2023 10 05 Who was Olly? - Anssi Karttunen

Do 5 okt 2023
Grote Zaal
20.15 uur
Donderdag
avondserie
Who was Olly?
Anssi Karttunen
Het gratis beschikbaar stellen van dit digitale
programmaboekje is een extra service
ter voorbereiding op het concert. Het is
uitdrukkelijk niet de bedoeling deze versie
tijdens het concert te raadplegen via je mobiele
telefoon. Dit is namelijk zeer storend voor de
andere concertbezoekers.
Bij voorbaat dank.

Programma
Who was Olly?
Anssi Karttunen
Anssi Karttunen cello
Donderdag
avondserie
Serie Grote
Cellisten
Do 5 okt 2023
Grote Zaal
20.15 – 22.15 uur
ca. 50 minuten voor de pauze
ca. 50 minuten na de pauze
Inleiding
Foyerdeck 1
19.15 – 19.45 uur
Door Michel Khalifa
I.s.m.
Staat je mobiele telefoon al uit?
Dank je wel.
2

Programma
Oliver Knussen (1952 – 2018)
Eccentric Melody (1998)
Julian Anderson: Olly, the composer (video)
Esa-Pekka Salonen (1958)
Arabesques for Olly (2022)
Rob Zuidam (1964)
F’Olly (2022)
Philip Cashian: Olly, the teacher (video)
Philip Cashian (1963)
The Art of Memory (2021)
Julian Anderson (1967)
Maisema (2019)
Detlev Glanert (1960)
Little Letter for Olly (2021)
Roger Wright: Olly, the programmer (video)
Colin Matthews (1946)
Three Fragments (2020)
Sean Shepherd (1979)
familiar (2022)
Charlotte Bray (1982)
From the innermost places (2022)
Oliver Knussen
Tarantella (2002)
Tansy Davies (1973)
gem (2022)
Ryan Wigglesworth
Barcarolly
Brad Lubman: Olly, the conductor (video)
Brad Lubman (1962)
For Anssi for OK (2021)
Poul Ruders (1949)
Last Post - a tune for Olly (2021)
Augusta Read Thomas (1964)
Riddle (2022)
Jo Kondo (1947)
A Song for the Owl (2021)
Mark-Anthony Turnage: Olly, the friend (video)
Mark-Anthony Turnage (1960)
Song for Big Owl (2019)
Kaija Saariaho (1952 - 2023)
Lullaby (2020)
Zoe Martlew (1968)
O-lude (2022)
Pauze
3

Toelichting
De Finse cellist Anssi Karttunen speelt een programma van negentien composities ter
nagedachtenis aan de Engelse componist, dirigent, leraar en programmeur Oliver Knussen,
die vijf jaar geleden overleed. Twee werken zijn van Knussen zelf, de rest is geschreven
door vrienden van de Engelsman, waartoe Karttunen ook zichzelf rekent.
De muziek wordt onderbroken door korte
films waarin vijf mensen vertellen over de
betekenis van Knussen in verschillende
hoedanigheden. Startpunt van Who was Olly?
was een werk van Kaija Saariaho, met wie de
cellist bevriend was, en die zelf eerder dit
jaar overleed. Nu is het de tweede keer dat
Who was Olly? integraal wordt uitgevoerd. In
een uitgebreid gesprek vertelde Karttunen
het volgende over het programma en zijn
vriendschap met Knussen.
Hechte vriendschap
‘Ik heb Oliver begin jaren negentig leren
kennen via componisten met wie we allebei
bevriend waren. Later, rond de eeuwwisseling,
was ik eerste cellist in het London Sinfonietta
toen hij daar chef-dirigent was. Door onze
intensieve samenwerking ontstond een
hechte vriendschap. Omdat ik in Parijs
woonde, nodigde hij me vaak uit om in het
weekend bij hem te logeren. We hadden
gesprekken die de hele avond konden duren.
Later belde hij me elke dag op, een gewoonte
die hij twintig jaar volhield. We spraken een
uur of meer, soms wel drie keer op een dag.
Hij had een kring van vrienden die hij niet
persoonlijk kon ontmoeten, maar met wie
hij nauwe contacten onderhield. Daar werd
ik ook een van. Het was alsof een dag niet
helemaal compleet was als Olly niet gebeld
had. We spraken over van alles. Natuurlijk
over muziek, maar ook roddels en grappen.
Daar was hij dol op. Hij wilde weten hoe
het met mijn gezin ging, met onze hond. Hij
stuurde zelfs cadeautjes naar onze hond.
Wat me steeds het meest getroffen heeft,
was zijn zorgzaamheid. Als er ook maar iets
met ons gezin was, bleef hij bellen tot het
opgelost was. Ik durfde het hem zelfs niet
te vertellen als ik een beetje verkouden
was. Hij zou met niet met rust laten tot hij
me genezen had. Hij had die intensieve
contacten niet alleen met mij, maar met veel
anderen. Dat maakte zijn overlijden tot zo’n
groot verlies voor een grote groep vrienden.
Rouwtherapie
Toen hij overleed wist ik dat ik iets
persoonlijks moest doen om hem te
gedenken, maar het verlies was zo groot dat
ik pas na twee jaar een idee had wat dat zou
moeten worden. Dat was toen Kaija Saariaho,
met wie ik ook een hechte vriendschap
onderhield, voorstelde om een kort
slaapliedje voor Olly te schrijven, omdat ze
wist wat hij voor mij betekend had. Daar wilde
ze een fragment van zijn muziek in gebruiken.
Voor haar vijftigste verjaardag had hij een
Tarantella geschreven die vijftig seconden
duurde. Ze voltooide haar Lullaby net aan het
begin van de eerste coronalockdown in 2020.
Omdat ik het niet live kon uitvoeren, maakte
ik er een video van die ik online zette. Zo ging
het balletje rollen.
4

Toelichting
Twee bevriende componisten, Colin
Matthews en Mark-Anthony Turnage zagen
het en belden me op. De lockdown had
een verlammend effect op hen. Ze hadden
opdrachten voor composities die niet
uitgevoerd konden worden, en vroegen of ze
ook iets voor Olly mochten schrijven. Daarna
ontving ik meer en meer stukjes. Elke keer
wanneer ik het ter sprake bracht, was er wel
weer iemand die iets schreef. Het werd een
hele stortvloed. Het heeft me door twee lange
lockdowns geholpen. Het was een lange
rouwtherapie van twee jaar. Toen die achter
de rug was, realiseerde ik me dat ik een
portret in muziek van hem had.
Associaties
Steeds als iets binnenkwam, maakte ik thuis
een video-opname. Ik filmde mezelf, maar
gebruikte ook beelden die verband hielden
met de componist en met Olly. In F’Olly
van Rob Zuidam zie je suprematistische
schilderijen en kledingontwerpen van Kazimir
Malevitsj. Ik had daar foto’s van gemaakt bij
een tentoonstelling van zijn werk in Buenos
Aires. Die beelden schoten me te binnen toen
ik F’Olly aan het instuderen was. Voor The Art
of Memory van Philip Cashian koos ik werken
van mijn vrouw, die kunstenaar is.
Ik heb lopen twijfelen over het beeld dat
Little Letter for Olly van Detlev Glanert
zou moeten begeleiden, tot ik mijn dochter
bezocht die net een baby gekregen had. In
de badkamer zag ik een speciaal boekje voor
babies dat The Happy Whale heette. Toen
wist ik het. Olly was dol op walvissen. Hij
vereenzelvigde zich ermee, mede vanwege
zijn eigen omvang. Als hij ergens walvissen
kon spotten, dan moest hij daarheen. Zijn as
werd zelfs uitgestrooid net buiten Cape Cod,
zijn favoriete plaats om walvissen te zien. Ik
maakte foto’s van het boekje voor de clip.
Detlev was aanvankelijk een beetje van zijn
stuk gebracht, maar hij begreep het verband
met Olly en diens liefde voor walvissen.
Bij alle video’s zijn er associaties met de
muziek en Olly's persoonlijkheid, maar
ook met zijn grote interesse in beeldende
kunst, film en literatuur. Hij was een spons
die alles in zich opzoog. Hij was helemaal
geobsedeerd door het werk van de vroege
Vlaamse schilder Joachim Patinir, bekend om
de ongelofelijke gedetailleerdheid van zijn
werk. Je ziet onmiddellijk de verwantschap
met Olly’s muziek. Ik gebruik de video’s die ik
bij de composities maakte niet in het concert
omdat ik me dan zou moeten voegen naar de
timing van die opnamen. Dat ontneemt me de
vrijheid van het spelen op het podium.*
Woordgrappen
In de titels die de componisten hun stukjes
gaven zie je ook iets terug van de manier
waarop ze tegen hem aankeken. Veel
woordgrappen, want Olly hield daarvan,
op het kinderlijke af. Een van zijn favoriete
grappen was het omwisselen van cat en dog.
Een ‘catalogue’ werd dan een ‘dogalogue’
en ‘dogmatic’ werd ‘catmatic’. Hij hield
met enige trots vol dat hij de geestelijke
leeftijd en de verbeelding had van een
driejarige. Daar zitten verschillende kanten
aan. Het betekende dat hij open stond voor
alles om hem heen, zonder vooroordeel.
5

Toelichting
Dat was ontwapenend. In zijn werkkamer
hingen portretten van Stravinsky en andere
grote voorbeelden, maar ook klokken waar
treintjes omheen reden. Hij vergde veel van
zijn eigen werk, legde de lat heel hoog. Voor
zichzelf en voor anderen. Hij was serieus,
maar ook een vat vol malligheid.
in het Muziekgebouw. Ongelofelijk, als je erbij
stilstaat. In zekere zin ben ik deze vrienden
niet verloren, ik breng elke dag met hen door.’
René van Peer
Kaija Saariaho
Ik heb de serie vorig jaar voor het eerst
uitgevoerd tijdens het Aldeburgh Festival ter
ere van Olly, die toen zeventig geworden zou
zijn. Maar het portret werd gecombineerd
met optredens van andere musici die werken
van hem speelden. Ik heb op verschillende
plekken afzonderlijke stukken gespeeld.
Het concert in het Muziekgebouw wordt het
eerste waarin alle aandacht uitgaat naar het
portret. Dat doet me plezier, want hij hield
van Amsterdam als stad van muziek. Wat
het nog meer speciaal maakt, is dat mijn
volgende optreden hier onderdeel zal zijn van
een herdenkingsconcert rond Kaija Saariaho.
Dan speel ik haar celloconcert Notes on
Light.
Kaija Saariaho’s Lullaby raakte me indertijd
al, omdat ze uit Olly’s stukje precies het
fragment had gekozen waarvan de noten
haar naam spellen. Het raakt me nu nog
meer, omdat ze in de tijd dat ze het schreef
de diagnose hersenkanker kreeg. Alsof dit
stukje voor Olly al een voorbode was van een
naderende dood. Haar overlijden is een heel
pijnlijk tweede verlies. Dat maakt het spelen
bijna ondraaglijk, maar tegelijkertijd voel ik
me blij om een getuigenis van deze twee
vriendschappen te delen met het publiek hier
* De filmpjes zijn wel te zien op YouTube:
6

Biografieën
Componist
Oliver Knussen
Componist en dirigent
Oliver Knussen (1952-2018)
schreef zijn eerste symfonie
toen hij vijftien jaar was.
Hij verzorgde een jaar later
zelf de première als dirigent
met het London Symphony
Orchestra.
Knussen studeerde vanaf
1964 drie jaar compositie
in Engeland, en vervolgde
zijn studie in Tanglewood,
waar hij drie prijzen ontving
voor zijn composities. Naast
werken voor orkesten
en kleinere en grotere
ensembles, schreef hij enkele
opera’s en werken voor stem,
waaronder Requiem, Songs
for Sue, ter nagedachtenis
aan zijn echtgenote die in
2003 stierf aan sepsis. Hij
was bijzonder actief als
dirigent, onder meer bij
het Residentie Orkest en
het London Sinfonietta.
Knussen was meerdere
jaren artistiek leider van
het Tanglewood Music
Center en het Aldeburgh
Festival, en een jaar van
het Ojai Festival. Hij heeft
diverse onderscheidingen en
prijzen gekregen voor zijn
werk, waaronder een CBE
(Commander of the British
Empire).
7

Biografieën
Uitvoerende
Anssi Karttunen
Cello
De Finse cellist Anssi
Karttunen (1960) heeft als
solist gespeeld met meer
dan negentig orkesten
en ensembles, waaronder
het BBC Symphonic
Orchestra, het Koninklijk
Concertgebouworkest en
Asko|Schönberg.
Van 1999 tot 2005 was hij
eerste cellist van het London
Sinfonietta. Karttunen is een
voorvechter van hedendaagse
muziek en werkte samen met
componisten als Magnus
Lindberg, Tan Dun, Rolf
Wallin, Pascal Dusapin en
Luca Francesconi. Hij bracht
tweehonderd werken in
première. Kaija Saariaho
schreef diverse solowerken
en het celloconcert Notes on
Light voor hem. Met Saariaho,
zijn echtgenote Muriel von
Braun en componist Jean-
Baptiste Barrière richtte hij
Petals op, een uitgeverij van
online partituren, die ook zes
cd’s heeft uitgebracht.
foto: Leander Lammertink
8

Verwacht
Flights of the Angakok
Nederlands Kamerkoor
+ Lera Auerbach
De Russisch-Amerikaanse componiste Lera Auerbach
wordt 50 en dat viert ze groots met het Nederlands
Kamerkoor. Bij de wereldpremière van haar nieuwe werk
Flights of the Angakok voor piano en koor maakt de
componist bovendien haar debuut als dirigent bij het
koor. Auerbach liet zich inspireren door de mythische
sjamaan bij de Inuit, de angakok. In het werk vervult de
pianist de rol van de sjamaan, terwijl het koor in een ritueel
aandoende zang de geesten van de natuur (licht/zon, wind,
water) bezingt.
Eerder beleefden 72 Angels en In Umbra Lucis van Auerbachs
hand hun Nederlandse première in het Muziekgebouw. Haar
muzikale idioom is beïnvloed door haar eigen persoonlijke
achtergrond: van Russische grootmeesters als Rachmaninov
en Sjostakovitsj tot Joodse traditionele muziek.
Donderdag
avondserie
Do 12 okt 2023
Grote Zaal
20.15 uur
Lera Auerbach
foto: Raniero Tazzi
Programma: Lera Auerbach Flights of the Angakok
(wereldpremière)*
* Flights of the Angakok is een compositieopdracht van
Muziekgebouw aan 't IJ met steun van Ammodo
Tip: Bezoek om 16.45 uur de
openbare repetitie van het
nieuwe werk van Lera Auerbach.
9

Verwacht
Oktober
vr 6 oktober / 20.15 uur
Brandenburgse concerten
Nederlandse Bachvereniging
za 7 oktober / 14.15 uur
Vida brasileira
IJ-Salon
za 7 oktober / 20.30 uur
Sound of Berberia
Filmpremière
zo 8 oktober / 11.00 uur /
Kleine Zaal
Back to the Sixties
Ere Lievonen
zo 8 oktober / 15.00 uur
Matinée Marocaine
Raïssa Fatima Tihihit +
Tales of Amazigh
wo 11 oktober / 20.15 uur
Stories from the East
Nederlands Blazers
Ensemble, Mohsen Namjoo +
Sahand Sahebdivani
do 12 oktober / 16.45 uur
Openbare repetitie Flights
of the Angakok
Nederlands Kamerkoor +
Lera Auerbach
do 12 oktober / 20.15 uur
Flights of the Angakok
Nederlands Kamerkoor +
Lera Auerbach
vr 13 oktober / 20.15 uur
Uitreiking Nederlandse
Muziekprijs 2023
Raoul Steffani +
Asko|Schönberg
za 14 oktober / 20.15 uur
Bach & Bloch
Amsterdam Sinfonietta +
Steven Isserlis
zo 15 oktober / 14.30 uur
Open je Oren met Pink
Oculus (8+)
Presentatie: Dieuwertje Blok
zo 15 oktober / 20.15 uur
Hemelse devotie
Lets Radiokoor
wo 18 oktober / 20.15 uur
Kerkmuziek van Vivaldi
Coro e orchestra Ghislieri +
college Jan Van den Bossche
do 19 oktober / 20.15 uur
Blind for ensemble and
nonexistent soloist
Asko|Schönberg,
Slagwerk Den Haag &
Jameszoo
SoundLAB Workshop
Maak je eigen muziek met de
wonderlijkste instrumenten.
Voor kinderen (7+) met
volwassenen in de Atriumzaal
om 13.00 uur op verschillende
zondagen. Kaartjes via
muziekgebouw.nl/soundlab
WannaSwing
Op de kade voor het
Muziekgebouw staat de
interactieve muziekinstallatie
WannaSwing van theatermaakster
Caecilia Thunissen
en scenograaf Jan Boiten. Acht
schommels sturen composities
aan van hedendaagse
componisten als Joey Roukens,
Mayke Nas en Rob Zuidam.
Zie voor meer informatie
muziekgebouw.nl/wannaswing
Huil van de Wolff
Elke 22e van de maand
klinkt om 20.00 uur het
geluidsmonument Huil van
de Wolff van Martijn Padding
ter herinnering aan oprichter
van het Muziekgebouw
Jan Wolff (1941 - 2012).
muziekgebouw. nl/
huilvandewolff
Geheimtips
Bijzondere concerten
die je niet mag missen.
muziekgebouw.nl/geheimtips
10

Foto: Erik van Gurp
Op de hoogte blijven?
Mis geen enkel concert en schrijf je
in voor onze nieuwsbrief! Scan de
QR-code of ga naar muziekgebouw.
nl/nieuwsbrief. Of volg ons via
Facebook, LinkedIn of Instagram.
4’33 grand café
Kom voor of na het concert eten
in 4’33 grand café. Reserveren:
020 788 2090 of 433grandcafe.nl.
Rondom het concert
- Na aanvang van het concert heb je
geen toegang meer tot de zaal.
- Zet je mobiele telefoon uit voor
aanvang van het concert.
- Het maken van beeld- of
geluidsopnamen in de zaal alleen
met schriftelijke toestemming.
- Algemene Bezoekersvoorwaarden
zijn na te lezen op muziekgebouw.nl
Bij de prijs inbegrepen
Reserveringskosten zijn bij de
kaartprijs inbegrepen.
Ook een drankje, tenzij anders
vermeld op je concertkaartje.
Word Vriend
Inkomsten uit kaartverkoop dekken
ten dele onze kosten.
Word vriend: met jouw steun
kunnen we concerten op het
hoogste niveau blijven organiseren.
Meer informatie:
muziekgebouw.nl/wordvriend
Dank!
Wij kunnen niet zonder de steun van
onze vaste subsidiënten en Vrienden
van het Muziekgebouw. Wij zijn hen
daarvoor zeer erkentelijk.
Druk binnenwerk
druk & printservice
11