13.06.2024 Views

KIJK Geschiedenis 5

You also want an ePaper? Increase the reach of your titles

YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.

ZON, ZEE, ZEDELIJKHEID<br />

Badkleding heeft steeds<br />

minder om het lijf<br />

JEZUS CHRISTUS<br />

De man achter ’s werelds grootste religie<br />

LEONARDO<br />

DA VINCI<br />

Overschat of<br />

echt geniaal?<br />

VECHTEN<br />

VOOR VRETEN<br />

Vlaamse strijd voor<br />

betaalbaar voedsel<br />

Het resultaat van<br />

50 jaar graven<br />

BRABANTSE<br />

SCHATTEN


Scheveningen, 1963. Een kwallenplaag teistert<br />

de strandgangers, een getroffen baadster wordt<br />

behandeld met verdunde ammoniak. Een tafereel<br />

als dit was enkele jaren eerder nog ondenkbaar.<br />

Niet dat er toen geen kwallen waren; men ging tot<br />

in de jaren vijftig simpelweg niet zo schaarsgekleed<br />

naar het strand. Lees vanaf pagina 20 hoe de<br />

badmode vanaf het eind van de negentiende<br />

eeuw veranderde.<br />

2 GESCHIEDENIS 5 . 2024<br />

HAAGS GEMEENTEARCHIEF


VOORWOORD<br />

Pracht en praal<br />

Onlangs was ik in Venetië. Het was er door de regen nog natter dan normaal, maar de stad werd<br />

er niet minder fascinerend van. Zo telt la città sull’acqua (de stad op het water) maar liefst 118<br />

kerken. Van de Santa Maria Gloriosa dei Frari tot de Madonna dell’Orto en van de San Giorgio<br />

Maggiore tot de blingblingste van allemaal, de Basilica di San Marco.<br />

Schuifelend door laatstgenoemde basiliek - schouder aan schouder met mijn medetoeristen,<br />

me vergapend aan alle peperdure tierlantijnen - dwaalden mijn gedachten af naar het coverartikel<br />

van deze <strong>KIJK</strong> <strong>Geschiedenis</strong> en de man die daarin de hoofdrol speelt. Wat, zo vroeg ik me af, zou<br />

de ‘grondlegger’ van het christelijke geloof – de in bepaalde opzichten toch heel gewoon gebleven<br />

Jezus van Nazareth – gevonden hebben van al deze pracht en praal?<br />

We zullen het nooit weten. En er zijn over de man achter dit geloof (dat met naar schatting 2,4<br />

miljard aanhangers nog steeds het grootste ter wereld is) ook belangrijkere vragen te stellen. Want<br />

wie was Jezus van Nazareth nou echt? Hoe kan het dat zijn kerk iets anders uitdraagt dan wat hij<br />

zélf geloofde? En wat weten we eigenlijk van de tijd waarin hij leefde? Vragen waar we, historisch<br />

gezien zo goed als mogelijk is, antwoord op proberen te vinden in een fantastisch verhaal van<br />

Maarten Muns (vanaf pagina 14). Dat en nog veel meer in deze editie van <strong>KIJK</strong> <strong>Geschiedenis</strong>.<br />

Als altijd, veel leesplezier.<br />

André Kesseler<br />

Hoofdredacteur<br />

Nog geen<br />

abonnee?<br />

Bekijk de aanbieding<br />

op pagina 67!<br />

COVER: ANDREY MIRONOV/WIKIMEDIA<br />

Cover: portret van Jezus Christus op<br />

basis van de lijkwade van Turijn.<br />

Fragment van Het laatste avondmaal<br />

van Leonardo da Vinci. Na nog geen<br />

twintig jaar begon dit werk al af te<br />

bladderen. Lees meer vanaf pagina 24.<br />

GESCHIEDENIS 5 . 2024 3


Inhoud<br />

6 Schatkamer Oss<br />

Al sinds 1974 speuren archeologen van de Universiteit<br />

Leiden in de gemeente Oss naar bijzondere vondsten.<br />

Waarom juist daar? En wat heeft vijf decennia onderzoek<br />

in de Brabantse bodem ons geleerd over hoe<br />

mensen er vroeger leefden?<br />

12 Historisch nieuws<br />

De ‘rijke’ Loden Lady uit Romeins Nijmegen blijkt een<br />

gewone vrouw te zijn geweest, Ludwig van Beethoven<br />

had toch een loodvergiftiging – en meer actuele historie.<br />

6<br />

14 De Jezusrevolutie<br />

Jezus stierf aan het kruis. Op zich is dat nog niet zo<br />

bijzonder, want destijds werden wel meer mensen op<br />

deze gruwelijke manier geëxecuteerd. Maar bij Jezus<br />

van Nazareth leidde dit in korte tijd tot het ontstaan van<br />

een wereldreligie. Hoe zit dat?<br />

20 Zon, zee en zedelijkheid<br />

Het strand heeft altijd al mensen gelokt, maar die<br />

badgasten gingen vroeger wel anders gekleed dan nu.<br />

Van volledig gedekt tot (bijna) niets om het lijf; zo<br />

veranderde een zomers strandbezoek sinds het einde<br />

van de vorige eeuw.<br />

24 Genie of toch nie?<br />

Razendsnel afbladderende kunstwerken, onmogelijk<br />

te realiseren uitvindingen... Leonardo da Vinci sloeg<br />

regelmatig de plank mis. Was de Italiaanse kunstenaar<br />

en uitvinder, die alom wordt gezien als een van de<br />

briljantste mensen ooit, wel echt zo geniaal als we<br />

allemaal denken?<br />

14<br />

30 De magie van Mona Lisa<br />

Meer dan vijf eeuwen oud is ze, maar nog altijd trekt<br />

Mona Lisa volle zalen. Sterker nog, het Louvre kan de<br />

stroom Mona Lisa-bezoekers bijna niet meer aan. Wat is<br />

toch de aantrekkingskracht van de glimlachende dame?<br />

32 Spijzenslag<br />

Een snel groeiende bevolking, een kwakkelende textielindustrie<br />

en een overheid die aarzelt om in te grijpen.<br />

Voeg daar nog een snufje internationale problematiek<br />

aan toe, en voilà, je hebt het recept voor het voedseloproer<br />

dat in 1854 uitbrak in Sint-Niklaas.<br />

30<br />

4<br />

GESCHIEDENIS 5 . 2024


38<br />

36 Historische vragen<br />

Hoelang kunnen de piramides in Egypte blijven staan?<br />

Waar komt de term ‘broodje aap’ vandaan? Was Albert<br />

Einstein echt een langzame leerling? En meer geschiedenisvragen<br />

beantwoord.<br />

38 Gezocht én gevonden<br />

In december 2023 werd Desi Bouterse definitief veroordeeld<br />

voor zijn betrokkenheid bij de Decembermoorden<br />

van 1982. Sindsdien is de Surinaamse oud-president<br />

spoorloos. Zijn geval is niet uniek. De recente historie<br />

kent meer voorbeelden van klopjachten op politieke<br />

criminelen.<br />

44 Diva op doorreis<br />

Met een stoet bedienden trok de steenrijke Alexine<br />

Tinne uit Den Haag halverwege de negentiende eeuw<br />

door Afrika. Geen westerse vrouw had er ooit zo ver<br />

gereisd en niemand had ook een haar eigen ledikant<br />

meegenomen naar de Sahara. Maar ze kon het uiteindelijk<br />

niet navertellen.<br />

44<br />

50 Kampeermores<br />

Nederlanders zijn onverbeterlijke<br />

kampeerders.<br />

Dat waren ze<br />

in de jaren veertig en<br />

vijftig ook al, maar<br />

wel met iets andere<br />

manieren dan nu.<br />

Over ‘hoogst ongewenschte<br />

toestanden’,<br />

‘de deugd der schroomheid’<br />

en een heus kampeerpaspoort.<br />

52<br />

52 Wat als de neanderthaler er nog was?<br />

Ongeveer 40.000 jaar geleden stierf de neanderthaler<br />

uit. Hoe zou de geschiedenis zijn verlopen als onze<br />

‘neef’ was blijven bestaan? Zouden we elkaars grootste<br />

concurrenten zijn geweest, of was er misschien wel iets<br />

moois ontstaan tussen onze soorten?<br />

58<br />

58 Ingenieur, landverrader, spion, ketter?<br />

In 1613 neemt de Spaanse koning Filips III een Nederlandse<br />

waterbouwkundige in dienst om de overstromingen<br />

in Mexico-Stad te bestrijden. Het plan van<br />

deze Adriaan Boot om de voormalige hoofdstad van<br />

de Azteken te beschermen met windmolens, dijken en<br />

sluizen wordt afgewezen. Uiteindelijk komt Boot zelfs<br />

in handen van de inquisitie.<br />

64 Media<br />

De geschiedenis van de vrouw samengevat in honderd<br />

voorwerpen, de verhalen achter de psychiatrische<br />

begraafplaats van het Limburgse Rekem, en meer<br />

boeken en tentoonstellingen die de moeite waard zijn.<br />

66 Volgende keer<br />

GESCHIEDENIS 5 . 2024<br />

5


VRIJE TIJD<br />

Een dagje strand zag er een eeuw<br />

geleden heel anders uit dan nu<br />

Zon, zee en<br />

zedelijkheid<br />

Het strand heeft altijd al mensen gelokt, maar die badgasten<br />

gingen vroeger wel anders gekleed dan nu. Van volledig bedekt<br />

tot (bijna) niets om het lijf: zo veranderde een zomers<br />

strandbezoek sinds het eind van de negentiende eeuw.<br />

TEKST: BERRY OVERVELDE<br />

Twee ‘matroosjes’ op het strand bij Den Haag.<br />

Halverwege de negentiende eeuw werd het<br />

matrozenpakje voor kinderen een heus modeverschijnsel.<br />

Eerst onder de elite in Engeland, later<br />

werd het miniatuuruniform ook omarmd door de<br />

gegoede burgerij aan onze kant van de Noordzee<br />

(rond de eeuwwisseling zelfs door ‘de massa’).<br />

Het matrozenpakje groeide daarbij uit van een<br />

strandoutfit tot dagelijkse kinderkleding die ook<br />

naar school gedragen kon worden.<br />

HAAGS GEMEENTEARCHIEF<br />

20<br />

GESCHIEDENIS 5 . 2024


DELHEZ OOSTENDE/BEELDBANK KUSTERFGOED HAAGS GEMEENTEARCHIEF<br />

Geen badkleding bij deze strandgangers rond 1890.<br />

Dat had ook weinig zin, want tot het eind van de<br />

negentiende eeuw konden maar weinig mensen<br />

zwemmen. En áls ze het al konden, deden ze dat<br />

vooral in sloten, plassen en vaarten – een stuk veiliger<br />

dan in zee. Daar kwam voor vrouwen bij dat de zedelijkheidsvoorschriften<br />

comfortabel zwemmen onmogelijk<br />

maakten. Er mocht lange tijd vrijwel geen huid<br />

getoond worden (bij mannen mocht meer, maar was<br />

een ‘blote bast’ ook uit den boze). En met enkellange<br />

gewaden was pootjebaden het hoogst haalbare.<br />

Een keurige familie geniet rond 1900<br />

van een zonnige dag op het strand van<br />

het (destijds) mondaine Middelkerke.<br />

Ook hier het populaire matrozenpak,<br />

en bij de volwassenen is heel weinig<br />

blote huid te zien. Plannen om te gaan<br />

zwemmen had dit gezin vermoedelijk<br />

niet. Anders hadden ze badkledij en<br />

handdoeken kunnen huren bij de kar<br />

achter hen, waarop ‘Costumes’ staat<br />

geschreven.<br />

GESCHIEDENIS 5 . 2024<br />

21


ZEVENTIENDE EEUW<br />

Adriaan Boot, een Nederlandse<br />

waterdeskundige in Spaans Mexico<br />

Ingenieur,<br />

landverrader,<br />

spion, ketter?<br />

In 1613 neemt de Spaanse koning Filips III een<br />

Nederlandse waterbouwkundige in dienst om de<br />

overstromingen in Mexico-Stad te bestrijden. Het<br />

ingenieuze plan van deze Adriaan Boot om de<br />

oude hoofdstad van de Azteken te beschermen<br />

met Nederlandse windmolens, dijken en sluizen<br />

wordt echter afgewezen. Uiteindelijk komt Boot<br />

zelfs in handen van de inquisitie.<br />

TEKST: TEAKE ZUIDEMA<br />

THOMAS KOLE<br />

58<br />

GESCHIEDENIS 5 . 2024


I<br />

n 1614 maakt Adriaan Boot, in<br />

een Spaans galjoen, een door<br />

zware stormen geplaagde oversteek<br />

van het Spaanse Sevilla<br />

naar de Mexicaanse havenstad<br />

Veracruz. Van daaruit maakt de<br />

jonge Nederlandse waterbouwkundige<br />

een lange tocht op de rug van<br />

een muilezel door de wouden en de<br />

bergen van Mexico. En in november<br />

van dat jaar arriveert hij eindelijk, uitgeput<br />

in Mexico-Stad.<br />

Boot is voor een vorstelijk salaris ingehuurd<br />

door de koning van het Spaanse<br />

Rijk om Mexico-Stad te redden. Deze<br />

plaats, gebouwd op de ruïnes van<br />

de voormalige Azteekse hoofdstad<br />

Tenochtitlan, wordt regelmatig overspoeld<br />

door het water van het Texcocomeer.<br />

Maar Boot stuit in Mexico op een<br />

muur van wantrouwen. Waarom zou<br />

zo’n Nederlander slagen waar Spaanse<br />

ingenieurs faalden? Bovendien zijn<br />

Spanje en Nederland op dat moment al<br />

jarenlang in oorlog. Is die Boot nu een<br />

landverrader of een spion?<br />

Ondanks deze onzekere omstandigheden<br />

begint de Nederlander voortvarend<br />

met het verkennen van de stad.<br />

Hij weet niet dat hij Mexico nooit meer<br />

zal verlaten.<br />

Azteeks watermanagement<br />

Zo’n honderd jaar voor Boot in Mexico<br />

arriveerde, gaf conquistador Hernán<br />

Cortés in een brief aan vorst Karel V<br />

uitdrukking aan zijn bewondering voor<br />

de Azteekse hoofdstad Tenochtitlan:<br />

“We hebben het met onze eigen ogen<br />

gezien en zijn zo vervuld met verbazing,<br />

dat we niet in staat zijn de realiteit ervan<br />

echt te doorgronden.” Die verbazing<br />

was logisch. Tenochtitlan was met<br />

meer dan 300.000 inwoners aanzienlijk<br />

groter dan welke Spaanse stad dan ook.<br />

Alleen al de centrale markt van de stad<br />

was, zo noteerde Cortés, tweemaal zo<br />

groot als die van Salamanca.<br />

Tenochtitlan lag op een eiland midden<br />

in het Texcocomeer. Dat eiland was via<br />

vier dijken verbonden met het vasteland.<br />

In die dijken – volgens Cortés zo<br />

breed als tien paarden naast elkaar –<br />

waren bruggen gebouwd die iedere<br />

avond werden opgehaald om de stad<br />

te beschermen. In het water rondom<br />

de stad lagen de chinampas, drijvende<br />

tuinen waarop de Azteken maïs, bonen<br />

en groenten verbouwden. Vanaf de<br />

westelijke oever van het meer kwam<br />

vers water via een 4 kilometer lang<br />

aquaduct de stad binnen. Tenochtitlan<br />

zelf was doorsneden door kanalen die<br />

het regenwater afvoerden en het transport<br />

van goederen per kano mogelijk<br />

maakten.<br />

Kortom, de Azteken waren meesters<br />

in watermanagement. Naast de dijken,<br />

de ophaalbruggen, de aquaducten en<br />

de chinampas, bouwden ze ook nog<br />

irrigatiekanalen, navigatiekanalen,<br />

sluizen en afwateringssystemen. Het ><br />

Nederlander Thomas Kole maakte deze<br />

reconstructie van Tenochtitlan, een<br />

door talloze kanalen doorsneden stad te<br />

midden van het Texcocomeer, dat op zijn<br />

beurt in een vallei lag waar water geen<br />

kant op kon. Goed watermanagement<br />

was hier dus bittere noodzaak.<br />

GESCHIEDENIS 5 . 2024<br />

59


MEDIA<br />

Welke boeken en<br />

andere media zijn<br />

de moeite waard?<br />

Kwakzalfboer<br />

Peter Stegeman was vanaf het eind<br />

van de negentiende eeuw bekend in<br />

heel Nederland. Misschien niet onder<br />

zijn eigen naam, maar wel onder zijn<br />

‘artiestennaam’: het Staphorster<br />

Boertje. Van heinde en verre kwamen mensen bij hem op<br />

bezoek, in de hoop verlost te worden van de meest uiteenlopende<br />

kwalen. “Zonder onderzoek, maar alleen door vragen,<br />

is de pseudo-dokter spoedig achter de kwaal, en geeft altijd<br />

hoop op volslagen beterschap”, schrijft de Limburgse Koerier<br />

bijvoorbeeld in januari 1895 over het fenomeen. Tot in de<br />

hoogste kringen genoot hij aanzien – al had hij haast evenveel<br />

tegenstanders als bewonderaars. Zo trok de Vereeniging tegen<br />

de Kwakzalverij jarenlang tegen hem ten strijde en werd hij<br />

meermaals veroordeeld wegens het onbevoegd uitoefenen<br />

van de geneeskunde. Niettemin bleef hij tot aan zijn dood in<br />

1922 druppels, poeders, pillen en zalfjes voorschrijven, laat<br />

Wim Coster zien in deze biografie.<br />

Het befaamde Staphorster boertje – Over kwakzalvers, kooplieden<br />

en kruidendokters • Wim Coster • WBooks • € 24,95<br />

Van tupperware<br />

tot typemachine<br />

Achter het<br />

meesterwerk<br />

De Duits-Franse kunsthistoricus Annabelle Hirsch selecteerde<br />

honderd objecten die samen de geschiedenis van<br />

‘de vrouw’ illustreren. Het oudste is een 30.000 jaar oud<br />

dijbeen dat genezen was van een fractuur. Volgens de<br />

beroemde antropologe Margaret Mead blijkt uit het feit<br />

dat deze kwetsuur kon genezen dat er iemand (waarschijnlijk<br />

een vrouw) was die voor deze persoon zorgde.<br />

En daarmee vormt het bot volgens haar een vroeg bewijs<br />

van beschaving. Onder de meer eigentijdse voorwerpen<br />

in dit boek vinden we bijvoorbeeld de menstruatiecup,<br />

typemachine, Rabbit Pearl-vibrator, tupperware en een<br />

poster van Golda Meïr, een van de eerste vrouwelijke<br />

regeringsleiders ter wereld.<br />

Toen ze over haar plan voor dit boek vertelde, noteert<br />

Hirsch in de inleiding, proestte een oudere man het uit:<br />

“‘Vrouwen en objecten? Maar vrouwen zijn objecten!’ (…)<br />

Alsof vrouwen inderdaad lange tijd niet invloedrijker en<br />

betekenisvoller zijn geweest dan een vaas die ter decoratie<br />

in een hoekje werd gezet en soms met iets (een baby)<br />

werd gevuld”, aldus Hirsch. “Vrouwen hebben altijd al<br />

een bijdrage geleverd. De objecten waarvoor ze vaak<br />

werden aangezien (…) getuigen daarvan: van deze kant<br />

van de geschiedenis die te lang over het hoofd is gezien.”<br />

De geschiedenis van de vrouw in 100 voorwerpen<br />

• Annabelle Hirsch • Podium • € 34,99<br />

Geesje en Anna Kwak: hun namen<br />

doen bij niet zoveel mensen een<br />

belletje rinkelen, hun beeltenissen<br />

wel – in elk geval bij kunstliefhebbers.<br />

Zij waren de meisjes,<br />

dromerig en gehuld in een Japans<br />

gewaad, die kunstschilder George<br />

Hendrik Breitner vastlegde in zijn<br />

schilderijenreeks Meisje in kimono. In totaal maakte de kunstenaar<br />

dertien van deze doeken. Aanvankelijk was niet<br />

iedereen te spreken over de schilderijen, sommigen vonden<br />

ze zelfs aanstootgevend. Critici noemden de meisjes “vrouwmenschen<br />

van verdacht uiterlijk en ongegeneerd van houding”.<br />

Tegenwoordig worden deze werken alom geprezen.<br />

Maar wie waren de zusjes Kwak? Zoals bij zoveel personen<br />

die model stonden voor beroemde schilderijen het geval<br />

is, weten mensen maar weinig van Geesje en Anna. Rijksmuseum-conservator<br />

Jenny Reynaerts brengt daar met dit<br />

boek verandering in. Ze ontdekte dat de modellencarrière<br />

van de twee slechts een maand heeft geduurd, en dat ze<br />

daarna bewogen levens hebben geleid. Zo maakten ze de<br />

goudkoorts en de Boerenoorlog in Zuid-Afrika mee, en<br />

de Great San Francisco Earthquake van 1906.<br />

Geesje en Anna – De wereld van Breitners beroemde<br />

modellen * Jenny Reynaerts * Rijksmuseum * € 25,-<br />

64 GESCHIEDENIS 5 . 2024


Krankzinnige verhalen<br />

Aafke Romeijn en Bram Ieven, allebei schrijver en<br />

muzikant, stuitten tijdens een wandeling op een<br />

begraafplaats in Rekem, waar maar liefst 1800<br />

patiënten van een psychiatrisch ziekenhuis begraven<br />

liggen. Het Nederlands-Belgische koppel duikt voor<br />

de podcast Monsters in het bos in de verhalen achter<br />

de graven. Zoals dat van Louis Nauwelaers. In de<br />

Tweede Wereldoorlog belandde hij in een concentratiekamp.<br />

Hij overleefde de oorlog, maar van een<br />

echte bevrijding was voor hem geen sprake: naderhand<br />

werd hij domweg teruggestuurd naar het<br />

‘krankzinnigeninstituut’. Romeijn en Ieven maken<br />

met persoonlijke verhalen als de zijne invoelbaar hoe<br />

psychiatrische patiënten vroeger behandeld werden –<br />

en dat levert geen fraai beeld op. Het feit dat het duo<br />

zelf ook ervaringen heeft<br />

met mentale problemen<br />

en de geestelijke gezondheidszorg,<br />

geeft de podcast<br />

een extra laag. Zo<br />

ontstaat niet per se vrolijk<br />

stemmend, maar wel<br />

boeiend portret van de<br />

psychiatrische zorg door<br />

de jaren heen.<br />

Monsters in het bos • Aafke Romeijn en Bram Ieven<br />

• KRO-NCRV • O.a. via Spotify en Apple<br />

Wat een eeuw<br />

De wentelende eeuw, zo heet het nieuwste deel in de<br />

reeks Algemene geschiedenis van Nederland. Een toepasselijke<br />

titel? Lange tijd werd gedacht dat de negentiende<br />

eeuw in Nederland een beetje saai was. Zeker<br />

in vergelijking met de zeventiende, die uitentreuren<br />

beschreven en opgehemeld werd. Emeritus hoogleraar<br />

geschiedenis Nick van Sas laat in dit mooie overzicht<br />

zien dat de negentiende eeuw wel degelijk een<br />

periode vol grote gebeurtenissen en ontwikkelingen<br />

was. Van de Frans-Bataafse tijd (en het afschudden<br />

ervan) tot de Belgische onafhankelijkheid van 1830<br />

en het Europese revolutiejaar 1848, en van de emancipatie<br />

van vrouwen,<br />

arbeiders en katholieken<br />

tot een veranderende rol<br />

op het Europese toneel<br />

als koloniale mogendheid.<br />

Niks saai dus. De<br />

negentiende eeuw was<br />

in de woorden van Van<br />

Sas ‘veelzijdig en veelkantig’.<br />

De wentelende eeuw<br />

– De geschiedenis van<br />

Nederland 1795-1914<br />

• Nick van Sas<br />

• Prometheus • € 34,99<br />

Manahahtáanung of<br />

Nieuw Amsterdam?<br />

Getipt: tentoonstellingen<br />

in Nederland en Vlaanderen<br />

Vier eeuwen geleden kwamen de eerste Nederlandse kolonisten<br />

aan in het huidige New York. Een expositie over dit gedeelde verleden,<br />

in samenwerking met het Museum of the City of New York en<br />

vertegenwoordigers van de Lenape (de oorspronkelijke bewoners).<br />

Amsterdam Museum, Amsterdam – t/m 10 november<br />

amsterdammuseum.nl<br />

Een gewilde vluchteling<br />

Meermaals reisde Albert Einstein via Antwerpen tussen Europa en<br />

Amerika. Voor het laatst in 1933, toen hij Duitsland definitief ontvluchtte.<br />

Deze tentoonstelling draait om de band die hij had met<br />

Antwerpen, België en de Red Star Line.<br />

Red Star Line Museum, Antwerpen – t/m 8 september<br />

redstarline.be<br />

Beroofd<br />

Een ‘duo-expo’ over Joodse culturele eigendommen, en wat het<br />

verlies ervan tijdens WO II betekende voor de overlevenden en<br />

nabestaanden. Op twee locaties tegelijk.<br />

Joods Museum en Nationaal Holocaustmuseum, Amsterdam<br />

– t/m 27 oktober<br />

jck.nl<br />

Bellum et Artes<br />

Tijdens de Dertigjarige Oorlog (1618-1648), waar een groot deel van<br />

Europa bij betrokken was, werd kunst een propagandamiddel voor<br />

de strijdende partijen. Maar ook op andere manieren beïnvloedden<br />

bellum et artes (oorlog en kunst) elkaar, toont deze expo.<br />

Huis van de Europese geschiedenis, Brussel – t/m 12 januari 2025<br />

historia.europa.eu<br />

Paestum<br />

Ruim 200 voorwerpen uit Paestum, de Romeinse ‘stad van godinnen’<br />

aan de Baai van Salerno, zijn nu te zien in Leiden. Daaronder<br />

beschilderde grafwanden, tempelornamenten, beeldjes en meer.<br />

Rijksmuseum van Oudheden, Leiden – t/m 25 augustus<br />

rmo.nl<br />

BERTRAM KALISCH/AMSTERDAM MUSEUM<br />

GESCHIEDENIS 5 . 2024<br />

65

Hooray! Your file is uploaded and ready to be published.

Saved successfully!

Ooh no, something went wrong!