Transform your PDFs into Flipbooks and boost your revenue!
Leverage SEO-optimized Flipbooks, powerful backlinks, and multimedia content to professionally showcase your products and significantly increase your reach.
BELEEF DE TIJD VAN JE LEVEN<br />
MAGA<strong>ZI</strong>NE<br />
OOSTWAARTS<br />
OP PAD<br />
IN DUITSLAND<br />
Supertoll!<br />
SPANNENDE<br />
VROUWEN<br />
Interviews met<br />
Esther Verhoef &<br />
Marion Pauw<br />
Nr. 7 / 7 juni - 6 juli <strong>2023</strong> / Zin.nl / € 7,80<br />
AP<br />
HET <strong>ZI</strong>T (OOK) IN JE GENEN<br />
Altijd maar<br />
hard werken<br />
MANNENVRIENDSCHAP<br />
Kunnen we<br />
wat van leren<br />
CONCERTJE? KLUSSEN?<br />
(H)oren na<br />
je vijftigste<br />
HETE ZOMER VOL VUUR<br />
Grillpower<br />
wordt girlpower!
Ik laad ’m op<br />
en laat ’m aan.<br />
Dan krijg ik direct informatie<br />
bij een noodsituatie.<br />
U vindt een mobiele telefoon wel handig, maar niet het allerbelangrijkst. Als u visite heeft, zet u ’m dan ook uit.<br />
En ook als u gaat eten of slapen. Er zijn zelfs dagen dat u ’m helemaal weglegt omdat u denkt: “Als ze me nodig<br />
hebben, weten ze me wel te vinden.” Dat is dus niet altijd het geval. Want als uw mobiele telefoon uitstaat, kunt<br />
u geen NL-Alert ontvangen en wordt u niet gewaarschuwd bij een noodsituatie bij u in de buurt. Waardoor u niet<br />
weet wat er aan de hand is en wat u moet doen. Zorg er daarom voor dat uw mobiele telefoon altijd opgeladen<br />
is en aanstaat. Voor uw eigen veiligheid. En de veiligheid van de mensen om u heen. Vragen? Ga naar nl-alert.nl<br />
NL-Alert. Direct informatie bij een noodsituatie.
eeld: Mark Uyl. visagie: Manous Nelemans<br />
Alida Dijk (1966) is hoofdredacteur van Zin en<br />
Zin.nl. Ze is getrouwd met Peter met wie ze een<br />
zoon (27) en een dochter (24) heeft. Peter heeft<br />
bovendien drie zoons uit zijn vorige relatie én hij<br />
heeft inmiddels twee kleinzoons!<br />
Alida<br />
Mannen communiceren<br />
anders dan vrouwen, vaak<br />
met minder woorden…<br />
‘Mijn’ Peter werd afgelopen maand 65! Hij wilde een feest geven, huurde een<br />
ruimte af, maakte een gastenlijstje. Daarna ging hij in de weer met een whatsapplijst<br />
om vrienden en familie uit te nodigen. Onze vrienden Bea en Maarten (die bij<br />
Peter in de band speelde) zaten er ook tussen.<br />
Toen er – kort voor de feestavond – uit hun hoek nog geen reactie was gekomen,<br />
vroeg ik aan Peter aan wie van hen beiden hij de uitnodiging had gestuurd.<br />
Aan B zei hij. Gek, vond ik, want zij reageert altijd; ze is attent en ik vind haar<br />
communicatief. Zij en ik gaan ver terug, we ontmoetten elkaar op de school voor<br />
journalistiek, dat is járen geleden! Ik weet veel van haar en over wat haar bezighoudt,<br />
zij weet veel van mij. Typisch voor een vrouwenvriendschap, lees ik op<br />
p. 36, in een artikel over wat wij kunnen leren van mannenvriendschappen.<br />
Weten vrouwen doorgaans alles van het wel en wee van hun vriendin, de date<br />
van de buurvrouw en de ziekte van de moeder van een kennis, bij mannen lijkt<br />
het contact oppervlakkiger. Líjkt, roepen psychologen en wetenschappers, want<br />
mannen communiceren gewoon anders, wat meer onderhuids. Met een knikje,<br />
een knipoog of een arm om een schouder delen ze hun loyaliteit. Johan, een van<br />
de mannen die is geïnterviewd, zegt: “Mannen hebben misschien van nature niet<br />
zo’n zin om voor alles op emotioneel vlak woorden te gebruiken.”<br />
Meer taalloos dus, vriendschap voor veel mannen. Héél kort voor het feestje<br />
kwam ik erachter dat Peter B níet in de lijst had gezet. Ik nam contact met haar<br />
op, waar bemoeide ik me mee trouwens… Ik zei dat het me speet dat Peter<br />
vergeten was hen uit te nodigen. Ze reageerde: “M heeft de uitnodiging wel gehad<br />
hoor. Ik zei nog tegen hem: Heb je wel gereageerd?’’ Nee, dus. Meer taalloos,<br />
schoot er door mijn hoofd.<br />
Geniet van dat mooie artikel, beste lezers. Onze freelancer Karin Kuijpers schreef<br />
het, ze ondervroeg er veel mannen voor. We lieten ook spannende interviews<br />
maken en we zochten sporters van boven de 50 op die (nog) op heel hoog niveau<br />
presteren.<br />
Mooie zomer!<br />
<strong>ZI</strong>N & CO<br />
Bianca<br />
Journalist Bianca<br />
Bartels: “‘Mam,<br />
is het voor jou<br />
ooit goed genoeg?’<br />
Ik schrok toen mijn zoon dit<br />
vroeg: hij had last van mijn<br />
hoge lat. Dat wilde ik veranderen.<br />
Nu, vijftien jaar later,<br />
schreef ik een boek over mijn<br />
voorouders: drie genera ties<br />
perfectionistische bakkers. Ik<br />
vroeg me af: kun je eigenlijk<br />
loskomen van wat je meekrijgt<br />
uit je familiesysteem (p. 52)?”<br />
Maria<br />
Journalist Maria van<br />
Beelen: “Als drukke<br />
veertiger verkies ik<br />
Netflix vaker boven<br />
sporten. De interviews met de<br />
topsporters (p. 25) waren daarom<br />
confronterend, maar óók<br />
erg leuk. Topsport is afzien en<br />
mentaal sterker worden, vrienden<br />
voor het leven maken en de<br />
wereld overvliegen. Juist ook na<br />
je 50ste. Ik raakte geïnspireerd<br />
om mijn bokshandschoenen<br />
weer uit de kast te trekken.”<br />
Monique<br />
Journalist Monique<br />
van den Heuvel:<br />
“Van nature ben ik<br />
altijd op zoek naar<br />
iets wat ik nog niet ken. Of het<br />
nu gaat om een trendy gadget<br />
of een nieuwe hotspot. De<br />
beste ideeën doe ik op als ik<br />
door Amsterdam fiets. Heerlijk<br />
om met al die ontdekkingen de<br />
rubriek Zin in (p. 8) samen te<br />
stellen.”<br />
VOLGT U ONS AL?<br />
Facebook.com/zinmagazine<br />
Instagram.com/zinmagazine<br />
Pinterest.com/zinmagazine<br />
3
25<br />
TOPSPORTER CAROLE<br />
‘Ik wil altijd het<br />
maximale halen,<br />
er voor de volle<br />
honderd procent<br />
voor gaan. Mentaal<br />
ben ik nu sterker<br />
dan op mijn 16de’<br />
coverbeeld: Brenda van Leeuwen (foto Esther Verhoef en Marion Pauw), Getty Images (foto Bonn, Duitsland), Mitchell van Voorbergen (foto barbecue met aubergines)<br />
INHOUD<br />
VERDIEP<br />
6 Gespot door Misja Uitgesproken types<br />
op weg naar iets leuks<br />
16 Interviews met Marion Pauw & Esther<br />
Verhoef ‘Vrouwen schrijven andere<br />
thrillers dan mannen. Vooral het<br />
psychologische element is aanwezig’<br />
25 Topsport na je 50ste Leeftijd een<br />
belemmering? Welnee. Zij presteren nog<br />
steeds op wereldniveau<br />
34 9x Piekeren? Weg ermee!<br />
36 Taalloze liefde Mannen gebruiken minder<br />
woorden, komen meteen ter zake. Wat we<br />
van mannenvriendschap kunnen leren<br />
42 Ga Theater, expo, festival en concert<br />
46 Dossier (H)oren Lief zijn voor je oren is<br />
lief zijn voor jezelf. Wij zetten alles<br />
voor je op een rij<br />
52 Gekneed door de familiegeschiedenis<br />
Het verhaal van een bakkersdochter.<br />
Bianca Bartels over de lessen die ze<br />
meeneemt – en welke vooral níet – van<br />
haar (voor)ouders<br />
VERWONDER<br />
60 Lees Fictie & non-fictie. En Paolo Cognetti<br />
64 5 vragen aan Charles den Tex ‘Hard en<br />
wreed schrijven. Dat hoeft voor mij niet’<br />
70 Zinderende zomer BBQ een typisch<br />
mannending? No way! Grill je mee?<br />
76 Zie Op de bank & in de bios<br />
78 Beauty Visagist Manous ontdekt de<br />
beautygeheimen van Wies Verbeek<br />
82 Fashion volgens Liddie Voor durfals<br />
DUITSLAND IS DICHTBIJ!<br />
85 Bezoek onze buren Ga op die Duitse toer<br />
86 Kunsthoofdstad Bonn Muziek & cultuur<br />
91 Teutoburger Wald Actief genieten voor<br />
wandel- en fietsliefhebbers<br />
94 Bourgondisch Aken Met óók natuur<br />
97 Avontuurlijk Essen Sprankelend &<br />
spannend. En verrassend groen<br />
100 Welterusten Daniëlle sliep in Mantinge<br />
104 Roadtripper Sandra Nieweg trekt met<br />
hondje Bobby door Europa. Deel 12<br />
4
70<br />
HEETGEBLAKERD<br />
Vrouw aan de grill<br />
85<br />
SPECTACULAIR<br />
De Duitse natuur:<br />
je bent er zó<br />
WINNEN<br />
We geven 49 prijzen<br />
weg (p. 110)<br />
16<br />
MARION & ESTHER<br />
Thrillerpowerduo<br />
COLUMNS<br />
31 Hanneke Groenteman<br />
51 Zuster Ronda<br />
81 Stef Bos<br />
EN OOK<br />
8 Zin in | 14 Post | 32 6x Zin mét<br />
de nieuwe Nicci French | 58<br />
Online tips: In geval van nood |<br />
103 Zin online | 107 Breinbrekers<br />
| 110 Win met Zin | 112<br />
Aanbiedingen | 114 Service &<br />
colofon | 115 Volgende Zin<br />
Magazine<br />
36<br />
ZO DOEN MANNEN HET<br />
Vriendschap voor<br />
het leven<br />
82<br />
DURVEN = DOEN!<br />
Prints voor kleurrijke types<br />
5
GESPOT DOOR<br />
Misja<br />
Streetstyleblogger Misja Beijers (1952) spot<br />
uitgesproken types op weg naar iets leuks.<br />
Hun vriendschap begon op de sportschool,<br />
nu vijftien jaar geleden.<br />
Inmiddels zijn Joke Koo (1948) en Pia<br />
Broersen (1955) beiden gecharmeerd<br />
geraakt van fotografie. Al zijn hun<br />
onderwerpen verschillend, ze gaan<br />
graag samen met de camera op pad.<br />
6<br />
Hun gezamenlijke passie voor fotografie ontstond toen<br />
Joke Pia meevroeg voor een weekje Frankrijk om er een<br />
fotocursus te volgen. Joke: “Het was een klein groepje, we<br />
kregen dagelijks opdrachten en ’s avonds werd het resultaat<br />
met elkaar besproken.” Na die week hadden beiden<br />
de smaak te pakken en vonden ze ieder hun eigen onderwerp.<br />
Joke koos voor architectuur. Joke: “Voor mij is het<br />
een uitdaging om een deel van een groot, minimalistisch<br />
gebouw haarscherp vast te leggen. Het gaat mij om de<br />
vorm, de lijnen en de kleuren.” Pia voegt eraan toe: “Ik<br />
vind het kleurritme en de compositie in het werk van Joke<br />
erg strak. Ik zie haar precieze karakter erin terug.” Pia<br />
kiest voor verschillende onderwerpen – natuur, industriële<br />
omgevingen – die toch iets gemeenschappelijks<br />
hebben. De foto’s zijn ingetogen en in zachte tinten. Pia:<br />
“Ik word naar iets toegetrokken, het is moeilijk uit te leggen,<br />
maar het heeft met nostalgie te maken.” Joke: “Pia<br />
heeft een eigen stijl. Het zachte kleurgebruik en het verstilde<br />
in haar foto’s spreekt mij het meeste aan. Ik zie haar<br />
spirituele kant erin.” Ze genieten ervan om er samen met<br />
de camera op uit te gaan, bijvoorbeeld naar het Zomercarnaval<br />
in Rotterdam. Of naar mode-exposities, waarbij<br />
het soms lastig is de ontwerpen goed vast te leggen.<br />
Aan het begin van hun vriendschap woonden ze beiden<br />
in de buurt van Haarlem. Omdat Joke is verhuisd, lukt een<br />
dagje samen in deze stad niet zo vaak meer. Pia: “Maar<br />
we kennen onze favoriete adresjes nog. We hebben net<br />
heerlijk rondgeneusd tussen de designer vintage bij<br />
Paragons en zijn er ook allebei geslaagd. En nu wil ik Joke<br />
meenemen naar een expositie in een galerie die zij nog<br />
niet kent: Galerie SPW59.” Zomercarnaval.org<br />
Meer inspiratie? Bijzondere winkels: Misjab.nl • Misja’s<br />
favoriete adressen: Oog voor Stijl (Het Spectrum, € 24,99)<br />
WAT GAAN ZE DOEN?<br />
SHOPPEN<br />
Paragons • Kleine Houtstraat<br />
60, Haarlem • Paragons.nl<br />
CULTUUR HAPPEN<br />
Galerie SPW59 •<br />
Spaarnwouderstraat 59,<br />
Haarlem • Instagram.com/galeriespw59<br />
ETEN<br />
House of Borski • Zijlweg 22,<br />
Overveen • Houseofborski.com<br />
Check de dames online:<br />
Instagram.com/joke.koo<br />
Piabroersen.com
PIA:<br />
‘We hebben net<br />
heerlijk rondgeneusd<br />
tussen de designer vintage.<br />
En we zijn allebei<br />
geslaagd!’<br />
Pia (links) en Joke
<strong>ZI</strong>N IN<br />
Het mooiste, het leukste & het slimste<br />
Willen we hebben<br />
Wist je dat de sieraden die Ellen Beekmans ontwerpt<br />
ook gedragen worden door koningin Máxima en<br />
prinses Mabel? Deze vergulde armband past om<br />
iedere pols. Brede armband met vier open cirkels,<br />
€ 35. Ellenbeekmans.nl<br />
Natuur,<br />
muziek &<br />
magie<br />
Wonderfeel belooft drie dagen slenteren langs podia met<br />
topmusici, dichters, denkers en dansers. Luister naar<br />
Pergolesi’s Stabat Mater door tenor Maarten Engeltjes en<br />
sopraan Elisabeth Hetherington, ontmoet het Nederlands<br />
Blazers Ensemble en zie Youp van ’t Hek. Iedereen die een<br />
ticket koopt, helpt de natuur van ’s-Gravelandse buitenplaatsen<br />
in stand te houden. Wonderfeel.nl<br />
Vurig spektakel<br />
Beleef deze zomer Wildfire van Orkater in het<br />
Amsterdamse Bostheater. Een negenkoppige band<br />
creëert een muzikaal visueel spektakel over samenzijn<br />
en angst voor eenzaamheid. Gebaseerd op het<br />
prentenboek Where the wild things are van Maurice<br />
Sendak. Wildfire, 29 juni t/m 22 juli en 22 augustus<br />
t/m 9 september. Bostheater.nl<br />
Foppe Schut<br />
Anne Claire de Breij<br />
8<br />
Stralend<br />
De zomer make-up van Sothys is geïnspireerd op reizen naar<br />
verre oorden en is er in een aantal heldere en zonnige kleuren.<br />
Zoals een waterproof eye pencil in kobalt blauw. Sothys.nl<br />
Van links naar rechts: Teint unifiant natural-finish enhancing powder 40 terre<br />
d’ocre € 47 • Jumbo lip pencil 20 orangé vitaminé € 28 • Intense look eye<br />
pencil 80 bleu méditerranéen € 17,50 • Rouge doux Sothys 134 Gaïté € 32 •<br />
Eye duo palette 20 or chaud & brun frappé € 45
Liefhebben aan het Spui<br />
Midden in Den Haag bruist het aan het<br />
Spuiplein. Zeker voor cultuurliefhebbers,<br />
waar Amare sinds 2021 de nieuwe<br />
thuishaven is van het Nederlands Dans<br />
Theater, het Residentie Orkest, het voormalig<br />
Zuiderstrandtheater én het<br />
Koninklijk Conservatorium. Amare, liefhebben<br />
in het Latijn, heeft vier theateren<br />
muziekzalen, twee restaurants, een<br />
congrescentrum, studio’s, leslokalen en<br />
zelfs een winkelpassage. Het gigantische<br />
cultuurpaleis vol dans, theater en muziek<br />
is een ontwerp van architect Patrick<br />
Fransen. Volgens hem omhullen de 46<br />
pilaren aan de buitenkant het betonnen<br />
gebouw als een theatergordijn. En net als<br />
bij kunst: je vindt het mooi óf niet. Binnen<br />
is het sowieso genieten! Amare.nl<br />
ANP/Sandra Uittenoogaart
Daniel Cohen/LUMEN<br />
Doorwerker<br />
In de wereld van mode en design is voorspeller<br />
van trends Lidewij Edelkoort (1950)<br />
al decennialang een icoon. Haar cv is<br />
indrukwekkend! Ze is uitgever – haar trendboeken<br />
verschijnen twee keer per jaar,<br />
designdocent en curator van allerlei tentoonstellingen.<br />
Vorig jaar schitterde haar<br />
Edelkoort (design) Collectie in het Van<br />
Abbemuseum in Eindhoven. De plek waar<br />
rond 2000 Dutch Design echt furore maakte<br />
op het wereldtoneel én de stad waar zij<br />
bijna tien jaar directeur van de Design<br />
Academy Eindhoven was. Eindhoven verruilde<br />
ze daarna voor New York om aan de slag<br />
te gaan als Dean of Hybrid Design Studies<br />
bij Parsons. Het verbaast ons dan ook niet<br />
dat Time Magazine haar al eens rekende tot<br />
de 25 invloedrijkste mensen in de modewereld.<br />
Nu op haar 72ste is ze vooral activist<br />
en voorvechter van verandering: een echte<br />
inspirator als het gaat om creatieve en duurzame<br />
innovatie. Zo richtte ze vorig jaar nog<br />
samen met Polimoda in Florence het innovatieve<br />
From Farm to Fabric to Fashion op.<br />
En goed om te weten: in de winter van 23/24<br />
dragen we warme kleuren als terracotta,<br />
okergeel en bruin. En stelen creatieve<br />
gerecyclede producten de (mode)show.
<strong>ZI</strong>N IN<br />
YanjiYou, Capsule Bookstore Su Shengliang<br />
Boek shoppen<br />
Reis mee met Elizabeth<br />
Stamp langs de mooiste<br />
boekwinkels ter wereld.<br />
Haar inspirerende boek<br />
telt 150 must-visitplekken,<br />
van Israël tot Japan.<br />
Aanrader voor op vakantie of in de tuin, om<br />
te bezoeken of om bij weg te dromen.<br />
150 bookstores you need to visit before you<br />
die (Terra Lannoo, € 29,99)<br />
Zit lekker<br />
Dit terrasstoeltje zit echt<br />
lekker door de slimme hoek in<br />
het ontwerp. Het is gemaakt<br />
van lichtgewicht aluminium<br />
en je kunt ze makkelijk stapelen<br />
als je ze inklapt. Handig als<br />
je niet zoveel ruimte hebt.<br />
Weltevree, Flip-up chair, € 249.<br />
Weltevree.eu/nl<br />
Hemels brunchen<br />
Teds serveert brunch op het dak van het Schieblock in Rotterdam.<br />
Bij DakAkker, de grootste openlucht stadsdakboerderij van Nederland.<br />
Op duizend vierkante meter worden hier groenten, (eet bare) bloemen<br />
en fruit geteeld. Geniet van eggs benedict en banana pancakes tot<br />
caesar salad en afternoon tea. En dat terwijl je uitkijkt op de indrukwekkende<br />
skyline van Rotterdam. Teds-place.nl<br />
Dat swingt<br />
Deze klassieker van Goldsmith is ontworpen<br />
in 1966 tijdens de Swinging Sixties in<br />
Londen en wordt nu nog steeds handgemaakt<br />
in Italië. Je kunt ’m zelfs personaliseren<br />
met eigen initialen. Oliver Goldsmith,<br />
FUZ - Seafoam & Champagne, € 395.<br />
Eu.olivergoldsmith.com<br />
Koen Peters<br />
Houd het koel<br />
De binnenkant is van aluminium, de buitenkant van staal en daartussen<br />
zit een laag duurzaam isolatiemateriaal om alles lekker koel te houden.<br />
En de flesopener aan de buitenkant is heel handig. Urban Outdoor<br />
Collection, retro koelbox Greenwich, 17 liter, € 114,95. Bo-camp.com<br />
11
<strong>ZI</strong>N IN<br />
Zomer<br />
in een flesje<br />
Elke dag een zweem Franse zomergeur op de<br />
huid. Dit is het eerste parfum van Obvious geïnspireerd<br />
op de seizoenen. Met tonen van oranjebloesem<br />
en mandarijnolie. Obvious, Un Été, eau de<br />
parfum, 100 ml € 110. Retreat.nl<br />
De Stones<br />
rollen weer<br />
Ze zijn terug. Beleef de iconische<br />
rockers in de tentoonstelling<br />
Unzipped in het Groninger Museum.<br />
Bekijk meer dan 400 persoonlijke<br />
objecten: instrumenten, audio- en<br />
videofragmenten, dagboeken en<br />
kostuums. Zelfs hun oude Londense<br />
studio – waar Mick, Keith en Charlie<br />
woonden – is nagebouwd. Vanaf<br />
30 juni. Groningermuseum.nl<br />
productie: Monique van den Heuvel<br />
Boost je reis<br />
Coach en trainer Merel Stegeman bedacht, schreef en<br />
tekende Wonderlust: een reisdagboek om reiservaringen<br />
op een dieper niveau te kunnen beleven en meer uit een<br />
trip te halen. Je kunt al beginnen met ontdekken voordat<br />
je op reis gaat en de harde kaft van het dagboek is<br />
bestand tegen reizen. (Kosmos, € 20)<br />
GRATIS REISDAGBOEK?<br />
Kijk op p. 111<br />
Comfi stapper<br />
Het anatomische voetbed zorgt voor minder<br />
druk op de voeten en onderrug. Ze zijn gemaakt<br />
van OOfoam, materiaal dat zacht aanvoelt<br />
en zo licht is dat het blijft drijven.<br />
OOFOS, OOlala Stardust,<br />
€ 65. Oofosbenelux.nl<br />
12
Droomplek<br />
Maria Kuper (1959): “Een reisje over Cuba,<br />
met mijn goede vriendin, daar droomde<br />
(en spaarde) ik al een tijdje van (voor).<br />
Naast levendig Havana prijkte het nationale<br />
monument hoog op ons wensenlijstje,<br />
de vallei van Viñales, Valle de Viñales. Met<br />
een plaatselijke taxi reden wij door het<br />
prachtige, groene landschap. We stopten<br />
bij een uitkijkpunt met dít adembenemende<br />
uitzicht over de groene vallei! De gigantische<br />
roofvogels die er rondzweefden, de<br />
kalksteen rotsen, het ijskoude, helderblauwe<br />
rotswater. Wat was er veel te zien<br />
en te beleven. Te paard deden wij een tour<br />
langs de tabak- en koffieplantages. In het<br />
dorp ontmoetten we vriendelijke mensen!<br />
De kleine straatjes zijn er gevuld met<br />
salsabarretjes en natuurlijk heb je de<br />
mogelijkheid om op elke straathoek een<br />
sigaar of glaasje rum te proberen...”<br />
Jouw droomplek in Zin Magazine? Mail<br />
redactie@zin.nl, wij zoeken er de mooiste<br />
foto bij.<br />
Getty Images
REDACTIE@<strong>ZI</strong>N.NL<br />
Heeft u een leuke tip, goed nieuws of urgent commentaar? Laat het ons weten! redactie@zin.nl<br />
‘Wat een verrassing: Win met Zin heeft zin...<br />
Ik heb een prachtig zinvol boek gewonnen.<br />
Superblij mee!’<br />
Helena reageert op Zin.nl op Win met Zin uit Zin Magazine nr. 4/5<br />
René Appel<br />
‘Gezien in een Berlijnse taxi’ schreef<br />
P.P. onder deze foto op Facebook.<br />
Daarmee reageerde hij op het interview<br />
dat wij met thrillerauteur René<br />
Appel hadden voor de Zin Nieuwsbrief.<br />
Lezen? Zin.nl/rene-appel<br />
Landkaart van het leven<br />
Met interesse en plezier lees ik jullie<br />
blad. Er staan afwisselende onderwerpen<br />
in waar ik iets aan heb en met<br />
plezier over lees. Nu lees ik in Zin 6<br />
een interview met Marijke Helwegen<br />
waarin ze aangeeft dat ze jaarlijks wat<br />
‘kleine botoxinjecties’ laat spuiten. En<br />
lees ik in datzelfde nummer de column<br />
van Stef Bos waarin hij schrijft dat hij<br />
een man spreekt en dat de groeven in<br />
diens gezicht hem aanzetten tot het<br />
schrijven van een liedje: Een landkaart<br />
wil ik zijn/Waarop je mijn leven kunt<br />
lezen. Dat laatste spreekt mij meer aan<br />
dan de botoxinjecties. Ook ik krijg op<br />
mijn 70ste last van rimpels die ik het<br />
liefst niet wil zien omdat ik me jonger<br />
voel dan de spiegel aangeeft. Maar die<br />
zinnen van Stef Bos relativeren ze:<br />
heerlijk, zo’n tekst! Dan maar echt zijn<br />
en mijn rimpels behouden…<br />
Anneke Boon<br />
Peter & Viggo<br />
Er is massaal gereageerd op het interview<br />
met Peter Heerschop en Viggo<br />
Waas in Zin Magazine nr. 4/5. Een<br />
paar reacties:<br />
Als fan van Peter en Viggo van het<br />
eerste uur (Niet Uit Het Raam tijdens<br />
Camaretten 1987) bij binnenkomst van<br />
Zin meteen jullie mooie interview gelezen!<br />
Na veel van hun geweldige voorstellingen<br />
te hebben genoten, heb ik<br />
ook het prachtige en humoristische<br />
Er gaat nog iets heel moois gebeuren<br />
gezien. Nu ga ik hun boek Infarct lezen.<br />
Marianne op Zin.nl<br />
Op Instagram:<br />
Prachtig en kwetsbaar interview.<br />
Ingrid Andeweg<br />
Ik hoorde een gesprek met ze op de<br />
radio. Ontroerend!<br />
Vera van Brakel<br />
Vriendschap, zo waardevol en<br />
kwetsbaar.<br />
Grietje Meijer<br />
Werken na je 50ste<br />
‘JOTHESTE’ over het artikel Werken<br />
na je 50ste (Zin Magazine nr. 4/5) op<br />
Instagram: Op mijn 57ste kon ik aan<br />
de slag als thuishulp (huishoudelijke<br />
ondersteuning en een deel persoonlijke<br />
begeleiding). Na een jaarcontract<br />
heb ik een contract voor onbepaalde<br />
tijd ‘afgedwongen’ en ook gekregen.<br />
Ook mijn man kreeg op 53-jarige<br />
leeftijd een leuke baan en een vaste<br />
aanstelling als voorraadbeheerder.<br />
Het kán dus gewoon.<br />
Tien voor taal<br />
Dank jullie wel, Zin, voor al die heerlijke<br />
taalpuzzels in Zin Magazine nr. 6!<br />
Ik ben dol op taal, deed altijd fanatiek<br />
mee met Tien voor taal op televisie en<br />
heb een abonnement op het tijdschrift<br />
Onze taal. Het doet me pijn dat de studie<br />
Nederlandse taal- en letterkunde<br />
aan de universiteiten tegenwoordig<br />
Nederlandse taal en cultuur heet.<br />
Onze taal is zo rijk, eigen en uniek!<br />
Blijft me nog dagelijks verrassen.<br />
Door jullie puzzels – zoveel leuker<br />
dan een kruiswoordje! – heb ik<br />
opnieuw bijgeleerd. En dat geeft altijd<br />
een goed gevoel, als je je lekker kunt<br />
blijven ontwikkelen.<br />
Anja van der Boom<br />
VOLG ONS ONLINE<br />
Facebook.com/zinmagazine<br />
Instagram.com/zinmagazine<br />
Pinterest.com/zinmagazine<br />
samenstelling: Edith de Jong, Daniëlle Bronsgeest. De redactie behoudt zich het recht voor ingezonden brieven te redigeren en in te korten<br />
14
VERDIEP<br />
Mensen en verhalen die er nu toe doen<br />
16<br />
Spannende types:<br />
Marion Pauw en<br />
Esther Verhoef<br />
25<br />
Op wereldniveau<br />
sporten? Kan zelfs<br />
nog na je 50ste!<br />
36<br />
Vriendschap tussen<br />
mannen of vrouwen:<br />
wereld van verschil<br />
46<br />
Say what? !<br />
Lief zijn voor je oren<br />
is lief zijn voor jezelf<br />
52<br />
Bakkersdochter<br />
Bianca Bartels dook<br />
in haar geschiedenis<br />
15
Marion Pauw & Esther Verhoef<br />
Powervrouwen<br />
van de<br />
Nederlandse<br />
thriller<br />
Deze zomer is een walhalla voor lezers die van spannende<br />
boeken houden. Bijna alle grote Nederlandse én buitenlandse<br />
thrillerschrijvers komen met een nieuw boek. In het<br />
kader van de Thriller Weken <strong>2023</strong> gaf het powerduo onder<br />
de Nederlandse thrillervrouwen Marion Pauw en Esther<br />
Verhoef een interview aan Zin. Over thrillerschrijverschap,<br />
hun vrouwelijke touch, ouder worden en jezelf zijn.<br />
INTERVIEWS: JOLANDA HOFLAND | FOTOGRAFIE: BRENDA VAN LEEUWEN | VISAGIE: MANOUS NELEMANS
17
INTERVIEW<br />
Thrillerauteur Esther Verhoef:<br />
‘Alles wat ik zie of<br />
meemaak, is materiaal’<br />
5X KORT<br />
Altijd bij je?<br />
“Een signeerpen. Ik heb de<br />
neiging om, als ik in een<br />
vreemde stad of dorp ben,<br />
random bij een boekhandel<br />
naar binnen te lopen om mijn<br />
eigen werk te signeren.”<br />
Sterk punt?<br />
“Kansen zien, ze pakken,<br />
focussen op de goede, leuke<br />
kanten van het leven.”<br />
Hekel aan?<br />
“Zeurpieten, klagers. Mensen<br />
voor wie het glas altijd halfleeg<br />
is. Of mensen die ‘geen<br />
probleem’ zeggen, terwijl er<br />
sowieso geen probleem is.<br />
Het is die uitdrukking, brrr.”<br />
Onweerstaanbaar?<br />
“De blikken van onze honden<br />
Saartje en Mel.”<br />
Levensmotto?<br />
“Als het niet gaat zoals het<br />
moet, dan moet het maar<br />
zoals het gaat.”<br />
18<br />
Ze schrijft twintig jaar thrillers, de een nog<br />
succesvoller dan de ander. Alter ego, haar<br />
laatste is nét uit en een nieuwe is alweer in de<br />
maak. Esther Verhoef (1968) schrijft veel,<br />
maar gaat er ook graag op uit in een zelfgebouwde<br />
camperbus. Om ‘verhaal te halen’.<br />
Schrijven doet Esther Verhoef bij voorkeur in<br />
het oude centrum van Den Bosch, de stad<br />
waar ze is geboren en getogen. Daar heeft ze<br />
een bescheiden huisje met een kleine patiotuin.<br />
Pas opnieuw gerestyled in lichte kleuren.<br />
Huizen inrichten is een hobby van Esther. En<br />
ze heeft smaak. De blikvanger in de ruimte is<br />
een kunstwerk van Hugo Cantin. Een prachtige<br />
lamp die hij maakte van 8mm-films. “Ik<br />
ben dol op het werk van deze Canadese kunstenaar.<br />
Strakke, kleurrijke muurobjecten, en<br />
ze geven ook nog licht. In dit huis zit ik meestal<br />
om te schrijven. Als het weer meezit, fiets<br />
ik erheen. Dan heb ik toch nog een beetje<br />
lichaamsbeweging gehad. Ik werk vaak acht<br />
tot tien uur per dag door. Meestal op liters<br />
thee. En met een koptelefoon met muziek<br />
waardoor ik me beter kan concentreren. Zo<br />
sluit ik de geluiden van de stad buiten.”<br />
Esther viert met haar nieuwste thriller Alter<br />
ego dat ze twintig jaar in dit vak zit. Met bijna<br />
drie miljoen verkochte boeken in eigen land,<br />
twee verfilmingen en vertalingen in twintig<br />
landen waaronder Korea, Duitsland, Italië en<br />
de Verenigde Staten, is ze misschien wel de<br />
succesvolste thrillerauteur van ons land. Leuke<br />
weetjes zijn dat ze over de lands grenzen<br />
uitgeeft onder het pseudoniem Nova Lee Maier<br />
en dat ze recordhouder is van NS Publieksprijsnominaties:<br />
maar liefst negen stuks. Winnen<br />
deed ze hem ook al eens. Wie weet gaat<br />
datzelfde gebeuren met haar nieuwste boek<br />
Alter ego, die het goed doet op de bestsellerlijsten<br />
en bij de recensenten.<br />
Voor het eerst week ze bij Alter ego af van haar<br />
normale manier van werken. “Vaak begint bij<br />
mij het schrijven met een gevoel, een scène,<br />
een dialoog of zoals nu bij een idee voor<br />
een plot. Vanuit daar groeit het verhaal alle<br />
kanten op. Die organische manier van werken<br />
heeft me meermaals in de problemen gebracht<br />
maar óók de mooiste schrijfmomenten bezorgd.<br />
Het lijkt op het opgraven van een verhaal: als<br />
een archeoloog die bezig is een stad uit te<br />
graven en geen idee heeft van de grootte of<br />
aard van de stad. En dat is soms frustrerend<br />
omdat je halverwege nog niet weet waar het<br />
verhaal naartoe gaat. Ik heb werk van weken,<br />
soms maanden moeten schrappen om een<br />
verhaal vlot te trekken. Voor mijn laatste thriller<br />
hebben Berry, mijn man, en ik ons samen<br />
een paar keer teruggetrokken om actief te<br />
plotten. Met een pak geeltjes, een laptop en<br />
liters koffie. We kwamen thuis met een basis<br />
voor het complete verhaal. Een schaduwbestand<br />
waarin ik boven elk hoofdstuk had<br />
geschreven wat daarin moest gebeuren, en<br />
vooral: waaróm. Wat moet de lezer denken dat<br />
hier gebeurt? Wat denkt de hoofdpersoon dat<br />
er aan de hand is? En wat gebeurt er in het<br />
echt? Dat werkte zo fijn, dat we het met de volgende<br />
thriller weer op deze manier proberen.”<br />
Het idee voor een volgend boek is er al. Sterker<br />
nog: de eerste hoofdstukken zijn geschreven.<br />
“Ik heb vorig jaar een traumatische ervaring<br />
opgedaan in een Frans ziekenhuis. Ik werd<br />
naar de spoedeisende hulp gebracht omdat
CV<br />
1968 Geboren op 27 september<br />
in ’s-Hertogenbosch<br />
1995-2005 Schrijft ongeveer 60<br />
populairwetenschappelijke<br />
en informatieve boeken<br />
over (huis)dieren, waarvan<br />
er wereldwijd meer dan<br />
9 miljoen worden verkocht<br />
2003 Debuteert met de thriller<br />
Onrust, een Escober – van<br />
ESther & BERry – thriller, die<br />
meteen werd genomineerd<br />
voor de Gouden Strop<br />
2006 Haar doorbraak Rendezvous<br />
verschijnt. Dit boek is<br />
later verfilmd<br />
2012 Esthers eerste roman<br />
Tegenlicht komt binnen op 1,<br />
en blijft drie jaar op een rij in<br />
de bestsellerlijsten<br />
2014 Bestseller De kraamhulp<br />
won de Hebban Crimezone<br />
Award en werd genomineerd<br />
voor NS Publieksprijs en de<br />
Gouden Strop<br />
2015 Thriller Lieve mama<br />
(nominatie NS Publieksprijs,<br />
winnaar de Gouden Strop<br />
2016), later bewerkt voor een<br />
serie op Videoland<br />
2022 Autobiografische feelgoodroman<br />
Op de bonnefooi<br />
door Frankrijk<br />
<strong>2023</strong> Alter ego<br />
19
INTERVIEW<br />
Alter ego<br />
Het leven<br />
lacht Lynn<br />
toe. Ze is<br />
getrouwd<br />
met Camiel<br />
Storm, een<br />
bekende<br />
chef-kok, en verzorgt de pr<br />
voor diens sterrenrestaurant<br />
De Luwte. Voor de buitenwereld<br />
vormen de twee een<br />
succesvol powerkoppel. Maar<br />
terwijl Camiel avond na avond<br />
werkt, onderhoudt Lynn een<br />
passievolle affaire met de<br />
jonge, opvliegende Laurens.<br />
Door ambitieuze uitbreidingsplannen<br />
komt het huwelijk<br />
verder onder druk te staan.<br />
Wanneer er onverklaarbare<br />
dingen gebeuren in en rond<br />
de villa van Camiel en Lynn,<br />
kan Lynn bij niemand terecht.<br />
(Prometheus, € 22,99)<br />
20<br />
ik vanuit het niks extreme buikpijn kreeg. Wat<br />
daar verder gebeurde, was een thriller op zich.<br />
Ik vrees zelfs dat ik de werkelijkheid moet<br />
afvlakken om het geloofwaardig te houden.”<br />
Een goed verhaal ligt gewoon op straat?<br />
“Nou, dat niet. Maar om inspiratie op te doen<br />
moet ik er wel op uit. Voor het daadwerkelijke<br />
schrijfwerk heb ik het nodig om mezelf af te<br />
zonderen. Mijn agenda moet leeg zijn, niemand<br />
mag me nodig hebben. Mijn telefoon<br />
gaat uit en ik lees mijn mail en de socials<br />
nauwelijks. Eén keer per week is er een contactmoment<br />
met de uitgever waarin we alles<br />
bespreken. Herdrukken, verfilmingen, bijzondere<br />
aanvragen, interesse uit het buitenland,<br />
dat soort dingen. Thuis houdt Berry alles af,<br />
ik kijk nauwelijks televisie en volg het nieuws<br />
niet. Ik heb al mijn energie nodig om in de<br />
wereld en levens van mijn personages af te<br />
dalen. Pas dáár kan ik schrijven wat ik wil<br />
schrijven. In die schrijfblokken ga ik wel eens<br />
de deur uit. Naar de bioscoop, sporten, eten:<br />
verhaal halen, noem ik dat. Alles wat ik dan<br />
zie of meemaak, is materiaal. Zodra het even<br />
kan reis ik graag. Berry heeft samen met onze<br />
oudste dochter een oude werkbus tot camper<br />
omgebouwd. Daarmee hebben we in Frankrijk<br />
rondgezworven en zijn we naar Andalusië<br />
geweest. Naar andere landen, andere regio’s<br />
gaan, heb ik nodig. Naar mensen kijken, nieuwe<br />
indrukken opdoen, dat is brandstof.”<br />
Sinds 1986 is Esther al samen met haar jeugdliefde<br />
Berry, met wie ze ook vijf thrillers<br />
schreef onder de naam Escober. Ze hebben<br />
twee dochters, 27 en 22 jaar, en een zoon van<br />
25. Afwisselend wonen ze in Den Bosch en in<br />
Frankrijk, in een voormalige wijnboerderij die<br />
Berry in 2004 zelf renoveerde en waar het<br />
gezin destijds vier jaar woonde. De kinderen<br />
‘Ik vind dit een heel<br />
mooie levensfase.<br />
Oogsttijd. Zo voelt het’<br />
zijn nu het huis uit. In het begin voelde Esther<br />
het empty nest in alle hevigheid.<br />
“Onze zoon woont al langer op zichzelf. Tijdens<br />
covid woonden mijn oudste dochter met<br />
haar geliefde en hun hond bij ons in, net als<br />
onze jongste dochter. Toen de situatie normaliseerde,<br />
zijn ze kort na elkaar uitgevlogen.<br />
Daarmee verdwenen ook hun vrienden en de<br />
reuring die studenten met zich meebrengen.<br />
God, wat was het ineens stil. Ik had verwacht<br />
dat ik het leuk zou vinden: mijn vrijheid terug.<br />
Niet meer misgrijpen in de koelkast. Maar ik<br />
miste de levendigheid, de enthousiaste verhalen,<br />
de discussieavonden. Berry vond het heerlijk,<br />
hij is toch meer degene bij ons die zorgt<br />
voor alles en iedereen en hij voelde nu minder<br />
verantwoordelijkheid, dus ik snap dat wel.”<br />
Is jullie relatie veranderd sindsdien?<br />
“Er is nu rust in huis, we kunnen onze dagen<br />
grotendeels zelf indelen. We hoeven niemand<br />
op te halen of weg te brengen, er staan geen<br />
vuile pannen op het fornuis, er zit geen groepje<br />
studenten om de keukentafel als we moe<br />
thuiskomen en er belt niemand om vijf uur ’s<br />
ochtends aan omdat de huissleutel kwijt is…<br />
We zijn weer met z’n tweeën maar dan met<br />
veel ervaringen rijker en in een ander lijf. Ik<br />
vind dit een heel mooie levensfase. Oogsttijd.<br />
Zo voelt het. Een paar jaar geleden heb ik boetseren<br />
ontdekt. Als ik boetseer, kom ik af en toe<br />
in een flow waarin mijn handen sneller zijn<br />
dan mijn hoofd. Dan ga ik zo op in het organische<br />
proces dat ik de techniek vergeet. Mijn<br />
werk is deels realistisch, deels abstract. Ik<br />
geef weleens wat weg aan goede vrienden,<br />
maar houd het voorlopig voor mezelf.”<br />
Daarnaast zijn Berry en ik veel op pad. De kinderen<br />
zeggen wel dat we té veel weg zijn, ze<br />
missen de gezelligheid, het warme nest. Dat<br />
snap ik, maar daar is nog tijd genoeg voor, als<br />
we ouder zijn. Ik heb deze tip gehad van een<br />
wijze buurvrouw, en die goed in mijn oren<br />
geknoopt. Ze zei: ‘Je hebt nog geen kleinkinderen<br />
en je ouders zijn nog redelijk gezond, dus<br />
neem het er nú van, want straks kun je gaan<br />
babysitten en mantelzorgen. Of je gaat zelf iets<br />
mankeren. Ga vooral nú lekker reizen.’” ■
Thrillerauteur Marion Pauw:<br />
‘Als dit 50 worden is, kan<br />
ik alleen maar lachen’<br />
5X KORT<br />
Altijd bij je?<br />
“Telefoon.”<br />
Sterk punt?<br />
“Ik ben een goede<br />
analyticus.”<br />
Hekel aan?<br />
“Als iemand met volle mond<br />
praat. Dan krijg ik echt een<br />
wegtrekker.”<br />
Onweerstaanbaar?<br />
“Mijn hond Dora<br />
Exploradora.”<br />
Levensmotto?<br />
“Ken jezelf.”<br />
Thrillerschrijver Marion Pauw (1973) gebruikt<br />
geregeld dingen uit het echte leven. Zo was<br />
de niet zo prettige ervaring tijdens haar deelname<br />
aan Expeditie Robinson, waar ze door<br />
de groep werd buitengesloten, voer voor haar<br />
nieuwste thriller Tijgerlelie. “Dat is zo fijn aan<br />
schrijver zijn, dat je kunt denken: dit is heel<br />
naar, maar wél fantastisch voor mijn boek.”<br />
Het idee voor haar thriller Tijgerlelie ontstond<br />
vorig jaar, na haar deelname aan het tv-survivalprogramma<br />
Expeditie Robinson, op een<br />
onbewoond eiland in Maleisië. Geen prettige<br />
belevenis voor Marion. Ze miste de aansluiting<br />
met de rest van groep en werd er al op de<br />
eerste eilandraad door haar medekandidaten<br />
uitgestemd. “Toen ik in de gaten kreeg dat de<br />
anderen mij niet zagen zitten, ging ik erg mijn<br />
best doen om in de smaak te vallen – ik ging<br />
totaal in de overdrive. Dan maak je het alleen<br />
maar erger. Op een gegeven moment dacht ik:<br />
Ik ben een intelligente vrouw. Schrijf moordcomplotten<br />
voor mijn beroep en toch loop ik<br />
rond als een bange hond. Toen ben ik terug<br />
gaan vechten, maar het was te laat.”<br />
Dat vastlopen in een groep is een terugkerend<br />
ding in haar leven, vertelt Marion even later.<br />
Als 6-jarige verhuisde ze van Tasmanië naar<br />
Nederland. “Ik sprak letterlijk de taal niet,<br />
kwam uit een totaal andere cultuur. Dat was<br />
een heel moeilijke overgang waarbij ik ook op<br />
de een of andere manier mijn plek in de groep<br />
moest zien te veroveren. Heel lastig en nog<br />
steeds vind ik groepen doodeng.” Wat is voor<br />
een thrillerschrijver een betere manier om<br />
angsten te verwerken dan er een boek over te<br />
schrijven? “Bij terugkeer in Spanje, waar ik<br />
grotendeels woon, ben ik met mijn man Chris<br />
gaan roadtrippen met de daktent. Alles een<br />
beetje laten bezinken, in de natuur zijn en op<br />
andere gedachten komen. We kwamen in de<br />
Pyreneeën terecht. Daar zag ik een van God en<br />
alles verlaten hotel. De eigenaar vertelde dat<br />
ze in de winter twee maanden dichtzaten vanwege<br />
sneeuwval. Toen viel ineens alles samen.<br />
Ik wist meteen: dit is een fantastische setting<br />
voor een boek over een groep jongelui met wie<br />
het helemaal misgaat. Mijn eigen ervaringen<br />
van buitengesloten worden door een groep zitten<br />
erin. Dat is zo fijn aan schrijver zijn: al<br />
maak je de meest heftige dingen mee, je kunt<br />
altijd denken: dit is heel naar, maar wél fantastisch<br />
voor mijn boek.”<br />
Is het een typisch vrouwelijke thriller?<br />
“Ik denk het wel. Vrouwen schrijven sowieso<br />
andersoortige thrillers dan mannen. Het gaat<br />
bij ons vrijwel nooit over het achterhalen van<br />
een internationaal moordcomplot tegen de<br />
president. Nee, vrouwen gebruiken thema’s<br />
dichter bij huis. Een vrouw die ontdekt dat<br />
haar partner een geheim heeft. Een moeder<br />
die bang is dat haar kind wordt vermoord.<br />
Vooral het psychologische element is sterk<br />
aanwezig. Logisch. Omdat we niet dezelfde<br />
fysieke kracht hebben als mannen moeten we<br />
uit een ander vaatje tappen. Onze overleving<br />
hangt meer van psychologie af.”<br />
Marion schrijft al bijna twintig jaar en viert dit<br />
jaar haar 50ste verjaardag. “Soms denk ik:<br />
how did that happen? Maar als dit 50 worden<br />
is, kan ik alleen maar lachen. Ik zit in een heel<br />
gelukkige periode. Ik leer mezelf steeds beter<br />
kennen. Ik weet inmiddels: dit werkt voor mij<br />
en dit niet. Dat is misschien het belangrijkste<br />
in het leven. Als je jezelf goed kent, kun je<br />
beter voor jezelf zorgen. Dan kom je tot<br />
21
INTERVIEW<br />
CV<br />
1973 Geboren op 19 augustus<br />
in Tasmanië<br />
1979 Emigreert op 6-jarige<br />
leeftijd naar Nederland<br />
2005 Debuteert met Villa<br />
Serena<br />
2009 Wint een Gouden Strop<br />
met haar doorbraakthriller<br />
Daglicht<br />
2010 Schrijft scenario’s voor<br />
diverse tv-series als<br />
In therapie, Dagboek van<br />
een callgirl, Vlucht HS13<br />
2013 Verfilming van Daglicht<br />
2017 Schrijft samen met Susan<br />
Smit Hotel Hartzeer<br />
2022 Wint opnieuw de Gouden<br />
Strop voor Vogeleiland<br />
<strong>2023</strong> Tijgerlelie<br />
22<br />
bloei en heb je wat te bieden aan de wereld.<br />
Dat is ook wat ik in Tijgerlelie meegeef aan de<br />
lezers onder wie er ongetwijfeld velen zijn die<br />
zich herkennen in de ervaring van buiten de<br />
groep vallen. Tegen hen zeg ik als aanmoediging:<br />
‘Het is oké dat sommige mensen je niet<br />
mogen. Misschien zelfs een hekel aan je hebben.<br />
Ga dan vooral niet je best doen maar leun<br />
juist achterover. Ga jezelf niet plooien naar<br />
wat je denkt dat je voor de ander moet zijn.’<br />
‘Wees gewoon jezelf’ vind ik een dooddoener.<br />
Want jezelf zijn gaat voor sommige mensen<br />
niet vanzelf. Omdat ze niet goed weten wie<br />
ze zijn. En of ze er überhaupt wel mógen zijn.<br />
Voor mij is dat een zoektocht geweest. Als ik<br />
terugblik op mijn leven van tien, vijftien of<br />
twintig jaar geleden denk ik: hoe deed ik dat?<br />
Verschrikkelijk hard werken, kleine kinderen,<br />
op mijn tenen lopen in liefdesrelaties, hoge<br />
eisen stellen aan mezelf. Zo vermoeiend. Ik<br />
geniet nu van de stabiliteit. Ik heb een heel<br />
fijne relatie met Chris. De kinderen zijn al een<br />
tijdje de deur uit en hebben zich gesetteld. Ze<br />
weten wat ze willen en hebben voldoende<br />
basis om hun leven op te bouwen. Ik heb mijn<br />
handen vrij en ineens zeeën van tijd. Heerlijk.<br />
De grap is dat ik minder uren aan het schrijven<br />
ben, maar merk dat ik beter ben gaan<br />
schrijven. Dat komt omdat ik nu ook tijd neem<br />
om te lummelen, mijmertijd. Dan werk ik in de<br />
tuin of ga ik lopen met de hond. En krijg ik<br />
altijd vanzelf weer een inval. Als je alleen<br />
met witte knokkels achter je toetsenbord zit,<br />
zoals ik vroeger deed, dan komt het niet. Ook<br />
hier geldt: leun een beetje achterover. Laat het<br />
opkomen in plaats van dat je gaat forceren.<br />
Maar dat geldt vooral voor de eerste versie.<br />
Bij latere versies verander ik in een enorme<br />
perfectionist. Vraag maar aan mijn bureauredacteur.<br />
(lacht) Ik ben ook een vakvrouw.<br />
Ik wil mijn lezers het allerbeste boek geven.”<br />
‘Ruzie op zijn tijd<br />
is goed. Je even aan<br />
elkaar scherpen’<br />
Je bent al acht jaar samen met Chris. Wat maakt<br />
van jullie zo’n goede combi?<br />
“Hij is mijn partner in crime. We kunnen alles<br />
samen en willen dezelfde dingen in het leven.<br />
We vinden het zalig om in Spanje te wonen.<br />
Lekker trutten met z’n tweeën. In en rondom<br />
het huis bezig zijn, op reis gaan met de daktent,<br />
een festival bezoeken in Nederland. We<br />
hebben het gezellig. Dat is belangrijk. En als<br />
er shit is, en dat is er in elke relatie – ook wij<br />
hebben heftige crisissen gehad – dan praten<br />
we het uit totdat we de ander weer begrijpen.<br />
Belangrijk is dat je erop kunt vertrouwen dat<br />
je partner er niet op uit is om jou opzettelijk<br />
pijn te doen. Ruzies ontstaan vaak omdat je<br />
getriggerd raakt. Dat de een iets zegt maar de<br />
ander iets anders hoort. En ruzie op zijn tijd is<br />
ook goed. Je even aan elkaar scherpen. Weten:<br />
hier ligt mijn grens, daar ligt jouw grens. Ik<br />
denk dat je ervoor moet waken dat je respectvol<br />
blijft. Al lopen de emoties hoog op, als je<br />
elkaar verrot gaat schelden, dan houdt het<br />
voor mij op. Dat is zo onveilig. Die woorden<br />
blijven altijd in je achterhoofd zitten. Ja, daar<br />
moest ik 50 voor worden, om dat te doorzien.<br />
En veel therapieën volgen. (lacht) Weet je wat<br />
in onze relatie helpt? We nemen af en toe thuis<br />
op de bank een pilletje. MDMA. Dat werkt<br />
goed als je wilt praten; niet voor niets wordt<br />
het ook gebruikt in een therapeutische setting.<br />
Onder anderen Bessel van der Kolk is er<br />
enthousiast over. Ik weet dat er een taboe op<br />
heerst. Mensen vinden het normaal om te zeggen:<br />
ik was gisteren stomdronken. Zelf ben ik<br />
niet zo van de drank. Maar als je me vraagt:<br />
waar heeft jouw relatie baat bij, dan is het dat.<br />
Bij MDMA vallen triggers weg en kun je liefdevol<br />
naar jezelf en de ander kijken. Je kunt ook<br />
heel open luisteren: ‘Goh, werkt dat zó bij jou.’<br />
Elkaar begrijpen is toch the name of the game.”<br />
Waar verheug je je het meest op deze zomer?<br />
“Ik heb veel zin om mijn moestuin een boost te<br />
geven. Verder wil ik veganistisch leren koken.<br />
Bezig zijn dus met praktische, aardse dingen.<br />
Lekker werken met mijn handen en mijn hoofd<br />
wat rust gunnen. Dan kom ik vanzelf weer op<br />
een punt dat ik wil schrijven.” ■
Tijgerlelie<br />
De nieuwe<br />
thriller van<br />
Marion<br />
speelt zich<br />
voor een<br />
deel af in de<br />
Spaanse<br />
Pyreneeën. Waar een groep<br />
huisgenoten – studenten –<br />
twee maanden op een hotel<br />
past. Op het laatste moment<br />
besluit een van hen een oude<br />
schoolvriendin mee te<br />
nemen. Hierdoor verandert de<br />
groepsdynamiek en ontstaat<br />
een toxische sfeer.<br />
Hoofdpersoon Lily ligt buiten<br />
de groep en op een dag valt er<br />
een dode. Zeventien jaar later<br />
probeert Lilly te achterhalen<br />
wat er nu precies is gebeurd.<br />
(Ambo Anthos, € 22,99)<br />
<strong>ZI</strong>N IN? Kijk op pag. 111<br />
en maak kans!<br />
23
2 SEASONS<br />
SEASONS 3<br />
Rosa ‘Gertrude Jekyll’ en Scabiosa<br />
columbaria ‘Butterfly Blue’<br />
t<br />
In de border achter het<br />
huis zaait Bodils trots zich<br />
spontaan uit: de witbloeiende<br />
helmbloem<br />
(Corydalis ochroleuca). Het<br />
pad leidt naar een<br />
Cotoneaster salicifolius<br />
floccosus.<br />
De buxusbollen blijven mooi<br />
dankzij as uit de open haard.<br />
Turkse Lelie,<br />
Lilium Martagon<br />
Bodil Schmidt houdt van strakke<br />
lijnen, maar omarmt weelderige<br />
vaste planten zoals Scabiosa.<br />
BUITENKIJKER<br />
Er valt altijd wel iets te knippen in de tuin van de Deense Bodil Schmidt. Dankzij enkele<br />
gewaagde snoeiacties ontstonden spannende coulissen die acht tuinkamers vormen, en een<br />
groen podium bieden aan wilde en gecultiveerde planten.<br />
De buxusmot is de tuin van Bodil Schmidt duidelijk voorbijgevlogen.<br />
De voortuin opent hier in het Deense Holte<br />
met een glooiend lijnenspel van grote groene bollen. Een<br />
emmer as uit de open haard ieder voorjaar is het geheim<br />
van de tuin- en landschapsarchitecte: “As is een meststof<br />
waar de heesters weerstand van krijgen. Ik hoop dat het ze<br />
ook sterk genoeg maakt om een aanval van de buxusmot<br />
te overleven. Want dat zou rampzalig zijn voor mijn tuin.”<br />
Geïnspireerd door de tuin van haar Zweedse collega Sven-<br />
Ingvar Andersson, legde Bodil een dynamische groene<br />
basis met buxus rondom haar houten woning. Het ritme<br />
van de deinende bollen wordt in de voortuin overgenomen<br />
door een imposante ‘lacecap’ hortensia. Bodil snoeide de<br />
kruin hoog op, zodat de kronkelige stammen bloot<br />
kwamen te liggen. Alleen aan het uiteinde van de takken is<br />
het groen en verschijnen straks bloemen. Een geslaagd<br />
experiment van de tuinvrouw, die altijd een snoeischaar op<br />
zak heeft. “Ik houd van het schaduw- en lichtspel dat<br />
ontstaat nu de structuur meer open is. Bovendien krijgen<br />
de planten die eronder staan nu eindelijk de kans om zich<br />
te settelen.”<br />
Bosachtige sfeer<br />
De truc met de opgekruinde hortensia staat niet op<br />
De groentebedden van de<br />
moestuin, met knoflook, rabarber<br />
en tuinbonen worden begrensd<br />
door ringen van cortenstaal.<br />
Rosa ‘Ghislaine de Féligonde’<br />
zichzelf. Overal in de tuin trekt Bodil de snoei- of heggenschaar<br />
als vormen haar niet aanstaan. Zo ook op de oprit,<br />
waar een Cornus mas het zicht blokkeerde. Nu de<br />
stammen kaal zijn, bloeit de border rondom helemaal op.<br />
Lelietjes-van-dalen, witte herfstanemonen en vingerhoedskruid<br />
zorgen er voor een bosachtige sfeer. Een goed<br />
voorbeeld van de balans waar Bodil voortdurend naar<br />
zoekt. Want voor een natuurlijk tegenwicht laat ze in de<br />
kruidlaag de touwtjes vieren. “Ik houd van een getemde<br />
wildernis. Met enerzijds duidelijke lijnen en anderzijds de<br />
losheid van wilde planten. In mijn voortuin is die<br />
combinatie ook heel geslaagd. Daar bloeien tussen de<br />
groene buxusbollen zeeën van geelwitte helmbloemen.<br />
Die heb ik hier nooit geplant, maar verwilderen massaal.<br />
Ze bloeien de hele zomer lang.” Ook koestert Bodil het<br />
fluitenkruid en de gele schijnpapaver. Beide weven zich<br />
losjes door de borders.<br />
Spannende gelaagdheid<br />
Bodil tuiniert al bijna veertig jaar op deze plek ten<br />
noorden van Kopenhagen. Na een aantal jaren wierpen<br />
de hoge sparren rondom lange schaduwen. Op plekken<br />
met de diepste schaduw plantte ze rododendrons en legde<br />
ze een bosbessenlaantje aan. Dichter bij huis werkte ze<br />
stap voor stap romantische cottageborders uit. Niet alleen<br />
beeldbepalende heesters houdt Bodil onberispelijk in<br />
4 SEASONS SEASONS 5<br />
t<br />
De vuurplaats met beukenhaag<br />
waarin Bodil vensters snoeide.<br />
t<br />
vorm, ze speelt ook graag met de verschillende haagstructuren<br />
in de tuin. Zo vormt ze van beukenhagen hoge<br />
ronde obelisken en tuinkamerschermen. Ze zet er buxusbollen<br />
en grillige struiken tegenaan, waardoor een<br />
spannende gelaagdheid ontstaat. Groene coulissen zijn<br />
het, die voor diepte zorgen. “Ik geniet van een stevige<br />
groene basis die jaarrond mooi is. Daarin combineer ik<br />
verschillende bladstructuren. Bladplanten weven de<br />
verschillende elementen aan elkaar. Hosta’s, elfenbloem<br />
en Helleborus orientalis bijvoorbeeld. Ook ben ik dol op<br />
het blad van het lelietje-van-dalen. Dat vormt hele tapijten<br />
in de lente. Wintergroene bladplanten zijn eveneens heel<br />
belangrijk, zoals varens, mansoor en het blad van Phlomis<br />
russeliana.” Het groen biedt een fris podium aan de<br />
bloemen van vaste planten en heesters. Die bloeien<br />
vrijwel overal roze, wit en lichtblauw. “Eenvoudige<br />
bloemen hebben mijn voorkeur, zoals de bloesem van<br />
appelbomen en anemonen. Ze zorgen voor subtiele lichtaccenten,<br />
voeren nergens de boventoon. Behalve dan als<br />
de rozen en clematissen massaal bloeien in mei en juni.”<br />
In parapluvorm<br />
Op enkele lage taxushaagjes na, knipt Bodil al het groen<br />
in glooiende lijnen. Ze houdt van de organische vormen<br />
omdat ze natuurlijk en zacht ogen. Zelfs een grote ginkgo<br />
nam ze onderhanden toen die te groot dreigde te worden.<br />
Ze dwong de kroon terug tot een koepel. De bestaande<br />
sierappelboom op de erfgrens bracht ze in haar favoriete<br />
parapluvorm. Het vormenspel bezorgt Bodil het nodige<br />
snoeiwerk. Maar daar draait ze haar hand niet voor om.<br />
hoog worden. Vaak heeft een hele buurt last<br />
van schaduw of gebrek aan vocht. De tip die ik<br />
tuiniers altijd meegeef: laat een boom niet<br />
hoger worden dan het huis. Geef hem een<br />
mooie vorm en houd deze goed bij.”<br />
• “Snoei buxus niet als de struiken nat zijn of als er<br />
regen wordt verwacht. Op die manier krijgt<br />
schimmel geen kans. Vermijd ook zonnige<br />
dagen.”<br />
• “Door gaten in de heg te maken, krijg je mooie<br />
zichtlijnen in je tuin. Snoei de vensters bij<br />
voorkeur in een nog jonge haag die nog niet al<br />
te breed is.”<br />
• “Wees niet bang om de rododendrons in je tuin<br />
op te snoeien. Hierdoor kun je met leuke onderbeplanting<br />
gaan werken. Een experiment met<br />
lavendel heeft in mijn tuin heel goed uitgepakt.”<br />
• “Gooi het snoeihout in je tuin niet weg, maar<br />
gebruik het voor een hekwerkje, versnipper het<br />
voor de paden óf maak er as van dat je gebruikt<br />
als meststof.”<br />
Behalve met groen, speelt Bodil graag met verharding in<br />
de tuin. Zandstenen tegels, flagstones, grind, split en<br />
ronde keien dragen bij aan de sfeer in de acht tuinkamers.<br />
“Ik vond het belangrijk om de materialen mooi te laten<br />
vergroeien met de tuin. Al was dat even zoeken. De<br />
bodembedekkers moesten beloopbaar zijn en niet te veel<br />
woekeren, zoals het gras dat voorheen tussen de flagstones<br />
stond. Nu groeit hier het koperknoopje. Dat blijft<br />
netjes op z’n plek.” Op de klinkertrapjes in de tuin zette<br />
Bodil Cotoneaster ‘Rami’ uit, een beloopbaar miniheestertje.<br />
“Het bloeit in de lente en draagt rode bessen<br />
in de herfst.”<br />
Haag met vensters<br />
Van de acht verschillende tuinkamers is de moestuin nog<br />
altijd Bodils favoriet. In het hart van de tuin, de zonnigste<br />
plek, ontwierp ze kleine ronde bedden. Er groeien succesgewassen<br />
als knoflook, rabarber en tuinbonen. Ze<br />
begrenst de groenten met decoratieve ringen van cortenstaal.<br />
Grote zinken teilen vult ze er met verschillende<br />
soorten munt en tijm.<br />
In het laatste hoekje van de tuin is een vuurplaats<br />
ingericht. Vroeger stond hier het konijnenhok van Bodils<br />
dochter Marie. Speciaal voor haar snoeide ze een raam in<br />
de beukenhaag. “Toen mijn dochter een konijn kreeg,<br />
kwam ik op het idee van dit venster. Op deze manier kon<br />
ze vanaf een afstandje toch haar konijn zien.” Nu biedt het<br />
raam een blik op het kampvuur. “Als ik gasten heb pak ik<br />
graag uit met een barbecue. Op die avonden kan ik echt<br />
genieten van de sfeer die ik hier heb neergezet.”<br />
acht verschillende tuinkamers. Hoofdrol<br />
voor vormsnoei en groene<br />
bladvormen.<br />
Waar: Holte, Denemarken<br />
Grondsoort: Klei<br />
Sinds: 1983<br />
Afmetingen: 1002 m 2<br />
Ligging: Rondom een houten zomerhuis<br />
uit 1982, omgeven door oude<br />
sparren, met een bostuin op het<br />
noordoosten, een buxustuin vol herfstkleuren<br />
op het westen en een moestuin<br />
in het hart van de tuin.<br />
Bijzonder: Coulissevorming dankzij<br />
vormsnoei van heesters en hagen. Het<br />
opkruinen van heesters. Toepassing van<br />
verschillende soorten (sier)bestrating.<br />
Geelwitte helmbloem (Corydalis ochroleuca)<br />
Ideale planten voor een coulissentuin<br />
Bodembedekkers<br />
Elfenbloem (Epimedium) is een veel gebruikte bodem-<br />
bedekker in de tuin van Bodil Schmidt: “Ik heb verschillende<br />
soorten die in de winter groen blijven. Het is een mooie<br />
bodembedekker die in de lente heel subtiel bloeit. Ze staan<br />
hier ook op moeilijke plekken, bijvoorbeeld in de schaduw<br />
onder een rododendron.”<br />
Een andere favoriet is Geranium pratense ‘Mrs Kendall Clark’:<br />
“Die bloeit lang blauw en blijft mooi compact. Het vormt hele<br />
tapijten. Ook Geranium ‘Dreamland’ vind ik prachtig met<br />
grijsgroen blad en een zachtroze bloemetje. Bloeit tot aan de<br />
vorst. Ook fijn omdat ik hem niet hoef te knippen.”<br />
Mansoor (Asarum europaeum) kwam vroeger overal op waar<br />
ze het niet wilde. “Maar nu ik het onder controle heb in de<br />
schaduw van een fruitboom, geniet ik enorm van dit frisse,<br />
niervormige blad.”<br />
Showstoppers<br />
Bodil houdt erg van subtiele bloemen die toch de aandacht<br />
op zich weten te vestigen. Zoals de geelwitte helmbloem<br />
(Corydalis ochroleuca): “De meeste mensen kennen de gele<br />
vingerhelmbloem, maar die vind ik te fel. Deze plant bloeit<br />
eindeloos in een crèmekleur en vermeerdert zich spontaan.”<br />
Een andere favoriet is de Hydrangea serrata ‘Bluebird’: “Een<br />
van de mooiste heesters in mijn tuin. Hij bloeit intens blauw<br />
en dankzij het opkruinen komt de vorm mooi uit.”<br />
6 SEASONS SEASONS 7<br />
t<br />
Nieuw!<br />
Seasons XXL tuinboek <strong>2023</strong><br />
Een jaarrond tuininspiratie<br />
SLECHTS<br />
€ 14,95<br />
GRATIS<br />
VERZENDING<br />
BINNEN NL<br />
Het nieuwe Garden by Seasons<br />
XXL Tuinboek biedt volop<br />
inspiratie met heel veel<br />
buitenkijkers – van grassentot<br />
rozentuin – en praktische<br />
tuininformatie. Zo vind je<br />
bijvoorbeeld originele<br />
ontwerpideeën en how-to’s<br />
die je helpen van je tuin een<br />
plaatje te maken.<br />
Co<br />
ou<br />
uli<br />
isse<br />
ssen<br />
ntu<br />
in<br />
Co<br />
ou<br />
uli<br />
isse<br />
ssen<br />
ntu<br />
in<br />
Co<br />
ou<br />
uli<br />
isse<br />
ssen<br />
ntu<br />
in<br />
Co<br />
ou<br />
uli<br />
isse<br />
ssen<br />
ntu<br />
in<br />
Een getemde wildernis<br />
5x snoeitips van Bodil<br />
• “In veel tuinen laten mensen hun bomen veel te<br />
‘Ik houd van het schaduw- en lichtspel dat ontstaat<br />
nu de structuur meer open is’<br />
De<br />
coulissentuin<br />
Gesnoeide hagen en heesters<br />
vormen groene coulissen en<br />
bieden een podium aan bijzondere<br />
planten en bloemen.<br />
Tuinpaspoort<br />
Tuinstijl: Romantische cottagetuin met<br />
Eenvoudig te bestellen via<br />
www.seasons.nl/seasonstuin<br />
of scan de QR-code<br />
Het Garden by Seasons XXL tuinboek is verkrijgbaar zolang de voorraad strekt. Binnen Nederland profiteer je van gratis verzending van je bestelling.<br />
Op deze aanbieding zijn de leveringsvoorwaarden en het privacybeleid van Roularta Media Nederland B.V. van toepassing.
Op<br />
Topsport na je 50ste<br />
Deze fanatieke sporters presteren op wereldniveau. Leeftijd een<br />
belemmering? Welnee. Er is nu veel meer tijd en rust om te trainen.<br />
TEKST: MARIA VAN BEELEN | BEELD: MAARTEN DE GROOT<br />
25
Wie Alice Naber | Geboren 1971 |<br />
Sport Ruitersport eventing (soort<br />
triatlon voor paarden) | Sinds 1981 |<br />
Niveau Nederlands, Europees en<br />
internationaal; heeft een eigen trainingsstal<br />
| Traint 50 uur per week<br />
‘Ik geloof niet in stilzitten<br />
als je ouder wordt’<br />
“De liefde voor paardrijden is er met<br />
de paplepel ingegoten. Als baby zat<br />
ik al voorop bij mijn vader op een<br />
paard. Nog steeds doe ik volop<br />
wedstrijden. Badminton is de<br />
zwaarste eventing ruiterwedstrijd,<br />
een beetje vergelijkbaar met de<br />
Tour de France voor wielrenners. Ik<br />
heb er drie keer aan meegedaan en<br />
op de Olympische Spelen in Rio<br />
werd ik met het Nederlandse team<br />
zesde. In de ruitersport heb je geen<br />
leeftijdsgroepen, het gaat tenslotte<br />
om de paarden. Dat ik ouder ben, is<br />
een voordeel. Ik heb alles al meegemaakt,<br />
weet situaties goed in te<br />
schatten en ik ervaar meer rust.<br />
Toen ik jong was, wilde ik misschien<br />
te veel en te snel. Dan schoten we<br />
langs een hindernis en struikelde<br />
mijn paard of viel ik van hem af.<br />
Paardensport is een gevoelssport,<br />
je moet de techniek beheersen en<br />
een lange adem hebben. Een paard<br />
kan geblesseerd raken of worden<br />
verkocht en zo begin je weer<br />
opnieuw. Kyran heb ik nu een jaar,<br />
hij is een vechter en daar hou ik<br />
van. Het doel is deelname aan de<br />
Olympische Zomerspelen in 2028,<br />
in Los Angeles. Als ik fit blijf, kan ik<br />
de paardensport nog lang blijven<br />
doen. Ik geloof niet in stilzitten als<br />
je ouder wordt.”
Wie Carole de Bruin | Geboren 1962<br />
| Sport Tennis | Sinds Haar 10de |<br />
Niveau Wereldniveau Internationale<br />
Tennis Federatie, 60-plus, 6de<br />
plaats | Traint 8 uur per week<br />
(’s avonds en in het weekend)<br />
‘Aan kracht lever ik in,<br />
mentaal ben ik sterker’<br />
“Het leuke van tennis is dat je tegen<br />
leeftijdsgenoten blijft spelen. Bij<br />
tennis wordt de leeftijd opgerekt,<br />
mensen blijven langer fit en vinden<br />
dat ook normaal. Ik loop al een<br />
tijdje mee en geniet enorm van het<br />
feit dat ik dit nog van mijn lichaam<br />
kan vragen.<br />
Als huisarts met een eigen praktijk<br />
kan ik mijn eigen uren indelen en<br />
tijd vrijmaken voor het oefenen voor<br />
de internationale wedstrijden die ik<br />
speel. Die zijn intensief; je begint<br />
om een uur of acht en speelt tot vier<br />
uur ’s middags, en dat twee weken<br />
lang. Het laatste toernooi was<br />
afgelopen maart in Menton,<br />
Frankrijk. Daar werd ik tweede.<br />
Ik wil altijd het maximale halen.<br />
Er voor de volle honderd procent<br />
voor gaan, ook al is het buiten 36<br />
graden. Dat felle moet in je zitten,<br />
anders kom je niet zover. En ik blijf<br />
me ontwikkelen. Met tennis is het<br />
de kunst om in een ontspannen<br />
doe-modus te komen. De tegenstander<br />
gaat proberen om je daaruit te<br />
krijgen door bijvoorbeeld over het<br />
spel te gaan praten. Dat herken ik<br />
en laat ik langs me heen gaan. Aan<br />
kracht lever ik in maar mentaal ben<br />
ik nu sterker dan op mijn 16de.”<br />
27
Wie Bob Rekkers | Geboren 1965 |<br />
Sport Ironman (vorm van triatlon:<br />
zwemmen, fietsen, lopen) | Sinds<br />
1991 | Niveau Wereldniveau, age<br />
group 55-59, 5de plaats | Traint 10<br />
tot 15 uur per week (6 uur in een<br />
‘rustweek’)<br />
‘Onze leeftijdsgroep is<br />
fanatieker dan jongeren,<br />
zeggen ze’<br />
“Ik ben nu al dertig jaar bezig met<br />
triatlon maar er is nog steeds progressie<br />
in het fietsen. Het materiaal<br />
is lichter, ik let op mijn houding en<br />
ik heb goede begeleiding. Wat<br />
lopen betreft blijf ik de laatste tien<br />
jaar op dezelfde looptijd steken.<br />
Zwemmen is voornamelijk techniek<br />
en ik ben geen zwemmer. Ik boek<br />
er niet veel winst mee maar ik<br />
compenseer het met het fietsen en<br />
lopen. Van onze age group wordt<br />
wel gezegd dat ze fanatieker is dan<br />
de jongere age-groepen. Heeft vast<br />
te maken met onze bewijsdrang. En<br />
er is meer rust, ik heb geen kinderen<br />
thuis waardoor er kamers vrij zijn<br />
voor mijn indoortrainingen. Ik heb<br />
me vorig jaar geclassificeerd voor<br />
de wereldkampioenschappen. Die<br />
worden gehouden in Hawaii in<br />
2024, het walhalla van de Ironman.<br />
Fantastisch om daar drie weken met<br />
andere triatleten te zijn. Ik doe nu<br />
vijf wedstrijden per jaar, twee grote<br />
en drie kleine. Hierop zijn mijn<br />
voeding en indoortrainingen<br />
afgestemd. Naast de passie voor<br />
deze sport zijn wedstrijden mijn<br />
motivatie om door te gaan. Soms<br />
ben ik vermoeid en dan is rust<br />
belangrijk, dat is zeker zo als je<br />
ouder wordt. In een rustweek train<br />
ik zo’n zes uur per week in plaats<br />
van tien tot vijftien uur.”
Wie Caroline Boekestijn | Geboren<br />
1970 | Sport Roeien | Sinds 2015 in<br />
de Pilot Gig en 2017 in de Coastal |<br />
Niveau Wereldniveau coastal roeien<br />
Nederlands klassement en World<br />
Rowing Coastal Championships<br />
(WRCC) | Traint 3 tot 5 keer per<br />
week à 1,5 uur<br />
‘We roeiden tegen<br />
meisjes van 20<br />
en werden vierde<br />
van de wereld’<br />
“Tijdens een wedstrijd met gigs, dat<br />
zijn houten of polyester roeiboten,<br />
vroeg een coach of ik mee wilde<br />
trainen met een coastal team. Ik zou<br />
iemand tijdelijk vervangen, maar ik<br />
bleef. Coastal roeien is roeien op<br />
open water, in Nederland een relatief<br />
nieuwe sport. Eerst voornamelijk<br />
beoefend door ‘oudere’ sporters<br />
zoals mijn team, nu ontwikkeld tot<br />
een serieuze wedstrijdsport waarvoor<br />
we proberen ook studenten<br />
enthousiast te krijgen.<br />
Ik vind het leuk om de techniek van<br />
het roeien steeds beter te beheersen.<br />
Elke finesse helpt om beter te<br />
worden. Je kracht ‘smeren’ bijvoorbeeld,<br />
als je die gelijkmatiger verdeelt<br />
over de roeibeweging maakt<br />
dat dat de boot mooier ‘doorloopt’.<br />
De trainingsavonden en de wedstrijddagen<br />
blok ik in mijn agenda.<br />
Zelfs de zomervakanties stemmen<br />
we als team op elkaar af; we willen<br />
aan zoveel mogelijk trainingen en<br />
wedstrijden meedoen. In 2019<br />
deden we mee aan de WRCC in<br />
Hongkong. Heel onwerkelijk dat we<br />
tegen een Russisch Olympisch roeiteam<br />
roeiden. Dat zijn meisjes van<br />
20. Die trainen meerdere keren op<br />
een dag, het is hun job. Zij kwamen<br />
in botsing met Monaco, waardoor<br />
zij in één keer stil kwamen te liggen.<br />
We wisten dat dat ze ons weer<br />
zouden inhalen maar toch werden<br />
we daar vierde van de wereld.” ■<br />
29
HET ENIGE OFFICIËLE<br />
TOUR DE FRANCE PAKKET <strong>2023</strong><br />
HÉT<br />
VADERDAG-<br />
CADEAU<br />
De Officiële<br />
Tour de France Gids<br />
is ook los verkrijgbaar<br />
COMPLEET<br />
& ONMISBAAR<br />
ALLES OVER<br />
DE TOUR<br />
<strong>2023</strong><br />
196<br />
PAGINA'S<br />
DIK<br />
NU IN DE WINKEL<br />
OF BESTEL ZONDER VERZENDKOSTEN*<br />
TOURDEFRANCE.NL<br />
* alleen geldig voor adressen in Nederland en België
COLUMN<br />
Hanneke<br />
Hanneke Groenteman<br />
(1939) is programmamaker,<br />
journalist en schrijver. In<br />
Zin schrijft ze over waar ze<br />
tegenaan loopt. Hanneke<br />
heeft één zoon, Gijs. Hij heeft<br />
vier kinderen (twee dochters<br />
en twee zonen). Zij zijn<br />
Hannekes Grote Liefde.<br />
beeld: Marcel Bakker<br />
Ik weet niks van TikTok, maar<br />
‘Cupido speelt kiekeboe’ was minstens<br />
zo gevaarlijk<br />
Overal om mij heen hoor ik: pas op voor Tik<br />
Tok! Het is verslavend, vooral voor kinderen,<br />
het is een geheimzinnig wapen in handen van<br />
de Chinezen die greep op al onze gegevens<br />
willen krijgen, TikTok is GEVAAR. Ik heb een<br />
kleindochter van 12, die constant dansjes<br />
uitvoert voor haar mobieltje, uitgelicht door<br />
haar TikToklamp. Ze is supervaardig geworden<br />
in het monteren van de opnames en het<br />
posten op haar TikTokkanaal (als dat zo<br />
heet). Toen wij laatst aan tafel de gevaren van<br />
TikTok bespraken (zie boven), kreeg ze een<br />
heftige huilbui omdat we haar ‘grootste<br />
plezier’ aan het bederven waren. Je zou best<br />
kunnen zeggen dat ze verslaafd is aan TikTok<br />
(zoals haar iets oudere broer aan gamen) en<br />
dat de ouders (laat staan de oma) niet precies<br />
weten wat ze erop uitvoeren. Gelukkig zitten<br />
ze ook op breakdance en voetbal, en zijn ze<br />
superlief. Bij alle discussies thuis en in de<br />
publiciteit moet ik denken aan mijn eigen<br />
jeugd. En de verslavingen waaraan wij toen<br />
onderhevig waren. In mijn geval: tussen mijn<br />
10de en mijn 13de verslond ik meisjes romans<br />
en mijn broertje begroef zich onder de stripboeken.<br />
Je zou kunnen zeggen dat ik absoluut<br />
verslaafd was aan die meisjes boeken. Vooral<br />
als ze waren uitgegeven door de Gebr. Kluitman<br />
(de uitgeverij waar ik onlangs mijn eigen<br />
eigentijdse meisjesboek, De Battle, heb uitgegeven).<br />
Mijn lievelingsboek was Cupido speelt<br />
kiekeboe van Netty Koen-Conrad. Dat stond<br />
model voor de boeken die ik het liefste las.<br />
Het ging over ene Joan, een slanke scholiere<br />
met blond haar dat op haar schouders danste<br />
en een zuiver gezichtje. Ze werd straalverliefd<br />
op de jonge invalleraar Van Merlen.<br />
Hij was lang, had donker haar, grijze ogen en<br />
een krach tige kaaklijn. Hij gaf met overgave<br />
les, haar hunkering naar hem viel hem niet<br />
op. Toen ze hem een keer in de stad zag lopen<br />
met een donkerharige schoonheid aan zijn<br />
arm, stortte haar wereld in. Hij was verloofd<br />
en zijn verloofde was zwaar opgemaakt; ze<br />
had een hard gezicht. Na het eindexamen<br />
was er een slotfeest. En raad eens wat? Van<br />
Merlen vroeg haar ten dans en toen sprong<br />
ook bij hem de vonk over! ‘Noem me maar<br />
Jef,’ had hij gezegd. Maar het kon natuurlijk<br />
niks worden want – zie boven: hij was<br />
verloofd. Veel verwikkelingen later was de<br />
verloving uit (tot woede van de opgemaakte,<br />
harde verloofde) en koos Jef onvoorwaardelijk<br />
voor Joan. Een innige zoen en EINDE. Wat<br />
ik maar wil zeggen: als je in je prepuberjaren<br />
drie boeken per week (uit de bibliotheek) als<br />
gif krijgt binnengedruppeld, blijf je je hele<br />
leven zoeken naar die ene, lange, donkere<br />
man met die krachtige kaaklijn die onvoorwaardelijk<br />
en levenslang voor jou kiest. Ik<br />
weet niks van TikTok, maar Cupido speelt<br />
kiekeboe was minstens zo gevaarlijk. ■<br />
31
ABONNEE WORDEN<br />
Cadeau bij Zin Magazine<br />
In Heeft iemand Charlotte Salter<br />
gezien? van Nicci French komt<br />
Charlotte Salter niet opdagen op<br />
het grote feest voor de verjaardag<br />
van haar man, Alec. Hij blijft<br />
onverstoord, maar hun dochter<br />
Etty raakt er naarmate de avond<br />
vordert steeds meer van overtuigd<br />
dat haar moeder iets<br />
vreselijks is overkomen. De<br />
politie wordt ingeschakeld, maar<br />
er zijn geen aanknopingspunten.<br />
Dan wordt het lichaam van een<br />
dorpsgenoot gevonden. Houdt dit<br />
verband met de verdwijning?<br />
Jaren later komen Etty en haar<br />
broers bijeen om het ouderlijk<br />
huis leeg te ruimen omdat Alec<br />
naar een verpleeghuis moet. Het<br />
hele gezin is getekend door de<br />
gebeurtenissen van al die jaren<br />
daarvoor. Weer wordt er een<br />
misdrijf gepleegd in het dorp.<br />
Rechercheur Maud Grey wordt op<br />
de zaak gezet. Aan haar de taak<br />
om een onwillige politiemacht<br />
mee te krijgen oud zeer op te<br />
rakelen om niet alleen dit misdrijf<br />
maar ook de twee zaken uit het<br />
verleden op te lossen. Want<br />
niemand heeft Charlotte Salter<br />
ooit nog gezien…<br />
32<br />
Heeft iemand Charlotte Salter gezien? is het<br />
nieuwste, bloedstollend spannende boek<br />
van het iconische thrillerduo Nicci French
+<br />
6x Zin<br />
de nieuwste Nicci French<br />
voor maar € 34<br />
(i.p.v. € 69,54)<br />
51%<br />
KORTING<br />
OOSTWAARTS<br />
OP PAD<br />
IN DUITSLAND<br />
Supertoll!<br />
BELEEF DE TIJD VAN JE LEVEN<br />
M A G A Z I N E<br />
HET <strong>ZI</strong>T (OOK) IN JE GENEN<br />
Altijd maar<br />
hard werken<br />
SPANNENDE<br />
VROUWEN<br />
Interviews met<br />
Esther Verhoef &<br />
Marion Pauw<br />
MANNENVRIENDSCHAP<br />
Kunnen we<br />
wat van leren<br />
CONCERTJE? KLUSSEN?<br />
(H)oren na<br />
je vijftigste<br />
HETE ZOMER VOL VUUR<br />
Grillpower<br />
wordt girlpower!<br />
Een half jaar genieten van Zin Magazine<br />
én de thriller Heeft iemand Charlotte<br />
Salter gezien? cadeau! Nu fijn geprijsd en<br />
een echt buitenkansje!<br />
Achter de naam Nicci<br />
French gaat het Britse<br />
echtpaar Nicci Gerrard<br />
en Sean French schuil.<br />
Dit duo is wereldberoemd<br />
om hun thrillers en korte<br />
verhalen. Al vijfentwintig<br />
jaar zijn ze niet meer weg<br />
te denken uit de thrillerwereld.<br />
Ga naar Zin.nl/boek of bel 020-894 56 63<br />
Deze aanbieding is geldig tot en met 16 juli <strong>2023</strong> en zolang de voorraad strekt. De prijs is inclusief verzendkosten. Je abonneert je tenminste<br />
voor de opgegeven periode en tot wederopzegging. Opzeggen is heel eenvoudig en kan na de opgegeven periode per maand. Op deze aanbieding zijn<br />
de leveringsvoorwaarden en het privacybeleid van Roularta Media Nederland B.V. van toepassing.<br />
33
9x<br />
Nooit meer<br />
piekeren<br />
Piekeren overkomt ons allemaal. En als je<br />
perfectionistisch bent, heb je daar nog nét even<br />
meer last van. In haar boek De ultieme gids voor<br />
perfectionisten laat psychotherapeut Katherine<br />
Morgan Schafler zien wat de voordelen zijn<br />
van perfectionisme. Maar vooral: hoe je<br />
afrekent met al dat gepieker.<br />
TEKST: LINDE VERHULST<br />
34
9X PSYCHE<br />
Het piekermoment<br />
Iedereen heeft zorgen en het is<br />
helemaal niet raar dat je daar<br />
af en toe over moet nadenken.<br />
Probeer daarom elke dag,<br />
bijvoorbeeld een kwartier<br />
lang, bewust na te denken over<br />
je zorgen of problemen. Schrijf<br />
je bevindingen op en pak dit<br />
briefje er telkens bij zodra de<br />
problemen je weer te binnen<br />
schieten.<br />
Piekerelastiekje<br />
Draag een elastiek, bijvoorbeeld<br />
een haarelastiek, om je<br />
pols. Zodra je voelt dat je<br />
begint te piekeren of negatieve<br />
gedachten voelt opkomen, trek<br />
je aan het elastiek. Door het<br />
tikje op je pols, word je bewust<br />
van deze gedachten en worden<br />
deze kort onderbroken.<br />
Probeer dan bewust aan iets te<br />
denken waarvan je blij wordt.<br />
Je ademhaling<br />
Piekeren gebeurt vooral ’s<br />
avonds als we in bed liggen.<br />
Lukt het echt niet om die<br />
gedachten te stoppen? Probeer<br />
je dan te focussen op je ademhaling.<br />
Zorg dat je plat op je<br />
rug ligt, leg je handen op je<br />
buik en adem rustig in en<br />
langzaam uit terwijl je je buik<br />
op en neer voelt gaan.<br />
Spreek het uit<br />
Piekeren is iets dat in onze<br />
hersenen gebeurt. Door zaken<br />
te overdenken en er met<br />
niemand over te praten, kun je<br />
het probleem steeds groter<br />
maken in je hoofd. Spreek je<br />
gedachten uit aan iemand die<br />
dicht bij je staat. Praat er met<br />
hem of haar over en vertel<br />
waar je angst hem in zit.<br />
Vind afleiding<br />
Merk je dat er negatieve<br />
gedachten bij je opkomen of<br />
dat je gaat piekeren? Zorg er<br />
dan voor dat je iets anders<br />
gaat doen waar je gedachten<br />
vervolgens naar uit kunnen<br />
gaan. Lees een boek, kijk een<br />
leuke serie of ga naar buiten<br />
om even te wandelen. Net waar<br />
je zin in hebt. Zo blijf je weg<br />
van piekergedachten.<br />
Leef in het nu<br />
Wie piekert, maakt zich druk<br />
over dingen uit het verleden of<br />
in de toekomst. Oplossingen<br />
bedenken voor problemen die<br />
er (nog) niet zijn, is niet alleen<br />
heel erg zonde van je energie,<br />
maar ook zinloos. Merk je toch<br />
dat je gedachten die kant<br />
opgaan, probeer je dan bewust<br />
te worden van het nu. Wat zie<br />
je? Wat ruik je? Wat hoor je?<br />
Beweeg<br />
Door te sporten of te bewegen<br />
maakt je lichaam dopamine<br />
aan: een gelukshormoon. Door<br />
daar je focus op te leggen, is<br />
een ideale manier om je<br />
piekergedachten aan de kant<br />
te zetten. Zo zorg je er ook voor<br />
dat je hoofd ruimte krijgt voor<br />
nieuwe inzichten en dat het<br />
piekeren afneemt.<br />
Train<br />
Probeer je gedachten uit te<br />
dagen. Stel jezelf bijvoorbeeld<br />
de vraag: klopt het wel wat ik<br />
denk? Als we piekeren, denken<br />
we vaak aan de dingen die mis<br />
kunnen gaan. Probeer eens te<br />
denken aan de positieve kant.<br />
Zet die ertegenover en probeer<br />
dat steeds te doen als je<br />
piekert.<br />
Vind hulp<br />
Mochten de tips niet helpen en<br />
merk je dat het piekeren toeneemt,<br />
dan is het verstandig<br />
om contact op te nemen met je<br />
huisarts. Samen kunnen jullie<br />
kijken naar een cursus of<br />
gedragstherapie die bij jou zou<br />
kunnen passen. Mocht je die<br />
stap te groot vinden, kijk dan<br />
eens op Mentaalvitaal.nl voor<br />
online oefeningen en ideeën.<br />
GRATIS BOEK?<br />
Kijk op p. 111<br />
en maak kans!<br />
35<br />
beeld: Getty Images
Taalloze liefde<br />
Wat vrouwen van mannenvriendschappen kunnen leren<br />
Ze hoeven niet alles te bespreken, vergeten naar elkaars vrouw te<br />
vragen, hebben geen drama, geen gedoe, maar zijn onderhuids – ja echt –<br />
diep emoti oneel verbonden.<br />
TEKST: KARIN KUIJPERS<br />
beeld: Getty Images<br />
36
37
38<br />
Een van mijn mannenvrienden<br />
is Dirk (1955). Sociaal<br />
begaafd, onwijs handig,<br />
barstensvol humor, open en<br />
extravert. Hij is in mijn ogen de gedroomde<br />
kandidaat voor een verhaal over mannenvriendschappen.<br />
Helaas, ik krijg de kous op<br />
de kop. Dirk wil helemaal niet over zijn mannenvriendschappen<br />
praten. Want wat hij met<br />
hen bespreekt, blijft tussen hen en hij voelt<br />
geen enkele behoefte dit met de buitenwereld<br />
te delen. Het enige wat hij kwijt wil over<br />
mannenvriendschap is dat het primitief is.<br />
“Primitief zoals dieren met elkaar omgaan.<br />
Eenvoudige communicatie, verdraagzaamheid,<br />
op de praktijk gericht.” Haha, ik vind<br />
dit toch al een heel mooie uitspraak.<br />
Mannenvriendschappen zijn minder emotioneel<br />
beladen dan vriendschappen tussen<br />
vrouwen, wordt gezegd. Maar dat is wellicht<br />
een vooroordeel, want zoveel mannen zoveel<br />
vriendschappen. Vriendschap is heel persoonlijk,<br />
enorm divers en het soort vriendschap<br />
hangt ook af van de levensfase waarin<br />
je zit. Marinus (1989) gaf als jongvolwassene<br />
zijn vrienden prioriteit boven zijn vriendin.<br />
Praten over voetbal, kicken op auto’s, samen<br />
naar de kroeg en naar concerten, brak<br />
wakker worden. “We hadden een hechte<br />
vriendenclub.” Tien jaar later is hij getrouwd<br />
en vader van een zoontje van twee jaar.<br />
“Mijn vrienden zie ik zeker nog, maar het is<br />
niet meer elk weekeinde vaste prik om naar<br />
de kroeg te gaan. Veel vrienden wonen<br />
samen of zijn verhuisd naar een andere stad.<br />
Ieder heeft zijn eigen leven. Maar als het<br />
goed zit, zit het goed. Ik kan mijn vrienden<br />
weken, zelfs maanden niet zien of spreken.<br />
Daar doet niemand moeilijk over. Vrouwen<br />
willen vaker praten over gevoelens en de<br />
diepere betekenis van de dingen zoeken, wij<br />
Mannenvriendschappen (met de klok mee): cabaretiers Kees<br />
van Kooten en Wim de Bie, premier Mark Rutte met tv-maker Jort<br />
Kelder, Doe Maar-zangers Ernst Jansz en Henny Vrienten<br />
en opinieschrijver en -maker Sander Schimmelpenninck met<br />
zanger Jaap Reesema<br />
zijn simpeler denk ik. Mijn vriend Cees kocht<br />
onlangs een pand, haalde een deur uit de<br />
muur, legde die op twee bierkratten en hop<br />
het is gezellig. Mannen zijn gemakkelijker<br />
met elkaar.”<br />
Eén ziel, twee lichamen<br />
Een gebruiksaanwijzing voor vriendschappen<br />
is er niet. Waarom je vrienden wordt en<br />
hoe de relatie wordt ingevuld, verschilt per<br />
mens. Maar het belang ervan wordt door<br />
iedereen erkend. De oude filosofen schreven<br />
er al over. ‘Vriendschap is één ziel in twee<br />
lichamen,’ zei Aristoteles. En de Romeinse<br />
staatsman Cicero schreef: ‘Vriendschap<br />
vergroot het geluk en vermindert ellende,<br />
door onze vreugden te verdubbelen en ons<br />
verdriet te delen.’ En tot op de dag van<br />
vandaag heeft hij gelijk.<br />
Jaap (1957) werd 26 jaar geleden weduwnaar<br />
door een verkeers ongeluk. Hij verloor zijn<br />
vrouw en zijn broer. “Als ik geen vrienden<br />
had gehad bij wie ik mijn verdriet kwijt kon,<br />
was mijn rouw veel langzamer gegaan. Elke<br />
week at ik bij Fer en zijn vriendin, legde hun<br />
kinderen op bed, de simpele alledaagse<br />
dingen hielpen me overeind te blijven. Nog<br />
steeds is hij een van mijn beste vrienden.”<br />
Het feit dat hij jong zo’n groot verdriet moest<br />
verwerken, heeft hem ook milder gemaakt<br />
naar zijn hechte club van zes vrienden, met<br />
wie hij al dertig jaar omgaat. Twee keer per<br />
jaar hebben ze een mannenweekeinde en ze<br />
gaan regelmatig een week naar Schotland.<br />
Toen ze jonger waren om de onbewoonde<br />
Schotse eilanden en de munro’s aldaar te<br />
beklimmen, nu huren ze een mooi huis voor<br />
een week, waar ze dobbelen, wandelen en<br />
whisky drinken. Jaap: “Als er wat alcohol in<br />
zit komen vaak de diepere gevoelens los die<br />
we delen met elkaar. Iedereen krijgt wel een
eurt. De een heeft ellende met zijn zakenpartners,<br />
de ander heeft problemen met zijn<br />
libido en weer een ander heeft moeite met<br />
stoppen met werken. We kennen elkaar zo<br />
goed dat we nu al weten dat de vriend met<br />
die zakenpartners op een zeker moment boos<br />
wordt en naar bed vertrekt. De volgende<br />
ochtend krijgen we nog een snauw van hem<br />
en dan gaan we weer op vrolijke voet verder.”<br />
Een andere vriend uit zijn Schotlandclub liet<br />
na zijn scheiding jarenlang niets van zich<br />
horen. Andere maten van Jaap hadden daar<br />
moeite mee, maar hij begreep het. “Die<br />
vriend moest een nieuw leven beginnen en<br />
zat in een rouwperiode, waarbij hij ons dus<br />
blijkbaar niet nodig had. Dat betekent niet<br />
Mannen communiceren<br />
anders, wat meer onderhuids.<br />
Met een knikje, een knipoog<br />
of een arm om een schouder<br />
delen ze hun loyaliteit<br />
39<br />
beeld: ANP (rechtsboven: Dirk Hol, linksonder: Anneke Janssen)
q§<br />
De voormalige Amerikaanse<br />
president Barack Obama en<br />
de huidige, Joe Biden<br />
beeld: Getty Images<br />
40<br />
dat die vriendschap minder waard was. Nu<br />
gaat hij weer mee op reis.”<br />
En dan de hamvraag. Wat kunnen vrouwen<br />
van mannenvriendschappen leren? Jaap:<br />
“Vrouwen zouden met vriendschappen best<br />
wat toleranter kunnen zijn. Niet op alle slakken<br />
zout leggen. We hoeven met die vriend<br />
echt niet eerst alles tot in den treure uit te<br />
praten. Iedereen mag op zijn beurt best<br />
weleens een klootzak zijn. Onze mannengroep<br />
kan een stootje hebben. We zijn<br />
allemaal heel verschillend. Dat maakt het<br />
juist leuk.”<br />
Jobama<br />
Dat uitersten elkaar aantrekken is een<br />
bekend fenomeen. Zie de opmerkelijke<br />
vriendschap tussen Joe Biden en Barack<br />
Obama. Die leidde er zelfs toe dat ze Jobama<br />
worden genoemd en het ultieme symbool<br />
werden van een bromance, een begrip dat<br />
steeds meer inburgert en staat voor een<br />
intense mannenvriendschap. Joe en Barack<br />
omhelzen elkaar, steken hun liefde voor<br />
elkaar niet onder stoelen of banken en<br />
dragen zelfs een vriendschapsbandje met<br />
de namen ‘Joe’ en ‘Barack’. Of kijk naar de<br />
moeizame, maar toch al eeuwigdurende<br />
vriendschap tussen Keith Richards en Mick<br />
Jagger. Altijd samen op het podium, een<br />
leven lang schuring maar ook schoonheid.<br />
Twee mannen die zo veel hebben meegemaakt<br />
dat alle afstand is verdwenen. Er<br />
zijn te veel herinneringen die sterker zijn dan<br />
de verschillen in hun karakter. Al zouden ze<br />
willen, er is geen weg terug naar een leven<br />
zonder elkaar. Ook mooi: de mannenvriendschap<br />
in Ventoux, de bestseller van Bert<br />
Wagendorp waarin hij zo prachtig een hechte<br />
vriendschap beschrijft waarbij elk woord<br />
van bevestiging overbodig is. ‘Hechte vriendschap<br />
is een regenboog,’ zegt Wagendorp.<br />
‘Het geheel is mooier dan de som der delen.’<br />
Vorig jaar tweette iemand het volgende over<br />
mannenvriendschappen: ‘Die zijn superchill.<br />
Geen drama, geen bullshit. Heb mijn beste<br />
vriend al in geen tien jaar gezien of gesproken.’<br />
Honderdduizenden likes volgden.<br />
Ondergrondse emoties<br />
Je kunt er trouwens geen onderzoek op<br />
naslaan of er staat dat vrouwen hun vriendschappen<br />
beter onderhouden dan mannen.<br />
Ze zoeken meer de verbinding en de verdieping<br />
op, investeren er meer tijd in, maar<br />
verwachten dat ook terug. Als dat niet<br />
gebeurt en vrouwen klagen daarover, vinden<br />
mannen dat al gauw gezeur. Toch is de licht<br />
botte, introverte man die alleen op zondag<br />
het vlees snijdt een beeld dat eerder in de<br />
vorige eeuw past dan in deze tijd. Mannen<br />
durven meer dan ooit te zeggen dat ze van<br />
elkaar houden. Omhelzen elkaar steeds<br />
vaker. Hun onderlinge relaties zijn vaak net<br />
zo complex en emotioneel als bij vrouwen,<br />
alleen hebben ze in hun adolescentie min<br />
of meer afgeleerd om erover te praten. De<br />
Amerikaanse ontwikkelingspsycholoog<br />
Niobe Way constateert dat jongens als jongvolwassenen<br />
‘ondergronds’ gaan met hun<br />
emoties. Maar ze ziet ook dat als jongens een<br />
hechte band hebben met een volwassene die<br />
niet bang is om zijn of haar emoties te laten<br />
zien, ze later zelf betere vriendschappen<br />
ontwikkelen.<br />
Het nut van vriendschap is groot en is anders<br />
dan in een relatie; die is bij de meeste mensen<br />
exclusief en brengt meer ‘regels’ met zich<br />
mee. Vriendschappen kun je gemakkelijker<br />
tijdelijk loslaten. En van vrienden kun je er<br />
verschillende hebben. Marinus: “De ene
vriend helpt me met zakelijk advies, bij de<br />
ander kan ik meer mijn emoties kwijt, er zijn<br />
meerdere gradaties. Ze hebben meer afstand<br />
van mij dan mijn vrouw waardoor ze mij<br />
soms ook op een andere manier kunnen<br />
triggeren. Ik ben op dit moment van jobs aan<br />
het switchen en weet soms niet goed wat<br />
mijn talent is en wat ik wil. Vrienden met<br />
hun eigen inzichten en achtergronden<br />
verruimen mijn blik en zijn eerlijk over wat<br />
ik wel en niet goed kan.”<br />
‘Vrouwen zouden met<br />
vriendschappen best wat<br />
toleranter kunnen zijn.<br />
Niet op alle slakken zout<br />
leggen’<br />
Uitmaken of doorgaan<br />
En wat te doen met mannenvriendschappen<br />
die niet meer lekker lopen?<br />
Jaap heeft lange tijd een vriend niet meer<br />
gezien die er vandoor ging met de beste<br />
vriendin van zijn vrouw. “Toen dacht ik:<br />
zoek het maar effe lekker zelf uit. Hij wil nu<br />
graag weer contact. We zullen hem niet<br />
gelijk weer meenemen naar ons mannenweekeinde,<br />
maar we staan wel open om hem<br />
te zien. Eerst maar eens een keertje samen<br />
vissen.”<br />
Marinus heeft een vriend die getuige zou zijn<br />
bij zijn huwelijk maar uiteindelijk niet kon.<br />
Sindsdien heeft hij hem al vijf jaar niet<br />
gezien. “En dat terwijl ik het hem zeker niet<br />
kwalijk neem dat hij mijn getuige niet kon<br />
zijn. Hij was een van mijn betere vrienden.<br />
Sliep maanden bij ons toen het uit was met<br />
zijn vriendin. Hij heeft nu een gezin en een<br />
drukke baan. Ik zou hem graag weer eens<br />
willen zien.”<br />
Zonder woorden<br />
Laten we ook vooral de lol van mannenvriendschappen<br />
niet vergeten te benoemen.<br />
Kunstenaar Johan Gielen (1968) is bevriend<br />
met de Iraanse filmmaker Roozbeh Kaboly.<br />
Johan: “Dan rijd ik door Zeeland, zie ik al<br />
dat water, bel ik Roozbeh en stel ik hem de<br />
debielige, filosofische vraag: ‘waarom zijn<br />
wij mensen eigenlijk geen vissen? Er is toch<br />
veel meer water dan land?’ Waarop Roozbeh<br />
dan gelijk reageert met een verhaal dat je op<br />
het land rechtop leeft en in het water niet.”<br />
Het absurde serieus nemen vind ik heerlijk<br />
van zo’n vriendschap. Het gekkige dat je<br />
deelt op enig moment van de dag. Maar<br />
daarna gaat het er wel over dat ik helemaal<br />
stuk ben van het verlies van een goede kennis<br />
die een einde aan zijn leven maakte en<br />
twee kleine kinderen achterlaat. Dat ik boos<br />
ben, verdrietig en wanhopig. Dat ik niet heb<br />
gezien dat zo iemand het zwaar had. Dat we<br />
elkaar in ons sociale netwerk een beetje<br />
moeten blijven vasthouden. Eens een keertje<br />
extra bellen of wat onderhoud plegen.”<br />
Weten vrouwen doorgaans alles van het wel<br />
en wee van hun vriendin, de date van de<br />
buurvrouw en de ziekte van de moeder van<br />
een kennis, bij mannen lijkt het contact<br />
oppervlakkiger. Lijkt, roepen psychologen<br />
en wetenschappers, want mannen communiceren<br />
gewoon anders, wat meer onderhuids.<br />
Met een knikje, een knipoog of een arm om<br />
een schouder delen ze hun loyaliteit. Johan:<br />
“Mannen hebben misschien van nature niet<br />
zo’n zin om voor alles op emotioneel vlak<br />
woorden te gebruiken. Het is meer taalloze<br />
liefde. En ik geloof dat mannen minder<br />
onzeker zijn dan vrouwen. Als ik iets stoms<br />
wil zeggen, denk ik niet van tevoren ‘wat zou<br />
hij van mij vinden als ik dit vertel’. Mijn<br />
vrienden aanvaarden onvoorwaardelijk mijn<br />
karakter, ook al ben ik soms een onbeholpen<br />
lul. Vriendschap hoeft niet perfect te zijn.” ■<br />
Zo doen mannen dat<br />
• Accepteer je vrienden<br />
zoals ze zijn en veroordeel<br />
ze niet.<br />
• Communiceer<br />
rechtstreeks als je iets<br />
dwars zit en vermijd<br />
uitgebreide gesprekken<br />
over emoties zonder tot<br />
de kern te komen.<br />
• Ook als je een<br />
vriend(in) lang niet hebt<br />
gezien, klaag daar niet<br />
over, maar investeer<br />
in deze langetermijnvriendschap.<br />
Je leeft<br />
maar één keer en omarm<br />
ook het verleden.<br />
• Praktische steun<br />
geven aan vrienden in<br />
moeilijke tijden is net<br />
zo goed helpen als een<br />
diep gesprek voeren<br />
over emoties.<br />
41
GATheater, expo & festival<br />
Koele Katz<br />
Hij houdt van beelden die ‘zo eenvoudig zijn<br />
dat je er niet aan voorbij kunt, en zo ingewikkeld<br />
dat je het niet kunt doorgronden’.<br />
Museum Voorlinden in Wassenaar geeft een<br />
groot overzicht van het koele, heldere en<br />
kleurige werk van de 95-jarige Amerikaan<br />
Alex Katz. Vanaf zijn vroege portretten uit de<br />
jaren 60 tot de monumentale landschappen<br />
van de laatste tien jaar. Uit de eigen collectie<br />
van Voorlinden is het bekende panoramische<br />
danserportret Homage to Degas.<br />
Van 10 juni tot 2 oktober, Voorlinden.nl<br />
Alex Katz, Blue Umbrella 2, 1972-Pictoright Amsterdam<br />
Enorme<br />
kloof<br />
Een drijvende wijk met klimaatneutrale<br />
waterwoningen in de lokale recreatieplas<br />
leidt in de gemeente Langwetering tot flinke<br />
onrust. Initiatiefnemer en tech-ondernemer<br />
Hugo komt in conflict met de bewoners<br />
onder leiding van elektromonteur Ferry. De<br />
strijd om land- en<br />
lijfsbehoud veroorzaakt<br />
een enorme<br />
kloof die minder diep<br />
is dan beide partijen<br />
denken. Laagland is<br />
een toneeltekst van<br />
Nathan Vecht (Het<br />
jaar van Fortuyn) op<br />
verzoek van regisseur<br />
Eric de Vroedt voor<br />
Het Nationale Theater.<br />
Vanaf 7 juni tot eind<br />
van het jaar, Hnt.nl<br />
Vluchtig<br />
The Hole zou aanvankelijk<br />
niet buiten Tel Aviv worden<br />
uitgevoerd. Hiervoor is de<br />
productie van Ohad<br />
Naharin te ingewikkeld.<br />
Toch is het monumentale<br />
werk nu te zien dankzij<br />
NDT1 in het Haagse theater<br />
Amare. Met het publiek tussen de dansers, een verhoogd podium in het<br />
midden, opgetrokken muren en een metalen rooster aan het plafond waaraan<br />
de dansers hangen. Volgens Naharin toont zijn choreografie ‘de vluchtigheid<br />
van de waanzin, passie en fantasie’. Van 30 juni tot 9 juli, Ndt.nl<br />
Rahi Rezvani<br />
Woudreus<br />
Vis à Vis vraagt zich deze zomer af hoe<br />
we in de toekomst op vakantie gaan.<br />
Naar welke wereldwonderen kunnen<br />
we nog? In het muziektheaterspektakel<br />
Poppy, naast het Almeerderstrand,<br />
reist de hoofdpersoon met haar vader<br />
en moeder naar een van de weinig<br />
overgebleven attracties: De Laatste<br />
Woudreus. Zoals we gewend zijn van<br />
het theatergezelschap uit Almere is<br />
niets wat het lijkt. Er komt een vriend<br />
uit onverwachte hoek en de dwalende<br />
ouders vinden toch de weg terug. Tot<br />
31 juli, Visavis.nl<br />
42
Vernietigende creatie<br />
In Doctor Atomic beleven we de laatste<br />
weken van The Manhattan Project, een<br />
geheime operatie waarin de eerste atoombom<br />
werd ontwikkeld. Met deze actuele,<br />
spectaculaire opera, van componist John<br />
Adams en librettist Peter Sellars, viert<br />
het Utrechtsch Studenten Concert haar<br />
200-jarig bestaan in de plaatselijke<br />
Werkspoorkathedraal. Een indringend<br />
verhaal over wetenschappelijke ‘creatiedrang’<br />
met een vernietigende uitwerking.<br />
Voorafgaand aan de opera is een belevingsfestival<br />
waarin we worden ondergedompeld<br />
in de spannende gebeurtenissen<br />
van het project. Van 13 tot 26 juli,<br />
Doctoratomic.nl<br />
<strong>ZI</strong>N IN? Kijk op pag. 110<br />
voor gratis tickets!<br />
Richard Terborg<br />
43
GA<br />
Overtollig geld<br />
Wie heeft er 500.000 euro over? Het NUT,<br />
Nieuw Utrechts Toneel, zoekt naar overtollig<br />
kapitaal. De theatermakers brengen de ongelijkheid,<br />
het ongemak en de noodzaak van<br />
geld ter sprake. Goed goud geld is bedoeld<br />
als crowdfunding voor een megavoorstelling<br />
in 2025 waarin artistiek leider Greg Nottrot<br />
ons hele geldstelsel wil herontwerpen. Het<br />
stuk is te zien op Oerol Festival Terschelling,<br />
van 9 tot 18 juni. En op het Berlijnplein in<br />
Utrecht, van 28 juni tot 24 juli. Het-nut.nl<br />
Microscopisch<br />
Drieënhalve eeuw geleden legde hij een ongekende<br />
wereld bloot. Antoni van Leeuwenhoek (1632-1723) zag<br />
als eerste bacteriën. De handelaar en microbioloog<br />
gebruikte vergrotende lenzen om stoffen te controleren.<br />
Zelf fabriceerde hij honderden<br />
microscopen van metalen plaatjes<br />
en druppeltjes glas die tot driehonderd<br />
keer konden vergroten.<br />
Wereldwijd bleven er slechts elf<br />
bewaard. Onvoorstelbaar in het<br />
Leidse Rijksmuseum Boerhaave<br />
biedt ons de kans te kijken door<br />
Leeuwenhoeks 17de-eeuwse<br />
ogen. Tot 8 januari,<br />
Rijksmuseumboerhaave.nl<br />
Rijksmuseum, Amsterdam<br />
Vernieuwde Nijntje<br />
Het Nijntje<br />
Museum werd na<br />
de opening in 2016<br />
al snel te klein<br />
voor de jaarlijkse<br />
175.000 bezoekers.<br />
Het konijn<br />
van Dik Bruna<br />
(1927-2017) is zo<br />
populair dat het<br />
pand aan de Agnietenstraat in Utrecht, dicht bij Bruna’s atelier,<br />
is uitgebreid. Met een moderne uitbouw, een Nijntje museumcafé<br />
en een 360- gradenfilmprojectieruimte. Ook zijn er nieuwe<br />
themazalen over De Boerderij en de Winkel van Betje Big. Vanaf<br />
Nijntjes verjaardag op 21 juni is het vernieuwde gebouw, onderdeel<br />
van het Centraal Museum, heropend. Nijntjemuseum.nl<br />
44<br />
Potvis op hoogte<br />
Moby Dick van het Italiaanse gezelschap Teatro<br />
dei Venti beleeft de Nederlandse première<br />
tijdens Deventer op Stelten. Een toepasselijk<br />
verhaal voor de stad die het Hanzejaar viert. De<br />
theaterproductie op het Grote Kerkplein, naar<br />
de roman van Herman Melville, gaat over de<br />
walvisvaart en de zoektocht naar de witte potvis<br />
die de zeeën onveilig maakt. Het 26ste buitentheaterfestival<br />
presenteert 150 voorstellingen<br />
op dertien locaties in en rond het historische<br />
centrum. Van 7 tot 10 juli, Deventeropstelten.nl
Aaibare horror<br />
Een zelfportret met konijnenoren en de<br />
begroeide keuken van haar ouders.<br />
Museum Henriette Polak brengt een ode<br />
aan de vorig jaar overleden Edith<br />
Meijering (1662-2022) uit eigen stad<br />
Zutphen. I’m a bird geeft weer hoe de<br />
kunstenaar was gefascineerd door de<br />
spanning tussen mensen en de natuur,<br />
vooral dieren. Zo persoonlijk en associatief<br />
als haar beelden zijn is ook de opzet<br />
van de solotentoonstelling: ‘van aaibare<br />
schattigheid tot gruwelijke horror’. Van<br />
17 juni tot 9 oktober, Museazutphen.nl<br />
Patrick van Gemert/Zutphens Persbureau
DOSSIER (H)OREN<br />
WAT ZEG JE?<br />
Alles<br />
over<br />
onze<br />
ren<br />
Sinds je 50+’er bent, probeer je<br />
minimaal een half uur per dag<br />
extra te bewegen, let je op<br />
je lijn en borrel je alleen in het<br />
weekend. Kortom, we zorgen<br />
goed voor ons lijf. Maar onze<br />
oren? Die vergeten we vaak.<br />
Zonde, want de gevolgen van<br />
ouderdomsdoofheid zijn vaak<br />
ingrijpend.<br />
TEKST: PETRA SCHOUTEN | BEELD: GETTY IMAGES<br />
Je voelt je vast nog niet oud. Dus ook niet<br />
aangesproken wanneer het gaat over ouderdomsslechthorendheid.<br />
Maar of je het nou<br />
leuk vindt of niet, na je 50ste gaat je gehoor<br />
beetje bij beetje achteruit. De belangrijkste<br />
oorzaak van ouderdomsdoofheid? Slijtage<br />
van de haarcellen in het binnenoor, veroorzaakt<br />
door een plotselinge harde knal of<br />
geleidelijk – wat vaker voorkomt. Daarnaast<br />
spelen roken, medicijngebruik, een verkeerd<br />
voedingspatroon en genen ook een rol.<br />
Ouderdomsslechthorendheid is helaas niet te<br />
stoppen maar vertragen kunnen we het wél.<br />
Kwetsbaarder dan je denkt<br />
Hoe schadelijk geluiden tussen 80 en 120<br />
decibel zijn, hangt af van hoe vaak en hoe<br />
lang je ernaar luistert. De veilige limiet<br />
waaraan je je gehoor mag blootstellen – 80<br />
decibel, maximaal acht uur per dag (of veertig<br />
uur per week) – komt overeen met het<br />
geluid afkomstig van een drukke autoweg.<br />
Elke drie decibel erbij is een verdubbeling<br />
van het geluid waardoor 83 decibel nog maar<br />
vier uur per dag (of twintig uur per week)<br />
veilig is. En 86 decibel nog maar twéé uur<br />
per dag (of tien uur per week). Geluid van 103<br />
decibel kan je gehoor in minder dan vijf<br />
minuten beschadigen. Boven de 120 decibel<br />
veroorzaakt direct gehoorschade. Daarnaast<br />
kunnen sommige medicijnen zoals antibiotica,<br />
ontstekingsremmers, medicijnen bij<br />
chemotherapie en plastabletten ook gehoorverlies<br />
veroorzaken.<br />
Gehoorproblemen en dementie<br />
Gemiddeld duurt het nog zeven jaar na de<br />
eerste klachten voordat personen met<br />
gehoorverlies maatregelen nemen. Bijna de<br />
helft van de slechthorenden laat zich zelfs<br />
helemaal niet behandelen. En dat terwijl<br />
gehoorverlies ingrijpende gevolgen kan hebben.<br />
Zo wordt het onder meer in verband<br />
46
Doe het zelf<br />
Zet je de televisie steeds<br />
harder, ben je snel moe in<br />
gezelschap of mis je geregeld<br />
de grap op een feestje? Dan<br />
is het een goed idee om je<br />
gehoor te (laten) testen. Een<br />
thuistest kan een indicatie<br />
geven van hoe het met je<br />
gehoor is gesteld. Ben je 55<br />
maar komt uit de test een<br />
gehoorleeftijd van 75, dan<br />
weet je genoeg.<br />
Hoortest.nl<br />
47
DOSSIER (H)OREN<br />
WAT ZEG JE?<br />
‘Als je tijdig een hoortoestel draagt, daalt de kans<br />
op dementie met negen procent’<br />
Leer er maar mee leven<br />
Petra Schouten (1971) werkt voor Zin<br />
als online coördinator en heeft sinds<br />
oktober 2022 last van tinnitus.<br />
“Hoe vaak ik mijn dochters niet heb<br />
gewaarschuwd voor gehoorschade.<br />
Eiste dat ze oordoppen zouden dragen tijdens<br />
het uitgaan. Maar ja, zij gaan dan ook<br />
wekelijks op stap. Dat ik zelf permanente<br />
gehoorschade zou kunnen oplopen tijdens<br />
mijn eerste festival in jaren, kwam niet bij<br />
me op. Een dansfeestje voor leeftijdsgenoten.<br />
De muziek stond niet eens zo hard. Maar om<br />
drie uur ging de deur al open en we stonden<br />
Meten is weten<br />
Perfect passende<br />
oordoppen op zak<br />
hebben heeft<br />
natuurlijk weinig zin<br />
als je niet weet<br />
wanneer je ze in<br />
moet doen. De<br />
apps Sound Meter<br />
(Google Play) of<br />
Decibel (Apple)<br />
vertellen je precies<br />
wanneer het geluid<br />
om je heen schadelijk<br />
is en hoelang je<br />
veilig onbeschermd<br />
kunt rondlopen.<br />
gebracht met sociale isolatie en eenzaamheid.<br />
Wat veel mensen niet weten, is dat<br />
gehoorproblemen ook de kans op dementie<br />
vergroten. Bij 55-plussers is dat zelfs tachtig<br />
procent, blijkt uit onderzoek van GAIN,<br />
de branchevereniging voor producenten<br />
van hoorhulpmiddelen. Klinisch geriater<br />
Dr. Kees Kalisvaart, werkzaam bij het<br />
Spaarne Gasthuis, vindt dat we ons meer<br />
bewust zouden moeten zijn van de gezondheidsrisico’s<br />
bij slechthorendheid. “Ik raad<br />
iedereen vanaf 50 jaar aan regelmatig een<br />
audicien te bezoeken. Onderzoek toont<br />
namelijk het verband aan tussen gehoorproblemen,<br />
cognitieve achteruitgang en<br />
dementie. Zelfs mild gehoorverlies vergroot<br />
de kans op dementie. Dat stoppen<br />
met roken en drinken, meer bewegen en<br />
hersengym een goed recept zijn tegen<br />
dementie, weten we wel. Dat met het tijdig<br />
dragen van een hoortoestel de kans op<br />
dementie met negen procent daalt, is<br />
minder bekend.”<br />
Je gehoor een handje<br />
helpen<br />
Met hoortoestellen is het net<br />
als bij de aanschaf van een<br />
nieuwe auto: je wordt snel<br />
verleid tot de aankoop van<br />
extra’s. Je kunt kiezen uit een<br />
basis-, midden- en toppakket.<br />
Negen tips voor je keuze.<br />
1 Zoek vooraf uit wat jouw<br />
zorg verzekering vergoedt.<br />
Stap zo nodig over op een<br />
andere verzekeraar.<br />
2 Neem een familielid of<br />
vriendin – iemand die alert is<br />
en kritische vragen stelt –<br />
mee naar het consult.<br />
3 Bedenk wat jij belangrijk<br />
vindt om te horen. Wat heb je<br />
nodig? Werk je nog en heb je<br />
vergaderingen? Zit je in drukke<br />
ruimtes, maak je muziek?<br />
4 Informeer bij vrienden en<br />
kennissen naar hun ervaring<br />
met audiciens en lees reviews.<br />
5 Check of de audicien van<br />
jouw keuze een contract heeft<br />
met je verzekering.<br />
6 Laat als eerste een gehoortest<br />
doen. Weet dat je twee<br />
hoortoestellen gedurende<br />
acht weken per apparaat<br />
kosteloos mag uitproberen.<br />
7 Belangrijk is om het hoortoestel<br />
tijdens de proefperiode<br />
zoveel mogelijk te dragen<br />
en ermee te experimenteren.<br />
8 Houd er rekening mee dat je<br />
oren soms wel twee maanden<br />
moeten wennen aan het<br />
geluid en dat ongecompliceerd<br />
horen nooit terugkomt.<br />
9 Heb je het idee dat jouw<br />
toestel niet goed is afgesteld,<br />
ga dan terug. Negen van de<br />
tien problemen met een hoortoestel<br />
hebben te maken met<br />
een onjuiste afstelling of verandering<br />
van het oorstukje.<br />
48
tot middernacht op de dansvloer. Mijn vriendinnen<br />
hebben nergens last van, voor mij<br />
was die negen uur ‘bassen en beats’ de druppel.<br />
Op internet lees ik overal: je moet ermee<br />
leren leven. Overdag lukt dat aardig, dan zet<br />
ik de radio aan en wordt mijn piep overstemd<br />
door omgevingsgeluid. Maar eenmaal in<br />
bed… Een boek lezen lukt niet meer, dat doe<br />
ik namelijk het liefst in stilte. De eerste<br />
maanden schrok ik geregeld wakker van die<br />
irritante toon, vergelijkbaar met het geluid<br />
van het vroegere testbeeld. Of ik hoorde ’m<br />
boven Netflix uit. Paniek is een groot woord,<br />
maar ik heb flink wat nachten liggen piekeren.<br />
Het besef dat het nooit meer stil zal zijn<br />
in je hoofd, is best heftig. De afgelopen<br />
maanden heb ik veel gelezen over leven met<br />
tinnitus, dat helpt. Ik weet nu dat het niet<br />
erger kan worden zolang ik mijn oren goed<br />
bescherm. Erover praten helpt ook. Het blijkt<br />
dat veel meer mensen in mijn omgeving met<br />
dezelfde klachten rondlopen. Eén ding weet<br />
ik inmiddels uit ervaring: hoe meer ik focus<br />
op tinnitus, hoe harder het geluid in mijn<br />
hoofd. De kunst is de boel negeren. En dat<br />
lukt steeds beter. Die piep zakt steeds vaker<br />
weg in mijn onderbewustzijn en ik geniet<br />
steeds vaker van de stilte.”<br />
Ik hoor teveel<br />
Het hoeft niets bijzonders te zijn dat tot onbehagen<br />
leidt: blaffende honden, het geluid van een föhn,<br />
mixer, ringtone, geklets of gelach. Hyperacusis –<br />
Grieks voor ‘ik hoor teveel’ – is ongewone overgevoeligheid<br />
ten opzichte van geluiden met een<br />
lage of gemiddelde sterkte. Ongeveer drie procent<br />
van de Nederlandse bevolking wordt ernstig<br />
beperkt door deze gehooraandoening, vaak een<br />
complicatie van tinnitus. Stichtinghoormij.nl<br />
DIT ZEGT DE AUDIOLOOG<br />
‘72 uur tot een week na het ontstaan van<br />
tinnitus kun je er vaak nog wat aan doen’<br />
Karen Stalpaert (1989) is gespecialiseerd<br />
in de revalidatie bij tinnitus.<br />
Ze schreef het boek OngestOORd<br />
en ontwikkelde de online training<br />
Silence your tinnitus.<br />
Een hoge pieptoon, een lage brom,<br />
een bel of het geluid van een drilboor<br />
in je hoofd. Tinnitus kan<br />
verschillende vormen aannemen.<br />
Sommigen horen het voortdurend,<br />
bij anderen wisselt het in volume of<br />
aanwezigheid. “Je hebt het vast zelf<br />
wel eens ervaren wanneer je na een<br />
concert of druk feest je bed inkruipt<br />
en plots een hoge pieptoon hoort.<br />
De trilhaartjes van je oren zijn overbelast<br />
geraakt en geven een fout<br />
signaal aan de hersenen.”<br />
Eens tinnitus, altijd tinnitus?<br />
“Dat hoeft niet. Heb je geluk, dan<br />
word je de volgende ochtend in stilte<br />
wakker. Is de piep of brom na 24<br />
uur niet verdwenen, schakel dan<br />
snel de huisarts in voor een doorverwijzing<br />
naar de KNO-arts. Wat<br />
veel mensen niet weten, is dat tinnitus<br />
in 72 uur tot een week na het<br />
ontstaan, vaak is terug te draaien<br />
met behulp van hyperbare zuurstoftherapie<br />
of medicatie.”<br />
Welke impact heeft oorsuizen?<br />
“Het psychologische aspect wordt<br />
vaak onderschat. Ruim twintig<br />
procent van de patiënten ervaart<br />
een grote, negatieve invloed op<br />
hun leven. Ze zijn snel geïrriteerd,<br />
hebben concentratiemoeilijkheden,<br />
vermoeidheid, depressie en angstgevoelens.<br />
Therapieën voortkomend<br />
uit de neurowetenschappen lossen<br />
het probleem niet op, maar maken<br />
het wel leefbaar. Vergelijk het met<br />
mensen die naast een spoorweg<br />
wonen: de eerste paar weken horen<br />
ze het lawaai en daarna niet meer.”<br />
Waardoor ontstaat oorsuizen?<br />
“Er zijn drie factoren die tinnitus<br />
kunnen uitlokken: overbelasting<br />
van het gehoor, en fysieke en mentale<br />
overbelasting. Ontstaat oorsuizen<br />
door geluidsoverlast – heel<br />
kort heel veel geluid (vuurwerk of<br />
een bom) of lang iets te luid geluid<br />
(concert) – dan gaan de haarcellen<br />
kapot. Tinnitus kan ook tijdelijk<br />
zijn, door een oor- of kaakontsteking.<br />
Heb je last van acute tinnitus,<br />
raadpleeg dan een KNO-arts.”<br />
Vijftigplus en tinnitus<br />
“Met het klimmen der jaren gaat het<br />
gehoor achteruit en neemt de kans<br />
op gehoorschade toe. Gemiddeld<br />
heeft vijftien procent van de bevolking<br />
last van tinnitus. Kijken we<br />
naar mensen van de pensioengerechtigde<br />
leeftijd, dan is het<br />
percentage verdubbeld. Mensen<br />
met burn-outklachten, nek- en<br />
schouderspanning en mensen die<br />
‘kaakklemmen’ lopen meer risico<br />
om gehoorschade op te lopen.”<br />
Hoe voorkomen we tinnitus?<br />
“Gehoorbescherming is aan te<br />
raden voor plekken waar je langdurig<br />
wordt blootgesteld aan hard<br />
geluid maar ‘overbescherming’<br />
werkt averechts. Omdat je dan<br />
teveel in je hoofd gaat zitten en je<br />
oren op den duur niets gewend zijn.<br />
Als je op gespreksafstand zit van<br />
iemand en je kunt elkaar goed<br />
horen, is er niets aan de hand. Kun<br />
je elkaar door omgevingsgeluid niet<br />
verstaan en moet je schreeuwen,<br />
kun je beter oordoppen gebruiken.”<br />
Audiks.be<br />
49
DOSSIER (H)OREN<br />
WAT ZEG JE?<br />
Doppen in, genieten maar<br />
Ga je naar een concert en wil je je oren<br />
beschermen? Kies dan niet van die goedkope<br />
gele wegwerpoordoppen. Deze zitten niet<br />
comfortabel, maar belangrijker: foampluggen<br />
dempen alleen de midden- en hoge<br />
tonen. Als je last hebt van ouderdomsslechthorendheid,<br />
hoor je de hoge tonen toch al<br />
minder goed, dus klinkt de muziek alleen<br />
maar doffer. Voor een paar tientjes bestel je<br />
online startsets oordoppen inclusief 19dB<br />
dempende akoestische membraanfilters. Op<br />
maat laten maken kan ook. Otoplastieken<br />
passen maar op één manier in je gehoorgang<br />
en zorgen voor de juiste demping over het<br />
hele frequentiegebied, van hoog tot laag. De<br />
klankkleur verandert hierdoor minimaal. ■<br />
• Kijk voor alles over mond en gebit op<br />
Zin.nl/monddossier<br />
• In het volgende Zin Magazine:<br />
alles over onze ogen<br />
Het aantal Nederlanders<br />
dat in meer of mindere<br />
mate last heeft van<br />
tinnitus is anderhalf tot<br />
twee miljoen<br />
De vorm van geluid<br />
Dat is een roman over tinnitus geschreven door Gregor<br />
Verwijmeren. Het verhaal, deels autobiografisch, gaat over een<br />
catalogiseerder van muziek die van de een op de andere dag<br />
geluiden hoort in zijn hoofd – suizen, fluiten en ruisen – die hem<br />
beroven van alles wat hem dierbaar is. De auteur neemt je mee<br />
langs het oor, auditieve verwerking, de betekenis van geluid,<br />
behandelmethodes voor tinnitus maar ook muziek. Het is geen<br />
technisch boek en ook geen horror maar een meeslepend<br />
geschreven verhaal, hoopvol voor mensen met tinnitus.<br />
Gregorverwijmeren.nl<br />
(Van) gehoord?<br />
■ Wanneer er niets mis is met<br />
je gehoor, hoor je geluiden<br />
vanaf 1 decibel<br />
■ Hoor je pas iets vanaf 30<br />
decibel? Dan ben je slechthorend<br />
en is er sprake van<br />
gehoorverlies<br />
■ Veel lawaai kan leiden tot<br />
verhoogde bloeddruk, stress<br />
en vermoeidheid<br />
■ Meer dan de helft van de<br />
Europese bevolking leeft of<br />
werkt in een lawaaierige<br />
omgeving<br />
■ Als je op één meter afstand<br />
niet op een normale toon met<br />
iemand kunt praten, is er te<br />
veel lawaai<br />
■ Gehoorschade door lawaai<br />
op het werk is een van<br />
de meest gemelde beroepsziekten<br />
in Nederland<br />
■ Gehoorschade is een<br />
sluipende ziekte die pas na<br />
jaren merkbaar is<br />
■ Het geluid van een<br />
cirkelzaag is net zo hard als<br />
het geluid van een<br />
laagvliegend vliegtuig<br />
50
Zuster<br />
Ronda 10<br />
COLUMN<br />
Behalve echtgenote en moeder is Zuster Ronda (1963) gediplomeerd wijkverpleegkundige. In Zin Magazine gidst ze ons langs<br />
bekende zorgthema’s: van werkdruk en te weinig personeel tot klotsende bedpannen. Maar ook en vooral de liefde voor het vak.<br />
Dagelijkse beslommeringen, huwelijksperikelen, zorg en zelftwijfel: bij Zuster Ronda komt alles voorbij.<br />
Blaffende mieren<br />
ie zaterdagmorgen stap ik de huiskamer<br />
D van Henk binnen.<br />
“Goedemorgen Henk!” Op zijn uitdrukkelijke<br />
verzoek tutoyeren we. Henk noemt zijn huiskamer<br />
zijn vriend in goede en slechte tijden.<br />
Het is zijn wereld, waarin hij continu verblijft.<br />
Er zijn geen uitstapjes meer naar de buitenwereld.<br />
Zijn binnenwereld is donker en warm.<br />
Ik ben een van de weinigen die bij hem over de<br />
vloer komt.<br />
“Vind je het goed als ik je gordijnen opendoe?”<br />
In de kamer stapeltjes post, doosjes medicatie,<br />
een vol urinaal, een half opgegeten ontbijt,<br />
kranten. Aan de muren hangen klokken: sommige<br />
op zomertijd, andere op wintertijd. Er<br />
hangen ook oude knutselwerkjes en foto’s<br />
van kinderen. Een boekenkast met een Winkler<br />
Prins Encyclopedie. De televisie staat hard aan.<br />
“Ik zet de tv even wat zachter, oké?” roep ik.<br />
Het ruikt wat bedompt. Er staat een gehuurd<br />
hoog-laagbed in de kamer, daarnaast een rollator<br />
en een postoel.<br />
“Wat kan ik vandaag voor je doen?”<br />
“Nou, ik wil graag een continental breakfast,”<br />
zegt Henk. Uiteraard. Maar de vrouw van de<br />
roomservice heeft eerst andere taken. Ik neem<br />
zijn urinaal mee. Restanten van een lange<br />
nacht in de kroeg, grapt hij, als ik richting de<br />
badkamer loop. Ik heb bewondering voor hem,<br />
dat hij in staat is met een grap de verbinding te<br />
zoeken. Voor hem toch een gênant moment dat<br />
hij met humor wil verzachten. Soms vertelt hij<br />
iets over de dingen die gebeurd zijn. Scheiding.<br />
Kinderen niet meer zien. Iets te veel alcohol.<br />
Ontslag. Schuldsanering. Hij laat splinters<br />
ellende los.<br />
Pas geleden viel Henk in de keuken. Na de<br />
operatie werd hij in het revalidatiecentrum<br />
opgenomen. Toen bleek dat hij 25 meter kon<br />
lopen achter de rollator en ook een bochtje kon<br />
maken, mocht hij naar huis. Thuis gaat het met<br />
de nodige zorg allemaal maar net. Vallen is<br />
een veelvoorkomend probleem bij ouderen. De<br />
meesten ouderen vallen in en om het huis,<br />
zoals Henk. Gelukkig kon hij alarm slaan. Dit<br />
keer was de gladde vloer oorzaak van het vallen.<br />
Lichamelijke klachten, medicatiegebruik<br />
en minder bewegen maken het risico op vallen<br />
groter. Het aantal kwetsbare ouderen blijft<br />
groeien en daardoor dus ook het aantal valpartijen.<br />
Om goede zorg en ondersteuning te<br />
bieden, starten we altijd met een gesprek om<br />
helder te krijgen wat voor zorg iemand nodig<br />
heeft. Met vragen als: Wat is<br />
nu belangrijk voor u? En: Hoe<br />
ziet uw dag eruit? Vragen die<br />
helpen om de kwaliteit van<br />
leven te verbe teren. Vragen die<br />
zoeken naar zingeving en verbondenheid,<br />
over alledaagse<br />
zaken die van belang kunnen<br />
zijn. Humor is ook van belang.<br />
“Zuster Ronda, is er in die<br />
thuis zorgproductiemachine<br />
nog tijd voor een bakkie?”<br />
“Eigenlijk niet, maar vooruit. Ik moet het zeker<br />
zetten?”<br />
“Graag, jongedame.”<br />
Als ik met koffie bij hem zit, vraag ik hoe het<br />
met hem gaat. Hij denkt liever niet zoveel na<br />
over zichzelf, zegt hij. “Alle narigheid komt<br />
vanzelf, en waait ook wel weer over. Treuren<br />
en zeuren heeft geen zin.” Na de snelle kop<br />
koffie wil ik weer verder gaan. Bij de deur hoor<br />
ik hem knetteren in bed.<br />
“Wat is dat Henk?” vraag ik vrolijk.<br />
“Dat, zuster Ronda, is nou het geluid van blaffende<br />
mieren!” ■<br />
Reageren? Redactie@zin.nl<br />
Columns teruglezen? Zin.nl/zusterronda<br />
‘Nou, ik wil<br />
graag een<br />
continental<br />
breakfast,’<br />
zegt Henk<br />
51
LESSEN VAN JE (VOOR)OUDERS<br />
Voor altijd een<br />
bakkersdochter?<br />
Journalist Bianca Bartels (1968) schreef een boek over haar<br />
voorouders: drie generaties broodbakkers. Ze herkent nogal wat<br />
hardnekkige overgeleverde patronen. Welke wil ze behouden,<br />
welke vooral niet? En kun je die überhaupt wel loslaten?<br />
TEKST: BIANCA BARTELS | BEELD: JASPER ZWARTJES<br />
53
54<br />
Ik ben de dochter van de bakker. De kleindochter.<br />
De achterkleindochter. Onze familie<br />
hoort bij de bakkerij. Met hun armen en handen<br />
kneedden mijn voorouders vanaf 1903 het<br />
zachte deeg dat levend werd en groeide. Later<br />
werden de machines geavanceerder, de hoeveelheden<br />
brood groter en werd het personeel<br />
omvangrijker. De passie voor brood bleef, en<br />
het arbeidsethos was onverminderd hoog.<br />
Zonder hard werken redde je het als bakker niet.<br />
‘Hard werken,’ roept nog altijd een venijnig stemmetje<br />
in mijn hoofd. Niet lanterfanten. Nuttig werk<br />
doen, iets bereiken. Altijd een stap harder lopen dan<br />
de rest van de klootzakken om je heen, riep mijn opa<br />
volgens mijn vader regelmatig. Altijd aardig zijn voor<br />
de klanten. Iedereen op straat groeten want je weet<br />
maar nooit of het klanten zijn. Altijd nieuwe dingen<br />
bedenken, de concurrentie in de gaten houden,<br />
groeien, niets verspillen, niet naast je schoenen<br />
lopen, en nooit, maar dan ook nooit klagen, zeuren<br />
of opgeven. Dankjewel voorouders. Dit pakketje ligt<br />
op mijn schouders. Nuttig. En doodvermoeiend.<br />
Veerkracht<br />
Wie word je met drie generaties broodbakkers vóór<br />
je? Met voorouders die zestig, tachtig, honderd uur<br />
per week werkten? Ik draag ze met me mee, wil dat<br />
ze trots op me zijn. Niet verprutsen wat zij hebben<br />
opgebouwd. Is dat een last of een onzichtbare motor<br />
onder alles wat ik doe?<br />
Mijn ouders verkochten in 1997 als derde generatie<br />
bakkers in de familie hun zaak. Maar ik voel nog<br />
steeds de energie van mijn voorouders. Dat brengt<br />
me veel, want als ik er wel eens doorheen zit, dan<br />
denk ik terug aan de veerkracht die mijn voorouders<br />
hadden en voel ik dat ik daar tegenaan kan leunen,<br />
dat die veerkracht ook in mij zit en krijg ik nieuwe<br />
energie. Ik voel op wiens schouders ik sta en dat<br />
helpt me om overeind te blijven. Maar soms gaat dat<br />
eeuwige harde werken wat ver en dan snak ik naar<br />
rust, wat ik mezelf amper gun. Zou ik hiervan los<br />
kunnen komen als ik dat zou willen?<br />
De afgelopen jaren interviewde ik mijn ouders en<br />
heel veel (oud)ooms en -tantes omdat ik een boek<br />
schreef over hen en het bakkersambacht: Brood op<br />
de plank, een familiekroniek van drie generaties<br />
broodbakkers. Hoe meer mensen ik sprak en hoe<br />
meer ik analyseerde en opschreef, hoe meer ik me<br />
Ik ontdekte hoe ik<br />
‘gekneed’ ben door mijn<br />
familiegeschiedenis<br />
realiseerde hoeveel invloed voorouders hebben op<br />
hoe je zelf in elkaar zit. Ik ontdekte hoe ik ‘gekneed’<br />
ben door mijn familiegeschiedenis – en dat iedereen<br />
natuurlijk is gevormd door wat zijn of haar voorouders<br />
doorgaven via hun kinderen.<br />
Vijftien bakkers in de familie<br />
Maar wat zit er dan concreet van mijn voorouders in<br />
mij? Naast dat hoge arbeidsethos is dat in elk geval:<br />
heel veel trots. We hadden vijftien bakkers in onze<br />
familie en ik ben trots op de zaken die zij met hun<br />
vrouwen hebben opgebouwd. Ik voel me er bijzonder<br />
door. Tegelijkertijd vind ik het raar dat ik trots op<br />
hen ben: ik heb er niks aan bijgedragen. Maar volgens<br />
psychiater Fritz B. Simon is dat niet vreemd. Hij<br />
is professor aan een Duits universitair instituut voor<br />
familiebedrijven en schrijft dat ‘families die veel<br />
invloed uitoefenen in een onderneming of die zelfs<br />
eigenaar zijn van die onderneming, zich onderscheiden<br />
van andere families’. Eigendom schept voor hen<br />
net zo’n band als ‘diepe gevoelens’ en wekt soms ook<br />
diepe gevoelens op. Niet vreemd dus dat ik trots op<br />
mijn familie ben en me er loyaal mee voel.
Perfectionisme<br />
Ik herken in mezelf ook het perfectionisme van mijn<br />
voorouders. Mijn banketbakkende grootvader kon<br />
met zijn hand in de oven het verschil voelen tussen<br />
123, 125 of 127 graden. Toen hij begon, waren de<br />
temperatuurmeters nog niet zo betrouwbaar, terwijl<br />
een paar graden verschil banket kan maken of<br />
breken. Om goede producten te maken móet je dus<br />
wel perfectionistisch zijn. Ik kan zelf ook kicken op<br />
kloppende details tot achter de komma. Tot voor kort<br />
vond ik dat mijn perfectionisme wel meeviel omdat<br />
ik altijd zo veel dingen zie die ik helemaal niet goed<br />
doe. Inmiddels heb ik begrepen dat dat juist mijn<br />
perfectionisme tekent. De lat ligt bij mij inderdaad<br />
meestal nogal hoog. Dat is mooi omdat je dan veel<br />
kunt bereiken, maar ook vaak irritant voor mezelf en<br />
mijn omgeving omdat ik niet snel tevreden ben. Ik<br />
gun mijn inmiddels volwassen kinderen dat ze<br />
durven te falen omdat dat zo leerzaam is en gewoon<br />
omdat dat moet kunnen. En ik probeer niet telkens<br />
te benadrukken wat ze beter hadden kunnen doen<br />
omdat ik weet dat dat irritant en niet-helpend is,<br />
maar: dat is best lastig. Ik zíe vaak snel wat er beter<br />
had gekund en dan moet ik mijn mond heel hard<br />
dichtknijpen. Niet omdat ik het niet goed vind wat ze<br />
doen, maar omdat ik ze wil helpen om het nóg beter<br />
te doen. Inmiddels word ik er al wel beter in om mijn<br />
mond te houden. Soms gaat het zelfs vanzelf, langzaam<br />
slijt een nieuw patroon in. Maar ik merk hoe<br />
makkelijk je oude patronen doorgeeft, ook al ben je<br />
vastbesloten om dat niet te doen.<br />
Ik vroeg systemisch psychotherapeut Judith de<br />
Graaf (1964) wat de ‘motto’s’ die je van je (voor)<br />
ouders meekrijgt met je doen. Ik wil weten of je<br />
ervoor kunt kiezen een lijn níet voort te zetten. Of is<br />
er geen ontkomen aan en word je gedreven door wat<br />
al zoveel jaar eerder door je voorouders is ingezet?<br />
Patronen in je DNA<br />
Volgens De Graaf worden patronen vaak generaties<br />
lang onbewust doorgegeven. “Dat gaat over uiteenlopende<br />
zwaardere en lichtere thema’s zoals<br />
hechting, liefde, zwijgzaamheid, geweld, (oorlogs)<br />
trauma’s en zoals bij jullie familie: loyaliteit, perfectionisme,<br />
grenzeloosheid, geen hulp vragen aan<br />
anderen en een hoog arbeidsethos. Tegenwoordig<br />
weten we dat je grote stressvolle thema’s zelfs terug<br />
kunt vinden in het DNA van volgende generaties: dit<br />
heet epigenetica.” Ik verbaas me dat wat ik doorkreeg<br />
van mijn voorouders blijkbaar niet alleen<br />
tussen mijn oren zit: je zou het in mijn cellen kunnen<br />
terugzien. Geen wonder dat wat je doorkrijgt zich zo<br />
stevig manifesteert.<br />
Je krijgt natuurlijk niet alleen impliciet van alles<br />
mee. Ik snap heel goed dat als ik tegen mijn kinderen<br />
zeg dat ze ’s avonds niet meer moeten werken<br />
omdat dat niet goed voor ze is, mijn argument teniet<br />
wordt gedaan als ik zelf wel elke avond achter de<br />
laptop kruip. Toch hoef je volgens Judith de Graaf al<br />
die invloeden niet te zien als blauwdrukken waaraan<br />
niet te ontkomen valt. Maar je moet dan wél heel<br />
actief zelf aan de slag.<br />
Familiesysteem<br />
Ik ben benieuwd hoe je dat dan doorbreekt. Ik merk<br />
dat mijn patronen vaak heel hardnekkig zijn. Wij<br />
kregen van huis uit pittige ongeschreven doorzetters -<br />
wetten mee. Toen mijn vader als tiener zijn rug brak<br />
en van zijn heupen tot zijn oksels in het gips zat,<br />
moest hij gewoon doorwerken in de bakkerij onder<br />
het motto: je doet maar wat je kunt, en wat je niet<br />
kunt, doe je ook maar. Want het brood moest ook<br />
morgen weer gebakken worden. Zeuren was er dus<br />
niet bij, en hulp vragen ook niet. En ondanks dat ik<br />
me als twintiger heilig heb voorgenomen om mezelf<br />
niet zo over de kop te werken als mijn ouders hadden<br />
gedaan, raakte ik jaren later toch ook zelf over spannen.<br />
Blijkbaar wist ik echt niet hoe je dat moest<br />
doen, werk en vrije tijd in balans houden.<br />
Nu ik me er meer in verdiep, snap ik waarom het niet<br />
makkelijk is om het zelf anders te doen. Als je van<br />
huis uit hebt meegekregen dat bijvoorbeeld afhankelijkheid<br />
niet goed is, en dat je je altijd sterk moet<br />
voordoen, ook omdat je ouders altijd mooi weer<br />
moesten spelen tegenover klanten, dan durf je bijna<br />
geen hulp te vragen aan anderen. Dat voelt onveilig.<br />
Zo’n overtuiging zit heel diep.<br />
Wanneer je dingen wilt veranderen moet je natuurlijk<br />
eerst voor jezelf op een rijtje zetten wat je dwars<br />
zit of waar je precies tegenaan loopt. Vaak heb je<br />
eerst niet door dat een bepaalde frustratie voortkomt<br />
uit het familiesysteem. Signalen hiervoor zijn<br />
bijvoorbeeld dat je keer op keer tegen dezelfde<br />
problemen aanloopt, wat star en niet flexibel voelt.<br />
Vastlopen<br />
Niet alle patronen en rituelen die je overneemt zijn<br />
slecht. Het is natuurlijk prima als je ’s avonds je<br />
55
56<br />
Kijk ook naar wat<br />
er wél goed ging.<br />
Welke doorgegeven<br />
eigenschappen<br />
koester je?<br />
kinderen voorleest, net zoals je ouders bij jou deden.<br />
Patronen waarin mensen vastlopen zijn volgens<br />
Judith de Graaf bijvoorbeeld dat je vaak over je eigen<br />
grenzen gaat, hoe je met emoties omgaat, maar ook<br />
verslaving of geweld. “Vaak neem je je voor om<br />
dingen te veranderen en dat lukt dan ook als alles<br />
meezit. Maar zodra er stress komt en de boel onder<br />
druk komt te staan, verval je in je oude patroon. Het<br />
familiesysteem overrulet dan wat je je met je hoofd<br />
hebt voorgenomen. Het kan dan helpen om met<br />
behulp van een genogram, een soort stamboom, te<br />
kijken naar hoe de generaties vóór jou met dit thema<br />
omgingen. Wanneer het om niet al te heftige<br />
problematiek gaat, hoeft dat niet met een therapeut;<br />
je kunt dat ook met een partner of een vriendin<br />
doen. Daarna vraag je jezelf af wat je gevoelsmatig<br />
nodig hebt. Stel dat je oma angstig is geworden in de<br />
oorlog en je merkt dat jij ‘meer dan nodig zou zijn’<br />
angstig bent ingesteld. Dan kun je bedenken: mijn<br />
oma had het nodig gehad om beschermd te worden,<br />
dat kan niemand haar meer geven, maar wat heb ík<br />
nu nodig? Wat voel ik in mijn lichaam? Wat is mijn<br />
behoefte? Wil ik beschermd worden? En hoe kan<br />
ik mezelf dit geven? Dan kun je naar een vriend<br />
gaan en zeggen: ik weet niet hoe het komt, het is<br />
misschien van twee generaties terug, maar ik voel<br />
me bang. Kun je me even vasthouden?”<br />
Op niet-verwijtende toon vragen stellen<br />
De bakkerij en het woonhuis van mijn grootouders<br />
zijn in de oorlog onteigend. En om de bakkerij die ze<br />
daarna hadden, hebben ze twaalf jaar lang rechtszaken<br />
gevoerd omdat de vroegere pandeigenaar de<br />
bakkerij terug wilde. Al die jaren leefden ze in<br />
onzeker heid: ze konden alles wat ze opgebouwd<br />
hadden opnieuw kwijtraken. Ik heb altijd gedacht<br />
dat die gebeurtenissen geen invloed op mijzelf konden<br />
hebben, omdat ze zo lang geleden zijn gebeurd<br />
en omdat het uiteindelijk goed is afgelopen. Maar nu<br />
voel ik dat de boodschap die mijn voorouders hebben<br />
doorgegeven is dat je nooit moet denken dat je<br />
op je lauweren kunt rusten. Want je kunt alles weer<br />
kwijtraken. Of het nou goed gaat of niet, er is altijd<br />
stress want je weet nooit of het goed blíjft gaan. Grote<br />
kans dat je als nazaat naar zo’n motto gaat leven: je<br />
mag volgens de leefregels van jouw familie eigenlijk<br />
geen pauze nemen, werken is heilig en je voelt druk.<br />
Wanneer je doorgegeven patronen wilt veranderen,<br />
helpt het volgens Judith de Graaf om te praten met je<br />
(voor)ouders. Op een niet-verwijtende toon zeg je dan<br />
dat je snapt dat zij iets gedaan hebben omdat ze<br />
dachten dat dat goed was (bijvoorbeeld: streng zijn,<br />
veel werken, moeilijke onderwerpen verzwijgen,<br />
enzovoort), maar dat het voor jou moeilijk was. En<br />
dan vraag je of ze dat begrijpen. Wanneer ouders<br />
daar op een positieve manier op kunnen reageren, is<br />
dat vaak heel helend. Als ouders er niet meer zijn,<br />
kun je er met andere familieleden over spreken. De<br />
Graaf: “Wat jij hebt gedaan voor je boek, allerlei<br />
familieleden interviewen, is ook heel helpend. Door<br />
zulke gesprekken kun je alle verhalen en eventuele<br />
spanningen op een rij zetten. Dat kun je ook doen<br />
zonder dat je er een boek van wilt maken. En<br />
wanneer mensen overleden zijn, kun je ze ook in<br />
gedachten oproepen, alsof je een persoon visualiseert.<br />
Dan stel je diezelfde verwijtloze vragen en je<br />
vraagt wat die persoon nodig had gehad vroeger.<br />
Meestal voel je dan wel wat je (voor)ouder zou hebben<br />
geantwoord als hij of zij er nog was. En wanneer je<br />
dat hardop uitspreekt, kan dat jou ook helpen. Je<br />
kunt dan alsnog de dialoog aangaan. Probeer het dan<br />
niet bij woorden te laten. Voel vooral emotioneel wie<br />
wat nodig had of heeft. In kleine stapjes kun je zo het<br />
systeem aanpassen en de patronen doorbreken waar<br />
je last van hebt.”<br />
Positieve patronen<br />
Wat ik ook nog leer, is dat terugkijken naar de<br />
patronen in je familie niet alleen interessant is voor<br />
problemen waar je tegenaan loopt. Het is belangrijk<br />
dat je ook kijkt naar wat er wél goed ging. Met welke<br />
rituelen en patronen ben je blij? Welke doorgegeven<br />
eigenschappen koester je? Dit zijn waardevolle<br />
inzichten waardoor je groeit en kracht van binnenuit<br />
kunt ervaren. Wanneer ik dat doe, kijk ik vooral met<br />
blijdschap terug naar wat ik heb meegekregen. Ik<br />
voel de opgewekte energie van mijn voorouders door<br />
me heen stromen. Alsof ze me dragen. Ik maak een<br />
diepe buiging. Dank voorouders dat ik de dochter, de<br />
kleindochter en de achterkleindochter van heel veel<br />
bakkers ben. ■
Met de klok mee:<br />
• Bij personeelstekort<br />
en op feestdagen stond<br />
Bianca ook achter de<br />
toonbank. Met een<br />
kwastje broodkruimels<br />
wegvegen hoorde bij de<br />
taken, eind jaren 80<br />
• Voor het 85-jarige<br />
bestaan van bakkerij<br />
Bartels had Frans, de<br />
vader van Bianca, een<br />
paard-en-wagen<br />
gehuurd, net zo een als<br />
zijn opa Arnold had.<br />
Frans, Willy en de<br />
kinderen Frans-Jozef,<br />
Marcel en Bianca, 1989<br />
• De perfectionistische<br />
Jan de Goede, Bianca’s<br />
opa, rechts met bril,<br />
legde de lat in zijn<br />
banketbakkerij hoog.<br />
Hij hield strak in de<br />
gaten of al zijn<br />
banketbakkers precies<br />
deden wat hij wilde,<br />
eind jaren 40<br />
• Frans, Bianca’s vader,<br />
poseert trots in zijn<br />
eigen zaak voor een<br />
lokale krant, 1971<br />
• Feestelijke<br />
heropening na de<br />
verbouwing van de<br />
bakkerij. Voor de<br />
kameel staan Frans en<br />
Willy en erop v.l.n.r.<br />
Marcel, Frans-Jozef en<br />
Bianca, 1982<br />
BROOD OP DE PLANK<br />
‘De warmste bollen! De vrolijkste bollen! De gelukkigste bollen!’ Bianca Bartels wist als kind al hoe je<br />
klanten de winkel in moest lokken. Hoe kan het ook anders. Brood, heel veel brood is er gebakken,<br />
vanaf 1903 door overgrootvader Arnold Bartels in Purmerend tot 1997 door vader Frans Bartels, die<br />
genoodzaakt was het familiebedrijf in Amsterdam te beëindigen. Brood op de plank is een intrigerend<br />
familieverhaal over trotse broodbakkers. Over het ambacht, nieuwe producten bedenken, de oorlog<br />
overleven, regelgeving, de volkorenbroodhype, concurrentie van supermarkten, klagende buren,<br />
altijd netjes zijn voor de klanten en nooit zeuren of opgeven. (Nieuw Amsterdam, € 24,99)<br />
<strong>ZI</strong>N IN? Kijk op p. 110<br />
beeld: uit het boek Brood op de plank<br />
57
<strong>ZI</strong>N & SENIORWEB<br />
Informatie in geval<br />
van nood instellen op je mobiel<br />
Tegenwoordig heeft zo goed als iedereen een smartphone. Sterker nog: we<br />
kunnen eigenlijk niet meer zonder. Reden te meer om eens wat dieper in te<br />
gaan op drie praktische functionaliteiten van je mobiel die weleens het<br />
verschil zouden kunnen gaan maken.<br />
1. NL-Alert<br />
NL-Alert is het alarmmiddel van<br />
de overheid om burgers bij een<br />
(levens)bedreigende situatie via<br />
hun mobiele telefoon op de hoogte<br />
te brengen. Je telefoon maakt een<br />
hard geluid en trilt als je een NL-<br />
Alert ontvangt. Ook verschijnt de<br />
melding met uitleg van de situatie<br />
direct in beeld. In principe ontvangt<br />
elke telefoon automatisch<br />
een NL-Alert.<br />
2. Noodcontact<br />
Wie kunnen we in geval van nood<br />
bellen? Een vraag die we weleens<br />
moeten beantwoorden. Maar wat<br />
als je daartoe niet (meer) in staat<br />
bent? Stel via de instellingen van<br />
je smartphone in wie jouw noodcontacten<br />
zijn. Na het instellen zijn<br />
die contacten altijd bereikbaar,<br />
ook als je mobiel is vergrendeld<br />
met een toegangscode.<br />
3. Medische informatie<br />
Naast noodcontacten kun je eraan<br />
denken handige medische informatie<br />
in je telefoon in te voeren.<br />
Denk aan je bloedgroep, huidige<br />
medicatie en eventuele gezondheidsklachten.<br />
Handig voor<br />
deskundigen: mocht het nodig<br />
zijn, dan is ook deze informatie<br />
altijd beschikbaar. Houd er bij het<br />
invullen van je medische gegevens<br />
rekening mee dat je de boel kort<br />
en bondig houdt.<br />
Toegang tot noodcontacten<br />
Hoe je toegang krijgt tot je noodcontacten<br />
en medische informatie<br />
verschilt per smartphone. Meestal<br />
moet je over het vergrendelscherm<br />
vegen en verschijnt de optie Noodoproep<br />
of Noodgeval. Tik je daarop,<br />
dan verschijnen er een aantal<br />
opties. Belangrijk om te weten is<br />
dat iemand die je telefoon via deze<br />
manier ontgrendelt géén toegang<br />
heeft tot de rest van je telefoon. De<br />
toegang beperkt zich tot medische<br />
informatie en noodcontacten, en<br />
biedt de mogelijkheid 112 te bellen.<br />
Meer weten? Ga naar Seniorweb.nl/zin-magazine<br />
58<br />
Heeft u een vraag of wilt u meer weten over SeniorWeb?<br />
Bel naar 030 – 276 99 65 of ga naar Seniorweb.nl/zin
VERWONDER<br />
Pluk de dag. Verrassing en inspiratie<br />
64<br />
Charles den Tex:<br />
‘Ik laat nooit iets<br />
tussendoor lezen’<br />
70<br />
BBQ’en vooral een<br />
mannending?<br />
Nu niet meer...<br />
76<br />
Biosje pakken?<br />
Les cyclades is een<br />
fijne zomerfilm<br />
78<br />
Wies bij Manous:<br />
‘Er goed uitzien is<br />
je goed voelen’<br />
82<br />
Kleur, aandacht,<br />
prints & meer prints!<br />
Durf jij het aan?<br />
59
LEES<br />
Blijf op de hoogte van fictie & non-fictie<br />
Balling tegen wil en<br />
dank<br />
Roman | Het schrijftempo van<br />
Allende is bewonderingswaardig,<br />
net als haar frisse, stuwende verteltrant<br />
waarin ze de lezer meeneemt<br />
in haar kleurrijk universum. In deze<br />
overrompelende roman vlecht ze<br />
twee verschillende werelden vernuftig<br />
door elkaar. De roman opent met<br />
de verschrikkingen van de Kristallnacht<br />
in het Wenen van 1938 waar<br />
een gezin uiteenvalt en zoontje<br />
Samuel op kindertransport naar<br />
Engeland wordt gezet. Hij zal zijn<br />
ouders nooit meer terugzien. In 2022 wordt Samuel betrokken bij de<br />
harde actualiteit die qua onmenselijke wreedheid doet denken aan<br />
het leed dat zijn familie overkwam. Hij raakt bevriend met de jonge,<br />
gedreven latina Selena die zich inzet voor minderjarige vluchtelingen.<br />
Samuel en Selena herkennen in elkaar de eenzaamheid en levensdrang<br />
van de balling tegen wil en dank. Isabel Allende, De wind kent<br />
mijn naam (Wereldbibliotheek, € 24,99)<br />
Gebutste levens<br />
Roman | O de liefde! Die kan<br />
je naar grote hoogtes tillen<br />
en net zo makkelijk het<br />
ravijn in smijten. De drie<br />
vrouwen in deze aangrijpende<br />
roman weten dat maar al<br />
te goed. Het is een pijnlijke<br />
en levensechte geschiedenis<br />
van een oma, moeder en<br />
dochter die elkaar zijn kwijtgeraakt. Dochter Kate wil<br />
wanhopig graag meer over haar echte moeder weten en<br />
reist af naar een hardvochtig klooster in Ierland waar<br />
ongehuwde zwangeren werden opgevangen. Dertig jaar<br />
eerder arriveerde daar de vrijgevochten Rosaleen, dochter<br />
van caféhouder Aofi, die ooit veelbelovend was maar<br />
door de mores van haar tijd heeft moeten inschikken.<br />
Hun door geheimen en schaduwen gebutste levens zijn<br />
zo beeldend beschreven, dat ze je lang bijblijven. De<br />
roman is geïnspireerd door de familieverhalen van de<br />
schrijver en dat voel je. Esther Freud, Hoeveel ik van je<br />
hou (Orlando, € 24,99)<br />
<strong>ZI</strong>N IN? Kijk op p. 110<br />
60<br />
Waar zijn ze gebleven?<br />
Thriller | Twee stellen<br />
trekken een onherbergzaam<br />
natuurgebied in<br />
voor hun vakantie. De<br />
vier komen nooit op<br />
hun bestemming aan.<br />
Een van hen, Anne,<br />
wordt onderkoeld en<br />
zwaargewond door een ambulancehelikopter<br />
opgepikt. Wat is er gebeurd?<br />
Zijn ze overvallen door het verraderlijke<br />
weer of door iets of iemand anders? En:<br />
waar zijn de andere drie gebleven? De<br />
spanningsboog verslapt geen moment.<br />
Terwijl het verhaal behendig verspringt<br />
tussen getuigenverhoren en het reisverslag<br />
vol ontberingen, begint de mist<br />
rondom mogelijke motieven op te klaren.<br />
In eigen land (Zweden) uitgeroepen tot<br />
thriller debuut van het jaar. Ulf Kvensler,<br />
Het hoge noorden (Boekerij, € 21,99)<br />
Eindeloze zomers<br />
Roman | Als de vier zussen Doro, Yella,<br />
Amelie en Helen een uitnodiging krijgen<br />
van hun moeder om samen te komen in<br />
hun oude, vaste vakantiestek Bergen aan<br />
Zee, heeft dat op elk van hen een andere<br />
uitwerking. De zoete herinneringen aan<br />
die eindeloze zomers worden overschaduwd<br />
door het ongeluk waarbij ze hun<br />
vader verloren. Dat drama heeft hen<br />
eerder van elkaar verwijderd dan samengebracht.<br />
Is dit een laatste poging iets van<br />
het saamhorige gevoel van toen nieuw<br />
leven in te blazen?<br />
Kunnen ze hun vetes<br />
begraven? In deze<br />
roman draait het vooral<br />
om de zachte kracht<br />
van gunnen en vergeven.<br />
Monika Peetz,<br />
Zomerzussen (Ambo<br />
Anthos, € 22,99)<br />
Experimenteel genie<br />
Biografie | Bijna een<br />
eeuw na zijn overlijden<br />
is daar de eerste<br />
volwaardige biografie<br />
van de Vlaamse dichter<br />
Paul van Ostaijen<br />
(1896-1928). Die in<br />
1916 debuteerde met<br />
Music-Hall: poëzie over de roes van het<br />
nachtleven. Van Ostaijen groeide als<br />
modernist uit tot een van de geliefdste<br />
dichters uit de Nederlandse letteren.<br />
Bekend werd zijn experimentele poëzie<br />
vanwege ritme en klank maar ook de<br />
weergave op papier. Van Ostaijen stierf<br />
jong maar zijn werk laat zich nog altijd<br />
goed lezen. “Ik heb een mens van het<br />
genie Paul van Ostaijen willen maken,”<br />
aldus De Ridder die twintig jaar aan deze<br />
parel werkte. Matthijs de Ridder, Paul<br />
van Ostaijen (Querido Facto, € 44,50)<br />
198
Eigenlijk wilde Hermans<br />
fotograaf worden<br />
Biografie | Wat moet<br />
het zalig zijn om rond te<br />
dolen in het archief van<br />
W.F. Hermans en al zijn<br />
brieven, manuscripten<br />
en foto’s uit te pluizen.<br />
De samenstellers van dit boek belichten<br />
een minder bekende, frivolere kant van de<br />
schrijver. Zijn liefde voor katten, typemachines,<br />
auto’s en Parijs bijvoorbeeld. En het<br />
feit dat hij ervan droomde om fotograaf te<br />
worden. Het is dat hij drie keer voor zijn examen<br />
fotografie is gezakt, anders hadden we<br />
wellicht geen Nooit meer slapen of Onder<br />
professoren gehad. Max Pam, Hans Renders<br />
& Piet Schreuders, Het universum van Willem<br />
Frederik Hermans (De Harmonie, € 49,50)<br />
het universum van willem frederik hermans<br />
61<br />
collages Willem Frederik Hermans: Erven WFH
3x Hoogspanning<br />
De Maand van het Spannende Boek<br />
is niet meer. Maar omdat juni toch<br />
nog altijd in het teken staat van de<br />
thriller, hier drie huiveringwekkende<br />
exemplaren.<br />
1 | Topingrediënten<br />
Men neme een<br />
beroemde bakshow,<br />
een ijzige vrouwelijke<br />
presentator en<br />
een handvol ambitieuze<br />
deelnemers<br />
waarvan sommigen met een dubbele<br />
agenda. Topingrediënten voor<br />
een loeispannende ontknoping.<br />
Jessa Maxwell, De gouden lepel<br />
(Luitingh-Sijthoff, € 21,99)<br />
2 | Hoogst actueel<br />
Verontrustende en<br />
ragfijn vertelde<br />
suspense waarin<br />
een oud-veiligheidsexpert<br />
en een vrouw<br />
die haar familie<br />
verloor bij de ramp met de MH17<br />
verstrikt raken in het huiveringwekkende<br />
netwerk van Poetin.<br />
Hoogst actueel en aannemelijk.<br />
Tomas Ross, Poetins dochter<br />
(Cargo, € 22,99)<br />
3 | Salander is<br />
terug<br />
Lisbeth Salander<br />
raakt samen met<br />
Mikael Blomkvist<br />
betrokken bij een<br />
groot, actueel<br />
schandaal waar de hebzucht van<br />
grote bedrijven en criminele bendes<br />
elkaar vinden. Spannend!<br />
Karin Smirnoff, De schreeuw van de<br />
zeearend (Signatuur, € 24,99)<br />
62<br />
Stephan Vanfleteren<br />
Interview | Paolo Cognetti (1978), schrijver<br />
van De acht bergen, brengt in zijn nieuwe<br />
boek Antonia een ode aan de jonggestorven<br />
Italiaanse dichteres Antonia Pozzi (1912).<br />
Die zich niet kon voegen naar de normen<br />
van haar tijd en milieu. Als vrijgevochten<br />
jonge vrouw verkende ze de wereld, ging<br />
studeren en vond in de bergen haar toevluchtsoord.<br />
Paolo Cognetti<br />
‘Ik heb de stad<br />
net zo nodig<br />
als de bergen’<br />
Hoe heb je Antonia ontdekt?<br />
“Ik heb het werk van Antonia leren kennen<br />
in een boekwinkel in Milaan, de stad waar<br />
we allebei vandaan komen. Zij werd net als<br />
ik verliefd op de bergen en begon te schrijven.<br />
Toen ik haar dagboeken opensloeg,<br />
had ik meteen het gevoel dat we veel dingen<br />
gemeen hadden. We zijn allebei oude zielen.<br />
Hoe meer ik van haar las, hoe meer ik in<br />
haar herkende. Haar grote liefde voor de<br />
bergen natuurlijk en jezelf terug te vinden<br />
door te schrijven. Ze was een vrouw met een<br />
enorme levenslust maar zo intens gevoelig,<br />
dat elke emotie heel hevig bij haar binnenkwam.<br />
Momenten van grote vreugde en<br />
geluk worden afgewisseld met grote eenzaamheid.<br />
Ergens schrijft ze dat ze te veel<br />
leven in haar bloed heeft. Dat was haar tragiek.<br />
Zo was ze bijvoorbeeld altijd verliefd.<br />
Ze had vele liefdes en ook vele niet beantwoorde<br />
liefdes. Het opkomend fascisme in<br />
Italië en de rest van Europa dreef haar tot<br />
wanhoop. In 1938 pleegde ze zelfmoord. Ze<br />
is 26 jaar geworden. De laatste jaren is ze<br />
weer herontdekt, naast mijn boek zijn er ook<br />
twee documentaires en een film over haar<br />
verschenen. Dat verdient ze zonder meer.”<br />
Wat betekenen de bergen voor jou?<br />
“Eenmaal daar voel ik de kinderlijke vreugde<br />
van vroeger. Het ultieme gevoel van vrijheid.<br />
Mijn huis in de bergen is een rustige,<br />
verstilde plek waar ik mezelf kan terugvinden<br />
en waar ik me goed kan concentreren.<br />
Daar voel ik sterk de connectie met de aarde.<br />
Aan de andere kant is het zomers ook<br />
gewoon de plek waar ik woon en geniet van<br />
de bossen, de beekjes, de mensen en de<br />
dieren. Op de een of andere manier ervaar je<br />
de kracht van de berg sterker als je ernaartoe<br />
gaat, dan wanneer je er woont. In de<br />
stad kan ik juist schoonheid vinden in de<br />
verscheidenheid van mensen, de cultuur en<br />
het nachtleven. Ik heb de stad net zo nodig<br />
als de bergen, ik zou niet zonder een van<br />
beide kunnen leven.”<br />
Ben je blij met de verfilming van ‘De acht<br />
bergen’?<br />
“Ja. Ik was er vanaf het allereerste begin<br />
nauw bij betrokken. Alle verschillende versies<br />
van de scenario’s heb ik gelezen en ik<br />
keek ook mee bij de casting en montage.<br />
Om de regisseurs de cultuur en de taal van<br />
de bergen bij te brengen, ben ik wekenlang<br />
hun gids geweest. We zijn samen op pad<br />
gegaan, ze hebben mijn vrienden ontmoet<br />
en de plekken bezocht die voor mij belangrijk<br />
zijn. Ze hebben zeker een jaar in Italië<br />
rondgebracht en uiteindelijk<br />
zelfs de taal<br />
geleerd. Dat alles<br />
heeft bijgedragen<br />
aan de kracht en<br />
magie van de film.”<br />
Antonia (De Bezige<br />
Bij, € 24,99), v.a.<br />
15/6; dvd De acht<br />
bergen (Dutch<br />
Filmworks, € 14,99)
LEES<br />
Dreunt door<br />
Roman | Goede literatuur moet schuren<br />
en mag schrijnen. Roxane van Iperen<br />
laat het daar niet bij: in haar nieuwste,<br />
aangrijpende roman krabt ze steeds<br />
het korstje van de wond.<br />
Is dat fijn? Niet echt, het haalt je<br />
behoorlijk uit je comfortzone, maar het<br />
is zo knap gedoseerd gedaan, dat het<br />
je steeds dieper het verhaal intrekt.<br />
Dat van de jonge M., die gevangenzit in<br />
de chaos en het geweld van thuis. Haar<br />
ouders verhuizen constant waardoor<br />
M. telkens weer een nieuwe vluchtplaats<br />
moet vinden. Inmiddels heeft ze<br />
daar een instinct voor ontwikkeld,<br />
maar hoe betrouwbaar is dat als er<br />
geen vast referentiepunt is? Als je nooit<br />
iets kunt opbouwen, altijd alles moet<br />
achterlaten en de toestand thuis moet verzwijgen, krimpt je wereld zodanig dat je je<br />
afvraagt of je er eigenlijk wel toedoet. Die boodschap dreunt door. Roxane van<br />
Iperen, Dat beloof ik (Thomas Rap, € 24,99)<br />
Vol maar hol<br />
Roman | Ze posten zich suf op Insta en<br />
Tiktok met beelden van hun flitsende,<br />
eeuwig zonnige leven: de jonge expats<br />
die om elkaar heen cirkelen in bruisende<br />
stadscentra als Berlijn en Londen.<br />
Immer op zoek naar het nieuwste en<br />
hipste, gedreven door de angst om iets<br />
te missen. Deze intrigerende roman<br />
biedt een onthutsend kijkje in de<br />
levens van<br />
deze millennials<br />
die zo<br />
vol lijken,<br />
maar hol<br />
blijken.<br />
Vincenzo<br />
Latronico,<br />
De perfecties<br />
(De Bezige<br />
Bij, € 21,99)<br />
Oud zeer opruimen<br />
Roman | Wat doe<br />
je als je vader<br />
besluit dat hij<br />
niets meer heeft<br />
om voor te leven<br />
omdat hij niet<br />
meer kan schilderen?<br />
Zijn drie<br />
kinderen en twee<br />
ex-vrouwen kennen<br />
Leo als een<br />
grote egoïst, maar deze boodschap komt<br />
wel erg hard aan. Zijn besluit dwingt iedereen<br />
om oud zeer onder ogen te zien en te<br />
bepalen hoe ze zich tot elkaar verhouden.<br />
Invoelende, troostende roman die ondanks<br />
het thema licht van toon is. Judith de<br />
Graaf, Ontijd (Brainbooks, € 21,99)<br />
Zeuren helpt niet<br />
Verhalenbundel | Ouder worden<br />
gaat vanzelf. Zeuren en klagen<br />
helpt niet, je kunt er beter smakelijk<br />
om lachen en nog zoveel<br />
mogelijk genieten. Met die<br />
kenmerkende laconieke houding<br />
bekijkt Yvonne Kroonenberg haar<br />
leven en dat van haar generatiegenoten.<br />
Aanstekelijke verhalen<br />
van een realist en rasoptimist.<br />
Yvonne Kroonenberg, Leven voor<br />
gevorderden<br />
(Pluim,<br />
€ 22,99)<br />
Pijn van<br />
verraad<br />
Roman | Harriet<br />
van 6 is niet<br />
verbaasd dat<br />
haar ouders<br />
gaan scheiden.<br />
Maar dan vangt<br />
ze een gesprek<br />
op dat haar<br />
leven overhoophaalt. Haar moeder<br />
dringt erop aan dat zij grote zus<br />
Amalia krijgt en dat Harriet naar haar<br />
vader gaat. Met mededogen en groot<br />
psychologisch inzicht schetst de<br />
schrijver hoe de pijn van dat verraad<br />
zich voorgoed vastpint in Harriet, en<br />
haar eigen leven en dat van haar dochter<br />
Yana beïnvloedt. Rauw en dicht op<br />
de huid geschreven. Alex Schulman,<br />
Station Malma (De Bezige Bij, € 24,99)<br />
tekst: Margriet de Groot<br />
63
5VRAGEN AAN<br />
Charles<br />
den Tex<br />
‘Thrillers hebben voor mij de<br />
wereld van de literatuur geopend’<br />
64<br />
Op zijn ereplank staan diverse gerenommeerde<br />
prijzen, waaronder maar liefst driemaal de Gouden<br />
Strop. Charles den Tex (1952) schrijft al meer dan dertig<br />
jaar thrillers die onbehaaglijk sterk op de actualiteit<br />
leunen. Onlangs verscheen Trauma, het vervolg op zijn<br />
succesvolle De Repair Club. Hoog tijd voor een interview<br />
met een van de beste thrillerschrijvers van Nederland.<br />
INTERVIEW: MARGRIET DE GROOT | BEELD: ANP/KOEN VERHEIJDEN
1<br />
Moeten je boeken<br />
kloppen?<br />
“Ze hoeven niet te kloppen zolang de<br />
lezer het maar gelooft. Je moet een<br />
geloofwaardig beeld schetsen waarin<br />
de lezer meegaat. Ik ben geslaagd als<br />
het me lukt de lezer uit zijn eigen<br />
wereld te tillen en op een andere<br />
manier naar iets te laten kijken. Feiten<br />
zijn daarvoor niet altijd het beste<br />
middel. Om me in te leven, verdiep ik<br />
me in de geschiedenis van mijn<br />
onderwerp, lees ik veel en spreek ik<br />
met mensen die er dicht op hebben<br />
gezeten. Maar uiteindelijk verzín ik<br />
het verhaal. De hoofdpersoon van De<br />
Repair Club, oud-spion John Antink,<br />
bestaat niet. Hij is gebaseerd op verhalen<br />
van anderen over hoe het was<br />
op de plekken waar hij heeft gezeten.<br />
Het begon allemaal met het idee<br />
van een groepje gepensioneerde
CHARLES DEN TEX<br />
66<br />
spionnen. Eindelijk kon ik weer eens<br />
schrijven over iemand van mijn eigen<br />
leeftijd. Toen het verhaal eenmaal<br />
groeide, bedacht ik dat ik meer dan<br />
één boek over deze groep kon schrijven.<br />
John Antink heeft een hele tijd<br />
bij de geheime dienst gezeten en is<br />
daar ook de baas geweest. Dat biedt<br />
de mogelijkheid om drie boeken te<br />
schrijven waarin ik drie belangrijke<br />
momenten uit de Nederlandse militaire<br />
geschiedenis kan verwerken.<br />
De eerste is de inzet van de geheime<br />
dienst vlak voor de val van de Berlijnse<br />
Muur en de ineenstorting van de<br />
Sovjet-Unie. Toen ik daarmee bezig<br />
was, begon die chaotische en beschamende<br />
aftocht uit Afghanistan. Ik ken<br />
iemand die bij Buitenlandse Zaken zit<br />
en die mij dingen kon vertellen die<br />
mij triggerden. De bemoeienis van het<br />
Nederlandse defensieapparaat in<br />
Afghanistan is toch een van de grotere<br />
acties waar ons land bij betrokken<br />
is geweest. Voor het derde deel wil ik<br />
terug in de tijd, wanneer John Antink<br />
nog een jonge spion is. Ik wil daarvoor<br />
eigenlijk graag naar Libanon<br />
want daar zijn onder de vlag van<br />
UNIFIL heel heftige dingen gebeurd.”<br />
‘Anneloes<br />
en ik praten<br />
nooit over<br />
het boek<br />
waarmee we<br />
bezig zijn’<br />
2<br />
Wat zijn je<br />
schrijfrituelen?<br />
“Als ik eenmaal een idee heb, ga ik<br />
onderzoek doen en ondertussen<br />
schrijf ik allemaal losse stukjes. Een<br />
scène, een dialoog, een beschrijving<br />
van een bepaalde locatie. Die noteer<br />
ik allemaal in schriftjes. Ik weet dat<br />
ik klaar ben om te schrijven als ik de<br />
sfeer van het boek te pakken heb. Ik<br />
moet een helder beeld hebben van de<br />
mensen, hoe ze met elkaar praten en<br />
waar ze elkaar tegenkomen. Dat is<br />
voor mij heel belangrijk. Het verhaal<br />
vormt zich eerst in mijn hoofd, daarna<br />
pak ik de schriftjes erbij en begint het<br />
selecteren. Onderzoek en schrijven<br />
gaan bij mij altijd hand in hand<br />
omdat ik met al die losse stukjes<br />
werk. Ik vind het heerlijk om te gaan<br />
zitten en te beginnen met schrijven.<br />
Dat gaat niet altijd even vlot. De ene<br />
keer schiet ik erdoorheen, een andere<br />
keer ben ik enorm aan het pielen.<br />
Meestal schrijf ik de eerste dertig,<br />
veertig bladzijden wel drie tot vier<br />
keer over. Op zoek naar de juiste toon.<br />
Als ik die eenmaal heb, gaat het tempo<br />
omhoog. Ik ben geen schrijver die<br />
zijn boeken van hoofdstuk tot hoofdstuk<br />
heeft uitgedacht. Dat past niet bij<br />
me. Het einde moet niet alleen voor
de lezer maar ook voor mij een verrassing<br />
zijn. Het is leuker als ik zelf nog<br />
niet precies weet hoe het afloopt en<br />
dat voor een deel al schrijvende<br />
ontdek. Ik vrees dat ik anders voor<br />
de oplettende lezer te veel laat doorschemeren.<br />
Ik laat ook nooit iets<br />
tussendoor lezen. Ook niet aan mijn<br />
uitgever. Hij vraagt me er altijd naar<br />
en ik ben nog nooit gezwicht. Mijn<br />
vrouw is mijn eerste lezer – en ook<br />
pas als het helemaal af is. Tenzij ik<br />
ergens helemaal klem zit. Maar dat<br />
gebeurt niet zo vaak.”<br />
3<br />
Je vrouw schrijft ook,<br />
wordt er thuis<br />
nog ergens anders<br />
over gepraat?<br />
“Anneloes en ik praten nooit over het<br />
boek waarmee we bezig zijn. Dat<br />
vinden we storend, we raken er alleen<br />
maar van in de war. Ik wil echt in<br />
mijn eigen wereld zitten en Anneloes<br />
ook. We zijn indertijd ongeveer op<br />
hetzelfde moment begonnen met het<br />
schrijven van boeken en zijn allebei<br />
sterk van mening dat als we eenmaal<br />
gaan zitten, we niet afgeleid willen<br />
worden door andermans ideeën of<br />
gedachten. Tussendoor hebben we het<br />
over van alles en nog wat maar dus<br />
nooit over ons boek. Als een van ons<br />
er wel over begint, weet de ander dat<br />
het niet lekker loopt. Wij zijn gewend<br />
om vrijwel dagelijks met elkaar in een<br />
‘Mijn debuut kwam uit toen<br />
ik 43 was. Een beetje een late<br />
start maar dat past wel bij me’<br />
huis te zitten. In de ruim veertig jaar<br />
dat wij samen zijn ben ik zo’n vier<br />
jaar overdag de deur uitgegaan naar<br />
kantoor. Anneloes heeft in die tijd<br />
zo’n twee jaar buitenshuis gewerkt.<br />
De rest van ons huwelijk zijn we altijd<br />
samen thuis geweest. We hebben ook<br />
samen een boek geschreven maar<br />
daarna hebben we nooit meer een<br />
goed gezamenlijk onderwerp gevonden.<br />
Het lijkt ons ook leuk om samen<br />
nog eens een thriller te schrijven, dat<br />
is er nog niet van gekomen.”<br />
4<br />
Waar kwam de drang<br />
tot schrijven vandaan?<br />
“Het is wonderlijk dat ik al meer dan<br />
dertig jaar boeken schrijf! Ik ga niet<br />
als schrijver door het leven, ik denk<br />
meestal over mezelf als iemand die<br />
bezig is ‘met een project’. Misschien<br />
stamt dat uit mijn tijd dat ik nog in de<br />
reclame zat. Als reclametekstschrijver<br />
moet je op een bepaald moment een<br />
keuze maken. Tekstschrijvers zijn<br />
bijna altijd jong, na enige tijd moet je<br />
carrière maken binnen de reclamewereld<br />
óf verschuiven naar een ander<br />
segment binnen de communicatie. Ik<br />
heb gekozen voor interne bedrijfscommunicatie.<br />
Op een dag hoorde ik<br />
van een van mijn klanten hoe ingewikkeld<br />
en duur het is om chemisch<br />
afval te verwerken. Daar heb ik een<br />
aantekening van gemaakt: als iets<br />
heel ingewikkeld en duur is, heb je<br />
al een aanzet tot fraude. Langzaam<br />
ontstond er een verhaal in mijn hoofd<br />
dat zo bleef rondspoken, dat ik het<br />
wel móest opschrijven. Het heeft een<br />
jaar of drie, vier geduurd voordat ik<br />
mijn manuscript afhad. Ik stuurde het<br />
boek naar verschillende uitgevers en<br />
heb het wel zeven keer herschreven.<br />
Uiteindelijk besloot ik het nog één<br />
keer te proberen. Als ik het dan weer<br />
terug zou krijgen, zou het in de la<br />
belanden en er nooit meer uitkomen.<br />
Mocht ik ooit weer willen gaan schrijven,<br />
dan zou het een nieuw verhaal<br />
moeten worden. Maar de laatste<br />
uitgever wilde het wél hebben en<br />
vroeg zelfs naar een volgend boek.<br />
Mijn debuut kwam uit toen ik 43 was,<br />
een beetje een late start maar dat past<br />
geloof ik wel bij me. Als ik ergens aan<br />
begin, wil ik het afmaken. Lukt het<br />
niet, dan wil ik weten waarom. Is het<br />
omdat ik het niet kán of omdat ik het<br />
gewoon nog niet goed doe? Eenmaal<br />
de smaak van boeken te pakken,<br />
67
CHARLES DEN TEX<br />
‘In mijn genre heb je schrijvers die<br />
heel harde, wrede verhalen schrijven.<br />
Dat hoeft voor mij niet’<br />
68<br />
ontdekte ik natuurlijk dat ik boeken schrijven<br />
veel leuker vond dan het schrijven van<br />
rapporten. Vanaf dat moment besloot ik<br />
altijd een belangrijk deel van mijn tijd vrij<br />
te houden voor het schrijven van boeken.<br />
Eerst deed ik er nog freelance werk bij,<br />
maar al snel hield ik het bij schrijven<br />
alleen. De belangrijkste reden dat ik schrijf<br />
is dat ik het leuk vind en er elke keer een<br />
nieuw verhaal in mijn hoofd opkomt waar<br />
ik geweldig nieuwsgierig naar ben.”<br />
5<br />
Waarom koos je<br />
voor thrillers?<br />
“Dat zijn de eerste boeken die ik echt<br />
voor mijn plezier las. Door thrillers<br />
ben ik lezen leuk gaan vinden, zij<br />
hebben voor mij de wereld van de<br />
literatuur geopend. Mijn insteek is dat<br />
ik een goed verhaal wil vertellen dat<br />
ergens over gaat. Het moet spannend<br />
zijn, maar ook actueel en iets vertellen<br />
over een deel van de samenleving. In<br />
mijn genre heb je schrijvers die heel<br />
harde, wrede verhalen schrijven. Dat<br />
hoeft voor mij niet, ook als lezer haak<br />
ik dan af. Het interesseert me niet hoe<br />
je iemand op de langzaamste manier<br />
kunt doden. Als ik zo’n passage tegenkom,<br />
sla ik hem over. Ik weet dat er<br />
gruwelijke dingen gebeuren. In het<br />
echt gebeuren er veel ellendigere<br />
dingen dan je als schrijver kunt bedenken.<br />
Die wil ik in mijn boeken niet uit<br />
de weg gaan, maar het is mijn natuurlijke<br />
neiging om het gruwelijke dan<br />
maar zo kort mogelijk te vertellen. Die<br />
vrijheid gun ik mezelf.” ■<br />
CV CHARLES<br />
DEN TEX<br />
Charles den Tex (1952) werd<br />
geboren in Australië en kwam op<br />
6-jarige leeftijd met zijn ouders<br />
terug naar Nederland. Hij<br />
studeerde fotografie en film in<br />
Londen, werkte in Parijs als<br />
leraar Engels en vestigde zich in<br />
1979 als reclametekstschrijver en<br />
later communicatie- en managementadviseur<br />
in Nederland. In<br />
1995 debuteerde hij met Dump<br />
dat genomineerd werd voor de<br />
Gouden Strop. Hij won die prijs<br />
later driemaal. Zijn nieuwste<br />
boek Trauma is het vervolg op<br />
De Repair Club (2022) maar is<br />
ook los te lezen. Charles is<br />
getrouwd met schrijver Anneloes<br />
Timmerije, ze wonen samen in<br />
de omgeving van Vorden.
<strong>ZI</strong>N & SRC REIZEN<br />
Cotswolds<br />
Chipping Campden<br />
ONTDEK HET BETOVERENDE<br />
Zuiden<br />
van Engeland<br />
Sprookjesachtig. Authentiek.<br />
Imposant. In Zuid-Engeland<br />
droom je weg én geniet je van<br />
die typisch Engelse sfeer. En: je<br />
bent er zó.<br />
Beleef good old England!<br />
Alles wat je van Engeland kent uit tv-series<br />
en films wordt tijdens een vakantie across<br />
the pond bevestigd! In Groot-Brittannië vind<br />
je elegante manor houses met prachtige tuinen,<br />
imposante kerken, authentieke dorpen<br />
met hanging baskets, beroemde studentensteden<br />
met gezellige pubs en natuurlijk de<br />
groene rolling hills van de wondermooie<br />
Cotswolds. In Engeland kom je ogen tekort!<br />
Als een ansichtkaart zo mooi<br />
In de uitzonderlijk mooie Cotswolds vond de<br />
Engelse schrijver Tolkien inspiratie voor The<br />
Shire, het land van de Hobbits uit The lord of<br />
the rings. Deze streek is echt net een ansichtkaart.<br />
Schilderachtige huisjes opgetrokken<br />
in karakteristieke honingkleurige kalksteen,<br />
met tuinen vol bloemen en talloze bruggetjes<br />
over de rivier: het betoverende Bourton-onthe-Water<br />
is een must-see!<br />
Leven als een lord of een lady<br />
Voor het echte Engelandgevoel uit tv-series<br />
als Bridgerton of The Crown bezoek je een<br />
van de Engelse landhuizen. Er zijn zoveel<br />
verschillende dat kiezen nog lastig wordt.<br />
Ga je voor de koninklijke grandeur van<br />
Hampton Court Palace? Of voor Sissinghurst<br />
Castle, de residentie van schrijfster Vita<br />
Sackville-West, met prachtige bloementuin?<br />
Droom heerlijk weg naar vervlogen tijden…<br />
Proef van het studentenleven<br />
Al sinds de 12de eeuw studeren alleen de<br />
knapste koppen aan een van de prestigieuze<br />
colleges in Oxford en Cambridge. Engelser<br />
vind je het niet. De oude binnensteden staan<br />
vol prachtige universiteitsgebouwen, bibliotheken<br />
met eeuwenoude boeken en musea<br />
met unieke stukken. En gezellige pubs, waar<br />
vele beroemdheden een pint dronken! De<br />
uitgestrekte parken waar talloze studenten<br />
rondhangen maken het plaatje compleet.<br />
Cambridge<br />
Ook Groot-Brittannië<br />
ontdekken?<br />
Maak een culturele groepsreis<br />
of boek een autovakantie met<br />
SRC Reizen, dé specialist in<br />
vakanties vol cultuur. Op al<br />
onze reizen zie je méér van je<br />
vakantieland!<br />
Meer info & boeken<br />
Zie SRC-reizen.nl/engeland,<br />
scan de QR-code of<br />
bel 050- 3 123 123.<br />
69
Ze ontdekte dat barbecueboeken vooral worden gemaakt door en voor grote<br />
stoere mannen. Susan Aretz (1972) vindt zichzelf ook best stoer maar vooral<br />
dat koken op de barbecue toch echt méér is dan dat stereotype. Dus maakte<br />
ze no-nonsense kookboek ‘BBQ-tijd’. Dat juist simpel zo verrassend lekker kan<br />
zijn! Susan schreef vijf kookboeken en laat op Susanaretz.nl dagelijks zien hoe<br />
je het leven mooier, leuker én lekkerder maakt.<br />
Hete<br />
zomer<br />
GRILLPOWER = GIRLPOWER!<br />
Koken op de barbecue? Helemaal niet moeilijk.<br />
Misschien dat al die stoere mannen daarom<br />
zo graag de grilltang ter hand nemen. Susan Aretz<br />
(1972) doet bepaald niet voor ze onder. Ziehier<br />
drie grilltoppers uit haar kookboek BBQ-tijd<br />
waarmee wíj ons deze zomer eens even fijn met<br />
rook omhullen. Schenk jij de wijn in, schat?<br />
PRODUCTIE: DANIËLLE BRONSGEEST | BEELD: MITCHELL VAN VOORBERGEN<br />
70
AUBERGINE<br />
Met misoglazuur<br />
‘De glazuur karamelliseert de<br />
aubergine bijna maar geeft<br />
een waanzinnige umamismaak<br />
aan je groente!’
KOREAANSE ZALM<br />
Met gebakken rijst<br />
& kimchi komkommer<br />
‘Een hele maaltijd van de barbecue<br />
maken tijdrovend? Plan alles goed<br />
vooraf en je zit hiermee binnen een<br />
halfuur aan tafel’<br />
Over het<br />
kookboek<br />
Hoog tijd dat<br />
een vrouw laat<br />
zien hoe lekker<br />
het is om te<br />
koken op de<br />
barbecue. In<br />
BBQ-tijd vind je<br />
een keur aan toegankelijke recepten<br />
voor zowel de kamado als de reguliere<br />
barbecue. Of je nu snel aan tafel wilt<br />
of de tijd hebt: Susan Aretz bedacht<br />
voor elk moment een passend recept.<br />
Ervaar dat de combinatie van vuur,<br />
rook en buiten koken heerlijke gerechten<br />
oplevert. Inclusief tips voor het<br />
gebruik van de restwarmte van je barbecue.<br />
BBQ-tijd (Fontaine, € 29,99)<br />
<strong>ZI</strong>N IN MEER? We geven 5<br />
boeken weg! Kijk op p. 111
ANANAS<br />
Met limoenmascarpone<br />
‘Mijn absoluut favoriete dessert<br />
van de barbecue. Marineer de ananas<br />
alvast in de ochtend!’<br />
73
uit: BBQ-tijd. productie: Daniëlle Bronsgeest. beeld: Mitchell van Voorbergen<br />
AUBERGINE<br />
Met misoglazuur<br />
hoofdgerecht<br />
(2 personen) of<br />
bijgerecht (4 personen)<br />
bereiding 20 minuten<br />
Ingrediënten 2 stevige<br />
aubergines<br />
Voor de misoglazuur<br />
100 g rietsuiker ■ 2 el<br />
mirin ■ 2 el Olorosso<br />
sherry (of sake) ■ 1 el<br />
sesamolie ■ 1 el rijstazijn<br />
■ 100 g lichte miso<br />
■ 1 el gembersiroop ■ 1 tl<br />
geraspte knoflook ■ ½<br />
el sojasaus<br />
Bereiding Meng in een<br />
pannetje op het fornuis<br />
de ingrediënten voor de<br />
misoglazuur en verwarm<br />
tot de suiker volledig is<br />
opgelost. Laat daarna<br />
afkoelen terwijl je de<br />
barbecue aansteekt.<br />
Verhit de barbecue<br />
direct op 160°C.<br />
Snijd de aubergine in<br />
twee dikke plakken en<br />
snijd het vruchtvlees<br />
lichtjes in, maar snijd er<br />
niet doorheen. Kwast de<br />
gehalveerde aubergine<br />
in met het glazuur en<br />
grill ze nu in tien minuten<br />
gaar. Draai elke twee<br />
minuten de aubergine<br />
om, waarbij je de aubergine<br />
telkens weer lichtjes<br />
insmeert.<br />
KOREAANSE ZALM<br />
Met gebakken rijst & kimchi komkommer<br />
hoofdgerecht (4 personen) | voorbereiding 25 minuten<br />
bereiding 30 minuten<br />
Ingrediënten 400 g zalmfilet<br />
met vel (aan één stuk)<br />
Voor de Koreaanse<br />
zalmmarinade<br />
1 tl gehakte knoflook ■ 1 tl<br />
geraspte gember ■ 1 el sojasaus<br />
■ 1 ½ el Gochujang pasta ■ 1 tl<br />
sesamolie ■ optioneel 1 tl zelfgemaakt<br />
kruidenzout met<br />
zwarte knoflook en sojasaus<br />
Voor de kimchi-komkommer<br />
250 g komkommer ■ 2 el kimchivocht<br />
■ ½ el suiker<br />
Voor de gebakken rijst<br />
1 ui, gesnipperd ■ 2 el zonnebloemolie<br />
■ 2 wortels, in dunne<br />
reepjes gesneden ■ 300 g mini<br />
paksoi, de helft in reepjes, de<br />
andere helft ongesneden (alleen<br />
het kontje eraf gesneden) ■ 3<br />
lente-uitjes, het wit en groen<br />
allebei in ringetjes gesneden<br />
■ 2 tenen knoflook, geraspt ■<br />
duimgroot stuk verse gember,<br />
geraspt ■ 2-3 el kimchi, fijngesneden<br />
■ 200 g rijst, lange<br />
korrel* ■ ½-1 el gochujang<br />
pasta ■ 2 el sojasaus (Tomasu)<br />
■ 1 tl sesamolie<br />
ook nodig pan/wok en gietijzeren,<br />
barbecuebestendige pan<br />
* gekookt volgens gebruiksaanwijzing<br />
en helemaal afgekoeld.<br />
Dit kan dus prima al eerder worden<br />
voorbereid<br />
Van tevoren Meng alle ingrediënten<br />
voor de zalmmarinade<br />
(exclusief het kruidenzout).<br />
Gebruik je het kruidenzout,<br />
strooi dit dan over de zalm voor<br />
je die met huid naar boven in de<br />
marinade legt. Afgedekt in de<br />
koelkast zetten en laten staan<br />
tot je gaat eten. Schil de komkommer<br />
en snijd in dunne plakjes.<br />
Meng het kimchi-vocht met<br />
de suiker. Marineer hierin de<br />
komkommer, zolang als je wilt.<br />
Bereiding Verhit de barbecue<br />
direct op 200°C. Je start voor<br />
deze maaltijd met het maken<br />
van de gebakken rijst. Verwarm<br />
hiervoor de olie in een gietijzeren<br />
pan of wok/wadjang en fruit<br />
hierin de ui vijf minuutjes aan.<br />
Voeg dan de wortel, ongesneden<br />
paksoi en lente-ui toe en schep<br />
alles gedurende drie minuten<br />
om. Doe de reepjes paksoi,<br />
knoflook, gember en kimchi<br />
erbij en schep nog drie minuten<br />
om. Breng dit op smaak met de<br />
gochujang-pasta (hou je niet<br />
van te pittig, laat het dan bij een<br />
halve eetlepel), sojasaus en<br />
sesamolie. Nog een keer alles<br />
goed doorscheppen en dan de<br />
rijst erbij. Die bak je een aantal<br />
minuten goed mee, tot hij door<br />
en door warm is. Even proeven<br />
of de smaak naar wens is en dan<br />
haal je de pan/wok met handschoenen<br />
van de barbecue.<br />
Verhit nu een gietijzeren en barbecuebestendige<br />
pan, zonder<br />
olie, op het rooster. Haal de<br />
zalm uit de marinade en leg met<br />
het vel naar beneden in de hete<br />
pan. Deksel dicht en vijf minuten<br />
bakken. Dan voorzichtig<br />
omdraaien en nog drie tot vijf<br />
minuten bakken. Het resultaat<br />
is een prachtig rosé gebakken<br />
zalm. Serveer samen met de<br />
gebakken rijst en de kimchi<br />
komkommer en geniet!<br />
ANANAS<br />
Met limoenmascarpone<br />
dessert (4 personen) | bereiding<br />
25 minuten<br />
Ingrediënten 1 hele ananas, kroon<br />
eraf en schil verwijderd ■ 5 el<br />
lekkere rum* ■ 1-2 tl chilivlokken<br />
Voor de honing-limoenmascarpone<br />
125 g mascarpone ■ 1 el (Manuka)<br />
honing ■ rasp van 1 limoen +<br />
kneepje sap naar smaak ■ 1 el fijngesneden<br />
verse munt ■ optioneel: 2<br />
el geroosterde noten, bijvoorbeeld<br />
cashew of pistache, grof gehakt<br />
ook nodig barbecue (direct vuur) op<br />
200°C, aluminiumfolie<br />
Bereiding Leg je geschilde ananas<br />
in het midden van twee royale vellen<br />
aluminiumfolie. Bestrooi je ananas<br />
met de chilivlokken en giet de rum<br />
erover. Even goed erdoor heen<br />
draaien en dan stevig inpakken,<br />
zodat de rum er niet uit kan lopen.<br />
Leg je ingepakte ananas in een<br />
schaal en zet weg in de koelkast.<br />
Meng voor de limoenmascarpone in<br />
een kommetje de mascarpone met<br />
de honing, limoenrasp, kneepje<br />
limoensap en munt. Proef even of je<br />
het zuur en zoet zo goed in balans<br />
vindt. Zet afgedekt weg in de koelkast<br />
tot gebruik.<br />
Zorg dat je barbecue op 200°C<br />
(direct vuur) verhit is als je de<br />
ananas wilt gaan grillen. Snijd je<br />
ananas in dikke plakken. Hoeveel<br />
dat er zijn hangt af van de grootte<br />
van je ananas. Gril de plakken ananas<br />
drie tot vier minuten per kant,<br />
direct op het rooster. Leg je gegrilde<br />
ananas op een schaal. Goeie schep<br />
van de limoenmascarpone op je<br />
ananas en als je wilt nog wat geroosterde<br />
noten erover heen. Yum!<br />
* Susan gebruikt graag Masskara<br />
rum van Don Papa of Queen pineapple<br />
& spice rum van Spirited Union<br />
74
PROEVEN MET<br />
Nicolaas<br />
Nederlands meest geliefde wijnschrijver Nicolaas Klei tipt in elke Zin<br />
goddelijke wijnen op het thema van de verschillende gerechten.<br />
BBQ-wijn<br />
De barbecue-expert<br />
ontkurkt er spannende<br />
natuurwijnen bij<br />
Laat ik het maar eerlijk toegeven. Ik heb het<br />
nog nooit gedaan. Gebarbecued. Niet op een<br />
wankel roestig roostertje in het park, niet met<br />
dreigende rookwolken op het balkon, niet<br />
verantwoord op een Groen Ei onder leiding<br />
van iemand met tatoeages tot op d’r aura. Van<br />
barbecuewijn weet ik wel wat. Vroeger was<br />
dat ruig rood dat verder niet te slijten was<br />
maar best dienst kon doen bij zwartverkoold<br />
kiloknallervlees, met burenruzie en salmonella,<br />
een scheut spiritus en dan de brandweer.<br />
De barbecue heeft zich opgewerkt tot<br />
hoger sferen, met handgemasseerd Wagyuvlees<br />
en fijnzinnig gemarineerde exquise<br />
groentes. De barbecue-expert ontkurkt daar<br />
spannende natuurwijnen bij. Uiteraard een<br />
spannende rosé, maar ook stevig rood met<br />
rokerige geuren, wit geurend naar strandromantiek<br />
en subtiel zoet toe. Hoog tijd dat ik<br />
me aan de barbecue waag. Durf ik best,<br />
gesterkt door heerlijke barbecuewijn.<br />
Sierlijk, dartel rood<br />
Druif monastrell, waarvan in Zuid-Frankrijk<br />
kostbare Bandols worden vervaardigd, geeft<br />
statig rood dat geurt naar dure sigaren, fijn<br />
fruit, specerijen, zonnige kruiden… In de buurt<br />
van Valencia maakt de familie Velazquez al<br />
monastrellwijn sinds 1771, tegenwoordig op<br />
biodynamische grondslag. In hun handen is de<br />
knoestige monastrell sierlijk en bijna dartel.<br />
Los Frailes, valencia, monastrell 2021, € 10,05<br />
(Pieksman.nl)<br />
Ranke,<br />
stoere rosé<br />
Of je nou de resten van<br />
de kiloknaller bruin bakt<br />
of op hoog niveau vegetarisch<br />
grilt: er hoort<br />
rosé bij de barbecue.<br />
Zoals deze, van het<br />
Frans-Nederlandse<br />
Château l’Horte. Met<br />
liefde voor de natuur en<br />
vakmanschap vervaardigd<br />
van de Zuid-Franse<br />
druiven grenache gris<br />
en cinsault, bekoorlijk<br />
teer van tint als chique<br />
Provencerosé, fijn van<br />
fruit, met ranke zuren en<br />
daaronder het stoere<br />
karakter van z’n wijngaarden<br />
in de ruige<br />
Corbières.<br />
Rosé de l’Horte, france,<br />
2022, € 5,49 (Plus)<br />
Zilt en<br />
kittig wit<br />
Bastien Mousset, vigneron<br />
océanique staat er<br />
trots op het etiket. En<br />
dat proef je: zilt en kittig,<br />
spannend en dartel<br />
als een duik in de branding<br />
van de Atlantische<br />
Oceaan, deze verrukkelijke<br />
biodynamische witte<br />
wijn van chardonnay<br />
en chenin uit het kustgebied<br />
aan de monding<br />
van de Loire, onder<br />
Nantes. Duidelijk de<br />
zegen van Neptunus,<br />
deze wijnmaker van<br />
oceaanproporties.<br />
l’Orée du Sabia, à<br />
l’Orée, val de loirevendée<br />
2021, € 15,50<br />
(Wijnwerk.eu)<br />
Deftig zoet<br />
Niemand kent monbazillac,<br />
en dat is maar<br />
goed ook. Want zodra<br />
een wijn beroemd is,<br />
wordt hij duur. Zo kost<br />
monbazillac daar stilletjes<br />
en verborgen in<br />
de Dordogne een<br />
habbekrats, terwijl de<br />
wijn net zo chic geurt<br />
als z’n kostbare streekgenoten<br />
uit Sauternes,<br />
met al z’n deftig smakend<br />
zoet, vol subtiele<br />
geuren uit de betere<br />
bloemenborder.<br />
Château Vari, monbazzilac<br />
2017, € 15,50<br />
(Okhuysen.nl)<br />
portret nicolaas: Rob van Dam<br />
75
<strong>ZI</strong>E<br />
In de bios & op de bank<br />
Stalins Grote Terreur<br />
Documentairemaker Jessica Gorter (1969) volgt mensenrechtenstrijder<br />
Yuri Dmitriev (1956). Zijn speurtochten in de<br />
bossen van Noordwest-Rusland leidden tot de vondst van<br />
het massagraf van duizenden geëxecuteerden door Stalins<br />
Grote Terreur in 1937. De Rus, die zelf als baby werd achtergelaten,<br />
achterhaalt identiteiten en organiseert herdenkingen.<br />
The Dmitriev affair vraagt aandacht voor zijn arrestatie<br />
op basis van valse aanklachten. In de bios vanaf 8 juni.<br />
Zomerzorgen<br />
Een vrouw voelt zich verloren na de<br />
echtscheiding. Een luidruchtige<br />
schoolvriendin van vroeger – “ze<br />
noemen me Tinnitus” – haalt haar<br />
over samen op reis te gaan naar<br />
Amorgos. Als tieners droomden ze al<br />
van dit Griekse eiland, waar hun<br />
favoriete film Le grand bleu van<br />
Bessons werd opgenomen. De zorgelijke<br />
momenten van de een worden<br />
weggewuifd door de ander. Met de<br />
komst van een derde vriendin schijnt<br />
voor iedereen de zon in de humorvolle<br />
zomerfilm Les cyclades. In de<br />
bioscoop vanaf 29 juni.<br />
Indiase<br />
nazaten<br />
Hoe verging het de Indiase<br />
contractarbeiders die eind 19de<br />
eeuw naar Suriname trokken?<br />
Programmamaker Narsingh<br />
Balwantsingh (1975), zelf<br />
nazaat, wil weten hoe zij met<br />
elkaar verbonden bleven. En in<br />
hoeverre zij hun Indiase gebruiken<br />
in stand konden houden. In<br />
Brieven aan de achterblijvers<br />
voert hij gesprekken met<br />
Hindoestanen in Suriname en<br />
Nederland. NPO2 11, 18 en 25<br />
juni, 22.45 uur.<br />
tekst: Marion Groenewoud<br />
Geldzucht<br />
In het gezin van een oude miljardair duikt plotseling<br />
een buitenechtelijk kind op. Deze 45-jarige<br />
vrouw, die in een conservenfabriek werkt, wordt<br />
door de echtgenote en dochters met felle achterdocht<br />
benaderd. In het grimmige L’Origine du<br />
mal staan de familiaire spanningen op scherp.<br />
De vraag rijst: is deze ‘nieuwe’ dochter wie zij<br />
zegt dat ze is? In de bioscoop vanaf 15 juni.<br />
Laurent Champoussin<br />
Dubbelrol<br />
In het mysterieuze The eternal<br />
daughter keren een cineast en<br />
haar moeder terug naar een<br />
afgelegen familiehuis, nu een<br />
verlaten hotel in Wales.<br />
Geheimen en schimmen uit het<br />
verleden houden beide vrouwen<br />
wakker. In dit spannende drama<br />
van Joanna Hogg (The souvenir I<br />
en II) proberen moeder en dochter<br />
dichter bij elkaar te komen.<br />
Een thema met extra lading als<br />
je weet dat de elegante Tilda<br />
Swinton (1960) beide rollen voor<br />
haar rekening neemt. In de<br />
bioscoop vanaf 22 juni.<br />
Sandro Kopp<br />
76<br />
Bioscoopfilms thuis kijken tegen betaling via Picl.nl of Pathethuis.nl
Zelfbeschikking<br />
Op Sicilië, in de jaren 60, komt een<br />
jonge vrouw in opstand tegen de<br />
heersende tradities. Als zij wordt<br />
ontvoerd en verkracht door de<br />
burgemeesterszoon moet zij onder<br />
druk van de gemeenschap het<br />
‘herstellend huwelijk aanvaarden’.<br />
De op waarheid gebaseerde La<br />
ragazza del futuro, van de jonge<br />
filmmaker Marta Savina, is een<br />
eerbetoon aan de eerste Italiaanse<br />
vrouw die streed voor zelfbeschikking.<br />
In de bioscoop vanaf 22 juni.
MOOI MET<br />
Manous<br />
Manous Nelemans (1963) is visagist, kapper en soms model. Ze maakt zichzelf niet zo<br />
vaak op maar kent álle trucs voor een sprankelend gezicht. Hier laat ze zich inspireren door<br />
een gewaardeerde collega en zijn of haar favoriete producten.<br />
Wat is beauty voor jou?<br />
“Omdat ik vroeger acne had weet ik<br />
hoe belangrijk het is om er verzorgd uit<br />
te zien. Dát is al beauty. Dus denk ik<br />
aan beautyproducten, zonder dat daar<br />
een dikke laag make-up bij hoort. Ik vind<br />
make-up onderdeel van het ouder worden: je<br />
uiterlijk hoort bij je innerlijk. Wanneer je er goed<br />
uitziet, voel je je goed. En dat straalt door!”<br />
Heb je aannames over beauty?<br />
“Ik ben opgevoed door een hippe moeder. Ze gaf geen<br />
complimenten, maar liet aan anderen blijken trots op me<br />
te zijn. Waar ik mee zat, was mijn acne. Ik maakte me<br />
zwaar op om dat weg te werken. Mijn vader zei weleens:<br />
is dat nou nodig? Ik was ook onzeker over mijn lengte,<br />
voelde me daardoor ‘minder’. Dat is gelukkig verdwenen.<br />
Mijn huid, met wat littekens van toen, egaliseer ik met<br />
lichtere make-up. ”<br />
WIES’<br />
BEAUTYGEHEIM<br />
ONTDEKKEN?<br />
Sla om en kijk voor welke<br />
producten zij kiest<br />
beeld: Manous Nelemans, Willem Odendaal (portret Manous)<br />
78<br />
Wies Verbeek (1964) is een<br />
doortastende duizendpoot. Ze<br />
studeerde communicatie en wilde<br />
iets in de media gaan doen. Na<br />
omzwervingen in de televisiewereld<br />
begon ze op haar 38ste<br />
opnieuw: als stagiair bij Margriet.<br />
Bij tijdschrift Esta leerde ze alle<br />
kneepjes van het journalistieke<br />
vak. Nog een aantal bladen verder<br />
besloot ze voor zichzelf te beginnen<br />
met blog en website Blow.nl. En<br />
ze schreef een boek: ’n Beetje leuk<br />
ouder worden.<br />
Wanneer vind je jezelf er op je mooist uitzien?<br />
“Wanneer ik een etentje of feestje heb en de tijd neem om<br />
mijn haren te wassen en me op te maken. Ik pak dan veel<br />
meer uit qua make-up. Ook gebruik ik meer laagjes door<br />
behalve een primer ook een concealer plus highlighter aan<br />
te brengen. Voorwaarde is dat ik de dagen ervoor goed<br />
heb geslapen en geen alcohol heb gedronken. Dat zie je<br />
aan me! Als alles meezit, kan ik er iets leuks van maken.”<br />
Hoe wil je mooi oud(er) worden?<br />
“Behalve dat ik veel sport en gezond eet, vind ik één ding<br />
nog belangrijker: openstaan voor nieuwe dingen. Blijf in<br />
beweging! Ik ben niet zo van ‘plastic fantastic’ maar ik<br />
experimenteer wél. Ik krijg vaak dingen aangeboden.<br />
Huidverbeterende producten, zoals lasers, peelings en<br />
goede massages, hebben mijn voorkeur. Verder is goed<br />
slapen essentieel.”<br />
Wat vind je mooi bij anderen?<br />
“De hele verschijning: kleding én uitstraling. Dat je jezelf<br />
durft te laten zien! Niet opgaan in de massa. Esther Perel<br />
(internationaal bekend therapeut, van oorsprong Vlaams,<br />
red.) vind ik een goed voorbeeld. Zij laat zien hoe ze in het<br />
leven staat en ziet er goed en ‘eigen’ uit. Ze is zichzelf. Ik<br />
bewonder het totaalplaatje. Niet alleen het uiterlijk, maar<br />
kleding, make-up en haar doen wel véél.”
5X STRALEND<br />
& VERZORGD!<br />
mooi<br />
WIES: ‘Kleding, make-up en haar doen véél’<br />
79
5x<br />
WIES’<br />
KEUZE<br />
2 | Chanel: Rouge<br />
Allure Velvet nr. 38<br />
“Ondanks wat ze zeggen – na<br />
je 50ste geen felle kleuren<br />
meer, doe ik dat lekker tóch.<br />
Ik hou van blauwrood in lippenstift,<br />
en dat heeft deze<br />
kleur. Ik had eerst een fellere<br />
rood. Maar die ging uit het<br />
assortiment. Nu ben ik heel<br />
tevreden met deze! Ik doe ’m<br />
bijvoorbeeld op wanneer ik<br />
een afspraak heb, niet wanneer<br />
ik boodschappen ga doen.”<br />
€ 45, Douglas.nl<br />
3 | Esse: Biome Mist<br />
“Esse is een héél fijn merk,<br />
alles is puur en natuurlijk. Ik<br />
kwam ermee in aanraking<br />
toen ik een schoonheidsbehandeling<br />
kreeg in een<br />
salon die de producten<br />
gebruikte. Ik spray de toner op<br />
mijn gezicht als alle make-up<br />
eraf is gehaald. Vóór de nachtcrème.<br />
En ’s ochtends voordat<br />
de dagcrème en make-up erop<br />
gaat. Het neutraliseert, hydrateert,<br />
verfrist en verbetert de<br />
vitaliteit van de huid.” € 56,<br />
Esseskincare.nl (voor salons)<br />
1 | Maybelline: Dream Radiant<br />
Liquid Foundation<br />
“Foundation is mijn essentieelste make-upproduct.<br />
Omdat ik een oneffen huid heb en<br />
mijn teint wat grauw is. Dit zorgt voor een<br />
frissere tint. Ik ben kies keurig: foundation<br />
moet enigszins dekkend zijn maar niet té.<br />
En het moet een beetje glanzen omdat<br />
dat de huid er gezonder uit laat zien. Ik<br />
probeer regelmatig wat nieuws uit. Soms<br />
sla ik de plank mis maar ik ben erg blij met<br />
deze ontdekking!” v.a. € 15,95, o.m.<br />
Douglas.nl, Kruidvat.nl<br />
80<br />
WIES LEZEN?<br />
Kijk op Zin.nl/wies<br />
voor haar Zin-column XL<br />
over avontuur in het<br />
dagelijks leven<br />
‘Na je 50ste<br />
geen felle<br />
kleuren<br />
lipstick meer?<br />
Ik doe dat<br />
lekker tóch’<br />
4 | L’Oréal: True Match<br />
Le Blush 150<br />
“Blusher is voor mij het belangrijkste<br />
make-upproduct voor kleur op je gezicht.<br />
Ik heb namelijk geen appelwangetjes van<br />
mezelf. Zonder blusher zie ik er bleekjes<br />
uit, ik heb een slechte doorbloeding. Ik<br />
lach voor de spiegel en met een kwast<br />
maak ik een rondje op mijn konen. Dat<br />
vaag ik een beetje uit. Het maakt mijn<br />
gezicht frisser<br />
en vrolijker!”<br />
€ 7, o.m.<br />
Bol.com<br />
5 | Catrice: Kohl Kajal<br />
BrownChoc<br />
“Ik was voor een soort eyeliner op<br />
zoek naar een wat zachtere kleur<br />
dan zwart. Meer een grijs/bruine<br />
tint. Deze is perfect en goed van<br />
prijs. Ik zet er een lijntje mee, boven<br />
de bovenste wimperrand. Ik begin<br />
halverwege en dan naar buiten een<br />
beetje omhoog. Mijn ogen lijken<br />
daardoor sprekender en de kleur<br />
komt beter uit. En als ik het goed<br />
doe, liften ze optisch het oog. Ik zet<br />
nóóit een lijntje onder mijn ogen.”<br />
v.a. € 1,99, o.m. Kruidvat.nl, Etos.nl
COLUMN<br />
beeld: Brenda van Leeuwen<br />
Stef<br />
Stef Bos (1961) is<br />
singer-songwriter en<br />
woordkunstenaar. In Zin<br />
schrijft hij over zijn leven als<br />
muzikant en als echtgenoot<br />
en vader. Stef is getrouwd<br />
met de Zuid-Afrikaanse<br />
kunstenares Varenka<br />
Paschke. Samen hebben ze<br />
drie kinderen: zoon Kolya<br />
(12) en dochters Lorelei (10)<br />
en Vonkie (6). Ze wonen<br />
afwisselend in Zuid-Afrika<br />
en in Vlaanderen. Stef staat<br />
met ‘Bitterlief ’ in het theater,<br />
de gelijknamige cd is ook uit.<br />
Een beeld van deze tijd<br />
Het licht gaat uit in de zaal. Ik kom op met een<br />
klankschaal en tover met een stok wrijvend<br />
langs de rand een grondtoon uit het kristal.<br />
Gitarist René van Mierlo speelt vrijuit op zijn<br />
elektrische gitaar een soort filmthema. We<br />
creëren een sfeer om de mensen uit het hier en<br />
nu te halen en naar een andere wereld te<br />
brengen. Voor ik begin te zingen, kijk ik in de<br />
zaal en zie een jongedame recht voor mij langdurig<br />
op haar telefoon kijken, bezig met iets,<br />
terwijl het schijnsel van de elektronica haar<br />
gezicht duidelijk verlicht. Ze laat de buitenwereld<br />
zichtbaar niet los en ik denk bij mezelf<br />
in wat voor vreemde tijd wij terecht zijn gekomen.<br />
Met moeite probeer ik haar weg te denken<br />
en de focus te verleggen naar de eerste song:<br />
De taal van mijn hart.<br />
De avond daarvoor hadden we een gesprek met<br />
een vriendin, een psycholoog uit Gent die vertelde<br />
hoeveel jongvolwassenen ze hulp moest<br />
bieden in een tijd vol verwarring na corona.<br />
Waarin alles stilstond voor die generatie en de<br />
telefoon meer dan ooit hun kanaal naar de<br />
buitenwereld werd. We waren al jaren bezig<br />
het directe contact van oog in oog af te leren en<br />
het is er niet beter op geworden. Een goede<br />
bekende van haar was als dokter in de menswetenschappen<br />
bezig met een onderzoek<br />
waaruit blijkt dat die nieuwe middelen ons<br />
langetermijngeheugen behoorlijk beginnen<br />
aan te tasten. Het deel van onze hersenen waar<br />
we de grote verbanden kunnen leggen, krijgt<br />
het behoorlijk te verduren in deze tijd van<br />
instant gratification en een persoonlijkheidsprofiel<br />
dat drijft op het aantal volgers dat we<br />
hebben. De filosoof Nietzsche schreef ooit: Zij<br />
die mij volgen hebben mij nooit begrepen. Die<br />
kan zo op een tegel aan de muur van onze tijd.<br />
Ik ga niet vrijuit. In een van de laatste gesprekken<br />
met mijn vader voor zijn heengaan vroeg ik<br />
hem wat hij vond van ons land in deze tijd. De<br />
polarisatie en de aandacht voor de korte quotes<br />
van Twitter in de media was al in opgang. Hij<br />
vroeg: “Wil je werkelijk weten wat ik vind van<br />
deze tijd, jongen? Wel, laat ik beginnen bij jou.<br />
Je zit de hele tijd op dat ding te kijken terwijl je<br />
naast me zit, en communiceert met mensen die<br />
niet hier zijn. Dat is een probleem in deze tijd,<br />
jongen. We kijken elkaar te weinig in de ogen<br />
en daar verliezen we onszelf. Want je leert<br />
jezelf pas echt kennen door de ogen van een<br />
ander.”<br />
Toen ik het eerste nummer had gezongen en<br />
de klankschaal weglegde, heb ik dat verhaal<br />
verteld om de avond voor mezelf met een<br />
schone lei te beginnen en de jongedame de<br />
kans te geven de vliegtuigmodus op haar<br />
telefoon te activeren.<br />
De volgende dag hoorde ik op de radio een<br />
relaas over hoe ook in de Tweede Kamer de<br />
meeste vertegenwoordigers inclusief onze<br />
premier de hele tijd op dat ding zitten te kijken<br />
terwijl er mensen voor een microfoon hun<br />
standpunten uiteenzetten. Bij het voetbal moet<br />
er tegenwoordig maar een plastic bekertje op<br />
het veld worden gegooid om de wedstrijd stil te<br />
leggen. Voilà, dat lijkt mij een goed uitgangspunt<br />
voor mezelf en alle parlementsleden als je<br />
dat ding ter hand neemt in een situatie waarin<br />
je eigenlijk zou moeten luisteren: gewoon een<br />
scheidsrechter in ons hoofd activeren die de<br />
wedstrijd en de ratrace even stillegt om de tijd<br />
te ontstijgen en een visie te ontwikkelen die<br />
verder gaat dan de korte termijn. ■<br />
81
FASHION VOLGENS<br />
De nieuwste trends op modegebied, de do’s maar ook de absolute don’ts<br />
voor ons: modejournalist Liddie Austin (1959) weet er wel raad mee.<br />
82<br />
Een paar jaar geleden kwam ik met een vriendin op<br />
een markt een leuk kledingmerk tegen: Manamea.<br />
Mijn vriendin werd verliefd op een jurk en ik kocht<br />
hem voor haar, bij wijze van verjaardags cadeau.<br />
Sinds dien bleef ik het merk een beetje volgen. Tot mijn<br />
verrassing bleek onlangs dat de maker van Manamea,<br />
Marleen Louw, een paar huizen verderop is komen te<br />
wonen! En zo zit ik op een vrijdagochtend<br />
in haar werkkamer<br />
aan huis bij haar op de thee om<br />
het over prints te hebben. Want<br />
prints en kleur horen bij de zomer<br />
van <strong>2023</strong> én bij Manamea.<br />
Marleen Louw is haar leven lang<br />
al bezig met kleren naaien, vertelt<br />
ze, maar in 2012 besloot ze<br />
om er serieus werk van te maken.<br />
Voor haar 50ste verjaardag kreeg<br />
ze van haar dochters en zussen<br />
een website cadeau en (vooral)<br />
daar kun je nu haar zelfgemaakte<br />
jurken, rokken, tops en broeken<br />
vinden (Manamea.nl).<br />
Vooral vijftigplusvrouwen zijn er<br />
enthousiast over. Geen wonder,<br />
want Louw neemt zichzelf als<br />
uitgangspunt bij wat ze maakt.<br />
“Ik zie mijn lijf ook veranderen<br />
en dat daardoor sommige kleren<br />
niet meer leuk staan. Dus maak<br />
ik wat wél werkt.” Haar modellen<br />
hebben iets langere mouwen,<br />
want korte mouwen vinden veel<br />
vrouwen van onze leeftijd niet<br />
meer fijn; haar jurken vallen wat<br />
losser rond de buik en haar broeken wat hoger in de taille.<br />
En de stoffen die ze gebruikt, hebben allemaal stretch.<br />
“We hebben geen zin meer om pijn te lijden om mooi te<br />
zijn. Kleren moeten comfortabel zijn.”<br />
Voor wat betreft Manamea’s opvallende kleur- en printgebruik:<br />
ook dat is persoonlijk ingestoken. Ze houdt vooral<br />
van stippen, zegt ze. Toevallig – want aan trends doet ze<br />
eigenlijk niet – zie je die nu ook veel in het modebeeld.<br />
Prints staan vrolijk en hebben op onze leeftijd extra voor-<br />
Ook tijdens de<br />
Kopenhagen<br />
Fashion Week<br />
opvallend kleur- en<br />
printgebruik:<br />
blouse met korte<br />
mouw in neon groen<br />
en een roze bril van<br />
Balenciaga<br />
‘Prints zijn zowel<br />
opvallend als verhullend’<br />
delen. “Bij gladde, effen stoffen zie je elk bubbeltje van een<br />
onderbroek, putje of wat dan ook. Dat wil je niet. Een leuke<br />
print daarentegen trekt de aandacht weg van eventuele<br />
onvolkomenheden. Prints zijn dus zowel opvallend als<br />
verhullend.”<br />
Je kunt er ook een beetje mee spelen. Kies voor een jurk,<br />
broek of blouse in één print of, zoals je deze zomer veel<br />
ziet, combineer in een outfit verschillende<br />
prints met elkaar. Het<br />
is een kwestie van experimenteren:<br />
gewoon proberen en kijken<br />
wat werkt. Tip van pro Marleen<br />
Louw: blijf in hetzelfde kleurenschema<br />
of in dezelfde printstijl.<br />
“Combineer liever niet iets heel<br />
lichts met iets heel donkers. Voor<br />
wat stijl betreft: ik ben zelf dol<br />
op retroprints en door in die stijl<br />
te blijven is het niet moeilijk om<br />
verschillende prints naast elkaar<br />
te dragen. Met zwart-witprints is<br />
het al helemaal makkelijk. Door<br />
slim te combineren vormt wat je<br />
draagt ondanks alle drukte toch<br />
één geheel.”<br />
Voor kleur en prints geldt wel: je<br />
moet het een beetje durven. “Ik<br />
zie dat vrouwen er soms enigszins<br />
moed voor moeten verzamelen,”<br />
aldus Louw. “Jammer, want<br />
het staat zo goed. Kleur in je garderobe<br />
wordt steeds belangrijker<br />
naarmate je ouder wordt, vind ik.<br />
Vroeger droeg ik best veel zwart,<br />
nu haast nooit meer. Het staat<br />
te hard. Kleur maakt jonger. En uitgesproken kleuren of<br />
prints zijn ook weer iets anders dan het eeuwige veilige<br />
donkerblauw of grijs. Ik verkocht laatst op een markt een<br />
helderblauw-wit gestippelde jurk aan een oudere mevrouw<br />
met grijs haar en dat stond zo mooi! Heel fris.”<br />
Ik zie nóg wel een voordeel: wij vijftigplusvrouwen klagen<br />
nog weleens dat we in de buitenwereld over het hoofd<br />
worden gezien. Dat lukt in kleren met veel kleuren en<br />
prints net even iets minder makkelijk.
DIY<br />
Kleurig geprint<br />
ORANJE BOVEN<br />
Mouwloos. Voor wie nog durft.<br />
Manamea.nl, € 75<br />
GESTRIKT<br />
En met een lollige mouw.<br />
Zara.com, € 32,95<br />
OP HOGE POTEN<br />
Jumpsuit voor benen die eindigen in<br />
de hemel. Kinglouie.nl, € 139,95<br />
SCHILDERACHTIG<br />
Bont gerokt entree maken.<br />
Zara.com, € 49,95<br />
BLOEMENZEE<br />
Overslagje voor zomerse taferelen.<br />
Hm.com, € 34,99<br />
OP DE POF<br />
Met de fijnste zomerbloemetjes.<br />
Silvianheach.com, € 199<br />
BEPAKT<br />
Voor een waar statement.<br />
Kinglouie.nl, € 149,95<br />
KLAPROOS<br />
Op een blouse blijven ze geplukt wél<br />
mooi. Anotherlabel.com, € 89,95<br />
BEDOT<br />
Want van stippeltjes word je vrolijk.<br />
Manamea.nl, € 85<br />
shopping: Sandra Kissels. beeld: Getty Images<br />
83
ONTDEK NOORDRIJN-WESTFALEN: LEKKER DICHTBIJ!<br />
Bruisend<br />
BEZOEK AAN<br />
DE BUREN<br />
Ook zo dol op een afwisselend weekje weg, maar<br />
hoeft jouw reis niet mijlenver weg te zijn? Dan is het<br />
Duitse Noordrijn-Westfalen met steden als Aken,<br />
Bonn en Essen een aanrader. Vlak over de grens<br />
vind je mooie musea, fraaie tuinen en kun je<br />
smakelijk happen en slenteren langs de Rijn.<br />
Nog even een terrasje in de Biergarten? Buiten<br />
de steden is volop natuur om van te genieten,<br />
bijvoorbeeld het Teutoburger Wald... Bis bald!<br />
TEKST: SABINA BLES, ALIDA DIJK (ESSEN)<br />
BEELD: ANP, DUITS VERKEERSBUREAU, GETTY IMAGES<br />
Duitsland om de hoek<br />
Bonn: dé kunsthoofdstad, p. 86<br />
Weldadige natuur:<br />
Teutoburger Wald, p. 91<br />
Nu we er toch zijn:<br />
Aken is zó leuk! p. 94<br />
Essen in het Ruhrgebied:<br />
hier sprankelt het, p. 97<br />
85
BONN<br />
In nog geen drie uur rijd<br />
je vanaf Utrecht naar de<br />
geboortestad van Ludwig<br />
van Beethoven. Bonn is<br />
de voormalige hoofdstad<br />
van Duitsland, de<br />
regering is na de val van<br />
de Muur grotendeels<br />
naar Berlijn verhuisd.<br />
Tegenwoordig is Bonn de<br />
kunsthoofdstad van<br />
Duitsland. Er zijn veel<br />
nieuwe musea die de<br />
moeite meer dan waard<br />
zijn. Komt dat zien!<br />
Dé kunsthoofdstad<br />
van<br />
Duitsland<br />
VOOR CULTUUR-& MU<strong>ZI</strong>EKLIEFHEBBERS<br />
Ga je mee op ontdekkingstocht<br />
door Noordrijn-Westfalen? In ons<br />
land grenst de deelstaat aan Limburg,<br />
Gelderland en Overijssel, in België aan<br />
Luik. Een deel van deze Duitse regio<br />
met Essen als stadstip staat synoniem<br />
voor het Ruhrgebied, dat je wellicht<br />
kent van de steenkoolmijnen en vele<br />
fabrieken. Maar inmiddels zijn veel<br />
van die fabrieken omgetoverd tot hippe<br />
culturele hotspots. Vaak al fietsend<br />
goed te bewonderen omdat alle highlights<br />
dicht bij elkaar liggen. Maar<br />
Noordrijn-Westfalen is nog zoveel<br />
méér! Let maar op.<br />
Onze trip start in Bonn<br />
Dichterbij dan je denkt (drie uur rijden<br />
vanaf Utrecht) ligt Bonn: de stad waar<br />
componist Ludwig van Beethoven<br />
werd geboren. Bonn is de voormalige<br />
hoofdstad van Duitsland, na de val<br />
van de Berlijnse Muur werd dat Berlijn.<br />
De regering verhuisde in 1999 voor een<br />
groot deel daarnaartoe, maar er zijn<br />
nog wel wat ministeries in de stad. In<br />
de jaren 90 zijn er meerdere moderne<br />
musea gebouwd, waardoor Bonn nu is<br />
uitgegroeid tot kunsthoofdstad.<br />
TOP 10 Zeker Zien & Doen<br />
Bonn telt zo’n 300.000 inwoners: geen<br />
grote stad naar Duitse begrippen. Toch<br />
heeft het voor een citytrip van een dag<br />
of twee veel leuks te bieden. Zeker<br />
voor cultuur- en muziekliefhebbers.<br />
Ontdek de vele musea, relax in de zon<br />
in dat stille stadspark, struin door de<br />
kleine straatjes in de oude binnenstad<br />
en vergeet ook dat ‘reisje’ langs of op<br />
de Rijn niet. Wil je niks missen? Met<br />
deze Top 10 Zeker Zien & Doen gaat dat<br />
helemaal lukken.<br />
1Ontdek dé kunsthoofdstad<br />
van Duitsland<br />
Het bekende Kunstmuseum Bonn en<br />
de Bundeskunsthalle maken Bonn tot<br />
een internationale, cul turele hotspot.<br />
In het kunstmuseum bewonder je<br />
zowel binnen als buiten spraakmakende<br />
moderne en hedendaagse kunst.<br />
Met een verzameling van zo’n 7500<br />
kunstwerken van onder anderen<br />
August Macke en Joseph Beuys is dit<br />
museum zeer de moeite waard. De<br />
markante Bundeskunsthalle is al een<br />
kunstwerk an sich. Door het oontwerp<br />
met drie pun tige blauwe lichtkegels –<br />
De basketballen op het dak van de Bundeskunsthalle zijn onderdeel van de installatie<br />
Verflechtungen door Nevin Aladag (te zien t/m 15 oktober <strong>2023</strong>)<br />
86
DZT/Francesco Carovillano<br />
bedacht door architect Gustav Peichl –<br />
kunnen de ruimtes zowel met dag- als<br />
kunstlicht worden verlicht.<br />
TIP: Bezoek zeker bij mooi weer de<br />
gratis toegankelijke daktuin van de<br />
kunsthal. Strijk neer op het terras naast<br />
de blauwe kegels en geniet van het<br />
uitzicht. Bundeskunsthalle.de<br />
Museumstraat<br />
Beide musea zijn onderdeel van de<br />
Museumsmeile, waarbij je binnen een<br />
straal van anderhalve kilometer vijf<br />
musea vindt. Naast deze twee wandel<br />
je zo door naar het Haus der Geschichte<br />
(geschiedenis), het Forschungsmuseum<br />
Koenig (zoölogisch museum) en het<br />
Deutsches Museum Bonn (wetenschap<br />
en techniek). Museumsmeilebonn.de<br />
TIP: Koop bij aankomst de Bonn Regio<br />
WelcomeCard. Zo reis je vrij met het OV<br />
en is de toegang tot musea gratis of met<br />
korting. Bonn-region.de<br />
Ook handig: vanaf 1 mei bestaat in<br />
Duitsland het 49-Euro-Ticket. Voor dit<br />
bedrag kun je een hele maand reizen<br />
met het OV. Grenzinfo.eu/49-euroticket-in-deutschland/<br />
2De historische Altstad<br />
De compacte, oude binnenstad<br />
van Bonn verken je het beste te voet.<br />
Slenter over de geplaveide straatjes<br />
richting de Marktplatz langs winkeltjes<br />
en prachtige gevels. Hier op het plein<br />
staat het Altes Rathaus; klim zeker op<br />
het bordes van dit gemeentehuis in<br />
rococostijl. Jammer dat je niet binnen<br />
mag kijken, maar vanaf een terrasje op<br />
de markt is ook de buitenkant prachtig.<br />
Verderop op de Münsterplatz staat de<br />
Münster van Bonn (1150); een achthoekige<br />
toren van zo’n 82 meter hoog.<br />
Binnenin deze rooms-katholieke basiliek<br />
zijn prachtige schilderingen en<br />
sculpturen te bewonderen. Ook de<br />
Universiteit van Bonn is een kijkje<br />
waard. Vroeger was dit het keurvorstelijke<br />
paleis.<br />
TIP: Geniet bij Konditorei Müller-<br />
Langhardt op het plein van koffie met<br />
een punt taart. Wordt het abrikozen-,<br />
Schwarzwälder-kirsch- of pruimentaart?<br />
Mueller-langhardt.de<br />
3<br />
Bonns Beethoven<br />
Het mag dan al ruim 250 jaar geleden<br />
zijn dat componist Ludwig van<br />
Kunstmuseum Bonn<br />
Vooraanzicht van de Bonner Münster<br />
Taartenkeuze te over bij Müller-Langhardt<br />
87
Biergarten Alter Zoll<br />
88<br />
Beethoven hier werd geboren, in Bonn<br />
kun je (terecht!) niet om hem heen.<br />
Zo staat er op het Münsterplatz een<br />
bronzen standbeeld, zijn er kleurrijke<br />
muurschilderingen en – heel grappig<br />
– zie je bij sommige groene stoplichten<br />
zijn portret verschijnen. In de<br />
Bonngasse in het centrum staat het<br />
Beethoven Haus, een museum dat<br />
helemaal gewijd is aan de componist.<br />
Wandel er zelf doorheen of ga mee op<br />
een toer. Zo hoor je, terwijl je alle<br />
twaalf ruimtes verkent, alles over het<br />
leven en werk van Beethoven. Liever<br />
genieten van zijn muziek? In de<br />
kamermuziekhal zijn met regelmaat<br />
concerten. Beethoven.de<br />
4<br />
Bonns Bier<br />
Zeg je Duitsland, dan zeg je bier.<br />
Bijna elke stad brouwt wel zijn eigen<br />
bier. Zo heeft Bonn Brauhaus Bönnsch,<br />
een kroeg waar ze achter in de zaak<br />
hun eigen bier brouwen. Van Naturtrüb<br />
tot Radler en van Weizen tot bier van<br />
het seizoen. Strijk neer op het grote<br />
terras met houten tafels en bestel een<br />
Bönnsch. Inclusief bijzonder kronkelglas!<br />
Boennsch.de<br />
TIP: Zin in een biertje met uitzicht op<br />
de Rijn en het Siebengebirge? In<br />
Biergarten Alter Zoll zit je heerlijk<br />
onder de schaduwrijke bomen (Alterzoll.de).<br />
Liefhebbers van speciaal<br />
bieren zitten goed in Craftbier Bar<br />
Balthasar (inclusief hotel) met tien<br />
bieren op tap en minstens 200 soorten<br />
in een fles of blik. Brauhotel.com<br />
TIP: Meer een liefhebber van een<br />
cocktail? In Konrad’s SkyBar bovenop<br />
het Marriot Hotel nip je mét uitzicht<br />
van jouw favoriet. Konrads-bonn.de<br />
5Paleis met botanische tuin<br />
Midden in de stad staat het<br />
Poppelsdorfer Schloss; een barok<br />
paleis (1752) aan het water. Het werd<br />
gebouwd op de fundamenten van een<br />
kasteel dat in 1583 is verwoest. Maak<br />
een wandeling door de botanische<br />
tuin naast het slot met meer dan 8000<br />
verschillende plantensoorten. De tuin<br />
is een van de oudste ter wereld.<br />
ROUTETIP: Wandel vanaf het centraal<br />
station via Poppendorfer Allee naar de<br />
botanische tuin. Vandaaruit kun je<br />
verder naar het Jugendstil-kwartier in<br />
de Südstadt met zijn met prachtige<br />
huizen.<br />
6Lekker shoppen<br />
Wat winkelen in de Altstad van<br />
Bonn zo leuk maakt, zijn de vele<br />
straatjes waar je alleen als voetganger<br />
mag komen. Struin langs winkels vol<br />
mode, (design)meubels en sieraden,<br />
en loop even binnen bij de boekhandel<br />
in de oude bioscoop. Proef chocola bij<br />
Coppeneur Chocolateria in de Friedrichstrasse<br />
– ook leuk voor een souvenirtje<br />
voor thuis. Theeliefhebbers<br />
gaan langs bij TeeGschwendner (Dreieck<br />
2), waar je naast een sfeervolle<br />
theesalon ook in het winkeltje allerlei<br />
smaakjes thee kunt kopen. Als modeliefhebber<br />
is Chin’s een must met z’n<br />
designerkleding van Prada, Mui Miu<br />
en Paul Smith. En als je dan toch in de<br />
Kaiserpassage bent, bij Ylan Ylang<br />
vind je bijpassende schoenen en een<br />
tas. Bonn-region.de<br />
TIP: Dol op het wecken en inmaken<br />
van soep en jam? Dan zijn weckpotten<br />
natuurlijk onmisbaar! Met<br />
korting koop je ze rechtstreeks<br />
bij de Weckfabriek<br />
in Bonn. Je krijgt er ook<br />
nog tips en recepten bij.<br />
Weck-glas.de/weck-shop
Slenter over de<br />
geplaveide<br />
straatjes richting<br />
de Marktplatz<br />
langs winkeltjes<br />
en prachtige<br />
gevels<br />
Altes Rathaus in rococostijl<br />
DZT/Francesco Carovillano
Maak een wandeling door een van ’s werelds<br />
oudste botanische tuinen met meer<br />
dan 8000 verschillende plantensoorten<br />
7<br />
Rust in de Japanse tuin<br />
Zin in een momentje van rust en<br />
stilte midden in de stad? Bezoek dan<br />
de Japanse tuin in Freizeitpark<br />
Rheinaue. Bonn kreeg deze ooit<br />
cadeau van de Japanse overheid.<br />
Hoewel de tuin niet groot is, is een<br />
wandeling langs de miniatuurbomen,<br />
het meer vol vissen en een waterval<br />
beslist de moeite waard.<br />
8<br />
Reisje langs de Rijn<br />
Dol op water en varen? Stap op<br />
de pier aan boord van een van de vele<br />
rondvaartboten op de Rijn. Overdag<br />
vaar je in zo’n anderhalf uur langs het<br />
regeringsdistrict, het schilderachtige<br />
wijndorp Königswinter aan de voet<br />
van de Drachenfels en kijk je uit over<br />
het sprookjeskasteel Drachenburg.<br />
Liever ’s avonds het water op? Boek<br />
dan de avondrondvaart. Aan dek zie<br />
je dan vanuit je strandstoel met een<br />
drankje in de hand en live loungemuziek<br />
op de achtergrond de zon<br />
ondergaan! Bonnschiff.de<br />
9<br />
Wijnproeven in de regio<br />
Liefhebbers van wijn zitten goed<br />
in Bonn en omstreken. Leuk om deze<br />
wijnregio ten zuiden van de stad<br />
(op de fiets) te verkennen. Zoals het<br />
Ahrdal: de kleinste wijnstreek van<br />
Duitsland waar vooral lichte en fruitige<br />
rode wijnen vandaan komen. Wil je<br />
Avondrondvaart op de Rijn<br />
wijn proeven of een dag meelopen met<br />
de wijnboer? Bezoek dan de Arhweiler<br />
Winzer Verein in Ahrweiler. Er is zelfs<br />
een klein wijnmuseum. Ahrweilerwinzerverein.de<br />
10<br />
Wandelen in het<br />
Siebengebirge<br />
Zin om de natuur net buiten de stad te<br />
verkennen? In natuurpark Zevengebergte<br />
oftewel Siebengebirge maak<br />
je prachtige wandelingen. Van alle<br />
‘bergen’ hier in het middelgebergte is<br />
de Ölberg met 460 m. de hoogste.<br />
Verken eerst de Rijnstadjes Köningswinter<br />
en Bad Honnef aan de voet van<br />
het Siebengebirge. Eenmaal in het<br />
park zijn er wandelroutes genoeg,<br />
variërend van 2 tot 15 km. Ook leuk: de<br />
Genusstour Lecker-Ländchen van 6,5<br />
km door het idyllische Lauterbachtal.<br />
Onderweg kom je langs imkers, boerderijwinkeltjes,<br />
molens en bakkers en<br />
kun je zelfs bier, wijn en Schnaps<br />
proeven. Naturpark7gebirge.de<br />
TIP: Op de Drakenrots staat het imposante<br />
kasteel Drachenburg. Stap in<br />
Köningswinter in het oudste tandradtreintje<br />
van Duitsland en rijd mee<br />
omhoog naar het Drachenfels-plateau.<br />
Eenmaal boven kun je mee op een drie<br />
kwartier durende toer door het kasteel<br />
onder leiding van een gids.<br />
Schloss-drachenburg.de<br />
Fijne slaap- & eetadresjes<br />
Eten in de Altstadt? In de<br />
Georgstrasse zit je heerlijk in het<br />
Strandhaus. Er is ook een fijn<br />
terras. Strandhaus-bonn.de<br />
Lekker binnen of buiten tafelen<br />
aan de Rijn kan in het Rheinpavillon<br />
aan de Rathenauufer.<br />
Zowel voor een hapje als een<br />
drankje. Rheinpavillon-bonn.de<br />
Op een steenworp afstand van<br />
Beethovens geboortehuis in de<br />
Bonngasse staat het Beethovenhotel<br />
Dreesen. Heerlijk vertrekpunt<br />
midden in de stad voor je stedentrip.<br />
Beethovenhoteldreesen.de<br />
Op zoek naar (Japanse) culinaire<br />
verwennerij, wellness en exclusief<br />
overnachten? Kameha Grand aan<br />
de Rijn is zo’n fijne plek net buiten<br />
Bonn. Kamehabonn.de<br />
Goed om te weten!<br />
Per trein reis je in zo’n 3,5 uur<br />
van Amsterdam naar het centrum<br />
van Bonn.<br />
Liever met de auto? Vergeet dan<br />
niet de milieusticker die je nodig<br />
hebt voor in het centrum van Bonn.<br />
Op Milieusticker-voorduitsland.nl<br />
vind je alle ins en outs.<br />
Wie Bonn in het voorjaar<br />
bezoekt, geniet extra in de binnenstad<br />
door alle bloeiende kersenbomen.<br />
Ontelbare rijen bomen in<br />
de Heerstrasse veranderen dan in<br />
tunnels van roze kersenbloesem.<br />
Bonn in december betekent<br />
kerstmarkt. Verdeeld over drie<br />
pleinen wachten zo’n 170 kramen<br />
met kerstspulletjes en lekkers.<br />
Op Bonn-region.de vind je nog<br />
veel meer tips voor trips in Bonn.
Actief<br />
genieten<br />
in het<br />
TEUTOBURGER<br />
WALD<br />
VOOR WANDEL- & FIETSLIEFHEBBERS<br />
Wil je in deze lekker-dichtbij-vakantieregio niet alleen<br />
genieten van cultuur en gastronomie maar ook opladen in<br />
de natuur? Verleng dan je reis met een paar dagen actief in<br />
het prachtige Teutoburger Wald. Een ware outdoor-parel<br />
met meer dan 1300 fiets- en wandelroutes. Langs veel groen,<br />
kastelen en knusse dorpjes.<br />
91
Van kunstroute tot mindfull wandelen met yoga en<br />
van vlinderpad tot blauwe bosbesroute<br />
Deze streek ligt grotendeels in Noordrijn-<br />
Westfalen en deels in Nedersaksen, met<br />
Bielefeld als grootste stad. De natuur? Denk<br />
aan bossen, rivieren, laagland, rotsen,<br />
borrelende bronnen en ruige akkers en<br />
weilanden. Zo bijzonder, dat er zelfs twee<br />
natuurparken zijn: (Unesco) Natuur- &<br />
Geopark TERRA.vita en Natuurpark<br />
Teutoburger Wald/Eggegebirge. Kortom: hier<br />
valt genoeg te ontdekken!<br />
TERRA.vita:<br />
even terug in de tijd<br />
Benieuwd hoe het is om<br />
de 300 miljoen jaar oude<br />
geschiedenis van onze<br />
aarde te beleven? In<br />
natuurpark TERRA.vita<br />
kan het. Door alle<br />
sporen die je terugvoeren<br />
in de tijd kun je<br />
er zelfs dinotochten<br />
maken. Verder zijn hier<br />
18 avontuurlijke fietsdagtochten<br />
uitgezet en<br />
100 wandeltochten over<br />
heuvels en door dalen.<br />
Variërend van een rondje<br />
om de Butterberg van<br />
7,5 km tot een 117 km<br />
lange pelgrimstocht van<br />
Osnabrück naar Werne.<br />
Geopark-terravita.de<br />
3X doen in TERRA.vita<br />
Blotevoetenpad<br />
1| Naar Tecklenburg<br />
Dit sfeervolle stadje op een heuvelrug<br />
kenmerkt zich door vakwerkhuizen, een<br />
middeleeuws plein en een oude stadspoort.<br />
Teutoburgerwoud.nl/tecklenburg<br />
2| Kasteel Ravensberg<br />
Kasteel uit de 11de eeuw dat vlakbij<br />
Borgholzhausen boven op een berg<br />
staat. Geniet van een kop koffie met uitzicht<br />
op het terras. Burg-ravensberg.de<br />
3| Kijkje in de steengroeve<br />
Helm op, warm aankleden, stevige<br />
schoenen aan en laat je verrassen tijdens<br />
een toer door de Silbersee-Stollens in<br />
Hüggel. Geopark-terravita.de<br />
Een waar wandelwalhalla<br />
Heerlijk dat je voor een uitdagende wandelvakantie<br />
helemaal niet zo ver hoeft te reizen.<br />
In het Teutoburger Wald, een bergrug van<br />
105 kilometer, wacht een uitgebreid netwerk<br />
aan wandelpaden. Van kunstroute tot mindfull<br />
wandelen met yoga en van vlinderpad<br />
tot blauwe bosbesroute. Op nl.teutoburgerwald.de<br />
vind je ze allemaal. Alvast wat<br />
wandelinspiratie:<br />
De bekendste wandeling is de<br />
Hermannsweg over de idyllische<br />
Hermannshöhen. Deze route van 157 km<br />
staat bekend als een van de mooiste hooggelegen<br />
wandelpaden in Duitsland. Je start<br />
bij het treinstation van Rheine en wandelt in<br />
13 etappes via goed gemarkeerde paden naar<br />
het eindpunt: de 441 meter hoge rotsen bij<br />
Horn-Bad Meinberg. Natuurlijk kun je de<br />
route helemaal naar eigen wens indelen of<br />
een deel ervan lopen. De Hermannsweg<br />
voert je langs naaldbossen, weides, glooiende<br />
heuvels en doet historische stadjes,<br />
kloosters én burcht Ravensberg aan.<br />
Rondom het stadje Blomberg met wel<br />
250 vakwerkhuizen, loopt een prachtige<br />
rondwandeling van 10 km. Je wandelt<br />
langs verschillende uitzichtpunten en onderweg<br />
kom je zelfs langs een wijngaard. Deze<br />
Blomberger Weinberg telt 100 wijnstokken<br />
waarvan ze de lokale Nelkenstädter<br />
Paradiesblick maken. Vanuit Blomberg kun<br />
je ook de ruim 40 km lange Nelkenweg<br />
(anjerroute) wandelen.<br />
92
Benieuwd naar de Hansesteden bij de<br />
buren? Wandel dan (deels) de<br />
Hansaweg langs Herford, Lemgo en Hamelen<br />
(ja die van de rattenvanger). Tijdens de<br />
middeleeuwen waren dit belangrijke handelssteden,<br />
iets wat je in de oude stadscentra<br />
zeker terugziet. De route van 75 km voert je<br />
door het Noord-Lippische bergland met<br />
spectaculaire vergezichten.<br />
Honderden kilometers fietsplezier<br />
Ga je voor lekker vlak toeren langs de rivier de<br />
Wezer, de Lippe of de Ems of zoek je wat meer<br />
uitdaging? In de regio Teutoburger Wald zijn<br />
er sportieve uitzichtpunten genoeg om te<br />
beklimmen. Maak een mooie dagtrip of stippel<br />
een meerdaagse tocht uit. Met de 35 speciale<br />
Bett & Bike-adresjes onderweg ontbreekt het<br />
je hier als fietser aan niets. Ontdek op<br />
Nl.teutoburgerwald.de alle routes in de regio.<br />
Om alvast de sfeer te proeven:<br />
De Paderborner Land Route is een ronde<br />
van 251 km die start en finisht bij<br />
het station in Hövelhof. Geniet onderweg van<br />
lekker eten, pauzeer in de Biergarten, bezichtig<br />
de imposante Wewelsburg en fiets onder<br />
het grootste kalkzandstenen spoorviaduct van<br />
Europa door.<br />
De eerste twee etappes (64 en 48 km)<br />
van de Ems-radweg zijn ook een<br />
aanrader. In totaal is de Ems-fietsroute 383<br />
kilometer lang en loopt vanaf Hövelhof door<br />
de Senne helemaal langs de Ems-rivier tot<br />
aan de Noordzee. Op de hele route liggen<br />
meer dan 25 treinstations waardoor je ook<br />
weer makkelijk terug kunt reizen.<br />
Liefhebber van water? Fiets dan de<br />
26 kilometerlange, relaxte<br />
Paderborner Seentour. In totaal kom je langs<br />
zeven meren, waaronder de Padersee,<br />
Lippesee en de Waldsee. Stap bij mooi weer<br />
zeker af voor een duik, een picknick of een<br />
potje midgetgolf.<br />
Dagje thermen of kuuroord<br />
Als liefhebber van thermen, wellness en<br />
kuuroorden zit je in het Teutoburger Wald<br />
eveneens perfect. De regio telt zeven kuuroorden<br />
waar het mineraal- en geneeskrachtige<br />
water ervoor zorgt dat je weer helemaal<br />
ontspannen huiswaarts keert. Bad Driburg is<br />
een van die zeven. Met z’n prachtige eeuwenoude<br />
parken, veelzijdig wellness-aanbod en<br />
moderne ontspanningsfilosofie is het niet zo<br />
gek dat dit al jaren het beste geneeskrachtige<br />
oord van heel Noordrijn-Westfalen is.<br />
Zin in een verwenwellness-dagje<br />
waarbij<br />
alles draait om jou? In de<br />
sfeervolle Bali Therme<br />
in Bad Oeynhausen<br />
wachten elf sauna’s,<br />
binnen- en buitenbaden,<br />
whirlpools, massages en<br />
de Lovina-bistro met<br />
heerlijk eten. Kijk voor<br />
adressen en mogelijkheden<br />
op:<br />
Nl.teutoburgerwald.de<br />
Hermannsmonument in het Teutoburger Wald<br />
De hoge rotsen van Horn-Bad Meinberg
Leuke<br />
citytrip<br />
AKEN<br />
94<br />
Nog zo’n verrassende<br />
stad vlak over de grens<br />
is Duitslands meest<br />
westelijke stad Aken. Of<br />
zoals ze hier schrijven:<br />
Aachen. Grenzend aan<br />
de natuur van de Eifel<br />
en de Belgische Hoge<br />
Venen, is het een ideale<br />
plek voor een weekendtrip<br />
met uitstapjes.<br />
VOOR BOURGONDIËRS<br />
& NATUURLIEFHEBBERS<br />
Wat Aken zo leuk maakt? De<br />
schitterende Dom, het Gotische<br />
stadhuis, de gezellige biomarkt op<br />
zaterdag, het Couvenmuseum,<br />
bijzondere winkeltjes en natuurlijk de<br />
warmwaterbronnen. Voor een paar<br />
dagen is hier genoeg te zien en te beleven.<br />
Nog altijd ademt de stad de geest<br />
van Karel de Grote, de koning der<br />
Franken, die hier rond het jaar 800<br />
boven op een groene heuvel zijn paleis<br />
liet bouwen. De rest is geschiedenis.<br />
Het oude centrum<br />
Om Aken te ontdekken is het oude<br />
centrum een prima vertrekpunt. Het is<br />
klein en compact en vol smalle straatjes<br />
en steegjes. Hier vormen de<br />
eeuwen oude Dom en het stadhuis<br />
(Rathaus) hét middelpunt van de stad.<br />
Dit jaar staat de Dom van Aken trouwens<br />
extra in de spotlights. Al 45 jaar<br />
prijkt dit meesterwerk van gotiek en<br />
barok – waar wel 32 miljoen mozaïeksteentjes<br />
in zijn verwerkt – op de<br />
Unesco Werelderfgoedlijst. Bezoek ook<br />
zeker de schatkamer van de kathedraal<br />
en vergaap je aan alle pracht en praal<br />
van goud en zilver. Zoals het<br />
Lothariuskruis: gemaakt van eikenhout<br />
maar rijkelijk belegd met goud,<br />
zilver en edelstenen. Aachendom.de<br />
Dwalen door het stadhuis<br />
Op de plek waar nu het neogotische<br />
stadhuis staat, stichtte Karel de Grote<br />
lang geleden zijn paleis. De twee torens<br />
stammen nog uit die tijd! Mooi om te<br />
zien is dat kroningszaal helemaal in<br />
ere is hersteld. Dé plek waar gekroonde<br />
koningen van hun feestmaal genoten.<br />
Enkele zalen van het stadhuis, waaronder<br />
de kroningszaal, raad- en rode<br />
zaal, kun je met of zonder gids bezichtigen.<br />
Eenmaal buiten op de fraai<br />
aangelegde Markt kun je niet om de<br />
fontein met standbeeld van Karel de<br />
Grote heen. Rathaus-aachen.de<br />
Wandel de Route<br />
Charlemagne<br />
Wil je niks missen van al dat moois in<br />
Aken? Volg dan de Route Charlemagne.<br />
• Start op het Katschhof, het plein dat<br />
de Dom en het stadhuis verbindt en<br />
waar het nieuwe stedelijk museum<br />
Centre Charlemagne staat. Op dit voormalige<br />
handelsplein waar voorheen de<br />
Katz oftewel schandpaal stond, is nu<br />
vooral vertier door de weekmarkten en<br />
concerten.<br />
• De route gaat na de Dom en het stadhuis<br />
verder langs Akens allereerste<br />
stadhuis: het Grashaus (1260) op de<br />
Fischmarkt. Nu is het de plek waar
Al 45 jaar prijkt de<br />
Dom vanAken,<br />
meesterwerk van<br />
gotiek en barok,<br />
op de Unesco<br />
Werelderfgoedlijst<br />
Lookphotos /Travel Collection<br />
schoolklassen les krijgen over de<br />
geschiedenis van Europa.<br />
• Een heerlijk rustpunt midden in de<br />
stad is de Elisengarten achter de<br />
Elisenbrunnen. Geniet van een ijsje,<br />
koffie op het terras en strijk neer op<br />
een van de traptreden van de<br />
Elisenbrunnen. Uit de twee kraantjes<br />
van het witte classicistische gebouw<br />
met zuilenhal stroomt warm bronwater<br />
van 53°C, dat overigens sterk<br />
naar zwavel ruikt. Hier aan de<br />
Friedrich-Wilhelm-Platz vind je ook<br />
de Tourist Info.<br />
• Weer opgeladen wandel je door richting<br />
de Hühnermarkt. Hier herbergt in<br />
een typisch Akens woonhuis met<br />
prachtige 18de-eeuwse stijlkamers het<br />
Couvenmuseum. Leuk detail: in deze<br />
voormalige apotheek verstrekten ze<br />
vroeger chocolade als geneesmiddel.<br />
Jammer dat ze er achterkwamen dat je<br />
hier alleen maar van ‘groeide’.<br />
• Ook leuk op de route zijn het<br />
Internationale Krantenmuseum in een<br />
van de oudste woningen van Aken aan<br />
de Pontsstrasse en het hypermoderne<br />
SuperC, het universiteitsgebouw waar<br />
alles draait om de wetenschap: een<br />
eyecatcher. Route-charlemagne.eu<br />
Even genieten van een ijsje op de traptreden<br />
van Elisenbrunnen<br />
95
96<br />
Annastraße<br />
Ook leuk in Aken!<br />
➊ Lekker winkelen<br />
Hoewel de Adalbertstraße de naam<br />
heeft, is ook de Annastraße een aanrader.<br />
In dit smalle straatje vind je<br />
veel bijzondere winkeltjes zoals een<br />
goudsmid, breiwinkel en antiquair.<br />
➋ Proef de Aachener<br />
Printen<br />
Bakkerijtjes genoeg<br />
om dé koek van de<br />
streek te proeven.<br />
Printen lijkt op taaitaai<br />
en is er in allerlei<br />
vormen en smaken.<br />
➌ Hof & Körbergasse<br />
Het Hof is een heerlijk oud stukje stad<br />
vol restaurants, cafés en kroegjes. Zin<br />
in koffie? In de Körbergasse waan je je<br />
in de middeleeuwen met koffiebranderij<br />
Plum’s Kaffee. Ook leuk: het oudste<br />
koffiehuis van Aken: Van den Daele.<br />
➍ Ludwig Forum<br />
Dol op moderne kunst? Dan is het<br />
internationale Ludwig Forum in de<br />
Jülicher Straße een aanrader.<br />
Ludwigforum.de<br />
➎ Omhoog op de Lousberg<br />
Net ten noorden van de stad ligt de<br />
bosrijke Lousberg (264 m.) waar je<br />
heerlijk kunt wandelen. Hierboven<br />
bij de obelisk geniet je van een weids<br />
uitzicht over Aken.<br />
➏ Wijnfeest in augustus<br />
Op de Katschhof tijdens Weinsommer<br />
presenteren zo’n twintg wijnboeren uit<br />
de streek hun aanbod. Proeven kan<br />
van 24 t/m 27 augustus.<br />
➐ Hapje eten in de Pontstraße<br />
Vanaf de Markt tot aan de Ponttor (een<br />
stadspoort uit de 14de eeuw) loopt de<br />
levendige Pontstraße vol gezellige<br />
restaurants en cafés.<br />
➑ Ontspannen in Carolus Thermen<br />
Vanaf de Dom wandel je in tien minuten<br />
naar de Carolus Thermen. Geniet<br />
van het water uit de verschillende<br />
bronnen in het binnenbad, en verschillende<br />
buiten- en bubbelbaden.<br />
Carolus-thermen.de<br />
➒ Souvenir voor thuis<br />
Beleef thuis nog even de sfeer van je<br />
citytip! Bijvoorbeeld met een glaasje<br />
Domlikeur, Plum’s koffie, Karel Keizer<br />
Thee of toch dat likeurtje met printensmaak.<br />
Allemaal verkrijgbaar bij<br />
Tourist Info Elisenbrunnen.<br />
Verkennen op de fiets<br />
Aken en omgeving ontdek je ook perfect<br />
op de fiets. Dus neem ’m mee of<br />
huur er ter plekke eentje via Velocity.<br />
Op verschillende punten in de stad<br />
kun je zo’n leenfiets oppikken en<br />
elders weer stallen. Ook leuk: huur<br />
in het Nederlandse Kerkrade via de<br />
Velocity-app een (e)bike en fiets in 24<br />
km naar Aken waar je de fiets weer in<br />
kunt leveren. Of maak aansluitend nog<br />
een leuk uitstapje naar het drielandenpunt<br />
in Vaals. Op deze hoogstgelegen<br />
plek van ons land (327,5 m.) stap je<br />
vanuit Nederland zo Duitsland én<br />
België in.<br />
Vennbahn: fietsen over de<br />
oude spoorroute<br />
Fiets heel ontspannen Aken uit over<br />
de oude spoorlijn die is omgetoverd tot<br />
fietspad. De route van deze Vennbahn<br />
is grotendeels geasfalteerd. In totaal<br />
is de route 125 km lang, stijgt de weg<br />
gemiddeld ‘maar’ 2 procent en fiets<br />
je via België helemaal tot aan<br />
Troisvierges in Luxemburg.<br />
Wil je vanuit Aken een leuke dagtrip<br />
maken? Zet dan koers richting voormalig<br />
abdijstadje en bedevaartsoort<br />
Kornelimünster (22 km). Bewonder in<br />
het historische centrum de prachtige<br />
kerken en oude herenhuizen, het<br />
museum én het voormalige klooster.<br />
Voor de lunch zit je goed bij café<br />
Cornelius in de oude binnenstad.<br />
Vennbahn.eu/nl/<br />
PRAKTISCHE TIPS:<br />
De binnenstad van Aken is<br />
een milieuzone. Om daar te<br />
rijden heb je een zogenaamde ‘groene<br />
sticker’ nodig. Onze tip: maak gebruik<br />
van ‘park + ride’ parkeerplaatsen daar<br />
net buiten. De bus brengt je dan snel en<br />
makkelijk naar het centrum.<br />
Aachen-toerismus.de<br />
Aken is prima bereikbaar per trein. Ook<br />
mogen vaak de fietsen mee. Check op<br />
Bahn.de de tijden en mogelijkheden.<br />
Fiets huren? Kijk dan even op Velocityaachen.de<br />
of Wabe-aachen.de<br />
De route van de oude spoorlijn gaat ook<br />
over het Vennbahn Viaduct
ESSEN<br />
Je mond zal openvallen<br />
van verbazing in de buurt<br />
van Essen. Het Ruhrgebied,<br />
dat kennen we<br />
toch van staal en kolen,<br />
van zware vervuiling?<br />
Zo’n grauw gebied. Maar<br />
het huidige Ruhrgebied is<br />
heel groen, de riviertjes<br />
die er stromen zijn of<br />
worden gesaneerd. En de<br />
voormalige kolenmijnen<br />
zijn nu musea, restaurants<br />
of eventlocaties. De stad<br />
is levendig. Wow, wat<br />
gebeurt hier veel!<br />
Sprankelende<br />
stad, spannende<br />
omgeving<br />
VOOR LIEFHEBBERS VAN AVONTUUR<br />
Andrea Hitzemann<br />
Je kunt er heerlijk wandelen en fietsen.<br />
Het Unesco Industrieel Erfgoed<br />
staat er trots te zijn. Er zijn wijngaarden.<br />
En je kunt er aardig winkelen en<br />
lekker eten. En natuurlijk biertjes<br />
trinken! Essen heeft – in het stadshart<br />
– een modern, maar ruim honderd jaar<br />
oud museum dat echt een aanrader is.<br />
1Met eigen ogen<br />
De eigen collectie is om je vingers<br />
bij af te likken. Zo beroemd ook!<br />
Er hangen Van Goghs, werk van<br />
Gaugain en Cézanne, maar ook van<br />
Rothko en Pollock. We blijken gratis<br />
naar binnen te mogen voor die vaste<br />
collectie. Er zijn daarnaast ook<br />
tijde lijke exposities, entree daarvoor<br />
kost een kleinigheid (vanaf 1 september<br />
<strong>2023</strong>: Chagall, Matisse, Miró.<br />
Made in Paris).<br />
Museum-folkwang.de/nl<br />
Stadtgarten Essen<br />
2Grauburgunder erbij<br />
Vlakbij – op loopafstand – eten<br />
wij asperges in Rosemarie’s gartenbar.<br />
De inrichting van de eetgelegenheid is<br />
superinspirerend, met bloemen en<br />
muurtekeningen. De kaart is veelzijdig<br />
en de Spargel heel goed klaargemaakt.<br />
Grauburgunder wijntje erbij. Mmm…<br />
Rosemarie-gartenbar.de<br />
97
Andre Symann<br />
98<br />
3Trappen maar<br />
Als de volgende dag de zon zich<br />
af en toe laat zien, stappen we op de<br />
fiets. Zeche Carl is ons beginpunt.<br />
We hoorden en lazen dat de oude,<br />
ver vuilende fabrieken en mijnen nu<br />
culturele locaties zijn (sommige<br />
Unesco Industrieel Erfgoed). De<br />
fabrieksterreinen zijn teruggegeven<br />
aan de natuur, het is overal zo groen!<br />
Er zijn veel fietsroutes langs de gesaneerde<br />
riviertjes (work in progress nog<br />
hier en daar) en langs die culturele<br />
hotspots. Heerlijk rustig kun je hier<br />
fietsen. We komen langs de voormalige<br />
Nordstern-mijn. Nu is er een wijngaard<br />
op het terrein!<br />
Op de nieuw gebouwde toren staat een<br />
imposante Hercules, gemaakt door<br />
kunstenaar Markus Lüpertz. Vanaf die<br />
toren heb je een magnifiek uitzicht (op<br />
de billen van Hercules en) op de oude<br />
industriële stellages vlak onder je.<br />
Maar ook op het totale landschap. Het<br />
Glaasje wijn vanaf de toren (l)<br />
De Hercules sculptuur van Markus Lüpertz (r)<br />
Zeche Carl<br />
is helder weer, zien we daar Dortmund<br />
liggen? En het voormalige schijfgasreservoir<br />
van Oberhausen? Vanaf<br />
dáár schijn je ook een prachtig uitzicht<br />
over het gebied te hebben. En er zijn<br />
exposities.<br />
Die avond hebben we een feest in de<br />
supergrote, indrukwekkende Zeche<br />
Zollverein. Ook weer een voormalige<br />
kolenmijn, de grootste in het gebied.<br />
Nu het donker is, zijn de industriële<br />
gebouwen prachtig uitgelicht, bijna<br />
sprookjesachtig!<br />
Zechecarl.de, Nordsternturm.de,<br />
Gasometer.de/nl, Zollverein.de<br />
4 Imposant…<br />
Wie Essen zegt, zegt: de familie<br />
Krupp! De steenrijke fabrikantenfamilie<br />
liet rond 1870 Villa Hügel<br />
bouwen in de Essense wijk Bredeney.<br />
Drie generaties Krupp leefden er. Nu<br />
kunnen we de villa bezoeken voor<br />
een bescheiden entreeprijsje.<br />
Het onder architectuur gebouwde<br />
landhuis (zéér imposant) heeft 269<br />
vertrekken… De rijkdom van vroeger<br />
spat tegen de plinten! Nu lekker even<br />
wandelen, naar buiten. Dat kan in<br />
het Hügelpark dat rond de villa is<br />
aan gelegd, ook zo’n 150 jaar geleden.<br />
Historie, waar je ook kijkt.<br />
Villahuegel.de<br />
5 Sterrenhemel<br />
Wij hoorden dat in de buurt van<br />
Essen het Parkhotel in Bottrop de<br />
moeite waard is. En dat je daar een<br />
bijzondere overnachting kunt beleven.<br />
Het hotel wordt veel geboekt en je mag<br />
betalen wat je het waard vindt. Dat<br />
moeten we nog even meepikken nu<br />
wie hier toch zijn! Terwijl we Bottrop<br />
naderen speuren we de horizon af,<br />
zou het hotel al te zien zijn? Onze gids<br />
leidt ons echter naar een paar voormalige<br />
rioolbuizen in het Bernepark…<br />
In die grote buizen heeft de Oostenrijkse<br />
kunstenaar Andreas Strauss<br />
leuke, kleine suites gemaakt: een<br />
groot bed, nachtkastje, elektra (je<br />
telefoon opladen kan er dus). Toilet en<br />
douche vind je om de hoek. Door de<br />
patrijspoort in de tube heb je uitzicht<br />
op de sterrenhemel!<br />
Bernepark.de/parkhotel ■
DZT/Francesco Carovillano<br />
Zeche Zollverein<br />
Die avond hebben we een<br />
feest in de supergrote,<br />
indrukwekkende Zeche<br />
Zollverein. Ook weer een<br />
voormalige kolenmijn, de<br />
grootste in het gebied<br />
Bernepark: overnachting in<br />
voormalige rioolbuizen<br />
99
Wakker worden<br />
midden in de<br />
Drentse natuur
WELTERUSTEN<br />
Slapen? Kunnen wij van Zin niet vaak én niet gek genoeg. Wij testen Nederlands<br />
origineelste slaapplekken. Dit keer wordt eindredacteur Daniëlle Bronsgeest<br />
(1973) wakker in de Turelaar, een natuurhut in Mantinge (Drenthe).<br />
Nonchalant geparkeerd tegen<br />
de zijkant van de schuur staan<br />
ze daar op een rij: kruiwagens.<br />
Met namen erop als Turelaar,<br />
Tralaluna en Goudvink. Ze<br />
horen bij de gelijknamige<br />
natuurhutten op natuurkampeerterrein<br />
Voscheheugte, gelegen midden<br />
in, inderdaad: de weidse Drentse natuur.<br />
De sfeer hier is ongedwongen. Passerende<br />
kampeergangers groeten vrolijk, een stel<br />
kleintjes springt op de trampoline op en<br />
neer. Er wordt koffiegedronken en van de zon<br />
genoten. Het weer is verbluffend mooi, zacht<br />
en warm. Het volgeprikte welkomstbord<br />
fungeert als receptie. Voscheheugte heeft<br />
een dertigtal royale campingplaatsen en tien<br />
unieke – want allemaal verschillende – tiny<br />
natuurhutten. We kunnen hup, zo bij die hut<br />
van ons naar binnen want de sleutel steekt al<br />
in de deur. Gaat allemaal op vertrouwen.<br />
Stappend achter kruiwagen Turelaar met<br />
daarin onze berg bagage, passeren mijn lief<br />
en ik de Bosbes, een echt sprookjesboshuisje<br />
met kleurrijk betegelde buitenkeuken én<br />
-douche. Er heerst volop levendigheid maar<br />
tegelijkertijd alle rust. Als we bij de Turelaar<br />
arriveren, vergapen we ons aan de vrije<br />
ligging. We rennen meteen naar binnen.<br />
Want het hoge bed, aan de glazen zijwand<br />
van het fraaie houten huisje-op-rode-wielen,<br />
biedt een adembenemend uitzicht op de<br />
vrije natuur: een open vlakte met in de verte<br />
een bosrand. Vogels – ik hoor wel zes<br />
verschillende soorten! – kwetteren om het<br />
hardst. Met af en toe het heen en weer<br />
‘gepoink-poink’ van een voetbal is dat het<br />
enige wat we horen. Idyllisch, dat is het.<br />
De dag is nog jong, maar op de stoere houten<br />
bank met als uitzicht een en al natuurlijke<br />
ruimte, trekken we toch maar vast een<br />
biertje open in de zon. Dan verkennen we het<br />
terrein, reserveren we een avondmaal in het<br />
sfeervolle eethuis (ooit een oude varkensstal)<br />
en een ontbijt-to-go om precies negen uur<br />
voor de volgende ochtend. “Dan zorgen we<br />
ervoor dat jullie broodjes en de eitjes nog<br />
lekker warm zijn,” zegt Iris van de bediening.<br />
Schitterende zonsondergang<br />
Op nog geen steenworp afstand van het<br />
terrein ligt een werkelijk verrassend mooi<br />
wandelgebied. Je kunt er alle kanten op, wij<br />
kiezen voor een route van 4,5 km, nét even<br />
lekker. En puur genieten ís het. Door bos,<br />
over zandvlakten, door weiland en over hei<br />
gaan we. Overwoekerde sluippaadjes en<br />
open vlaktes wisselen elkaar af. Steeds een<br />
andere aanblik, wat is de Nederlandse<br />
natuur toch prachtig! De zon brandt op onze<br />
huid. Op een vrouw met haar twee honden<br />
rustend in het gras en de boswachter na, zijn<br />
we alleen. Alleen met de vogels en het<br />
geknerp van onze voetstappen.<br />
Op het terras met massief houten banken vol<br />
schapenvellen en uitzicht op ‘Borrelheugte’,<br />
een heuse uitkijktoren, komen we bij met<br />
een Affligem Blond van de tap. Die tap is ook<br />
weer een leuk apart houten huisje in het<br />
gras. Daarna doen we een spelletje bij de<br />
Turelaar en gaan we richting eethuis. Waar<br />
we uitgebreid worden verwend met een<br />
uitzonderlijk diner. Het voorgerecht van<br />
anders-dan-anders sushi (namelijk van<br />
gebákken rijst) zullen we niet snel vergeten.<br />
Alles is krakend vers en met een twist bereid.<br />
De rode wijn bij het hoofdgerecht is stevig en<br />
vol, de koffie toe geurend goed. Tussendoor<br />
loop ik nog even naar buiten voor de schitterende<br />
zonsondergang: die mag je hier echt<br />
niet missen.<br />
Met een flinke zak hout op zijn rug loopt mijn<br />
lief (ik moedig hem aan) weer richting onze<br />
hut. Er is een vuurplaats voor elk natuurhuisje,<br />
en die vuurkorf van ons, daar moet<br />
DOOR BOS, OVER<br />
ZANDVLAKTEN,<br />
DOOR WEILAND<br />
EN OVER<br />
HEI GAAN WE<br />
101
WELTERUSTEN<br />
het Mantingerzand voert je gedurende<br />
4,5 km omhoog en omlaag door jeneverbesstruwelen,<br />
langs vennen, bos, en over<br />
heide en zandverstuivingen. Om elke<br />
hoek een ander uitzicht!<br />
IN DE BENEN<br />
Wandelend (2 uur) maar ook fietsend<br />
(1 uur) kun je de Broekstreek verkennen.<br />
Bijna tien kilo meter ga je over het 160 jaar<br />
Oude Schoolpad naar het Mantingerbos<br />
en de -weiden (en terug). Pak de routefolder<br />
op Voscheheugte mee.<br />
HERINNERINGSCENTRUM<br />
Slechts een paar kilometer verderop ligt<br />
Kamp Westerbork, een doorgangskamp<br />
tijdens WO II. Met een internationaal<br />
kenniscentrum over oorlogs erfgoed en<br />
vooral de Joden vervolging. In het museum<br />
wordt verteld over het leven in het kamp,<br />
op het kampterrein vind je nog sporen van<br />
het voor malige kamp. Kampwesterbork.nl<br />
tekst en beeld: Danielle Bronsgeest<br />
MET DEKENS OVER ONZE BENEN STAREN WE<br />
LANG IN DE KNETTERENDE VLAMMEN<br />
de fik in. Met dekens uit de dekenkist<br />
over onze benen staren we vanaf het<br />
bankje lang in de vlammen en drinken<br />
we dicht tegen elkaar aan een goed<br />
glas (of wat) uitstekende whisky. Rozig<br />
worden we ervan. Tijd voor het weldadige<br />
bed aan het raam: het bamboe<br />
rolluik laten we open zodat we naar de<br />
sterren kunnen kijken. Het moet een<br />
uur of zes zijn als we wakker worden<br />
van een uitbundig vogelconcert en het<br />
invallende licht, met achter het raam<br />
de ochtendnevel boven het veld.<br />
ALLES OP EEN RIJ<br />
WAT Logeren in een comfortabele tiny<br />
natuurhut op wielen midden in de<br />
Drentse natuur<br />
WAAR Natuurkampeerterrein Voscheheugte,<br />
Mantingerdijk 8, Mantinge.<br />
Voscheheugte.nl<br />
KOST € 155 per nacht o.b.v. 2 personen<br />
(in de Turelaar). Een krakendvers ontbijt<br />
(pick-up tussen 8.30-9.30 uur) met<br />
warme broodjes en eitjes reserveer je<br />
voor € 12,50 p.p.<br />
BIJZONDER De Turelaar heeft een hoog<br />
bed aan een reusachtig raam met uitzicht<br />
op de natuur. Je bagage vervoer je met<br />
een kruiwagen, de stortbak van de wc is<br />
gevuld met regenwater, er is een hangmat<br />
en een vuurkorf. Voscheheugte heeft<br />
behalve een gezellig eethuis en dertig<br />
staplaatsen tien natuurhutten waarvan<br />
er drie – ook de Turelaar – zijn gemaakt<br />
door Tralaluna (Tralaluna.nl)<br />
UITGESLAPEN? HUP, EROPUIT!<br />
ONVERGETELIJKE NATUUR<br />
Op nog geen honderd meter buiten het<br />
kampeerterrein vind je een onvergetelijk<br />
fraai natuurgebied. De wandeling over<br />
PREHISTORISCH<br />
Drenthe telt maar liefst 52 hunebedden.<br />
Deze grafmonumenten van het Trechterbekervolk<br />
van meer dan 5000 jaar geleden<br />
liggen vaak prachtig verscholen in het<br />
bos. De grootste ligt bij Borger. Wij<br />
bezochten D49: de Papeloze Kerk bij<br />
Schoonoord. Indrukwekkend, zo’n groep<br />
tot 25.000 kilo zware stenen!<br />
Hunebedcentrum.eu<br />
AUTHENTIEK DORPS<br />
Het is heerlijk slenteren over de kinderkopjes<br />
tussen de boerderijen van weleer<br />
in het authentieke dorp Orvelte. Geniet<br />
van kneuterige winkeltjes vol snuisterijen<br />
en prik een appeltaartje weg bij de bakker.<br />
In het informatiecentrum kun je wandelen<br />
fietsroutes ophalen. Orvelte.net ■<br />
SPECIAAL VOOR <strong>ZI</strong>N-LEZERS<br />
Als lezer van Zin Magazine biedt<br />
Voscheheugte je maar liefst 25%<br />
korting op elke overnachting van<br />
zo-vr in <strong>2023</strong> (niet op extra’s en niet<br />
van 7 juli t/m 3 sept.) in een van de<br />
tien natuurhutten. Vul in het opmerkingenveld<br />
de code <strong>ZI</strong>N23 in. En...<br />
Laat jezelf wekken door de vogeltjes!<br />
102
Nagenieten en nog meer lezen?<br />
Zin online<br />
Zin is natuurlijk veel meer dan een papieren magazine.<br />
Sterker nog: Zin is er altijd en overal!<br />
Instagram<br />
Je kunt op ons Instagram-account mooie<br />
foto’s en korte video’s bekijken. Uit het<br />
magazine, maar ook kijkjes achter de<br />
schermen. Instagram.com/zinmagazine<br />
Facebook<br />
Op onze Facebookpagina delen we de<br />
beste weetjes, wijsheden, foto’s,<br />
video’s, win-acties en nog veel meer.<br />
Facebook.com/zinmagazine<br />
Zin.nl<br />
Op de site lees je de nieuwste berichten<br />
over literatuur, theater en kunst. En<br />
ook reisverhalen én gezondheids- en<br />
financiële tips. Dus op naar Zin.nl<br />
Stiftung Zollverein/Jochen Tack<br />
Pinterest<br />
Wij verzamelen pins voor liefhebbers<br />
van onder andere koken, reizen,<br />
interviews en fotografie.<br />
Pinterest.com/zinmagazine<br />
Nieuwsbrief<br />
Extra interviews en win-acties, meer<br />
tips voor kunst of dagjes weg? Je vindt<br />
het in de Zin Nieuwsbrief. Kijk op<br />
Zin.nl/nieuwsbrief<br />
Zin-app<br />
Abonnee? Lees Zin Magazine nu ook op<br />
je tablet of smartphone. Download de<br />
Zin Magazine app (Appstore of Google<br />
Play). Als niet-abonnee kun je de app<br />
ook downloaden (en beperkt lezen).<br />
103
ROADTRIPPER<br />
Sandra Nieweg (1960) maakt al ruim dertig jaar tv-programma’s.<br />
Ze is moeder van Claudia (35) en na twee huwelijken en een lange<br />
relatie weer happy single. Ze verkocht haar huis in Muiderberg en reist<br />
samen met hond Bobby in camperbus Luce Europa door, op weg<br />
naar een nieuwe toekomst in Portugal. Aflevering 12: Terug in het<br />
land waar ik mij opnieuw wil gaan settelen.<br />
Nu begint het eigenlijk<br />
pas: ons nieuwe leven<br />
104<br />
PORTUGAL! Met elke meter die we, rijdend<br />
over de stuwdam die Spanje verbindt met<br />
Portugal, het grensstadje Miranda do<br />
Douro naderen, word ik emotioneler. De<br />
saudade – zoals de Portugezen weemoed,<br />
nostalgie, melancholie en heimwee zo mooi<br />
verwoorden – neemt bezit van mij. Het voelt<br />
alsof ik een lang verloren liefde weer in de<br />
armen sluit.<br />
We stappen even in een tijdmachine: naar<br />
42 jaar geleden. Op de School voor de<br />
Journalistiek in Utrecht ontmoet ik een<br />
jongen die heel anders is dan mijn medestudenten.<br />
Atletisch slank, donkere bos dik<br />
haar, gebruinde huid en een flinterdun<br />
snorretje. Ik vind jongens met een snor stom<br />
– tot ik JM tegen het indrukwekkende lijf<br />
loop. Deze snor is anders. Gesoigneerd en<br />
weloverwogen. Net als zijn outfit: niks<br />
spijkerbroek en slobbertrui zoals de blonde<br />
knapen in mijn klas, maar een katoenen<br />
bandplooibroek, slim cut, met een matchend<br />
overhemd en een hip jasje met schoudervullingen.<br />
Ik val als een baksteen voor hem.<br />
Hij spreekt mij aan met een zwoele stem en<br />
ik verdrink in zijn donkere ogen: “Ga jij ook<br />
naar het college van Bob de Ronde?” (Bob de<br />
Ronde was in zijn hoogtijdagen verslaggever<br />
van het NOS Journaal, een tv-autoriteit met<br />
een scherpe interviewstijl die lesgaf in audiovisuele<br />
technieken.) Ik heb totaal niets te<br />
zoeken in het klasje van Bob. “Jazeker,” zeg<br />
ik resoluut en zonder te stotteren. Het<br />
betekent het begin van mijn liefde voor het<br />
tv-vak, hier vindt de geboorte plaats van<br />
mijn carrière als programmamaker. Maar het<br />
is óók het begin van een andere liefde: de<br />
liefde voor een man en zijn land. Een land<br />
waarvan ik tot die tijd nog dacht dat het bij<br />
Spanje hoorde. Want de jongen die mij<br />
betovert met zijn mediterrane uiterlijk, zijn<br />
galante manieren (hij houdt de deur voor me<br />
open, nou jááá!) en zijn man-van-de-wereldhouding,<br />
is Portugees.<br />
Een paar jaar later vertrek ik met mijn inmiddels<br />
vaste verkering JM naar Lissabon om er<br />
te wonen en te werken. Hij op zoek naar<br />
zijn roots, ik op zoek naar avontuur, wij als<br />
journalistenkoppel op zoek naar verhalen<br />
voor onze opdrachtgevers in Nederland. Als<br />
nieuwbakken resident van Portugal dompel<br />
ik mij onder in de maatschappij, de cultuur,<br />
de natuur, de mensen. Ik omarm het land<br />
zoals het mij omarmt. Begin maart liggen<br />
wij al op het strand terwijl ze in Nederland<br />
nog met sneeuwschuivers in de weer zijn.<br />
De pastel de nata, het typisch Portugese<br />
roomgebakje, maakt deel uit van mijn<br />
dagelijkse Schijf van Vijf, net als de vinho<br />
verde. De fado kan mij tot tranen toe roeren,<br />
zeker als Amália Rodrigues hem zingt.<br />
Ook werktechnisch gaat het ons voor de
12<br />
Miranda do Douro<br />
Portugal meu amor<br />
Sandra volgen<br />
of lezen hoe<br />
zij op het idee<br />
kwam om te gaan<br />
roadtrippen?<br />
Kijk op<br />
Zin.nl/roadtrippen<br />
Topteam!<br />
Eindelijk weer een wasje draaien<br />
Um galão e um pastel de nata... what else!<br />
105
Eerste overnachting in Portugal<br />
Voet op Portugese bodem<br />
Amêijoas – venusschelpen, een favoriet van me<br />
Een schone 36 jaar na dato<br />
parkeer ik mijn buscamper aan<br />
de rand van Miranda do Douro<br />
106<br />
wind. Op het vliegveld van Lissabon, wachtend<br />
op mijn bezoekende vader, zie ik in een<br />
kiosk de voorpagina van De Telegraaf. Er<br />
staat in chocoladeletters: PORTUGESE<br />
STRANDEN VERVUILD. Krijg nou wat, dat<br />
artikel heb ík eergisteren aan het Algemeen<br />
Nederlands Persbureau (ANP) gefaxt! Het<br />
gaat over een riool dat vijftig meter in zee<br />
uitmondt, vlakbij de drukbezochte toeristenstranden<br />
van Estoril. De krant plaatst mijn<br />
artikel met als bron ANP. Apetrots koop ik<br />
vijf exemplaren. De Telegrááf!!<br />
Twee jaar later is het sprookje uit en keer ik<br />
met ons babymeisje en een illusie armer<br />
terug naar Nederland. De liefde voor de<br />
man blijkt niet bestand tegen de culturele<br />
verschillen. De liefde voor het land loopt óók<br />
een flinke deuk op. De traditionele verhoudingen<br />
tussen man en vrouw, de bureaucratie,<br />
het altijd-maar-te-laat-komen en… de<br />
zon. Ik heb gewoon zin in koud, nat en grijs<br />
(sorry, ik weet nu ook niet meer wat mij toen<br />
bezielde!). Dus vertrek ik uit Portugal. Maar<br />
ja… Je kunt het meisje wel uit Portugal halen,<br />
maar Portugal niet uit het meisje.<br />
Een schone 36 jaar na dato parkeer ik mijn<br />
buscamper aan de rand van Miranda do<br />
Douro en trek een spurt naar het dichtstbijzijnde<br />
café voor koffie en gebak. We hebben<br />
tenslotte wat te vieren, want ik ben terug in<br />
het land dat ik in de loop der jaren intens<br />
ben gaan missen en waar ik mij opnieuw wil<br />
settelen. Na al die jaren is mijn Portugees<br />
een beetje roestig maar de senhora achter de<br />
toonbank begrijpt mij prima. Bemvindo em<br />
Portugal, zegt ze als ze even later een galão<br />
(de Portugese ‘latte’) en een pastel de nata<br />
voor me neerzet. Bobby slaakt een tevreden<br />
zucht aan mijn voeten en ik bedenk me dat<br />
het nu eigenlijk pas begint, ons nieuwe<br />
leven. De komende maanden staan in het<br />
teken van verkennen, ontdekken, zoeken,<br />
ervaren, ondergaan, genieten, uit- en hervinden.<br />
Ik voel een liedje opkomen: Een eigen<br />
huis, een plek onder de (Portugese) zon… ■<br />
Volg Sandra & Bobby ook op Instagram:<br />
Bobby.goesplaces
<strong>ZI</strong>N IN PUZZELEN<br />
Breinbrekers<br />
Scherp je geest!<br />
Los de prijspuzzel op de<br />
volgende pagina op en<br />
wie weet ben jij wel de<br />
winnaar van een hip<br />
Regatta Bayla regenjack.<br />
De oplossing gevonden?<br />
Kijk op Zin.nl/prijspuzzel<br />
om kans te maken op<br />
deze prijs.<br />
Puzzel mee & win een van<br />
de drie hippe regenjacks van<br />
Regatta Bayla t.w.v. € 100<br />
Het regenjack is<br />
verkrijgbaar op<br />
Regatta.com<br />
Hip in de lentezon en lekker droog<br />
als je wordt overvallen door een<br />
plensbui. Met het Regatta Bayla<br />
regenjack heb je een ideale damesjas<br />
voor wisselvallig voorjaarsweer.<br />
Het Bayla regenjack uit de Giovanna<br />
Fletcher-collectie is een aanwinst<br />
voor de kapstok. Dankzij het waterdichte<br />
Isotex 5000-materiaal, gemaakt<br />
van gerecyclede plasticflessen, ben<br />
je perfect beschermd tegen de regen.<br />
De jas ademt optimaal en dat is best<br />
prettig als je wandelt of fietst.<br />
Modieus en vrouwelijk van snit,<br />
vormt deze blikvanger een perfecte<br />
balans tussen stijl, comfort én weerbestendige<br />
bescherming.<br />
Win je zo’n jack? Dan heb je de keus<br />
uit de kleuren navy en navy white,<br />
en uit maar liefst zes verschillende<br />
maten: S, M, L, XL, XXL en 3XL.<br />
Vul de<br />
oplossing in op<br />
Zin.nl/prijspuzzel<br />
en maak kans!<br />
Sla om voor<br />
de prijspuzzel<br />
en voor meer<br />
puzzelplezier<br />
107
PRIJSPUZZEL<br />
Wim de Weerdt en François Verhoeven<br />
1 2 3 4 5 6 7<br />
Los de prijspuzzel op en plaats de letters uit de genummerde vakjes bij dezelfde nummers hierboven. Het woord dat verschijnt, is de oplossing.<br />
108
BREINBREKERS<br />
Vul aan met nullen en enen tot er evenveel in elke rij<br />
en in elke kolom staan. Het spel aanvaardt niet meer<br />
dan twee gelijke cijfers onder of naast elkaar en ook<br />
geen rijen of kolommen met dezelfde inhoud.<br />
Vul de sudoku zo in dat elke rij (horizontaal en<br />
verticaal), en elk van de 9 blokken van 9 vakjes,<br />
alle cijfers van 1 tot en met 9 bevatten.<br />
Waaier<br />
Bruggen<br />
Binero<br />
Sudoku<br />
Vul de waaier zo in dat op elke kromme rij en in elke<br />
kolom alle cijfers van 1 tot en met 7 voorkomen.<br />
Vakjes met dezelfde cijfers mogen elkaar op geen<br />
enkele manier raken.<br />
Verplaats twee potloden, zodat de wiskundige bewerking klopt.<br />
Potloodrekenen<br />
Verplaats twee potloden, zodat de wiskundige<br />
bewerking klopt.<br />
Verbind de eilandjes met bruggen. Bruggen<br />
lopen enkel horizontaal of verticaal. Het aantal<br />
bruggen dat toekomt op een eiland staat in het<br />
eilandje geschreven. Er mogen tot maximaal 2<br />
parallelle bruggen tussen 2 eilandjes lopen.<br />
Bruggen mogen elkaar niet kruisen. Alle eilandjes<br />
zijn onderling verbonden.<br />
BENIEUWD NAAR DE OPLOSSINGEN? Die vind je op Zin.nl/oplossingpuzzels<br />
109
GA NAAR<br />
<strong>ZI</strong>N.NL/WINNEN<br />
met Zin<br />
In elke Zin: win-pagina’s<br />
met fijne cadeaus. Ditmaal<br />
zijn het er 49. Ga naar<br />
Zin.nl/winnen en vink je<br />
favoriet aan – meer cadeaus<br />
selecteren mag. Vul je<br />
gegevens (vóór 6 juli <strong>2023</strong>)<br />
in en voilà: je maakt kans –<br />
meedoen is helemaal gratis!<br />
3X cd-box Dutch Swing<br />
College Band<br />
Ze touren nog altijd de wereld over en<br />
bestaan intussen 78 jaar: het iconische<br />
jazz orkest de Dutch Swing College Band.<br />
Na hun theatertournee Ministery of jazz<br />
namen ze een nieuw album op. Dat<br />
verschijnt in een fraaie cd-box samen met<br />
vijf historische heruitgaven uit de jaren 50<br />
en 60: The legendary albums and<br />
more – 2. Tijdloze muziek die de pan<br />
uitswingt. Dsc.nl<br />
(Universal, € 27,99)<br />
Platenzaak.nl/<br />
collections/zin-shop<br />
110<br />
Valentin Ocheda<br />
5X boek Hoeveel<br />
ik van je hou<br />
Rosaleen is jong,<br />
mooi en zit nog<br />
op school als ze<br />
begin jaren 60 de<br />
beroemde beeldhouwer<br />
Felix<br />
Lehmann ontmoet.<br />
Wanneer ze in Londen<br />
ontdekt dat ze zwanger is, reist<br />
ze naar een klooster in<br />
Ierland… Kate woont met haar<br />
dochter in het Londen van de<br />
jaren 90 waar ze wordt verstikt<br />
door een ongelukkig huwelijk.<br />
Zonder goed te weten wat ze<br />
daar hoopt te vinden, gaat ze<br />
naar Ierland. Een onvergetelijke<br />
roman van Esther Freud over<br />
liefde, moederschap, geheimen<br />
en verraad, en hoe alleen de<br />
waarheid ons kan bevrijden.<br />
(Orlando, € 24,99)<br />
Richard Terborg<br />
2X 2 tickets opera<br />
Doctor Atomic<br />
Je doet een waanzinnige uitvinding die de<br />
wereld direct in gevaar kan brengen. Wat doe<br />
je dan? Welkom in de wereld van Doctor<br />
Atomic: hét verhaal over creatiedrang met een<br />
vernietigende impact. Deze spectaculaire<br />
opera van John Adams met een libretto van<br />
Peter Sellars gaat over niets minder dan de<br />
ontwikkeling van de atoombom. Voorafgaand<br />
aan de opera is een belevingsfestival over<br />
The Manhattan Project. Maak het mee in juli<br />
in de Werkspoorkathedraal in Utrecht!<br />
(Doctoratomic.nl, € 49 per ticket (rang 3))<br />
5X boek<br />
Brood op de plank<br />
Brood, heel veel brood is er<br />
gebakken, vanaf 1903 door<br />
overgrootvader Arnold Bartels<br />
in Purmerend tot 1997 door vader Frans<br />
Bartels. Brood op de plank is een nostalgisch<br />
boek en intrigerend familie verhaal over trotse<br />
broodbakkers. Over het ambacht, de concurrentie<br />
van supermarkten en nooit opgeven.<br />
En natuurlijk over elke dag weer vol<br />
overgave ons dagelijks brood bakken. Met<br />
meer dan vijftig foto’s. (Nieuw Amsterdam,<br />
€ 24,99)
5X boek<br />
BBQtijd<br />
Wat Susan<br />
Aretz betreft is<br />
het hoog tijd<br />
dat een vrouw<br />
laat zien hoe<br />
lekker het is om te koken op de<br />
barbecue. Steek samen met<br />
haar je barbecue aan en kies of<br />
je vanavond de snelle kimchi<br />
fried rice of Spaanse mosselen<br />
in tomatensaus op direct vuur<br />
maakt. In BBQ-tijd laat Susan<br />
je zien dat de combinatie van<br />
vuur, rook en buiten koken<br />
heerlijke en maakbare gerechten<br />
oplevert. Het wordt een<br />
hete zomer! (Fontaine,<br />
€ 29,99)<br />
5X boek Tijgerlelie<br />
De nieuwe Marion Pauw! Vol<br />
enthousiasme vertrekt de<br />
half-Spaanse Lili met haar vijf<br />
huisgenoten naar de Pyreneeën.<br />
Op het laatste moment besluit<br />
een van de huisgenoten een<br />
oude schoolvriendin mee te<br />
vragen. Dan verandert de<br />
groeps dynamiek, de boel loopt<br />
zo vreselijk uit de<br />
hand, dat er een<br />
dode valt. Een<br />
vriendengroep is<br />
fantastisch. Tot<br />
die zich tegen je<br />
keert… (Ambo<br />
Anthos, € 22,99)<br />
6X waterfles Love<br />
Generation<br />
Deze fraaie roestvrijstalen, dubbelwandige<br />
waterfles met handige antilek<br />
schroefdop van Love Generation<br />
houdt je drankjes bijzonder lang<br />
wam óf weldadig koud. En: geen last<br />
van condensatie, dus je tas blijft<br />
droog. Roestvrij staal is duurzaam<br />
en vrij van giftige stoffen. Bovendien<br />
absorbeert het geen smaak waardoor<br />
wat je drinkt altijd lekker blijft.<br />
Inhoud 500 ml. Win je er een, kies<br />
dan zelf welke het wordt.<br />
(Yogashop.nl, € 24,95)<br />
10X boek<br />
De ultieme gids voor<br />
perfectionisten<br />
Perfectionisme<br />
moet je omarmen!<br />
Psychotherapeut<br />
Katherine Schafler<br />
geeft handvatten<br />
om perfectionisme<br />
juist vóór je<br />
te laten werken.<br />
In De ultieme gids voor perfectionisten<br />
benoemt ze vijf soorten<br />
perfectionisten en legt ze uit dat je<br />
perfectionisme helemaal niet hoeft<br />
uit te bannen voor een gezonde<br />
levensstijl. (Luitingh-Sijthoff,<br />
€ 22,99)<br />
SPECIAAL VOOR ABONNEES VAN <strong>ZI</strong>N<br />
Deze acties zijn speciaal voor onze abonnees.<br />
Kans maken? Vul op het online formulier uw<br />
abonneenummer in.<br />
5X boek<br />
Lieve Chris<br />
Als de ME hardhandig een kraakpand<br />
in Amsterdam ontruimt,<br />
weet de 16-jarige Sasja ternauwernood<br />
te ontsnappen. Ze<br />
wordt gered door Christina en<br />
vanaf dat moment zijn ze onafscheidelijk.<br />
Samen groeien ze op in het vervallen<br />
Amsterdam van de jaren 80. Het leven is een feest<br />
voor hen maar juist die onbevangen levenshouding<br />
zet de vriendschap op scherp. Geschreven door<br />
Antoinette Hoes, marketingspecialist in Seoul, en<br />
Sabine van den Eynden, scenarist van onder meer<br />
GTST. Smullen! (Pluim, € 23,99)<br />
3X reisdagboek Wonderlust<br />
Dit is een anders-dananders<br />
traveljournal: de<br />
focus ligt niet op het vastleggen<br />
van waar je bent en<br />
wat je doet, maar meer op<br />
het ontdekken van wat die<br />
reiservaringen met jou<br />
doen. Met inspirerende<br />
vragen vooraf, tijdens en na<br />
je reis. Op je terugreis is je<br />
rugzak dus nóg gevulder.<br />
Prachtig met de hand vormgegeven. Wonderlust van<br />
Merel Stegeman is er voor iedere backpacker,<br />
wereldreiziger en verwonderaar! (Kosmos, € 20)<br />
111
AANBIEDINGEN<br />
VANAF<br />
€ 325<br />
P.P.<br />
Toeren langs kunst, cultuur & natuur<br />
4- of 5-daagse fietsvakantie Bad Bentheim & Ootmarsum<br />
112<br />
Speciaal voor lezers van Zin Magazine<br />
is een reis samengesteld met een internationaal<br />
tintje! Spring je ook op de<br />
fiets? Je fietsvakantie start in het charmante<br />
kunststadje Ootmarsum. Op de<br />
tweede dag staat een rondrit op het<br />
programma die je door natuurgebied<br />
het Springendal en het Dal van de<br />
Mosbeek voert. Na twee overnachtingen<br />
fiets je via het Lutterzand naar Bad<br />
Bentheim, bekend om diens fraaie<br />
burcht en het kuuroord met haar zwavelbronnen<br />
(aanrader!). Vanuit hier ontdek<br />
je daarbovenop nog eens de leuke en<br />
verrassende Duitse stad Nordhorn!<br />
Goedverblijf.nl biedt hotelarrangement<br />
en aan voor kortwegvakanties in<br />
Nederland, Duitsland & België. Naast<br />
de reguliere hotelaanbiedingen is er<br />
keus uit een heel scala aan fietsvakanties<br />
in Nederland, of net over de grens.<br />
Je fietst van de ene accommodatie naar<br />
de andere. De routes van het fietsknooppuntennetwerk<br />
brengen je langs<br />
de mooiste plekken. En over je bagage<br />
hoef je je geen zorgen te maken: die<br />
wordt voor je vervoerd. Wat een weldaad!<br />
Zin lezersaanbieding<br />
■ 2x overnachting bij een 3-sterrenhotel<br />
in Ootmarsum<br />
■ 1 of 2 overnachting(en) bij 3-sterrenhotel<br />
Bentheimer Hof in Bad Bentheim<br />
■ elke ochtend een royaal ontbijt<br />
■ elke avond een heerlijk<br />
3-gangendiner<br />
■ prachtige fietsroutes<br />
■ per boeking 1 water- en winddichte<br />
houder voor de fietsroutes<br />
■ bagagetransport<br />
■ gratis wifi en gratis parkeren in<br />
Ootmarsum<br />
Prijs<br />
■ 4-daagse fietsvakantie: € 325 p.p.<br />
■ 5-daagse fietsvakantie: € 389 p.p.<br />
Reserveren gaat zo<br />
Deze voordeelactie is exclusief te<br />
boeken via Goedverblijf.nl/zin0723.<br />
Of bel 085 - 489 90 19 (ma t/m vr:<br />
9-17.30 uur) onder vermelding van<br />
reisnummer <strong>ZI</strong>N0723. De genoemde<br />
prijzen zijn p.p. o.b.v. twee personen<br />
per kamer, excl. verblijfsbelasting en<br />
€ 9,50 reserveringskosten per boeking.
AANBIEDINGEN<br />
Isle of Wight<br />
Extra!<br />
Capitool-reisgids<br />
Zuid-Engeland<br />
t.w.v. € 28,95<br />
Winchester<br />
Oxford University<br />
Ontdek romantisch Zuid- Engeland<br />
8-daagse culturele groepsreis incl. vluchten, hotels, excursies en reisleider<br />
Hampton Court Palace<br />
Enthousiast geworden toen je over Zuid-<br />
Engeland las (p. 69)? En zou je deze<br />
geweldige vakantiebestemming wel willen<br />
bezoeken? SRC Reizen heeft een prachtige<br />
lezersaanbieding!<br />
Tijdens deze culturele groepsreis ontdek je<br />
met een deskundige, Nederlandssprekende<br />
reisleider het betoverende zuiden van<br />
Engeland. Je brengt een uitgebreid bezoek<br />
aan universiteitsstad Oxford, waar je een<br />
rondleiding krijgt door een van de prestigieuze<br />
colleges. Daarnaast heb je alle tijd<br />
om op je gemak door de gezellige steden<br />
Winchester en Exeter te slenteren, en te<br />
dwalen door adembenemende landhuizen<br />
als Kingston Lacy en Hampton Court Palace.<br />
Ook kun je je vergapen aan het Engelse<br />
natuurschoon: je bezoekt enkele schilderachtige<br />
dorpjes in de Cotswolds, de spectaculaire<br />
Jurassic Coast én het uitgestrekte<br />
nationaal park Dartmoor, dat beroemd is om<br />
de half-wilde pony’s die hier leven. Alles<br />
waar Engeland zo bekend om is, komt<br />
samen in deze onvergetelijke reis!<br />
Ga je mee?<br />
Dit ga je zien<br />
■ Oxford, Winchester en Exeter<br />
■ Cotswolds en Dartmoor N.P.<br />
■ Bourton-on-the-Water<br />
■ Weymouth en de Jurassic Coast<br />
■ Landhuis Kingston Lacy<br />
■ Isle of Wight met Osbourne House<br />
■ Hampton Court Palace<br />
Prijs<br />
Deze 8-daagse culturele groepsreis<br />
naar Zuid-Engeland boek je vanaf<br />
€ 1598 per persoon o.b.v. een<br />
2-persoonskamer.<br />
Dit is inclusief<br />
■ vlucht Amsterdam – Londen v.v.<br />
met KLM ■ luchthavenbelastingen<br />
en heffingen ■ vervoer in een lokale<br />
touringcar ■ verblijf in goede middenklassehotels<br />
■ 7x ontbijt en 7x diner ■<br />
uitgebreid excursieprogramma<br />
■ audiosysteem ■ begeleiding<br />
door een deskundige, Nederlandssprekende<br />
reisleider<br />
Reserveren gaat zo<br />
Kijk op SRC-reizen.nl/reis/zuidengeland.<br />
De prijs is exclusief reserveringskosten<br />
en Calamiteitenfonds<br />
à € 22,50 per boeking en SGRcon<br />
sumentenbijdrage à € 5 per<br />
persoon per boeking. Vermeld tijdens<br />
je online boeking de code <strong>ZI</strong>N23GB<br />
i.v.m. toezending van de reisgids.<br />
Speciaal voor<br />
Zin-lezers:<br />
Capitool-reisgids<br />
Zuid-Engeland<br />
t.w.v. € 28,95<br />
(1 per boeking)<br />
wanneer je boekt<br />
vóór 1 augustus.<br />
113<br />
beeld: Shutterstock
SERVICE EN INFORMATIE<br />
Nieuwe abonnementen Ga voor alle aanbiedingen naar Zin.nl/abonneren<br />
Abonnementen en klantenservice Blad niet ontvangen? Verhuisd? Regel nu<br />
eenvoudig 24/7 uw abonnementszaken op: Service.roularta.nl<br />
Mail: klantenservice@zin.nl<br />
Post: Roularta Media Nederland, Afdeling Klantenservice, Postbus 606, 7000 AP<br />
Doetinchem<br />
Telefoon klantenservice: 020 - 894 56 63 (ma t/m vrij van 9 tot 17 uur)<br />
Belgische lezers kunnen bellen naar +31 20 894 56 61<br />
Adreswijzigingen dienen uiterlijk 3 we ken voor de verhuizing bij ons bekend te zijn<br />
Beëindigen abonnement Dit kan tegen het einde van de eerste abonnementstermijn,<br />
door uiter lijk 1 maand voor verschijnen van het eerste nummer van de<br />
nieuwe abonnementstermijn op te zeggen. Na de eerste abonne ments termijn kan<br />
het abonnement, met inachtneming van een opzegtermijn van 1 maand worden<br />
beëindigd. Kijk op Service.roularta.nl of bel (020) 894 56 63 (ma t/m vrij van<br />
9 tot 17 uur). Belgische lezers kunnen bellen naar +31 20 894 56 61<br />
Leveringsvoorwaarden Levering van tijd schriften en levering en verkoop van<br />
premies en handelsartikelen geschiedt volgens de Leveringsvoorwaarden Roularta<br />
Media Nederland B.V. Kijk voor deze voorwaarden op Roularta.nl/voorwaarden.<br />
U kunt deze voorwaarden ook schrifte lijk opvragen bij Roularta Media Nederland B.V.,<br />
Postbus 606, 7000 AP Doetinchem. Voor bezorg adressen buiten Nederland en<br />
België mail naar klantenservice@zin.nl<br />
Abonnementsprijzen De prijs voor een abonnement bedraagt € 98,95 per jaar,<br />
€ 46,55 per halfjaar of € 23,75 per kwartaal bij betaling per automatische incasso.<br />
Voor andere betaalwijzen wordt € 2,60 administratiekosten in rekening gebracht.<br />
Abonnementen buiten Nederland en België zijn op aanvraag, mail hiervoor naar<br />
klantenservice@zin.nl<br />
Betalingsvoorwaarden Een abonnement geldt voor de op gegeven periode en<br />
wordt nadien, behoudens opzegging, automatisch omgezet in een abonnement<br />
voor onbepaalde tijd. Het abonnementsgeld dient vooruit te worden voldaan.<br />
Een andere betaaltermijn of -wijze is mogelijk, neem hiervoor contact op met de<br />
klantenservice. Bij niet tijdige betaling worden her in ne rings kosten in rekening<br />
gebracht. Prijswijzigingen voorbehouden<br />
Nabestellen Eerder verschenen edities van Zin Magazine nabestellen, kan via<br />
Zin.nl/bestellen<br />
Druk- en zetfouten De uitgever sluit elke aansprakelijkheid voor scha de als gevolg<br />
van druk- en zetfouten uit<br />
Handelsartikelen Voor alle premies, aanbiedingen en acties in Nederland<br />
en België geldt: zolang de voorraad strekt. Helaas is het bestellen van<br />
handels artikelen vanuit landen buiten Nederland en België niet mogelijk<br />
Privacy Roularta Media Nederland B.V., de uitgever van Zin Magazine, legt van haar<br />
abonnees en klanten in het kader van haar dienstverlening gegevens vast. De<br />
verantwoorde lijke voor de gegevensverwerking is Roularta Media Nederland B.V.,<br />
Spak ler weg 53, 1114 AE Amsterdam. De verwerking is in overeenstemming met de<br />
Wet bescherming persoons gegevens aan gemeld bij het College Bescherming<br />
Persoonsgegevens te Den Haag onder m1586121. Deze gegevens worden gebruikt ter<br />
uitvoering van de overeenkomsten met abonnees en andere klanten en om informatie<br />
te ver strek ken over relevante producten en diensten van Roularta Media Nederland<br />
B.V. De gegevens kunnen ook worden gebruikt door zorgvuldig geselecteerde organisaties<br />
om abonnees en klanten te informeren over relevante aanb iedingen betreffende<br />
producten en diensten. Als u op deze informatie geen prijs stelt, dan kunt u dit schriftelijk<br />
door geven aan Roularta Media Nederland B.V., Spaklerweg 53, 1114 AE Amsterdam<br />
onder vermelding van ‘privacy’ of op Roularta.nl/voorwaarden<br />
Gedrukt door Roularta Printing<br />
COLOFON<br />
Hoofdredactie<br />
Alida Dijk<br />
Eindredactie<br />
Daniëlle Bronsgeest<br />
Vormgeving (freelance)<br />
Anne Elting (artdirection), Marianne van der Velden<br />
Marketing<br />
Nicole Boekema, Ivonne van Keulen,<br />
Demi den Bieman<br />
Redactie-assistentie<br />
Edith de Jong<br />
Medewerkers<br />
Liddie Austin, Misja Beijers, Kirsten Blikman,<br />
Stef Bos, Anne Elzinga, Marion Groenewoud,<br />
Hanneke Groenteman, Margriet de Groot,<br />
Monique van den Heuvel, Arenda Hoogakker,<br />
Sandra Kissels, Nicolaas Klei, Karen Kroonstuiver,<br />
Manous Nelemans, Sandra Nieweg, Petra Schouten,<br />
Mark Uyl, Nathalie van der Veer, Linde Verhulst<br />
Brieven/vragen over de inhoud<br />
aan de redactie:<br />
mail naar redactie@zin.nl<br />
of bel (020) 21 05 440<br />
Adverteren<br />
Voor informatie: advertising@roularta.nl,<br />
Roularta.nl of 020-2105459<br />
Uitgever Tjangja Galdeij en Léon Bouwman (a.i.)<br />
Drukkerij Roularta Printing<br />
Distributie losse verkoop<br />
Aldipress bv, De Meern, (030) 666 06 11<br />
© <strong>2023</strong> Roularta Media Nederland B.V.<br />
Zin Magazine is een uitgave van Roularta Media Nederland B.V.,<br />
onderdeel van Roularta Media Group. Niets uit deze uitgave mag geheel of<br />
gedeeltelijk worden verveel vou digd, opgeslagen in een geautomatiseerd<br />
gege vens bestand of openbaar worden gemaakt, op welke wijze dan ook,<br />
zonder schriftelijke toestemming van de uitgever.<br />
114
Jeroen Kleijne<br />
SÚPERDIK<br />
ZOMER<br />
NUMMER<br />
Nr. 8/9 ligt 6 juli <strong>2023</strong> in de winkel<br />
Schotland & Trentino<br />
Fietsen in de Schotse Hooglanden,<br />
onthaasten in de bergen van Garda<br />
MARGÔT ROS<br />
Staat sterker dan ooit haar<br />
vrouwtje op De Parade<br />
KNISPERDEKNAPPER<br />
Gretig happen van kleurrijke<br />
zomersalades, lekker in de tuin<br />
EEN HELE BELEVENIS<br />
Opgaan in die weldadig groene<br />
ruimte van landelijk Drenthe<br />
Wilfried de Jong<br />
‘Ik was een dromer, ben<br />
altijd blijven zoeken’<br />
ÉÉN KOEKJE BIJ DE THEE<br />
Nederlandse eigenaardigheden<br />
LAATBLOEIEN<br />
Het kan allemaal gewoon nog<br />
Erik Smits/Lumen<br />
D E V O L G E N D E Z I N<br />
115
Televisiepresentatrice Caroline Tensen heeft een missie:<br />
de overgang uit de taboesfeer halen.<br />
Nu<br />
verkrijgbaar<br />
bij je (online)<br />
boekhandel
Change language