13.05.2024 Views

EW19_20240511-pagina's

You also want an ePaper? Increase the reach of your titles

YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.

MAGAZINE • 11 MEI 2024 • WEEK 19 • 80STE JAARGANG • € 7,25<br />

Gaat rechts de<br />

immigratie<br />

temmen?<br />

Extra<br />

12 pagina’s<br />

interieur-special<br />

Na het eindexamen<br />

Het tussenjaar lonkt<br />

AP


Deze week<br />

5 Voorwoord<br />

6 In beeld<br />

8 Eliane Gerrits<br />

9 Eerst de cijfers<br />

10 Commentaren<br />

12 Brieven<br />

Verhaal van de week<br />

14 Immigratie en de formatie<br />

Nederland<br />

20 Defensie moet flinker<br />

23 Gerry van der List<br />

24 In Sliedrecht & Brussel<br />

26 Steeds vaker: een tussenjaar<br />

32 Help! Waar is de beveiliger?<br />

36 Geerten Waling<br />

38 Elanor Boekholt-O’Sullivan<br />

Wereld<br />

42 Legitiem protest of Jodenhaat?<br />

45 Robbert de Witt<br />

46 In Medina<br />

46 Vijf vragen over ‘Russische wet’<br />

47 Elders op de wereld<br />

48 Pieter Waterdrinker<br />

50 Alles-of-niets-messias<br />

Economie & Geld<br />

52 Start-ups<br />

57 Lezersvragen & Beurs<br />

58 Achter de komma<br />

58 Op de ranglijst<br />

59 Cijfer van de week<br />

59 Persoon van de week<br />

60 10 vragen aan Friso Woudstra<br />

63 Mijn aankoop<br />

64 Leo Stevens<br />

Kennis & Cultuur<br />

66 Menselijke moraal<br />

69 Simon Rozendaal<br />

70 Lelijke dieren<br />

73 Taal & Spiritueel<br />

74 Recensie Claire North, Ithaka<br />

75 Series & boekentips<br />

76 Culinair & Wijn<br />

77 Interieur-special<br />

94 Bridge & puzzels<br />

95 Liesbeth Wytzes<br />

96 Dood & Leven<br />

Bevolkingsgroei<br />

Weet rechts<br />

de immigratie<br />

wél te temmen?<br />

14<br />

52<br />

Succesvolle<br />

start-ups<br />

Op zoek naar<br />

een nieuwe gigant<br />

12 pagina’s<br />

Interieurspecial<br />

77<br />

4


Hella Hueck<br />

Voorwoord van<br />

de hoofdredactie<br />

René van Asselt<br />

Doorgaans gaat het op deze plek<br />

over wat er gaande is in de wereld.<br />

Elke week een poging tot een puntig<br />

commentaar, fris inzicht of een<br />

subtiele sneer. Van oorlog en formatie tot<br />

pro-Palestina-protesten en de populariteit<br />

van een tussenjaar bij scholieren: alles kan<br />

in een paar honderd woorden voorbijkomen.<br />

Woorden. Redacteuren denken dat het<br />

vooral om de tekst draait. Vaak vragen ze of<br />

er nóg een pagina bij hun verhaal mag.<br />

Maar het oog wil ook wat. Daarom wil ik het<br />

deze keer hebben over de mensen die ons<br />

magazine er mooi laten uitzien. Sinds 1996<br />

was Peter ter Mors onze art director, hij was<br />

verantwoordelijk voor alle vormgeving. Bij<br />

het afscheid voor zijn pensioen, twee weken<br />

geleden, kwamen we tot de slotsom dat hij<br />

zo’n 1.400 covers moet hebben gemaakt.<br />

Elke week weer iets onderscheidends bedenken,<br />

is een ongelooflijke prestatie. Dan<br />

heb ik het niet eens over zijn vele herkenbare<br />

illustraties, vaak met abstracte vogels.<br />

Misschien valt het lezers niet zo op, maar reken<br />

maar dat zijn vormgeving 28 jaar lang<br />

het cement was van EW. Al die koppen, kaders,<br />

foto’s, grafieken en tekeningen maken<br />

journalistieke verhalen tot een geheel en geven<br />

EW zijn unieke identiteit.<br />

Vanaf deze week is de vormgeving in<br />

handen van Dirk Smit. Aan Smit en zijn<br />

team van ‘onze studio’ de opdracht om een<br />

nieuwe, creatieve invulling te geven aan die<br />

identiteit, een moderne omgeving voor al<br />

die woorden die al bijna tachtig jaar het karakter<br />

van EW bepalen. Ik noem er een paar:<br />

onafhankelijk, feitelijk, prikkelend, zakelijk,<br />

nuchter, vrijheidslievend. Het eerste<br />

resultaat heeft u in handen. Ja, het ziet er<br />

anders uit: rustiger, overzichtelijker. Maar<br />

de inhoud en alle rubrieken zijn hetzelfde<br />

gebleven.<br />

Een harde noot om te kraken, was: blijft<br />

Non Solus? Mijn voorganger Arendo Joustra<br />

introduceerde deze ‘ultrakorte observatie’ in<br />

2003. De Latijnse tekst stamt van drukkerij<br />

Elsevier die al vanaf de zeventiende eeuw<br />

het logo droeg van een man bij een boom,<br />

met de tekst ‘Non Solus’: ‘niet alleen’. EW<br />

staat voor bondig en helder. Voorwoord dus.<br />

Maar genoeg woorden over de vorm, kijkt u<br />

vooral zelf. En lees en geniet.<br />

Heeft u vragen, opmerkingen, suggesties,<br />

mail mij: hella.hueck@ewmagazine.nl.<br />

Omslag © Getty Images<br />

Deze week op de cover<br />

Zo’n 175.000 Nederlandse<br />

scholieren blokken in mei hard<br />

voor het eindexamen. Steeds<br />

meer jongeren gaan als ze<br />

geslaagd zijn op tussenjaar. Wat<br />

zijn hun ervaringen? Wat kost het?<br />

Lees het op pagina 26<br />

De vormgeving is het<br />

cement en maakt van<br />

alle verhalen een geheel<br />

11 mei 2024<br />

5


In beeld<br />

Culturele<br />

bagage<br />

Deze in 1931 nabij het Balatonmeer<br />

gemaakte foto is waarschijnlijk het<br />

bekendste werk van Eva Besnyö<br />

(1910-2003). Fotomuseum Den Haag<br />

verwierf eind april 341 foto’s van de<br />

Nederlands-Hongaarse fotograaf.<br />

In 2025 volgt er een tentoonstelling.<br />

Jongen met cello, Hongarije, 1931 © Eva Besnyö / Maria Austria Instituut<br />

6


Migratie<br />

Gaat rechts de<br />

bevolkingsgroei<br />

temmen?<br />

Gertjan van Schoonhoven<br />

Ook migratie loopt moeilijk<br />

in de formatie. Kleine stapjes<br />

zouden al vooruitgang zijn.<br />

Het is een half jaar na de verkiezingen,<br />

en het moge duidelijk zijn.<br />

Ook ‘rechts’ heeft dus geen snelwerkend<br />

tovermiddel tegen ongereguleerde<br />

bevolkingsgroei, en de voornaamste<br />

aanjager daarvan: immigratie.<br />

Het is afwachten wat er concreet op de formatietafel<br />

ligt, als volgende week de gong<br />

klinkt voor de onderhandelende partijen<br />

PVV, VVD, NSC en BBB. Maar het is vermoedelijk<br />

een stapeling van kleinere,<br />

‘haalbare’ maatregelen voor de kortere termijn<br />

en ambitieuze voornemens voor de –<br />

veilige – lange termijn.<br />

Bij het eerste kun je denken aan asielmaatregelen<br />

die Nederland, als het gaat<br />

om de mate van inwilliging van asielverzoeken<br />

en andere zaken, minder gunstig<br />

doen afsteken bij vergelijkbare landen.<br />

Dat kan druk van de ontwrichte asielketen<br />

wegnemen, en iets doen aan de beschamende<br />

situatie in Ter Apel. Beschamend<br />

qua gezeul met asielzoekers, beschamend<br />

qua impact voor omwonenden.<br />

Hopelijk zijn de formerende partijen zo<br />

verstandig geweest om goed te luisteren<br />

naar de man die zeker geen minister in<br />

hun eventuele kabinet wordt. Staatssecretaris<br />

Eric van der Burg (VVD) is impopulair<br />

bij de achterban. Maar hij en zijn ambtenaren<br />

deden het afgelopen jaar herhaaldelijk<br />

vrij precies uit de doeken in welke opzichten<br />

het Nederlandse asielbeleid – door<br />

eigen keuzes – in gunstige zin afwijkt van<br />

andere EU-landen en daardoor een ‘aanzuigende<br />

werking’ heeft. Bij de behandeling<br />

van zijn ‘spreidingswet’ in de Eerste<br />

Kamer deed Van der Burg dat ook.<br />

In deze categorie tegenmaatregelen<br />

ontbreken politieke duizendklappers.<br />

Maar wat werkt, dat werkt.<br />

Voor de grotere ambities op langere<br />

termijn hebben de Formerende Vier ruwweg<br />

twee beleidslijnen tot hun beschikking.<br />

De ene komt uit de koker van de partijen<br />

zelf, en gaat over asiel. Actualisering<br />

van relevante vluchtelingenverdragen en<br />

richtlijnen willen ze allemaal. De andere<br />

gaat over hoogwaardiger arbeids- en kennismigratie.<br />

Op dit punt zit er aan de formatietafel<br />

een extra specialist: informateur<br />

Richard van Zwol zelf.<br />

De oud-topambtenaar en CDA’er was<br />

ook voorzitter van de Staatscommissie Demografische<br />

Ontwikkelingen 2050, die<br />

half januari een baanbrekend eindrapport<br />

publiceerde. Quick fixes voor de bevol-<br />

kingsgroei staan er niet in, en over asielmigratie<br />

zegt de commissie niet veel. Maar<br />

aanbevelingen om met economische hervormingen<br />

de laagwaardige arbeidsmigratie<br />

te vervangen door hoogwaardige, en<br />

om te gaan werken met langjarige richtgetallen<br />

(‘bandbreedtes’) voor de gewenste<br />

aantallen migranten, zijn ook voor een<br />

‘rechts’ kabinet de moeite waard.<br />

Over het lot van een ingrijpende maatregel<br />

die volgens de berichten wel besproken<br />

is in de formatie en die een jaar geleden<br />

ook door dit weekblad is voorgesteld<br />

– een tijdelijke asielstop op grond van een<br />

noodwet om de asielketen te ontlasten en<br />

waar mogelijk te hervormen – is weinig bekend.<br />

Omtzigts partij NSC had eind vorig<br />

jaar al juridische bedenkingen en heeft die<br />

voor zover bekend nog steeds.<br />

Zo zie je maar weer. Als het gaat om<br />

migratie wordt één belangrijk obstakel<br />

voor regulering meestal over het hoofd<br />

gezien. In de politieke discussies gaat het<br />

vaak over het juridische harnas van<br />

vluchtelingenverdragen en Europese<br />

richtlijnen. Waarvoor dan weer de ingewikkelde<br />

weg van hervormingen, ‘optouts’<br />

en wat dies meer zij moet worden<br />

bewandeld. Maar geen obstakel is zo<br />

14


Achterban Wilders<br />

zal vermoedelijk<br />

teleurgesteld zijn<br />

Bert Verhoeff/ANP<br />

1992: in Bijlmermeer wachten Joegoslavische vluchtelingen op registratie<br />

11 mei 2024<br />

15


Tussenjaar<br />

Zon, zee<br />

en jezelf<br />

ontdekken<br />

Jette Pellemans<br />

Eindexamenkandidaten<br />

moeten nog even bikkelen.<br />

Het studentenleven lonkt.<br />

Of toch niet? Steeds meer<br />

jongeren nemen een<br />

tussenjaar. Voor de lol,<br />

maar ook om zichzelf te<br />

ontwikkelen. Bedrijfjes<br />

springen daar handig op in<br />

met mooie en nuttige reizen.<br />

Het is pas maart. De eindexamens<br />

op de middelbare<br />

scholen zijn nog twee maanden<br />

weg. Dus zijn er op deze<br />

dinsdagavond maar zeven<br />

geïnteresseerde jongeren<br />

met hun ouders afgekomen op de informatieavond<br />

van het Liberal Arts Tussenjaar.<br />

Dat is een opleiding van de Vrije Hogeschool<br />

in Zeist, waarin jongeren uitzoeken<br />

wie ze zijn en welke studie ze<br />

uiteindelijk willen doen. Dit jaar zijn er<br />

36 leerlingen die het programma volgen.<br />

Eén van de bezoekers is Jeva Lubberts<br />

(18) uit Den Haag. Zij wil na het gymnasium,<br />

net als al haar vrienden, een tussenjaar<br />

‘doen’. Maar hoe ze dat precies<br />

wil invullen, is nog de vraag. ‘Ik wil misschien<br />

hier in Zeist het programma volgen<br />

– dat heeft mijn zus ook gedaan.<br />

Maar ik kan ook gaan werken, met wandelvakantie<br />

gaan, een talencursus doen,<br />

een tijdje naar Berlijn... ja, ik heb veel<br />

plannen...’ Ze lacht verlegen.<br />

Het Liberal Arts Tussenjaar is een van<br />

de vele manieren waarop jongeren na<br />

hun middelbare school een tussenjaar<br />

benutten. Anders dan het bezoekersaan-<br />

26


Dagmar Janssen gaat na haar<br />

tussenjaar waarschijnlijk<br />

pedagogiek studeren<br />

‘Halsoverkop moest ik naar Parijs<br />

voor een shoot in een wijngaard’<br />

Jon Gorrigan<br />

Dagmar Janssen (19) uit De Bilt had geen<br />

idee wat ze wilde studeren en besloot<br />

daarom te kijken of modellenwerk wat<br />

voor haar was. Ze was lang voor werk in<br />

Tokio en schopte het tot Vogue Italia.<br />

‘Ik was met mijn ouders met vakantie in Londen, toen een<br />

mevrouw me aansprak: of ik weleens aan modellenwerk<br />

had gedacht? Ik was veertien, lang en dun, met rood haar<br />

en een beetje flaporen, waarvoor ik me tot dan toe altijd<br />

had geschaamd. Die mevrouw, een modellenscout, vond<br />

dat juist mooi. Uiteindelijk heb ik me ingeschreven bij het<br />

Londense modellenbureau waarvoor zij werkte.<br />

‘Een paar jaar later deed ik eindexamen havo. Ik had<br />

echt geen idee wat ik wilde studeren. Ja, fysiotherapie misschien,<br />

maar stiekem wist ik al dat ik wilde kijken of ik verder<br />

zou kunnen komen met modellenwerk. Ik besloot dat<br />

een jaar uit te proberen en tussendoor te werken achter de<br />

kassa bij de Dirk.<br />

‘Voor mijn eerste klus mocht ik met mijn moeder twee<br />

weken naar Londen tijdens de Fashion Week. Snel daarna<br />

bedacht mijn agent dat ik naar Tokio moest. Daar zou ik<br />

weleens in de smaak kunnen vallen – ze houden daar van<br />

jonge gezichtjes. Ik heb er zeven weken gezeten en heel<br />

veel werk gehad. Daarna was ik periodes in Sydney, Milaan<br />

en weer Londen voor castings en klussen.<br />

‘Toen ik vorige zomer met mijn ouders en zusje met vakantie<br />

was in Zuid-Frankrijk, werd ik gebeld door mijn<br />

agent: “Dagmar, je staat in optie voor een shoot voor Vogue<br />

Italia!” De volgende dag kreeg ik bericht dat ik het was geworden.<br />

Halsoverkop moest ik naar Parijs voor een shoot<br />

op een wijngaard daar in de buurt. Het duurde van vijf uur<br />

’s ochtends tot tien uur ’s avonds, maar het was mijn hoogtepunt<br />

tot nu toe. Het is een reportage van tien pagina’s geworden<br />

in het novembernummer.<br />

‘Ik ben in korte tijd volwassen geworden. Ik heb geleerd<br />

hoe het is om op jezelf te wonen, hoe je dingen moet regelen<br />

in het buitenland en heb mezelf beter leren kennen. Dat<br />

was niet altijd makkelijk. In Tokio heb ik me best wel alleen<br />

gevoeld. Ik wil dit niet de rest van mijn leven doen, maar<br />

voor nu lijkt het me tof om te kijken of er nog meer uit mijn<br />

modellencarrière te halen valt. Dus ik heb mijn “uitprobeerjaar”<br />

met een jaartje verlengd. Waarschijnlijk ga ik volgend<br />

jaar september studeren. Pedagogiek lijkt me leuk.’<br />

11 mei 2024<br />

27


Nederland<br />

Help!<br />

Waar is de<br />

beveiliger?<br />

Gerlof Leistra<br />

Korte lontjes, verwarde personen<br />

en polarisatie vergen steeds meer<br />

beveiligers, maar die zijn er amper.<br />

De inzet van techniek kan helpen.<br />

Alpha OndersteuningsTeam<br />

Een twee man sterk ondersteuningsteam is 24/7 paraat<br />

Haveloze cliënten van de opvang<br />

voor dak- en thuislozen lopen<br />

de vestiging van HVO-Querido<br />

aan de rand van het centrum<br />

van Haarlem voortdurend in en<br />

uit. Sommigen praten in zichzelf, anderen<br />

zijn luidruchtig en aanwezig.<br />

Beveiligers Fatma (38) – zwarte werkbroek,<br />

zwart jack met daaronder een<br />

steekvest – en Danny (59) – zwarte werkbroek,<br />

zwart poloshirt – ogen ontspannen,<br />

maar houden de boel scherp in de gaten.<br />

Het helpt dat ze de dertig ‘bewoners’ bij<br />

naam kennen, zegt Danny. ‘Met hun verhalen<br />

komen ze eerder bij ons dan bij de<br />

hulpverleners. We weten wat er speelt en<br />

kunnen zo meestal voorkomen dat een<br />

conflict escaleert.’<br />

In ‘de zorg’ dragen de beveiligers bewust<br />

informele kleding om aan te sluiten<br />

bij de doelgroep. Een driedelig pak zou<br />

ook lastig zijn als ze fysiek moeten ingrijpen.<br />

Fatma werkte eerder in een gevangenis,<br />

maar die werd gesloten. ‘In de beveiliging<br />

is het never a dull moment. Je moet<br />

wel stevig in je schoenen staan.’<br />

Schuin aan de overkant van de brede<br />

straat zit hun collega Reshant (37) achter<br />

een kleine open balie bij de ingang van de<br />

publiekshal van de gemeente Haarlem. Hij<br />

draagt een wit overhemd, stropdas en<br />

zwart gilet met het voor erkende beveiligers<br />

verplichte V-embleem.<br />

Voordat hij zeven jaar geleden beveiliger<br />

werd, werkte hij twaalf jaar bij de politie.<br />

‘Ik ben nu vier jaar teamleider en voel<br />

me als een vis in het water.’ Met een charmante<br />

glimlach vertelt hij aarzelende bezoekers<br />

hoe ze zich via de informatiezuilen<br />

kunnen aanmelden om bijvoorbeeld<br />

hun paspoort of rijbewijs te verlengen. Met<br />

zo’n hartelijke ontvangst is de sfeer bijna<br />

automatisch ontspannen.<br />

Op de eerste verdieping houdt zijn<br />

47-jarige collega Cako – een gespierde reus<br />

uit voormalig-Joegoslavië, eveneens gekleed<br />

in de herkenbare beveiligers-outfit –<br />

van achter een balie met spuugscherm toezicht<br />

op de loketten van de Sociale Dienst.<br />

Hier willen bezoekers nog weleens woedend<br />

reageren als ze geen geld krijgen.<br />

‘Meestal kan ik problemen oplossen met<br />

rustig praten. In mijn zestien jaar als beveiliger<br />

heb ik maar twee keer fysiek hoeven<br />

optreden.’<br />

De vier beveiligers zijn in dienst van<br />

Alpha Security en staan onderling in contact<br />

met een portofoon. Bij problemen<br />

kunnen ze de hulp inroepen van het twee<br />

man sterke Alpha Ondersteuningsteam<br />

dat 24/7 paraat is. De stevig gebouwde Michel<br />

(50) is teamleider.<br />

De oud-sportschoolhouder stuurt de<br />

luxe zwarte bedrijfswagen ontspannen<br />

door het drukke verkeer langs plekken<br />

waar Alpha aan het werk is. ‘Ik werk hier<br />

veertien jaar en heb alles meegemaakt.’ In<br />

maart 2014 stond hij als beveiliger naast<br />

Geert Wilders, toen die op verkiezingsavond<br />

zijn omstreden uitspraak over minder<br />

Marokkanen deed. ‘Dan moet je extra<br />

alert zijn.’<br />

Alpha Security is een middelgroot<br />

beveiligingsbedrijf met 260 medewerkers<br />

dat vooral in Haarlem werkt, maar ook in<br />

onder meer Amsterdam, Alkmaar en Delft.<br />

Ongeveer 20 procent van de Alpha-beveiligers<br />

is vrouw. Het vak van beveiliger is<br />

populairder onder mannen.<br />

De branche is weer booming na de ‘corona-dip’.<br />

Tijdens de lockdowns in 2020 en<br />

2021 waren er geen evenementen, moesten<br />

kroegen dicht en halveerde het aantal<br />

vluchten op Schiphol. Beveiligers waren<br />

overbodig, maar zijn inmiddels weer hard<br />

nodig. Begin dit jaar stonden bij de Kamer<br />

32


van Koophandel 13.481 beveiligingsbedrijven<br />

geregistreerd (zie ‘Meer ogen en oren’<br />

op deze pagina). Daar zitten veel zzp’ers<br />

tussen, eenmansbedrijfjes. Het totale aantal<br />

beveiligers ligt rond de 30.000. Dat is de<br />

helft van het aantal politieagenten en net<br />

iets meer dan het aantal boa’s. Er zijn vele<br />

duizenden vacatures, mede door de vergrijzing<br />

en concurrentie op de arbeidsmarkt<br />

van minder zware sectoren.<br />

Dat terwijl particuliere beveiligers onmisbaar<br />

zijn. Er zijn steeds meer mensen<br />

met een kort lontje, verwarde personen,<br />

agressieve demonstranten, zwartrijders,<br />

winkeldieven, ontspoorde asielzoekers<br />

en verslaafden. Vaak hebben ze een wapen<br />

op zak, variërend van een geslepen<br />

schroevendraaier tot een vuurwapen. Geregeld<br />

zijn er incidenten op beveiligde locaties,<br />

soms met dodelijke afloop.<br />

Beveiligers zijn alom aanwezig. Ze werken<br />

bij asielzoekerscentra, ggz-instellingen,<br />

winkels, stadhuizen, scholen, horecagelegenheden,<br />

ziekenhuizen, evenementen,<br />

noem maar op. Ze surveilleren op<br />

straat en op bedrijventerreinen en zijn in<br />

te huren voor ‘objectbeveiliging’ van appartementencomplexen<br />

en parkeergarages.<br />

En bij debatcentra moeten ze gasten<br />

‘In de beveiliging<br />

is het never<br />

a dull moment’<br />

beveiligen en een ongestoorde uitwisseling<br />

van het vrije woord garanderen (zie<br />

‘Het vrije woord moet beveiligd’ op pagina<br />

35).<br />

Toch wordt hun belang onderschat.<br />

Alsof ze de hele dag maar wat staan te niksen<br />

of achter een balie hangen. In werkelijkheid<br />

schrikt hun aanwezigheid kwaadwillenden<br />

af en geven zij anderen juist een<br />

gevoel van veiligheid. Bij een incident<br />

wordt al snel geroepen: ‘Help! Waar is de<br />

beveiliger?’<br />

Het motto van Alpha Security is illustratief:<br />

‘Gastvrij wanneer het kan, kordaat<br />

als het moet.’ Directeur Peter Hoes (45) begon<br />

het bedrijf in 1999 met een toenmalige<br />

compagnon. Hij komt van defensie. Vanaf<br />

zijn achttiende diende hij twee jaar bij de<br />

Luchtmobiele Brigade. Op de werkkamer<br />

van zijn kantoor in de Haarlemse Waarderpolder<br />

– een groot bedrijventerrein waarvoor<br />

hij al jaren de beveiliging levert –<br />

prijkt zijn rode baret op de kast.<br />

De afgelopen 25 jaar is zijn bedrijf gestaag<br />

gegroeid. Medewerkers werken in de<br />

beveiliging bij onder meer de opvang van<br />

dak- en thuislozen en asielzoekerscentra,<br />

en ze bewaken ‘vitale infrastructuur’. Zoals<br />

de locatie waar paspoorten worden gemaakt.<br />

‘Het werk klotst hier tegen de plinten.<br />

We kunnen zo vijftig extra beveiligers<br />

kwijt, maar de arbeidsmarkt is krap.’<br />

De faciliteiten bij Alpha zijn uitstekend.<br />

De dojo op de begane grond van het kantoor<br />

doet niet onder voor een kleine sportschool<br />

en is dag en nacht open. In trainingen<br />

met acteurs worden lastige situaties<br />

uit de praktijk nagespeeld om van te leren.<br />

In een klaslokaal staan computers in slagorde<br />

klaar. Brijder Verslavingszorg geeft<br />

voorlichting over het herkennen van<br />

drugsgebruik bij mensen en de ggz over<br />

omgang met verwarde personen: hoe reageer<br />

je op een overlastgever met een psychose?<br />

Wanneer kun je iemand wel of niet<br />

aanraken?<br />

Anders dan politieagenten dragen beveiligers<br />

geen wapens en handboeien: het<br />

geweldsmonopolitie berust bij de overheid.<br />

Net als iedere burger mogen ze zich<br />

11 mei 2024<br />

33


Verenigde Staten<br />

Hoe protesten op de<br />

universiteit ontaarden in<br />

onversneden Jodenhaat<br />

Geerten Waling<br />

Charly Triballeau/AFP/Getty Images<br />

De campus van Columbia in New York City is een politiek slagveld<br />

Op Amerikaanse<br />

campussen legt een<br />

aloude cultuuroorlog<br />

zelfs de beste<br />

universiteiten<br />

ter wereld lam.<br />

De nieuwe<br />

zondebok?<br />

Israël.<br />

De beelden logen er niet om afgelopen<br />

weken. Tentenkampen voor<br />

‘Gazaanse solidariteit’ op universiteitsterreinen,<br />

de vlag van de<br />

oudste en rijkste universiteit – Harvard –<br />

wordt neergehaald en vervangen door een<br />

Palestijnse vlag, demonstranten met<br />

hoofd- en gezichtsbedekking belemmeren<br />

Joodse studenten onderweg naar college<br />

dreigend de doorgang, via spreekkoren op<br />

Columbia University (New York City)<br />

wordt opgeroepen om ‘zionisten’ – lees:<br />

Joodse studenten die herkenbaar zijn door<br />

hun ketting met een davidster – te ‘verwijderen’...<br />

Het is maar een kleine greep.<br />

Op honderden Amerikaanse universiteiten<br />

braken de afgelopen tijd onlusten<br />

uit. Lesprogramma’s zijn tot nader order<br />

stilgelegd en veel gebouwen gesloten. Op<br />

sommige campussen greep de politie hard<br />

in en volgden arrestaties, maar de meeste<br />

universiteiten, en zeker de toppers uit<br />

de Ivy League, leken de confrontatie te<br />

mijden, bang voor (nog meer) imagoschade.<br />

Sinds 7 oktober is het hek van de dam.<br />

Bestuurders zoeken een hachelijke balans<br />

tussen repressie en capitulatie – en verliezen<br />

vaak hun evenwicht. Hoe kon het<br />

zo escaleren op de Amerikaanse academies?<br />

Deze cultuuroorlog komt niet uit<br />

de lucht vallen. De geschiedenis gaat terug<br />

42


Het oude linkse activisme<br />

uit de tijd van de Vietnamoorlog<br />

heeft een nieuw ideologisch<br />

jasje aangetrokken<br />

Sinds de Vietnamoorlog gaan studenten geregeld de straat op<br />

Dick Darrell/Toronto Star via Getty Images<br />

op de Vietnamoorlog, maar zeker in de<br />

laatste tien jaar is het vuur weer opgelaaid.<br />

Wel heeft het oude linkse activisme<br />

een nieuw ideologisch jasje aangetrokken.<br />

In aanloop naar de verkiezingen van<br />

2016 botsten voor- en tegenstanders van<br />

de Republikeinse presidentskandidaat<br />

Donald Trump al openlijk met elkaar,<br />

waarbij campussen fungeerden als slagveld.<br />

Universiteitsgebouwen werden belegerd<br />

en bezet, en omstreden geachte<br />

sprekers bedreigd en verjaagd onder de<br />

kreet ‘No platform!’ – de geboorte van de<br />

‘cancel’-cultuur. Op sociale media, zeker<br />

op Twitter, barstte een hevige laster- en<br />

treitercampagne los door zowel linkse als<br />

rechtse fanatici, trollen en stokebranden.<br />

In 2020 kreeg deze cultuurclash nieuwe<br />

brandstof door de Black Lives Matter-beweging,<br />

die in de Verenigde Staten en ver<br />

daarbuiten linkse activisten mobiliseerde<br />

en in Amerika zelf escaleerde in plunderingen<br />

en fysiek geweld. De acties richtten<br />

zich tegen excessief politiegeweld, in reactie<br />

op de dood van de crimineel George<br />

Floyd bij diens arrestatie door een blanke<br />

politieagent in Minneapolis. Hoewel onderzoekers<br />

er niet over uit zijn, werd alom<br />

geloofd dat zwarte Amerikanen, vanwege<br />

racistische motieven, onevenredig vaak<br />

slachtoffer zijn van politiegeweld.<br />

De moderne cultuurstrijders bleken rebels<br />

op zoek naar een cause. Ze noemden<br />

zich ook wel woke – een verbastering van<br />

het Engelse woord voor ‘wakker’ – of social<br />

justice warriors: strijders voor sociale<br />

rechtvaardigheid. De beweging deelt de<br />

overtuiging dat in de Amerikaanse samenleving<br />

minderheden uit bepaalde identiteitsgroepen<br />

op basis van aangeboren<br />

kenmerken (vrouw, zwart, indiaan, lhbti,<br />

gehandicapt, enzovoort) onrecht wordt<br />

aangedaan. En dat sociaal protest helpt<br />

om de bestaande machtsstructuren (mannelijk,<br />

‘wit’, hetero, ‘cisgender’ – lees:<br />

niet-trans – en valide) te breken.<br />

Bij deze ideologische strijd hoort ook<br />

de oproep tot ‘dekolonisatie’ van de instituties<br />

(de universiteiten voorop), vanuit<br />

het idee dat de aldaar dominante witte,<br />

mannelijke, heteroseksuele (enzovoort)<br />

11 mei 2024<br />

43


Catalonië<br />

Alles-of-niets-messias<br />

Richard Hogenkamp<br />

in Madrid<br />

Carles Puigdemont, de<br />

grootste bedreiging voor de<br />

Spaanse eenheid, staat klaar<br />

om Spanje opnieuw op zijn<br />

grondvesten te laten trillen.<br />

Als op zondag 12 mei bij de regionale<br />

verkiezingen in Catalonië de<br />

separatistische partijen de meerderheid<br />

in het regioparlement<br />

krijgen, keert Carles Puigdemont (61) terug<br />

naar Spanje – of, in zijn perceptie,<br />

naar door Spanje bezet Catalaans gebied.<br />

Spanje dacht van hem af te zijn. De<br />

leider van de Catalaanse separatistenbeweging<br />

sloeg in oktober 2017 op de<br />

vlucht, nadat hij een illegaal afscheidingsreferendum<br />

organiseerde en kort<br />

daarop de onafhankelijke staat Catalonië<br />

uitriep. De twee opties die Puigdemont<br />

sindsdien had – leven in ballingschap of<br />

in een Spaanse gevangenis – betekenden<br />

allebei dat hij nooit meer de leider van<br />

Catalonië zou kunnen zijn.<br />

Alles veranderde toen de rechtse Puigdemont<br />

het eind vorig jaar op een akkoordje<br />

gooide met de linkse premier<br />

Pedro Sánchez. Puigdemonts partij geeft<br />

gedoogsteun aan de regering-Sánchez,<br />

hij kreeg er amnestie voor terug.<br />

Zelf weet hij ook wel dat die amnestie<br />

er niet kwam uit sympathie. Hij is geliefd<br />

bij de vaste kern van Catalanen die voor<br />

onafhankelijkheid zijn. Gehaat wordt hij<br />

door Catalanen die overtuigd bij Spanje<br />

willen horen, en ook door veel van de<br />

veertig miljoen andere Spanjaarden.<br />

Puigdemont maalt daar niet om. Hij<br />

heeft altijd en overal zijn hogere doel,<br />

een onafhankelijk Catalonië, voor ogen.<br />

Dat ideaal werd hem al als kind in zijn<br />

hoofd geprent. Hij groeide op in een deel<br />

van het Catalaanse binnenland waar de<br />

steun voor het separatisme traditioneel<br />

erg hoog is.<br />

Koers houden en het altijd beter willen<br />

doen dan anderen, kreeg hij mee van<br />

zijn vader, die als banketbakker jaar in<br />

jaar uit de beste taartjes van Spanje<br />

bakte. Toen hij oud genoeg was om zelf<br />

een bijdrage te leveren, had hij een haast<br />

religieuze overtuiging dat een onafhankelijk<br />

Catalonië de enige juiste optie was.<br />

Mensen die hem goed kennen, zeggen<br />

zelfs dat Puigdemont iemand is met een<br />

messiascomplex, die ervan overtuigd is<br />

dat Catalonië alleen met hem als leider<br />

zelfstandig kan worden.<br />

Het idee uitverkoren te zijn, moet<br />

bij Carles Puigdemont zijn ontstaan toen<br />

hij in omgevingen werkte waar elk van<br />

zijn pro-Catalaanse acties met unaniem<br />

applaus werd beantwoord. Hij begon zijn<br />

werkzame leven in de stad Girona als lokale<br />

journalist, waarbij hij niet de induk<br />

wekte dat hij objectiviteit hoog in het<br />

vaandel had. Zijn artikelen lazen als activistische<br />

pamfletten. In Girona, vanouds<br />

een separatistisch bolwerk, kwam hij ermee<br />

weg. Sterker nog: het voedde zijn populariteit.<br />

Door zijn bekendheid kreeg hij<br />

in 2006 de vraag om in te vallen als kandidaat<br />

bij de gemeenteraadsverkiezingen.<br />

De oorspronkelijke kandidaat had<br />

zich vlak van tevoren teruggetrokken.<br />

In 2011 werd Puigdemont burgemeester<br />

van Girona. Heel conservatief gedroeg<br />

hij zich niet. Hij maakte stevig werk van<br />

de uitbanning van het gebruik van de<br />

Spaanse naam voor zijn stad. Hij verving<br />

persoonlijk de Spaanse vlag op het centrale<br />

plein van Girona door een enorme<br />

Catalaanse. En hij stuurde een brief aan<br />

Lorena Sopena Lopez/Anadolu/ANP<br />

Vanuit<br />

België bereikte<br />

Puigdemont meer<br />

voor Catalonië<br />

dan in zijn tijd<br />

als regiopresident<br />

50


het koninklijk huis met het verzoek of<br />

kroonprinses Leonor, op dat moment nog<br />

niet eens een tiener, voortaan zou willen<br />

afzien van het gebruik van haar titel<br />

‘prinses van Gerona’.<br />

Pas in 2016, toen hij geheel onverwacht<br />

werd gevraagd regiopresident van<br />

Catalonië te worden, kwam Puigdemont<br />

in een omgeving waar hij weleens werd<br />

tegengesproken. Dat messiascomplex<br />

had hij al. Maar het feit dat Puigdemont<br />

de hoogste politieke functie in Catalonië<br />

kreeg, was enkel omdat drie onafhankelijkheidspartijen<br />

die het regiobestuur<br />

gingen vormen, het niet eens konden<br />

worden over wie de coalitie moest leiden.<br />

Puigdemont was de moeizaam gevonden<br />

compromiskandidaat, maar zelf presenteerde<br />

hij zich vanaf de eerste dag als de<br />

enige logische kandidaat voor de post.<br />

Vanaf zijn eerste dag aan de macht<br />

veranderde ook de toon over Catalaanse<br />

afscheiding. Die werd hard en compromisloos<br />

en leidde tot straatrellen, ingrijpen<br />

van de centrale overheid vanuit<br />

Madrid en de arrestatie van mensen die<br />

een leidende rol speelden. En tot politici<br />

die om arrestatie te voorkomen het land<br />

uitvluchtten.<br />

Dat Puigdemont er in 2017 tussenuit<br />

kneep, is hem door velen kwalijk genomen.<br />

Hij was de kapitein die, als het<br />

slecht gaat, snel het schip verlaat. Puigdemont<br />

heeft het daar liever niet over.<br />

Dat geldt ook voor een ander opvallend<br />

punt. In de jaren waarin hij in België in<br />

ballingschap leefde, bereikte hij door onderhandelen<br />

en samenwerking zoeken,<br />

David Ramos/Getty Images<br />

meer voor Catalonië dan in zijn tijd als<br />

regiopresident die steevast voor de confrontatie<br />

koos.<br />

Op het eerste oog is Puigdemont – die<br />

nog steeds lid is van het Europees Parlement<br />

– niets veranderd in zijn Belgische<br />

jaren. Zijn campagne is er een van harde<br />

confrontatie, zelfs met zijn kiezers. Die<br />

moeten goed weten, zo heeft Puigdemont<br />

gezegd, dat het op 12 mei alles of niets is.<br />

Of hij wordt opnieuw regiopresident en<br />

dan gaat hij de geschiedenis herhalen,<br />

dit keer met een betere uitvoering en uitkomst.<br />

Of Catalonië kiest hem niet en<br />

dan zal hij de politiek vaarwel zeggen.<br />

Een messias wegsturen, blijft nooit zonder<br />

consequenties.<br />

Carles<br />

Puigdemont<br />

Carles Puigdemont wordt op 29 december<br />

1962 geboren in Amer in Catalonië.<br />

Ondanks zijn grote motivatie voor de Catalaanse<br />

zaak, gaat hij pas na zijn veertigste<br />

de politiek in, en wel in 2006 in de<br />

stad Girona. In 2016 wordt hij president<br />

van de autonome regio Catalonië en het<br />

jaar erna roept hij, op 27 oktober 2017,<br />

de onafhankelijke republiek Catalonië<br />

uit. Drie dagen later vlucht hij naar Waterloo<br />

in België. Puigdemont is getrouwd<br />

met de Roemeense journaliste Marcela<br />

Topor. Ze hebben twee dochters.<br />

11 mei 2024<br />

51


10 vragen aan<br />

Friso Woudstra<br />

‘Ik ontwerp gecamoufleerde rijkdom’<br />

Theo van Vugt<br />

Foto’s Olivier Middendorp<br />

Friso Woudstra (74) is architect en<br />

vernieuwend beheerder van een<br />

landgoed. Hij ontwerpt huizen in een<br />

oude stijl, maar voorzien van alle luxe.<br />

1<br />

U zit er riant bij op het eigen<br />

landgoed De Wientjesvoort<br />

van 23 hectare in het Gelderse<br />

Vorden. Is dat niet heel duur?<br />

‘Het grote huis is van 1852 en een ontwerp<br />

van architect Pierre Cuypers, toen<br />

hij nog heel jong was. Hij is beroemd geworden<br />

met het Centraal Station en het<br />

Rijksmuseum in Amsterdam, maar hij<br />

heeft hier in de omgeving ook zo’n 68<br />

kerken gebouwd. Hij was een retro-architect<br />

pur sang. Toen mijn vrouw en ik dit<br />

huis kochten in 1999 was het in 1968 afgebrand<br />

en al 32 jaar onbewoond. Het<br />

was totaal vervallen. Ik heb er twee jaar<br />

aan gebouwd en nu is het voorzien van<br />

alle gemakken, inclusief elektrische<br />

vloerverwarming en een lift voor de vier<br />

verdiepingen.<br />

‘Ik wilde altijd al een landgoed, maar<br />

ik weet niet of ik het nog een keer zou<br />

doen. Het onderhoud is een crime. Er zijn<br />

twee mannen vast in dienst voor de tuin<br />

en al het schilderwerk en ander onderhoud.<br />

Ik was ook voortdurend op zoek<br />

naar hoe we de inkomsten konden vergroten.<br />

Ik had geen zin in een camping of<br />

een winkel met potjes jam. Dat zet allemaal<br />

geen zoden aan de dijk. Ik had een<br />

bouwvergunning voor een hotel met<br />

36 kamers, inclusief ondergrondse parkeergarage<br />

en overdekt zwembad. Maar<br />

ik wilde geen toeristen die in hun trainingspak<br />

rondstruinen in de tuinen.’<br />

2<br />

U bedacht een<br />

zorgconcept?<br />

‘Ja, het hele bezit is nu ondergebracht<br />

in een stichting. Mijn kinderen<br />

zitten in het bestuur, maar verkopen<br />

kunnen ze het niet na mijn dood. De<br />

stichting is gericht op het behoud van het<br />

landgoed. Op een gegeven moment heb<br />

ik bedacht dat het goed zou zijn als we<br />

ook een aantal mensen huisvesten en ze<br />

hun dagbesteding hebben op het landgoed.<br />

Dat is het zorghuis De Spreijhoeve,<br />

dat zorg biedt aan de verstandelijk beperkte<br />

bewoners.<br />

‘De kerk heeft het gebouw gefinancierd<br />

en de grond is nog van mij. De bewoners<br />

betalen daar huur voor uit hun<br />

persoonsgebonden budget. In een door<br />

mij ontworpen apart nieuw gebouw zijn<br />

nu acht appartementen, maar ik wil naar<br />

twaalf. Alles bij elkaar dekt dat de kosten<br />

voor het onderhoud, die toch 150.000<br />

euro per jaar bedragen. Onder toezicht<br />

helpen de bewoners mee op het landgoed.<br />

De natuur is prachtig hier en het is<br />

goed voor ze om in deze rust iets te doen.<br />

‘Mijn twee dochters pachten ook een<br />

huis op het landgoed. Dus het is een<br />

prima plek geworden voor de familie en<br />

de toekomst is verzekerd. De Federatie<br />

van Particulier Grondbezit vond het zo’n<br />

mooi voorbeeld van hoe je een landgoed<br />

onderhoudt dat ze het idee ook bij anderen<br />

promoten.’<br />

3<br />

U houdt van landgoederen,<br />

paarden, oude auto’s en<br />

honden. Het oogt allemaal<br />

erg adellijk?<br />

‘Mijn moeder hield van de adel en de bijbehorende<br />

titulatuur, omgangsvormen<br />

en woordkeus, maar mijn vader niet. Hij<br />

zei altijd dat je daar niets voor koopt. Ik<br />

kan wel heel goed mijn weg vinden in die<br />

kringen. Ik houd van paardrijden, doe<br />

dat nog steeds, en daar kom ik veel potentiële<br />

opdrachtgevers tegen. Ik zal de<br />

foto’s laten zien in het huis met de autorally’s<br />

die ik rijd en de paardenwedstrijden<br />

waar ook de koninklijke familie bij<br />

was. Ik heb ook een skûtsje uit 1902 en<br />

een nieuwe Bentley, een prachtige auto,<br />

maar ook een oude Morgan, waarmee ik<br />

nog naar Italië ben gereden. Ik houd van<br />

klassieke ontwerpen.’<br />

4<br />

Wilde u altijd al architect<br />

worden?<br />

‘Ja, mijn grootvader was architect<br />

en ik was al vroeg met interieurs<br />

en bouwkunst bezig. Mijn eerste<br />

huis dat ik restaureerde, was in Zutphen<br />

en daarna volgden er veel meer. In de jaren<br />

zeventig en tachtig is er vreselijk<br />

slecht gebouwd. Niet alleen qua bouwstijl,<br />

maar ook qua constructie. Er is echt<br />

troep gemaakt. Ik ben nog naar de bouwacademie<br />

gegaan in Arnhem, maar in de<br />

jaren zeventig was het daar een rommel-<br />

60


‘Ik wilde geen camping of hotel op het<br />

landgoed met toeristen die door de<br />

tuinen lopen in hun trainingspak’<br />

11 mei 2024<br />

61


Trends<br />

Rond als<br />

de zon zelf<br />

Gandiablasco<br />

Ensombra<br />

€ 1.914<br />

Jarenlang was een vierkante of rechthoekige<br />

parasol de trend, maar bij de nieuwe lichting<br />

zijn veel perfect ronde vormen te bewonderen.<br />

Umbrosa<br />

Eclipsum UX Full Black<br />

€ 5.681<br />

Heat Sail<br />

LEAF<br />

€ 19.995<br />

Hulasol<br />

prijs op<br />

aanvraag<br />

78


Atlas Concorde Oat tegel<br />

circa € 52 per vierkante meter<br />

InstabileLab Pauline Rose Gold<br />

behang, € 184 per meter<br />

Sprekende muren<br />

Er is meer mogelijk met muren dan gebroken wit of één<br />

vlak in een gewaagde kleur. Kies bijvoorbeeld voor<br />

handgemaakt behang of wandtegels met subtiel reliëf.<br />

LL39 Studio Ficograph Velure tegel, prijs op aanvraag<br />

WallPepper Light No Fire behang, prijs op aanvraag<br />

11 mei 2024<br />

79

Hooray! Your file is uploaded and ready to be published.

Saved successfully!

Ooh no, something went wrong!