12.03.2024 Views

De Klankschaal 73

Create successful ePaper yourself

Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.

Een uitgave van Stichting Leven in Aandacht Voorjaar 2024 • Jaargang 30 • nummer <strong>73</strong><br />

Thema:<br />

Ontmoeten<br />

* Ontmoetingen in Frankrijk<br />

* Wie ben ik?<br />

* Verbinding<br />

Uit de sangha:<br />

* Omgaan met kwestbaarheid<br />

* <strong>De</strong> sangha zijn we allemaal!<br />

* 25 jaar Sangha Nijmegen<br />

Centrum Interzijn:<br />

Interview met Eveline Beumkes<br />

Uit het klooster:<br />

* Maak kennis met broeders Kiet Lam<br />

en Ruong Hieu<br />

* Broeder Pham Hanh over de monastic tour<br />

Liefdesbrieven<br />

aan Moeder Aarde<br />

Kinderklank:<br />

Waterstralen, maanlicht<br />

en de stem van Thay<br />

Muziek om<br />

te delen:<br />

Vrede in ons, in de wereld


Een uitgave van Stichting Leven in Aandacht Voorjaar 2024 • Jaargang 30 • nummer <strong>73</strong><br />

tThema: Ontmoeten<br />

Ontmoetingen in Frankrijk 4<br />

Wie ben ik? 6<br />

Verbinding 7<br />

25 jaar sangha Nijmegen 8<br />

Samen gestructureerd verbinden 10<br />

Zelfliefde 11<br />

Ont-moeten 12<br />

Centrum Interzijn<br />

Boeddha Land in Nederland 13<br />

Uit de sangha<br />

Omgaan met kwetsbaarheid 16<br />

<strong>De</strong> sangha, dat zijn we allemaal 18<br />

Een stukje Plum Village in Utrecht 19<br />

Utrechtse sangha's ontmoeten elkaar 20<br />

Orde van Interzijn 21<br />

In memoriam: Jan Veenendaal<br />

Liefdesbrieven aan Moeder Aarde 22<br />

Kinderklank<br />

Waterstralen, maanlicht en de stem van Thay 23<br />

7<br />

Thay en Ger Levert in de Papendal retraite in 2009<br />

Uit het klooster<br />

Weten wat je ten diepste wilt 24<br />

Kennismaking met br. Kiet Lam en Ruong Hieu 26<br />

Media 27<br />

Het Kompas<br />

Muziek om te delen<br />

Vrede in ons, in de wereld 28<br />

Verdiepingsprogramma<br />

Inclusiviteit, come as you are 29<br />

Colofon 30<br />

Uit het bestuur<br />

Verbinding en transformatie 31<br />

Thema:<br />

Ontmoeten<br />

* Ontmoetingen in Frankrijk<br />

Liefdesbrieven<br />

* Wie ben ik?<br />

* Verbinding<br />

aan Moeder Aarde<br />

Uit de sangha:<br />

Kinderklank:<br />

* Omgaan met kwestbaarheid<br />

Waterstralen, maanlicht<br />

* <strong>De</strong> sangha zijn we allemaal!<br />

en de stem van Thay<br />

* 25 jaar Sangha Nijmegen<br />

Centrum Interzijn:<br />

Interview met Eveline Beumkes<br />

Muziek om<br />

te delen:<br />

Vrede in ons, in de wereld<br />

Uit het klooster:<br />

* Maak kennis met broeders Kiet Lam<br />

en Ruong Hieu<br />

* Broeder Pham Hanh over de monastic tour<br />

Kalligrafieën:<br />

Thich Nhat Hanh<br />

Omslag voor: Françoise Pottier<br />

Omslag achter: Pieter Loogman<br />

<strong>De</strong> redactie probeert zoveel<br />

mogelijk de maker van een foto<br />

te vermelden. Soms is die maker<br />

echter niet bekend en dan blijft<br />

een vermelding achterwege.<br />

13<br />

Centrum Interzijn: interview met Eveline Beumkes<br />

2 • <strong>De</strong> <strong>Klankschaal</strong> <strong>73</strong> • Voorjaar 2024


Zelfliefde<br />

19<br />

14<br />

11<br />

Lieve<br />

vrienden,<br />

Welkom in <strong>Klankschaal</strong><br />

<strong>73</strong>, die gaat over<br />

ontmoeten. Ik heb<br />

beloofd om het<br />

voorwoord te schrijven<br />

maar ik heb last van<br />

plankenkoorts. Iets in mij<br />

wil wegkruipen in een<br />

donker hoekje achter<br />

de bank. Maar als je dit<br />

leest, heb ik stand- en<br />

woord gehouden. Je<br />

hebt mijn woorden onder iets van mij zit in dit vogelportret<br />

ogen en iets van mij zal je<br />

door die woorden heen bereiken. Je zou dat een ontmoeting<br />

kunnen noemen. Vraag me niet wat ik precies bedoel met<br />

iets. Ik weet wel dat het een beetje eng voelt om iets de<br />

wereld in te sturen.<br />

Als lezer kun je doen wat je wilt met mijn woorden, je bent<br />

daar vrij in. Iets in jou zal ze lezen en er betekenis aan geven.<br />

Dat iets is even wonderlijk en onmiskenbaar als het iets van<br />

mij wat in de woorden besloten ligt. Als iets van mij en iets<br />

van jou elkaar ontmoeten, wat gebeurt er dan? Ik heb geen<br />

idee. Maar ik ben nieuwsgierig.<br />

illustratie: Paula van Pijpen<br />

8<br />

25 jaar sangha in Nijmegen<br />

Sluitingsdata kopij en verschijningsdata<br />

(onder voorbehoud) voor de komende nummers:<br />

• <strong>Klankschaal</strong> nr 74:<br />

31 maart 2024 / juli 2024<br />

Thema: Groei en transformatie<br />

• <strong>Klankschaal</strong> nr 75:<br />

30 juli 2024 / november 2024<br />

Thema: Loslaten<br />

• <strong>Klankschaal</strong> nr 76:<br />

30 november 2024 / maart 2025<br />

Thema: nog niet bekend<br />

In het Groninger Museum zijn foto’s te zien van Joram<br />

Krol. Portretten, levensgroot of zelfs groter, van ervaren<br />

modellen maar vaak ook van mensen die hij op straat heeft<br />

ontmoet. Joram Krol maakt alleen foto’s als het antwoord<br />

op de vraag ‘Wil je poseren?’ voor 100% ‘Ja!’ is. 99% is niet<br />

genoeg. Dat zie je in de portretten. Elke foto is het resultaat<br />

van een ontmoeting tussen iets in de fotograaf en iets in de<br />

geportretteerde. Je ziet de fotograaf weerspiegeld in het<br />

portret, figuurlijk en soms letterlijk als silhouet daar waar<br />

licht weerkaatst wordt in de pupillen van de ogen van het<br />

model. Het portret is ook een zelfportret. Iets in mij herkent<br />

iets wat zichtbaar gemaakt wordt in de foto’s van Joram<br />

Krol.<br />

Voortdurend ontmoeten we onszelf in elkaar: lezer en<br />

schrijver, fotograaf, model en kijker, jij en ik. Soms is dat een<br />

beetje eng, zoals nu. Nou, en?<br />

<strong>De</strong> redactie wenst je mooie ontmoetingen, in deze<br />

<strong>Klankschaal</strong> en daarbuiten.<br />

Josephine Wernsen, True Sun of Confidence<br />

<strong>De</strong> <strong>Klankschaal</strong> <strong>73</strong> • Voorjaar 2024 • 3


• Thema: Ontmoeten •<br />

Ontmoetingen in Frankrijk<br />

Door Pieter Loogman, Full Path of the Heart<br />

p<br />

Pieter beschrijft een mindfulness-retraite in de buurt van Plum Village<br />

in het centrum van Sandra en Santi (ex-non en ex-monnik van Plum<br />

Village), die hij als weldadig heeft ervaren.<br />

Het begon eigenlijk al in de bus op weg naar de mindfulnessretraite<br />

in Zuid-Frankrijk die ik mezelf cadeau had gedaan.<br />

‘Hallo, Pieter!’ <strong>De</strong> eerste ontmoeting met Marc, mededeelnemer<br />

aan de retraite. Marc had me herkend van mijn<br />

profielfoto in de groepsapp die Sandra had aangemaakt.<br />

Direct goed contact met iemand die ik daarna een week<br />

zou meemaken. En daar bleef het niet bij; zes van de tien<br />

deelnemers bleken via dezelfde route onderweg naar Simply<br />

Canvas aan de rand van de Dordogne, niet ver van Plum<br />

Village.<br />

Rondetafelgesprekken<br />

<strong>De</strong> een na de andere deelnemer kwam aan het startpunt<br />

van de reis aan dezelfde ronde tafel zitten. Dat bleek<br />

een bijzondere kennismaking te zijn! Ik heb me achteraf<br />

afgevraagd waardoor deze ontmoetingen met een groep<br />

volslagen vreemden meteen zo fijn was, meteen open, blij<br />

en vriendelijk. Het klikte aan alle kanten met geanimeerde<br />

gesprekken over ervaringen met mindfulness en meditatie,<br />

vakanties, fietsen en zo verder. In de retraites die ik heb<br />

meegemaakt was dat soms wel anders: meer serieus,<br />

onwennig en afwachtend, in ieder geval in het begin. Niet<br />

beter of minder, maar anders. Het was ook wel bijzonder<br />

dat de groep uiteindelijk bestond uit zeven mannen en drie<br />

vrouwen. Die verhouding ligt maar al te vaak andersom.<br />

Sandra en Santi<br />

In Bergerac aangekomen, waar het op dat moment<br />

met 32 graden zo’n tien graden warmer was dan in<br />

Nederland, werden we opgehaald door Alec, die een<br />

‘shuttle-dienst’ verzorgde naar de Simply Canvas Farm, de<br />

permacultuurboerderij en retraiteplek van Sandra en Santi.<br />

Wellicht ken je Sandra's boek Levensreis naar Frankrijk,<br />

waarin ze haar tijd als non in Plum Village beschrijft, wat<br />

daaraan voorafging en wat daarna kwam. Hoe ze Santi<br />

leerde kennen en ze uiteindelijk Simply Canvas Farm<br />

opbouwden. Wat een heerlijke plek was dat! Een ruim<br />

gebied met zes volledig ingerichte safaritenten en twee<br />

gebouwen met slaapplaatsen, een ruime open, overdekte<br />

zendo, een overdekte veranda voor de maaltijden, een<br />

oude schuur omgebouwd tot eetzaal/keuken, alles met<br />

smaak en functioneel ingericht. Het klapstuk, zeker gezien<br />

de temperatuur, bleek het zwembad te zijn. Verschillende<br />

onderdelen, waaronder het ‘bloemen water geven', deden<br />

we heerlijk in het zwembad.<br />

Mindfulness Light?<br />

Een en ander kon doen vermoeden dat het een ‘mindfulness<br />

lightversie’ zou worden. Niets was minder waar! Onder<br />

de bezielende leiding van Stanislas Verspyck (Stan), een<br />

vloeiend en vrijwel accentloos Engelssprekende Fransman<br />

die jarenlang in Upper Hamlet woonde en beoefende, werd<br />

flink de diepte ingegaan. Dan weer confronterend, dan weer<br />

vreugdevol en steeds verrassend, leidde Stan ons middels<br />

geleide meditaties en oefeningen naar onszelf toe. Hij liet<br />

ons zien hoe we onze harten konden openen, of verder<br />

konden openen. <strong>De</strong> ultieme ontmoeting, met jezelf, werd in<br />

de zesdaagse retraite zeker tot stand gebracht.<br />

Ontroerend<br />

Een van de topervaringen was de dag waarop we een<br />

bezoek brachten aan Plum Village. Voor mij de vijfde keer<br />

dat ik er kwam, voor de andere deelnemers de eerste keer.<br />

Voor mij was het een ontroerend weerzien. In juli 2014, een<br />

aantal maanden voordat Thay getroffen werd door een<br />

beroerte, was ik er voor het laatst. Ik had nu de gelegenheid<br />

om hem eer te betuigen, bij zijn altaar met daarop zijn<br />

portret en zijn as. Dat stond nog hoog op mijn lijstje. Ik<br />

kon de aarde aanraken voor Thay. Dat was een diep en<br />

ontroerend moment voor mij.<br />

Ik vond het ook ontroerend dat de andere deelnemers, stuk<br />

voor stuk, zeer onder de indruk waren. Sommigen tot tranen<br />

toe bewogen. Dat was wéér zo’n bijzondere ontmoeting!<br />

Velen waren onbekend met Thay, onbekend met Plum<br />

Village en dan zo onder de indruk en bewogen. En dat terwijl<br />

er niet echt veel gaande was in Upper Hamlet: het was<br />

Lazy Day en er was behoorlijk weinig ‘te beleven’. Monniken<br />

waren niet te zien, hier en daar waren wat ‘hangende’ en<br />

pratende mensen. Maar toch kwam de hele plek behoorlijk<br />

4 • <strong>De</strong> <strong>Klankschaal</strong> <strong>73</strong> • Voorjaar 2024


alle foto's: Pieter Loogman<br />

bij ze binnen, zeker ook het boeddha-veld waar een gedeelte<br />

van de as van Thay is uitgestrooid. Het kan niet anders of<br />

Thay is in Plum Village nog in alles aanwezig. Dat bood een<br />

ontmoeting tot in ieders vezels. We lunchten in stilte naast<br />

de meditatiehal, mediteerden kort in de zaal en bezochten<br />

het winkeltje dat zowaar open bleek te zijn.<br />

Een ander ontroerend moment, later die week, was toen<br />

Santi voor ons zijn levensverhaal deed. Een verhaal, een<br />

dharmatalk van leed, doorgaan, transformeren, verdiepen,<br />

ontmoeten, vreugde en geluk.<br />

Variatie<br />

Het programma bood mooie variatie. Naast de fijne geleide<br />

meditaties van Stan kwam er een yogadocente langs voor<br />

een yogasessie in de schaduw van de bomen. Ook kwam<br />

er een muzikant/klanktherapeut die ons, als een ‘totalrelaxation’,<br />

een klankbad gaf, met eerst haar gitaar en zang<br />

en daarna een gongmeditatie. Het was een weldaad om<br />

op de klanken van de grote gong te ontspannen. <strong>De</strong> hele<br />

retraite was weldadig. Van de meditaties tot het kampvuur,<br />

van het zwembad tot de verstilling in de zendo. Of het<br />

samen zitten in de zendo, onder het meditatieve geluid van<br />

murmelend water, verkoeld door af en toe een windvlaag.<br />

Met een fijne groep waarvan het sanghahart steeds meer<br />

openging in de ontmoeting met de anderen en zichzelf. Voor<br />

mij een geweldige week waarin ik inzichten kreeg die mij<br />

bevestigden dat ik op de goede weg ben. Eén ding is me,<br />

proefondervindelijk, duidelijk geworden: ontmoetingen en<br />

open harten gaan samen!<br />

Er wachtte mij nog een verrassing. Sandra vroeg me aan<br />

het eind of ik er iets voor zou voelen om volgend jaar in de<br />

begeleiding van de retraite te komen. Ze zag mij als ‘missing<br />

link’ die prima de taalbarrière kon slechten, aangezien<br />

Stan de presentatie in het Engels doet. Jazeker voelde ik<br />

daarvoor!<br />

Is deze retraite vergelijkbaar met een retraite in Plum<br />

Village? Ja en nee. <strong>De</strong> beoefening was mooi en diep, met een<br />

lach (veel) en een traan (zo af en toe).<br />

Als je een originele, ‘pure’ Plum Village week wilt<br />

meemaken, ga dan naar Plum Village. Als je open staat voor<br />

‘eens iets anders’, met mooie, diepe beoefening, toegankelijk<br />

voor zowel beginners als de meer ervaren mensen en met<br />

prachtige ontmoetingen maar ook met ‘vakantie-elementen’,<br />

kun je overwegen naar Simply Canvas Farm te gaan.<br />

Pieter was jarenlang lid van de redactie van de <strong>Klankschaal</strong> en<br />

mediteert in de Open Hart sangha in Alkmaar.<br />

<strong>De</strong> <strong>Klankschaal</strong> <strong>73</strong> • Voorjaar 2024 • 5


• Thema: Ontmoeten •<br />

Wie ben ik?<br />

Door Ellen Scholten, Eenvoudige Ruimte van het Hart<br />

d<strong>De</strong> <strong>Klankschaal</strong> ligt op de mat. Altijd een prettig moment merk ik. Ik sla<br />

het blad open en vriendelijke gezichten lachen me toe. Zuster Jina, het<br />

lachende gezicht van Françoise. Heerlijk, mensen die zijn thuisgekomen, die<br />

ik ooit mocht 'ontmoeten'.<br />

Al jaren ben ik op zoek naar mezelf. Via allerlei (om)wegen<br />

weet ik op het pad te blijven. Ooit hoorde ik dat het in het<br />

begin belangrijk is niet te gaan shoppen, maar na het lezen<br />

van Thay's boek Jezus Leeft, Boeddha Leeft weet ik, dat<br />

het vooral gaat om het voor mij juiste uit alle stromingen te<br />

halen. Ook weet ik dat het zeker in het begin van op Weg<br />

gaan, belangrijk is ergens houvast te voelen.<br />

Niet tussenbeide komen<br />

Ontmoette ik allemaal verschillende ‘leraren’, langzaamaan<br />

ontmoet ik mezelf. Waar ik al jaren hoorde over thuiskomen,<br />

liefde en loslaten, prachtige verhalen tot me mocht laten<br />

komen en leerde luisteren, leer ik meer en meer te luisteren<br />

naar mezelf. Hoe dat gaat?<br />

Het gaat om ademen, in en uit en daar bewust bij zijn.<br />

Voelen hoe de adem het lichaam in- en uitstroomt zonder<br />

tussenbeide te komen. Vooral dat laatste: het heeft me echt<br />

lang gekost voor ik begreep wat het was om niet tussenbeide<br />

te komen. Ik zie mezelf dieper inademen, of langer<br />

uitademen: een handeling, iets doen. Nog steeds; denk niet<br />

dat het vanzelf gaat als ik er aandacht aan geef. Zodra de<br />

aandacht naar mijn adem gaat, voel ik de beweging. Door<br />

me dat bewust te zijn en niets te willen veranderen, gaat<br />

het weer als vanzelf. Het wordt daardoor ook stiller in mijn<br />

systeem. Doordat het stiller wordt, kan ik beter luisteren<br />

naar wat er om me heen en in mezelf gebeurt en kan ik<br />

makkelijker 'laten'.<br />

Het is opmerkelijk altijd alles anders te willen hebben. Het<br />

geluid van het langsrazende brommertje, de winkelbel bij de<br />

buren, de spoorbomen aan het einde van de straat. Waarom<br />

kan het niet stil zijn? Langzaam besef ik dat stilte ontstaat,<br />

als ik af kan blijven van anders willen.<br />

Kort lontje van het onnoembare<br />

Hoe vaak is het niet gezegd, of gelezen? Acceptatie. Adem<br />

in, adem uit. Ik kon razend worden als iemand de wijsvinger<br />

en duim bijeenbracht en voor me ging staan: ‘Ell, adem in,<br />

adem uit.’ Het is lastig als iemand dat voordoet terwijl ik<br />

in een staat van opperste opwinding verkeer. Verkeerde<br />

interpretatie, kort lontje, alles anders willen. Ik zou zo graag<br />

wat meer geduld hebben, of wat vriendelijker zijn, niet altijd<br />

maar stoom uit mijn oren voelen komen. Gelijkmoediger,<br />

anders, het woord alleen al. En langzaamaan, heel<br />

langzaam, door te accepteren dat ik soms een opgewonden<br />

standje ben, niet altijd vriendelijk ben en geen geduld<br />

heb... langzaamaan ontmoet ik mezelf. Wie ben ik? <strong>De</strong><br />

hamvraag. Ik ben niet die, niet die, niet die, ik ben 'Dat'. Het<br />

onnoembare. Wie is die ik? Wie is die, in dit geval vrouw,<br />

die zo graag stil wil zijn en vriendelijk en geduldig? Heel<br />

langzaam, nu ik beter en beter blijf kijken ontmoet ik Dat wat<br />

ik zo graag wil zijn. Ik geloof dat Thay ooit zei: ‘Verbeter<br />

de wereld, begin bij jezelf blijkt niet goed te werken. Hoe<br />

zou het zijn als we onszelf verbeteren en beginnen bij de<br />

wereld?’ Of iets van die strekking, ik weet het niet precies.<br />

In ieder geval, ik zoek het in de buitenwereld, ik zoek het in<br />

voorbeelden en vergeet telkens weer dat ik zelf het goede<br />

voorbeeld kan zijn door eenvoudigweg te accepteren.<br />

Die ontmoeting gun ik iedereen.<br />

Ellens eerste ontmoeting met Thay was in 2006 in Plum Village.<br />

Daarna is ze elk jaar naar Plum teruggegaan, en ze nam een<br />

keer aan de winterretraite deel. Ellen oefende lange tijd met<br />

sangha <strong>De</strong> Zonnestraal in Hilversum; nu met andere sangha's.<br />

6 • <strong>De</strong> <strong>Klankschaal</strong> <strong>73</strong> • Voorjaar 2024


Verbinding<br />

Door Jacquelien van Galen, True Perfect Wisdom<br />

i<br />

In 1998 was ik voor de eerste keer met mijn gezin in Plum Village. We<br />

waren op de bonnefooi gegaan en we hadden eigenlijk geen idee wat we<br />

konden verwachten. Het bleek voor mij de start van een diep commitment<br />

met Thay, de sangha en de Orde van Interzijn.<br />

In die week ontmoette ik een aantal<br />

ordeleden, waaronder Ger Levert en<br />

Margriet Versteeg. Ger vertelde die<br />

eerste week over zijn zieke hart en over<br />

zijn kwetsbaarheid.<br />

In de jaren die daarop volgden leerde<br />

ik Margriet en Ger beter kennen. Zij<br />

waren samen met Françoise en Jaap de<br />

dragers van de twee grote retraites in<br />

Papendal. Op die laatste retraite nodigde<br />

Thay Ger uit op het podium om hem<br />

te ondersteunen. Ik herinner me hoe<br />

ontspannen Ger daar zat en hoe mooi<br />

Thay en Ger verbonden waren.<br />

Eerst werd Ger dharmaleraar en later<br />

volgde Margriet.<br />

Toen Ger de lamp ontving waren dit zijn woorden:<br />

My heart, my dearest friend,<br />

tired and worn-out<br />

My chest too narrow<br />

Recurrent familiar pain...<br />

<strong>De</strong> laatste twee jaar mag ik Anneke<br />

en Margriet naar de Posbank rijden.<br />

Margriet is inmiddels ruim tachtig jaar.<br />

Ze bevindt zich in de vierde levensfase<br />

zoals ze zelf zegt. Anneke en ik zijn in<br />

de zestig en vergeleken met Margriet<br />

nog ‘jonkies’.<br />

Op de Posbank, onder de vrije eik<br />

zetten we de foto’s van Thay en Ger<br />

voor ons neer. Thay is met ons, Ger is<br />

dan met ons. Wij zijn met hen en met<br />

elkaar.<br />

We zijn stil, mediteren, halen mooie<br />

herinneringen op en praten over het<br />

huidige moment.<br />

Het is een prachtig ritueel, vol van dankbaarheid en interzijn.<br />

Toen wij er in augustus waren, kwam een man met<br />

een fototoestel naar ons toe. Hij had die ochtend veel<br />

natuurfoto’s gemaakt en zag ons zo samen zitten. Geroerd<br />

door de verbinding die hij voelde, maakte hij onderstaande<br />

foto.<br />

Mindfulness brings me back to my True Home<br />

I enter the State of Non-fear<br />

Conscious breathing is my anchor<br />

My shelter is space<br />

Trust is the ground on which I stand<br />

Happily, I dwell in the here and now<br />

Ger overleed in augustus 2010.<br />

Elk jaar gaat Margriet naar de Posbank, naar de prachtige,<br />

dikke eik die daar vrij staat in het heidelandschap. Dat is de<br />

plek waar Margriet en Ger dikwijls naar toe reden met hun<br />

autootje, toen Ger nauwelijks meer kon lopen. Daar zaten ze<br />

dan. Op een meegebrachte campingstoel, genietend van het<br />

prachtige landschap en van elkaar.<br />

Anneke Brinkerink, die ik ook in die bewuste week leerde<br />

kennen, gaat altijd met Margriet mee.<br />

vlnr: Anneke, Margriet en Jacquelien.<br />

<strong>De</strong> <strong>Klankschaal</strong> <strong>73</strong> • Voorjaar 2024 • 7


• Thema: Ontmoeten •<br />

25 jaar sangha: verbinding met jezelf,<br />

verbinding met de sangha<br />

Door Jacquelien van Galen, True Perfect Wisdom<br />

Vanwege corona kon de viering van het 25-jarig bestaan van de Reftersangha<br />

in 2020 niet doorgaan. Op 23 september vorig jaar werd het alsnog<br />

gevierd met een Dag van Aandacht die het thema ‘Verbinding met jezelf,<br />

verbinding met de sangha’ kreeg. Dharmaleraar Joriek Rijsenbilt was<br />

vuitgenodigd om de dag te begeleiden.<br />

‘Sangha zijn is een<br />

beloved community, een<br />

geliefde gemeenschap<br />

zijn. Een gemeenschap<br />

waar men van elkaar<br />

houdt, in liefde wil<br />

samenleven. Onze<br />

ware aard is liefde!!<br />

Het belangrijkste van<br />

sangha is het cultiveren<br />

van broederschap,<br />

zusterschap en harmonie.<br />

<strong>De</strong> maatschappij stuurt<br />

ons zodanig in de richting<br />

van onoplettendheid dat<br />

we steun van vrienden nodig hebben om in contact te blijven<br />

met ons diepste verlangen alle wezens lief te hebben. Een<br />

sangha is een plek om naar binnen te gaan.’ Dit vertelde<br />

Thay ons vaak.<br />

Een organisch geheel<br />

Onze sangha oefent inmiddels 28 jaar in de Refter in Beek<br />

Ubbergen, een voormalig klooster en kostschool. Inmiddels<br />

wonen daar al jaren meer dan tachtig mensen. <strong>De</strong> jongste<br />

is een kind van ruim een jaar en de oudste bewoner is al<br />

ver over de negentig. In de bibliotheek van dat mooie pand<br />

komen wij tweewekelijks bij elkaar. Je proeft overal in de<br />

Refter de historie en helemaal in de bieb.<br />

Al in de voorbereiding was de verbinding merkbaar en<br />

voelbaar. Met twee andere leden van de sangha-begeleiders<br />

mocht ik de dag logistiek voorbereiden, daarnaast zorgde<br />

de werkgroep Verdiepingsprogramma voor de aanmelding<br />

en de administratieve afhandelingen, de penningmeester<br />

van LiA dacht mee over de meest handige afhandeling van<br />

de financiën en met Joriek had ik regelmatig contact over<br />

de inhoud. Alle contacten verliepen organisch en plezierig.<br />

Toen de dag ‘stond’ werden onze sangha-begeleiders<br />

gevraagd om de dag<br />

te helpen vormgeven.<br />

Ook dat liep vloeiend en<br />

vanzelf. Daarin merkte ik<br />

wat sangha-zijn betekent.<br />

<strong>De</strong> dag werd door de<br />

sangha gedragen en dat<br />

werd door de bezoekers<br />

ook zo ervaren.<br />

Wat is eenzaamheid?<br />

Joriek koos in haar<br />

dharmalezing niet de<br />

makkelijkste weg, noch<br />

voor zichzelf noch voor<br />

ons. Steeds stelde ze vragen, die tot nieuwe vragen leidden.<br />

Waar ze begon met de schoonheid van de sangha, ging ze<br />

later over op de eenzaamheid, het niet verbonden zijn.<br />

In tweetallen werd de repeterende vraag aan elkaar gesteld:<br />

wat is eenzaamheid voor jou? En als je dan een antwoord<br />

had gegeven, werd de vraag opnieuw gesteld. Zo kwamen<br />

we diep bij onze eigen gevoelens van eenzaamheid.<br />

<strong>De</strong> volgende vraag die Joriek stelde was: wat is nodig om<br />

met eenzaamheid of angst voor de eenzaamheid om te<br />

gaan? Dat vraagt het doorzien van de gewoonte-energieën,<br />

voelen hoe ze afknellen en een weg eruit zoeken. Kwetsbaar<br />

durven zijn, open durven zijn, in plaats van je verstoppen.<br />

Door de mand durven vallen. We doen dat niet zomaar.<br />

Daar is veel moed en steun voor nodig. Het begint met eerst<br />

aan jezelf bekennen wat je diepste angst is. Pas daarna is het<br />

mogelijk het aan de ander te bekennen. En zo vertrouwden<br />

we allemaal op papier aan onszelf toe wat onze diepste<br />

angst was.<br />

Joriek haalde vervolgens woorden van broeder Phap Hai<br />

aan: ‘Pijn is je ongewenste leraar, pijn houdt je gaande. Word<br />

vrienden met alles. Van jezelf houden is een radicale daad en<br />

inzicht dat je naar God brengt.’ Naar je ware aard van liefde<br />

8 • <strong>De</strong> <strong>Klankschaal</strong> <strong>73</strong> • Voorjaar 2024


engt, zou Thay wellicht zeggen.<br />

En weer stelde Joriek een vraag: ‘Hoe kunnen we onszelf,<br />

elkaar en in de sangha, daarbij helpen?’<br />

Radicale acceptatie<br />

Vervolgens gaf ze aan dat zij het STOPPEN - RUSTEN -<br />

HELEN van Thay zelf heeft onderscheiden in vier fases van<br />

radicale acceptatie: herkennen, aanvaarden, verkennen met<br />

zorgzame aandacht en koesteren en omhelzen.<br />

Herkennen wat er aan de hand is, je bewust worden van<br />

wat er gaande is.<br />

Je realiseren dat je vastzit in pijnlijke beperkende<br />

overtuigingen, emoties en lichamelijke sensaties.<br />

Aanvaarden: toestaan; er laten zijn van gedachten,<br />

gevoelens en sensaties, precies zoals ze zijn, zonder te<br />

proberen er iets aan te veranderen. Zeg tegen jezelf: ‘Het is<br />

oké, jullie mogen er zijn.’<br />

Verkennen met zorgzame aandacht: diep kijken,<br />

onderzoeken, de waarheid willen kennen, een directe<br />

vorm van aandacht voor de huidige ervaring. Je kunt jezelf<br />

bijvoorbeeld vragen: welke overtuiging speelt hier? Hoe<br />

ervaar ik dit in mijn lichaam, wat vraagt deze kwetsbare,<br />

gewonde, angstige, eenzame plek in mijn lichaam van mij?<br />

Koesteren/omhelzen: wat heeft deze plek nodig?<br />

Geruststelling, vriendschap, liefde, vergeving? Welk gebaar,<br />

welke koestering? Welke zin past nu hier, voor mij? Ik ben<br />

er voor je, je doet er zo toe, ik hou van je… ik luister naar je<br />

en ontvang je in tederheid! Voel, ervaar wat goed voor je is.<br />

Soms voelt een omhelzing van jezelf of een hand op je hart<br />

terwijl je deze zinnen uitspreekt zo troostend en erkennend:<br />

‘Ja dit is wat ik nodig heb, dank je wel.’<br />

Joriek citeerde toen een onbekende leraar: ‘Ga van je<br />

eenzaamheid houden. Laat eenzaamheid onderdeel worden<br />

van je beoefening. Dat brengt je dichter bij de verbondenheid<br />

met alles, die er altijd al was. Eenzaamheid is een ingang<br />

naar alleen zijn. In het alleen zijn<br />

is het ervaren verbonden zijn te<br />

vinden.’<br />

Daarna stelde Joriek de vraag:<br />

hoe kom ik in contact met<br />

die verbondenheid met alles,<br />

die er altijd al was? Thay<br />

zegt: ‘Iedereen kan elke dag<br />

kleine momentjes van ultieme<br />

verbondenheid beleven, daar<br />

hoeven we geen heel leven voor<br />

te oefenen.’ En zo kwamen we<br />

op interzijn, alles is met elkaar<br />

verbonden, iedereen is met elkaar<br />

verbonden.<br />

Een rugzak van Thay<br />

<strong>De</strong> laatste vraag van Joriek was er een aan zichzelf: ‘Weet ik<br />

het zeker?’ Een vraag die Thay zo vaak aan iedereen stelde.<br />

Joriek kennende, was het antwoord negatief. Nee, ze wist<br />

het niet zeker. Ze had gedeeld vanuit haar eigen ervaringen.<br />

Haar slotwoorden waren:<br />

‘Zo levend, zo sangha zijnde, ga ik van niet-verbonden en<br />

eenzaam, naar alleen zijn en in verbondenheid met wat is.<br />

Ik kan thuiskomen in ieder moment! Ga maar samen, in de<br />

grote stroom, verder op pad met je liefdevolle hart en een<br />

rugzak van Thay met acceptatie, compassie, ruimte en wat<br />

extra vakken voor heel veel zelfliefde en koestering. <strong>De</strong><br />

toekomstige boeddha is de sangha, ze is onderweg.’<br />

Wat was het een prachtige en voedende lezing en wat vielen<br />

er regelmatig betekenisvolle en heilzame stiltes.<br />

Na een mooie wandelmeditatie in de tuin van de Refter<br />

en een lunch met huisgemaakte soep, verzorgde Joriek<br />

stembevrijding en samen zingen. Dat was een heel andere<br />

en zeker niet voor iedereen een bekende manier van<br />

je uitdrukken. Ook hier werd de kwetsbaarheid en de<br />

verbinding met elkaar aangeraakt. Na het dharmadelen werd<br />

de dag samen afgesloten met zang en wat laatste woorden.<br />

Het was een prachtige dag zowel voor onze eigen sangha als<br />

voor alle mensen die van ver weg waren gekomen, met grote<br />

dank aan Joriek.<br />

Jacquelien van Galen oefent al bijna alle 25 jaar bij de Reftersangha<br />

en is daar een heel trouwe begeleider.<br />

<strong>De</strong> <strong>Klankschaal</strong> <strong>73</strong> • Voorjaar 2024 • 9


• Thema: Ontmoeten •<br />

Samen gestructureerd verbinden<br />

Door Margriet Naber, True Continuation of Harmonious Presence<br />

i<br />

In november ontmoetten afgevaardigden van verschillende werkgroepen<br />

binnen de LiA-gemeenschap elkaar in <strong>De</strong>n Bosch om te brainstormen<br />

over een nieuwe organisatievorm. Margriet ging namens de<br />

<strong>Klankschaal</strong>redactie naar deze Dag van Verbinding en Structuur.<br />

illustratie: Margriet Naber<br />

Ik trof mensen die allemaal actief zijn binnen de<br />

Nederlandstalige sangha, ofwel vanuit hun lokale sangha<br />

ofwel vanuit een werkgroep. Sommigen waren van ver<br />

gekomen om aanwezig te kunnen zijn: Vlamingen, Noord-<br />

Hollanders... leuk om elkaar weer te zien of voor het eerst<br />

te ontmoeten. Helaas waren er geen mensen van Wake Up<br />

aanwezig.<br />

Op deze regenachtige dag hebben we geconcentreerd en<br />

hard gewerkt aan het vinden van een nieuwe structuur voor<br />

Leven in Aandacht.<br />

<strong>De</strong> ochtend werd geopend met een geleide meditatie waarin<br />

verbinding centraal stond. Daarna liet een werkgroep, met<br />

daarin enkele bestuursleden, een heel zorgvuldig voorbereid<br />

en duidelijk gepresenteerd plan zien voor een mogelijke<br />

nieuwe structuur. Als ik het allemaal goed begrepen heb,<br />

is voor het bestuur het grootste probleem met de huidige<br />

structuur, dat het nu wettelijk meer mogelijkheden (en<br />

macht) in handen heeft dan het eigenlijk wil hebben. Het<br />

bestuur wil wél verantwoordelijk zijn voor de juridisch/<br />

financiële kant van het hele gebeuren van Leven in<br />

Aandacht, maar niet voor wat er inhoudelijk aan beoefening<br />

plaatsvindt. Bovendien willen de bestuursleden zich meer<br />

gedragen voelen door de hele sangha.<br />

In het nieuwe plan komt er een nieuw orgaan, het OOG<br />

(Ondersteunend Overleg van de Gemeenschap), dat uit<br />

zeven mensen bestaat die de dagelijkse beslissingen nemen.<br />

Die zeven mensen komen voort uit de Orde van Interzijn,<br />

lokale sangha's en het bestuur. Het is de bedoeling dat<br />

die personen elkaar regelmatig afwisselen zodat er steeds<br />

fris bloed met een frisse kijk in het OOG zit. Ook andere<br />

mensen kunnen aanwezig zijn bij de vergaderingen.<br />

Het bestuur wil aan de kant staan en in feite alleen het<br />

juridisch/financiële gedeelte leiden. Omdat er in 2025<br />

nieuwe statuten moeten worden geschreven (een wettelijke<br />

eis) wil het daar ook een huishoudelijk reglement bij maken<br />

(dat is er nu niet), waarmee allerlei ad hoc-situaties kunnen<br />

worden geregeld.<br />

Het plan, dat nog verder ontwikkeld moet worden,<br />

bevat een mooie opzet. Daarin ondersteunen ordeleden<br />

de lokale sangha's en evenementen (waaronder het<br />

Verdiepingsprogramma) en worden landelijke sanghadagen<br />

georganiseerd voor ontmoeting en verbinding, met een<br />

goede balans tussen zowel 'regelwerk' en beoefening. Ik was<br />

onder de indruk van de helderheid van het voorstel en van de<br />

presentatie.<br />

Na een lekkere vegetarische lunch die natuurlijk gedeeltelijk<br />

in stilte was hadden we 's middags een 'discussie' in ludieke<br />

vorm: in een kring van vijf stoelen zaten vier mensen die,<br />

net als bij dharmadelen, om de beurt konden zeggen wat ze<br />

wilden over het voorstel, de dag van verbinding, enzovoort.<br />

Zodra een vijfde persoon op de laatste stoel plaatsnam<br />

moest een van de eerdere vier de kring verlaten. Hierdoor<br />

konden veel mensen hun ei kwijt, zonder dat mensen elkaar<br />

in de rede vielen of te lang over iets uitweidden of dat het<br />

steeds dezelfde mensen waren die iets zeiden.<br />

Na deze kringdiscussie werden opmerkingen<br />

geïnventariseerd en kwam er nog een consentvraag. <strong>De</strong><br />

aanwezigen gaven consent om de werkgroep het voorstel<br />

verder te laten uitdiepen. Daarover vertellen Elly en Eric<br />

meer in hun bijdrage in deze <strong>Klankschaal</strong> (zie p. 31).<br />

Ik zie de verdere ontwikkeling blij tegemoet!<br />

10 • <strong>De</strong> <strong>Klankschaal</strong> <strong>73</strong> • Voorjaar 2024


Zelfliefde<br />

Door Joy Boelens, Liefdevolle Ontdekking van het Hart<br />

iZelfliefde is voor mij een staat van zijn en een leefstijl. Als<br />

ik van mezelf hou ben ik in contact met een bron die mij<br />

veel geeft: wijsheid, mildheid, vriendelijkheid, acceptatie,<br />

vreugde. Die zorgt voor mij zodat ik kan genieten van al het<br />

mooie dat het leven biedt. Het geeft mij houvast en troost<br />

bij het aangaan van lijden. Door zelfliefde ontwikkel ik het<br />

vermogen keuzes te maken die heilzaam zijn en aansluiten<br />

bij mijn belangrijkste waarden en diepste behoeften. Door<br />

mijzelf onvoorwaardelijk te accepteren zoals ik ben kan ik<br />

mijn talenten de ruimte geven. Ik kan ook grenzen stellen naar<br />

mijzelf en anderen om mijn innerlijke ruimte te beschermen.<br />

Ik adem in en ik kijk naar mezelf met ogen van liefde en begrip<br />

Ik adem uit en ik kijk ik naar mezelf met ogen van liefde en begrip<br />

Mijn ervaring met zelfliefde is dat ik meteen in deze staat<br />

van zijn kan stappen. Ik zeg tegen mezelf: wat er ook<br />

gebeurt, hoe je je ook voelt, ik ben er voor je en ik hou van je<br />

zoals je bent.<br />

Het is ook een leerproces. Ik ben opgevoed met denken dat<br />

het altijd om de ander gaat. Maar bij mij was dit de weg naar<br />

een burn-out. Ik heb juist ontdekt, dat kunnen liefhebben<br />

begint bij mijzelf. Door de zelfliefde kan ik voor mijzelf<br />

zorgen en ook echt met de ander in contact treden, met<br />

alles wat ik ben. En nog breder, ik kan vanuit deze veilige<br />

basis mijn bijdrage leveren aan de wereld om mij heen. Ik<br />

weet dat als iets mislukt, ik altijd bij mijzelf terecht kan voor<br />

troost en aanmoediging.<br />

zin en ook de pijn. Zoals deze tekening uitbeeldt is zelfliefde<br />

de omarming om alles heen. Als er inhoud is, dan is dat iets<br />

in mij. Al die ‘ietsjes’ hebben hun voorkeuren en afkeuren<br />

terwijl de zelfliefde er gewoon is, als aanvaarding, zonder<br />

oordeel of verwachting.<br />

Aandachtig luisteren<br />

Er zijn vast vele vormen van zelfliefde. Het is iets om<br />

te ontdekken. En ook iets om te scheppen, zoals een<br />

kunstenaar een tekening, lied, verhaal, dans of gedicht laat<br />

ontstaan. Ik weet dat ik op de goede weg ben omdat het<br />

goed voelt, omdat het mij energie en vreugde geeft met<br />

ruimte voor lichtheid en humor.<br />

Het hart van zelfliefde is gevormd door datgene wat ik heb<br />

gemist in mijn jeugd: dat was vooral aandacht, gezien en<br />

gehoord worden. In mij zijn er veel stemmen en signalen<br />

aanwezig. Zelfliefde is aandacht die luistert, opmerkt en<br />

aanwezig is voor alles wat zich aandient.<br />

Daarbij is alles welkom. Elke emotie, de blije en ook de<br />

boze of angstige. Elke gedachte, de enthousiaste, de<br />

onderzoekende, de stellende, de twijfelende en ook de<br />

veroordelende. Elke sensatie, het genot, de onrust, de<br />

verveling, het verzet, de creatieve impuls, het verlangen, de<br />

illustratie: Anneke Brinkerink<br />

Begrijpen en kiezen<br />

Naast het luisteren kan ik diep kijken om te begrijpen. Wat<br />

heeft deze gedachte mij te vertellen? Klopt het, is het waar?<br />

Welk gevoel spreekt hier? Hoe voelt dat in mijn lichaam?<br />

<strong>De</strong> <strong>Klankschaal</strong> <strong>73</strong> • Voorjaar 2024 • 11


• Thema: Ontmoeten •<br />

Welk verlangen schuilt daarachter? Wat heeft mijn lichaam<br />

nodig? Soms begrijp ik mezelf meteen, soms begrijp ik er<br />

niets van en heeft het tijd nodig om duidelijk te worden.<br />

Na het begrijpen komt het kiezen. Wat ga ik doen? Liefde is<br />

voor mij een keuze voor welzijn. Wat brengt mij welzijn in<br />

dit moment? Is er iets dat ik mezelf kan geven? Is er iets dat<br />

ik een ander kan vragen? Is er iets wat ik los kan laten? Is er<br />

iets of iemand die mij aantrekt, waar ik ja op wil zeggen? Is<br />

er iets of iemand wat mij belast, waar ik nee op wil zeggen?<br />

Kan ik mijn weerbaarheid verstevigen? Hoe kan ik ruimte<br />

maken voor alle delen van mijzelf, zodat ieder deel aan z’n<br />

trekken komt? Wat is werkelijk belangrijk voor mij? Voor<br />

mijn omgeving? Voor de wereld waarin ik leef? Wat mag<br />

langs mij heen gaan? Wat wil ik bijdragen?<br />

<strong>De</strong> goede keuze is voor mij wat goed voelt en wijs lijkt. Al<br />

maak ik regelmatig foute keuzes: achteraf blijkt dat ik me niet<br />

goed voelde of dat het toch niet zo wijs was. Maar ook dat<br />

mag. Ik mag leren.<br />

En dan iets doen<br />

Na het kiezen komt het handelen. Liefst met aandacht,<br />

want dat geeft vreugde en voldoening. Of het nou de afwas<br />

is, een goed gesprek, een concert bijwonen, een wandeling<br />

in de natuur, een computerklus, enzovoorts. Soms merk ik<br />

op, dat ik iets niet goed kan. Schiet ik in de frustratie? Kan<br />

ik vertragen, aanvaarden, opnieuw aangaan? Kan ik mijn<br />

verwachting loslaten? Kan ik mijn vaardigheid vergroten?<br />

Kan iemand mij helpen?<br />

Soms heb ik al iets gedaan nog voordat ik heb opgemerkt,<br />

begrepen en gekozen. Als dat oké voelt is het misschien wel<br />

oké, al kan ik achteraf ook wel gaan twijfelen of dat nou wel<br />

wijs was.<br />

En vaak handel ik zonder aandacht, op de automatische<br />

piloot, snel en doelgericht. Dan heb ik misschien wel een<br />

soort productieve dag, maar ontbreekt de vreugde en<br />

voldoening die er in elk moment had kunnen zijn.<br />

Als ik het doorkrijg, kan ik alsnog in de aandacht stappen.<br />

Zo verdiept zich de zelfliefde, die mij toestaat te leren,<br />

fouten te maken en te ontwikkelen.<br />

Ont-moeten<br />

door Janny Beekman<br />

Samenspraak<br />

Water en land<br />

in een eeuwige samenspraak<br />

Soms is er ruzie,<br />

Meestal kibbelen ze alleen maar.<br />

Tussen het gebabbel<br />

van water en land<br />

sta ik te kijken<br />

naar een mooie zonsondergang.<br />

Lopend op een weg<br />

Ik loop op een weg.<br />

Jij loopt op de jouwe.<br />

Je mag langzaam lopen,<br />

maar niet sneller dan de dood.<br />

Op een kruispunt<br />

ontmoeten we elkaar.<br />

We eten wat,<br />

we drinken iets<br />

en praten een beetje<br />

Dan gaat ieder zijns weegs.<br />

Soms zijn de wegen evenwijdig.<br />

Je kunt dan kijken<br />

of even zwaaien.<br />

Maar na ieder kruispunt<br />

lopen ze weer uit elkaar.<br />

Je kijkt eens achterom,<br />

maar besluit toch door te lopen.<br />

Want achteruit leven kan niet.<br />

Joy Boelens oefent sinds 2001 bij de Open Hart Sangha in<br />

Alkmaar, waar ze woont en werkt vanuit een eigen praktijk als<br />

coach en supervisor.<br />

Janny oefent bij een heel kleine sangha in La Côte d’Arey. Dat<br />

is vlak bij Vienne, ten zuiden van Lyon. Ze woont daar omdat ze<br />

graag de kleindochters wil zien opgroeien.<br />

12 • <strong>De</strong> <strong>Klankschaal</strong> <strong>73</strong> • Voorjaar 2024


• Centrum Interzijn •<br />

Boeddha Land in Nederland<br />

EEen interview met dharmaleraar Eveline Beumkes die tussen 1988<br />

en 1992 in Plum Village woonde. Naast vele andere activiteiten<br />

richtte zij in 1999 met anderen in Amsterdam het Centrum Leven<br />

in Aandacht op. Dit interview gaat over het oprichten van een<br />

nieuw boeddhistisch centrum en het omgaan met obstakels en<br />

teleurstellingen.<br />

Door Ton Boelens, Juiste Weg van de Bron<br />

[<strong>De</strong> vragen zijn gecursiveerd. Wat volgt zijn de antwoorden<br />

van Eveline Beumkes.]<br />

Toen ik in Plum Village verbleef, woonden we met acht<br />

mensen in Lower Hamlet. Op een dag gaf Thay ons<br />

de opdracht om ons toekomstige - wat hij noemde -<br />

‘Boeddha Land’ in de tegenwoordige tijd te beschrijven.<br />

Het ging om het beschrijven van hoe onze beoefenplek<br />

er ‘later als we groot waren’, als we weg waren uit Plum<br />

Village, uit zou zien.<br />

Ik heb toen met ongelooflijk veel plezier en enthousiasme<br />

een paar pagina’s volgeschreven en aantekeningen<br />

gemaakt. Ik vulde mijn Boeddha Land in als een centrum<br />

in de stad waarbij ik de mensen die ik toen kende en die<br />

mij inspireerden, een functie gaf in mijn 'Boeddha Land'.<br />

Het heeft mij enorm gestimuleerd om daarover na te<br />

denken en in mijn verbeelding vorm te geven aan hoe dat<br />

er in de toekomst uit zou zien.<br />

Het kan een idee zijn om deze oefening ook nu te doen<br />

met mensen. Dus laat je fantasie de vrije loop en beschrijf<br />

het Centrum Interzijn zoals je dat in de toekomst voor je<br />

ziet, maar in de tegenwoordige tijd, alsof het er nu al is.<br />

Via de nieuwsbrief van Plum Village UK hoorde ik een<br />

interview tussen zuster Tam Muoi en zuster Jina waarin<br />

ook zij zei dat het belangrijk was om te brainstormen en<br />

je ideeën de vrije loop te laten. Hier denk ik aan omdat<br />

dit de oefening was die Thay ons toen gaf. Ik heb me<br />

pas later gerealiseerd dat hij daar een zaadje mee wilde<br />

planten.<br />

Heb je je later gerealiseerd dat wat je gemaakt had, al was<br />

het maar ten dele, veel op je oorspronkelijke idee leek?<br />

Ik weet niet meer of ik bij het oprichten van het Centrum<br />

Leven in Aandacht in Amsterdam aan de oefening over<br />

mijn Boeddha Land heb gedacht. Dat Centrum ligt wel<br />

in het verlengde ervan, maar het dateert van veel later.<br />

Een ander plan dat ik had, was om samen te eten in het<br />

centrum. Dat deden we eerst ook al, met de sangha op<br />

vrijdagavond, maar in het centrum deden we het een tijdlang<br />

samen, want dat had ook een keuken.<br />

Dus een aantal dingen die in je beschrijving van toentertijd zat,<br />

heeft je geholpen?<br />

Fijn als je zo’n vrije opdracht krijgt, niet?<br />

Wat zouden de functies van Centrum Interzijn kunnen zijn, dus<br />

als we het nieuw zouden beginnen?<br />

Laagdrempelig, een plek die ertoe uitnodigt om dingen<br />

te organiseren. Ingebed in de sfeer van de ‘practice’. Het<br />

is heel fijn als er een plek beschikbaar is waar je dingen<br />

<strong>De</strong> <strong>Klankschaal</strong> <strong>73</strong> • Voorjaar 2024 • 13


• Centrum Interzijn •<br />

kunt aanbieden. <strong>De</strong> plek via Stichting Leven in Aandacht<br />

in Loenen kostte destijds veel geld. Wat ik in mijn eigen<br />

centrum deed, kon ik naar eigen inzicht doen met zo veel<br />

of weinig deelnemers als ik zelf wilde. Bij Stichting Leven<br />

in Aandacht moest het aantal destijds meen ik minimaal 22<br />

zijn, maar ik had vaak kleinere groepen met de trainingen en<br />

mindfulness-weekenden die ik gaf.<br />

Ook sangha’s kunnen in een laagdrempelig Centrum Interzijn<br />

dingen organiseren. Er zijn nu sangha’s die al wat langer<br />

bestaan, die goed op eigen houtje iets kunnen organiseren en<br />

dan is het fijn als er een ruimte beschikbaar is.<br />

Wat is jouw advies aan dharmaleraren of beoefenaren? Wat<br />

zou voor jou de meerwaarde zijn van zo’n vast centrum, in<br />

plaats van steeds wisselende zalen?<br />

<strong>De</strong> sfeer is heel anders, als het 'eigen' is. Ik ben vaak in<br />

Nooitgedacht (een centrum in Tricht dat bestond van 2009<br />

tot 2020, red.) geweest als zuster Jina daar kwam. Het is<br />

fijn als de inrichting van de zendo al in de sfeer van Plum<br />

Village is. <strong>De</strong> eenvoud van de opstelling en de harmonie<br />

van de kleuren vind ik mooi, zoals het bij de zendo van<br />

Nooitgedacht was. Zoals de kussentjes daar lagen. We zijn<br />

een zentraditie, dus eenvoud voert de boventoon.<br />

Ik ben geboren in 1961. We hadden contact met Being Peace<br />

(in het Verenigd Koninkrijk) en die zijn al 27 jaar bezig met een<br />

centrum. Ik ging me toen realiseren dat wij misschien ook nog<br />

wel 25 jaar nodig hadden. Laatst had ik contact met iemand<br />

van eind 20, van Wake Up, en ik zei tegen haar: ‘Eigenlijk<br />

doe ik dit voor jou en jullie generatie.’ Als jij nu kijkt naar een<br />

centrum voor de jongere generaties, waar denk je dan aan?<br />

Het leven is niet altijd makkelijk en dat is ook een reden<br />

voor mensen om dit pad te kiezen. Ik denk dat het leven er<br />

in de toekomst ook niet makkelijker op gaat worden. Dus<br />

als je dan een plek hebt waar je met gelijkgezinden kunt<br />

samenkomen en je kunt voeden met de oefening, is dat niet<br />

zozeer een luxe, maar van ‘survival’belang. Zo heeft Thay<br />

ten tijde van de Vietnamoorlog ingesteld dat de sociale<br />

werkers in Vietnam één dag in de week een 'dag in aandacht'<br />

hadden. Daar komt het gegeven Day of Mindfulness<br />

vandaan.<br />

Dus als je het hebt over jongeren en de toekomst komt dit bij<br />

me op. Ik denk dat de toekomst niet makkelijk gaat worden.<br />

Een oase, een toevluchtsoord, zal heel heilzaam zijn.<br />

Gewoon je gang gaan<br />

Wanneer weten wij of we de jonge mensen genoeg bereikt<br />

hebben?<br />

Er komen direct twee dingen bij me op:<br />

Ten eerste moeten de jonge mensen in de organisatiegroep<br />

zitten! Minstens tweederde deel van de organisatiegroep<br />

moeten de jongeren zelf zijn. Je kunt het niet voor ze<br />

organiseren, ze moeten het zelf doen. Dus zie jezelf,<br />

ouderen, als voortrekkers.<br />

Ten tweede: Toen ik zelf dertig, veertig jaar geleden<br />

retraites en dagen van aandacht begon te organiseren met<br />

Thay en zuster Jina had ik totaal geen ervaring. Ik vroeg in<br />

het begin aan iedereen die ik kende wat ze wilden, waar,<br />

wanneer enzovoort, ik gaf iedereen een keuze. Maar als<br />

je dat doet, krijg je niets van de grond uiteraard. Toen zei<br />

Gertje Hutschemaekers (een van de eerste Nederlanders<br />

die Plum Village tijdens de zomerretraite bezocht) tegen<br />

mij: 'Eveline, je moet gewoon je gang gaan, je kunt het niet<br />

iedereen naar de zin maken.' Ik durfde dat eerst niet, maar<br />

het heeft mij enorm geholpen.<br />

Dat is niet wat Thay ons geleerd had, want in Plum Village<br />

werden destijds beslissingen met consensus genomen, maar<br />

daar gebeurde het wel door een reeds gevormde groep.<br />

Er komen altijd nieuwe condities bij<br />

die overwonnen moeten worden<br />

Hoe je je ook voorbereidt, het gaat altijd anders. Er<br />

komen altijd natuurlijke obstakels. Kijk maar hoe het met<br />

Nooitgedacht is gegaan: het is een heel ding. Er moeten veel<br />

beslissingen genomen worden, bijvoorbeeld over de kleur<br />

verf, wordt er een gebouw bijgebouwd, wat doen we met<br />

het geld? Je loopt steeds weer tegen dingen aan waarover<br />

beslissingen genomen moeten worden, en je bent er dus<br />

nooit klaar mee, er komen voortdurend nieuwe obstakels<br />

bij. Daarom denk ik dat je je niet steeds moet afvragen<br />

of je genoeg mensen hebt bereikt, want dan komt het er<br />

nooit. Er komen altijd nieuwe condities bij die overwonnen<br />

moeten worden.<br />

Zou je kunnen zeggen dat het de oefening is om met obstakels<br />

om te leren gaan?<br />

Inderdaad, als je het leven als een leerschool ziet, dan kun je<br />

wát er ook gebeurt, als een kans zien om iets te leren. Dan<br />

verliezen ze ook hun hoedanigheid als obstakel.<br />

Wat zou je graag willen zien in het nieuwe centrum?<br />

Een ruime zendo is heel belangrijk. Het aantal slaapplekken<br />

is minder belangrijk. Mensen kunnen ook in de omgeving<br />

bij een B&B overnachten. Dus daarvoor hoef je niet zoveel<br />

slaapplekken te hebben.<br />

Het verwarmen van een grote ruimte kost veel geld. Maar<br />

die ruimte kun je ook met een scherm in tweeën verdelen.<br />

Als je met een kleinere groep bent, hoef je dan niet meer<br />

zoveel te verwarmen.<br />

Thay leeft niet meer, dus zulke giga-zalen als we toen<br />

hadden, zijn niet meer nodig. Dat zal ook niet meer komen.<br />

Kunnen discussies over juridische zaken als een sangha ook<br />

goed georganiseerd worden?<br />

Fred (den Ouden) was voor Centrum Leven in Aandacht<br />

hoofd van de financiën, maar we deden alles samen. Mijn<br />

visie is altijd geweest: 'Waar een wil is, is een weg'. Er zijn<br />

mensen met meer dan voldoende geld. Ik vertrouw erop<br />

14 • <strong>De</strong> <strong>Klankschaal</strong> <strong>73</strong> • Voorjaar 2024


dat als je het goede voor ogen hebt, dus niet in je eigen<br />

belang, maar voor het grotere doel en je neemt de stappen<br />

die jij kunt nemen, dat de deuren van de kosmos zich dan<br />

voor je zullen openen. Je moet je niet laten weerhouden<br />

door gedachten dat er geen geld voor is. Het geld komt: als<br />

jij de nodige stappen onderneemt kan het zich realiseren.<br />

Ik heb er vertrouwen in dat als je alles doet, dat het zich<br />

dan zal realiseren - maar dan moet je wel alles doen! Het<br />

vergt doorzettingsvermogen en dat heb ik gehad. Ook veel<br />

geïmproviseerd, want je weet niet hoe een koe een haas<br />

vangt. Veel mensen inzetten, dan komt er meer en meer aan<br />

het rollen.<br />

There is always a way<br />

Wij hadden het gevoel dat zakelijke onderwerpen als financiën,<br />

juridische zaken en dergelijke moeilijker te bespreken zijn als<br />

een sangha. Er hangt als het ware een zakelijk sfeertje omheen,<br />

waardoor wij ons afvragen: is dit wel als een oefening te doen?<br />

<strong>De</strong> mensen die zich met financiële en juridische zaken<br />

bezighouden, moeten voldoende geworteld zijn in de<br />

beoefening en in de Plum Village-visie. Van Thay en zuster<br />

Chan Khong heb ik geleerd: geld is nooit een probleem. Met<br />

name van zuster Chang Khong leerde ik: 'There is always a<br />

way'.<br />

Plum Village heeft heel vaak te maken gehad met juridische<br />

zaken. Zo waren een keer volgens de Franse inspectie de<br />

badkamers onvoldoende hygiënisch, en Plum kon gesloten<br />

worden: dat dreigement hing ze vaak boven het hoofd.<br />

Ik heb geleerd dat de visie het allerbelangrijkste is en niet<br />

de zakelijke dingen. Zo heb ik het van Thay en zuster Chan<br />

Khong geleerd en gezien.<br />

In Nederland heb ik in de loop der jaren wel eens het gevoel<br />

gehad dat de mensen die over de financiën gingen zich, met<br />

de beste wil van de wereld natuurlijk, toch meer bezorgd<br />

maakten vanuit wereldlijk oogpunt…<br />

Mijn visie is altijd geweest, dat als iemand zoals Thay naar<br />

Nederland komt, je ervoor moet zorgen dat je een locatie<br />

huurt waar voldoende mensen kunnen komen. Laat je niet<br />

afschrikken door de kosten.<br />

Maar ik ging er vroeger voor de volle 700% voor. Ik<br />

werkte me over de kop. Zonder ervaring met PR maakte<br />

ik contact met zoveel mogelijk magazines voor publiciteit:<br />

boekbesprekingen, aankondigingen van activiteiten. Of ik<br />

probeerde voordat Thay kwam, een bespreking te laten<br />

plaatsen van een nieuw boek van hem zodat wij daar een<br />

aankondiging van een retraite aan vast konden knopen.<br />

Artikelen over Thay, radio, televisie... PR is belangrijk!<br />

Laat je niet weerhouden door angst dat je geld tekortkomt<br />

voor een activiteit.<br />

<strong>De</strong>snoods blijf je met een schuld achter…<br />

Ja! Nu heb je me goed begrepen. Ik zou dat risico hebben<br />

genomen. Ik ging er toen voor 700% voor. Ik deed er alles<br />

aan om die zaal vol te krijgen. Als die dan niet vol komt en<br />

we komen in de schulden, dan zouden er voldoende mensen<br />

in Nederland zijn die een centje bij zouden willen leggen.<br />

Dat is ook een vorm van vertrouwen.<br />

Ja, vertrouwen, dat woord wilde ik net gebruiken. Dit<br />

vertrouwen bij mij is gekoppeld aan wanneer je iets doet,<br />

waarvan je voelt dat het goed is voor het grote geheel, dus<br />

dat het klopt met wat je hart je ingeeft. Je ziet het ook, je<br />

hebt visie. Ik heb vroeger gezien dat de komst van Thay<br />

naar Nederland van cruciaal belang was voor mensen om<br />

interesse te krijgen voor de ‘mindfulnesspractice(s)’. Mijn<br />

visie was: het kennismaken met de persoon van Thay zou<br />

het vlammetje voor de mindfulness bij mensen ontsteken.<br />

Nieuwsbrief Centrum Interzijn<br />

Centrum Interzijn brengt een nieuwsbrief uit.<br />

Je kunt je gratis hiervoor inschrijven via:<br />

https://centruminterzijn.nl/nieuwsbrief/<br />

<strong>De</strong> <strong>Klankschaal</strong> <strong>73</strong> • Voorjaar 2024 • 15


• Uit de sangha •<br />

Omgaan met kwetsbaarheid<br />

Impressie Verdiepingsdag<br />

Door Trudy van Harten, Liefdevolle Steunpilaar van het Hart<br />

Op 14 januari vond de eerste Verdiepingsdag plaats uit een serie van vijf,<br />

over de ‘Vijf Overdenkingen’. Trudy van Harten vertelt erover.<br />

oEen dag over kwetsbaarheid, daar wil ik graag heen! Ik ben<br />

net 75 geworden en voel me ineens veel kwetsbaarder dan<br />

daarvoor. Net alsof ik plotseling bij een andere leeftijdsgroep<br />

ben gaan horen. Zoveel mensen van mijn leeftijd zijn al<br />

overleden of zijn ernstig ziek.<br />

Een koude winterdag, een paar graden boven nul, af en<br />

toe regen. Ik zit in de Besanthal in Naarden met een stuk<br />

of veertig andere beoefenaars. Miranda van Schadewijk en<br />

Renate van Glerum gaan de dag begeleiden.<br />

Miranda begint met een paar fysieke oefeningen. Dat vind<br />

ik altijd heel fijn. Het helpt me om wat meer in mijn lijf te<br />

komen. <strong>De</strong> hele dag door doen we af en toe oefeningen. Erg<br />

prettig.<br />

Herkennen, diep kijken en omhelzen<br />

Daarna volgt het eerste deel van de dharmalezing. Het gaat<br />

vooral over vertrouwd raken met je eigen kwetsbaarheid.<br />

Hoe doe je dat? Dat gaat in drie fasen: herkennen, diep<br />

kijken en omhelzen.<br />

Bij herkennen is het nodig dat je je aandacht richt op het<br />

lichaam (‘The way out is in’). Alle zintuigen gebruiken is<br />

hierbij heel belangrijk.<br />

Bij diep kijken kijk je naar de wortels. Aan een gevoel van<br />

kwetsbaarheid kan angst ten grondslag liggen, vaak ontstaan<br />

in je jeugd. Als baby ben je extreem kwetsbaar en heb<br />

je liefde nodig om te kunnen overleven. Dit brengt angst<br />

met zich mee om niet geliefd te zijn en daardoor niet te<br />

overleven.<br />

Bij omarmen gaat het over vriendelijkheid en liefde voor je<br />

jezelf.<br />

Het slot van het eerste deel van de dharmalezing gaat over<br />

kracht. Vriendelijkheid voor jezelf maakt ook kracht vrij. We<br />

doen weer wat oefeningen om dit te kunnen voelen.<br />

Een symbool voor je kracht<br />

<strong>De</strong> loopmeditatie gaat door het mooie bos bij de<br />

meditatiehal. Na een stukje lopen krijgen we de volgende<br />

opdracht: ‘Zoek een symbool dat je kwetsbaarheid<br />

vertegenwoordigt, en een symbool voor je kracht’. Ik vind<br />

een herfstblad. Blaadjes aan een boom kunnen er zomaar<br />

afwaaien, van het ene moment op het andere. Als dat<br />

16 • <strong>De</strong> <strong>Klankschaal</strong> <strong>73</strong> • Voorjaar 2024


geen kwetsbaarheid is! Voor kracht kom ik maar liefst drie<br />

symbolen tegen. Een klein plantje dat overal groeit tussen<br />

de herfstbladeren, ondanks de kou, tegen de verdrukking in.<br />

Een blad van een varen, dat altijd weer opkomt in de lente<br />

en zich zo prachtig ontvouwt. En een kastanje. Kastanjes<br />

zijn stevige vruchten die ook elk jaar terugkomen. Ik voel me<br />

echt onderdeel van de natuur. Interzijn…<br />

Weer terug in de meditatiehal gaan we dharmadelen in<br />

drietallen. Renate stelt ons twee vragen: ‘Welke symbolen<br />

heb je meegenomen?’ En: ‘Is er een situatie in je leven<br />

geweest waarin je je heel kwetsbaar voelde en je kracht hebt<br />

gebruikt?’. Fijn om dat met anderen te delen.<br />

Persoonlijk en openhartig<br />

Na de lunch volgt het tweede deel van de dharmalezing.<br />

Renate en Miranda hebben ervoor gekozen om hun lezing in<br />

tweeën te delen, als experiment. Wat mij betreft is dat goed<br />

uitgevallen, vooral omdat ze in het tweede gedeelte vertellen<br />

over hun eigen ervaringen met kwetsbaarheid. Persoonlijk<br />

en openhartig. Ik herken veel in het verhaal van Miranda.<br />

Ik wil ook altijd graag de controle houden. Ook hierbij gaat<br />

het weer om herkennen, diep kijken en omarmen (met<br />

een liefdevolle inademing voor jezelf). We doen ook een<br />

oefening hierover. We nemen iemand in gedachten die onze<br />

compassie zou kunnen gebruiken. We ademen liefdevol in<br />

naar onszelf en ademen compassie uit naar die ander.<br />

Ten slotte gaan we dharmadelen in vijf groepen. Mooi als<br />

afsluiting.<br />

Ondanks het ‘zware’ thema, vond ik het een sprankelende<br />

dag, waar ik veel aan heb gehad. Ik voel me meer in contact<br />

met mijn lichaam, met mijn kwetsbaarheid en met mijn<br />

kracht. Met dank aan Renate en Miranda!<br />

Trudy van Harten oefent sinds 2007 bij de Rotterdamse Sangha<br />

waar ze lid is van de kerngroep.<br />

<strong>De</strong> Vijf Overdenkingen:<br />

1. Het is mijn natuur om oud te worden,<br />

het is onmogelijk om aan ouderdom te ontkomen.<br />

2. Het is mijn natuur om ziek te worden,<br />

het is onmogelijk om aan ziektes te ontkomen.<br />

3. Het is mijn natuur om dood te gaan,<br />

het is onmogelijk om aan de dood te ontkomen.<br />

4. Alles wat me dierbaar is en iedereen waar ik van houd,<br />

zijn van nature aan verandering onderhevig,<br />

het is niet te voorkomen dat ik van hen gescheiden raak.<br />

5. <strong>De</strong> gevolgen van de daden van lichaam, spraak en geest<br />

zijn mijn nalatenschap, mijn daden zijn mijn voortzetting.<br />

<strong>De</strong> <strong>Klankschaal</strong> <strong>73</strong> • Voorjaar 2024 • 17


• Uit de sangha •<br />

<strong>De</strong> sangha, dat zijn wij allemaal!<br />

vDoor Dirk van den Born, Joyful Guide of the Heart<br />

Van 27 tot en met 29 oktober 2023 was er een sanghaontmoetingsweekend<br />

in Bosoord in Loenen. Dirk van den Born zat in de<br />

voorbereidingsgroep en was erbij. Hieronder lees je zijn impressies.<br />

‘<strong>De</strong> sangha, dat zijn wij allemaal, zoals wij hier bij elkaar<br />

zijn.’ Dit antwoord op een vraag tijdens het weekend raakte<br />

me. Ook ik denk regelmatig dat de sangha vooral mijn<br />

verantwoordelijkheid is, of dat de kerngroepleden bepalend<br />

zijn voor hoe de dingen in de sangha lopen. Het duidelijke<br />

antwoord was: nee, alle deelnemers dragen daaraan bij. Zo<br />

voel ik mij al snel ongemakkelijk bij de stilte die soms valt<br />

tijdens het dharmadelen. Terwijl een andere deelnemer het<br />

heeft over een ‘edele’ stilte, die zij zo mooi en helend vindt<br />

dat ze hem nauwelijks wil verbreken met het uitnodigen van<br />

de bel.<br />

Op vrijdagmiddag was de introductie. <strong>De</strong> deelnemers,<br />

verdeeld in families, werden uitgenodigd om met behulp<br />

van gekleurd papier en kleurstiften een persoonlijke vlag te<br />

maken. Behalve je naam en sangha schreef je daarop één<br />

woord, over iets wat jou op dat moment bezighield. Iedereen<br />

was al snel druk bezig met knippen, schrijven, vouwen en<br />

plakken. <strong>De</strong> leden van iedere familie min of meer in een<br />

cirkel bij elkaar, de familiecirkels elkaar weer rakend.<br />

Op zaterdag was er volop de gelegenheid om in de familie te<br />

oefenen: met het begeleiden van de zit-loop-zit meditatie,<br />

het begeleiden van de loopmeditatie buiten, het uitnodigen<br />

van de activiteitenbel (toch lastiger dan je zo op het eerste<br />

moment dacht) en het lezen van de contemplaties tijdens het<br />

eten.<br />

65% harmonie<br />

Hilly Bol hield een dharmalezing over ‘Een bloeiende<br />

sangha’. Een paar citaten: ‘een sangha is thuiskomen.’ ‘Thay<br />

zegt, dat een sangha vormen een diepe spirituele beoefening<br />

is.’ ‘Er zijn vele vormen van sangha’s.’<br />

Toch is er niet altijd harmonie in de sangha. Vanuit onze<br />

gewoontepatronen zegt ons ‘ikje’ dan vaak: ‘Ja, maar…’<br />

Omdat er continu verandering is, kunnen we ieder moment<br />

weer met een ‘beginners mind’, open en fris, naar een<br />

situatie kijken. Veel deelnemers beaamden dat harmonie in<br />

de sangha als zeer belangrijk wordt beschouwd. Hoeveel<br />

harmonie is nodig in een sangha? Wij zaten erg hoog in<br />

onze schattingen, richting 80%. Idealiter zou het, ook in<br />

mijn gedachten, dichtbij 100% mogen zijn. Volgens Thay is<br />

65% harmonie genoeg. Daarmee kun je een stevige basis<br />

ontwikkelen en daarnaast mag er ook diversiteit zijn binnen<br />

de gemeenschap. Wat kan bijdragen aan harmonie? Fysiek<br />

samen zijn, materiële en niet-materiële middelen delen,<br />

ethiek en waarden delen, inzichten delen (dharmadelen),<br />

besluiten kunnen nemen en samen conflicten oplossen.<br />

Leven in mindfulness en harmonie doe je individueel en<br />

collectief. Het is aan te raden om je eigen geest te blijven<br />

onderzoeken. Blijf jezelf (en misschien ook de sangha) vragen<br />

stellen. Voor mij voelde deze informatie als een opluchting:<br />

harmonie wordt een stuk haalbaarder en er mogen gelukkig<br />

ook verschillen zijn binnen de sangha. Ik was blij om te horen<br />

welke aspecten kunnen bijdragen aan de harmonie. Dit<br />

maakte het heel concreet.<br />

Wanneer, hoe, in hoeverre<br />

Zaterdagmiddag was er een plenaire bijeenkomst. Iedereen<br />

werd gevraagd om in stilte enkele minuten te zitten en te<br />

voelen of ervaren: ‘Welke vraag over mijn eigen sangha leeft<br />

op dit moment in mij?’ Dat leverde het volgende op:<br />

- In hoeverre moet je vasthouden aan vorm en structuur<br />

naast de inhoud tijdens de bijeenkomsten?<br />

- In hoeverre sta je open voor teksten van een leraar uit<br />

andere tradities? Hoe blijf je verbonden met onze traditie<br />

en sta je ook open voor vernieuwing?<br />

- Hoe en op welke momenten kun je het zingen van een<br />

lied inzetten tijdens een bijeenkomst?<br />

- Hoe kijk jij aan tegen het komen en gaan van mensen<br />

versus de stabiliteit van de sangha? Wat verwacht je van<br />

de betrokkenheid van de deelnemers aan de sangha of<br />

een bijeenkomst?<br />

- Het reciteren van de Vijf Aandachtsoefeningen.<br />

- Hoe ga je om met nieuwe deelnemers?<br />

We gingen in groepjes aan de slag met een vraag en deelden<br />

later met de hele groep wat we besproken hadden. Er zijn<br />

veel verschillende, maar ook samenhangende uitspraken<br />

gedeeld. Daarbij voelde ik enerzijds de verbinding met elkaar<br />

binnen onze traditie en anderzijds zag ik heel verschillende<br />

mogelijkheden van samenzijn.<br />

Panel<br />

Zondagmorgen, voor de meditatie, zong Anita Schreij de<br />

ochtendchant in het Nederlands. Het riep bij mij direct<br />

18 • <strong>De</strong> <strong>Klankschaal</strong> <strong>73</strong> • Voorjaar 2024


eelden op van ‘s ochtends vroeg in Plum Village.<br />

Na het ontbijt was er gelegenheid om vragen te stellen.<br />

Hilly Bol en Françoise Pottier zaten in het panel. Naast hen<br />

was links een stoel voor de vragensteller en rechts een lege<br />

stoel. Daarop kon je als deelnemer gaan zitten, als je ook<br />

graag een antwoord wilde geven. Er werden mooie vragen<br />

gesteld: hoe zorg je ervoor dat mensen die vertellen tijdens<br />

het dharmadelen ook de anderen aankijken? Wat doe je als<br />

de stilte tijdens het delen ongemakkelijk voelt? Of wanneer<br />

je als begeleider geëmotioneerd raakt door het delen van<br />

een ander? Hoe geef je ruimte aan iemand die weinig ruimte<br />

durft in te nemen? Hoe houd je de sangha levend?<br />

Soms stelde een vragensteller zich kwetsbaar op door ook<br />

de eigen emotie te benoemen. Ik zag hoe de panelleden<br />

dan liefde en begrip toonden, inclusief de eigen emotie. Zo<br />

kan het dus gaan; iedere stem wil gehoord worden. En dat<br />

raakte mij weer.<br />

Tijdens de familiebijeenkomsten in de middag bleek, hoe fijn<br />

het is om langere tijd met elkaar in onze traditie te zijn. Je<br />

kunt zoveel delen en anderen luisteren met aandacht.<br />

We sloten het weekend gezamenlijk af met een informele<br />

theeceremonie en lekkers! Er werd door enkele mensen<br />

apart en ook samen als hele groep gezongen. In rust met<br />

ruimte voor elkaar.<br />

Een stukje Plum<br />

Village in Utrecht<br />

Door Lilian Franken<br />

Sinds enkele jaren ben ik in contact met de boeddhistische<br />

leer van Thich Nhat Hanh door middel van vrienden die zich<br />

verdiepen in zijn gedachtengoed. Hierdoor raakte ik zelf ook<br />

geïnteresseerd, las boeken, oefende af en toe met mediteren<br />

en luisterde zo nu en dan naar de Plum Village app.<br />

In de zomer werd ik geraakt door de zachtheid en sfeer<br />

in Plum Village waar ik deelnam aan de Happy Farmers<br />

retraite. Terug in Utrecht nam ik me voor om me meer te<br />

verdiepen in de Vijf Aandachtsoefeningen.<br />

Zo kwam ik als deelnemer terecht bij de vijfdaagse cursus<br />

van Jacquelien en Marijke in Utrecht.<br />

<strong>De</strong> cursus bestond uit vijf zaterdagen vanaf oktober tot en<br />

met februari. <strong>De</strong> donkere dagen en een periode die voor mij<br />

persoonlijk samenviel met een moeilijke tijd in mijn werk.<br />

Het was bijzonder om te ervaren hoe een groep vreemde<br />

mensen in zo’n korte tijd een bedding kan vormen waarin<br />

ik mijn verdriet kon voelen en delen in een sfeer van<br />

vertrouwen en zorgzaamheid.<br />

<strong>De</strong> teksten van de Vijf Aandachtsoefeningen en de geleide<br />

meditaties vormden daarbij een richtlijn. Voor ons een<br />

waardevolle verdieping over hoe wij in ons dagelijks leven<br />

bezig kunnen zijn met deze oefeningen in eerbied voor<br />

het leven, werkelijk geluk, ware liefde, liefdevol spreken en<br />

aandachtig luisteren en heling en voeding.<br />

Iedere zaterdag deden we ook een loopmeditatie door<br />

het park Oog in Al. Daarna keerden we terug naar de<br />

zendo, die was ingericht met een prachtig altaar met mooie<br />

boeddhabeelden en iets uit de natuur wat het seizoen<br />

weerspiegelde.<br />

Dank aan Jacquelien en Marijke die het mogelijk maakten<br />

om in de geest van Thay samen te komen en in hartje<br />

Utrecht een stukje Plum Village terug te vinden.<br />

Dirk is lid van de kerngroep van de sangha Amsterdam<br />

Oost - Diemen. Hij is (groot)vader van drie kinderen en twee<br />

kleinkinderen. Voor zijn pensioen was hij docent biologie op een<br />

middelbare school. Hij werkt als vrijwilliger op een palliatieve<br />

afdeling.<br />

<strong>De</strong> <strong>Klankschaal</strong> <strong>73</strong> • Voorjaar 2024 • 19


• Uit de sangha •<br />

Utrechtse sangha's ontmoeten elkaar<br />

Door Ellen van de Gruiter, Vreugdevolle Dans van het Hart<br />

<strong>De</strong> stad Utrecht prijst zich gelukkig met meerdere sangha’s: Wake Upsangha<br />

Utrecht, Sangha Tuin en Sangha Hart van Nederland. Sinds<br />

vorig jaar zijn er initiatieven ontstaan om elkaar te ontmoeten en beter te<br />

leren kennen.<br />

dOp 8 oktober 2023 hielden<br />

de drie sangha’s samen<br />

een Dag van Aandacht<br />

die een vervolg was op<br />

eerdere bijeenkomsten<br />

van vijf avonden<br />

waarin we gezamenlijk<br />

oefenden met de Vijf<br />

Aandachtsoefeningen.<br />

Als thema voor deze<br />

Dag van Aandacht<br />

was gekozen voor de<br />

Vier Onmetelijkheden:<br />

liefdevolle vriendelijkheid<br />

(Metta), mededogen<br />

(Karuna), vreugde (Mudita)<br />

en gelijkmoedigheid<br />

(Upekkha). Zo'n dertig mensen namen deel.<br />

Na een kennismakingsronde kwamen we bij onszelf in de<br />

zitmeditatie. Vervolgens keken we naar een video van een<br />

korte lezing van Thay over de Vier Onmetelijkheden.<br />

Vier deelnemers, daartoe van tevoren uitgenodigd,<br />

vertelden ieder over één van de Onmetelijkheden en hoe<br />

deze in hun leven, al dan niet gemakkelijk, vorm krijgt. <strong>De</strong><br />

tijd van tien minuten bleek vaak aan de korte kant, want<br />

ieder vertelde een heel persoonlijk en inspirerend verhaal.<br />

Wandelen met cello-begeleiding<br />

Vervolgens gingen we naar buiten om een bijzondere<br />

loopmeditatie te doen tussen de volkstuinen van de<br />

Volkstuinvereniging bij wie we te gast waren. Ergens ver<br />

in een hoek werden we verrast door prachtig cellospel<br />

van Floris <strong>De</strong>rcksen, voor veel lezers welbekend van zijn<br />

bijdragen aan de Hartsoetra en een aantal Plum Villageliederen<br />

op de website van Leven in Aandacht.<br />

Het was prettig dat<br />

iedereen zelf wat<br />

etenswaren voor de<br />

lunch had meegenomen.<br />

Dat gaf rust, eenvoud<br />

en aandacht voor<br />

het samenzijn. Na<br />

een kwartier eten in<br />

stilte ontstonden er<br />

gesprekken tussen<br />

mensen van de<br />

verschillende sangha’s.<br />

We hoorden elkaars<br />

gebruiken, we deelden<br />

ervaringen, er was<br />

openheid om elkaar te<br />

willen leren kennen.<br />

Het middagdeel werd een uur gevuld met zingen onder<br />

leiding van Floris. We zongen liederen van Plum Village die<br />

onze hartkwaliteiten raakten, ons hart verder openden en<br />

ons in verbinding brachten met elkaar.<br />

Het dharmadelen daarna deden we in kleine groepjes. In de<br />

grote kring hadden we een laatste deelronde om ervaringen<br />

van de dag uit te wisselen.<br />

Verbinding tussen jong en oud<br />

Het was een vreugdevolle, inspirerende dag!<br />

We hadden lof voor de organisatie, de zorg voor de ruimte,<br />

de inzet van de voorbereidingsgroep en voor ons allen<br />

zoals we samen de dag hadden gemaakt. In het bijzonder<br />

de ontmoeting tussen jong en oud was inspirerend en<br />

verfrissend. Ondertussen is een reeks van vier avonden<br />

van start gegaan, om met elkaar deze verbinding te blijven<br />

voeden en vieren.<br />

20 • <strong>De</strong> <strong>Klankschaal</strong> <strong>73</strong> • Voorjaar 2024


• Orde van Interzijn •<br />

In Memoriam: Jan Veenendaal<br />

02 augustus 1951 — 27 november2023<br />

oDoor Elly Woertman, True Harmonious River en Joriek Rijsenbilt, True Auspicious Arising<br />

Op 27 november 2023 is Jan Veenendaal overgegaan. Jan was<br />

beoefenaar, sanghabouwer en sinds maart 2016 lid van Thay’s Orde van<br />

Interzijn. Bij zijn ordinatie kreeg hij de naam True Ripening Gratitude<br />

Jan noemde zijn ziekbed, dat hij samen met en door zijn<br />

lief Willy mocht ervaren, een ‘koninklijke’ manier om naar<br />

de dood te gaan. Hij deed het op zijn EIGEN manier en op<br />

27 november 2023 ging hij uit de tijd in<br />

de stijl zoals hij leefde: op zijn EIGEN<br />

WIJZE.<br />

Het woord EIGEN is geheel van<br />

toepassing op Jan: hij was creatief,<br />

uitdagend, verrassend, veranderlijk en<br />

onuitputtelijk.Jan was een bevlogen<br />

man, die veel bewerkstelligd heeft en<br />

ervoor ging als hij iets wilde. Hij raakte<br />

vele harten. Daardoor was hij geliefd<br />

en werd hij soms ook gezien als een<br />

EIGENHEIMER of EIGENGEREID.<br />

Jan hield van Thay en van ‘the<br />

practice’ en zeker ook van zijn lief<br />

Willy, zijn zoon, zijn bonusdochter,<br />

zijn vrienden, zijn mannen van de P.I.*<br />

(penitentiaire inrichting) en vele anderen.<br />

EIGENZINNIG volgde hij zijn pad. Het EIGENE aan Jan<br />

was om veel te doen en voor anderen het verschil te maken.<br />

Hij luisterde, ondersteunde, gaf raad, het was hem nooit te<br />

veel. Geheel belangeloos gaf hij zijn tijd en energie en vooral<br />

zijn mannen in de gevangenis zijn hem dankbaar.<br />

Als hij iets bedacht, dan ging hij er op zijn EIGEN<br />

AARDIGE manier mee aan de slag. Hij was behulpzaam<br />

voor anderen of het nu ging om het opzetten van een<br />

EIGEN bedrijf of het ondersteunen van een zieke. Jan was<br />

betrokken aanwezig, ook toen hij zelf al heel ziek was.<br />

EIGENHANDIG heeft hij veel bereikt. Hij heeft meerdere<br />

fysieke sangha’s opgericht en tijdens de corona-lockdown<br />

ook de online-sangha. Verder heeft hij retraites gegeven op<br />

zeilboot <strong>De</strong> Lis in Nederland en in een retraitehuis in Spanje.<br />

levendige verhalen van vrienden en familie.<br />

Jan vroeg ons, Ellen Starmans en Joriek Rijsenbilt, het<br />

lied Af en Aan te zingen. We zongen dit lied vaak in de<br />

jaren 2013- 2014 in zijn root-sangha<br />

Amersfoort. Hij hield ervan omdat dit<br />

lied hem bij het af en aan van de golven<br />

op het strand bracht en bij het getij op<br />

het Wad met haar eindeloos ijle kaalte<br />

waar hij eens een eenheidservaring<br />

beleefde. Af en Aan, ging, ook voor<br />

hem, over het omgaan met het Af en<br />

Aan van leven; de schoonheid en de pijn,<br />

opkomen en vergaan, lijden en bevrijding:<br />

de diepe oefening van ‘all-inclusive<br />

living’. We zongen het lied samen met de<br />

aanwezigen, met Ellen aan de piano.<br />

Jan, die veel achterlaat en door velen<br />

gemist zal worden, had een EIGEN<br />

lijfspreuk: er moet gelachen en vooral<br />

gespeeld worden.<br />

Laten we hem zo, ieder op onze EIGEN WIJZE<br />

herinneren.<br />

Af en Aan<br />

Af en Aan, af en aan<br />

Loop ermee, zit ermee, loop ermee, zit ermee<br />

Bang, boos, blij, bedroefd.<br />

<strong>De</strong> herdenkingsbijeenkomst voor Jan vond op 4 december<br />

2023 plaats in Rosmalen. <strong>De</strong> klankschaal die uitgenodigd<br />

werd door Elly Woertman bracht stiltes tussen de mooie,<br />

* Als vrijwilliger voor Stichting Duizend Handen onderhield<br />

Jan contact met gedetineerden.<br />

<strong>De</strong> <strong>Klankschaal</strong> <strong>73</strong> • Voorjaar 2024 • 21


• Liefdesbrieven aan Moeder Aarde •<br />

Moeder Aarde, ik hou van jou<br />

I<br />

In deze rubriek vind je opnieuw een liefdesbrief aan Moeder Aarde,<br />

geschreven tijdens de voorjaarsretraite ‘Samen vrede zijn’ van de Earth<br />

Holder Sangha.<br />

Loenen, 5 maart 2023<br />

Lieve Gaia, lieve Moeder Aarde,<br />

Je bent een prachtige planeet, de mooiste in ons<br />

zonnestelsel, met je groene bossen en je blauwe wateren.<br />

Je herbergt tropische regenwouden met bomen en planten<br />

in alle tinten groen, en kleurrijke vogels, insecten en andere<br />

dieren. <strong>De</strong> minder kleurrijke mogen er uiteraard ook zijn.<br />

Je oceanen bevatten schitterende koraalriffen vol kleurrijke<br />

visjes en andere wonderlijke wezens. <strong>De</strong> sneeuwwitte polen<br />

hebben weer hun eigen unieke flora en fauna.<br />

Maar wij, mensen, hebben je beschadigd. Grote mijnen<br />

hebben het landschap vernietigd en diepe littekens gemaakt<br />

in je huid. Er zijn wereldwijd heel veel bossen gekapt, onder<br />

andere voor het grazen van vee en het verbouwen van<br />

veevoer. <strong>De</strong> oceanen worden leeggevist en zijn vol plastic.<br />

Het zeewater is te warm. Overal sterven op grote schaal<br />

soorten uit, in een tempo als nooit tevoren. <strong>De</strong> destructie<br />

gaat maar door. Dat stemt mij verdrietig.<br />

<strong>De</strong> mensen worden ziek en zijn ondanks alle ‘vooruitgang’<br />

en welvaart niet gelukkig.<br />

Lieve Moeder Aarde, tijdens het retraiteweekend in Loenen<br />

is het inzicht bij me ontstaan dat het perverse systeem<br />

waarin boeren, bedrijven, banken en consumenten elkaar<br />

gevangen houden, niet los gezien kan worden van jou. <strong>De</strong><br />

aandeelhouders van veevoeder- en kunstmestbedrijven,<br />

grootconsumenten, boeren met megastallen en slagers in<br />

megaslachterijen zijn óók jouw kinderen. Ze zijn alleen nog<br />

niet wakker geworden, ze beseffen nog niet dat ze zich<br />

bevinden op een doodlopende weg, afstevenend op een<br />

ravijn.<br />

Lieve Moeder Aarde, ik beloof van ganser harte dat ik me ga<br />

inzetten om een einde te maken aan dit systeem dat zoveel<br />

lijden veroorzaakt en dat jou, en dus ook mij, ons allen, zo<br />

beschadigt. Eén van de lelijkste aspecten van het systeem is<br />

de dierlijke productieketen. Die zorgt als geen andere sector<br />

voor lijden in de intensieve veehouderij, voor ontbossing,<br />

klimaatverandering en het uitsterven van soorten. Ik ben<br />

ervan overtuigd dat er een systeemverandering nodig is. Wat<br />

we nodig hebben is een transitie naar een plantaardig dieet.<br />

We besparen enorm veel ruimte, energie en grondstoffen,<br />

door een plantaardig dieet te omarmen. Het is immers<br />

heel verspillend om de planten eerst te voeren aan<br />

dieren, waarbij ook nog eens enorm veel stikstof en<br />

broeikasgassen vrijkomen. En het leed in de vee-industrie is<br />

hartverscheurend.<br />

Hoeveel mooier word jij, Moeder Aarde, als we de<br />

overdreven groene weilanden met slechts één soort gras<br />

omzetten in prachtige biodiverse natuurgebieden? Met<br />

hier en daar plantaardige voedselproductie die de bodem<br />

niet uitput maar verrijkt, zoals voedselbossen? Het<br />

Amazonegebied kan weer regenwoud worden want al dat<br />

veevoer hebben we, net als al dat gras, niet meer nodig.<br />

In plaats van intensieve veehouderij gaan we op het<br />

vrijgekomen platteland kleinschalige woningen bouwen,<br />

voor starters (jongeren), gezinnen en ouderen. Overal<br />

verschijnen voedselbossen en biologische moestuinen die<br />

mensen verbroederen en waar dieren welkom zijn. Er zal<br />

genoeg ruimte overblijven voor wilde natuur. <strong>De</strong> soorten<br />

die de destructie hebben overleefd krijgen weer de ruimte<br />

in grote aaneengesloten natuurgebieden, waar gezonde<br />

evenwichten ontstaan tussen grazers en roofdieren: ook<br />

de wolven zijn welkom in ons land. In Indonesië krijgen de<br />

orang-oetans hun regenwouden terug. We stappen over op<br />

duurzame energie- en oliebronnen en hebben niet langer<br />

palmolieplantages nodig.<br />

Voor die toekomst wil ik me inzetten. Voor mij, voor jou,<br />

Moeder Aarde, voor alle levende wezens. In het stemhokje,<br />

als consument, in de supermarkt, in de keuken. Als docent,<br />

als collega, als lid van de viervoudige sangha, als mens.<br />

Als moeder, als jouw dochter. Levend en consumerend in<br />

aandacht. Bewust genietend van jouw schoonheid, in lente,<br />

zomer, herfst en winter.<br />

Lieve Moeder Aarde, ik hou van jou. Je kunt op mij rekenen.<br />

Ik zal mijn best doen om mijn dharmanaam eer aan te doen.<br />

Liefs,<br />

Jana Verboom, Refreshing Earth of the Heart<br />

22 • <strong>De</strong> <strong>Klankschaal</strong> <strong>73</strong> • Voorjaar 2024


• Kinderklank •<br />

Kinderklank: waterstralen,<br />

maanlicht en de stem van Thay<br />

Door Tineke Spruytenburg, True Graceful Fragrance<br />

<strong>De</strong>ze <strong>Klankschaal</strong> gaat over ontmoeten. Vooraf een beetje<br />

woordenboekenwijsheid: Ontmoeten is afgeleid van een oud werkwoord<br />

‘moeten/gemoeten’, dat ‘tegenkomen, treffen’ betekende. Met moeten<br />

(‘dienen te’) heeft het niets te maken.*<br />

dCulemborg, het stadje aan de rivier de Lek, waar ik sinds een<br />

paar jaar woon, heeft in haar lange leven (700+ jaar) al heel<br />

wat overstromingen meegemaakt.<br />

<strong>De</strong> laatste keer dat de mensen voor het water moesten<br />

vluchten was in 1995.<br />

Op de Markt is in 2018 een waterspeelplaats gebouwd<br />

die laat zien hoe hoog het water in de stad stond bij die<br />

overstromingen.<br />

Een steen daarvan is bijvoorbeeld 20 cm hoog en 10 x 10 cm,<br />

een andere is anderhalve meter hoog of meer! In totaal staan<br />

eer een stuk of 8, schat ik.<br />

Als het warm weer is, springen er waterstralen uit de gaten<br />

in die stenen. Sommigen van die fonteintjes beginnen met<br />

kleine straaltjes, andere springen op tot een meter of meer…<br />

<strong>De</strong> jongste kinderen kijken gespannen naar de blokken en<br />

schrikken wanneer water omhoog spuit op een andere plek<br />

dan verwacht. Kinderen van vijf tot zeven jaar springen<br />

zoveel mogelijk rond om maar geen enkele fontein te missen.<br />

Zijn er oudere kinderen bij, dan kan er een wedren ontstaan<br />

op de hoogste of in het ontlopen van alle waterstralen.<br />

Ik sta vaak een tijdje stil om te kijken naar de ontmoetingen<br />

van kinderen met dit verrassende gedenkteken.<br />

illustratie: Paula van Pijpen<br />

Vanochtend werd ik wakker met het thema ‘ontmoeten’<br />

in gedachten, want het is hoog tijd dat de Kinderklank<br />

geschreven wordt.<br />

Wat is ontmoeten? Iemand ontmoeten? Iets ontmoeten?<br />

Tegenkomen of treffen, zegt het woordenboek (zie boven).<br />

Opeens weet ik het: het is de verbinding ervaren tussen<br />

iemand of iets dat me raakt, me verrast. Zoals de armen van<br />

een vierjarige die uitdrukking geeft aan de verbondenheid<br />

tussen ons op dat moment.<br />

Het is als het water dat onverwacht over je voeten stroomt<br />

en je doet opspringen.<br />

Het is als het licht van de volle maan, dat opeens de kier in<br />

het gordijn verlicht. Ontmoeten is Thay’s stem horen en<br />

eindelijk iets begrijpen van wat Thay bedoelt.<br />

Natuurlijk komen we ook van alles tegen in het leven dat ons<br />

onaangenaam verrast. Ook die ontmoetingen hebben onze<br />

aandacht nodig.<br />

* https://onzetaal.nl/taalloket/ont-ontdooien-ontbijt-ontvetten<br />

<strong>De</strong> <strong>Klankschaal</strong> <strong>73</strong> • Voorjaar 2024 • 23


• Uit het klooster •<br />

Weten wat je ten diepste wilt<br />

In gesprek met broeder Pham Hanh<br />

Door Josephine Wernsen, True Sun of Confidence<br />

i<br />

In mei bezoekt een groep kloosterlingen de Lage<br />

Landen. Broeder Pham Hanh is erbij en nauw<br />

betrokken bij de voorbereidingen. <strong>De</strong> redactie<br />

was nieuwsgierig en de broeder was zo vriendelijk<br />

onze vragen (gecursiveerd) te beantwoorden.<br />

Wat zijn je verwachtingen van het bezoek aan Nederland en<br />

Vlaanderen?<br />

Ik vertrouw erop dat er in Nederland veel mensen zijn<br />

die dorstig zijn naar een spirituele dimensie, die al op een<br />

bepaalde manier in lokale sangha’s beoefenen of op andere<br />

manieren bezig zijn met zingeving. Ik hoop dat we die<br />

mensen kunnen bereiken en ze iets kunnen aanbieden wat<br />

vernieuwend is voor hun beoefening, iets wat inspireert<br />

en verbindt. Zodat ze de verbinding met zichzelf kunnen<br />

verdiepen en zich kunnen verbinden met de mensen die ze<br />

ontmoeten. Als mensen bij elkaar komen in onze traditie is<br />

er gemakkelijk een collectieve energie.<br />

Ik hoop dat ook de meer ervaren beoefenaren zullen komen<br />

om daaraan bij te dragen. We doen het samen!<br />

Is een bezoek aan Nederland anders voor je dan een bezoek aan<br />

een ander land?<br />

Dat maakt absoluut een groot verschil uit. Nederland is<br />

eigen. Ik zie herkenbare dingen die ik bijna vergeten was.<br />

Het klagen bijvoorbeeld, dat is een soort van volkssport hier.<br />

Anderzijds, daarom hebben we wel veel dingen goed voor<br />

elkaar. Ik geniet ervan om in Nederland te zijn en dingen<br />

weer met nieuwe ogen te zien. Het is ook fijn om dicht bij<br />

mijn familie en vrienden te zijn en om degenen die dicht bij<br />

me staan met de beoefening te kunnen laten kennismaken.<br />

Zuster Chan Khong sprak me laatst aan: ‘Broeder Pham<br />

Hanh, Thay en ik hebben veel steun ontvangen van de<br />

Nederlanders en daar zijn we heel dankbaar voor. Het is nu<br />

jouw verantwoordelijkheid, zorg er alsjeblieft voor dat je de<br />

Nederlandse sangha blijft ondersteunen.’ Dat neem ik in mijn<br />

hart mee. Thay kwam in de jaren zestig naar Nederland<br />

toe en vond daar een thuis. Daar ben ik nu op een of andere<br />

manier een voortzetting van. Samen met mijn broeders en<br />

zusters mag ik terug naar mijn wortels om door te geven wat<br />

Thay ons geleerd heeft. Dat is heel bijzonder.<br />

In Rotterdam begeleiden jullie een mindfulness-middag in het<br />

Hofpleintheater en een wandelmediatie door de stad. Hoe is dat<br />

voor jou, als geboren en getogen Rotterdammer?<br />

Het is heel grappig, mijn zusje deed daar jarenlang<br />

jeugdtheater. Ik zag<br />

haar op het podium<br />

in de hoofdrol van<br />

Macbeth. Mijn moeder gaf er jarenlang zangles aan<br />

kinderen. Straks sta ik op dat podium, samen met mijn<br />

broeders en zusters.<br />

In Plum Village zijn momenteel ook veel Rotterdammers.<br />

We werken samen met ICT’ers uit Rotterdam en met de<br />

architecten die de Markthal gebouwd hebben. Er is een<br />

verbinding tussen Plum Village en ‘werkstad’ Rotterdam.<br />

Ik ga regelmatig op thuisbezoek bij mijn familie. Jaren<br />

geleden kwam ik aan op het moment dat Feyenoord<br />

kampioen was geworden. Ik liep met mijn koffertje de stad<br />

in en keek mijn ogen uit naar alle Feyenoord-supporters.<br />

Ik besloot loopmeditatie te doen. Twee jongens begonnen<br />

me van alles te vragen, heel respectvol maar ook heel<br />

enthousiast: ‘Kunt u dan ook Kung Fu?’ Mijn antwoord was:<br />

‘Ik kan Kung Fu van de mind, ik weet hoe ik gelukkig kan<br />

zijn.’ Ik merkte hoe die jongens stiller werden vanbinnen, het<br />

was een heel leuke ontmoeting.<br />

Ik moet gaan zien hoe het straks is wanneer ik daadwerkelijk<br />

in Rotterdam ben. Om te voelen, wacht even, niet ver<br />

hiervandaan ging ik naar het Montessori Lyceum. Ik ging elke<br />

keer door het Centraal Station naar mijn werk. Nu kom ik<br />

terug in functie, als monnik zijnde, om iets aan te bieden. Het<br />

zal, denk ik, wel een impact hebben, op een mooie manier.<br />

Je hebt Rotterdam verlaten om monnik te worden. Hoe ervaar<br />

je het leven in Plum Village?<br />

Het is een beetje zoals vragen aan een vis: ‘Hoe ervaar je<br />

het water?’ Het is zo mijn leven op dit moment. Ik zit hier nu<br />

twaalf jaar en er is nog voldoende te ontdekken en te leren.<br />

Te onderzoeken waar ik me meer kan verbinden, waar ik<br />

meer kan liefhebben, waar ik meer kan voelen hoe ik een<br />

ander ben en hoe anderen mij zijn. Hoe ik ten volle gebruik<br />

kan maken van deze kans om monnik te zijn.<br />

Wat ik ten diepste wil, is liefde genereren. Vriendelijk zijn.<br />

Dat is wat ik graag wil vinden in het kloosterleven. Ik zie<br />

dat ik al veel geheeld heb in mezelf. Ik voel me enorm rijk<br />

met mijn gemeenschap, met wat de beoefening betekent<br />

24 • <strong>De</strong> <strong>Klankschaal</strong> <strong>73</strong> • Voorjaar 2024


in de wereld en met wat wij daar als sangha aan kunnen<br />

bijdragen. Ik merk dat het uitmaakt dat ik monnik ben. Soms<br />

vind ik dat ook een beetje eng, dan wil ik liever klein zijn, me<br />

terugtrekken en met rust gelaten worden.<br />

Het is gemakkelijk mezelf te veroordelen, te denken dat mijn<br />

intenties niet genoeg tot uitdrukking komen in mijn dagelijks<br />

leven. Anderzijds, soms merk ik dat ik een ander wel echt<br />

iets kan aanbieden, zoals bijvoorbeeld laatst in een ‘shining<br />

light’ ceremonie. Dat voelde heel groot, terwijl iets in mij<br />

graag klein wil blijven. Daar ben ik een beetje mee aan het<br />

worstelen, met dat deel van mij dat geen interzijn wil zien.<br />

Het mooie is, dat dat kan in het monnikenleven en dat dat<br />

gewaardeerd wordt. Vandaag was het mijn beurt om te<br />

koken. Het is maandag, een luie dag en dan is het koken vaak<br />

ook wat luier. Maar ik besloot: nee, ik ga (vegan) hamburgers<br />

maken, ‘from scratch’. We maakten hamburgers voor 130<br />

personen. Ik zag hoe ik daarmee het kind in mijn broeders<br />

aanraakte. <strong>De</strong> hamburgers oogstten veel lof, maar daar ging<br />

het niet om. Het ging vooral om het plezier dat ik dat kon<br />

aanbieden.<br />

Hoe zie je de ontwikkelingen in de Nederlandstalige sangha?<br />

Sangha’s over de hele wereld zijn aan het vergrijzen. <strong>De</strong><br />

eerste generatie ordeleden waren twintigers en dertigers.<br />

<strong>De</strong> eerste generatie leken-dharmaleraren waren dertigers.<br />

Tegenwoordig kan het vrij lang duren voordat je als jonge<br />

beoefenaar het traject in kan gaan om toe te treden tot de<br />

Orde van Interzijn. In Nederland zijn ordeleden zich daar<br />

bewust van. Het is mooi dat de orde samenwerkt met<br />

Wake Up en dat er toch ook een aantal jonge ordeleden zijn.<br />

Maar zelfs die jongere generatie zal tegen de vijftig lopen<br />

eer ze in aanmerking komen om de lamp te ontvangen en<br />

dharmaleraar te zijn. Hoe kunnen we dat vernieuwen?<br />

Het lidmaatschap van de Orde van Interzijn is niet bedoeld<br />

als een soort titel die je krijgt op het moment dat je lang<br />

genoeg hebt beoefend. <strong>De</strong> vraag is: hoe helpen de Veertien<br />

Aandachtsoefeningen mij in mijn diepste aspiratie om iets<br />

in de wereld te betekenen? <strong>De</strong> Aandachtsoefeningen zijn<br />

voortgekomen uit een oorlogssituatie, om een ethische<br />

richting te geven, om te voorkomen dat hulpverleners<br />

een burn-out kregen. Op het moment dat je in vrede en<br />

veiligheid leeft, is de urgentie anders. Misschien hebben we<br />

het bijna te goed om daadwerkelijk dieper in de beoefening<br />

te gaan.<br />

Je was in Israël in oktober toen de oorlog uitbrak. Wil je daar<br />

iets over vertellen?<br />

In één keer was ik volledig in de onzekerheid. Ik wist: nu<br />

heb ik de ademhaling nodig. En boem, de ademhaling was<br />

daar. En ik kon de ademhaling volgen. Ik wist: nu heb ik<br />

mijn stappen nodig. En de stappen waren daar, ik kon bij<br />

die stappen blijven. Dat gaf me de stabiliteit om te zien dat<br />

mijn lichaam aangaf: ik voel me nu niet veilig, ik weet het<br />

nu niet. Ik kon tegen mijn lichaam zeggen: dankjewel dat<br />

je me dat laat weten. Ik nam me voor om volledig in het<br />

moment, stap voor stap, te zien hoe we deze situatie konden<br />

aanpakken. Ik kon voelen hoe de Plum Village-beoefening,<br />

die uit een oorlogssituatie voortkomt, ten tijde van de oorlog<br />

ook meteen beschikbaar was voor mij. Het was ook nodig<br />

om samen de vreugde water te geven met hulp van de Plum<br />

Village liedjes. Dat was niet langer meer een soort van luxe.<br />

Het is lastig in zo’n situatie om geen partij te kiezen.<br />

Israëliërs zullen pas vanuit wijsheid kunnen handelen als ze<br />

eerst het lijden in zichzelf kunnen erkennen en verzorgen.<br />

Dat kan een ongemakkelijke waarheid zijn voor sommige<br />

mensen. Thay zei na 9/11: ‘Amerika moet zich afvragen: wat<br />

heeft ertoe geleid dat dit kon plaatsvinden?’ Hetzelfde geldt<br />

voor Israël. Op het moment dat Israëlïërs en Palestijnen gaan<br />

beseffen dat zij de ander zijn, dat de Israëliër de Palestijn is<br />

en de Palestijn de Israëliër is, dan wordt doden onmogelijk.<br />

Dan voel je de pijn van de ander.<br />

Thay werd ooit gevraagd of hij mindfulness wilde geven<br />

binnen het leger. Thay zei: ‘Ja, dat kan. Maar dan wel het<br />

hele pakket, waarbij je leert om ook het lijden van de ander<br />

te zien. Waarschijnlijk zullen velen dan geen militair meer<br />

willen zijn.’<br />

Terugkomend op de Nederlandse sangha: mindfulness is<br />

nu heel in. Het is gestript van de spirituele dimensie zodat<br />

het toegankelijk wordt voor bedrijven, voor scholen en in de<br />

zorg. Mindfulness beoefenen voelt als magie in het begin.<br />

Maar na een aantal jaren krijgen veel mensen behoefte aan<br />

een diepere dimensie. Ik hoop dat we die mensen kunnen<br />

bereiken met onze dagen van aandacht en retraites. In onze<br />

traditie is er een kunst van het leven in de beoefening, in<br />

plaats van mindfulness als gereedschap, waarmee je het<br />

leven even kunt fixen. <strong>De</strong> beoefening heeft zo’n mooie<br />

impact gehad in mijn leven. Het is deel van mijn aspiratie<br />

als monnik om ook anderen daar iets van te laten ervaren.<br />

Dat voelt als een grote rijkdom. Mijn vader is priester in het<br />

Apostolisch Genootschap, net als zijn vader en diens vader<br />

en mijn oom. Mijn moeder komt uit een familie van leraren.<br />

Dus dat is deel van mij, de wens en de kunst om dingen door<br />

te geven.<br />

<strong>De</strong> events zullen dit jaar wat groter zijn dan voorheen,<br />

dus ik hoop dat we veel mensen zullen ontmoeten. We<br />

komen met een grote groep kloosterlingen, waaronder de<br />

Nederlandstalige broeders Thay Phap Ung, Dao Hanh en<br />

Ruong Hieu (zie pagina 26) en de Vlaamse zuster Hieu Kai.<br />

Heb je nog een boodschap voor de Nederlandstalige sangha?<br />

Wat nu bij me opkomt is: het maakt uit wat je doet. Je moet<br />

weten wat je echt ten diepste wilt en daarvoor gaan. Want<br />

het leven is kort en de wereld heeft je nodig.<br />

Voor meer informatie over de activiteiten:<br />

https://www.aandacht.net/activiteiten/<br />

liaprogramma?start=10<br />

<strong>De</strong> <strong>Klankschaal</strong> <strong>73</strong> • Voorjaar 2024 • 25


• Uit het klooster •<br />

Maak kennis met broeder Kiet Lam<br />

en broeder Ruong Hieu<br />

Door Tineke Spruytenburg, True Graceful Fragrance<br />

Onder de kloosterlingen die in mei Nederland en Vlaanderen zullen<br />

bezoeken, bevinden zich onder meer de Nederlandssprekende broeders<br />

Kiet Lam en Ruong Hieu, die in 2022 respectievelijk 2023 de volledige oordinatie ontvingen. Hierbij alvast een korte kennismaking.<br />

Broeder Kiet Lam groeide op in Duitsland<br />

als de zoon van een Surinaamse vader en<br />

een Duitse moeder. Duits is zijn primaire<br />

taal, maar hij spreekt en verstaat ook<br />

Nederlands.<br />

Hij trad in 2017 in Plum Village in. In 2022<br />

keerde hij als volledig geordineerde monnik<br />

terug naar Duitsland, naar het EIAB. Hij<br />

is graag buiten in de tuin en houdt veel van<br />

de loopmeditatie met de sangha.<br />

Broeder Kiet Lam<br />

Broeder Ruong Hieu<br />

Broeder Ruong Hieu’s wortels liggen in Noord-Vietnam.<br />

Zijn ouders ontvluchtten Vietnam met hun drie zonen in<br />

1980, toen broeder Ruong Hieu nog een baby was. Het<br />

gezin belandde uiteindelijk in Purmerend. ‘Een veilige,<br />

rustige en fijne stad’ om in op te groeien voor de inmiddels<br />

zesjarige jongen. Niettemin had hij tijd nodig om zijn draai<br />

in het leven te vinden. Hij was begaan met mensen die het<br />

moeilijk hadden. Na een zoektocht van enkele jaren zag hij<br />

de film Walk With Me en besefte dat hij zijn bestemming had<br />

gevonden: ‘In Plum Village en in de leer van Thay waren<br />

alle condities die belangrijk voor me waren aanwezig.’<br />

<strong>De</strong>ze vorm van boeddhisme sprak hem aan en wekte zijn<br />

bodhicitta (geest van liefde). Hij kwam in 2018 naar Plum<br />

Village en kreeg in 2023 de voorschriften voor de volledig<br />

geordineerde monniken. Voor zijn familie is het nog altijd<br />

wel een beetje wennen maar stapje voor stapje wordt het<br />

makkelijker.<br />

26 • <strong>De</strong> <strong>Klankschaal</strong> <strong>73</strong> • Voorjaar 2024


• Media •<br />

Het Kompas<br />

Matthijs Vermeulen ontwierp<br />

een meditatiecentrum<br />

Media<br />

foto: Gré Hellingman<br />

illustratie: Matthijs Vermeulen<br />

Matthijs Vermeulen werd geïnspireerd door het boek Het<br />

hart van Boeddha’s leer van Thich Nhat Hanh. Hij ontwierp<br />

een soort meditatiecentrum dat door de vormgeving de<br />

kern van het boeddhistische gedachtengoed verbeeldt.<br />

Het kompas met de vier windstreken is hierin de basisvorm<br />

die verwijst naar de acht wereldse winden, die waaien<br />

en draaien zo ze willen: winst en verlies, smaad en roem,<br />

lof en blaam, leed en vreugde. Elementen in de vorm van<br />

reddingsboeien staan symbool voor de vier edele waarheden<br />

en het achtvoudige pad. Een web met spiegelende kralen, als<br />

in het net van Indra, bekleedt het plafond. In het midden is<br />

een bron met stromend water. <strong>De</strong> bron is mede geïnspireerd<br />

op een verhaal van Thay: als jongeman ging Thay op zoek<br />

naar een oude wijze man die op de top van een berg zou<br />

wonen. Na een uitputtende klim vond hij niet de wijsgeer,<br />

maar wel een bron. Was deze bron de wijsgeer? Het was in<br />

ieder geval het lekkerste water dat hij ooit gedronken had. Zo<br />

bevat het gebouw allerlei elementen die verwijzen naar de<br />

boeddhistische beoefening. Matthijs maakte een boekwerkje<br />

waarin hij zijn ideeën uitlegt en illustreert. Hij zegt erbij dat<br />

hij zelf de kennis mist die nodig is om het kunstwerk ook echt<br />

te realiseren. Hij staat open voor mensen die hem hiermee<br />

zouden kunnen helpen.<br />

Als je nieuwsgierig geworden bent en graag meer wilt weten,<br />

kun je contact opnemen met Matthijs: matthijsxvermeulen@<br />

gmail.com<br />

m In mei komen monniken en nonnen van Plum Village op<br />

bezoek in Nederland en Vlaanderen. Blijf van alle activiteiten<br />

hieromtrent op de hoogte via de website: www.aandacht.<br />

net/nieuws/nieuws/item/monniken-en-nonnen-van-plumvillage-on-tour.<br />

m Geïnteresseerden in mindfulness kunnen ook terecht<br />

op de Engelstalige website www.Mindful.org. Er is een<br />

nieuwsbrief waarop je je gratis kunt abonneren.<br />

Op de website van het videokanaal Vimeo staan een paar<br />

honderd video’s van de traditie van Plum Village. Zie https://<br />

vimeo.com/plumvillage. Toen ik de website voor het eerst<br />

opende, kreeg ik veel Spaanstalige video’s te zien. Als je<br />

echter onderaan klikt op de knop ‘Load more’ dan zie je ook<br />

Engelstalige en Franstalige video’s. <strong>De</strong> kwaliteit is vaak erg<br />

hoog.<br />

m Een selectie films is ook te zien op de website van Plum<br />

Village. Zie hiervoor: https://plumvillage.org/mindfulness/<br />

films.<br />

m Nu steken we even de Atlantische Oceaan over voor<br />

een kijkje in drie kloosters binnen onze traditie. Onze<br />

leraar heeft in 2007 een meditatiecentrum opgericht in de<br />

Amerikaanse staat New York. Dit is het Blue Cliff Klooster.<br />

<strong>De</strong> website is: https://www.bluecliffmonastery.org.<br />

In de het bergachtige zuiden van de staat Californië is in<br />

2000 het <strong>De</strong>er Park Klooster opgericht. Dit klooster is ook<br />

bekend om zijn ecologische benadering. <strong>De</strong> website is:<br />

https://deerparkmonastery.org. <strong>De</strong>er Park heeft onlangs<br />

een eerste publicatie uitgegeven onder de naam Hidden<br />

Mountain Record. Dit prachtige online tijdschrift is gratis<br />

te downloaden via bovengenoemde website en telt maar<br />

liefst 51 pagina’s. Het is de bedoeling dat dit een jaarlijks<br />

verschijnend orgaan wordt.<br />

m In de Amerikaanse tak van onze traditie noemen we<br />

ten slotte ook het derde en laatste klooster. Dit is Magnolia<br />

Grove in de Staat Mississippi, opgericht in 2005. <strong>De</strong> website:<br />

https://magnoliagrovemonastery.org.<br />

Een bijzonder uitgebreide biografie over onze leraar is<br />

aanwezig op de website van Plum Village, ook op het<br />

Nederlandse gedeelte. Zie: https://plumvillage.org/nl/thichnhat-hanh/biography/uitgebreide-biografie.<br />

Wim Erdle, Juiste Pad van het Hart<br />

<strong>De</strong> <strong>Klankschaal</strong> <strong>73</strong> • Voorjaar 2024 • 27


• Bij ons in de sangha: muziek om te delen •<br />

Vrede in ons, in de wereld<br />

Door Michèl Laagewaard, Loving Kindness of the Heart<br />

n<br />

‘Vrede in jezelf, vrede in de wereld.’ Thay<br />

Naar deze woorden kijk ik thuis met een glimlach.<br />

Een van de vele handvatten die Thich Nhat Hanh ons meegaf. Ik besef nu<br />

hoeveel de beoefening van vrede terugkomt in de dharma en het dagelijks<br />

leven. Ik voel behoefte het steeds meer plek in mijn leven te geven.<br />

Vrede oefenen is van belang voor mezelf, wanneer ik<br />

opnieuw verzet opmerk tegen wat er speelt. Wanneer ik de<br />

neiging heb afleiding te zoeken, door te gaan, wat er in me<br />

opkomt te onderdrukken. Mijn intentie is om dan te oefenen<br />

met oordeelvrij waarnemen, glimlachen naar mezelf, naar<br />

mijn neigingen, gedachten, emoties en handelen.<br />

Vrede oefenen is van belang in de wereld. Zoveel mensen<br />

zijn ontheemd, raken hun thuis kwijt, zoveel geweld<br />

en extreme omstandigheden. Het raakt me. Vanuit de<br />

beoefening is het inmiddels mijn gewoonte om dan meer<br />

te willen begrijpen en dieper te kijken. Maar er zijn ook<br />

momenten dat het me te veel wordt om erbij te blijven.<br />

Ik zie het ook als een oefening in vrede om dat te kunnen<br />

opmerken en dan vriendelijk naar mezelf te glimlachen. Het<br />

doet ertoe hoe ik mezelf en wat er in me speelt ontmoet.<br />

Hoe ik anderen en wat er in de wereld speelt ontmoet. Dat<br />

heeft effect op mij, op mijn omgeving en op het geheel waar<br />

we onderdeel van zijn.<br />

‘Out beyond ideas of rightdoing and<br />

wrongdoing there is a field. I’ll meet you<br />

there' Jalal al-Din Muhammad Rumi<br />

Kan ik in vrede zijn met wat er is? Kan ik de oorlog in<br />

mezelf, het onderscheid tussen mij en de ander, ‘goed’ of<br />

‘slecht’, herkennen en transformeren? Ontmoeten vanuit<br />

onvoorwaardelijke acceptatie, gelijkheid, solidariteit? Onszelf<br />

en elkaar vooral zien als menselijk?<br />

Contact maken, samen delen, zingen. Dat helpt me. Het<br />

gaat niet om partijen, het gaat om mensen, moeders, vaders,<br />

kinderen, vrouwen, mannen. Velen hebben de intentie<br />

begrip, heling, liefde en vrede te vergroten, om ons heen en<br />

over de hele wereld. We zijn allemaal met elkaar verbonden.<br />

<strong>De</strong>ze keer muziek om ons daaraan te helpen herinneren en<br />

uitdrukking te geven aan onze intentie.<br />

Prayer of the mothers<br />

From the North to the South<br />

From the West to the East<br />

Hear the prayer of the mothers<br />

Bring them peace<br />

Bring them peace<br />

Yael <strong>De</strong>ckenbaum & Women Wage Peace<br />

Ik glimlach naar de sterren<br />

Ik glimlach naar de sterren die nog in de hemel schijnen<br />

<strong>De</strong> zon die langzaam voorbijkomt vanuit de nacht<br />

<strong>De</strong> dag die begint, de vogel die betovert<br />

Ik glimlach naar de wereld, en de wereld glimlacht terug<br />

E Malama (Hawaiiaans)<br />

E malama i ka Heiau<br />

E malama i ka Heiau<br />

E malama pono i ka Heiau E<br />

Earth and Sky<br />

Sea and Stone,<br />

hold this Land in sacredness<br />

Heiau, Heiau, Heiau, E<br />

Vrije vertaling en interpretatie,<br />

originele tekst en zang door sister Chan Khong<br />

<strong>De</strong> liedjes met teksten, video’s en/of audio vind je<br />

doorlopend op www.aandacht.nl/muziekomtedelen<br />

We willen elkaar graag ontmoeten via Zoom om<br />

samen deze en andere liedjes te zingen. Je bent hierbij<br />

van harte welkom! <strong>De</strong> datum vind je op de webpagina.<br />

28 • <strong>De</strong> <strong>Klankschaal</strong> <strong>73</strong> • Voorjaar 2024


• Verdiepingsprogramma voorjaar 2024 •<br />

Inclusiviteit, come as you are<br />

d<strong>De</strong> voorbereidingen voor de monastic tour zijn in volle gang. Maar er valt<br />

meer te beleven in het Verdiepingsprogramma. Hieronder lees je er meer<br />

over.<br />

Mediteren kun je leren, een meditatiecursus voor<br />

beginners in de traditie van Plum Village. Vanaf 6 maart zijn<br />

er vijf online bijeenkomsten over de verschillende aspecten<br />

van zit- en loopmeditatie. Daarna is er op 13 mei een<br />

oefendag op locatie in Amsterdam. <strong>De</strong> groep bestaat uit 12<br />

deelnemers.<br />

<strong>De</strong> begeleiders van deze cursus zijn Peter van Leeuwen en<br />

Jan-Jitze Hees.<br />

Serie verdiepingsdagen over de Vijf Overdenkingen<br />

Een serie van vijf dagen over vergankelijkheid en<br />

kwetsbaarheid. Je kunt voor iedere dag apart inschrijven. <strong>De</strong><br />

eerste twee dagen zijn al geweest, er volgen er nog drie:<br />

24 maart: Vreugde voeden, word ik daar gelukkig van? met<br />

Verena Böttcher<br />

21 april: Happy Continuation met Joriek Rijsenbilt<br />

2 juni: Klimaatangst in de ogen kijken met de Earth Holder<br />

sangha<br />

Locatie: Internationaal Theosofisch Centrum Naarden.<br />

Monastic Tour van 5 tot en met 20 mei<br />

Elke twee jaar komt er vanuit Plum Village een team<br />

monniken en nonnen naar Nederland en Vlaanderen voor<br />

het verzorgen van een zogeheten Monastic Tour. Senior<br />

dharmaleraar broeder Phap Ung zal de tour leiden. <strong>De</strong> tour<br />

omvat de volgende evenementen (de voertaal is Nederlands<br />

tenzij anders vermeld):<br />

# Dag in Aandacht op 5 mei in de Vietnamese tempel in<br />

Almere. Voertaal is Vietnamees.<br />

# Retraite in de Beukenhof met de thema: Inclusiviteit,<br />

come as you are. 8-12 mei (Hemelvaartweekend).<br />

# Dag in Aandacht bij Leuven University op 18 mei.<br />

# Mindfulness-middag in Rotterdam op 20 mei (Tweede<br />

Pinksterdag). Thema: inclusiviteit.<br />

Namens de werkgroep Verdiepingsprogramma,<br />

Cilia Galesloot, Stevige Grond van het Hart<br />

Achteraan vlnr: br. Ruong Hieu, br.<br />

Dao Hanh en br. Phap Ung. Vooraan<br />

vlnr: zr. Thuong Yeu, br. Pham Hanh,<br />

zr. Hieu Khai, zr. Mai Thon.<br />

foto: Plum Village<br />

Meer informatie over al deze events lees je<br />

in onze agenda op de website:<br />

https://www.aandacht.net/activiteiten/liaprogramma<br />

<strong>De</strong> <strong>Klankschaal</strong> <strong>73</strong> • Voorjaar 2024 • 29


Colofon<br />

Redactie<br />

Wim Erdle, Margriet Naber, Françoise Pottier,<br />

Josephine Wernsen en Jan Zandijk<br />

Redactieadres:<br />

redactie@aandacht.net<br />

Adres administratie:<br />

p/a MEO, Postbus 418, 2000 AK Haarlem, Nederland<br />

administratie@aandacht.net<br />

We zijn altijd op zoek naar inspirerende stukken over de<br />

thema’s en over jouw beoefening in het dagelijkse leven.<br />

Wil je met ons je ervaring delen? Graag ontvangen we je<br />

stuk, foto’s of tekeningen op redactie@aandacht.net.<br />

Aanleveren van kopij, foto’s en illustraties<br />

Bijdragen liefst per e-mail sturen in een Word-bestand,<br />

zonder opmaak. Graag foto’s of illustraties niet in de tekst<br />

plaatsen maar apart leveren, liefst digitaal (JPEG- of TIFFformaat<br />

en minimaal 1 MB) per e-mail onder vermelding<br />

van de naam van de fotograaf. We zijn ook blij met gedrukte<br />

foto’s of tekeningen op papier of met de hand geschreven<br />

tekst. Niet alle bijdragen kunnen altijd worden geplaatst.<br />

<strong>De</strong> redactie overlegt zo mogelijk met auteurs over eventuele<br />

aanpassing van teksten. Uitgebreidere aanwijzingen voor<br />

aanlevering van kopij, foto’s en illustraties zijn via de redactie<br />

te verkrijgen.<br />

Word donateur en ontvang <strong>De</strong> <strong>Klankschaal</strong><br />

<strong>De</strong> <strong>Klankschaal</strong> verschijnt driemaal per jaar. Het tijdschrift<br />

wordt gratis toegezonden aan de donateurs van Stichting<br />

Leven in Aandacht en aan alle sangha’s in Nederland en<br />

Vlaanderen. Donateur word je door een machtiging af te<br />

geven van tenminste 20 euro per jaar. Dat kan online via de<br />

webpagina: https://www.aandacht.net/over-ons/doneren.<br />

Als donateur ondersteun je de activiteiten van de stichting,<br />

zoals het organiseren van verdiepingsdagen en retraites.<br />

Ook kun je een deel van je donatie bestemmen voor de<br />

Vietnamprojecten.<br />

Voor meer informatie over de activiteiten van de stichting<br />

zie de website www.aandacht.net.<br />

Boeken bestellen bij Stichting ‘Vrede Leven’<br />

Wil je meerdere boeken van Thich Nhat Hanh tegelijk<br />

bestellen? Bestellingen vanaf vier boeken doe je door<br />

te mailen naar boeken@aandacht.net. Wij nemen<br />

dan contact met je op voor de verdere afhandeling en<br />

betaling. <strong>De</strong> boeken worden thuisgestuurd. Het netto<br />

resultaat komt dan helemaal ten goede van de stichting<br />

en als je op deze manier bestelt, draag je bij aan het<br />

verspreiden van het gedachtegoed van Thich Nhat<br />

Hanh, en aan sangha-opbouwprojecten.<br />

<strong>De</strong> <strong>Klankschaal</strong> is een uitgave van Stichting Leven in<br />

Aandacht. <strong>De</strong> stichting heeft als doel de kennismaking<br />

met de ideeën en het gedachtegoed van Thich Nhat Hanh<br />

mogelijk te maken.<br />

Thich Nhat Hanh, door zijn leerlingen Thay genoemd,<br />

was een Vietnamese boeddhistische monnik, zenleraar,<br />

schrijver en vredesactivist. Door zijn ervaringen in de oorlog<br />

in Vietnam en zijn onvermoeibare geweldloze inzet voor<br />

de vrede in zijn eigen land gaan de lessen van Thich Nhat<br />

Hanh vooral over verzoening en vrede. Zijn uitleg over het<br />

boeddhisme is erg toegankelijk en helder. Met zijn directe en<br />

praktische aanwijzingen heeft hij mensen in de hele wereld<br />

geïnspireerd om boeddhisme in het dagelijkse leven toe te<br />

passen. Hij was een van de meest populaire leraren van<br />

onze tijd.<br />

Na zijn verbanning uit Vietnam vestigde Thich Nhat<br />

Hanh zich in Frankrijk, waar hij de meditatiegemeenschap<br />

‘Plum Village’ oprichtte. Geïnspireerd door zijn persoon<br />

en door wat hij leert, zijn er op vele plaatsen in de wereld<br />

groepen (sangha’s) ontstaan die samen oefenen om in<br />

aandacht te leven.<br />

In Nederland en Vlaanderen zijn er nu tachtig<br />

Nederlandstalige sangha’s waarin mensen samenkomen<br />

om de oefening van Thay in praktijk te brengen. Een<br />

kenmerk van deze sangha’s is dat de leer van Thich Nhat<br />

Hanh centraal staat, wat echter niet uitsluit dat ook<br />

andere boeddhistische of spirituele leraren tot inspiratie<br />

kunnen dienen. In de groep wordt geoefend met leven in<br />

aandacht door oefeningen in praktijk te brengen zoals zit- en<br />

loopmeditatie, theemeditatie, uitwisseling over inzichten en<br />

ervaringen, het laten klinken van de bel en het buigen naar<br />

de boeddha. Daarnaast kunnen nog veel andere oefeningen<br />

die in Plum Village zijn ontwikkeld een plaats krijgen in het<br />

programma.<br />

Het geëngageerde boeddhisme van Thich Nhat Hanh<br />

krijgt verder vorm doordat de sangha mededogen ontwikkelt<br />

door te zorgen voor mensen, dieren, planten en mineralen en<br />

door bijdragen te leveren aan sociale projecten. Iedereen die<br />

leven in aandacht wil oefenen is welkom, ongeacht leeftijd,<br />

ras, seksuele voorkeur of levensbeschouwing.<br />

Stichting Leven in Aandacht<br />

Dobbedreef 171, 2331 SB Leiden, Nederland<br />

www.aandacht.net / bestuur@aandacht.net<br />

30 • <strong>De</strong> <strong>Klankschaal</strong> <strong>73</strong> • Voorjaar 2024


• Uit het bestuur •<br />

Verbinding en transformatie<br />

Dag van Verbinding en Structuur op 18 november 2023<br />

Door Elly de León, Rustig Mededogen van het Hart en Eric Eliel, Diepe Vriendelijkheid van het Hart<br />

Dag van Verbinding en Structuur op 18 november 2023<br />

i<br />

In vervolg op eerdere gesprekken en bijeenkomsten over verbinding en structuur<br />

binnen de Plum Village-gemeenschap in Nederland en Vlaanderen werd er in<br />

november een speciale dag georganiseerd. Elly en Eric doen verslag.<br />

Twee werkgroepen zijn aan de slag gegaan om deze<br />

Dag van Verbinding en Structuur te organiseren: een<br />

werkgroep die de locatie en agenda van de dag tot taak had<br />

en een werkgroep die ideeën over nieuwe, verbindende<br />

organisatievormen voor de gemeenschap uitwerkte.<br />

In het Franciscushuis in <strong>De</strong>n Bosch kwamen zo’n 25<br />

afgevaardigden van verschillende delen van het grote<br />

sanghalichaam bij elkaar om<br />

te brainstormen. Tevoren<br />

had ieder binnen hun deel/<br />

werkgroep geïnventariseerd<br />

aan welke behoeften de<br />

toekomstige organisatievorm<br />

volgens hen dient te voldoen.<br />

<strong>De</strong> belangrijkste daarvan<br />

zijn: een centrale rol voor<br />

de beoefening, breder<br />

gedragen besluitvorming;<br />

verantwoording naar<br />

de hele gemeenschap;<br />

verbetering in de communicatie; meer verbinding (pontjes<br />

tussen de eilanden), doorstroming van vrijwilligers en meer<br />

transparantie. Het voorstel dat werd ingebracht had de<br />

volgende uitgangspunten:<br />

• <strong>De</strong> Plum Village-gemeenschap in Nederland en<br />

Vlaanderen met al zijn sangha’s en geledingen, komt centraal<br />

te staan.<br />

• <strong>De</strong> Orde van Interzijn neemt het voortouw op het<br />

inhoudelijke/spirituele niveau.<br />

• <strong>De</strong> Stichting Leven in Aandacht doet een stap opzij,<br />

faciliteert in juridisch/financiële zin (en blijft in die zin<br />

eindverantwoordelijk) en legt hierover verantwoording af<br />

aan de gemeenschap.<br />

• <strong>De</strong> beoefening staat centraal in alle samenwerking en in<br />

alle activiteiten.<br />

• Verbinding, gedragen besluitvorming, transparantie en<br />

doorstroming van vrijwilligers zijn kernbegrippen.<br />

Om deze uitgangspunten te realiseren werden twee nieuwe<br />

elementen voorgesteld:<br />

1. Halfjaarlijkse sangha-ontmoetingsdagen, waar<br />

verbinding tot stand kan komen of hernieuwd worden,<br />

verantwoording kan worden afgelegd, ideeën kunnen<br />

worden doorgesproken, bestuursleden kunnen worden<br />

benoemd enzovoort.<br />

2. Een nieuw overlegorgaan, genaamd het OOG<br />

(Ondersteunend Overleg van de Gemeenschap) waarin<br />

alle geledingen (indirect) zijn vertegenwoordigd. Het OOG<br />

heeft oog voor het welbevinden van de gemeenschap in al<br />

haar aspecten (koesteren van<br />

een liefdevolle gemeenschap),<br />

bepaalt de koers van de<br />

organisatie (niet van de<br />

gemeenschap), houdt<br />

toezicht op de uitvoering<br />

van gemaakte afspraken en<br />

stelt het programma van de<br />

sangha-ontmoetingsdagen<br />

vast.<br />

Als reactie gaven de<br />

aanwezigen aan vooral blij<br />

foto: Elly de Leon<br />

te zijn met het initiatief<br />

om de onderlinge verbinding te verbeteren en daarvoor<br />

de organisatievorm aan te passen. Er was veel bereidheid<br />

om mee te werken aan een verdere uitwerking hiervan.<br />

Tegelijk realiseerde men zich dat de verschuiving van<br />

verantwoordelijkheden van het bestuur van LiA naar<br />

vooral het OOG de inzet vraagt van vrijwilligers en, vooral,<br />

van ordeleden. <strong>De</strong> orde zal worden gevraagd hierop te<br />

reflecteren.<br />

Het was een dag met een volle agenda omdat - ondanks<br />

veel voorwerk door de deelnemers - veel punten besproken<br />

werden. Het is niet voor iedereen dagelijkse kost en daarom<br />

was het een zeer intensieve en vermoeiende dag. Toch kon<br />

aan het einde van de dag worden besloten verder te gaan<br />

met de uitwerking van het voorstel. Ook is besloten tot<br />

het organiseren van een landelijke sanghadag waar naast<br />

beoefening en ontmoeting ook ruimte is om te informeren<br />

over de ontwikkelingen. Een aantal deelnemers gaf aan zich<br />

in te willen zetten voor een alternatief voorstel op basis van<br />

de juridische structuur van een vereniging.<br />

We zijn de deelnemers zeer dankbaar voor zoveel bereidheid<br />

om mee te denken en mee te werken.<br />

<strong>De</strong> <strong>Klankschaal</strong> <strong>73</strong> • Voorjaar 2024 • 31


In de buurt van Simply Canvas, vlakbij Plum Village<br />

Nieuw adres en verhuizing graag doorgeven aan:<br />

Stichting Leven in Aandacht<br />

p/a MEO, Postbus 418 * 2000 AK Haarlem * Nederland / Pays-Bas<br />

administratie@aandacht.net<br />

Wil je <strong>De</strong> <strong>Klankschaal</strong> thuis ontvangen? Zie het colofon p. 30

Hooray! Your file is uploaded and ready to be published.

Saved successfully!

Ooh no, something went wrong!