste keuze, volgens Van den
Berg, omdat in het nieuwe clubhuis gebruik wordt
gemaakt van een ringleiding. “In dit geval zijn
hogere temperaturen nodig om legionellabesmettingen
te voorkomen. Onze CO 2
warmtepomp
kan hier uitstekend in voorzien en kan – dankzij
een grote Delta-T – 70-90°C tapwater leveren bij
een koudwaterinlaat van slechts 10-15°C.” In tegenstelling
tot traditionele koudemiddelen tast
CO 2
bij emissie de ozonlaag niet aan, vertelt hij.
“Bovendien is het aardopwarmingsvermogen bijzonder
laag (GWP=1). In dit project is de warmtepomp
aangesloten op een 1.000 liter rvs oplaadboiler,
waardoor ruim voldoende douchewater
beschikbaar is.”
Hoofdleverancier
De keuze voor Mitsubishi Electric en Alklima in
dit project is volgens Groeneveld een logische.
“Alklima is al jarenlang onze hoofdleverancier.
Gestart met split-aircosystemen, is in de afgelopen
jaren het aantal lucht/water-warmtepompen
flink gegroeid. Ook hiervoor biedt Alklima een
mooi, uitgebreid en betrouwbaar productgamma.
Afspraken worden goed nagekomen en de sales
en aftersales zijn uitstekend geregeld. Bovendien
wordt goed meegedacht in projecten. Onze organisaties
hebben een vergelijkbare missie en visie
De binnenopstelling met de warmtepomp
binnendelen en een 500 liter buffervat.
waarin hoog ingezet wordt op duurzaamheid en
comfort, zonder gebruik van fossiele brandstoffen.
De installatie voor het clubhuis van Sporting Martinus
is hier een mooi voorbeeld van.”
“Op basis van de gebouwtekeningen, de warmteverliesberekeningen,
het aantal douches, de
geselecteerde douchekoppen (l/m) en de verwachte
piekbelasting bij wedstrijden en op trainingsdagen
hebben wij de juiste producten voor
dit project geselecteerd”, vertelt Van den Berg.
“Bovendien hebben wij meegedacht over de beste
opbouw van de installaties.” Alle producten zijn
just-in-time geleverd, waarna Technisch Bureau
Wahlen & Jongkind in eigen beheer de montage
heeft verzorgd. Vervolgens stonden installateur
en leverancier samen in voor de controle en inbedrijfstelling.
Duurzaamheidspartner van de KNVB
Met de opening van het nieuwe clubhuis heeft
Alklima weer een mooie referentie mogen toevoegen
aan haar uitgebreide projectenlijst. Een lijst
die naar verwachting alleen maar zal groeien, aldus
Van den Berg. “Sinds juni 2022 zijn wij namelijk
duurzaamheidspartner van de KNVB, dat met
haar initiatief De Groene Club sportverenigingen
wil ondersteunen bij het verduurzamen van hun
sportaccommodaties. Naast zonnepanelen, LEDverlichting
en isolatie spelen onze warmtepompoplossingen
voor verwarming en warm tapwater
hierin een essentiële rol.” ❚
BOUWINFO
Opdrachtgever
Sporting Martinus
Architect
Blackbox Architecten
Aannemer
Bouw- en Aannemingsbedrijf De Heemraad bv
Bouwkundig advies
Kasteelheer Groep
W-installateur
Technisch Bureau Wahlen & Jongkind
Loodgieterswerk
Brommer BV
E- installatie
Klaver Giant Groep
INSTALLATIEENBOUW.NL | 53

‘WIJ BEGRIJPEN WAT DE
INSTALLATEUR OP
DIT MOMENT NODIG HEEFT’
Verduurzaming, warmtepompen, zonnepanelen, stikstof, leverproblemen en personeelstekorten. Voldoende uitdagingen voor installerend
Nederland en de bedrijven die erin werkzaam zijn. We spraken met Edgar Aker, Vice President Commercial Market & Sourcing bij technische
groothandel Solar Nederland over de huidige marktsituatie en wat Solar allemaal kan doen voor de installateur.
Tekst en beeld Blue Field Agency
Hoe vaak moet je uitleggen wat Solar Nederland
precies doet?
“We kunnen er niet omheen dat men in deze tijd het begrip ‘solar’ vooral
met zonnepanelen en duurzaamheid associeert. Dat was anders toen het
bedrijf Solar ruim honderd jaar geleden werd opgericht in Denemarken als
groothandel in licht. Elektrotechniek zit in ons DNA, wat we met een aantal
gerichte overnames vanaf 1996, het jaar van de overname van Brinkman &
Germeraad en de lancering van Solar in Nederland, flink hebben versterkt. Met
de overname van Vegro in 2008 zijn we inmiddels uitgegroeid tot een van de
grootste technische groothandels van Nederland, met een breed assortiment
aan elektrotechnische A-merk producten en services ter ondersteuning van
de installateur. Energiebesparende oplossingen als zonnepanelen horen daar
uiteraard ook bij, waarbij de naam Solar Nederland ons juist weer een zet in
de rug geeft.”
Wat zie je momenteel in de markt gebeuren?
“De stijgende energiekosten en de toenemende focus op gasloos hebben een
enorme impact. Alle maatregelen rondom het verduurzamen van woningen
en gebouwen krijgen bij ons momenteel daarom ook de meeste aandacht.
Wat we zien, is dat veel verwarmingsmonteurs, ondanks hun ervaring met bijvoorbeeld
het inregelen van een thermostaat of een ecosysteem, de transitie
van gas naar elektrificering best spannend vinden. Onze dienstverlening is
erop gericht om totaaloplossingen te bieden die de installateur in elke stap
van dat proces optimaal kunnen ondersteunen.”
Hoe ziet die ondersteuning er dan concreet uit?
“Dat begint bij de breedte en diepte van ons assortiment. We leveren alle
A-merken voor warmte-oplossingen, sanitair, kabels, licht, communicatie,
security, industriële automatisering en renewable energy. Daarnaast bieden
we installateurs met onze SolarPlus lijn een alternatief wanneer een A-merk
niet noodzakelijk is en het wel scherp moet. Waar we ons écht mee onderscheiden,
is om samen met installateurs de belangrijkste uitdagingen aan
te gaan waar zij momenteel voor staan. Een goed voorbeeld is dat veel installateurs
te weinig gekwalificeerd personeel hebben. Daarom moeten ze
‘Als voorloper in duurzame
oplossingen kunnen we natuurlijk
niet achterblijven!’
hun medewerkers vaak zelf opleiden. Onze businessunit Solar Opleidingen
(www.solaropleidingen.nl) faciliteert technische trainingen en certificeringen.
Heel praktisch, maar precies wat de installateur nodig heeft.”
“Wil een installateur zijn monteurs juist alleen inzetten op de projecten waar
ze goed in zijn, dan kunnen we hen op vrijwel elk onderdeel ontzorgen. Neem
het frezen van gleuven om buizen voor vloerverwarming in te leggen: dat
kost veel tijd en daar hebben installateurs ook niet altijd de handjes voor.
Dan kunnen ze gebruik maken van onze vloerverwarmingverlegservice. Wij
zorgen voor de installatie, de monteur kan de vloerverwarming dan verder
aansluiten en inregelen. Zeker in deze tijd, waarin je als installateur niet teveel
mensen in dienst wilt hebben, biedt zo’n oplossing uitkomst voor veel
van onze klanten.”
Hoe dragen jullie als Solar zelf bij aan verduurzaming?
“Wat ik mooi vind, is dat we met Solar oplossingen koppelen waarmee we
installateurs en hun klanten helpen om op een verantwoorde manier met
energie om te gaan. Dat doen we bijvoorbeeld door na een LED-berekening
niet alleen te adviseren over de hoeveelheid licht die een ruimte nodig heeft,
maar dit ook meteen te koppelen aan gebouwdomotica waarmee je energie
bespaart. We ondersteunen bedrijven ook met meer geavanceerde technische
innovaties. Het integreren van een laadpaalplein met een dak voorzien van
zonnepanelen is daarvan een goed voorbeeld. Bedrijven willen gewoon laten
zien hoe ze met duurzaamheid bezig zijn. Imago speelt daarin een belangrijke
rol. Met de elektrificering van ons wagenpark en het installeren van zonnepanelen
dragen we zelf ook ons steentje bij. Als voorloper in duurzame oplossingen
kunnen we natuurlijk niet achterblijven!” ❚
54 | INSTALLATIEENBOUW.NL

Edgar Aker, Vice President
Commercial Market & Sourcing
bij technische groothandel
Solar Nederland.
INSTALLATIEENBOUW.NL | 55

THEMA BINNENKLIMAAT
EEN UITSTEKENDE GELUIDSWERING, EEN HOGE LUCHTKWALITEIT EN EEN UNIFORM DESIGN
GEVELVENTILATIE IN DE OVERTREFFENDE TRAP
Eenvoudiger plannen, makkelijker monteren en meer ruimtelijk comfort: de nieuwe AEROMAT VT van SIEGENIA combineert gecontroleerde
ventilatie met extra voordelen voor architecten, planners, installateurs en eindgebruikers. De systeemoplossing is vanaf de basis opnieuw
ontwikkeld en beslaat het complete aanbod aan decentrale ventilatiesystemen, van de passieve ventilator via aan- en afvoerluchtvarianten
tot twee uitvoeringen met warmteterugwinning. Dit maakt AEROMAT VT net zo uniek als het feit dat de afzonderlijke ventilatortypes flexibel
gecombineerd kunnen worden. De nieuwe AEROMAT VT biedt verschillende mogelijkheden voor onopvallende integratie in de gevel. Andere
bijzondere kenmerken zijn de uitstekende geluidswering, de hoge luchtkwaliteit en het uniforme design.
Tekst SIEGENIA en Lieke van Zuilekom | Beeld SIEGENIA
AEROMAT VT garandeert op elk moment een goede binnenluchtkwaliteit.
Gevelventilatie
360° verder ontwikkeld
Tijdens de doorontwikkeling van de bewezen ventilator
heeft SIEGENIA consequent extra aandacht
besteed aan gevelventilatie. Dat begint al bij het universele
behuizingsplatform, dat het makkelijker dan
ooit maakt om de unit in de gebouwschil te integreren.
Het systeem is variabel in lengte en diepte; dit
maakt verschillende uitvoeringen van de ventilator
‘De nieuwe variant vormt een uitermate
krachtige oplossing voor
energie-efficiëntie en duurzaamheid’
met een identiek uiterlijk mogelijk. De harmonieuze
vormgeving van de gevel wordt ondersteund door de
onopvallende integratie van de ventilator in de sponning,
borstwering of latei. Daarbij kan de inbouw
naar keuze zichtbaar of verdekt liggend plaatsvinden.
Ook dit zorgt voor maximale flexibiliteit.
56 | INSTALLATIEENBOUW.NL

BINNENKLIMAAT THEMA
Architecten, planners en installateurs profiteren
bovendien van het uitgebreide assortiment toebehoren
met varianten voor montage via sponning-,
latei- of borstweringskanaal. Het systeem
is vervaardigd uit montagevriendelijk EPP-materiaal.
Dit levert merkbare bouwfysische voordelen
op en schept optimale voorwaarden voor
een eenvoudige, op de behoefte afgestemde
mogelijkheid tot verkorten en een eenvoudige
compensatie van bouwtoleranties.
Krachtige warmteterugwinning,
maximale energie-efficiëntie
Met haar veelzijdige opties voldoet AEROMAT
VT aan de hoogste eisen van ruimtelijk comfort.
Voor architecten zijn vooral de mogelijkheid
van een transporteerbare uitrusting met
warmteterugwinning en de uitbreiding van de
reeks met een nieuwe variant overtuigend. Als
alternatief voor de AEROMAT VT WRG – met al
een uitstekende warmteterugwinning van max.
93% en een evenwichtige verhouding tussen
grootte, eigengeluid en energie-efficiëntie –
staat hen nu een versie met energie-efficiëntieklasse
A bij een warmteterugwinning van max.
95% ter beschikking: AEROMAT VT WRG plus.
Deze nieuwe variant vormt een uitermate krachtige
oplossing voor energie-efficiëntie en duur-
De nieuwe AEROMAT VT biedt verschillende mogelijkheden voor onopvallende integratie in de gevel.
zaamheid. Architecten en planners profiteren bovendien
van de veelzijdigheid van de AEROMAT
VT D, de versie met een passieve ventilator. Deze
versie is verkrijgbaar in verschillende uitvoeringen
en voldoet aan de meest uiteenlopende eisen
wat betreft de verhouding van geluidswering
en luchtprestaties.
Moderne, comfortabele bediening
De moderne, comfortabele bediening van
de AEROMAT VT biedt eindgebruikers een
verhoogde mate van ruimtelijk comfort. Daarvoor
kunnen ze kiezen tussen een moderne bediening
via touch, smart bediening via de SIEGENIA app
en een automatische, op de behoefte afgestemde
ventilatieautomaat. De optionele functies van
de gevelventilator zorgen op ieder moment
voor een goede binnenluchtkwaliteit – van
temperatuur-, vocht-, CO 2
- en VOC-regeling tot
extra functies zoals een voorverwarmingsregister
en verschillende filterklassen.
Het doordachte ontwerp van de ventilator biedt installateurs voordelen bij de montage, omdat deze
profielonafhankelijk naast het raamelement ingebouwd kan worden.
Ook de configuratie
wordt eenvoudig
Het rijtje voordelen van de nieuwe AEROMAT
VT wordt afgesloten door de merkbare
voordelen voor installateurs. Alle inbouw- en
uitrustingsmogelijkheden kunnen eenvoudig
en comfortabel via de webshop van SIEGENIA
geconfigureerd worden. Partners van SIEGENIA
krijgen ook advies en ondersteuning, bijvoorbeeld
in de vorm van afzonderlijke montagevoorstellen
bij projectspecifieke planning. Het doordachte
ontwerp van de ventilator biedt installateurs
voordelen bij de montage, omdat deze
profielonafhankelijk naast het raamelement
ingebouwd kan worden. De voorgeconfigureerde
in- en uitgangen maken externe aansturing van
de ventilator en eenvoudige integratie in een
gebouwbeheersysteem mogelijk. ❚
INSTALLATIEENBOUW.NL | 57

THEMA BINNENKLIMAAT
ALTIJD EN OVERAL VOLDOENDE FRISSE LUCHT
Frisse lucht voor iedereen. Zowel op school, thuis als op het werk. Dát is al ruim 30 jaar de ambitie van Ned Air; een toonaangevende fabrikant
van luchtbehandelingssystemen, warmteterugwinunits en dakventilatoren. “Als gevolg van de coronapandemie is de luchtkwaliteit in scholen
en kinderdagverblijven hoog op de agenda gekomen”, merkt Hans Robben, commercieel directeur van Ned Air. “Een volgende stap is om ook
onze woningen en kantoren van een gezond en comfortabel binnenklimaat te voorzien. In samenwerking met de installateur en opdrachtgever
geven wij hier elke dag weer invulling aan. Wij bieden maatwerk op basis van gestandaardiseerde modellen en met specifieke aandacht voor
gebruiksgemak, duurzaamheid en energiezuinigheid.” Wie kiest voor de producten van Ned Air, is verzekerd van korte lijnen. Maar ook van
een Nederlandse productie, waardoor transportbewegingen én levertijden tot een minimum beperkt blijven.
Tekst Lieke van Zuilekom | Beeld Ned Air
Zijn grotere luchthoeveelheden, koeling en/of vochtterugwinning gewenst? Dan biedt de Ned Air RotorLine uitkomst.
Uit onderzoek van onder andere TNO blijkt dat
onze binnenlucht vaak ongezonder is dan onze
buitenlucht. Niet verwonderlijk, volgens Robben,
want ons binnenklimaat kan op vele manieren vervuild
raken. “Bijvoorbeeld CO 2
, vluchtige organische
stoffen, fijnstof, vocht en schimmels kunnen
de binnenluchtkwaliteit grondig verstoren. Ventilatie
en luchtfiltering zijn is in dit geval noodzakelijk
om de binnenluchtkwaliteit te verbeteren.
Niet alleen in woningen, maar ook in kantoren,
scholen en openbare gebouwen.” De verbeterde
binnenluchtkwaliteit in deze ruimtes heeft direct
invloed op het welbevinden en de prestaties van
haar gebruikers, benadrukt hij. “Mensen worden
productiever, kunnen zich beter concentreren, zijn
alerter en worden minder snel ziek. Door ventilatie
te combineren met warmteterugwinning worden
bovendien koude luchtstromen en energievernietiging
voorkomen. Circa 90% van de warmte die
door de aanwezige radiatoren of vloerverwarming
gegenereerd wordt, wordt afgevangen en met de
gefilterde verse buitenlucht mee teruggebracht in
de ruimte. Dit bespaart energie en is gunstig voor
de energierekening.”
Breed inzetbaar
Ned Air levert diverse innovatieve luchtbehandelingskasten
die ventilatie en warmteterugwinning
combineren. Mooie voorbeelden zijn EveryLine en
RotorLine, die zeer breed in de utiliteitsmarkt ingezet
kunnen worden. “Beide modellen zijn verkrijgbaar
in een binnen- en buitenopstelling en kenmerken
zich door een compact en strak design en
een robuuste, luchtdichte behuizing met stijlen,
regels en 44 mm dikke geïsoleerde sandwichpanelen”,
aldus Robben. “De luchtbehandelingskasten
worden uitgevoerd volgens de hoogste thermische
58 | INSTALLATIEENBOUW.NL

BINNENKLIMAAT THEMA
De Ned Air EveryLine is bij uitstek geschikt voor ruimtes waarin veel mensen aanwezig zijn en waarbij op CO 2
, druk en/of relatieve vochtigheid gestuurd moet worden.
koudebrugfactor (DIN EN 1886), waardoor luchtlekkages
en condensvorming op de behuizing niet aan
de orde zijn.” Beide luchtbehandelingskasten beschikken
over moderne regeltechniek, die in ieder gewenst
gebouwbeheerplatform geïntegreerd en eenvoudig
online gemonitord en beheerd kan worden.
Zeer lage TCO
Naar wens zijn tal van uitbreidingscomponenten
mogelijk, zoals een verwarmingsbatterij, een (DX)
koelbatterij of change-overbatterij, buitenluchtkleppen,
luchtfilters en geluiddempers. “En ook
accessoires zoals een kijkglas, een extra filterset
en/of een vorstthermostaat of drukverschilregelaar
zijn eenvoudig te integreren. Samen met de
installateur selecteren wij graag de juiste componenten
voor ieder project. Bovendien zoeken
we actief naar mogelijkheden om het energiegebruik
te beperken, met een zeer lage Total Cost
of Ownership (TCO) als resultaat.” Beide kasten
voldoen aan de eisen van de ErP 2018 en komen
in aanmerking voor de Energie Investeringsaftrek
(EIA), wat al gauw een netto-voordeel van
ca. 11% oplevert.
De EveryLine onderscheidt zich door een
gepatenteerde luchtscheidingsmodule (LSM), die
twee tegenstroom-platenwisselaars in één compact
geheel combineert en de warmte van de uitgaande
luchtstroom nog beter overdraagt aan de inkomende
(verse) luchtstroom.
‘Circa 90% van de warmte die door de
aanwezige radiatoren of vloerverwarming
gegenereerd wordt, wordt afgevangen en
met de gefilterde verse buitenlucht mee
teruggebracht in de ruimte’
Gepatenteerde
luchtscheidingsmodule
Naast bovengenoemde eigenschappen onderscheidt
EveryLine zich door een gepatenteerde
luchtscheidingsmodule (LSM), die twee tegenstroom-platenwisselaars
in één compact geheel
combineert en de warmte van de uitgaande luchtstroom
nog beter overdraagt aan de inkomende
(verse) luchtstroom. “Een lage interne weerstand
voorkomt onnodig stromingsgeluid en heeft een
positieve invloed op het energieverbruik”, aldus
Robben. “De LSM is standaard voorzien van een
bypass-faceklep, waardoor ook zomernachtventilatie
(vrije koeling) mogelijk wordt.” EveryLine is bij
uitstek geschikt voor ruimtes waarin veel mensen
aanwezig zijn en waarbij op CO 2
, druk en/of relatieve
vochtigheid gestuurd moet worden, vertelt
hij. In totaal zijn negen modellen leverbaar, met
een standaard luchtdebiet van 600 tot 12.500
m 3 /h. Zijn grotere luchthoeveelheden, koeling
en/of vochtterugwinning gewenst? Dan biedt de
Ned Air RotorLine uitkomst.
Warmte- en vochtterugwinning
RotorLine bestaat uit acht modellen met een
luchtdebiet van 2.400 tot 44.000 m 3 /h. Bij
aanschaf kunnen installateurs en opdrachtgevers
kiezen uit drie energiebesparende warmtewielen:
een condensatiewiel, een enthalpiewiel
of een sorptiewiel. Alle warmtewielen zijn voorzien
van afdichtende strips, waardoor zo min
mogelijk luchtlekkage optreedt. “Uniek is ook de
vormgeving van de aluminium lamellen, die de
warmte- en vochtoverdracht optimaliseert”, aldus
Robben. “Naast een wamteterugwinrendement
van maximaal 85% is RotorLine in staat om een
vochtterugwinrendement van maar liefst 90% te
bereiken, waardoor flink op het geïnstalleerde
koelvermogen bespaard kan worden.”
Met RotorLine en EveryLine speelt Ned Air in
op de gezonde gebouwen trend. Maar ook op
de groeiende behoefte van gebouweigenaren
om hun bestaande luchtbehandelingskasten te
vervangen. “Waar de hoge energieprijzen voor
consumenten redelijk gecompenseerd worden
door de overheid, is hiervan in het bedrijfsleven
geen sprake”, weet Robben. “Een investering
in energiebesparing en warmteterugwinning
verdient zich hier al snel terug. In combinatie
met meer frisse lucht, vangen gebouweigenaren
eenvoudig twee of zelfs drie vliegen in één klap.
Immers leveren onze WTW-units ook een positieve
bijdrage aan het behalen van het verplichte
Energielabel C per 1 januari 2023. Hoewel
veel gemeenten niet streng zullen handhaven
op dit label, beschouwen gelukkig steeds meer
gebouweigenaren het als hun maatschappelijke
verantwoordelijkheid om hiermee aan de slag te
gaan. Wij denken graag met hen mee.” ❚
INSTALLATIEENBOUW.NL | 59

Samen werken we hard aan de energietransitie voor een beter
klimaat. Daarom voorzien we onze woningen van zonnepanelen,
warmtepompen en betere isolatie. Maar wat betekent het isoleren
en dichtmaken van onze woning voor ons binnenklimaat?
VOOR EEN
BETER KLIMAAT,
BUITEN EN BINNEN.
Als bij het verduurzamen van woningen vooraf niet goed over
ventilatie is nagedacht hopen fijnstof, vocht en CO 2 zich op in de
woning. Een raam openzetten kan, maar is zonde van de genomen
maatregelen en dus slecht voor het energieverbruik. Dat kan beter!
De ventilatiesystemen met WTW van Brink zorgen ervoor dat
de energietransitie ook bijdraagt aan een betere leefomgeving
in huis. Zo zorgen we samen voor een beter klimaat,
buiten én binnen.

BINNENKLIMAAT THEMA
‘EERST VENTILEREN, DAARNA PAS ISOLEREN’
Gestimuleerd door de hoge gasprijzen én klimaatdoelstellingen voor 2030 stappen steeds meer bewoners over van gasgestookte naar duurzame
systemen voor verwarming en koeling. Ook wordt flink geïnvesteerd in het isoleren van wanden, vloeren en plafonds, het afdichten
van naden en kieren en de montage van isolerend glas. “De ventilatie wordt hierbij helaas nog te vaak vergeten”, merkt Albert van Lohuizen,
Commercieel Manager bij Brink Climate Systems.
Tekst Lieke van Zuilekom | Beeld Brink Climate Systems
“Teveel bewoners wonen na hun verduurzamingsmaatregelen
ineens in een ‘ballon’, waarin
vocht, (fijn)stof en CO 2
zich flink kunnen ophopen.
Hierdoor liggen gezondheids- en welzijnsklachten
op de loer”, aldus Van Lohuizen. “De
enige oplossing voor deze bewoners lijkt om de
ramen weer te openen, waardoor alle bovengenoemde
maatregelen teniet worden gedaan. Dit
is niet alleen zonde, maar ook onnodig wanneer
men start met goede ventilatie.”
‘Met het systeem wordt het mogelijk om de
energietransitie voor iedereen te laten slagen’
Oplossing voor de bestaande bouw
Om bewoners hierin te ondersteunen, heeft Brink
speciaal voor de bestaande bouw het Multi Air
Supply systeem ontwikkeld. “Dit balansventilatiesysteem
bestaat uit een WTW-unit zoals onze
Flair en een aantal kleinere ventilatoren (Indoor
Mixfans) die boven de verblijfsruimtes geplaatst
kunnen worden”, aldus Van Lohuizen. “De WTWunit
voert verse lucht toe via een toevoerrooster in
het trapgat, waarbij een CO 2
-sensor in de hal zorgt
dat exact de juiste luchthoeveelheden worden
toegevoerd.” Het trapgat, de gang en de overloop
dienen binnen het systeem als verzamelkanaal (of:
opslagbuffer) voor verse lucht. “De Indoor Mixfans
voeren op basis van hun eigen CO 2
-sensoren gebruikte
lucht af vanuit de verblijfsruimtes naar het
trapgat.” Vanuit ditzelfde trapgat stroomt, door
de onderdruk, lucht onder de deur terug naar de
verblijfsruimtes. “Hierdoor wordt een goede balans
geborgd en houden we maximale controle
over de binnenluchtkwaliteit.”
Geen toevoerkanaal nodig
Met Multi Air Supply is een toevoerkanaal niet
nodig. “Hierdoor kan ook in bestaande woningen
een compleet en goed ventilatiesysteem
gerealiseerd worden”, aldus Van Lohuizen.
“Eenvoudig, snel en zonder grote bouwkundige
ingrepen. De vaak al aanwezige afzuigboxen
en afvoerkanalen in badkamer, toilet
en keuken zijn voldoende. Met het systeem
wordt het mogelijk om de energietransitie voor
iedereen te laten slagen én dragen we actief
bij aan de gezondheid en het welbevinden
van bewoners.” ❚
Met Multi Air Supply kan ook in bestaande woningen een compleet en goed ventilatiesysteem gerealiseerd worden.
INSTALLATIEENBOUW.NL | 61

THEMA BINNENKLIMAAT
RUIMTESENSOREN ZIJN ESSENTIEEL VOOR EEN GEZOND, SCHOON EN COMFORTABEL RUIMTEKLIMAAT
METEN = WETEN EN VERBETEREN
Sensoren zijn goed voor ongeveer 0,08% van de totale klimaatinstallatie-investering van een gebouw. Voor de gebouwgebruikers is een
gezond, schoon en comfortabel ruimteklimaat echter veel meer waard. Immers kunnen zij zich beter concentreren, zijn zij productiever en
alerter en worden zij minder snel ziek. Een investering in sensoren verdient zich dan ook snel terug. Zeker wanneer voor de ruimtesensoren
en bedieningsmodules van Belimo Servomotoren B.V. wordt gekozen. “Onze nieuwste producten bewaken de temperatuur, relatieve vochtigheid
en het CO 2
-niveau in de ruimte nauwgezet en kunnen naadloos in het bestaande of nieuwe gebouwbeheersysteem geïntegreerd worden”,
vertelt Jeffrey Bellmann, Accountmanager Noord-Nederland bij Belimo. “Hierdoor wordt een slimme vraagsturing mogelijk, in elke ruimte en
met het laagst mogelijke energieverbruik.”
Tekst Lieke van Zuilekom | Beeld Belimo Servomotoren B.V.
Belimo levert ruimtesensoren en bedieningsmodules
voor elke ruimte die, afhankelijk van
het ruimtegebruik en de comfortbehoefte, verschillende
grootheden kunnen meten. “Ons
assortiment loopt uiteen van een eenvoudige
temperatuursensor en een gecombineerde temperatuur-
en vochtigheidssensor tot ons nieuwste
paradepaardje: de ruimtebedieningsunit”, aldus
Bellmann. “In deze compacte en innovatieve
ruimtebedieningsunit met heldere ruimtedisplay
zijn maar liefst drie sensoren geïntegreerd.
Hierdoor kunnen we – afhankelijk van de configuratie
– in één keer drie waarden meten en
inzichtelijk maken: temperatuur, vochtigheid en
CO 2
. Bovendien is in de module een dauwpuntbewaking
geïntegreerd.” Dankzij een Belimo MP
communicatie-bus kan flink bespaard worden op
bekabeling, vertelt hij. “In plaats van drie kabels
met elk twee aders is slechts nog één kabel met
twee aders per regelaar nodig om de verbinding
met het gebouwbeheersysteem te maken. Ook
zijn hardware-aansluitingen en analoge ingangen
in de regelkast niet meer aan de orde, wat
de installatie flink vergemakkelijkt.”
V.l.n.r.: Sandro Cipolletti (Signum Meet- en Regeltechniek), Jeffrey Bellmann (Belimo) en Oktay Kalip (Signum Meet- en Regeltechniek).
62 | INSTALLATIEENBOUW.NL

BINNENKLIMAAT THEMA
Totaaloverzicht van de Belimo sensoren.
De ruimtebedieningsunit onderscheidt zich door
een moderne, strakke en luxe uitstraling, zonder
onnodige toeters en bellen, en is vrij programmeerbaar.
“Dit betekent dat er één standaardversie
is, die volledig naar wens kan worden ingeregeld.
Wil een gebruiker alleen de meetwaarden in
beeld hebben? En is wel of geen ventilatoraansturing
gewenst? Dankzij Near Field Communication
(NFC) technologie én de Belimo Assistent App
kunnen instellingen eenvoudig opgeroepen en
aangepast worden.”
Inzicht
De nieuwste ruimtebedieningsunit van Belimo is
in staat om CO 2
-waarden van 0 tot 2.000 PPM te
meten. “De regeleenheid stuurt de meetwaarden
niet alleen automatisch door naar het regelstation,
maar geeft deze ook weer in het gebouwbeheersysteem
én op de ruimtedisplay”, aldus
Bellmann. “Omdat gebruikers niet altijd weten
wat de PPM-waarde betekent, wordt het getal
ondersteund met een LED met stoplichtfunctie
(groen, geel of rood). Bij groen is de PPM-waarde
in de ruimte in orde, bij geel is verbetering (extra
ventilatie) wenselijk en bij rood moet direct actie
worden genomen.” Dankzij de Dual Beam zelfkalibratietechnologie
is handmatige kalibratie van de
CO 2
-sensor niet nodig.
‘De ruimtebedieningsunit onderscheidt
zich door een mooie vormgeving, een zeer
duidelijke display en een intuïtieve bediening’
Early adopter
De ruimtebedieningsunit wordt op dit moment breed
in de markt geïntroduceerd. De afgelopen maanden
hebben diverse Belimo-partners al kennis mogen maken
met de nieuwe unit. Eén van deze partners is
Signum Meet- en Regeltechniek, dat de Belimo-producten
al meerdere jaren succesvol toepast in haar
projecten. “De renovatie van een kantoorpand voor
de Goede Doelen Loterijen in Amsterdam (2018) en
de nieuwbouw van het hoofdkantoor van Mercedes-
Benz Bedrijfswagens in Nieuwegein (2019) waren de
start van een hechte samenwerking”, vertelt Oktay
Kalip, mede-eigenaar van Signum Meet- en Regeltechniek.
“Aanvankelijk gebruikten we vooral de Belimo
6-Weg regelkogelkranen en VAV-aandrijvingen,
die zich onderscheiden door een hoge nauwkeurigheid,
betrouwbaarheid en kwaliteit. Met de introductie
van het Belimo ruimtesensorprogramma in
2019 kwamen hier al gauw de Belimo sensoren bij.
Sindsdien profiteren wij van één leverancier, één contactpersoon
en één garantiepartij voor de complete
HVAC-veldapparatuur, in alle projecten waarin wij de
selectieverantwoordelijkheid dragen.”
Korte lijnen
Met contactpersoon doelt Kalip op Accountmanager
Jeffrey Bellmann, die op slechts 10 minuten afstand
van Signum Meet- en Regeltechniek woont.
“Hierdoor zijn onze lijntjes letterlijk kort”, vertelt hij.
“Wanneer wij vragen hebben of indien zich onverhoopt
een probleem voordoet, kan direct geschakeld
worden. Bovendien spreken we dezelfde taal,
is Belimo altijd bereid om een stapje extra te zetten
en ontwikkelen de producten continu, op basis van
wat de markt vraagt én nodig heeft. De ruimtebedieningsunit
is hier een mooi voorbeeld van en
onderscheidt zich door een mooie vormgeving, een
zeer duidelijke display en een intuïtieve bediening.
Komend jaar hopen wij het eerste project met deze
nieuwe unit uit te voeren.”
De Belimo ruimtebedieningsunit is bekroond met de prestigieuze Red Dot Design Award.
Intelligente sturing
Signum Meet- en Regeltechniek ontwerpt, levert en
realiseert complete en moderne meet- en regelinstallaties,
die een intelligente sturing van klimaat-, verlichtings-
en Domotica-installaties mogelijk maken.
Van regelbekabeling t/m software-engineering.
“Onze ambitie is om de temperatuur, relatieve vochtigheid
en luchtkwaliteit in gebouwen zodanig te
sturen, dat te allen tijde een schoon en comfortabel
ruimteklimaat wordt geborgd”, aldus Kalip. “Dit
begint al in het voortraject, met de selectie van de
juiste posities voor alle meetapparatuur. Belangrijk
is bovendien om de juiste fabricaten te selecteren,
om afwijkingen en een verkeerde interpretatie van
(verschillen in) concentraties tot een minimum te reduceren.
Tot slot moet de software zodanig worden
ingeregeld, dat (klimaat)installaties elkaar niet tegenwerken
en bijvoorbeeld warmte- en koude-afgifte
geleidelijk en energie-efficiënt verlopen. In samenwerking
met partners als Belimo geven onze medewerkers
hier elke dag opnieuw invulling aan.” ❚
INSTALLATIEENBOUW.NL | 63

ISH ENERGY
Pioniersgeest plus de
makers van de toekomst.
Hoe ziet de energievoorziening van
morgen eruit en hoe brengen we
de warmtetransitie in orde? Op de
ISH vindt u de antwoorden op deze
vragen.
De wereldwijd toonaangevende
vakbeurs voor HVAC + water
info@netherlands.messefrankfurt.com
Tel. +31 70 262 9071
13 t/m 17. 3. 2023
Frankfurt am Main
73943-005_ISH_Energy_Installatie_u_Bouw_95x267 • FOGRA 39 • CMYK • nh | DU: 10.01.2023 NL
Frisse
3
lucht
Een gezond binnenklimaat creëren
met decentrale ventilatie van
SIEGENIA.
AEROMAT VT-serie: meer opties voor moderne
gevels en ventilatieconcepten.
➊ Gecontroleerde ventilatie met mogelijke
warmteterugwinning
➋ Effectieve en snelle montage door het ontbreken
van hinderlijke en vervuilde ventilatiekanalen
➌ Ook met gesloten ramen comfortabele ventilatie
AERO_Dezentral_NL_95x267_RZ3.indd 1 26.11.2021 09:05:56

Rookgasafvoer BENG-proof én G0 doorvoeren?
Om te voldoen aan de nieuwe BENG normen (Bijna Energie Neutrale Gebouwen) is het een absolute must bij het bouwen van nieuwe woningen
dat er een vlotte samenwerking is tussen de architect, de installateur en de aannemer. Dit is extra relevant bij passiefhuizen die energie
opwekken met behulp van hoge rendement verbrandingstoestellen: Daar vervult de dakdoorvoer (en de installatie ervan) een kritieke rol.
Ontwerpers van BENG woningen hebben namelijk de taak gekregen om een
woning zo energiezuinig mogelijk te ontwerpen. Dit betekent het efficiënt
gebruik maken , en opwekken van energie, én het warmteverlies daarna
zo goed mogelijk te beperken met een dikke isolatieschil. Om ventilatie- of
rookgaskanalen door een muur of dak te voeren moet er een gat gemaakt
worden dwars door die isolatieschil (en de dampremmende laag).
10,4 °C
Met ISO-block® kan de doorvoer door de isolatieschil luchtdicht én
brandveilig afgewerkt worden, waardoor er geen warmteverlies is, terwijl de
doorvoerconstructie met behulp van koude buitenlucht gekoeld wordt.
Hoe goed het warmteverlies beperkt wordt ziet men gelijk wanneer er met
een infraroodcamera gekeken wordt naar de situatie voor (rechtsboven) en de
situatie ná doorvoer met ISO-block (rechtsonder).
1,5 °C
ISO-block doorvoeren zijn dankzij de extreme isolatie
eigenschappen erg brandveilig en bij uitstek geschikt voor
vegetatiedaken, daken met een hoogwaardige isolatieschil,
passiefhuizen, en constructie volgens de BENG-norm.
Met ISO-block doorvoeren worden zowel het ontwerp van de
woning, als de installatie van de benodigde rookgasafvoeren:
Veiliger, Gemakkelijker & Milieubewuster*
• G0- doorvoeren (afstand tot brandbaarmateriaal is nul centimeter)
• Heeft compacte afmetingen en is gemakkelijk afwerkbaar
• Lichtgewicht: geen zware onderdelen!
• Voorkom schimmel in isolatieschil (laat de dampremmende laag intact)
• Compleet ISO-block assortiment met aanvullende accessoires
• Compatibel met de dubbelwandig geïsoleerde rookgasafvoersystemen
Metaloterm AT en Metaloterm MF
* ISO-block® is een kierdichte doorvoer voor metalen rookgasafvoeren door vloeren, daken en/of muren, waarbij tegelijkertijd de brandveiligheid absoluut gewaarborgd blijft! Door deze unieke
constructie blijft alle warmte binnenshuis waardoor fors energie wordt bespaard. Berekend voor een gemiddeld Nederlands huishouden gedurende koude wintermaanden, bespaart men met
ISO-block® tot € 50 op de stookkosten door een efficiënter energieverbruik.
Schiedel Metaloterm B.V. | Oude Veerseweg 23 | 4332 SH Middelburg | The Netherlands | www.metaloterm.com

INDUSTRIËLE APPARATUUR LATEN COMMUNICEREN
EEN INNOVATIEVE ONTWIKKELING
MET LEGIO MOGELIJKHEDEN
HMS is al sinds jaar en dag de ontwikkelaar en vermarkter van producten en oplossingen binnen de industriële informatie- en communicatietechnologie.
Vrij vertaald: zij levert de tools waardoor de ene industriële apparatuur kan communiceren met de andere. Nu breidt HMS haar
assortiment uit met de Intesis 700-serie. Een doorbraak voor gebouwbeheerders, fabriekseigenaren en systeemintegrators.
Tekst Liliane Verwoolde | Beeld HMS Network Benelux
66 | INSTALLATIEENBOUW.NL

‘In de nieuwe serie zijn de meest
voorkomende protocollen voor
gebouwenautomatisering verzameld’
HMS Network Benelux is een dochterorganisatie
van het Zweedse HMS Networks. Vanuit vestigingen
in zeventien landen werken professionals
– verbonden door het motto ‘Hardware Meets
Software’ – aan de ontwikkeling, productie
en verkoop van producten in de voorhoede van
de technologie. Aan de ene kant zijn daar de
makers van apparatuur. “Denk hierbij maar aan
de ontwikkelaars van brandmeld-, toegangscontrole-,
verlichtings- en verwarmingsinstallaties”,
verduidelijkt Vincent Wagenaar, general manager
van HMS Network Benelux. Aan de andere
kant staan de gebruikers. “Dit zijn bijvoorbeeld
gebouwbeheerders die industriële apparatuur
gebruiken.” Met de HMS-oplossingen kunnen zij
hun producten met elkaar verbinden.
De configuratietool
Tot nu toe communiceren installaties voor
brandmelding, licht of verwarming ieder in hun
eigen taal. Dat maakt het lastig voor gebouwbeheerders
om de units aan elkaar te koppelen. De
700-serie maakt dit aanzienlijk gemakkelijker,
omdat hierin de meest voorkomende protocollen
voor gebouwenautomatisering – zoals BACnet,
Modbus, M-Bus, DALI en KNX – zijn verzameld.
Met Intesis MAPS kiest de gebouwbeheerder de
protocollen die hij nodig heeft en vervolgens
koppelt hij de systemen aan elkaar. Ook het wisselen
van een protocol verloopt probleemloos.
De Intesis 700 serie is uiterst gebruikersvriendelijk.
HMS is een uitblinker in eenvoud en de 700-serie
vormt hierop geen uitzondering.
Legio mogelijkheden
De mogelijkheden met de Intesis-producten
zijn legio. Dat verduidelijkt Wagenaar aan de
hand van een voorbeeld. “Met de toename van
het aantal elektrische auto’s zien we een sterk
groeiende behoefte aan elektrische laadpalen.
De EV-laders zijn beschikbaar voor privéparkeerplaatsen,
openbare parkeerterreinen, winkelcentra,
openbaar vervoer, et cetera. Zowel het energiemanagement
als de beschikbaarheid van de
EV-parkeerplaatsen vraagt veel communicatie
tussen het gebouwbeheersysteem en de laadpalen.
De Intesis protocolvertaling tussen het
veelgebruikte OCPP en Modbus RTU/TCP maakt
monitoring, controle, starten en stoppen van de
EV-oplaadpunten mogelijk. Hiermee kunnen systeemintegrators
van gebouwen en fabrikanten
van EV-laadpunten op een gemakkelijke, kostenefficiënte
en betrouwbare manier monitoring
en controle bieden van de OCPP 1.6-compatible
EV-laadpunten vanaf elk op Modbus gebaseerd
automatiseringssysteem.”
Gebruikersvriendelijk
De software van de 700-serie is opvallend gebruikersvriendelijk.
Voor de meest voorkomende
installaties ontwikkelde HMS templates die de
koppeling vereenvoudigen. Daarnaast verzorgt
zij praktische trainingen – bij HMS of op locatie
– die installateurs, projectleiders en firma’s
leren hoe met het equipment om te gaan. “De
ene koppeling is complexer dan de andere. In
ingewikkelde situaties brengen onze mensen de
koppeling tot stand en leren zij beheerders hoe
zij hier optimaal mee kunnen werken.”
Hoe complex ook, HMS is en blijft een uitblinker
in eenvoud en de 700-serie vormt hierop geen
uitzondering. ❚
INSTALLATIEENBOUW.NL | 67

SCHAIJK NIEUWE HOEVEN
FIJN EN OVERZICHTELIJK INSTALLEREN
IN DE NIEUWE HOEVEN
Aan de Udensedreef in Schaijk wordt in mei een nieuwe en kleinschalige woonbuurt voor ouderen met ernstige geheugenproblemen in gebruik
genomen. Nieuwe Hoeven vervangt de oudbouw in ‘institutionele ziekenhuisstijl’ uit de jaren ’70 en bestaat uit een centraal buurthuis en drie
hofjes met in totaal zes groepswoningen voor negentig bewoners. Net voor de carnavalsvakantie zijn de eerste vier groepswoningen (fase 1)
opgeleverd. De bouw van de overige gebouwen volgt direct na de zomer.
Tekst Lieke van Zuilekom | Beeld WAGO
De woonzorglocatie wordt gerealiseerd volgens een nieuw concept, waarin een institutionele opzet, lange gangen en gedeelde faciliteiten plaatsmaken voor eigen
studio’s met een eigen voordeur, eigen sanitair, een kleine pantry én een fijne buitenruimte.
Nieuwe Hoeven is een ontwikkeling van Brabant-
Wonen en wordt gehuurd door BrabantZorg. De
woonzorglocatie wordt gerealiseerd volgens een
nieuw concept, waarin een institutionele opzet,
lange gangen en gedeelde faciliteiten plaatsmaken
voor eigen studio’s met een eigen voordeur, eigen
sanitair, een kleine pantry én een fijne buitenruimte.
Natuurlijke barrières zoals tuinen, weides
en wandelpaden zorgen ervoor dat bewoners zich
vrij kunnen bewegen, maar toch binnen hun leefcirkel
blijven. De architectuur van Nieuwe Hoeven
volgt de sfeer van de Brabantse boerderijen uit
de omgeving.
‘Op de bouw hoeven we sec nog de
wandcontactdozen in de wanden te klikken
en de verlichting in elkaar te steken’
Kant-en-klaar uit de fabriek
De gebouwen van Nieuwe Hoeven worden opgebouwd
uit houtskeletbouwelementen. “Alle
wanden, vloeren en daken worden onder de beste
klimaat- en arbeidsomstandigheden samengebouwd
in de fabriek van HBL Prefab. Vervolgens
worden zij kant-en-klaar naar de bouw vervoerd,
waardoor doorlooptijden én CO 2
-uitstoot flink gereduceerd
worden”, vertelt Leroy Vergouw, Hoofd
Elektrotechniek bij Megens Installaties. “Ook de
68 | INSTALLATIEENBOUW.NL

NIEUWE HOEVEN SCHAIJK
Dankzij de prefab installatiewijze kunnen de
installaties al heel kort na de montage van de
bouwkundige elementen werkend worden opgeleverd.
graag al in een vroeg stadium bij klanten aan tafel
om inzicht te krijgen in de elektrotechnische
installaties. Welke E-installaties worden geïnstalleerd?
Op welke plekken? Wat is ervoor nodig om
deze installaties stekerbaar uit te voeren? Welke
installaties kunnen al in de prefab elementen
worden meegenomen? En welke werkzaamheden
resteren dan nog op de bouw?” Vergouw: “Om een
snelle en juiste montage in de fabriek én op de
bouw te borgen, heeft WAGO duidelijke wandaanzichten
aangeleverd. Hierop is exact aangegeven
waar alle verbindingen moeten komen. Dankzij
duidelijke kleurcoderingen worden aansluitfouten
ondervangen én kan nog sneller worden gewerkt.”
Toen besloten werd om prefab te bouwen, is Megens Installaties hierin meegegaan.
230 Volt- en verlichtingsinstallaties worden hierin
meegenomen. Op de bouw hoeven we sec nog de
wandcontactdozen in de wanden te klikken en de
verlichting in elkaar te steken. Vervolgens worden
op de technische zolder alle installaties gekoppeld.”
Fijn en overzichtelijk
In opdracht van Bouwbedrijf Peter Peters BV realiseert
Megens Installaties zowel de werktuigbouwkundige
als elektrotechnische installaties in
Nieuwe Hoeven. “Aanvankelijk zou de elektrotechnische
installatie traditioneel worden opgebouwd”,
vertelt Vergouw. “Toen besloten werd om prefab te
bouwen echter, zijn we hierin meegegaan. Nieuwe
Hoeven is het eerste project op deze schaal dat we
stekerbaar uitvoeren, maar zeker niet de laatste.
Dankzij de prefab installatiewijze kunnen onze installaties
namelijk al heel kort na de montage van
de bouwkundige elementen werkend worden opgeleverd.
In de huidige markt, waarin capaciteiten
een uitdaging zijn, biedt dit grote voordelen. Voor
de jongens en meisjes op de bouw is de installatie
bovendien fijn en overzichtelijk, terwijl foutmarges
tot een minimum beperkt worden.”
A tot Z ondersteuning
Voor de stekerbare installaties nam Megens Installaties
al in een vroeg projectstadium contact op
met WAGO. Een bewuste keuze, volgens Vergouw,
omdat het WAGO WINSTA ® -systeem ruim bekend
én beproefd is. “Bovendien biedt WAGO een fijne
A tot Z ondersteuning. Onder andere Specialist
Utiliteit Building Technologies Vincent Koop houdt
continu een vinger aan de pols. Wanneer onze monteurs
vragen hebben, komt hij altijd zelf naar de
bouw om uitleg te geven of om gezamenlijk een
oplossing uit te denken. Dat wekt veel vertrouwen.”
Het WAGO WINSTA ® -concept is specifiek ontwikkeld
voor projecten, benadrukt Koop. “We komen
De juiste producten op
de juiste locatie
De wandcontactdozen voor Nieuwe Hoeven zijn
geprefabriceerd door R-Kwadraat. “Koninklijke
Oosterberg in Nijmegen staat in voor de leveringen”,
aldus Koop. “De stekerbare installaties
worden just-in-time per hofje geleverd, waarbij de
groothandel tevens een verdeling maakt tussen
prefab fabriek en bouwplaats. Hierdoor grijpen de
monteurs nooit mis. Ook dat komt de doorlooptijd
ten goede.” ❚
BOUWINFO
Opdrachtgever
BrabantWonen i.s.m. BrabantZorg
Architect
KAW
Aannemer
Bouwbedrijf Peter Peters BV
Houtskeletbouw
HBL Prefab
Installaties
Megens Installaties (W en E)
INSTALLATIEENBOUW.NL | 69

LEIDEN KANTOOR- EN LABORATORIUMGEBOUW
13.500 M 2 STATE-OF-THE-ART KANTOOR- EN LABORATORIUMFACILITEITEN OP LEIDEN BIO SCIENCE PARK
NIEUWE STANDAARD VOOR WERKEN IN DE 21STE EEUW
Op het Leiden Bio Science Park wordt de laatste hand gelegd aan een nieuw en state-of-the-art kantoor- en laboratoriumgebouw. Met de
nieuwbouw van ca. 13.500 m 2 , ontworpen door Powerhouse Company en ontwikkeld door RED Company, wordt een nieuwe standaard gezet
voor het werken in de 21e eeuw. Het gebouw beschikt bij oplevering over zowel een BREEAM ‘Excellent’ als een WELL Gold certificaat. Om dit
mogelijk te maken, wordt nadrukkelijk aandacht besteed aan gezondheid, kwaliteit, veiligheid, samenwerking, duurzaamheid en transparantie.
Ook als het om de installatietechnieken gaat. Onder alle installatietechnieken in de nieuwbouw staat de handtekening van Roodenburg
Installatiebedrijf BV.
Tekst Lieke van Zuilekom | Beeld Roodenburg Installatiebedrijf BV
“Samen met onze partners en in opdracht van ontwikkelaar
RED Company realiseren wij de werktuigbouwkundige,
elektrotechnische, sanitaire
en sprinklerinstallaties in het nieuwe kantoor- en
laboratoriumgebouw”, vertelt Ferry van de Kamp,
projectleider bij Roodenburg. “Ook verzorgen wij
de afvoeren van de labs, het bedrijfswater en de
bedrijfsgassen.” Grofweg bestaat de opdracht
voor Roodenburg uit twee fases: het casco en de
fit-out (huurdersinstallaties). Van de Kamp licht
de indeling en verdeling kort toe: “De nieuwbouw
telt vijf verdiepingen, met op de begane grond
een parkeergelegenheid, een entreehal met receptie
en drie grote vergaderruimtes. De eerste verdieping
biedt ruimte aan een bedrijfsrestaurant met
De installatie in aanbouw.
De circulatiepomp.
keuken en een ruim en licht atrium. Bovendien
bevinden zich hier de eerste huurdersruimtes, in
de vorm van labruimtes met daaraan gerelateerde
kantoren.” Ook de tweede verdieping betreft een
huurdersverdieping met laboratoria en -kantoren.
“De verdiepingen daarboven zijn weer als cascokantoorverdieping
uitgevoerd.”
WKO-installatie
Tot de casco-installaties behoren onder meer de klimaatinstallaties.
“Aan de basis van het klimaatsysteem
ligt een WKO-installatie met één doublet (een
open bodemenergiesysteem met een warme en een
koude bron, red.)”, aldus Van de Kamp. “Deze installatie
is verbonden met een WKO-techniekruimte,
waarin drie water/water-warmtepompen en bijbehorende
buffervaten, transportpompen, regelkasten
en warmtewisselaars staan opgesteld. In de wintermaanden
levert de warme bron water van 17°C
aan de warmtepompen, die het water opwaarderen
tot een bruikbare verwarmingstemperatuur van
45°C. In de zomer levert de koude bron water van
10°C aan de gebouwinstallatie voor de koeling
van de ruimtes.”
Als afgiftesysteem op de kantoorverdiepingen is
gekozen voor klimaatplafonds, waarmee comfortabel,
energiezuinig, stil en tochtvrij verwarmd en/
of gekoeld kan worden. “In deze plafonds zijn ook
ventilatie en LED-verlichting geïntegreerd.” In het
atrium zorgt een combinatie van vloerverwarming
en vloerkoeling het hele jaar door voor een prettig
verblijfsklimaat.
Uitgebreide luchtbehandeling
Om een optimale binnenluchtkwaliteit in de
nieuwbouw te borgen, is het complete pand voorzien
van luchtbehandeling. “Op het dak staan
maar liefst zes luchtbehandelingsunits, ten behoeve
van de laboratoria, kantoren en het restaurant”,
aldus Van de Kamp. “Bovendien staat hier
een droge koeler, die warmte of koude aan de
70 | INSTALLATIEENBOUW.NL

Powered by TCPDF (www.tcpdf.org)
KANTOOR- EN LABORATORIUMGEBOUW LEIDEN
‘In mei 2022 zijn we met de uitvoering
gestart en op 20 januari jl. al stond
de vooroplevering van de
casco-installaties gepland’
buitenlucht kan onttrekken en kan toevoegen aan
de bronnen. Hierdoor wordt gebruik van vrije koeling
mogelijk en worden de WKO-bronnen over de
seizoenen heen thermisch in balans gehouden.”
PV-panelen en ‘brandstoffeneiland’
Boven de luchtbehandelingskasten wordt een pergolaconstructie
gerealiseerd, met 84 PV-panelen.
“Bijzonder is ook het ‘bedrijfsstoffeneiland’ ten
oosten van het gebouw, waar een stikstoftank, een
gasflessenopslag, een traforuimte en een noodstroomaggregaat
veilig staan opgesteld en veilig
gevuld en/of onderhouden kunnen worden.”
Fit-out
Een uitdaging in dit project is de omvang, in combinatie
met de complexiteit en korte doorlooptijd,
vertelt Van de Kamp. “In mei 2022 zijn we
met de uitvoering gestart en op 20 januari jl. al
stond de vooroplevering van de casco-installaties
gepland. Afgelopen november zijn we bovendien
gestart met de werkzaamheden voor de huurdersinstallaties,
die in juni al gereed moeten zijn.
Onder de zogenaamde fit-out valt bijvoorbeeld
de labexpeditie op de begane grond, waar nieuwe
materialen en afval straks geregistreerd en op
de juiste manier verwerkt worden. Maar ook de
laboratoria met kantoren op de eerste en tweede
verdieping, waarvoor wij zowel het bouwkundige
als installatietechnische deel verzorgen.”
Tot het bouwkundige deel behoren bijvoorbeeld
de bouwkundige binnenwanden, systeemwanden,
glazen wanden/deuren, wandafwerking en
plafonds. Daarnaast staat Roodenburg in voor
alle installatievoorzieningen. Van (specialistische)
luchtbehandeling tot bedrijfsstoffen en inclusief
de aansluiting van alle labmeubilair. Om
alle installaties straks perfect te kunnen beheren
en beheersen, is een uitgebreide regelinstallatie
geïntegreerd. Zowel voor de WKO-centrale, de
casco-installaties als de fit-out. ❚
Techniekruimte met een deel van de WKO-installatie.
BOUWINFO
Ontwikkelaar
RED Company i.s.m. Gemeente Leiden
en Universiteit Leiden
Adviseur
CBRE
Architect
Powerhouse Company
Constructeur
Van Rossum
Realisatie
Bouwbedrijf Osnabrugge, Valleibouw en
Construction Company
Aansturing projectteam
DVP
Bouwfysica en duurzaamheid
DGMR
Installaties
Roodenburg Installatiebedrijf BV
LEVERANCIERS CASCO
Sanitaire Installaties
Hoogendoorn
Luchtkanalen en appendages
Schilt Luchtkanalen
Een doorkijkje op de techniekruimte, tussen twee van de drie warmtepompen door.
AANVULLENDE LEVERANCIERS FIT-OUT
Splitunits
Schilt Airconditioning
INSTALLATIEENBOUW.NL | 71

AIRCONDITIONING
Duurzaam, gasloos en energie-efficiënt.
LUCHTKANALEN
Complete klimaatinstallaties op maat.
LUCHTTECHNIEK
TROX voorraadhouder: voor 14.00 uur
besteld, morgen in huis.
De Schilt bedrijven zijn totaalspecialisten in binnenklimaat en zorgen voor een comfortabel klimaat in de meest
uiteenlopende situaties. De drie bedrijven Schilt Airconditioning, Schilt Luchtkanalen en Schilt Luchttechniek
vullen elkaar perfect aan om voor u de totale klimaatinstallatie te verzorgen. Wij geloven in een gezond en prettig
leef- en werkklimaat voor iedereen!
ONZE MERKEN
CERTIFICERINGEN
ENERGIEWEG 29 | MEERKERK | (0183) 35 25 44 | WWW.SCHILTBEDRIJVEN.NL |

KANTOOR- EN LABORATORIUMGEBOUW LEIDEN
DUURZAAM EN GEZOND NIEUW KANTOOR- EN LABORATORIUMGEBOUW IN LEIDEN
BREEAM ‘EXCELLENT’ EN WELL GOLD
Bij de realisatie van het nieuwe state-of-the-art kantoor- en laboratoriumgebouw op Leiden Bio Science Park werken alle betrokken partijen
nauw samen. Bijvoorbeeld om een zeer geavanceerd, duurzaam en gezond gebouw te realiseren, conform de BREEAM ‘Excellent’ en WELL Gold
certificeringscriteria. Ook de Schilt bedrijven zetten hun beste beentje voor, met de engineering, levering en montage van de complete luchttechnische
installatie.
Tekst Lieke van Zuilekom | Beeld Schilt bedrijven, Ferry Verheij
In onderaanneming van Roodenburg Installatiebedrijf
BV hebben Schilt Luchtkanalen en Schilt
Luchttechniek de productie, levering en montage
van maar liefst 4.561 m 2 rechthoekig en 1.402
m 1 rond kanaalwerk verzorgd. “Gekozen is voor
thermisch verzinkte stalen kanalen, die zeer hoog
scoren op het vlak van duurzaamheid en energiezuinigheid”,
vertelt projectleider Ben Stierman.
“Zowel de rechthoekige als ronde toe- en afvoerkanalen
voldoen aan luchtdichtheidsklasse Luka C.
Bovendien zijn alle kanalen gereinigd en geseald
en/of afgedopt aangeleverd conform reinheidsklasse
H. Onze opdracht omvatte tevens 76 m 2
RVS 316 rechthoekig kanaalwerk ten behoeve van
de keuken en 102 inspectieluiken voor reiniging
en inspectie.”
‘Gekozen is voor thermisch verzinkte stalen
kanalen, die zeer hoog scoren op het vlak
van duurzaamheid en energiezuinigheid’
De hoge kwaliteit van het luchtkanalenwerk is ook binnen goed zichtbaar.
Kanalenwerk op het dak.
Als voorraadhouder van marktleider TROX stonden
de Schilt bedrijven ook in voor de just-in-time
levering van alle luchttechnische componenten,
zoals de kleppensecties, rechthoekige en ronde
brandkleppen, plafondroosters, afzuig- en toevoerrozetten,
naverwarmers, volumeregelaars en
geluiddempers. “De aan te sluiten roosters zijn slim
geïntegreerd in het koelplafond”, aldus Stierman.
“Bijzonder is bovendien dat het schachtkanaal voor
het laboratorium is gecoat in een zuurbestendige
coating (Bipox). De dakkanalen zijn door ons geïsoleerd
met 50 mm steenwol en afgewerkt met
Stucco aluminium, terwijl de aanzuig- en afblaaskanalen
vooraf zijn behandeld met bitumenverf. Voor
de isolatie van de luchttoevoerkanalen is 25 mm
steenwol met een Alukraft-bekleding toegepast.”
De basisinstallatie in het kantoor- en laboratoriumgebouw
is inmiddels gereed. Op dit moment
zijn Schilt Luchtkanalen en Schilt Luchttechniek
druk bezig met de zogenaamde fit-out (huurdersinstallaties),
waarvoor 1.916 m 2 rechthoekig
kanaalwerk, 1.150 m 1 rond kanaalwerk en
492 m 1 polyfenyleensulfide (PPs) kanaalwerk wor-
den aangebracht. “De PPs-kanalen zijn specifiek
bestemd voor de labzones”, vertelt Stierman. “De
kanalen onderscheiden zich door een goede resistentie
tegen chemicaliën en hoge temperaturen,
waardoor zij uitermate geschikt zijn voor laboratoriumtoepassingen.”
Ook in de fit-out wordt het
Schilt leveringsprogramma gecompleteerd met diverse
TROX-appendages. Van kleppensecties t/m
plafondroosters, overstroomroosters, aanzuigrozetten,
volumeregelaars, naverwarmers, ronde en
rechthoekige dempers, PPs ronde volumeregelaars
en PPs ronde geluiddempers. Alle retourkanalen
worden inwendig behandeld met een chemisch
resistente Bipox coating. Voor de isolatie van de
luchttoevoerkanalen is ook hier gekozen voor 25
mm steenwol met een Alukraft-bekleding. Schilt
Airconditioning levert en monteert de benodigde
Mitsubishi Electric splitunits in de fit-out, die de
IDF- en UPS-Rooms moeten koelen. ❚
INSTALLATIEENBOUW.NL | 73

LEIDEN KANTOOR- EN LABORATORIUMGEBOUW
DUURZAAMHEID EN COMFORT KOMEN SAMEN IN
NIEUW KANTOOR- EN LABORATORIUMGEBOUW
Hoogendoorn is de sanitaire installatiespecialist voor utiliteitsbouwprojecten zoals hotels, ziekenhuizen, datacenters, winkelcentra en kantoren.
De enthousiaste en betrokken medewerkers adviseren, ontwerpen en installeren systemen voor watervoorziening, afvoertechniek,
brandbeveiliging, legionellapreventie en sanitaire objecten. Van BIM-model tot beheer. Ook bij de nieuwbouw van het kantoor- en laboratoriumgebouw
op het Leiden Bio Science Park werd de Woerdense installateur al in een vroeg stadium betrokken.
Tekst Lieke van Zuilekom | Beeld Hoogendoorn
“Opdrachtgever Roodenburg Installatiebedrijf BV
besloot om bijna het gehele installatieteam van
project Dupont Industrial Biosciences in Leiden
mee te nemen naar het nieuwe kantoor- en laboratoriumgebouw”,
aldus Christiaan Eichholtz,
projectleider bij Hoogendoorn. “Dit bood grote
voordelen in de ontwerp- en realisatiefase. Immers
waren we al bekend met elkaars denk- en werkwijzen.
Bovendien waren de lijnen kort, waardoor we
snel konden schakelen.”
Ontwerp en afstemming in BIM
“In het voortraject hebben we in een bouwteam met
alle installateurs, de bouwkundig aannemer en de
installatie-adviseur het project opgezet”, vertelt engineer
Henk-Jan Rijneveld. “De adviseur heeft een
eerste ontwerp gemaakt voor de installaties, waarin
wij mochten meekijken en op basis waarvan wij suggesties
mochten doen voor verbetering. Ditzelfde
gold voor de technische omschrijving. Het complete
traject van schetsontwerp tot voorlopig en definitief
ontwerp is uitgevoerd in BIM, waarbij regelmatig
clashcontroles zijn uitgevoerd. Hierdoor konden
eventuele aanlopers vroegtijdig gesignaleerd en
opgelost worden. Ook werd de uitvoeringstijd aanzienlijk
versneld én werd prefab bouwen mogelijk.”
Prefab bouw en installaties
“Bijzonder is dat het pand grotendeels prefab
gebouwd is”, vertelt Eichholtz. “Binnen enkele
maanden stond het casco overeind. Hierdoor
konden we al heel snel met de afbouw begin-
nen én konden onze monteurs ongehinderd door
weer en wind hun werkzaamheden uitvoeren.”
Uitvoerder Mark van Eijken: “Behalve het gebouw,
zijn ook veel installaties geprefabriceerd,
zoals de rioleringen.”
In het nieuwe kantoor- en laboratoriumgebouw
realiseert Hoogendoorn alle sanitaire installaties.
De casco-installaties omvatten onder meer de
droge blusleidingen, brandslanghaspels, proceswaterafvoeren,
drinkwaterleidingen, bedrijfswaterinstallaties
en sanitaire voorzieningen, inclusief
nooddouches. “Bovendien zijn de installaties voor
de labverdiepingen (fit-out) reeds voorbereid”, aldus
Van Eijken. “In de schacht zijn bijvoorbeeld
de (chemie-)afvoeren en bedrijfswaterinstallaties
Het projectteam van Hoogendoorn dat het nieuwe kantoor- en laboratoriumgebouw realiseert.
74 | INSTALLATIEENBOUW.NL

KANTOOR- EN LABORATORIUMGEBOUW LEIDEN
Hoogendoorn realiseert alle sanitaire installaties in het project. Van casco tot fit-out.
afgedopt. In de fit-out-fase pakken we deze installaties
verder op, zodat de lableverancier zijn installaties
goed en snel kan aansluiten.”
‘Behalve het
gebouw, zijn ook
veel installaties
geprefabriceerd’
BREEAM ‘Excellent’ en WELL Gold
Om te voldoen aan de hoge BREEAM-ambitie
in het kantoor- en laboratoriumgebouw voorziet
Hoogendoorn in een uitgebreide bemetering
en lekdetectie. “Elke watersoort en groep wordt
apart bemeterd”, aldus Eichholtz. “Daarnaast
heeft elke toiletgroep een eigen afsluitklep in
de waterinstallatie gekregen, die aan de verlichtingsinstallatie
is gekoppeld. Zodra medewerkers
of bezoekers de toiletruimtes betreden en het
licht inschakelen, opent de afsluitklep automatisch
en wordt de druk op het waterleidingnet
opgebouwd. Hierdoor wordt geen water verspild,
bijvoorbeeld als een toilet doorloopt.” Rijneveld:
“Bij de waterinvoer worden waterhoeveelheden
continu gemeten en getoetst, waardoor eventuele
lekkages direct gesignaleerd en opgelost
kunnen worden. Alle toiletten zijn uitgevoerd
met een tweeknopsspoeling. Bovendien zijn waterbesparende
kranen toegepast. Conform de
WELL-criteria ten slotte is veel aandacht besteed
aan de wastafel/kraancombinatie, zodat een optimaal
handenwascomfort wordt geborgd.” ❚
Vacatures
Werkvoorbereider/Engineer
Wordt werkvoorbereider bij
Hoogendoorn en de nieuwe
collega van Henk-Jan.
Wil jij werken aan de gaafste projecten in de utiliteitsbouw?
Kom werken bij Hoogendoorn!
Wij zijn specialist in sanitaire installaties
en partner van bouwend Nederland.
Join the family!
Neem contact met ons op
via info@hoogendoornbv.nl
INSTALLATIEENBOUW.NL | 75
Advertentie_Hoogendoorn-werkvoorbereider.indd 1 20/09/2021 15:18

INNOVATIES VOOR DE E-INSTALLATEUR
SLIMMER, SNELLER EN EFFICIËNTER WERKEN
Klemko Techniek staat al sinds 1946 voor innovaties in de elektrotechniek. De producent van innovatieve LED-verlichting, lichtbesturingen
en aansluittechnieken ontwikkelt haar producten én hun verpakkingen continu, in nauwe samenwerking met installateurs, groothandels en
andere enthousiaste marktpartijen. “Hoe divers ons productassortiment ook is, uitgangspunt is altijd om de elektrotechnisch installateur
slimmer, sneller en efficiënter te laten werken. Maar ook om faalkosten tot een minimum te reduceren”, vertelt Accountmanager Aansluittechniek
& Installatietechniek Sander Pronk. “Een mooi voorbeeld hiervan zijn onze beschermfolies voor transport, opslag en montage,
slimme bevestigingstechnieken en ergonomische gereedschappen.”
Tekst Lieke van Zuilekom | Beeld Klemko Techniek
Een schot in de roos is ook het uitgebalanceerde
assortiment aircokanalen en hulpstukken van
Canalit, dat nu ook in antracietgrijs (RAL 7016)
verkrijgbaar is. “Het nieuwe aircoprogramma is in
nauwe samenwerking met verschillende koeltechniekinstallateurs
en producenten van klimaatsystemen
ontwikkeld”, vertelt Pronk. “Op hun verzoek
zijn de aircokanalen zodanig vervaardigd, dat
zij zowel geschroefd, stofvrij geplakt als middels
duimnagels bevestigd kunnen worden. Eventuele
bevestigingsgaten kunnen dwars door het kanaal
worden geboord. Dit zorgt voor veel gemak en een
flinke tijdwinst op de montagelocatie.” Dankzij
een geavanceerd haaksysteem met gele klembeugels
kunnen koelleidingen, condenswaterafvoeren
en voedingskabels makkelijk, snel en netjes op de
juiste plek in het kanaal worden vastgezet, vertelt
hij. “Bovendien zorgen de klembeugels voor extra
stevigheid én een sterke en solide dekselsluiting.
Vervorming van het kanaal is niet aan de orde.”
Een schot in de roos is het uitgebalanceerde assortiment aircokanalen en hulpstukken van Canalit, dat nu ook
in antracietgrijs (RAL 7016) verkrijgbaar is.
Onbeschadigd en schoon
Behalve kunststof aircokanalen in verschillende
maten levert Canalit ook een uitgebreid assortiment
hulpstukken in antracietgrijs. Van koppelstukken
en plafond-/wandstukken t/m binnenbochten,
platte bochten, muurafdekkappen,
76 | INSTALLATIEENBOUW.NL

T-stukken, flexibele leidingstukken, verloopstukken
en eindkappen. “Zowel de hulpstukken als
leidingkanalen zijn voorzien van een stevige en
recyclebare Canalit verpakkingsfolie, waardoor zij
maximaal beschermd worden tijdens het logistieke
proces en gegarandeerd schoon blijven. Installateurs
reduceren hiermee al gauw 30-40% uitval,
waarmee we tevens een belangrijke bijdrage leveren
aan het verkleinen van de afvalberg.”
Naast de praktische voordelen biedt het aircoassortiment
in antracietgrijs ook grote esthetische
voordelen, benadrukt Pronk. “We zien steeds meer
woningen met een donkere gevelsteen, evenals antracietkleurige
overkappingen, omkastingen, schuttingen,
kozijnen en gevelbeplatingen. Met aircokanalen
en hulpstukken in RAL 7016 wordt ook hier
een harmonieus gevelbeeld gegarandeerd.”
Zelfklevende
driehoekige leidingkoker
Met de zelfklevende Canalit driehoekige leidingkoker
introduceerde Maskate, een onderdeel van
Klemko Techniek, afgelopen mei dé ideale oplossing
om snoeren en kabels efficiënt, snel en esthetisch
weg te werken. In elke hoek en zonder boren,
pluggen en schroeven. De oplossing werd bedacht
door Pronk, naar aanleiding van zijn gesprekken
‘Met aircokanalen
en hulpstukken in
RAL 7016 wordt
een harmonieus
gevelbeeld
gegarandeerd’
met installateurs en groothandels. “Dankzij een
innovatief ontwerp met een overlappende deksel
en afgevlakte achterzijde past de leidingkoker uitstekend
in haakse én niet-haakse hoeken”, vertelt
hij. “Maar ook op verschillende ondergronden. De
zelfklevende tape met hoge kleefkracht maakt
zelfs montage op oneffen ondergronden probleemloos
mogelijk. Bovendien kan stofvrij worden
gewerkt én voldoet de leidingkoker – dankzij
de zelfklevende laag – aan de NEN 1010 met
enkel geïsoleerde isolatiedraden.” De driehoekige
leidingkoker is esthetisch en praktisch weg te werken
van vloer tot plafond. “Eventuele boorgaten
worden direct afgedekt, waardoor geen separate
hulpstukken meer nodig zijn.”
De driehoekige leidingkoker is esthetisch en praktisch
weg te werken van vloer tot plafond.
Op dit moment is de Canalit driehoekige leidingkoker
in twee standaardlengtes beschikbaar:
2 en 3 meter. Het materiaal is eenvoudig op
maat te knippen of te zagen. De koker wordt
geleverd in wit (RAL 9010), maar kan in iedere
gewenste kleur overschilderd of gespoten
worden. In de toekomst zullen ook slimme en
universele hoekstukken aan het assortiment
worden toegevoegd. ❚
ZELFKLEVENDE
DRIEHOEK
LEIDINGKOKER
De zelfklevende driehoek leidingkoker van Canalit is
de ideale oplossing om in een hoek alle snoeren en
kabels weg te werken. De koker is zowel horizontaal
als verticaal te monteren en is voorzien van een deksel
die strak oversteekt. Hierdoor krijgt de koker een naadloze
aansluiting op de muur en is hij in vrijwel elke hoek
te plaatsen. Voor een snelle, eenvoudige en stofvrije
installatie zijn de zijkanten voorzien van zelfklevende
tape, waardoor hij beschikt over een hoge kleefkracht
op zowel vlakke als oneffen oppervlaktes.
Beschermfolie
De koker is individueel verpakt met een stevige Canalit
beschermfolie waardoor hij tot montage schoon en
onbeschadigd blijft. De deksel is tevens voorzien van
een extra beschermfolie voor een perfect eindresultaat.
Meer weten: canalit.nl
Naadloze aansluiting met de muur
Snoeren en kabels onopvallend wegwerken
Deksel beschermd met afdekfolie
Dekt boorgaten eenvoudig af
Zowel horizontaal als verticaal te monteren
TOT MONTAGE
SCHOON EN
ONBESCHADIGD
Driehoek leidingkoker
Art nr.
2 meter wit (RAL 9010) 911980
3 meter wit (RAL 9010) 911985
Canalit - Advertentie driehoek leidingkoker 197x130mm.indd 1 22-09-2022 10:55
INSTALLATIEENBOUW.NL | 77

THEMA VERLICHTING
VERLICHTINGSPRODUCENT LOOPT VOOR DE TROEPEN UIT
‘OP WEG NAAR EEN DUURZAME EN
CIRCULAIRE VERLICHTINGSMARKT’
De ontwikkeling van duurzame en milieuvriendelijke verlichtingsoplossingen die bijdragen aan onze gezondheid, welzijn en productiviteit.
Verlichtingsproducent LEDVANCE heeft een duidelijke ambitie, missie én commitment, waar iedere dag bewust en bevlogen invulling aan
wordt gegeven.
Tekst Lieke van Zuilekom | Beeld LEDVANCE
Bij een upgrade van de verlichting kunnen de
armatuurbehuizing, bedrading en eventuele
lichtmanagementinstallatie behouden blijven. Alleen
de LED-tubes hoeven vervangen te worden.
‘We advance light’. LEDVANCE heeft meer dan
100 jaar ervaring in de productie en levering
van algemene verlichting voor verlichtingsprofessionals
en eindgebruikers. Met een breed en geavanceerd
assortiment LED-lampen, gestandaardiseerde
LED-armaturen, intelligente en connected
(Smart Home en Smart Building) oplossingen en
traditionele lichtbronnen wordt in elke marktvraag
voorzien, vertelt Derek McMillan, CEO van
LEDVANCE Benelux. “Met kantoren in 51 landen,
zakelijke activiteiten in meer dan 140 landen en
ruim 2.500 medewerkers beschikken wij over een
uitstekende wereldwijde markttoegang, gebaseerd
op betrouwbare, langdurige klantrelaties
en een krachtig distributienetwerk. Onze ambitie
is om de rol van licht in een verbonden wereld
te herdefiniëren. Maar ook om veiligheid, energieefficiëntie,
duurzaamheid en circulariteit naar een
steeds hoger niveau te tillen. Zowel op economisch,
maatschappelijk als milieutechnisch vlak
en van product tot verpakking en logistiek.”
Aanzienlijke energiebesparing
LED-lampen zijn ruim 80 procent zuiniger dan
bijvoorbeeld gloeilampen en halogeenlampen,
waardoor gebruikers flink kunnen besparen op
hun energierekening. Wie kiest voor de LED-oplossingen
van LEDVANCE echter, kan nog veel meer
efficiëntie behalen. “Ons productportfolio gaat
verder dan enkel volledige armaturen of lichtbronnen”,
benadrukt McMillan. “We leveren ook bijbehorende
componenten, sensoren en besturingen,
zodat op elk moment van de dag het juiste licht
geleverd kan worden. En ook UV-C luchtzuivering
behoort tot onze mogelijkheden. Dankzij onze Human
Centred Lighting (HCL) oplossingen voor plafond,
wand, vloer én monitor worden het bioritme,
de gezondheid en het welzijn van bijvoorbeeld
medewerkers flink verbeterd. Hierdoor verbeteren
concentratie en productiviteit, waardoor een investering
in HCL zich al snel terugverdient.”
Mogelijkheden voor
predictive maintenance
Door de LED-producten van LEDVANCE te koppelen
aan intelligente daglicht- en bewegingssensoren,
wordt voorkomen dat verlichting onnodig
blijft branden. Ook dit levert een forse energiebesparing
op, aldus Jan-Pieter Heimgartner, Technical
Customer Support & After Sales Benelux bij
LEDVANCE. “Bovendien wordt predictive maintenance
mogelijk. Technische diensten kunnen
exact zien wanneer de efficiëntie van bepaalde
armaturen onder een vastgesteld niveau komt en
hier vraaggestuurd op anticiperen.”
Van wegwerp naar hergebruik
Naast energiebesparing en predictive maintenance
heeft duurzaamheid voor LEDVANCE ook betrekking
op de nieuwe Single Lighting Regulation
(SLR) verordening. “De SLR schrijft bijvoorbeeld
voor dat de kwaliteit van armaturen en lichtbronnen
verbeterd moet worden”, aldus McMillan. “Om
de CO 2
- en energiedoelstellingen te halen, moeten
we veranderen van een wegwerpmaatschappij
naar een hergebruikmaatschappij.” Heimgartner:
“Dit betekent onder meer dat álle componenten
van een verlichtingsarmatuur straks eenvoudig en
78 | INSTALLATIEENBOUW.NL

VERLICHTING THEMA
‘Groot voordeel van deze oplossing is dat
het binnenwerk van de oorspronkelijke
armatuur grotendeels onaangeroerd blijft.
Bovendien blijven de look & feel van het
plafond in tact’
met standaard gereedschap gedemonteerd en vervangen
moeten kunnen worden. Van lichtbronnen
tot kappen, LED-modules en drivers. Dit heeft niet
alleen gevolgen voor onze materiaalkeuzes, maar
ook voor de opbouw van onze producten én voor
onze voorraden. Immers moeten we ook langdurig
reserveonderdelen kunnen leveren. Met ons EVER-
LOOP portfolio spelen we daar nu al op in.”
Vanaf maart 2023 is de productie van compact
fluorescentielampen verboden en vanaf augustus
mogen geen T8 en T5 fluorescentiebuizen meer in de
markt worden gebracht. De komende jaren zullen al
deze lichtbronnen vervangen moeten worden door
een LED-alternatief.
De IndiviLED is het eerste EVERLOOP armatuur in
het LEDVANCE assortiment, vertelt Heimgartner.
“Dit robuuste en high-end armatuur beschikt over
een hoogkwalitatieve behuizing en is volledig
modulair ontworpen. In de toekomst kunnen eenvoudig
nieuwe sensoren en andere componenten
worden ingebouwd. En ook vervanging van de
LED-modules en drivers is mogelijk, waardoor de
levensduur van elk armatuur gelijk is aan het gebouw
waarin zij gemonteerd worden.” McMillan:
“Dankzij onze gepatenteerde SCALE ontwerptaal
is IndividiLED uitstekend pendelbaar en connecteerbaar,
waardoor een ruim toepassingsbereik
wordt geborgd.” De nieuwe IndiviLED is vanaf
september leverbaar.
Eenvoudige LEDificatie van T8 en
T5 fluorescentie-armaturen
Een belangrijk topic in de circulaire economie
is ook de lampbanning, aldus McMillan. “Vanaf
maart 2023 is de productie van compact fluorescentielampen
verboden en vanaf augustus mogen
geen T8 en T5 fluorescentiebuizen meer in
de markt worden gebracht. De komende jaren
zullen al deze lichtbronnen vervangen moeten
worden door een LED-alternatief. De meeste
verlichtingsproducenten bieden hier een-opeen
vervangingen voor aan, in de vorm van
LED-tubes of LED-armaturen. LEDVANCE gaat
hierin een stap verder met de ontwikkeling van
een LED-tube met externe driver, waarbij de
bestaande armatuur wordt gehandhaafd. Ook
hebben we een innovatieve T5 LINEAR MAGNE-
TIC BATTEN armatuur-insert ontwikkeld, die in
de oorspronkelijke metalen armatuurbehuizing
van de T8 en T5 fluorescentie-armaturen geïnstalleerd
en via een gereedschapsloze bedradingsbox
aangesloten kan worden.” Heimgartner:
“Groot voordeel van deze oplossing is dat
het binnenwerk van de oorspronkelijke armatuur
grotendeels onaangeroerd blijft. Bovendien blijven
de look & feel van het plafond in tact.”
In navolging van de verduurzaming van de producten
zelf, heeft LEDVANCE ook oog voor hun
verpakkingen. “De afgelopen jaren hebben wij
onze gebleekte kartonnen verpakkingen al
vervangen door 80% gerecycled karton”, vertelt
McMillan. “Alle verpakkingen zijn volledig
plasticvrij en 100% recyclebaar. Zelfs de inkt
en kleurstoffen in onze etiketten zijn zorgvuldig
geselecteerd.” Bovengenoemde inspanningen
hebben onder meer geleid tot een Ecovadis
Silver rating. “Onze ambitie is om eind 2024
over een Gold status te beschikken. Om dit
mogelijk te maken, kijken we actief en samen
met de keten naar hoe we onze productie,
verpakkingsstromen, wagenpark én transporten
nog efficiënter kunnen inrichten.” Wordt
ongetwijfeld vervolgd… ❚
INSTALLATIEENBOUW.NL | 79

THEMA VERLICHTING
UNIVERSELE LIJN LED-DIMMERS:
EEN DIMMER VOOR ELKE WENS EN LICHTPLAN
Voor elke LED-verlichting heeft Klemko Techniek een universele lijn dimmers opgesteld. Deze kunnen handmatig of draadloos bediend worden
en passen bij elke wens en lichtplan. Deze Lumiko LED-dimmers zijn een handig hulpmiddel bij de perfecte lichtbeleving.
Tekst Desiree Pennings | Beeld Klemko Techniek
De verlichting kan op afstand bestuurd worden voor elke gewenste lichtscène.
“Het Lumiko LED-dimmerpakket is aanzienlijk
uitgebreid, waarmee we flexibel inspelen op de
veranderingen binnen de LED-verlichting”, zegt
Joeri van der Kaaij, accountmanager LED en
lichtbesturingen bij Klemko Techniek. De dimmers
maken gebruik van unieke software die
de belasting meet en het programma daarop
afstemt. Alle druk-/draaidimmers hebben een
as van 4 mm, inclusief een 6 mm as-adapter.
80 | INSTALLATIEENBOUW.NL

VERLICHTING THEMA
‘Ook wat ouder
materiaal werkt
nog met de nieuwe
dimtechnieken’
Hierdoor zijn vrijwel alle merken schakelmateriaal
op de dimmers te monteren.
Voor elke verlichting
Vaak is een dimmer enkel geschikt voor één van
de dimtechnieken fase aansnijding of fase afsnijding.
De meeste LED-lampen zijn in principe fase
afsnijding (RC), alleen sommige zijn fase aansnijding
(RL). Vaak wordt dit niet goed weergegeven
of is het niet te achterhalen. Om hier toch eenvoudig
een dimmer te kunnen plaatsen, heeft Lumiko
een LED-dimmer die zowel met fase afsnijding als
fase aansnijding werkt.
Alsof dit nog niet genoeg is, kan de verlichting
ook op afstand bestuurd worden met de Lumiko
dimmer met draadloze protocollen van Zigbee,
Z-Wave, Casambi en Bluetooth. Lumiko heeft een
eigen bridge, maar het is ook mogelijk om de
sturingen en drivers te integreren in bestaande
merken die van dezelfde protocollen gebruikmaken.
“We kunnen elke verlichting op alle manieren
sturen. Door de samenhang van producten
zijn ze onderling te gebruiken. Ook wat ouder
materiaal werkt veelal nog met de nieuwe dimtechnieken”,
aldus Van der Kaaij.
DUO dimmer
Met de DUO dimmer stuur je twee groepen lampen
in dezelfde ruimte aan. Deze is universeel toe
te passen in verschillend schakelmateriaal. Ideaal
dus voor plekken met weinig ruimte of waar een
DUO halogeendimmer vervangen moet worden.
Er is ook een DUO dimmer die met een app bediend
kan worden en er zijn afdekmaterialen verkrijgbaar
in wit, crème en zwart.
Hotelschakeling
Met een dimmer voor hotelschakeling kun je een
lichtbron vanaf meerdere punten schakelen. Van
der Kaaij: “De dimmers nemen elkaars instellingen
over. Ze zijn zelflerend en kunnen eenvoudig
bij het vervangen of aansluiten op de bestaande
bekabeling worden aangesloten.”
Snelzoekkaart
Klemko Techniek levert dimmers van licht tot
zwaar, van 100 tot 600 W. Zelfs de zware dimmers
Vrijwel alle merken schakelmateriaal kunnen op de
Lumiko dimmers gemonteerd worden.
zijn geschikt voor locaties waar veel mensen de
verlichting moeten kunnen bedienen, zoals in een
school of bij een receptie. De LED-dimmers zijn
verkrijgbaar via de elektrotechnische groothandel.
Klemko Techniek heeft handige snelzoekkaarten
per productgroep beschikbaar waarmee de groothandel
en installateur in één oogopslag het assortiment
kunnen bekijken en vergelijken om zo
te zien welk product het beste bij de vraag van
de klant past. Deze snelzoekkaart is er als fysieke
kaart en ook online beschikbaar. ❚
GOED VENTILEREN GEZOND WERKEN
DE STILSTE DEMPERS
VAN NEDERLAND
OVERSIZED GELEVERD WAARDOOR DEZE ALTIJD PAST EN
GEMAKKELIJK IS TE INSTALLEREN
Deze Master ISO AKS energie-efficiënte flexibele geluiddemper is
speciaal ontwikkeld om hoge en lage tonen te dempen in ventilatie- of
airconditioningssystemen. Deze geluiddempers hebben een gekraalde
rand met een overmaatse diameter van ca. 6 mm, waardoor deze
gemakkelijk zijn te installeren.
De binnenzijde is voorzien van een dunne non-woven binnenslang
van polyester, die voorkomt dat glaswoldeeltjes in de luchtstroom
terecht komen. Daar omheen de unieke Ecose isolatiewol die zorgt
voor een hoge geluiddemping.
Meer info: www.panflex.nl
FLEXIBELE OPLOSSINGEN VOOR EEN
GEZOND EN VEILIG BINNENKLIMAAT
Panflex - Stilste dempers - 197x130mm - v2.indd 1 24-1-2023 10:10:10
INSTALLATIEENBOUW.NL | 81

OP WEG NAAR EEN 100% EMISSIELOZE BOUWPLAATS
UITWISSELBARE ACCU’S
MAKEN GENERATOR OVERBODIG
Duurzaam, schoon en emissieloos bouwen. Dat is de ambitie waar Dura Vermeer al enkele jaren hoog op inzet. “Voor een toekomstbestendige
bouwsector is verduurzaming van materiaal en materieel noodzakelijk”, vertelt Gino van Gemert, projectcoördinator bij Dura Vermeer Materieel
BV. “Hierin pionieren wij graag, in samenwerking met innovatieve partners zoals Top Systems B.V.”
Tekst Lieke van Zuilekom | Beeld Top Systems
82 | INSTALLATIEENBOUW.NL

“De afgelopen jaren hebben we een aanzienlijk
deel van ons klein materieel, zoals trilplaten en
stampers, geëlektrificeerd”, vertelt Van Gemert.
“Datzelfde geldt voor onze grotere materieelstukken,
zoals lichtmasten, schaftpakwagens en walsen.
Bovendien hebben we in 2017 onze eerste
hybride schaftwagens in gebruik genomen. Met
deze schaftwagens konden we circa 75% van het
jaar emissieloos draaien. In de koude en donkere
maanden was ondersteuning van een generator
echter onvermijdelijk. Ondersteuning die in
onze emissieloze schaftwagens efficiënt wordt
ondervangen. In 2021 hebben we de eerste tien
emissieloze schaftwagens in gebruik genomen,
waarin slim gebruik wordt gemaakt van uitwisselbare
lithiumaccu’s. Een techniek die de afgelopen
maanden flink is doorontwikkeld. Eind augustus
is ons schaftwagenpark verrijkt met nog eens tien
emissieloze schaftwagens, waarin de nieuwste innovatie
van Top Systems is geïntegreerd: het Li-
Swap accusysteem. Dankzij dit systeem worden
gebruiksvriendelijkheid, functionaliteit en betrouwbaarheid
naar een nog hoger niveau getild.”
100% emissieloos,
betrouwbaar en veilig
De ontwikkeling van de Li-Swap accu’s is het
gevolg van bevindingen en vragen uit de markt,
vertelt Andre de Kok, Technical Product Specialist
(R&D) bij Top Systems. “In de afgelopen periode
hebben wij vele accusystemen van Victron Energy
en MG Energy Systems geleverd, voor toepassing
in o.a. hybride en 100% elektrische schaftwagens
en generatoroplossingen. Ook aan Dura Vermeer.
De accu’s werden in combinatie met een omvormer
en MPPT-regelaar in de schaftwagen ingebouwd.
Vervolgens werd het dak vol gelegd met
zonnepanelen, die in een energieneutrale stroomvoorziening
moesten voorzien. Hierbij kwamen we
voor een aantal uitdagingen te staan. Zo is de
ruimte op het dak beperkt, terwijl de energievraag
in de schaftwagen vrij hoog is. Om het koffiezetapparaat
en de verlichting, verwarming/airconditioning,
laptops en smartphones van voldoende
stroom te voorzien, is flink wat stroom nodig.
Stroom dat het beperkte aantal zonnepanelen op
winterse en bewolkte dagen niet altijd kan leveren.
Omdat een walstroomaansluiting vaak ontbreekt,
kan aansluiten op de generator uitkomst
bieden, maar dit is op de duurzame bouwplaatsen
niet meer toegestaan. Konden we hier geen oplossing
voor engineeren, waardoor een 100% emissieloos,
betrouwbaar en veilig systeem ontstaat?”
Handzame en uitwisselbare accu’s
Het demonteren en elders opladen van de accu’s
lijkt dan een simpele uitweg, maar is het volgens
De Kok allerminst. Immers heb je te maken met allerlei
beveiligingen. “Bovendien zijn de standaard
lithiumaccu’s voor deze vermogens veel te zwaar.
‘Op het moment dat de accu’s leeg
zijn, kunnen zij eenvoudig uitgewisseld
worden met een volle accu. Hierdoor
blijft de schaftwagen onder alle (weers)
omstandigheden over voldoende
stroom beschikken’
Eind augustus is het schaftwagenpark van Dura Vermeer Materieel BV verrijkt met tien emissieloze
schaftwagens, waarin de nieuwste innovatie van Top Systems is geïntegreerd: het Li-Swap accusysteem.
Ons nieuwe en innovatieve Li-Swap accusysteem
biedt hier een oplossing voor. Wij hebben een oplossing
uitgewerkt waarbij het accusysteem wordt
onderverdeeld in meerdere handzame Li-on accu’s
(48V/45,5Ah) van circa 2,3 kWh en 10 kg per
stuk, inclusief een handvat en Anderson connector.
De accu’s kunnen eenvoudig en per drie of vier
stuks in een rek worden geplaatst, waardoor een
maximale capaciteit van 9 kWh ontstaat. Daarnaast
hebben wij in eigen beheer een Li-Swap battery
precharge kast ontworpen, waarop de accu’s,
een Victron MultiPlus-II 48/5000 omvormer/
lader, een Victron SmartSolar MPPT 250/60 laadregelaar
en een Victron Cerbo GX met touchpanel
zijn aangesloten.”
Zonnepanelen op het dak voorzien op zonnige
dagen in een energieneutrale stroomvoorziening.
Dankzij de Li-Swap precharge kast wordt vonkvorming
bij het uitwisselen van de accu’s voorkomen,
vertelt Ronald van den Berg, sectorspecialist
Bouw, Installatie en Infrastructuur bij Top Systems.
“Een belangrijk veiligheidsaspect, dat tevens geldt
voor de Anderson connectoren. ❯
INSTALLATIEENBOUW.NL | 83

Een Victron Cerbo GX communicatiemodule regelt de besturing en monitoring, terwijl een display boven de kast realtime inzicht geeft in de status van de accu’s.
Deze connectoren zijn namelijk zo ontworpen, dat
de aansluitingen (metalen pinnen) nooit onderling
contact kunnen maken. Ook niet wanneer
zij los op de grond liggen. Zo worden kortsluiting
en verbranding van de connectoren voorkomen.”
Wanneer het energiesysteem gedurende een vooraf
bepaalde tijd niet wordt gebruikt, dan schakelt
het systeem zichzelf uit. Hierdoor wordt ook energieverspilling
slim ondervangen. De Kok: “Een
CAN-bus communicatieprotocol en Bluetooth verbinding
garanderen een optimale connectiviteit.
Een Victron Cerbo GX communicatiemodule regelt
de besturing en monitoring, terwijl een display boven
de kast realtime inzicht geeft in de status van
de accu’s. Ook is deze status op elk moment en
vanaf elke locatie uit te lezen via onze geavanceerde
Top Systems app.”
Altijd voldoende stroom
Op het moment dat de accu’s leeg zijn, kunnen
zij eenvoudig uitgewisseld worden met een volle
accu, vertelt De Kok. “Vervolgens kunnen de
lege accu’s eenvoudig en met behulp van een
acculader in de werkplaats, thuis of op elke andere
locatie worden opgeladen. Hierdoor blijft de
schaftwagen onder alle (weers)omstandigheden
over voldoende stroom beschikken. Laden op de
bouwplaats is niet meer nodig.” Van den Berg:
“Het gewicht van de Li-Swap accu’s valt ruim binnen
de Arbonormen. Bovendien zijn de accu’s zeer
compact. Hierdoor kunnen zij eenvoudig worden
opgepakt en meegenomen.”
Eind augustus zijn de Li-Swap energiesystemen
voor Dura Vermeer geleverd. “Alvorens de systemen
in de schaftwagens zijn ingebouwd, zijn ze
uitvoerig getest”, vertelt Van den Berg. “Zowel
in eigen beheer als in een pilotproject.” Voor de
pilotfase werd een bestaande schaftwagen omgebouwd,
vertelt Van Gemert. “Vervolgens is het
Op de Li-Swap battery pre-charge kast zijn de accu’s, een Victron MultiPlus-II 48/5000 omvormer/lader, een
Victron SmartSolar MPPT 250/60 laadregelaar en een Victron Cerbo GX met touchpanel aangesloten.
‘Het gewicht van de accu’s valt ruim
binnen de Arbonormen’
systeem gedurende enkele maanden getest. Bijvoorbeeld
tijdens de aanleg van de Uithoornlijn.
Omdat het zomer was en de zon volop scheen,
werden de accu’s slechts minimaal belast. Daarom
hebben we na enkele weken besloten om de
wagen terug te halen naar onze werf. Hier hebben
we de accu’s flink geladen en ontladen, om eventuele
kinderziektes te ontdekken en verhelpen. Uit
de tests kwamen slecht minimale aandachtspuntjes
naar voren. Eind augustus hebben we de nieuwe
accusystemen in gebruik genomen.” De emissieloze
schaftwagens zijn inmiddels dé standaard
84 | INSTALLATIEENBOUW.NL

Op het moment dat de accu’s leeg zijn, kunnen zij eenvoudig uitgewisseld worden met een volle accu.
op bouwprojecten, vertelt hij. “Bij beschikbaarheid
worden altijd de schoonste systemen geleverd. Zo
dragen wij bij aan een schone bouwsector en een
gezonde toekomst. Zowel voor onze medewerkers
als de omgeving.”
Tal van toepassingsmogelijkheden
Het Li-Swap accusysteem werd in eerste instantie
ontwikkeld voor Dura Vermeer, maar is inmiddels
voor iedereen verkrijgbaar. “Naast schaftwagens zijn
de Li-Swap Li-on accu’s bij uitstek geschikt voor elektrische
boten, tiny houses, bedrijfs- en servicewagens
en overige mobiele oplossingen", benadrukt De Kok.
“Kortom: de mogelijkheden zijn eindeloos. Wij denken
graag met de bouw-, installatie-, infra- en andere sectoren
mee voor een oplossing op hun maat.” ❚
INSTALLATIEENBOUW.NL | 85

HET GROOTSTE AANBOD AAN HVAC-OPLOSSINGEN VAN NEDERLAND
24/7 TIJDELIJKE EN NOODOPLOSSINGEN
Andrews Sykes Klimaatverhuur heeft het grootste aanbod aan HVAC-oplossingen van Nederland. Airco’s, chillers, heaters, boilers, ventilatoren,
bouwdrogers en bevochtigers: het wordt allemaal verhuurd. Bovendien wordt 24 uur per dag, 365 dagen per jaar service geboden. Klanten
kunnen de best passende, snelste en kosteneffectiefste oplossing verwachten. Andrews Sykes Klimaatverhuur biedt namelijk de veiligste
en meest betrouwbare apparatuur. Managing director René Kol zorgt ervoor dat zijn bedrijf inspeelt op de huidige klimaatveranderingen,
personeelstekorten en lange levertijden, zodat partners verzekerd zijn van de beste (tijdelijke) oplossingen.
Tekst Desiree Pennings | Beeld Andrews Sykes
Om ervoor te zorgen dat alle apparatuur op de juiste manier vervoerd wordt en veilig op de plaats van bestemming aankomt, vervoert Andrews Sykes haar producten zelf.
Andrews Sykes BV Nederland werd in 1971 opgericht
als onderdeel van de Britse Andrews Sykes
Group. Begonnen in Bleiswijk is het nu verder
uitgegroeid naar vier depots, in Bleiswijk, Amsterdam,
Oirschot en Hoogeveen. Al meer dan vijftig
jaar biedt het bedrijf service aan installatie- en
bouwbedrijven in heel Nederland. Allerlei wisselende
problemen die de installateur tegenkomt,
worden op een professionele manier opgelost. Kol:
“Onze specialismen liggen vooral op het gebied
van koeling en verwarming. Installateurs hebben
een allround functie met allerlei servicecontracten
in hun portefeuille. Andrews Sykes biedt hen
totaaloplossingen inclusief het transport van de
producten en de installatie. We zijn meer een
dienstverlener dan enkel een leverancier.”
Groeiende vraag
Zeker met de lente en zomer voor de deur, kan
Andrews Sykes zich opmaken voor een drukke tijd.
Hoge temperaturen en het toenemende gebruik
van IT zorgen ervoor dat de kans op storingen
toeneemt of dat bestaande apparatuur niet toereikend
is. Er is een grote vraag naar snelle aircoverhuur
voor bijvoorbeeld serverruimtes, zegt Kol.
“De toenemende warmte levert ons elke zomer
meer vraag op. Ook merken we dat de levering
van nieuwe apparatuur en onderdelen steeds
vaker vertraging oploopt en dat er een tekort is
aan vakmensen. Als een bedrijf niet op tijd een
vervangende machine heeft, een vervangend onderdeel
of de installateur heeft geen tijd, dan bieden
wij een tussentijdse oplossing. Naast koeling
verhuren we veel verwarming en in toenemende
mate cv-ketelhuizen, waaronder emissievrije elektrische
ketelhuizen van 3 tot 80 kW en diesel- en
gasgestookte ketels van 100 tot 1.500 kW. Door
de onzekerheid over de gasleveringen, maar ook
door de hogere gasprijzen is de vraag daarnaar
ook gestegen.”
Flexibele installateurs
Om de beste service en veiligheid te garanderen,
zorgt Andrews Sykes zelf voor transport en installatie.
De onderhoudsdienst test en keurt alle apparatuur
voordat deze wordt geplaatst. Vaak gebeurt
de plaatsing dezelfde dag nog. Het is vandaag
nog niet bekend, wat er morgen op de planning
staat. Dit vraagt een hoge mate van flexibiliteit
86 | INSTALLATIEENBOUW.NL

Andrews Sykes verhuurt steeds meer ketelhuizen waaronder emissievrije elektrische ketelhuizen en diesel- en gasgestookte ketels.
van het personeel, legt Kol uit. “De geplande
projecten zijn op één hand te tellen. De meeste
opdrachten komen onverwacht binnen. Ons team
is flexibel en kan daar tegen. Regelmatig gaat het
om moeilijke installaties die veel kennis vereisen.
Daarom is het essentieel om ons personeel goed
op te leiden en gemotiveerd te houden. Dat lukt
goed, ondanks de krapte op de arbeidsmarkt.”
‘Door de
energietransitie
zal de vraag naar
tijdelijke oplossingen
nog verder stijgen’
Een goede service verlenen en ervoor zorgen dat
klanten een tevreden gevoel overhouden, zodat ze
een volgende keer terugkomen. Dat is wat ze bij
Andrews Sykes voor ogen hebben. Relaties worden
aangegaan op basis van continuïteit. “We helpen
klanten graag uit de brand. Het is meer een vorm
van samenwerking dan dat we alleen maar leveren”,
aldus Kol.
De installatie van de eigen producten gebeurt door
een team van vakkundige installateurs.
Toekomstgeluiden
Dat de vraag naar airco’s en andere tijdelijke klimaatoplossingen
groeit, merkten ze afgelopen
jaar zowel in omzet als personeelsgroei, vertelt
Kol verder. Ook door de energietransitie en de
daarmee samenhangende vervangingsmarkt zal
de vraag verder stijgen, vermoedt hij. Andrews
Sykes groeit gestaag mee met de veranderingen
en verduurzaming in de markt. “Als een installatie
vervangen wordt, moet er soms een tijdelijke
oplossing geplaatst worden voordat de nieuwe installatie
er is. Op dit momenten verhuren we nog
apparaten die op diesel en HVO werken, maar
daarin zullen we in de komende tien jaar zeker
veranderingen zien. Inmiddels hebben we ook
Voor elke tijdelijke of noodsituatie binnen de
installatietechniek heeft Andrews Sykes wel een
passende oplossing.
elektrische ketelhuizen en koelapparatuur met
minder milieubelastende koelmiddelen, waarin
we verder gaan investeren. Ook zijn we meer met
warmtepomptechnologie bezig. Ieder toekomstig
probleem is anders en vraagt immers om een
snelle, passende oplossing.”
INSTALLATIEENBOUW.NL | 87

ISH 2023
ISH 2023:
OPLOSSINGEN VOOR EEN DUURZAME TOEKOMST
ISH, ’s werelds toonaangevende vakbeurs voor water, warmte en lucht, nodigt u van 13 tot en met 17 maart 2023 weer uit in Frankfurt am Main.
Op het toonaangevende internationale evenement voor sanitair, verwarming en airconditioning presenteert de industrie haar oplossingen
voor een duurzame toekomst. Welke energie gebruiken we in de toekomst voor verwarming? Hoe kunnen we onze energievoorziening onafhankelijker
maken? Wat zorgt voor hygiënisch schone lucht en water? En hoe ziet een duurzaam badkamerontwerp eruit in de vergrijzende
en meer zelfbepalende samenleving van de toekomst?
Tekst Marlies Mekelenkamp en Lieke van Zuilekom |
Beeld Messe Benelux Nederland BV
Het motto van ISH 2023 is ‘Oplossingen voor een
duurzame toekomst’. De vakbeurs toont tal van innovaties
die lonend zijn voor het bereiken van de
klimaatdoelstellingen en die een verantwoord en
efficiënt gebruik van de beschikbare hulpbronnen
mogelijk maken. Duurzaamheid is het overkoepelende
thema. Het is het verbindende element tussen
ISH Energy, bestaande uit de productgroepen
Heating en Air, en ISH Water, bestaande uit de
Bathroom Experience en Installation Technology.
Momenteel hebben al 1.250 exposerende bedrijven
hun deelname bevestigd.
CO 2
-reductie en energiebesparing
De bouwsector, die goed is voor ongeveer 40%
van het energieverbruik, is de sleutel tot het bereiken
van de klimaatdoelstellingen. Hier staat de
verwarmingssector centraal. De uitbreiding van
hernieuwbare energiebronnen, meer energie-efficiëntie,
het gebruik van warmtepomptechnologie
en het gebruik van waterstof zijn oplossingen voor
deze uitdagingen. Het thema lucht, dat in de ISH
is verankerd, levert ook een belangrijke bijdrage
aan de overkoepelende doelstelling van CO 2
-
reductie en energiebesparing. Toonaangevende
88 | INSTALLATIEENBOUW.NL

ISH 2023
bedrijven tonen de huidige stand van zaken op
het gebied van binnenluchttechnologie en van
woonhuisventilatie tot airconditioningsystemen
in niet-residentiële gebouwen.
Bij ISH Water ligt de nadruk op duurzaam gebruik
en leveringszekerheid van drinkwater. Daarnaast
presenteert het focusthema ‘Duurzame Badkamer’
duurzaamheid in de badkamer als concept voor
de toekomst. Het combineert slimme water- en
energiebesparende producten, milieuvriendelijke
industriële productie, duurzame materialen en
een duurzaam ontwerp.
Oriëntatie op het beursterrein
ISH Energy richt zich op toekomstige technologieën
in de verwarmingsmarkt. Daarom zijn leveranciers
van warmtepompen, energiebeheersystemen
voor woningen en energieopslag, alsmede fabrikanten
met complete verwarmingssystemen geconcentreerd
in hal 12. In hal 11 ligt de nadruk op
leveranciers van houtwarmte, afvalgastechnologie
en warmtetechnologie en -overdracht. In hal 10
vinden bezoekers bovendien alles wat te maken
heeft met installatie-, ruimte- en gebouwautomatisering,
meet- en testapparatuur en energiebeheer
van gebouwen. Net als bij het vorige evenement
ligt de nadruk in hal 9 op oplossingen voor warmtedistributie
en in hal 8 op koel-, klimaatregelingsen
ventilatietechnologie.
Het oostelijke gebied wordt gedomineerd door
het watersegment. Nieuw hier is hal 5, waarin
installatietechnologie en software te zien zullen
zijn. In de hallen 4 en 6 zal ook installatietechniek
aan bod komen. Gereedschap en bevestigingsmateriaal
zullen in hal 6.1 aanwezig zijn, terwijl The
Bathroom Experience thuis is in de zalen 2, 3, 4
en het Forum. De sectie International Sourcing
bevindt zich in hal 1. De assortimenten van de exposanten
worden aangevuld door een uitgebreid
programma. ISH 2023 kenmerkt zich door oude
bekenden én nieuwe formats, inclusief trendfora,
wedstrijden, vakfora, rondleidingen en lezingen.
ISH Digital Extension: wees er
digitaal bij!
De ISH vindt in 2023 plaats in Frankfurt am
Main. Het bijbehorende digitale platform gaat
op hetzelfde moment en een week langer open.
De ISH Digital Extension biedt de mogelijkheid
om van 13 tot en met 24 maart 2023 digitaal
aanwezig te zijn. Met behulp van AI-ondersteunde
matchmaking kunnen geschikte zakenpartners
worden gevonden en gecontacteerd op de
beurs of digitaal. Bovendien kunnen programmapunten
op individuele tijdstippen als on-demand
video worden bekeken. ❚
ISH 2023
Wanneer
13 t/m 17 maart
Waar
Messe Frankfurt, Frankfurt am Main
Meer informatie en tickets
ish.messefrankfurt.com
INSTALLATIEENBOUW.NL | 89

​ZELFREINIGEND FILTER VERWIJDERT MAAR LIEFST 95% VAN DE FIJNSTOFDEELTJES UIT HET ROOKGAS
‘VERANTWOORD HOUT STOKEN BEGINT
BIJ HET JUISTE FILTER’
Houtstook ligt onder vuur. Hoewel houtkachels en open haarden voor veel sfeer zorgen en een doeltreffende oplossing bieden voor de hoge
energieprijzen, hebben zij ook een keerzijde. Volgens onderzoek van de Stichting Nederlandse Haarden- en Kachelbranche kunnen houtkachels
in woonwijken namelijk tot 38% van de fijnstofconcentraties veroorzaken, op momenten in de winter en wanneer verschillende houtkachels
worden gestookt. Jammer, volgens Elzo Kerstjens van Schiedel Metaloterm B.V., want hout is een CO 2
-neutrale biobrandstof en kan van grote
toegevoegde waarde zijn in de route naar een CO 2
-neutrale energievoorziening. “Om bewoners toch de voordelen van houtstook te laten
ervaren en gezondheidsrisico’s te elimineren, bieden wij een ESP-10 deeltjesfilter die eenvoudig op iedere schoorsteen geplaatst kan worden
en de fijnstofemissie tot een verwaarloosbaar niveau reduceert.”
Tekst Lieke van Zuilekom | Beeld Schiedel Metaloterm B.V.
Laboratoriumtest
A
Opbouw van deeltjes
na 75 minuten (1 ½ kg brandhout)
Laboratoriumtest
B
Deeltjesfilter UIT
Deeltjesfilter AAN
Bij het verbranden van houtproducten zoals
haardblokken, pellets, biomassa en houtskool
komt houtrook vrij. “Hoewel hout een natuurproduct
betreft, is de rook die vrijkomt bij het verbrandingsproces
altijd ongezond”, weet Kerstjens.
“De houtrook bevat namelijk fijnstof, dat in bepaalde
concentraties een geïrriteerde neus, ogen,
keel en/of luchtwegen kan veroorzaken. Wie
veelvuldig en langdurig wordt blootgesteld aan
houtrook, kan op termijn zelfs chronische aandoeningen
zoals astma, COPD of hart- en vaatziekten
ontwikkelen. Nu de verkoop van houtkachels en
pelletkachels als gevolg van de hoge energieprijzen
blijft stijgen, zullen naar verwachting ook de
overlast en gezondheidsrisico’s toenemen. Zeker in
dichtbevolkte gebieden, tenzij de juiste maatregelen
worden genomen.”
Slim stoken beperkt overlast
Bij fijnstof maakt men onderscheid tussen fijne en
ultrafijne deeltjes. Hierbij geldt dat hoe kleiner de
90 | INSTALLATIEENBOUW.NL

‘Houtstook sluit prima aan bij de filosofie
van duurzaam verwarmen met
hernieuwbare energie’
deeltjes zijn, hoe dieper zij ons lichaam kunnen
binnendringen en hoe meer schade zij kunnen
veroorzaken. “Rookgasdeeltjes hebben een afmeting
van

Voor een gezond
en comfortabel
binnenklimaat.
Belimo ruimtesensoren
De nieuwe ruimtesensoren (sensoren en ruimtebedieningsmodules) zijn de perfecte aanvulling op ons huidige assortiment. Met de
uitbreiding van ons assortiment voor zichtbare plaatsing in ruimtes, biedt Belimo een elegant en tijdloos design. Voor installateurs is de
snelle installatie van belang en systemintegrators stellen de eenvoudige inbedrijfstelling met een smartphone op prijs. Eindgebruikers
genieten niet alleen van een comfortabel en gezond binnenklimaat maar ook van de intuïtieve bediening.
– Esthetisch, tijdloos design
– Ruimtebedieningsmodules met ePaper-touchdisplay
– Snelle installatie dankzij steekklemmen en klikbare afdekking
– Configuratie en diagnose van actieve ruimtesensoren via de Belimo Assistent App
Ontdek de voordelen
www.belimo.nl
BELIMO Servomotoren B.V. Riezebosweg 5, NL-8171 MG Vaassen
Tel. +31 (0)578 576 836, info@belimo.nl, www.belimo.nl
Openingstijden: maandag t/m vrijdag 07.30 - 17.00 uur

Beheer al uw assets onafhankelijk
van het communicatieprotocol
Protocol Translators
Bidirectionele besturing
van elk device in het veld
AC Interfaces
Ontwikkeld in samenwerking
met de belangrijkste
AC-fabrikanten
Cloud Solutions
Toegang op afstand en
monitoring
HMS Networks Benelux
benelux-sales@hms-networks.com
+31 (0)487 203000
www.hms-networks.com

VEENENDAAL KANTOORPAND
SAMEN WERKEN AAN EEN
DUURZAME GEBOUWINSTALLATIE
In januari 2023 heeft 4Some technisch beheer bv de verduurzaming van een bestaand drielaags kantoorpand in Veenendaal succesvol afgerond.
Doel van de werkzaamheden was een comfortabele, energiezuinige en toekomstbestendige gebouwinstallatie, vertelt projectleider Erik
Smit. “Om dit mogelijk te maken, hebben wij de oude en deels defecte koelmachine van de luchtbehandelingskast vervangen door vier lucht/
water-warmtepompen. Bovendien is de bestaande luchtbehandelingskast uit 2000 geconditioneerd en gemoderniseerd.”
Tekst Lieke van Zuilekom | Beeld Conpro Condensor Bescherming BV
Sinds haar oprichting in 2001 richt 4Some technisch
beheer bv zich op het technisch beheer en
onderhoud van gebouwgebonden installaties. Van
klimaatinstallaties t/m elektrotechnische installaties,
van koelinstallaties t/m brandmeldinstallaties
en van preventief en correctief onderhoud, instandhouding
van de gewenste condities en serviceverlening
t/m het borgen van het gebruikerscomfort
en zorgen voor een duurzaam gebouw, inclusief
borging van alle wet- en regelgeving. “Sinds vele
jaren verzorgt onze projectafdeling bovendien de
vervanging bij einde levensduur”, aldus Smit. “Zo
is ook de verduurzaming in Veenendaal op ons pad
gekomen. Onze service- en onderhoudsmonteurs
constateerden dat de koelmachine van de luchtbehandelingskast
aan het eind van zijn technische
levensduur was gekomen. In plaats van één op
één vervanging, hebben wij de installatie van vier
warmtepompen van 70 kW per stuk geadviseerd,
waarmee aanzienlijk duurzamer geklimatiseerd
kan worden. Bovendien komen de warmtepompen
in aanmerking voor aantrekkelijke ISDE-subsidies.”
Aanzienlijke gasbesparing
De omkeerbare warmtepompen leveren niet alleen
koude aan de luchtbehandelingskast, maar kunnen
ook tot 50°C warmte leveren aan de bestaande cvinstallatie,
aldus Smit. “Dit is onder andere interessant
in het tussenseizoen, omdat de gasketels dan
niet meer hoeven in te schakelen. Dit levert een
aanzienlijke gasbesparing op.”
Voor de inspectie, reiniging, reconditionering en
modernisering van de luchtbehandelingskast
zocht 4Some de samenwerking met Conpro Condensor
Bescherming BV, waarmee Smit al een
jarenlange relatie heeft. “Mijn ervaring met Conpro
is zeer goed”, vertelt hij. “Zowel in de voorbereidende
fase als op de werkvloer. Daarom
heb ik Conpro ook bij 4Some geïntroduceerd.”
De bereikbaarheid in de technische ruimte was een uitdaging.
94 | INSTALLATIEENBOUW.NL

KANTOORPAND VEENENDAAL
Visuele inspectie
“Direct na gunning van de opdracht hebben wij
een visuele inspectie van de luchtbehandelingskast
uitgevoerd en diverse nuldrukmetingen verricht”,
vertelt Jens Groenendijk, accountmanager
bij Conpro Condensor Bescherming BV. “Ook hebben
we zoveel mogelijk informatie over de kast verzameld
en geïnventariseerd hoe deze energiezuiniger
uitgevoerd kon worden. Direct bij aankomst
zagen we dat de bereikbaarheid in de technische
ruimte een uitdaging was. De bewegingsruimte
was beperkt.” Smit: “Omdat de werkzaamheden
aan de luchtbehandelingskast en warmtepompen
gelijktijdig uitgevoerd moesten worden, waren we
soms met vier man op de vierkante meter actief.
Een goede planning, afstemming en collegiale
houding waren hiervoor essentieel. Petje af voor
alle betrokken monteurs, die hier op uitstekende
wijze invulling aan gegeven hebben.”
Sporen van corrosie
“Gezien zijn leeftijd verkeerde de luchtbehandelingskast
nog in redelijke staat”, aldus Groenendijk.
“Wel bleken het buitenlucht-aanzuigkanaal
en de filtersectie aanzienlijke sporen van corrosie
te vertonen. En ook het kleppenregister moest
vervangen worden. Deze was namelijk zodanig
gecorrodeerd, dat hij niet meer functioneerde. Om
te garanderen dat de luchtbehandelingskast bij
onverhoopte brand weer automatisch uitschakelt
en de luchttoevoer wordt afgesloten, hebben wij
een nieuw kleppenregister met een nieuwe servomotor
geplaatst.”
Op verzoek van 4Some is gekozen voor
energiezuinige EC-ventilatoren.
De luchtintredezijde van de EC-ventilatoren.
‘Op basis van onze inspectie en
nuldrukmetingen hebben we de juiste
ventilatoren voor deze luchtbehandelingskast
geselecteerd en de terugverdientijd berekend’
Na de demontage van het kleppenregister heeft
Conpro alle corroderende onderdelen in de kast
intensief gereinigd en behandeld met een watergedragen
coating. “Aansluitend hebben we de
motoren, ventilatoren en het constructieframe aan
de toevoer- en retourzijde verwijderd”, aldus Groenendijk.
“Vervolgens hebben we een wandpaneel
in de kast aangebracht, extra deuren voor onderhoud
en controle toegevoegd en nieuwe EC-ventilatoren
geplaatst, inclusief twee control-units om
de ventilatoren aan te sturen. Ook zijn de vloerdelen
van de kast door ons voorzien van een Conpro
epoxy gietcoating.” De control-units zijn net als de
warmtepompen door 4Some aangesloten op een
nieuwe Priva Blue ID regeling, waardoor ook een
duurzame sturing wordt geborgd.
Energiezuinige EC-ventilatoren
Om het rendement van de luchtbehandelingskast
te vergroten, is deze bij de bouw al voorzien van
een warmtewiel, vertelt Groenendijk. “Echter waren
de slakkenhuisventilatoren nog voorzien van
V-snaaraangedreven motoren. 4Some wilde deze
graag vervangen door energiezuinige EC-ventilatoren.”
EC-ventilatoren zijn niet alleen onderhoudsarm,
maar worden ook direct aangedreven. Bovendien
zijn de ventilatoren voorzien van permanent
magneten, waardoor er nauwelijks energieverlies
optreedt. “Op basis van onze inspectie en nuldrukmetingen
hebben we de juiste ventilatoren voor
deze luchtbehandelingskast geselecteerd en de
terugverdientijd berekend”, aldus Groenendijk.
“Met de nog relatief lage energieprijzen van begin
2022 was de beoogde terugverdientijd al minder
dan 5 jaar. Voor deze energiezuinige verbetering
is bovendien ook subsidie (EIA) aan te vragen.”
Aanpassing van het inblaaskanaal
Om de benodigde luchthoeveelheid (36.000
m 3 /h) in het pand te garanderen, heeft Conpro
ook het inblaaskanaal direct na de ECventilatoren
aangepast. “Vaak wordt dit over
het hoofd gezien, maar EC-ventilatoren hebben
in tegenstelling tot conventionele slakkenhuizen
een indirecte uitblaas. Dit betekent dat de
luchtdoorstroom in de meeste gevallen beter
begeleid moet worden het luchtkanaalstelsel
in. Wordt dit niet gedaan, dan bestaat de kans
dat de ventilatoren deels in hun eigen druk
gaan resoneren, wat de technische levensduur
kan verkorten. Bovendien leidt dit gegarandeerd
tot energieverlies!”
Tijdens de inbedrijfstelling heeft Conpro opnieuw
luchtdrukmetingen verricht om de juiste
aansturingen te kunnen bepalen. Groenendijk:
“Zowel de toevoer- als retourzijde hebben overcapaciteit,
zodat eventuele inpandige aanpassingen
in de toekomst eenvoudig en met dezelfde
luchtbehandelingskast opgevangen kunnen worden.
Ook dat is duurzaamheid, volgens ons.” ❚
INSTALLATIEENBOUW.NL | 95

ModuBar BV
Modular Barrier Systems
GELUIDSWERENDE AFSCHERMING VAN:
Warmtepompen
Airco-units
Luchtbehandelingskasten
Machines

Perfecte
gevelventilatie,
dat is:
AEROMAT VT.
Luchtkwaliteit met een systeem: eenvoudiger plannen, eenvoudiger monteren
Met AEROMAT VT heeft SIEGENIA het decentrale ventilatiesysteem in elke
dimensie verder ontwikkeld: van planning tot installatie. De nieuwe generatie biedt
een oplossing voor vijf woningtypes met slechts één uniform platform. Hierdoor
combineert u zelfs twee ventilatorvarianten in één unit en configureert u alle uitgebreide
installatie- en uitrustingsvarianten online. Ook montage en installatie zijn
snel en eenvoudig: De ventilator kan moeiteloos geïntegreerd worden in het gebouwbeheersysteem.
Het nieuwe EPP kanaal is merkbaar gemakkelijker te bewerken en
compenseert toleranties. En het flexibele materiaal kan ter plaatse nauwkeurig op
lengte gesneden worden. Gezonde binnenlucht was nog nooit zo gemakkelijk!
www.siegenia.com
360° ruimtelijk comfort

‘S-HERTOGENBOSCH BOSSCHE VAKSCHOOL
IN ELKE RUIMTE EEN OPTIMAAL KLIMAATCOMFORT
Afgelopen november is fase 1 van de nieuwbouw van de Bossche Vakschool officieel opgeleverd aan de school en haar docenten. Het nieuwe
gebouw faciliteert onderwijskundige voorzieningen en samenwerking met bedrijven en sluit aan op de onderwijsvisie: ‘De juiste plek voor
slimme handen!’. Fase 1 is gerealiseerd naast de oude locatie aan de Hervensebaan, heeft een bruto vloeroppervlak van 6.450 m 2 en biedt
ruimte aan theorielokalen, een grote aula en een deel van de praktijklokalen. De nieuwbouw is zodanig gepositioneerd, dat de school tijdens de
bouw in bedrijf kon blijven. Ook is het gebouw zodanig ingericht dat ruimtes in de toekomst eenvoudig aangepast kunnen worden.
Tekst Lieke van Zuilekom | Beeld Willems Uden Technische Installaties en Systemair
De Bossche Vakschool is een school voor vmboleerlingen
die graag praktisch bezig zijn en baat
hebben bij levensecht leren. De school is ontstaan
door het samenbrengen van het voormalige
Duhamel College en het Hervion College te ’s-
Hertogenbosch en biedt praktijkonderwijs op het
gebied van o.a. Techniek, Horeca, Zorg & Welzijn,
Dienstverlening en Producten. In nauwe samenwerking
met opdrachtgevers Bossche Vakschool
en Vereniging Ons Middelbaar Onderwijs (OMO)
Tilburg hebben projectmanager HEVO, architect
Rothuizen Architecten en installatie-adviseur
Klictet een moderne school ontworpen, conform
het Programma van Eisen Frisse Scholen klasse B.
Ook hebben zij geanticipeerd op de BENG-eisen
die sinds 2021 van toepassing zijn. Dankzij vraaggestuurde
ventilatie, verwarming en koeling is het
mogelijk om in elke ruimte van de school een optimaal
klimaatcomfort te realiseren, met minder
opgesteld vermogen.
Opgenomen in het bestek
Naast bovengenoemde partijen werd ook Systemair
al in de adviesfase betrokken, vertelt Accountmanager
Marcel In ’t Veld. “We hebben in
‘Hoewel de klimaatinstallaties in fase
2 nog volop in uitvoering zijn, zijn alle
luchtbehandelingsunits reeds geleverd en
samengebouwd’
Systemair heeft ook diverse kunststof (PVC)
ventilatoren type RV45 geleverd voor de chemische
kasten en zuurkasten.
opdracht van Klictet een voorstel voor de luchtbehandelingsunits
en ventilatoren gemaakt, dat
ook in het bestek is opgenomen.” Bestek en tekeningen
zijn vervolgens aangeboden aan vier
W-installateurs, waarbij Willems Uden Technische
Installaties als voordeligste aanbieder uit de bus
kwam. “In opdracht van OMO Tilburg hebben wij
de technische omschrijving omgezet naar uitvoeringstekeningen.
Zowel voor verwarming, koeling
en ventilatie als voor (hemel)waterinstallaties,
riolering en perslucht en inclusief bijbehorende
regeltechniek”, vertelt Marc Kremers, Technisch
Directeur van Willems Uden Technische Installaties.
“Hierbij hebben wij in grote lijnen het bestek
gevolgd. Ook voor de installaties van Systemair.”
Willems Uden Technische Installaties en Systemair
kunnen terugvallen op een lange relatie, vertelt
Kremers. “De lijnen tussen onze bedrijven zijn kort.
We hebben twee vaste aanspreekpunten met veel
kennis van zaken, waardoor we altijd snel kunnen
schakelen. Doordat Systemair in dit project al in
de voorfase betrokken was, waren alle ins en outs
reeds bekend en werden deze voordelen naar een
nog hogere level gebracht.”
De klimaatinstallaties
Aan de basis van de klimaatinstallatie in de Bossche
Vakschool staan twee grote lucht/waterwarmtepompen,
die op de koudste dagen van het
jaar worden ondersteund door twee gaswarmte-
98 | INSTALLATIEENBOUW.NL

BOSSCHE VAKSCHOOL ‘S-HERTOGENBOSCH
Voor de luchtbehandeling zijn meerdere Systemair-units geleverd en gekoppeld aan naverwarmers in de theorielokalen en praktijklokalen.
ketels. “Voor de luchtbehandeling zijn meerdere
Systemair-units geleverd en gekoppeld aan naverwarmers
in de theorielokalen en praktijklokalen”,
aldus Kremers. “De kantoren worden verwarmd en
gekoeld door middel van inductie-units, terwijl de
aula is voorzien van vloerverwarming. Alle installaties
zijn zo ver als mogelijk opgebouwd en aan
het eind van de strangen afgedopt, zodat we hier
in fase 2 goed en snel op kunnen voortborduren.”
Tweede fase
Inmiddels is het oude schoolgebouw gesloopt.
Begin januari is Willems Uden Technische Installaties
gestart met de werktuigbouwkundige installaties
van fase 2, dat de renovatie en deels
nieuwbouw van de gymzaal (ca. 1.000 m 2 ), de
realisatie van de fitnessruimte en de rest van de
praktijklokalen (totaal: ca. 1.150 m 2 ) omvat. Fase
2 moet in juli worden opgeleverd en brengt de
totale nieuwbouw van de Bossche Vakschool op
8.600 m 2 BVO.
Diverse vormen van
warmteterugwinning
Hoewel de klimaatinstallaties in fase 2 nog volop
in uitvoering zijn, zijn alle luchtbehandelingsunits
reeds geleverd en samengebouwd. “Voor de gymzaal
hebben wij een HHCompact luchtbehandelingsunit
type R11.11 geleverd, met een capaciteit
van 10.000 m 3 /h”, vertelt In ’t Veld. “De luchtbehandelingsunit
is voorzien van een hoogrendement
warmtewiel, waarmee zowel warmte als
vocht kan worden teruggewonnen.” Voor de theorielokalen
van de Bossche Vakschool werd eveneens
een luchtbehandelingsunit met warmtewiel
geleverd, maar dan van het type HHFlex 14.12 en
met een capaciteit van 31.000 m 3 /h. “Bijzonder
hier is dat de toevoer- en afvoersecties van de
luchtbehandelingsunit niet op maar naast elkaar
zijn samengebouwd. De unit heeft een afmeting
van 9.894 x 4.356 x 2.178 mm (lxbxh) en is vanaf
straatniveau nauwelijks zichtbaar. Als extra bescherming
is achter het aanzuigfilter een RVS lekbak
met druppelvanger toegevoegd, waardoor het
risico op corrosie en verontreinigingen slim wordt
ondervangen.”
Voor de luchtbehandeling in de praktijkruimten
heeft Systemair een HHFlex unit type 11.12 geleverd,
met een capaciteit van 22.000 m 3 /h. Ook
deze unit is naast elkaar samengebouwd en heeft
een afmeting van 9.894 x 3.716 x 2.178 mm.
“Om een efficiënte energie-uitwisseling te garanderen,
zonder overbrenging van verontreinigingen
of geuren, is hier gekozen voor een platenwisselaar.”
Tot slot heeft Systemair een kleine Topvex
FC06-R-CAV unit uit voorraad geleverd voor de
fitnessruimte. Deze plug-and-play unit heeft een
capaciteit van circa 2.500 m 3 /h en beschikt over
een hoogefficiënte tegenstroom-warmtewisselaar.
Dankzij de compacte vormgeving kan de unit uitstekend
tegen het plafond gemonteerd worden,
terwijl schuifdeuren eenvoudig onderhoud en service
mogelijk maken. Alle luchtbehandelingsunits
in dit project beschikken over een Eurovent energielabel
A of B.
EC-ventilatoren
In navolging van de luchtbehandelingsunits heeft
Systemair ook een groot aantal EC-ventilatoren geleverd,
waaronder de dakventilatoren voor de toiletgroepen
en ovens. “De vaatwasser en afzuigkappen
hebben specifieke dakventilatoren gekregen, die
geschikt zijn voor hogere temperaturen (>120°C)
en waarbij de motor zich buiten de luchtstroom
bevindt”, aldus In ’t Veld. “Vieze en verontreinigde
Voor de fitnessruimte heeft Systemair een kleine
Topvex FC06-R-CAV unit uit voorraad geleverd.
(vette) lucht wordt in dit geval niet via de motor afgevoerd,
waardoor vervuiling wordt tegengegaan.”
Tot slot heeft Systemair ook diverse kunststof (PVC)
ventilatoren type RV45 geleverd voor de chemische
kasten en zuurkasten. ❚
BOUWINFO
Opdrachtgever
Vereniging Ons Middelbaar Onderwijs (OMO)
Tilburg en Bossche Vakschool
‘s-Hertogenbosch
Projectmanagement
HEVO
Architect
Rothuizen Architecten
Installatie-adviseur
Klictet
W-installaties
Willems Uden Technische Installaties
E-installaties
Gabriels elektro b.v.
INSTALLATIEENBOUW.NL | 99

Ervaar
de techniek
MET ONZE PRAKTKGERICHTE OPLEIDINGEN
Je F-Gassen certificaat haal je natuurlk b Studium
Koeltechniek
Elektrotechniek
Klimaattechniek
Logistiek &
Veiligheid
Advertentie StudiumV1.1.indd 1 13-07-2022 10:12
BESCHERMEN EN BEHOUDEN
VAN HVAC INSTALLATIES
• Energiebesparend - levensduur verlengend
• Behoud van rendement - meetbaar resultaat

INSTALLATIE&BOUW
PLATFORM OVER INSTALLATIETECHNIEK, KLIMAATBEHEERSING EN ELEKTRICITEIT
PARTNER WORDEN
VAN INSTALLATIE & BOUW?
Zowel op de website als in de gedrukte
versie bieden we u de mogelijkheid om
onderdeel uit te maken van het overzicht
met de meest gerenommeerde fabrikanten
en toeleverancieres in de branche.
Zo kunt u onder andere:
• Toegevoegd worden als
partner op de servicepagina’s
van het vaktijdschrift
• Een kosteloze vermelding krijgen in
de geheel vernieuwde bedrijvenindex
op installatieenbouw.nl
• Een gesponsorde positie met persoonlijke
profielpagina op installatieenbouw.nl
verkrijgen
• Uw eigen profielwidget inzetten,
gekoppeld aan de redactionele content,
nieuwsberichten en overige
relevante marketingtools
Ook geïnteresseerd?
• Bel naar +31 495 45 00 95
• Ga naar installatieenbouw.nl/adverteren
• Scan de QR code
SCAN DE
QR CODE
Onze projectmanagers vertellen u graag meer over onze
samenwerkingspakketten
installatieenbouw.nl

INSTALLATIEPARTNERS
Voor uitgebreide informatie over
de installatiepartners, scan deze QR code
met uw smartphone
installatieenbouw.nl/bedrijven/
AFPRO FILTERS
Berenkoog 67
1822 BN ALKMAAR
T +31 72 567 55 00
E info@afprofilters.com
W www.afprofilters.com
ATTEMA BV
Schelluinsestraat 1
4203 NJ GORINCHEM
T +31 183 650650
E info@attema.com
BIS BV
Rietdekkerstraat 14
2984 BM RIDDERKERK
T +31 180 48 67 77
E info@bis.nl
W www.bis.nl
CALEFFI INTERNATIONAL N.V.
Moesdijk 10
6004 AX WEERT
T +31 495 54 77 33
F +31 495 54 84 02
E info.nl@caleffi.com
W www.attema.com
W www.caleffi.com
AIRMASTER BV
Admiraal de Ruyterstraat 2
3115 HB SCHIEDAM
T +31 6 12 96 08 78
E info@airmaster-bv.nl
W www.airmaster-bv.nl
AIR SPIRALO®
KENNEMER SPIRALO BV
BELIMO SERVOMOTOREN B.V.
Riezebosweg 5
NL-8171 MG VAASSEN
T +31 578 576 836
E info@belimo.nl
W www.belimo.nl
BRAGO LUCHTTECHNIEK
De Amert 424
5462 GH VEGHEL
T +31 413 36 90 00
F +31 413 36 93 00
E info@brago.nl
W www.brago.nl
CENTERCON B.V.
Leverancier van o.a. LG Climate Solutions
Kiotoweg 60
3047 BG ROTTERDAM
T +31 10 258 11 21
E salesairco@centercon.nl
W www.centercon.nl
Lagedijkerweg 15
1742 NB SCHAGEN
T +31 224 21 00 62
E verkoop@airspiralo.com
W www.airspiralo.com
BETTINK REGELTECHNIEK B.V.
Tolboomweg 7a
3784 XC TERSCHUUR
BRCONTROLS PRODUCTS BV
Branderweg 3
8042 PD ZWOLLE
T +31 38 355 66 40
F +31 38 355 66 33
E info@brcontrols.com
W www.brcontrols.com
CIAT NEDERLAND
Papendorpseweg 83
3528 BJ UTRECHT
T +31 36 533 25 87
T +31 342 70 10 64
F +31 36 533 25 97
ALKLIMA BV
Postbus 1176
3350 CD PAPENDRECHT
T +31 78 615 00 00
E info@alklima.nl
W www.alklima.nl
M +31 6 475 569 11
E info@bettinkregeltechniek.nl
W www.bettinkregeltechniek.nl
BRINK CLIMATE SYSTEMS BV
Wethouder Wassebaliestraat 8
7951 SN STAPHORST
T +31 522 46 99 44
E info@brinkclimatesystems.nl
W www.brinkclimatesystems.nl
E info@ciat.nl
W www.ciat.nl
BEVER INNOVATIONS
CONPRO CONDENSOR
BESCHERMING B.V.
ANDREWS SYKES
Postbus 33
2665 ZG BLEISWIJK
T +31 10 521 44 55
E info@andrewssykes.nl
W www.andrewssykes.nl
Industrieweg 32
4301 RS ZIERIKZEE
T +31 111 45 32 32
E mvc@beverinnovations.com
W www.beverinnovations.com
BUSBAR SYSTEMS BENELUX
Oorgat 82
1135 CT EDAM
T +31 299 37 15 57
E busbar@busbar.nl
W www.busbar.nl
Bunsenstraat 90
3316 GC DORDRECHT
T +31 78 621 38 51
F +31 78 616 88 74
E info@conpro.nl
W www.conpro.nl
102 | INSTALLATIEENBOUW.NL

INSTALLATIEPARTNERS
Voor uitgebreide informatie over
de installatiepartners, scan deze QR code
met uw smartphone
installatieenbouw.nl/bedrijven
COOLWORLD NEDERLAND B.V.
Duikerweg 34
5145 NV WAALWIJK
T +31 416 68 80 88
T +31 800 266 50 00
DIRECT SIGNS
Prinsengracht 530 H
1017 KJ AMSTERDAM
T +31 20 80 84 766
E info@directsigns.nl
W www.directsigns.n
ELINEX POWER SOLUTIONS
Wolweverstraat 15
2984 CE RIDDERKERK
T +31 180 41 57 11
E info@elinex.com
HEMMINK
Popovstraat 1
8013 RK ZWOLLE
T +31 85 487 24 71
E D.de.Leest@hanzestrohm.nl
W www.hanzestrohm.nl/hemmink
E
sales@coolworld.nl
W www.elinex.com
W www.coolworld-rentals.nl
COOLWORLD RENTALS B.V.
Duikerweg 34
DRL PRODUCTS BV
Minervum 7268
4817 ZM BREDA
T +31 76 581 53 11
E info@drl-products.nl
W www.drl-products.nl
ETHERMA BENELUX BV
Robijnstraat 6
7554 TB HENGELO
T +31 88 889 88 00
F +31 88 889 88 01
E info@etherma.nl
HOMIJ TECHNISCHE INSTALLATIES
Amerikastraat 5
6014 CE ITTERVOORT
T +31 475 56 81 17
E info@homij.nl
W www.homij.nl
5140 AH WAALWIJK
T +31 416 68 80 88
T 0800 266 50 00
E sales@coolworld.nl
W www.coolworld-rentals.com
DUCO VENTILATION
Handelsstraat 19
B-8630 VEURNE (BELGIË)
T +32 58 33 00 33
F +32 58 33 00 44
E info@duco.eu
W www.duco.eu
W www.etherma.nl
FOREHAND
Driemanssteeweg 174
HOROS KLIMAATTECHNIEK BV
Koningsweg 20-5
3762 EC SOEST
T +31 35 603 90 60
E info@horos.nl
W www.horos.nl
3084 CB ROTTERDAM
T +31 10 240 41 21
DAIKIN AIRCONDITIONING
NETHERLANDS B.V.
Postbus 8585
3009 AN ROTTERDAM
T +31 88 324 54 75
F +31 88 324 54 69
ECOPHON
Parallelweg 17
4878 AH ETTEN-LEUR
T +31 76 50 20 000
E info@saint-gobain.com
W www.saint-gobain.com
E info@forehand.nl
W www.forehand.nl
HAGER ELECTRO B.V.
Het Sterrenbeeld 31
ICS COOL ENERGY BV
Rotschotseweg 2
5271 WX SINT-MICHIELSGESTEL
T + 31 88 258 25 80
F +31 88 258 25 88
E info@icscoolenergy.com
W www.icscoolenergy.com
E info@daikin.nl
W www.daikin.nl
DELABIE BENELUX
ELCO HEATING SOLUTIONS
Hamstraat 76
6565 AG KERKRADE
T +31 45 751 86 00
F +31 45 566 99 35
E heatingsolutions@nl.elco.net
W www.elco.net
5215 MK DEN BOSCH
+31 73 642 85 84
E info@hager.nl
W www.hager.nl
ITHO DAALDEROP NEDERLAND B.V.
Postbus 21
3100 AA SCHIEDAM
T +31 10 427 85 00
E info@ithodaalderop.nl
W www.ithodaalderop.nl
Bergensesteenweg 106A, bus 5
HMS NETWORK BENELUX
B-1600 SINT-PIETERS-LEEUW
T +32 25 20 16 76
E info@delabiebenelux.com
W www.delabiebenelux.com
ELEKTRO INTERNATIONAAL
Postbus 134
3440 AC WOERDEN
T +31 348 42 05 40
E Info@ei-woerden.nl
W www.ei-woerden.nl
Architronlaan 1A
5321 JJ HEDEL
T +31 487 20 3000
E info@hms-network.com
W www.hms-network.com
INSTAMAT WARMTETECHNIEK BV
Postbus 116
8170 AC VAASSEN
T +31 578 57 49 49
E info@instamat.nl
W www.instamat.nl
INSTALLATIEENBOUW.NL | 103

ai16763873405_logo_kvt kopie.pdf 1 14-02-2023 16:09
INSTALLATIEPARTNERS
Voor uitgebreide informatie over
de installatiepartners, scan deze QR code
met uw smartphone
installatieenbouw.nl/bedrijven/
INTRATONE BV
Kuiperbergweg 40
1101 AG, AMSTERDAM
T NL +31 20 788 34 01
BE: +32 2 50 30 301
E evanreijsen@intratone.nl
W www.intratone.nl
KONINKLIJKE & VAN TWIST BV
Keerweer 62
3316 KA DORDRECHT
T +31 78 63 266 87
E info@kvt.nl
W www.kvt.nl
MIDEA NEDERLAND
Dragonder 7
5554 GM VALKENSWAARD
T +31 40 208 21 80
E info@midea-nederland.nl
W www.midea-nederland.nl
RIPRO LUCHTTECHNIEK
Het Vossenland 1
7984 NK DIEVERBRUG
T +31 521 78 50 84
E info@riproluchttechniek.nl
W www.riproluchttechniek.nl
JOBARCO
Verbreepark 15
2731 BR BENTHUIZEN
T +31 79 331 93 13
E info@jobarco.com
W www.jobarco.com
ISOLECTRA BV
Wilhelminakade 957
3072 AP ROTTERDAM
T +31 10 28 55 24 44
E info@isolectra.nl
W www.isolectra.nl
KANNEGIETER ELECTRONICA B.V.
Postbus 2749
3800 GG AMERSFOORT
T +31 33 450 87 01
E info@kannegieter.nl
W www.kannegieter.nl
KLEMKO TECHNIEK BV
Nieuwegracht 26
3763 LB SOEST
T +31 88 002 33 00
E info@klemko.nl
W www.klemko.nl
KLIMAATGROEP HOLLAND BV
Postbus 5233
9700 GE GRONINGEN
T +31 50 547 04 00
E info@klimaatgroepholland.nl
W www.klimaatgroepholland.nl
KOREX BENELUX BV
Raadhuisplein 27 A
2411 BD BODEGRAVEN
T +31 172 61 17 19
E info@korexbenelux.com
W www.korexbenelux.com
LEDVANCE BENELUX BV
Postbus 115
2900 AC CAPELLE AAN DEN IJSSEL
T +31 10 750 14 14
E info@ledvance.com
W www.ledvance.com
LENNOX BENELUX BV
Watergoorweg 87
3861 MA NIJKERK
T +31 33 247 18 00
E info.nl@lennoxemea.com
W www.lennoxemea.com
LINUM EUROPE BV
Oosterparkweg 35 H
2985 SX RIDDERKERK
T +31 180 46 35 88
E info-nl@linum.eu
W www.linum.eu
MIDEA NEDERLAND
Dragonder 7
5554 GM VALKENSWAARD
T +31 40 208 21 80
E
info@midea-nederland.nl
W www.midea-nederland.nl
MVCOMFORT
EXPERTS IN DATACONTROL
MVCOMFORT
Paxtonstraat 17
8013 RP ZWOLLE
T +31 38 355 66 40
F +31 38 355 66 33
E
info@mvcomfort.nl
W www.mvcomfort.nl
NED AIR
Constructieweg 49
8263 BC KAMPEN
T +31 38 337 08 33
E
info@nedair.nl
W www.nedair.nl
PLIEGER
Postbus 10
5301 KK ZALTBOMMEL
T + 31 418 68 25 02
E
Info@plieger.nl
W www.plieger.nl
RENSON
SUNPROTECTION SCREENS NV
Kalkhoevestraat 45
B-8790 WAREGEM
T +32 56 62 65 00
F +32 56 62 65 09
E
info@renson.be
W www.renson.eu
ROBATHERM
Platinastraat 63
8211 AR LELYSTAD
T +31 320 28 11 66
F +31 320 28 12 34
E raimond.taal@robatherm.nl
W www.robatherm.com
W www.robatherm.nl
S&P HOLLAND
Weidehek 50
4824 AS BREDA
T +31 76 543 34 50
E info-holland@solerpalau.com
W www.solerpalau.nl
SAUTER BUILDING CONTROL
NEDERLAND B.V.
Postbus 20613
1001 NP AMSTERDAM
T +31 20 587 67 00
E info@sauter.nl
W www.sauter.nl
45 jaar
SCHILT AIRCONDITIONING BV
SCHILT LUCHTKANALEN BV
SCHILT LUCHTTECHNIEK BV
Postbus 3
4230 BA MEERKERK
Energieweg 29
4231 DJ MEERKERK
T +31 183 35 25 44
E info@schilt-meerkerk.nl
104 | INSTALLATIEENBOUW.NL

INSTALLATIEPARTNERS
Voor uitgebreide informatie over
de installatiepartners, scan deze QR code
met uw smartphone
installatieenbouw.nl/bedrijven
W www.schilt-meerkerk.nl
SIEDLE NEDERLAND B.V.
De Molen 19
3994 DA HOUTEN
T +31 30 233 05 00
E info@siedle.nl
W www.siedle.nl
STUDIUM
Zuidwenk 45-C
3751 CB BUNSCHOTEN-SPAKENBURG
T +31 33 209 14 50
E info@studium.nl
W www.studium.nl
UNICA INSTALLATIETECHNIEK BV
Postbus 83
2410 AB BODEGRAVEN
T +31 172 64 41 44
E info@unica.nl
W www.unica.nl
VINK SYSTEMEN
Postbus 3119
2220 CC KATWIJK
T +31 71 40 98 300
E info@vinksystemen.nl
W www.vinksystemen.nl
Ring tone on/off
SIEGENIA-AUBI KG
Ramgatseweg 15
4941 VN RAAMSDONKVEER
T +31 85 486 10 80
E info@siegenia.com
W www.siegenia.com
SINIAT B.V.
Postbus 45
9930 AA DELFZIJL
T +31 596 64 93 00
F +31 596 61 71 88
E info@siniat.nl
W www.siniat.nl
SYSTEMAIR BV
Van Leeuwenhoekstraat 2
3846 CB HARDERWIJK
T +31 85 00 66 200
Zanddonkweg 7a
5144 NX WAALWIJK
T +31 416 68 55 55
E info@systemair.nl
W www.systemair.nl
THERMONOORD BV
Tolhûsleane 7
8401 GA Gorredijk
T +31 513 46 99 99
E info@thermonoord.nl
W www.thermonoord.nl
VAILLANT GROUP NETHERLANDS BV
Paasheuvelweg 42
1105 BJ AMSTERDAM
T +31 20 565 92 00
E info@vaillant.nl
W www.vaillant.nl
VAN DORP PROJECTEN B.V.
Fascinatio Boulevard 602
2909 VA CAPELLE AAN DEN IJSSEL
Postbus 60
2900 AB CAPELLE AAN DEN IJSSEL
T +31 10 487 88 00
E projecten@vandorp.eu
W www.vandorp.eu
VALK KLIMAAT GROEP
Leemidden 30
3678 ME DE LIER
T +31 174 25 70 32
E info@valkairco.nl
W www.valkairco.nl
WAGO NEDERLAND BV
Postbus 2070
7301 DB APELDOORN
T +31 55 368 35 00
E info@wago.com
W www.wago.com
WEBEASY BV
Sportlaan 53
3364 DK SLIEDRECHT
T +31 184 43 39 39
E info@webeasy.nl
W www.webeasy.nl
SMITSAIR BV
Industrieweg 6
1422 AJ UITHOORN
T +31 297 56 44 55
E verkoop@smitsair.nl
W www.smitsair.nl
TRIMBLE
Postbus 128
2410 AC BODEGRAVEN
T +31 172 65 02 65
E info_bnl@trimble.com
W www.trimble.com
VERCOMA BV
Rosbayerweg 41
1521 RW WORMERVEER
T +31 75 621 76 28
E info@vercoma.nl
W www.vercoma.nl
WESTERN AIRCONDITIONING BV
De Wel 10
3871 MV HOEVELAKEN
T +31 33 247 78 00
E info@western.nl
W www.western.nl
SPIROTECH
Churchilllaan 52
5705 BK HELMOND
T +31 492 57 89 89
E info@spirotech.com
W www.spirotech.com
UBBINK BV
Verhuellweg 9
6984 AA DOESBURG
T +31 313 48 02 00
E info@ubbink.nl
W www.ubbink.nl
VILLEROY & BOCH
Computerweg 22
3542 DR UTRECHT
T +31 30 247 34 00
F +31 30 247 34 99
E info@villeroy-boch.nl
W www.villeroy-boch.nl
WOLF ENERGIESYSTEMEN B.V.
Blauwe Engel 1
8265 NL KAMPEN
T +31 38 30 35 540
E info@wolf.eu
W www.wolf.eu
INSTALLATIEENBOUW.NL | 105

NIEUW: VIVARES HCL VAN LEDVANCE
VOOR EFFECTIEVE WERKPLEKCONCEPTEN IN KANTOREN
VIVARES HCL brengt biologisch effectief
licht – human centric lighting – naar
kantoortuinen en hele verdiepingen.
Het bootst de natuurlijke veranderingen
in het daglicht zeer nauwkeurig na, wat
aantoonbaar de prestaties, het welzijn en
de tevredenheid van alle medewerkers
ten goede komt. Bovendien biedt het
innovatieve IoT-lichtmanagementsysteem
potentiële energie- en CO 2 -besparingen
tot 80% in vergelijking met conventionele
technologie.
EFFECT BEWEZEN
Met behulp van een gecertificeerd algoritme
bootst VIVARES HCL, in combinatie met
BIOLUX HCL-armaturen, de natuurlijke
veranderingen in daglicht tot 95% na. Zelfs
in donkere kamers voelt de verlichting aan
alsof u buiten zit. Het zorgt voor maximale
concentratie in de ochtend en ontspanning
in de avond. Verschillende studies hebben
het effect van identiek gesimuleerd daglicht
bewezen.
De resultaten variëren van twee uur extra
effectieve werktijd per maand tot een
productiviteitsstijging van 4,5% en een
jaar lang langer personeelsbehoud.
Tegelijkertijd daalt het foutenpercentage
met 2% en het ziekteverzuim met 1%
(bron: AT Kearney, Quantified benefits of
Human Centric Lighting, 2015).
COMFORTABEL LICHTBEHEER
OP KANTOOR
VIVARES HCL kan een groot aantal HCLlichtbronnen
en -sensoren per besturingseenheid
aansluiten, waardoor het ideaal is
voor open kantoren of verdiepingen. Naast
de human centric lighting functie biedt het
systeem, dat beschikbaar is als een zeer
compatibele DALI- of draadloze Zigbeeversie,
alle andere voordelen van het
innovatieve VIVARES IoT-lichtmanagementsysteem.
Het is comfortabel voor installateurs
en gebruikers en creëert optimale lichtomstandigheden
voor alle gedefinieerde eisen.
Bovendien biedt het potentiële energie- en
CO 2 -besparingen tot 80% in vergelijking
met armaturen met fluorescentielampen.
Dankzij de optionele clouddiensten van
VIVARES kan de efficiëntie nog verder
worden verhoogd.
GEAVANCEERDE HULPMIDDELEN,
PERSOONLIJK ADVIES
Lichtplanning, preconfiguratie, inbedrijfstelling
en onderhoud tijdens de werking
verlopen snel en eenvoudig dankzij goed
ontworpen tools zoals het VIVARES-portaal
en de VIVARES-app. Heeft u vragen over
VIVARES, dan helpt het team deskundigen
u graag (benelux@ledvance.com).
Scan voor meer informatie
de QR code of kijk op
benelux.ledvance.com/vivares

Centercon, de groothandel in
koude- en klimaattechniek met warme service
DE GROOTHANDEL DIE HET
KLEINSCHALIG HOUDT
MAAK KENNIS MET JE PERSOONLIJKE AANSPREEKPUNT
Als installateur ben je natuurlijk meer dan een ordernummer. Gelukkig heb je aan ons een groothandel die
het kleinschalig houdt. Snel, deskundig en persoonlijk. Dat zeggen we niet alleen, dat merk je direct. Aan de
telefoon of balie en als we bezorgen. Met drie vestigingen zijn we altijd dichtbij. We kennen onze producten én jou.
Omdat we adviseren en met je meedenken en -ontwerpen. Noem ons je zakelijke partner. Noemen we jou bij je naam.
centercon.nl | 010 458 44 55 | sales@centercon.nl

GROENE
CLUB.
Alklima en KNVB: Samenwerking met meerwaarde
Wij zijn koplopers in het veld van klimaatoplossingen en leveren warmtepompen en airconditioners
van Champions League niveau. Voor thuis, op het werk en bij jouw sportvereniging. Samen met de KNVB
streven we ernaar om de volgende stap te zetten in het verder en sneller verduurzamen van alle amateurclubs
in Nederland. Daarom zijn wij de duurzaamheidspartner van de KNVB Groene Club.
alklima.nl/knvb