Gemeentelijk Waterplan Brussel (2024)

Maart 2024
Gemeentelijk
Waterplan

INHOUD
0. Introductie 7
1. Diagnostiek 13
1. Analyse huidige en toekomstige toestand 15
1.1. Een stad aan de Zenne 16
1.2. Water in cijfers 17
1.3. Klimaatscenario’s 18
2. Wateropgaven21
2.1. Wateropgave 1. 23
2.2. Wateropgave 2. 25
2.3. Wateropgave 3. 27
2.4. Wateropgave 4. 29
2.5. Wateropgave 5. 31
2.6. Wateropgave 6. 33
3. Waterwerven37
3.1. De Zennestad 39
3.2. Stapstenen in De Maalbeek 41
3.3. De Heizel Als Spons 43
3.4. Havenlandschap 45
3.5. Het Noorden van de Stad Brussel 47
3.6. Wonen in de Vallei 49
3.7. Stadsbreed 51
2. Projectfiches & Actieplannen 53
1. Leeswijzer55
1.1. Opbouw fiches 56
1.2. Cartografie 57
1.3. Opvangen, hergebruiken, infiltreren, bufferen, doorstromen
58
1.4. Afkortingen 59
2. Schaal XS 61
2.1. Waterwoning 62

2.2. Watergebouwen van de Stad 66
2.3. Werken met water 68
2.4. Speelgroenplaats 70
Cartografie XS 73
Projecten XS 74
3. Schaal S 79
3.1. Waterburen 80
3.2. Collectief blok 82
3.3. Waterplateau 84
Cartografie S 87
Projecten S 88
4. Schaal M 93
4.1. Waterstraat 94
4.2. Waterplein 96
Cartografie M 99
Projecten M 100
5. Schaal L 105
5.1. Waterpark 106
5.2. Stedelijke rivier 108
5.3. Duurzame fonteinen 110
5.4. Regenwatervijver 112
5.5. Groene Kanaalcorridor 114
5.6. Volkstuinen 116
5.7. Drinkwaterfonteinen 118
5.8. Herbronnen 120
5.9. Waterrecreatie 122
5.10. Waterenergie 124
Cartografie L 127
Projecten L 128
6. Schaal XL 135
6.1. Watercommunicatie 136
6.2. Bijlage Sensibilisering (intern) 139
6.3. Blauw Groenbeheer 140
6.4. Waterwijkcontract 142
6.5. Water Taskforce 144
6.6. Groene Premies 148
6.7. Waterreglement 150
6.8. Water zonder grenzen 154
6.9. De Stad ondersteunt het Gewest 156
3. Aan de slag! 161
3.1 Aan de slag! 163
3.2 Overzicht fiches 5
3.3 Overzichtskaart projecten 167
3.4 Strategiekaart prioriteiten 169
3.5 Kaart Levenskwaliteit 171
3.6 Overzichtskaart projecten per werf 172
Colofon 177

0.
Introductie
6 7

Waterplan Stad Brussel
De Stad Brussel, die ongeveer 188.000 inwoners
huisvest, een sterke verstedelijkingsgraad heeft en
een uitgesproken reliëf, zal vandaag en in de toekomst
geconfronteerd worden met een breed spectrum aan
uitdagingen. Overstromingen, droogte, hitte-stress
en sociaal-economische uitdagingen zijn hier slechts
enkele voorbeelden van. Om aan deze uitdagingen
antwoord te bieden zal onze stedelijke ruimte op een
andere manier ingericht moeten worden. Dit Waterplan
zet water in als kans om deze transitie naar een leefbare
en klimaatrobuuste Stad te realiseren en hierin het brede
veld aan actoren op het terrein te mobiliseren. Want
deze transitie kan de Stad niet alleen oppakken. Aan de
hand van herkenbare en alledaagse plekken maakt het
Waterplan inzichtelijk dat elke inwoner, elke stadsdienst,
elk gebouw, elk bedrijf en elke straat haar steentje kan
bijdragen in een duurzame omgang met water. De
vraag die centraal staat in dit Waterplan is dan ook de
hoe-vraag: Hoe gaan we deze transformatie
van onze stedelijke ruimte gezamenlijk en stapsgewijs
oppakken? Met de tools, kennis en vakmanschap die de
Stad Brussel ter beschikking heeft en de veelheid aan
burgers, bedrijven, scholen en andere wateractoren die
paraat staan.
1. WATERAMBITIE
De sterke overstromingsdruk die de Brusselse context de laatste
decennia onderging, leidde tot een sterk doorgedreven uitbouw van
waterbouwkundige expertise. Daartegenover ondervinden we door
het veranderende klimaat een sterke droogteproblematiek, die de
voorbije zomers zeer merkbaar was. Enkel technologische of specifieke
waterbouwkundige oplossingen voldoen niet langer. Vandaag is het
duidelijk dat er meer ruimte nodig is voor een gezond en veerkrachtig
watersysteem, maar de ruimte hiervoor is zeer schaars. Dat maakt
van de waterproblematiek meer dan ooit een stedelijke uitdaging.
Dit vormt een dreiging, maar ook een kans om onze stedelijke
landschappen geïntegreerd te transformeren samen met andere
stedelijke uitdagingen zoals hitte, energie, biodiversiteitsontwikkeling
en sociale gelijkheid. Dit vergt een nieuwe generatie straat-, wijk- en
stadsprojecten waarvoor visie, voorbeelden en samenwerkingsvormen
moeten worden ontwikkeld en in de praktijk getest.
De ambitie van de Stad Brussel met betrekking tot water zoals
die in het meerderheidsakkoord 2018-2024 en de respectievelijke
plannen te lezen is, kan als volgt worden samengevat:
De ambitie van de Stad Brussel is om tegen 2050 mondiaal erkend
te worden als waterstad. Een stad waar water prominent zichtbaar
is, door het herstellen en versterken van het groenblauwe netwerk,
het circulair beheer van water en een beleid gericht op duurzame
toegang tot water voor iedereen.
Om deze ambitie waar te maken hebben we 6 wateropgaven, 7
waterwerven en 28 projectfiches gedefinieerd die de Stad concrete
handvatten bieden om de transitie in te zetten.
2. AANPAK WATERPLAN
Waterwerven
Om de wateruitdagingen en waterkansen te structureren, delen we de
Stad Brussel onder in specifieke gebieden met gemeenschappelijke
uitdagingen waarvan de perimeter gedefinieerd is op basis van
gemeenschappelijke kenmerken zoals hun geografie (topografie,
deelstroomgebied, enz.), hun stedelijke morfologie (dichtbebouwd,
infrastructureel, enz.) en hun betekenis in het groter watersysteem
(overstromingsgebied, buffergebied, etc.). Dit noemen we ‘Waterwerven’.
Deze gebieden laten toe om plaatsgerichter acties, geplande ingrepen
en stedelijke opgaves op te halen bij het brede veld van actoren. Op
deze manier gaan we bewust om met de meervoudigheid van het
Brussels territorium. Zo is Brussel-Stad, de ‘Stad aan het moeras’,
historisch al sterk gekenmerkt door een specifieke morfologie die
zowel natuurlijke als zeer technische watersystemen omhelst. In de
lezing van de context herkennen we zes stedelijke deelgebieden waar
waterproblematieken niet enkel een dreiging vormen, maar ook een
kans (zie 1.3 Waterwerven).
8 9
1.
2.
3.
4.
5.
Het Waterplan definieert zes wateropgaven
voor het stedelijk grondgebied.
De waterwerven delen het stedelijk
grondgebied op in zes deelgebieden.
6.

Vertalen naar acties en type-plekken
Het verwezenlijken van een Waterstad in 2050 zal niet lukken met
een handvol iconische projecten, maar zal een veelheid aan kleinere
projecten vereisen die deel uitmaken van de dagelijkse werking van
de Stad. Door te vertrekken vanuit concrete, alledaagse plekken zoals
woningen, straten en parken kunnen de grote uitdagingen vertaald
worden naar behapbare en doelgerichte projecten. Het Waterplan van
de Stad Brussel plaatst deze type-plekken centraal en formuleert per
type-plek welke maatregelen van toepassing zijn in fiches.
Vijf schalen
De fiches zijn gestructureerd volgens vijf schalen. De kleinere schalen
(XS, S) hebben voornamelijk betrekking op particuliere eigendommen
en vragen van de Stad om een stimulerende en sensibiliserende rol
op te nemen. De grotere schalen (M, L) hebben betrekking op het
publiek domein en vragen een ambitieuze uitvoerende rol van de Stad.
De grootste schaal (XL) bevat voornamelijk de niet-ruimtelijke acties
waarbij de Stad een beleidsmatige rol kan opnemen. De vijf schalen
tonen aan hoe de Stad steeds op een andere manier kan samenwerken
met andere actoren om de veelheid aan projecten te realiseren en zo
de transitie naar Waterstad mogelijk te maken.
3. PROCES
Dit Waterplan ent zich specifiek op de bevoegdheden en actieradius
van de Stad Brussel en zoekt aansluiting bij andere plannen zoals
het Waterbeheerplan van het Gewest, het Gewestelijk Plan voor
Duurzame Ontwikkeling (GPDO), het gemeentelijk Plan voor Duurzame
Ontwikkeling (gPDO), het Klimaatplan, Agenda 21, etc.
Verschillende werksessies vonden plaats doorheen het traject met het
brede veld aan (water)actoren. Deze omvatten zowel de administratieve
medewerkers van de Stad als publieke instanties en burgerverenigingen
waaronder Vivaqua, Hydria, Perspective, Leefmilieu Brussel, SGWB,
XS
S
M
L
XL
28 Fiches clusteren de acties die de Stad en
andere actoren kunnen ondernemen. Zij zijn
onderverdeeld per schaal.
Pool is Cool en Coördinatie Zenne. Op deze manier integreert het
Waterplan de veelheid aan ideeën en projecten die reeds lopen en
formuleert het handvatten en oplossingen voor uitdagingen waar men
in de alledaagse realiteit mee wordt geconfronteerd.
In november 2020 organiseerden we een oogstsessie per waterwerf
om de veelheid aan uitdagingen en kansen gebiedsgericht op te halen.
Na deze eerste oogstsessie werd een diagnostiek van de huidige
situatie opgemaakt voor de Stad (zie bijlage).
Gevoed door een tweede oogstsessie in januari 2021, kwam er een
longlist van acties tot stand. Deze longlist werd getoetst in bilaterale
gesprekken met specifieke actoren rond hun wateruitdagingen en
-ambities voor de Stad. De longlist van acties werd geclusterd in
projectfiches en actieplannen om de veelheid behapbaar te maken en
te specifiëren voor de stedelijke ruimte op verschillende schalen. Een
laatste werksessie in mei 2021 staafde deze fiches aan de realiteit en
bracht deze een stap verder.
De fiches en actieplannen werden begin 2022 verfijnd met de input
van het team dat instaat voor het Milieueffectenrapport en de
Stad. Vervolgens werden deze verder getoetst door de verschillende
stadsdiensten en kabinetten. In 2024 zal de openbare informatiezitting
lopen, waarna het Waterplan gefinaliseerd zal worden.
4. OPBOUW WATERPLAN
Het Waterplan bestaat uit drie hoofdstukken.
1. Diagnostiek
Het eerste deel (p. 13 - 52) van het Waterplan focust op de uitdagingen
rond water in de Stad Brussel. Het bevat de hoofdlijnen van de
diagnostiek (zie bijlage) en gaat in op de 6 wateropgaven voor de
Stad Brussel. Tot slot worden 7 waterwerven geïntroduceerd die de
uitdagingen van ieder stadsdeel specifiëren.
Waterplan
v2
informatiezitting
2. Projectfiches & actieplannen
Het tweede deel (p. 53 - 158) clustert de longlist van acties per schaal
(XS, S, M, L, XL) en vat deze in concrete projectfiches en actieplannen.
Elke schaal bevat ook een cartografische analyse en projectenlijst.
3. Aan de slag!
Het derde deel (p. 159- 169) noemt vier sporen waarop de fiches
tot uitvoering gebracht kunnen worden. Drie kaarten geven het
projectenoverzicht en duiden prioritaire zones aan.
10 11

1.
Diagnostiek
12 13

1.1
ANALYSE HUIDIGE
EN TOEKOMSTIGE
TOESTAND
14 15

1. EEN STAD AAN DE ZENNE
2. WATER IN CIJFERS
VROEGER
In de 10de eeuw ontstond een kleine nederzetting in een natte en
drassige omgeving op de hoogwaterbedding van de Zenne - vandaar
de naam “Bruocsella”, huis van moerassen, die later Brussel zou
worden. Dit gehucht ontwikkelde zich vervolgens tot een echte stad.
In de 16e eeuw werd een bevaarbare waterweg uitgegraven: het
Kanaal. Om gezondheids- en stedenbouwkundige redenen en met het
doel overstromingen tegen te houden, werd met de tijd een groot deel
van het hydrografische netwerk overwelfd, of zelfs gedempt, terwijl
vijvers en drassige gebieden werden drooggelegd. De overwelfde
rivieren werden beschouwd als onderdeel van het rioleringsstelsel.
Het hydrografisch netwerk is bijgevolg sterk gewijzigd en versnipperd
waardoor het zijn functie in de natuurlijke watercyclus moeilijk kan
vervullen. Dit versterkt onder andere de problemen van overstromingen
en hitte-eilanden, en heeft een negatieve invloed op de biologische,
fysisch-chemische, chemische en hydromorfologische kwaliteit van
de waterlopen.
NU
4 Deelstroomgebieden waarin 4 rivieren het reliëf en het landschap
vorm geven, met name:
• de Zenne
• de Molenbeek
• de Maalbeek
• de Woluwe
1 Bevaarbare waterweg – het Kanaal – en 1 haven die het economisch
weefsels van de stad vorm geeft.
Meer dan 27 geïdentificeerde bronnen, waarvan velen helaas zijn
verdwenen.
Ongeveer 70 fonteinen/waterpartijen die zich voornamelijk in het
centrum van de Stad en in de wijken Laken en Noordoost bevinden
en samen instaan voor het 5e grootste waterverbruik van het
patrimonium van de Stad.
Bijna 3% van het gemeentelijk grondgebied is in het gewestelijk
bodembestemmingsplan (GBP) opgenomen als waterzone. Dit zijn
het kanaal, het niet-overwelfde deel van de Zenne, de vele vijvers en
bassins.
27% van de totale oppervlakte van de Stad Brussel is onderhevig aan
een overstromingsrisico. De risicogebieden volgen veelal de oude
rivierbeddingen. Met name in enkele delen van Laken, de vijfhoek en
Neder-Over-Heembeek is de impact van wateroverlast het grootst.
Het gemiddelde leidingwaterverbruik per inwoner per jaar op het
grondgebied van de Stad bedraagt ongeveer 60m3. Elke Brusselaar
gebruikt dagelijks bijna 100 liter water. Minder dan 3% van
het drinkwater dat in het BHG wordt verbruikt, is afkomstig van
grondwater uit Brussel
16 17
Cfr. Diagnostiek / Werkdocument Gemeentelijke Waterplan (GWP) van de Stad
Brussel. Februari 2021.
Cfr. Diagnostiek / Werkdocument Gemeentelijke Waterplan (GWP) van de Stad
Brussel. Februari 2021.

3. KLIMAATSCENARIO’S
TOEKOMST
Naast langere perioden zonder neerslag, zorgen de veranderende
neerslagpatronen in de toekomst ook voor perioden met hogere
neerslagintensiteit. Dit verhoogt de kans op wateroverlast en leidt er
verder toe dat een groter aandeel afvloeit en dus niet meer bijdraagt
tot aanreiken van het grondwater. In de zomer zullen onweders meer
frequent voorkomen. Een bui die eens om de twee jaar voorkomt, zal
in 2100 tot 43% in intensiteit toenemen ten opzichte van vandaag. Een
bui met een terugkeerperiode van om de 5 jaar met 62% en om de 20
jaar met maar liefst 109%.
2017 2030 2050 2100
Evolutie droogtestress (bron: Klimaatportaal)
In de winter zullen de grotere neerslaghoeveelheden leiden tot
systematische wateroverlast. Rioleringsstelsels geraken overbelast
en zetten de straten blank, wat samen met overstromingen vanuit
rivieren kan zorgen voor waterschade. Ook (kwetsbare) plaatsen waar
voordien nog geen sprake was van waterproblematiek, dreigen in 2100
onder te lopen.
Het gemiddelde aantal droge dagen kan tegen 2100 oplopen tot 240,
tegenover het huidig gemiddelde van 173 droge dagen per jaar. De
droogste jaren die zich normaal eens in de 20 jaar voordoen, komen
volgens het ‘Business as usual’ scenario om de twee jaar voor in 2100.
Extreme droogte die normaal eens om de 50 jaar voorkomt, mogen we
dan om de 4 à 5 jaar verwachten.
Als er geen actie ondernomen wordt om de huidige broeikasgasemissies
te verminderen (het ‘Business as usual’ scenario), stellen de meest
recente en accurate prognoses dat de temperatuur gemiddeld nog
met 2,2°C verder kan toenemen tegen 2050 en met 7,2°C tegen 2100.
De grootste toenames manifesteren zich tijdens de zomermaanden,
waar het tot wel 9°C warmer kan worden ten opzichte van vandaag.
Overstromingsgevaarkaart (bron: Leefmilieu Brussel)
18 19
Cfr. Diagnostiek / Werkdocument Gemeentelijke Waterplan (GWP) van de Stad
Brussel. Februari 2021.

1.
4.
2.
5.
6.
1.2
WATEROPGAVEN
3.
Op basis van de diagnostiek werden zes specifieke opgaven afgeleid die de schakel
vormen tussen de waterambitie van de Stad en de huidige toestand. Deze zes opgaven
zijn:
Opgave 1 – Herstellen en versterken van het onzichtbare en gefragmenteerde
hydrografisch netwerk
Opgave 2 – De strijd tegen droogte en hittestress opvoeren
Opgave 3 – De strijd tegen wateroverlast opvoeren
Opgave 4 – De ecologische kwaliteit van het oppervlaktewater en grondwater
verbeteren
Opgave 5 – De toegang tot water vrijwaren voor iedereen en circulair gebruik
versterken
Opgave 6 – Verhogen van de betrokkenheid van stakeholders en het voeren van
een doeltreffend waterbeleid
Dit hoofdstuk verdiept zich in deze zes opgaven en benoemt de verschillende
deelopgaven die daaraan gelinkt zijn.
20 21

WATEROPGAVE 1.
HERSTELLEN EN VERSTERKEN VAN HET
ONZICHTBARE EN GEFRAGMENTEERDE
HYDROGRAFISCHE NETWERK
OPGAVE
De stedelijke ontwikkeling van het Brussels
Hoofdstedelijk Gewest heeft de laatste eeuwen geleid
tot zeer sterke verstoringen van de waterhuishouding.
Een groot deel van het hydrografische netwerk werd
overwelfd, omgeleid of zelfs gedempt en vijvers en
drassige gebieden werden drooggelegd.
Het hydrografische netwerk is daardoor vandaag
sterk gewijzigd en versnipperd, waardoor het zijn
functie in de natuurlijke watercyclus moeilijk kan
vervullen. Dit versterkt onder andere de problemen
van overstromingen en hitte-eilanden, en heeft
een negatieve invloed op de biologische, fysischchemische
en hydromorfologische kwaliteit van de
waterlopen.
Om de veerkracht van het Brussels Hoofdstedelijk
Gewest te verbeteren, is renovatie en
herwaardering van het hydrografische netwerk
noodzakelijk.
PISTES DIE TIJDENS DE
WORKSHOPS WERDEN
GEÏDENTIFICEERD
– Aanwezigheid van water(lopen) in de stad versterken/
herinneren door deze (symbolisch, indien een werkelijke
zichtbaarheid niet mogelijk is) zichtbaar te maken. In bijzonder
in de vallei van de Maalbeek.
– Creëren van (artificiële) stadsrivieren voor afvoer van bron- en
regenwater en terugdringen hitte-eilandeffect.
– Het hydrografisch netwerk herstellen waar mogelijk.
– Het hydrografisch netwerk accentueren als structurerend
element in de publieke ruimte.
– Streven naar stedenbouwkundige integratie van het kanaal
in het stadsweefsel in kader van diverse projecten met
betrekking tot stadsontwikkeling, natuur, toerisme, mobiliteit
en recreatie.
– Versterken van het groen-blauwe netwerk, met inbegrip van
waterbeheersmaatregelen (zoals aanleggen van wadi’s) om
piekdebieten in rioleringsstelsel te reduceren.
– Bronnen lokaliseren en herwaarderen waar mogelijk.
– ..
22 23

WATEROPGAVE 2.
DE STRIJD TEGEN DROOGTE EN
HITTESTRESS OPVOEREN
OPGAVE
De infiltratie van regenwater in de bodem is
onmisbaar in een gezond en optimaal functionerend
hydrografisch netwerk. Echter zorgt de hoge
ondoorlaatbaarheidsgraad van de bodem op Brussels
grondgebied voor een groot verlies aan potentiële
infiltratie.
Dit betekent dat regenwater niet meer kan worden
afgevoerd door natuurlijke infiltratie, maar zal afvloeien
naar het rioleringsstelsel dat bijgevolg verzadigd
geraakt. Hierdoor neemt het risico op overstromingen
toe, evenals het risico op waterverontreiniging door
de werking van overstorten van het rioleringsstelsel
naar het oppervlaktewater (bv. de Zenne en het
kanaal). Daarnaast vormt bodeminfiltratie een
belangrijke buffer van water in perioden van droogte.
PISTES DIE TIJDENS DE
WORKSHOPS WERDEN
GEÏDENTIFICEERD
– Beheer van de vijvers, verdrogen tegengaan, ecologische
kwaliteit verbeteren, biodiversiteit/ecosysteemdiensten
versterken, eutrofiëring (ongewenste overmaat aan nutriënten
met explosieve algengroei als gevolg) tegengaan.
– De doorlaatbaarheid verhogen door omzetten van bestaande
verhardingen in doorlaatbare oppervlakte en op te treden bij
inbreuken op stedenbouwkundige regels.
– Door stijgende temperaturen en gebrek aan neerslag nemen
de risico’s van hittestress toe. Als antwoord hierop moet
worden gestreefd naar koelte-eilanden door vergroening en
vernatting.
– Gradueel verminderen van drinkwater voor bepaalde
doeleinden (zoals reiniging wegen, besproeien van
groenperken, carwash, ...).
– ...
Maximale ontharding ten gunste van de
infiltratiecapaciteit, is dan ook ten zeerste aan te
raden.
24 25

WATEROPGAVE 3.
DE STRIJD TEGEN WATEROVERLAST
OPVOEREN
OPGAVE
De overstromingsgevaarkaart lokaliseert de zones
waar er overstromingen (van kleine, middelgrote
of grote omvang en frequentie) zouden kunnen
voorkomen. In totaal is bijna een derde (27%) van de
totale oppervlakte van de Stad Brussel onderhevig
aan een overstromingsrisico (laag gevaar 23%,
middelhoog gevaar 4% en hoog gevaar 1%). De
risicogebieden zijn daarbij niet gelijkmatig verdeeld
over het grondgebied, maar volgen veelal de oude
rivierbeddingen.
In enkele zones (bv. in Laken, in de Noordwijk of
binnen de vijfhoek) komen lokale overstromingen
frequent voor en treffen ze ook een groot aantal
burgers.
Daarnaast wordt verwacht dat zowel het aantal als
de intensiteit van overstromingen zal toenemen
door meer intense neerslagperiodes omwille van de
klimaatverandering.
PISTES DIE TIJDENS DE
WORKSHOPS WERDEN
GEÏDENTIFICEERD
– Alternatieve oplossingen vinden voor wonen en bouwen in
gebieden met verhoogd risico.
– De principes van geïntegreerd waterbeheer hanteren in de
inrichting en het beheer van de publieke ruimte (opvang,
retentie, infiltratie, vertraagde afvoer).
– Maatregelen nemen voor het verhogen van opvang, retentie,
infiltratie en vertraagde afvoer door aanmoedigen/steunen
van maatregelen op niveau van het gebouw of perceel
(groendaken, regentonnen, wadi’s, ...).
– Het Gewest ondersteunen in het zoeken naar een structurele
oplossing voor de overstromingen in Laken.
– Overstromingsveilig bouwen in gebieden met een verhoogd
risico.
– Zich voorbereiden op een hoger risico op wateroverlast en
droogte door veranderende neerslagpatronen.
– Inzetten op bronmaatregelen en bescherming van mensen en
infrastructuur om overstromingsrisico in te perken.
– ...
26 27

WATEROPGAVE 4.
DE ECOLOGISCHE KWALITEIT VAN HET
OPPERVLAKTEWATER EN GRONDWATER
VERBETEREN
OPGAVE
De maatregelen die de afgelopen jaren zijn genomen
om de waterkwaliteit van het oppervlaktewater in de
stad te verbeteren, lijken bemoedigende resultaten
op te leveren.
Desondanks blijft voornamelijk de Zenne in een
slechte ecologische staat door onder andere de vele
overstorten en haar zwakke hydromorfologische
kwaliteit (schaars begroeide oevers, weinig
meanders, enz.).
Ook de grondwaterlichamen in Brussel verkeren
algemeen in een goede toestand, met uitzondering
van het Brusseliaan. Terwijl het water van het
Brusseliaan wordt gecapteerd voor consumptie,
vormen de aanwezigheid van nitraten, pesticiden en
tetrachloroetyleen een grote druk op de kwaliteit van
het water.
PISTES DIE TIJDENS DE
WORKSHOPS WERDEN
GEÏDENTIFICEERD
– De impact van strooizout op waterkwaliteit en groenperken
beperken.
– Inzetten op koppelkansen (water, groen, gebouwen,
wijkontwikkeling, mobiliteit, stadslandbouw, recreatie,
kunst,...).
– Mogelijkheden onderzoeken om het gebruik van vijvers en
fonteinen diversifiëren (biodiversiteit verhogen, recreatie
mogelijk maken).
– Monitoring van waterkwaliteit in waterlopen en waterlichamen
in beheer van de Stad.
– Oplossen van knelpunten (niet aangesloten woningen ).
– Rioleringen in beheer van de Stad – in parken – in kaart
brengen en kennis consolideren.
– Verhoogd risico op vervuiling door afspoelen van
oppervlakkige verontreinigingen onder invloed van hevige
neerslag (na periode van droogte) en hoge piekdebieten in het
rioleringsstelsel.
– ...
Een gepast beheer van zowel oppervlaktewater
als grondwaterlichamen is dan ook noodzakelijk
om een goede toestand, zowel kwalitatief als
kwantitatief, te verzekeren.
De Stad speelt echter een minder belangrijke rol dan
het Gewest in het aanpakken van deze wateropgave.
De Stad beheert immers slechts enkele waterlichamen
en heeft slechts een eerder indirecte invloed op de
kwaliteit van andere oppervlaktewateren, met name
door de vermindering van de afvloeiing, dat een effect
kan hebben op de verzadiging van het rioleringsnet
en dus op de lozingen in de natuur (Zenne en kanaal).
Het is dus het Gewestelijk Waterbeheerplan (WBP)
dat de grootste impact zal hebben bij het aanpakken
van deze wateropgave. De Stad zal het Gewest
moeten ondersteunen in de uitvoering daarvan.
28 29

WATEROPGAVE 5.
DE TOEGANG TOT WATER VRIJWAREN VOOR
IEDEREEN EN CIRCULAIR GEBRUIK
VERSTERKEN
OPGAVE
In 2017 bedroeg het totale waterverbruik in het
Brussels Gewest 59,5 miljoen m 3 . Dit waterverbruik
is voornamelijk verdeeld over de huishoudens (69%)
en de tertiaire sector (28%).
Het gemiddelde waterverbruik per inwoner varieert
tussen de Brusselse gemeenten. In 2017 lag het
gemiddelde waterverbruik per inwoner per jaar op
gemeentelijk niveau tussen 32 en 66 m 3 . Gemiddeld
verbruiken huishoudens en bedrijven in de stad
Brussel echter meer dan 50 m 3 drinkwater per
inwoner per jaar.
Hoewel water een essentiële voorziening is, hebben
sommige mensen er nog steeds geen gemakkelijke
toegang toe. We moeten deze ‘waterarmoede’
dus bestrijden door de toegang tot water te
vergemakkelijken, of het nu is om te drinken of om
zich te wassen.
Het waterverbruik van de verschillende openbare
gebouwen van de Stad wordt gecontroleerd door
de OE Energie. De grootste waterverbruikers zijn
logischerwijs de drie gemeentelijke zwembaden, het
sportcentrum van Koning Boudewijn, de fonteinen
en het Instituut voor Kunst en Ambacht. Daarnaast
worden grote hoeveelheden drinkwater gebruikt
voor openbare netheid (schoonmaken van openbare
ruimten) en voor het besproeien van groene ruimten.
PISTES DIE TIJDENS DE
WORKSHOPS WERDEN
GEÏDENTIFICEERD
– Drinkwaterfonteinen voorzien in publieke gebouwen (scholen,
sportcentra, bibliotheken, buurtcentra, cultuurhuizen, ...).
– Gebruik van leidingwater voor consumptie aanmoedigen ter
vervanging van (wegwerp)flessen.
– Instrumenten voor aanmoedigen van ondernemingen om
maatregelen voor circulair watergebruik door te voeren, in kader
van een Brussels “Water Stewardship”-label.
– Inventaris van fonteinen, waterverlies in fonteinen terugdringen
en alternatieve waterbronnen zoeken waar mogelijk.
– Premies voor eigenaar en voor huurder (voor kleinschalige
waterbesparende maatregelen zoals spaarknop WC, spaarzame
douchekop, spaarzame wasmachine, ...).
– Publieke douches voor daklozen voorzien.
– Tijdelijk of permanent verbod op gebruik van drinkwater voor
bepaalde doeleinden (zoals reiniging wegen, beregen van
groenperken, carwash, ...).
– Toezien op de toegang tot water en sanitaire voorzieningen (in
de publieke ruimte).
– Verhogen van buffercapaciteit op de terreinen van de Stad voor
gebruik van regenwater door groendienst en reinigingsdiensten.
– ...
Om deze opgave op te pakken moeten we
volop gaan voor recuperatie en hergebruik
van waterstromen om overexploitatie van
(drinkwater-)bronnen te verhinderen.
30 31

WATEROPGAVE 6.
VERHOGEN VAN DE BETROKKENHEID VAN
STAKEHOLDERS EN HET VOEREN VAN EEN
DOELTREFFEND WATERBELEID
OPGAVE
Hoewel steeds meer actoren bezig zijn met water en
het thema steeds hoger op de agenda komt te staan
bij de Stad, maar ook bij organisaties en burgers,
moet er toch nog een versnelling hoger geschakeld
worden en mist er een zekere koppeling tussen
de vele initiatieven en actoren. Bovendien kennen
veel actoren ondertussen de gevolgen van de
klimaatopwarming, maar het is voor velen nog niet
duidelijk dat ook zij het verschil kunnen maken.
Dit kan op verschillende manieren: Zo zou er kunnen
ingezet worden op meer bewustmaking bij burgers
door middel van informeren en sensibiliseren,
maar ook het uitreiken van premies of subsidies
voor bepaalde initiatieven. Daarnaast kan of moet
er transversaal gewerkt worden binnen de stad,
bepaalde overheden en organisaties. De diensten
die instaan voor het beheer van infrastructuur
(groen, riolering, etc.) kunnen al vroeger betrokken
worden in bepaalde planningsprocessen. Maar ook
andere, niet-wateractoren, zoals scholen, bedrijven
en ontwikkelaars kunnen een wezenlijk steentje
bijdragen.
PISTES DIE TIJDENS DE
WORKSHOPS WERDEN
GEÏDENTIFICEERD
– Kennis en bewust zijn rond water bij burgers, professionelen,
standsdiensten en beleidsmakers verhogen om een
‘waterattitude’ aan te nemen.
– Aanmoedigen en betrekken van burgerinitiatieven bij de
uitvoering van het Gemeentelijk Waterplan.
– Bevorderen van de transversaliteit en afstemming tussen de
verschillende stadsdiensten en met waterstakeholders.
– Communicatie met de burgers verbeteren.
– Deelnemen aan het project ‘Blue Community’ voor
versterken van beleid en communicatie rond gemeentelijk
waterbeheer(plan).
– Een Gemeentelijk Waterreglement invoeren, ter versterking
van de uitvoering van het Gemeentelijk Waterplan.
– Kennis/capaciteit van de stadsdiensten verbeteren om
deelname in (Europese) programma’s te verhogen (Life, Green
Deal, Horizon Europe, Interreg, ...).
– Samenwerking tussen private (en publieke) actoren
aanmoedigen.
– Wateraudits steunen voor stadsdiensten en -structuren
en ondernemingen, met als doel het opstellen van een
interventieplan.
– ...
Een sterk waterbeleid voeren en hoge
betrokkenheid van de gemeenschap, publieke en
private actoren nastreven is noodzakelijk om de
daadkracht van het Waterplan te versterken en
vormt de zesde opgave voor de Stad.
32 33

HOTSPOTS
Wanneer de verschillende wateropgaven
gecombineerd worden tot één geheel, kunnen enkele
prioritaire zones of ‘hot spots’ aangeduid worden, o.a.:
– Centrale as van de Zenne die bijna volledig
overwelfd is.
– Prioritaire zones voor de heraansluiting van
waterlichamen.
– Dichtbevolkt centrum met hoog hitteeilandeffect.
– Overstromingsgevoelige zones met zeer hoge
verhardingsgraad.
– Overstromingsgevoelige zones rond de as
Zenne-Kanaal of in Laken.
– ...
Op basis van deze hotspots werden de waterwerven
gedefinieerd.
34 35
Bron: Universiteit Antwerpen, Stad Brussel, Leefmilieu-Brussel

1.3
WATERWERVEN
De Stad Brussel bestaat uit verschillende hydrologische structuren en morfologieën
die elk geconfronteerd worden met verschillende uitdagingen. Er is nood aan
diversifiëring van het grondgebied om de uitdagingen één voor één en met de juiste
gebiedsgerichte coalitie te kunnen aangaan.
Daarom definiëren we zes waterwerven die zich onderscheiden door hun geografie
(bodemstructuur, heuvelrug, deelstroomgebied, etc.), stedelijke morfologie
(dichtbebouwd, infrastructureel, etc.) en hun betekenis in het grotere watersysteem
(overstromingsgebied, buffergebied, etc.). Als laatste voegen we een zevende werf
toe: de Stad in zijn geheel.
Deze werven zijn tevens gevormd door de overlap en samenkomst van verschillende
wateropgaven. De waterwerven toonden hun meerwaarde bij het ophalen van acties
tijdens de verschillende werksessies met wateractoren. Ze brachten vereenvoudiging
in de veelheid aan acties, in de complexe context en verscheidenheid van de Stad
en zorgden ervoor dat bepaalde gebieden niet over het hoofd werden gezien. Dit
hoofdstuk overloopt de verschillende werven en de opgaven die hier samenkomen.
Werf 1 De Zennestad
Werf 2 Stapstenen in De Maalbeek
Werf 3 De Heizel als Spons
Werf 4 Havenlandschap
Werf 5 Het Noorden van
de Stad Brussel
36 37
Werf 6 Wonen in de Vallei
Werf 7 Stadsbreed

WERF 1.
DE ZENNESTAD
Het sterk gemineraliseerde en dichtbebouwde
centrum van Brussel heeft de potentie om meer
water op te slaan (op gebouwniveau, binnen het
straatprofiel en in de publieke ruimte), vertraagd
af te afvoeren (via ontharding en vergroening) en
toegankelijk te maken (bijvoorbeeld door te verwijzen
naar het historische tracé van de Zenne of de oude
haven met zijn kades) of de toegang tot het Kanaal te
vergroten, zoals ook opgenomen in het Kanaalplan.
Omwille van haar onzichtbaarheid, wordt de
aanwezigheid van de Zenne in het stadscentrum
vaak vergeten. De historische aanwezigheid van deze
waterloop dient dus opnieuw onder de aandacht
gebracht te worden.
Open water biedt daarbij ook een opportuniteit tegen
de stedelijke hitte-eilanden die erg aanwezig zijn in
het stadscentrum.
Tot slot kan het opslaan van water, in onder andere
regenwaterreservoirs, een oplossing bieden voor de
grote waterbehoefte van het Departement Openbare
en groene ruimten van de Stad bij hun onderhoud
van het groen en de wegen.
38
Straten niet aangesloten op rioleringsstelsel
Waterput
Waterbron
Stormbekken
Pompstation stormbekken
Waterloop open bedding
Waterloop ondergronds
Waterloop herverbinding
Draineergalerij Brusseliaans zand
Waterlichaam
Waterbekken
Beschermingszone waterwinningsgebied
39
Grondwaterlaag Brusseliaans zand

WERF 2.
STAPSTENEN IN DE MAALBEEK
Het Ter Kamerenbos, de Europese wijk, de heraanleg
van verschillende grote wegen (Wetstraat) en
de monding in Schaarbeek vormen strategische
elementen voor een sociaal-ecologisch bouwproject
om het natuurlijk watersysteem van de Maalbeek
opnieuw maximaal te activeren door water op te
vangen, vast te houden, op te slaan of te behandelen.
De Stad Brussel kan hier een voorbeeldrol in
opnemen ten aanzien van de buurgemeenten.
De Maalbeek kan niet losgekoppeld worden van het
rioleringsstelsel, maar via een nieuwe stadsrivier en
symbolische verwijzingen zou zijn historische loop in
de openbare ruimte wel herinnerd kunnen worden.
Door het natuurlijk watersysteem te herstellen,
kunnen ook alternatieve waterbronnen gevonden
worden voor de vijvers in het Ter Kamerenbos.
40
Straten niet aangesloten op rioleringsstelsel
Waterput
Waterbron
Stormbekken
Pompstation stormbekken
Waterloop open bedding
Waterloop ondergronds
Waterloop herverbinding
Draineergalerij Brusseliaans zand
Waterlichaam
Waterbekken
Beschermingszone waterwinningsgebied
41
of alternatieve
waterbronnen
Grondwaterlaag Brusseliaans zand

WERF 3.
DE HEIZEL ALS SPONS
De sterk gemineraliseerde heuvelrug van de Heizel
heeft, zeker als het intrinsiek deel gaat uitmaken
van het ecologisch potentieel op de as Meise
Parkway A12-Osseghem-Laken, een enorme
infiltratiecapaciteit bovenstrooms. In combinatie met
voldoende benedenstroomse overstromingsbuffers,
kan de zone als een spons gaan fungeren en een
verkoelend effect brengen.
Daarnaast kan het afkoppelen van de Molenbeek
diens aanwezigheid in het openbaar domein
opnieuw versterken, terwijl ook het rioleringsstelsel
wordt ontlast. Stroomafwaarts kan de Molenbeek
alleen ondergronds worden afgekoppeld. Toch
zou de aanwezigheid van deze waterloop in de
openbare ruimte op een figuurlijke manier kunnen
worden opgeroepen door middel van bijvoorbeeld
kunstwerken, fonteinen, enz.
De ontwikkeling van het stroomgebied van de
Molenbeek vraagt ook inspanningen van de
stroomopwaarts gelegen gemeenten (Jette,
Ganshoren en Sint-Agatha-Berchem).
42
Straten niet aangesloten op rioleringsstelsel
Waterput
Waterbron
Stormbekken
Pompstation stormbekken
Waterloop open bedding
Waterloop ondergronds
Waterloop herverbinding
Draineergalerij Brusseliaans zand
Waterlichaam
Waterbekken
Beschermingszone waterwinningsgebied
43
Grondwaterlaag Brusseliaans zand

WERF 4.
HAVENLANDSCHAP
De bedrijvigheid langs het Kanaal dat reeds sterk
gericht is op de circulaire economie kan een
belangrijke stedelijke katalysator zijn voor het
opvangen, opzuiveren en hergebruiken van procesen
kanaalwater.
Het landschappelijke karakter van de openbare
ruimte rond het Kanaal kan ook versterkt worden
in lijn met het Beeldkwaliteitsplan voor het kanaal
(BKP), waardoor de recreatieve waarde van water in
de Stad gepromoot wordt. De Kanaalzone kan zo een
aangename verblijfsruimte worden voor de inwoners.
Ook het verder openleggen van de Zenne, opwaarts
van de Rioolwaterzuiveringsinstallatie (RWZI) Noord,
kan de kwaliteit van het landschappelijk karakter in
deze zone verder verbeteren.
44
Straten niet aangesloten op rioleringsstelsel
Waterput
Waterbron
Stormbekken
Pompstation stormbekken
Waterloop open bedding
Waterloop ondergronds
Waterloop herverbinding
Draineergalerij Brusseliaans zand
Waterlichaam
Waterbekken
Beschermingszone waterwinningsgebied
45
Grondwaterlaag Brusseliaans zand

WERF 5.
HET NOORDEN VAN
DE STAD BRUSSEL
Het Noorden van de Stad Brussel huisvest het
zuiveringsstation van Brussel-Noord en het
overstromingsgevoelige gebied van Schaarbeekvorming
(en bij uitbreiding Haren). Dit gebied staat
aan de vooravond van een grote (ver)bouwoperatie
als multimodaal distributieplatform waar natuur,
productieve activiteiten, voorzieningen en wonen
een plek krijgen.
De resterende open ruimte en permeabele terreinen
in het bestaande centrum van Haren bieden
opportuniteiten om maximaal in te zetten op
waterinfiltratie en –buffering, om zo een natuurlijke
watercyclus te onderhouden.
Daarnaast bevinden er zich verschillende kleinere
waterlopen (o.a. de Keelbeek) in deze zone die
opnieuw bovengronds kunnen gebracht worden en
tegelijk afgekoppeld kunnen worden, waardoor de
druk op de RWZI Noord zal verminderen.
46
Straten niet aangesloten op rioleringsstelsel
Waterput
Waterbron
Stormbekken
Pompstation stormbekken
Waterloop open bedding
Waterloop ondergronds
Waterloop herverbinding
Draineergalerij Brusseliaans zand
Waterlichaam
Waterbekken
Beschermingszone waterwinningsgebied
47
Grondwaterlaag Brusseliaans zand

WERF 6.
WONEN IN DE VALLEI
Neder-Over-Heembeek en het Begijnenbosdal
vormen een latent waterlandschap waar
biodiversiteitsvorming (bronbossen) en vernieuwde
huisvestingsnoden gepaard kunnen gaan met
innovatie op watervlak.
Zo kan er opnieuw een vochtige zone worden
ingericht in het bos bij het Militair Hospitaal en
kunnen bronnen (bv. Brasserie-bron) en waterlopen
(bv. Beyseghem, Tweebeek) heringericht worden of
zelfs verbonden met het Kanaal.
Hierbij dient ook rekening gehouden te worden
met de vele bouwgronden die aanwezig zijn en
een impact zullen hebben op het waterlandschap.
Er staan ook een aantal grote bouwprojecten
op touw die de publieke ruimte grondig zullen
transformeren, waaronder de herinrichting van de
A12 tot stadsboulevard en de aanleg van een nieuwe
tramlijn. Het is belangrijk deze projecten als hefboom
te benutten om duurzaam waterbeheer te integreren
in de ruimte.
48
Straten niet aangesloten op rioleringsstelsel
Waterput
Waterbron
Stormbekken
Pompstation stormbekken
Waterloop open bedding
Waterloop ondergronds
Waterloop herverbinding
Draineergalerij Brusseliaans zand
Waterlichaam
Waterbekken
Beschermingszone waterwinningsgebied
49
Grondwaterlaag Brusseliaans zand

WERF 7.
STADSBREED
Er zijn ook heel wat stadsbrede opgaven en acties
die niet aan een specifieke werf toegekend kunnen
worden. Het gaat hier over beleidsmatige opgaven,
zoals samenwerkingen tussen sectoren, alsook over
over acties en opgaven die in het hele stedelijk gebied
terugkeren, zoals de transformatie van straten.
50
Straten niet aangesloten op rioleringsstelsel
Waterput
Waterbron
Stormbekken
Pompstation stormbekken
Waterloop open bedding
Waterloop ondergronds
Waterloop herverbinding
Draineergalerij Brusseliaans zand
Waterlichaam
Waterbekken
Beschermingszone waterwinningsgebied
51
Grondwaterlaag Brusseliaans zand

2.
Projectfiches
& Actieplannen
52 53

XS
S
M
L
XL
Op schaal van een
individu(e)el(e) woning, bedrijf
of school stimuleert de Stad
de inwoners en gebruikers om
aan geïntegreerd waterbeheer
te doen op eigen perceel via de
ladder van Lansink: opvangen,
hergebruiken, infiltreren, bufferen
en doorstromen.
Op schaal van een bouwblok
zet de Stad in op het stimuleren
van samenwerking tussen
gebruikers om zo collectieve
winsten te boeken op vlak van
geïntegreerd regenwaterbeheer.
Straten en pleinen nemen
een groot deel van de ruimte
in beslag in de Stad en zijn
interessante plekken om
de transformatie naar een
waterpositieve omgeving in
te zetten. Riolering wordt zo
veel mogelijk afgekoppeld van
regenwateropvangsystemen
en vergroening bevordert de
capaciteit.
Parken, vijvers en historische
watertracés zijn enorme kansen
voor de Stad om buffering,
infiltratie en de zichtbaarheid
van water te bevorderen.
Op de schaal van de
volledige stedelijke perimeter
wordt gekeken naar de
ondersteunende rol van de
Stad in haar overheidsfunctie.
Het gaat hierbij om regelgeving,
communicatie, sensibilisering
en meer.
2.0
LEESWIJZER
Het verwezenlijken van een Waterstad in 2050 zal niet lukken met een handvol
iconische projecten, maar zal een veelheid aan kleinere projecten vereisen die
deel uitmaken van de dagelijkse werking van de Stad. Door te vertrekken vanuit
concrete, alledaagse plekken zoals woningen, straten en parken kunnen de
grote uitdagingen vertaald worden naar behapbare en doelgerichte projecten.
Projectfiches en actieplannen
In dit hoofdstuk wordt de veelheid aan acties gebundeld in concrete
waterprojecten, in de vorm van projectfiches en actieplannen. De fiches
clusteren de acties die genomen kunnen worden rond een bepaalde type-plek
(schaal XS, S, M en L) en spreken zo ook de alledaagse gebruiker van de Stad
aan om zelf actie te ondernemen en bij te dragen aan de transformatie tot een
Waterstad. Elke schaal bevat ook een kaart en een projectenlijst die aanduiden
waar actie kan wordnen genomen op het Brussels grondgebied.
In de leeswijzer wordt de opbouw van de fiches en het gebruik van de vijf
schalen verduidelijkt, daarnaast bevat deze een appendix met gebruikte
afkortingen.
54 55

1. OPBOUW FICHES
2. CARTOGRAFIE
Voor elke schaal wordt een kaart en een lijst met pilootprojecten en
prioritaire projecten toegevoegd.
Categorieën
Privé gebouw
Bedrijf
Patrimonium Stad/OCMW
Onderwijs
Fontein
Waterbouwblok
De fiches zien er uit als volgt:
Park
Blauw netwerk
Stedelijke rivier realisatie
De linkerpagina is de projectfiche en beschrijft de functie en de
ingrepen van het voorgestelde waterproject. Hier wordt aangeduid
op welke wateruitdagingen het project een antwoord biedt, in welke
waterwerven het project kan landen en op welke pijlers van het
Gewestelijk waterbeheerplan de fiche van toepassing is. Deze pijlers
staan hiernaast opgelijst. De afbeelding en de referenties helpen ter
inspiratie en verbeelding van het waterproject. Tot slot bevat het deel
‘kansen!’ en reeks hefbomen die kunnen helpen bij de uitvoering van
de project-fiche (bv. premies, studieconclusies, projecten, enz).
De rechterpagina bevat het actieplan, dit is een stappenplan dat
duidt hoe de Stad het waterproject tot uitvoering kan brengen. De
actielijnen preciseren welke aspecten belangrijk zijn om mee te nemen
en benoemen welke stadsdiensten betrokken dienen te worden per
actielijn en wie de trekker is. Er wordt gewerkt met afkortingen per
stadsdienst, in het onderdeel ‘4. Afkortingen’ staan de volledige
benamingen. Tot slot bevat het actieplan ook de beoogde streefdoelen.
Het gaat hierbij om een indicatie van doelen die de Stad Brussel
zal nastreven tegen 2030, 2040 en 2050 bij de uitvoering van het
Waterplan. De doelstellingen werden opgesteld in het voorjaar van
2022. Doorheen het leerproces zullen deze streefdoelen nog aangepast
en verfijnd worden aan de hand van voortschrijdende inzichten en
geleerde lessen. Voor sommige fiches staat de verwezenlijking van de
doelstellingen dichter bij de horizon dan voor andere. De doelstellingen
worden dan enkel gespecifieerd voor 2030. Wanneer deze behaald zijn,
volgt een evaluatie en wordt gekeken naar toevoegingen.
Pilootprojecten (korte termijn)
Het gaat hierbij om projecten die reeds in uitvoering, in studie of gepland
zijn, waarbij specifiek aandacht wordt besteed aan waterbeheer en die
daarom als voorbeeld of pilootproject kunnen beschouwd worden.
Deze projecten kunnen op korte termijn uitgevoerd worden.
Prioritaire projecten (middellange tot lange termijn)
Het gaat om strategische projecten projecten (door hun ligging,
bestaande toestand, voorbeeldrol, ... ) die op middellange tot lange
termijn kunnen worden uitgevoerd.
Blauw netwerk
Bron
Blauw netwerk
Stedelijke rivier verbeelding
Blauw netwerk
Kanaal
Blauw netwerk
Vijver
56 57
Volkstuin
Plein
Recreatie
Sanitair
Weg
Actiegebied (potentieel of
effectief)

3. OPVANGEN, HERGEBRUIKEN,
INFILTREREN, BUFFEREN,
DOORSTROMEN
De vijf schalen bepalen welke doelgroep wordt aangesproken en tonen
aan hoe de verschillende projecten verbonden zijn aan elkaar. Het
principe van de ladder van Lansink wordt op elke schaal gehanteerd
volgens volgende volgorde van prioriteit: opvangen, hergebruiken,
infiltreren, bufferen en doorstromen. De prioriteit is om steeds zoveel
mogelijk regenwater lokaal op te vangen en lokaal te laten infiltreren
of, indien niet mogelijk, te bufferen. Dit principe wordt omvat in de term
‘geïntegreerd regenwaterbeheer’ (GRB). Wanneer lokaal opvangen,
infiltreren en bufferen niet mogelijk is, wordt regenwater vervoerd naar
grotere watersystemen of, als laatste optie, geloosd in het gemengd
rioleringsstelsel.
De verschillende schalen XS-S-M-L-XL zijn volgens de stap
‘doorstromen’ verbonden met elkaar. Zo is de overloop van een
Waterwoning (XS) verbonden met een collectief opvangsysteem in
een Collectief Bouwblok (S), die geconnecteerd is met een Waterstraat
(M), die vervolgens afwatert naar een Waterpark (L).
XS
S
M
L
XL
4. AFKORTINGEN
Pijlers
Pijlers van het Waterbeheerplan van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest 2016-
2021:
PIJLER 1: Kwalitatief beheer van het oppervlaktewater, het grondwater en
de beschermde gebieden
PIJLER 2: Kwantitatief beheer van het oppervlaktewater en het
grondwater
PIJLER 3: Het beginsel van kostenterugwinning van waterdiensten
toepassen
PIJLER 4: Duurzaam watergebruik promoten
PIJLER 5: Overstromingsrisico’s voorkomen en beheren
PIJLER 6: Water opnieuw integreren in de leefomgeving
PIJLER 7: Een kader uitwerken voor de productie van hernieuwbare
energie op bases van water en de bodem
PIJLER 8: Bijdragen aan de uitvoering van een gecoördineerd waterbeleid
en aan de uitwisseling van kennis
Ondertussen werd het nieuwe Waterbeheerplan (WBP) 2022-2027 van het Brussels
Hoofdstedelijk Gewest goedgekeurd. Hoewel de namen van de 8 assen veranderd zijn,
heeft dit niets veranderd aan hun essentie. Dit plan, dat werd opgesteld op basis van
het WBP 2016-2021, blijft er dus naar verwijzen.
Afkortingen actoren
AF = Departement Aankopen en Facilities
BAOB = Brussels Agentschap voor de Ondersteuning van het Bedrijfsleven
BCM = Begeleidingscomité van de Molenbeek
BGE = Beheerder van gemeentelijke eigendommen (bebouwd of onbebouwd)
BP = OE* Brussel Participatie
BRAVVO = Preventiedienst van de Stad
BRYC = Brussels Royal Yacht Club
BZ = Departement Burgerzaken
CSJ = Departement Cultuur, Sport en Jeugd
DS = Diensten van de Secretaris
GR = OE* Groene Ruimten
HR = Departement Human Resources
I-city = IT diensten van de Stad
LB = Leefmilieu Brussel
OCMW = Openbaar centrum voor maatschappelijk welzijn
OGR = Departement Openbare en groene ruimten
OO = Departement Openbaar onderwijs
OP = Departement Openbaar Patrimonium
SA = OE* Stadsaanleg
SGWB = Staten Generaal van het Water in Brussel
SO = Departement Stadsontwikkeling
SV = OE* Stadsvernieuwing
VR/EZ = Departement Vastgoedregie en Economische zaken
58 59
Stad Brussel
Stad Brussel
Stad Brussel
Stad Brussel
Vereniging
Stad Brussel
Stad Brussel
Stad Brussel
Stad Brussel
Stad Brussel
Stad Brussel
Brussels Gewest
Stad Brussel
Stad Brussel
Stad Brussel
Stad Brussel
Stad Brussel
Vereniging
Stad Brussel
Stad Brussel
Stad Brussel
*OE = organisatie-eenheid

XS
S
M
2.1
SCHAAL XS
L
Op schaal van een individu(e)el(e) woning, bedrijf of school stimuleert de Stad
de inwoners en gebruikers om aan geïntegreerd regenwaterbeheer te doen op
eigen perceel via de ladder van Lansink: opvangen, hergebruiken, infiltreren,
bufferen en doorstromen. Ook wordt de Stad aangemoedigd haar voorbeeldrol
op te nemen wat betreft het gebouwenpark in eigen beheer.
XL
60 61

Waterwoning
- projectfiche
prioriteit 1 2 3
Waterwoning
- actieplan
Kansen!
Actielijnen
Samenwerken
Beschrijving
Context
De Waterwoning is van toepassing voor woningen in
verschillende contexten: een alleenstaande woning met
private tuin, een rijwoning met of zonder private buitenruimte
of een appartement in een appartementsgebouw. Zowel
eigenaars als huurders worden in deze fiche aangesproken
als doelgroep.
Functie
De Waterwoning zet enerzijds in op het verduurzamen
van het huishoudelijk watergebruik door bewustwording
te vergroten en het gebruik van alternatieve bronnen te
stimuleren. Anderzijds moedigt de Waterwoning aan om op
het perceel zelf hemelwater op te vangen, te hergebruiken
en te infiltreren indien mogelijk. Stimuleringsmaatregelen
worden afgestemd op verschillende doelgroepen en
bevatten onder andere tips voor de waterfactuur, een waterwelkomstpakket,
een infobrochure rond de huidige premies
en een waterwoningprijsuitreiking.
» Groene Premies
» ...
Schaal
Doelgroepen:
Wateropgaven:
Waterwerven:
Pijlers:
Ingrepen
1.
4.
XS S M L XL
eigenaars, huurders, verhuurders
2.
5.
3.
6.
1 2 3 4 5 6 7
1 2
3 4 5 6 7 8
1. Bewustwording creëren rond het werkelijk huishoudelijk
waterverbruik bij eigenaars en huurders.
Actielijn 1:
Communicatiecampagne voorbereiden
1. Zie fiche Watercommunicatie, XL.
2. Campagne rond duurzaam waterverbruik voorbereiden
en onderzoeken hoe de verschillende doelgroepen
(huurders - verhuurders - eigenaars) kunnen worden
aangesproken en gestimuleerd.
3. Communicatievorm bepalen voor verschillende
doelgroepen (Welkomstpakket, Stadswebsite,
Wedstrijdbrochure).
Actielijn 2:
Communicatiecampagne lanceren
(op basis van verschillende doelgroepen)
1. Huurders:
a. Paragraaf met tips voor duurzaam watergebruik
toevoegen aan waterfactuur (VIVAQUA).
b. Brochure verspreiden om bewustzijn
waterverbruik te vergroten met acties om zelf aan
geïntegreerd regenwaterbeheer te doen.
c. Brochure verspreiden met overzicht Groene
Premies (zie fiche Groene Premies, XL).
d. Nieuwe huurders welkomstpakket opsturen met
bovenstaand materiaal.
2. Verhuurders:
a. Dialoog stimuleren tussen verhuurders en
huurders.
b. Eigenaars stimuleren om duurzame maatregelen
te nemen, eventueel via groepsaankopen
(spaarknoppen en zuinige douchekoppen
installeren, regenwatertonnen installeren,
inrichten infiltratiezones,...).
c. Brochure verspreiden met overzicht Groene
Premies (zie fiche Groene Premies, XL).
3. Gevestigde eigenaars:
interne actoren per actielijn
trekker (= vet)
actielijn 1
Streefdoelen
» SO - Klimaat
» OCMW
» VR/EZ
» Wateradviseur
externe actoren
actief (= vet)
externe actoren
» VIVAQUA
» Homegrade
» LB
actielijn 2
Doelstelling 2030:
» 2 Communicatiecampagnes
» Realisatie groepsaankoop
» Productie van brochures en verspreiding in
welkomstpakket in functie van het aantal nieuwe
inwoners
Doelstelling 2040:
» 4 Communicatiecampagnes
Doelstelling 2050:
» 6 Communicatiecampagnes
» SO - Klimaat
» Wateradviseur
» BZ
» DS - Communicatie
» VR/EZ
» OCMW
» AF
a. Praktische tips geven aan eigenaars en huurders om water
te besparen.
b. Het gebruik van Groene Premies aanmoedigen (zie fiche
Groene Premies, XL).
2. Indien een tuin aanwezig is, kunnen infiltratiezones regenwater
verzamelen en laten infiltreren. Planten waarvan de wortels
regenwater langer vasthouden krijgen voorrang op gazon.
3. Verharde oppervlakken zoveel mogelijk met waterdoorlatende
verharding aanleggen (vb grasdallen).
4. Bij een plat dak met voldoende draagkracht, een water- of groendak
creëren.
a. Eigenaars stimuleren om duurzame maatregelen
te nemen, eventueel via groepsaankopen
(spaarknoppen en zuinige douchekoppen
installeren, regenwatertonnen installeren,
inrichten infiltratiezones,...).
b. Wedstrijd organiseren rond duurzaamste
Waterwoning. Route uitstippelen langs de
geselecteerde waterwoningen en prijsuitreiking
organiseren.
c. Brochure verspreiden met overzicht Groene
Premies (zie fiche Groene Premies, XL).
62
Referenties
BINNEN BRUSSEL
» Eengezinswoning, Gids
duurzame gebouwen
» Premie
regenwaterinfiltratiesysteem
BUITEN BRUSSEL
» Tips water besparen, water-link
Actielijn 3 en 4:
Zie volgende bladzijde
63

Waterwoning
- actieplan
Actielijnen
Samenwerken
Actielijn 3:
Evaluatie en kennisdeling
1. Evalueren of de huidige werkwijze rond het stimuleren
van inwoners voldoende oplevert en de verschillende
doelgroepen bereikt worden. Eventueel enquête
lanceren bij inwoners.
2. Opgedane kennis verzamelen rond dimensionering
regenwaterreservoirs, onthardingsmethodieken,
groendaken,... en toegankelijk maken voor inwoners in
waterloket.
a. Zie ook fiches Watercommunicatie, XL en
Sensibilisering, XL (bijlage).
3. Geleerde lessen integreren in het waterreglement (zie
fiche Waterreglement, XL).
Actielijn 4:
Inwoners van woningen die in
overstromingsgevoelig gebied gelegen zijn
inlichten.
1. Zie Brochure ‘Overstromingen aanpakken’
2. Zie fiche Watercommunicatie, XL.
actielijn 3
» SO - Klimaat
» Wateradviseur
» Taskforce
» LB
actielijn 4
externe actoren
» SO - Klimaat
» BZ
» DS - Communicatie
64 65

Watergebouwen
van de Stad
- projectfiche
1
prioriteit 1 2 3
Watergebouwen
van de Stad
- actieplan
Kansen!
Actielijnen
Samenwerken
66
Beschrijving
Context
Watergebouwen van de Stad verwijst naar de gebouwen die
in eigendom zijn van de Stad Brussel. De gebouwtypologieën
zijn uiteenlopend. Het gaat onder andere om kantoren,
scholen, opslagplaatsen, woningen, en meer.
Functie
Watergebouwen van de Stad focust op de voorbeeldrol
die de Stad kan opnemen door in te zetten op duurzaam
watergebruik in haar eigen patrimonium. Dit door enerzijds
het totale waterverbruik te verminderen en anderzijds te
streven naar geïntegreerd regenwaterbeheer op de site
(opvangen - hergebruiken - infiltreren). Watergebouwen van
de Stad zet in de eerste plaats in op opvang en hergebruik
van regenwater, aan de hand van regenwatertonnen en
hemelwaterbuffers. Daarnaast wordt de buitenruimte
heringericht met infiltratiezones voor het regenwater. Het
vergroten van bewustwording rond watergebruik bij de
werknemers van de Stad is ook een belangrijk onderdeel van
de fiche.
»» ... Studie
Regenwaterreservoirs
Laken
» Studie Levende daken
» Pilootproject Koning
Schaal
Doelgroepen:
Wateropgaven:
Waterwerven:
Pijlers:
Ingrepen
BINNEN BRUSSEL
» Omgeving Brucity
1.
4.
XS S M L XL
Stad Brussel
2.
5.
3.
6.
1 2
3 4 5 6 7
1 2
3 4 5 6 7 8
1. Real-time monitoring van het werkelijk waterverbruik met slimme
meters (reeds in uitvoering).
2. Snelle interventie bij lekdetectie.
3. Het gebruik van leidingwater aanmoedigen boven flessenwater, bv.
door herbruikbare flesjes uit te delen.
4. Regenwaterreservoir vangt regenwater op van de daken dat kan
hergebruikt worden in en rondom het gebouw (onderhoud, sanitair,.)
5. De buitenruimte inrichten met waterdoorlaatbare materialen en
groene buffer- en infiltratiezones.
6. Achtereenvolgens inzetten op hergebruik, infiltratie en buffering met
vertraagde afvoer (conform de Ladder van Lansink) in en rond de
gebouwen. Overtollig water afvoeren naar het oppervlaktewater in
plaats van naar de riolering.
7. (extra) Een plat dak dat voldoende draagkracht heeft, kan ook
worden ingericht als een water- of groendak dat inzet op het
opvangen en vertraagd afvoeren van water.
Referenties
Boudewijnstadion (3)
» Pilootproject Brucity (5)
» Projectoproep Brussel
Leefmilieu
BUITEN BRUSSEL
» Tips water besparen, water-link
Actielijn 1:
Real-time monitoring via slimme meters
1. Samenwerking opzetten met externe partner voor
slimme technologie (bijvoorbeeld NRClick, Shayp).
2. Installeren van slimme meters in de gebouwen of
gronden in eigendom van de Stad.
3. Verantwoordelijke volgt real-time monitoring op.
4. Interventieplan opmaken in geval van lekdetectie.
5. Opvolging en controle van het interventieplan
garanderen.
Actielijn 2:
Campagne versterken en uitbreiden (intern)
rond duurzaam watergebruik (informeren +
sensibiliseren)
1. (Openbare) gebouwen van de Stad uitrusten met
drinkwatervoorziening aangesloten op leidingwater.
2. Aankoop van flessenwater door de Stad stopzetten
en glazen en kannen ter beschikking stellen ter
aanmoediging hiervan.
3. Centraal afwassysteem voor glazen en kannen
installeren per gebouw.
4. De herbruikbare drinkbus verder verspreiden onder
stadsmedewerkers, ook zij die nieuw zijn of niet in
reguliere kantoren werken (crèches, buitenwerkers, ...).
a. Naar voorbeeld van uitdeelactie drinkbussen in
scholen.
5. Sensibiliseringscampagne naar medewerkers
voor het gebruik van de herbruikbare drinkbus ipv
wegwerpflesjes.
Actielijn 3:
Prioritaire ‘Watergebouwen van de Stad’
aanduiden & uitvoeren
1. Studies zoals ‘Levende daken’ en
‘Regenwaterreservoirs’ uitvoeren voor alle gebouwen
in beheer van de Stad.
2. Prioritaire gebouwen selecteren om conclusies van
studies te implementeren.
a. Grote ingrepen uitvoeren in het kader van grote
gebouwrenovaties.
b. Kleine ingrepen of ‘quick wins’ op meerdere
plaatsen tegelijk uitvoeren.
3. Methodiek uitwerken om duurzame wateringrepen uit
te voeren voor het hele patrimonium van de Stad (stap
voor stap).
actielijn 3
interne actoren per actielijn
trekker (= vet)
actielijn 1
» SO - Klimaat
» OP - Energie
» OP - studiebureau
» Regie
» OCMW
» GR
Streefdoelen
» OP - Energie
» OCMW
externe actoren
actief (= vet)
actielijn 2
externe actoren
» LB
» Waterfacilitator
Doelstelling 2030:
» Inventaris regenwaterreservoirs voor alle gebouwen in beheer
van de Stad gerealiseerd.
» 8 Sensibiliseringsacties leiden, voor alle gebouwen in beheer
van de Stad, tot:
– het voorzien van real-time monitoring met
interventieplan;
– het voorzien van drinkfonteinen op leidingswater
– het stopzetten van de aankoop van flessenwater
» 5 gebouwen in beheer van de Stad afgekoppeld
» Drinkbussen werden uitgedeeld aan alle schoolkinderen en
personeelsleden
Doelstelling 2040:
» 20 Gebouwen in beheer van de Stad afgekoppeld
» Drinkbussen werden uitgedeeld aan alle nieuwe studenten en
personeelsleden
Doelstelling 2050:
» 40 Gebouwen in beheer van de Stad afgekoppeld
» SO - Klimaat
» AF
» DS - communicatie
67

Werken met water
- projectfiche
prioriteit 1 2 3
Werken met water
- actieplan
Kansen!
Actielijnen
Samenwerken
Beschrijving
Context
Werken met water is van toepassing op kantoorgebouwen,
bedrijven of industriële gebouwen. De gebouwtypologie
wordt gekenmerkt door een plat dak, één of meerdere
verdiepingen en een hoge watervraag. De percelen
kennen een grote mate aan verharde restruimte. De fiche
Waterplateau, S, beschrijft het potentieel van een volledige
bedrijvensite.
Functie
Werken met water moedigt geïntegreerd waterbeheer
op de site aan, zowel voor nieuwe bedrijven als voor
bestaande. Platte daken zijn optimaal voor het opvangen
en hergebruiken van regenwater en de restruimte van
bedrijfspercelen kan ingezet worden voor vergroening en
infiltratie. Voor bestaande gebouwen wordt voornamelijk
ingezet op ondersteuning door middel van Groene Premies,
sensibilisering en een prijsuitreiking. Wat betreft nieuwe
bedrijfsgebouwen wordt gekeken naar een aanpassing van
de regelgeving (zie fiche Waterreglement, XL).
» Gewestelijke prijs
‘Duurzaam gebouw’
» Trade Mart (7)
» Brussels Expo (15)
Schaal
Doelgroepen:
Wateropgaven:
Waterwerven:
Pijlers:
Ingrepen
1.
4.
» ...
XS S M L XL
ondernemers, werknemers
2.
5.
3.
6.
1 2
3 4 5 6 7
1 2
3 4 5 6 7 8
1. Een plat dak dat voldoende draagkracht heeft inrichten als een
water- of groendak dat inzet op het opvangen en vertraagd afvoeren
van water.
2. Regenwaterreservoirs installeren om regenwater van de daken op
te vangen dat kan hergebruikt worden voor onderhoud, sanitair of
andere.
Actielijn 1:
Gemeentelijke regelgeving rond
geïntegreerd regenwaterbeheer voor
bedrijven opstellen
1. Zie fiche Waterreglement, XL
Actielijn 2:
Aanhaken publieke actoren als koploper
1. Zie ook fiche Stad ondersteunt het Gewest, XL
2. Infosessie opzetten die verschillende publieke
gebouwbeheerders samenbrengt (vzw’s, Haven,
Citydev, ...)
3. Ideeën verzamelen rond kansen en opportuniteiten
om bedrijfsgebouwen duurzamer in te richten en
de nodige stedelijke en gewestelijke ondersteuning
onderzoeken.
4. Lessen meenemen naar actielijn 3.
Actielijn 3:
Optimaal ondersteunen van de bedrijven in
verduurzaming
1. Onderzoeken hoe de bestaande hulpmiddelen (bv.
premies) duurzame bedrijven optimaal kunnen
ondersteunen en meer kenbaar gemaakt kunnen
worden aan het doelpubliek (reeds in uitvoering).
a. Zie fiche Groene Premies, XL
2. Overleggen met het Gewest hoe bedrijven terecht
kunnen met hun vragen rond geïntegreerd
regenwaterbeheer bij een centraal aanspreekpunt
(facilitator water) of voldoende ingelicht kunnen
worden via infobrochure (Gids Duurzame Gebouwen).
a. Zie fiche Stad ondersteunt het Gewest, XL
3. Specifieke begeleiding voorzien vanuit de Stad (met
subsidies en kennis) voor eigenaren van strategische
sites rond het opvangen, hergebruiken, bufferen en
infiltreren van regenwater.
actielijn 3
interne actoren per actielijn
trekker (= vet)
actielijn 1
» SO Klimaat
» SO Vergunningen
» Wateradviseur
Streefdoelen
» SO Planning
» SO Vergunningen
externe actoren
actief (= vet)
actielijn 2
Doelstelling 2030:
» Na de aanpassing van de Good Living (nieuwe
gewestelijke stedenbouwkundige verordening, de
gemeentelijke toepassing en, indien nodig, ontwikkeling
van gezoneerde regelgeving op bepaalde gebieden van
de Stad
» Lancering van de tweejaarlijkse prijs
Doelstelling 2040:
» Evaluatie en aanpassingen
actielijn 4
» SO Klimaat
» Taskforce
» VR/EZ
» Taskforce
externe actoren
» Publieke eigenaars
» LB
» hub.brussels
» BAOB
68
3. Restruimte van het perceel vergroenen om infiltratie te bevorderen
en een verkoelend effect te creëren.
4. Bewustwording creëren rond het waterverbruik in kantoren.
5. Aanmoedigen van duurzaam watergebruik door middel van Groene
Premies en een prijsuitreiking.
6. Regelgeving rond perceelinrichting en duurzaam watergebruik
aanpassen aan klimaatuitdagingen.
Referenties
BINNEN BRUSSEL
» Groendaken, Homegrade.
Brussels
BUITEN BRUSSEL
» Dakakker, Rotterdam
» BIODIVA-scan, Provincie
Antwerpen
» ecopedia
Actielijn 3:
‘Werken met Water’ - prijs uitreiken
1. Binnen de Water Taskforce brainstormen over inhoud
prijs, eventueel afstemmen met de Gewestelijke prijs
‘Duurzaam Gebouw’.
2. Bedrijven die bezig zijn met geïntegreerd
regenwaterbeheer oproepen om zich in te schrijven
voor de prijs.
3. Diverse jury opstellen en voorstellen verzamelen in
jaarboek (aangevuld met voorbeeldprojecten).
4. Prijs uitreiken op de Waterdag van het jaar.
69

Speelgroenplaats
- projectfiche
prioriteit 1 2 3
Speelgroenplaats
- actieplan
Kansen!
Actielijnen
Samenwerken
Beschrijving
Context
De speelgroenplaats is van toepassing voor publieke en
private scholen.
Functie
De speelgroenplaats wordt klimaatvriendelijk ingericht met
ruimte voor speelelementen, groen en water. De traditionele
betonnen speelplaats maakt plaats voor een natuurlijke
omgeving met een geïntegreerd regenwaterbeheer.
Regenwatertonnen en groene infiltratiezones vangen
water op dat vervolgens kan worden hergebruikt voor het
doorspoelen van wc’s, kuisen en besproeien van planten. Er
wordt ook ingezet op het vergroten van het bewustzijn rond
duurzaam waterverbruik, zowel bij de schoolkinderen als bij
de schoolbesturen.
» Brusselse waterklassen
» Basisschool Magnolias (1)
» School Astridpark (2)
Schaal
Doelgroepen:
Wateropgaven:
Waterwerven:
Pijlers:
Ingrepen
1.
4.
» GFS Secondaire Institut
Paul-Henri Spaak ASBL (14)
» ...
XS S M L XL
scholen, leerlingen
2.
5.
3.
6.
1 2
3 4 5 6 7
1 2
3 4 5 6 7 8
1. Regenwatertonnen installeren om regenwater op te vangen van het
dak van het schoolgebouw dat kan worden hergebruikt binnen en
rond het schoolgebouw (onderhoud, groenbeheer, sanitair).
2. De buitenruimten zoveel mogelijk ontharden en herinrichten met
groene buffers en wadi’s in samenhang met speelelementen.
Actielijn 1:
Interne bewustzijnscampagne rond
ontharding organiseren
1. Zie ook fiche Watercommunicatie, XL, bijlage
sensibilisering (intern).
2. Interne onthardingsdag met sprekers en best practices
organiseren waar schoolbesturen en ambtenaren aan
deelnemen.
a. Debat met voor- en nadelen begeleiden,
verschillende stemmen verzamelen.
3. Naargelang noden en wensen, verder
sensibiliseringstraject uitbouwen met schoolbesturen
en stadsdiensten.
Actielijn 2:
Stappenplan opstellen voor te renoveren
speelplaatsen
1. Speelplaatsen die worden gerenoveerd, verplicht
voldoende ontharden en opvangcapaciteit voorzien
om geïntegreerd regenwaterbeheer op de volledige
schoolsite mogelijk te maken.
a. Zie fiche Waterreglement, XL. Aan de hand
van richtlijnen rond verhardingspercentage,
overstromingsgebieden, hergebruiksnormen etc.
2. Werkingsproces evalueren en geslaagde resultaten
bekend maken aan breder publiek.
Actielijn 3:
Leerlingen sensibiliseren rond duurzaam
waterbeheer
1. Naar voorbeeld van voorgaande trajecten (bv.
Brusselse Waterklassen) in alle scholen sensibiliseren
rond duurzaam waterbeheer
2. Te beginnen bij scholen waarvan de speelplaatsen
worden heringericht of die meedoen aan een oproep.
interne actoren per actielijn
trekker (= vet)
actielijn 1
Streefdoelen
» SO Klimaat
» Wateradviseur
» Taskforce
» OO
externe actoren
actief (= vet)
actielijn 2
» Vanaf 2022 geïntegreerd regenwaterbeheer meenemen
in alle op te starten renovaties
» In 2025 drie speelgroenplaatsen realiseren
Doelstelling 2030:
» Deelname van de helft van de scholen aan het project
‘Mijn school, mijn energie’
Doelstelling 2040:
» Alle scholen nemen deel aan het project ‘Mijn school,
mijn energie’
Doelstelling 2050:
» Evaluatie en aanpassingen
actielijn 3
» OO
» DS - Communicatie
» SO Klimaat
» CSJ - Rioolmuseum
+ Bibliotheken
» Wateradviseur
» OO
» OP
» GR
» Wateradviseur
» LB
» Coördinatie
Zenne
externe actoren
3. Indien volledige ontharding niet mogelijk is, wordt waterdoorlatende
verharding gebruikt of ondergrondse waterstockage.
4. Bomen plaatsen zodat deze voor een betere watercaptatie zorgen en
schaduw en een verkoelend effect brengen in warme periodes.
5. Bewustzijn rond duurzaam waterverbruik vergroten bij
schoolbesturen en leerkinderen, bijvoorbeeld met een openlucht
waterklas.
Referenties
BINNEN BRUSSEL
BUITEN BRUSSEL
70
» Operatie Re-creatie, Leefmilieu
Brussel
» Brusselse Waterklassen, Sint-
Pieterscollege Jette
» Herinrichting speelplaats,
Jacques Brel Jette
» Goodplanet vzw
» Les Cours Oasis
» Groene speelplaats, Antwerpen
» Klimaatspeelplaats, Sint-Paulus
school Kortrijk
» Ontharden scholen, Vlaanderen
Breekt Uit
71

Cartografie XS
- Water en wonen
Op de XS-schaal van de individuele woning, het bedrijf of de school
is het de bedoeling prioriteit te geven aan wateropvang, hergebruik,
infiltratie en buffering.
Onder de projecten die in dit plan worden belicht, loopt de Stad
voorop bij de uitvoering van bronmaatregelen op haar terreinen en de
verbetering van het regenwaterbeheer bij scholen en sportcentra. Om
dit te bereiken, moeten eerst de bestaande voorzieningen en de situatie
voor opvang van regenwater op elke locatie worden bestudeerd,
en vervolgens moeten passende en goed gedimensioneerde
werkzaamheden worden uitgevoerd, idealiter in coördinatie met
andere geplande renovaties of herontwikkelingen.
Zo zijn de gebouwen van de Stad in de omgeving van Laken reeds
bestudeerd om het potentieel te ramen en de haalbaarheid van
regenwateropvang in te schatten (Studie Regenwaterreservoirs). Een
dergelijke analyse van de specifieke beperkingen en mogelijkheden
van elk gebouw/gebied is noodzakelijk voordat er werkzaamheden
worden uitgevoerd, teneinde het maximale potentieel voor afkoppeling
te evalueren. Voor elk perceel variëren de soorten en volumes van het
afstromende water en de mogelijkheden en beperkingen in termen
van ontharding, buffering of hergebruik immers aanzienlijk.
Het doel van ontharding is het bevorderen van infiltratie en
evapo(transpi)ratie. Wanneer dit niet mogelijk of niet voldoende is,
kan het water worden afgevoerd naar het rivierennet, gebufferd en
eventueel worden hergebruikt.
De kaart met prioriteiten per deelstroomgebied aan het einde van het
document op pagina 166 laat zien dat het stadscentrum en Laken het
meest voordeel zou halen bij dit soort maatregelen aan de bron omdat
de riolering daar regelmatig verzadigd is en de overstromingsgevoelige
gebieden in de historische valleien van de Molenbeek en de Zenne
zouden profiteren van de vertraagde afvoer.
Ook de historische vallei van de Beyseghem in Neder-Over-Heembeek
en de pleinen staan als prioritaire gebieden op de prioriteitenkaart.
Voor de toekomst wordt daarom aanbevolen de haalbaarheid van
geïntegreerd regenwaterbeheermaatregelen (GRB-maatregelen) voor
openbare gebouwen in deze gebieden te bestuderen.
Betrokken fiches
Watergebouwen van de Stad (XS)
Werken met water (XS)
Speelgroenplaats (XS)
Waterwoning (XS)
Pilootprojecten
1. Magnolias Basisschool
2. Pedagogisch Centrum voor Speciaal Onderwijs
Astridpark
3. Koning Boudewijnstadion
4. Voorbereidende school E. Bockstael
5. Brucity
6. Sibelga
Prioritaire projecten
7. Trade mart
8. Primerose sportcentrum
9. Tuinderskamers Prins Leopoldsquare
10. Solvay
11. Stelplaats MIVB
12. Mabru
13. School E. Bockstael Delannoystraat
14. GFS Secundair Instituut Paul-Henri Spaak
15. Brussels EXPO
16. Wegdepot “Mellery”
17. Lagere school Six-Jetons
18. Europees Centrum voor Groenten en Fruit
Legende
72 73
N
Datum / Date: 06/02/2023
Bronnen: Stad Brussel (groene ruimten, hydrografisch netwerk)
Bron / Source: Ville de Bruxelles (espaces verts, réseau hydrographique) / Stad Achtergrond: Brussel (groene Open Street Map
ruimten, hydrografisch netwerk)
16 januari 2023
Achtergrond / Fond de plan: Open Street Map
1000 m 2000 m

Projecten XS
De prioriteit van projecten kan worden afgeleid van de prioriteitenkaart per deelstroomgebieden, maar
hangt ook af van de beperkingen en kansen die aan elk site zijn verbonden.
Pilootprojecten
Basisschool Magnolias (1)
» Projectverantwoordelijke: Stad Brussel. Subsidie Leefmilieu
Brussel beschikbaar voor afkoppelingswerken.
» Locatie: Magnolialaan 1, Laken
» Volgens de Studie Regenwaterreservoirs lijkt deze school
geschikt voor opvang van regenwater in overeenkomst
met geïntegreerd regenwaterbeheermethodiek (GRB
methodiek). De site kampt met ernstige overstromingen in
de kelders.
Fiches
Watergebouwen van de Stad
Speelgroenplaats
Pedagogisch Centrum voor
Speciaal Onderwijs Astridpark
School (2)
» Projectverantwoordelijke: Stad Brussel. Subsidie Leefmilieu
Brussel beschikbaar voor afkoppelingswerken.
» Locatie: Madridlaan 100, Laken
» Bestudeerd binnen Studie Regenwaterreservoirs.
» Naast de renovatie en het hergebruik van de bestaande
tank, biedt deze locatie een grote kans en technische
faciliteit voor opvang van regenwater. Het overloopwater
van het infiltratiebekken kan bovendien afgeleid worden
naar de vijver van Osseghem, die met een chronisch
watertekort kampt.
» De hoeveelheid water die zou kunnen worden opgevangen,
zou een aanzienlijk deel van het jaarlijkse waterverbruik op
dit terrein dekken.
Fiches
Watergebouwen van de Stad
Speelgroenplaats
Koning Boudewijnstadion (3)
» Projectverantwoordelijke: Stad Brussel. Subsidie Leefmilieu
Brussel beschikbaar voor afkoppelingswerken van
stadionperceel.
» Locatie: Marathonlaan 135/A, Laken
» Een studie van het afkoppelingspotentieel van dit gebied is
lopende, zowel voor de afstroming van de daken als voor de
omgeving. De studie heeft tot doel quick-win acties voor
te stellen zowel als middellangetermijnmaatregelen in het
kader van de renovatie van het stadion.
» De conclusies van deze studie, voor het quick-wins luik,
- Water en wonen
» De conclusies van deze studie moeten dan worden
74 75
worden snel geïmplementeerd en deels gefinancierd via de
Leefmilieu Brussel subsidie.
» Het doel is om het water ter plaatse te hergebruiken
(aangezien het stadion een van de grootste
waterverbruikers van de Stad is) of door de Groendienst of
Dienst Netheid van de Stad. De rest van het regenwater zal
met GRB-maatregelen moeten worden opgevangen.
» Het afkoppelen van deze site van het rioleringsnet zal
het mogelijk maken om stroomafwaarts de collectoren te
ontlasten die, wanneer ze verzadigd raken, overstromingen
veroorzaken.
Fiches
Watergebouwen van de Stad
Voorbereidende school E.
Bockstael (4)
» Projectverantwoordelijke: Stad Brussel
» Locatie: Félix Sterckxstraat 18, Laken
» De Studie Regenwaterreservoirs heeft getoond dat deze
school een interessante kans biedt voor GRB :
» Opzetten van een actieplan voor de renovatie van de
speelplaats.
» De bestaande regenwaterreservoir op het terrein
moet worden hersteld en afgedicht.
» Installatie van drie nieuwe tanks van ten minste
20000 liter (= 20 m3) per eenheid wordt aanbevolen.
» De renovatie van het koer is in volle gang en zal
waarschijnlijk leiden tot een minder ambitieus beheer dan
voorgesteld in de studie. Meerdere regenwaterreservoirs
zijn in ieder geval voorzien, waarvan de overloop deels kan
worden geïnfiltreerd of ten minste gebufferd alvorens te
worden geloosd op het riool.
Fiches
Watergebouwen van de Stad
Speelgroenplaats
Brucity (5)
» Projectverantwoordelijke: Stad Brussel
» Locatie: Hallenstraat 4, Brussel centrum
» Het nieuwe administratieve centrum van de Stad Brussel is
eindelijk operationeel. Op het gebied van regenwaterbeheer
integreert dit gebouw wateropvang en -hergebruik.
Aangezien dit gebouw de gehele oppervlakte van het
perceel bedekt, is er geen mogelijkheid voor infiltratie maar
hemelwater wordt wel gebufferd voordat het op de riolering
wordt geloosd. Ten slotte is dit gebouw ook het onderwerp
van een proefproject op het gebied van riothermie.
» Zie ook project M “Omgeving van Brucity”
» geïmplementeerd
Fiches
Watergebouwen van de Stad
Werken met water
Waterenergie (Schaal L)
Sibelga (6)
» Projectverantwoordelijke: Sibelga
» Locatie : Werkhuizenkaai 16, Brussel
» Op de site is een uitgebreide strategie van zowel
ontharding en groendaken als hergebruik ontwikkeld. De
reeds genomen maatregelen dienen geëvalueerd te worden
en eventueel als voorbeeld voorgesteld te worden voor
uitbreiding naar andere sites.
Fiches
Werken met water
Prioritaire projecten
Trade Mart (7)
» Projectverantwoordelijke: privaat, op een perceel
gedeeltelijk eigendom is van de Stad, en met subsidie van
de Stad voor afkoppelingstudie.
» Locatie: Atomiumplein 1, Laken
» Trade Mart is een inkoopcentrum voor retailprofessionals
in Europa. Het potentieel van afkoppeling en GRBmaatregelen
moet bestudeerd worden:
» Opmetingen nodig om te bepalen hoe het gebouw
in de huidige toestand afwatert
» Parkeerterreinen kunnen doorlaatbaar worden
gemaakt
» Het terrein helt af naar het zuiden, door het
vervangen van de betonnen fontein door groene
oppervlaktes kan afstroming vanuit verharde
gebieden hier ook geïnfiltreerd worden
» De conclusies van dit onderzoek moeten dan worden
uitgevoerd.
Fiches
Werken met water
Primerose sportcentrum (8)
» Projectverantwoordelijke: privaat, op een perceel in
eigendom van de Stad met subsidie van de Stad voor
afkoppelingstudie.
» Locatie: Dikkelindelaan 41, Laken
» Primerose sportcentrum bevat tennisvelden, padelvelden,
een hockeyveld en gebouwen (squash, fitness, bistro). Een
studie van het afkoppelingspotentieel van de gebouwen
en verharde oppervlaktes is wenselijk om het potentieel
van hergebruik en ontharding in te schatten en op basis
daarvan acties voor een optimaal waterbeheer aan te
bevelen.
Fiches
Werken met water
Tuinderskamers Prins
Leopoldsquare (9)
» Projectverantwoordelijke: Stad Brussel
» Locatie: Prins Leopoldsquare, Laken
» Site geschikt voor GRB-maatregelen. Er is een positieve
motivatie van betrokkenden:
» Gemakkelijke installatie van waterput want nodige
leidingen bestaan.
» Mogelijke besparing van 11% huidige watergebruik.
» Aansluiting aanbevolen van de overlaat van de
waterput naar een wadi op het plein.
Fiches
Watergebouwen van de Stad
Solvay (10)
» Projectverantwoordelijke: privaat
» Locatie: Ransbeekstraat, 310, Neder-Over-Hembeek
» Gelegen dichtbij het kanaal en wordt doorkruist door
de Tweebeek (zie ook schaal L), hebben de gebouwen
en terrein van Solvay in NOH een groot potentieel voor
afkoppeling, met een positieve impact op biodiversiteit
(vijvers) en waterkwaliteit in de Zenne door het verlaging
van de kans van overstort. Het waterbeheer van deze
site moet worden bestudeerd rekening houdend met de
aanwezigheid van giftige stoffen.
Fiches
Werken met water
Stedelijke rivier (schaal L)
Stelplaats MIVB (11)
» Projectverantwoordelijke: MIVB
» Locatie: Houtweg 99, Haren
» De site van deze stelplaats beslaat een zeer groot gebied
(in totaal 31 ha) waarvan veel verharde oppervlakten. Het
regenwater van de vele daken zou gebruikt kunnen worden
voor sanitair maar ook voor het onderhoud van gebouwen,
omgeving en voertuigen. Overtollig water en wegwater dat
mogelijk is verontreinigd met koolwaterstoffen, zou rond de
gebouwen worden beheerd door GRB-maatregelen.
Fiches
Werken met water
Mabru (12)
» Projectverantwoordelijke: privaat, op een perceel in
(gedeeltelijke) eigendom van de Stad, eventueel met
subsidie van Stad voor afkoppelingstudie.
» Locatie: Werkhuizenkaai 22, Brussel
» Deze site is zwaar verhard en heeft dus een groot potentieel
om het regenwaterbeheer te verbeteren. Daarom is met

name een afkoppelingstudie en de uitvoering daarvan
relevant.
Fiches
Werken met water
School E. Bockstael
Delannoystr. (13)
» Projectverantwoordelijke: Stad Brussel
» Locatie: Stevens Delannoystraat 28B, Laken
» Goed potentieel voor GRB-maatregelen o.b.v. de Studie
Regenwaterreservoirs :
a. Bestaande regenput herstellen en afdichten, en
vervolgens aansluiten op de sanitaire voorzieningen
b. Opvangen van regenwater van de daken en de
speelplaats aan de achterzijde van het terrein zou 14%
van het jaarlijkse waterverbruik kunnen dekken
c. Voortuin ontharden om infiltratie te bevorderen
Fiches
Watergebouwen van de Stad
Speelgroenplaats
GFS Secondaire Institut Paul-
Henri Spaak ASBL (14)
» Projectverantwoordelijke: Stad Brussel
» Locatie: Alfred Stevensstraat 20, Laken
» Goed potentieel voor GRB-maatregelen o.b.v. de Studie
Regenwaterreservoirs :
a. Potentieel van 14% besparing
b. Detailstudie (tracers) nodig voor dimensionering van
waterput
c. Inrichting van vijver aanbevolen in binnentuin met
biologische meerwaarde
» Deze site biedt de gelegenheid voor een collectief blok
(zie ook schaal S) om het waterbeheer van de school
IPHS en dat van de sociale woningen van de Lakense
Haard (Ramaekersstraat, Emile Delvastraat en Alfred
Stevensstraat) samen aan te pakken.
Fiches
Watergebouwen van de Stad
Speelgroenplaats
Collectief blok (schaal S)
Brussels EXPO (15)
» Projectverantwoordelijke: privaat op een perceel in
eigendom van de Stad, met subsidie van de Stad voor
afkoppelingstudie.
» Locatie: 135/A Marathonlaan, Laken
» Brussels Expo is een groot congres- en
evenementencentrum gelegen op de Heizel te Laken. De
gebouwen omvatten een zeer grote oppervlakte. Via een
gepast waterbeheer kan afstromend regenwater van de
daken worden opgevangen, hergebruikt en geïnfiltreerd
zodat de afstroming naar de riolering vermindert.
» In het kader van het herinrichtingsproject van het
Heizelplateau zou het Belgiëplein veel hemelwater kunnen
verwerken, met inbegrip van een deel van het water dat
afkomstig is van de locatie van Brussels Expo, omdat het
plein bij de ingang ligt.
» De overloop zou uiteindelijk ook naar de vijver van
Osseghem kunnen worden geleid, die met een chronisch
watertekort kampt, via een in onbruik geraakt Vivaquariool
onder de Eeuwfeestlaan, langs Trade Mart.
» Een studie van het afkoppelingspotentieel van dit gebied
is in juni 2023 gestart om een gedetailleerde ruimtelijke
diagnose van de situatie uit te voeren: bestaande
netwerken, potentieel voor afkoppeling zone per zone,
potentieel voor hergebruik en ontharding, en acties voor
een optimaal waterbeheer op het perceel.
» De conclusies van deze studie zullen dan gefaseerd
uitgevoerd moeten worden tijdens de geplande
verbouwing.
Fiches
Waterplateau (schaal S)
Werken met water
Wegdepot “Mellery” (16)
» Projectverantwoordelijke: Stad Brussel
» Locatie: Mellerystraat 40-48, Laken
» Uit de Studie ‘Regenwaterreservoirs’ rond
waterhuishouding in Laken bleek dat slechts een deel van
het hergebruikpotentieel werd benut, hoewel de behoeftes
groot zijn voor deze site. De installatie van een tweede
waterreservoir met een capaciteit van 15 tot 20 m2 moet
het mogelijk maken om regen van alle daken op te vangen
en op die manier tot 94% van het waterverbruik te dekken.
Fiches
Watergebouwen van de Stad
Lagere school Six-Jetons (17)
» Projectverantwoordelijke: Stad Brussel
» Locatie: Zespenningenstraat 55, Laken
» Deze stadsschool bevindt zich in een gebied met hoge
prioriteit qua afkoppeling van het rioleringsstelsel.
Aangezien deze site bijna volledig verhard is, is er een
reëel potentieel voor geïntegreerd regenwaterbeheer.
Om het zo goed mogelijk in te schatten, moet een
waterhuishoudingstudie worden gestart. Dit zal het
mogelijk maken om het potentieel van de site (in termen
van hergebruik en ontharding) te bepalen en de nodige
werken te faseren. De geplande renovatiewerkzaamheden
kunnen hiervoor worden aangewend. Indien mogelijk
moeten de aanbevolen oplossingen worden gebruikt
om de landschappelijke kwaliteit van het schoolplein te
versterken.
Fiches
Watergebouwen van de Stad
Speelgroenplaats
Europees Centrum voor
Groenten en Fruit (18)
» Projectverantwoordelijke: privaat, eventueel met subsidie
van Stad Brussel voor afkoppelingstudie.
» Locatie: Werkhuizenkaai 112, Brussel
» Deze site is zwaar verhard en heeft dus een groot potentieel
om het beheer van het regenwater te verbeteren. Hiervoor
wordt eerst een afkoppelingstudie voorgesteld, gevolgd
door de uitvoering ervan. Ook zal gezocht moeten worden
naar synergiemogelijkheden tussen gebouwen in hetzelfde
gebied (zie schaal S, Waterplateau).
Fiches
Werken met water
Waterplateau (schaal S)
76 77
Extra
» Naast de reeds als prioritair aangemerkte locaties moeten
in elk renovatieproject systematisch maatregelen voor de
afkoppeling van riolering worden geïntegreerd. De Stad kan
tussenbeide komen om een kleine studie te subsidiëren om
de mogelijkheden voor afkoppeling te beoordelen en om
deze uit te voeren.
» De prioritaire kaart voor de deelstroomgebieden geeft
aan in welke gebieden deze maatregelen bijzonder
belangrijk zijn. Het gaat om het lager gelegen deel van
de Stad (Zennevallei), Laken en de vroegere vallei van de
Molenbeek (deze in Neder-Over-Heembeek). In mindere
mate zijn ook de Wijk van de Squares en het zuiden van
Haren kwetsbaar voor overstromingen.
Fiches
Watergebouwen van de Stad
Speelgroenplaats

XS
S
M
2.2
SCHAAL S
L
Op schaal van een bouwblok zet de Stad in op het stimuleren van samenwerking
tussen gebruikers om hun private, gedeelde ruimte te transformeren tot
waterinclusieve ruimte.
XL
78 79

Waterburen
- projectfiche
prioriteit 1 2 3
Waterburen
- actieplan
Kansen!
Actielijnen
Samenwerken
80
Beschrijving
Context
Waterburen is van toepassing voor aan elkaar grenzende
rijhuizen, binnentuinen en voor appartementsgebouwen met
of zonder collectieve buitenruimte.
Functie
Het project Waterburen focust op het collectief waterbeheer
door buren. Regenwater wordt collectief opgevangen in
regenwatertonnen of in een regenwaterreservoir en wordt
hergebruikt. Daarnaast voegt Waterburen verschillende aan
elkaar grenzende achtertuinen samen tot één geheel om zo
maximaal te kunnen inzetten op het opvangen, infiltreren
en bufferen van regenwater. Hier kunnen ook andere
functies aan gekoppeld worden zoals een waterspeeltuin
en een (zwem)vijver. Kleine gescheiden tuinen worden zo
(gedeeltelijk) samengevoegd tot een groen gedeeld oasepark
waar meer mogelijk is. Door geïntegreerd regenwaterbeheer
collectief te organiseren tussen buren worden zowel
duurzame, economische als sociale winsten geboekt.
» Brusseau Bis
» Duurzame Wijkcontracten
» Bouwblokkenstudie Laken
» Waterburen
Schaal
Doelgroepen:
Wateropgaven:
Waterwerven:
Pijlers:
Ingrepen
Referenties
1.
4.
Ramaekersstraat (19)
» Waterburen Neder-Over-
Heembeek (25)
» Modelwijk (21)
XS S M L XL
inwoners, buurtverenigingen
2.
5.
3.
6.
1 2
3 4 5 6 7
1 2
3 4 5 6 7 8
1. Regenwatertonnen of regenwaterreservoirs installeren in de open
ruimte of in gedeelde binnenruimte. Deze vangen regenwater op
dat de buren, volgens hun eigen vraag, kunnen hergebruiken voor
huishoudelijke taken.
2. Een groendak of een waterdak inrichten dat dient als collectieve
waterbuffer of als waterreservoir.
3. De tuin ontharden en inrichten als groenblauwe oase.
4. Het afstromende regenwater van de daken van de woningen
dat niet kan worden hergebruikt, afleiden naar de verschillende
infiltratiezones in de tuin.
5. Andere functies die kunnen voorzien worden in de Collectieve
Watertuin zijn een waterspeeltuin, een ecologische (zwem)vijver, etc.
6. Regelgeving aanpassen en promoten van goede voorbeelden.
BINNEN BRUSSEL
» Brusseau
» Îlot d’eau, Vorst
» Vooruit met de wijk,
burgerprojectoproep, Brussel
» Inspiratiegids ‘Regenwater,
een troef voor de openbare
ruimte’, Leefmilieu Brussel
Actielijn 1:
Testtraject Waterburen opstarten in het
kader van het project Waterbouwblok
1. De projectdefinitie en doelstellingen van Waterburen
afstemmen met de doelstellingen van Waterbouwblok en
koppelkansen maximaliseren.
2. Onderzoeken welke locatie en community binnen de
scope van Waterbouwblok bereid is om een testtraject te
doorlopen.
a. Niet enkel kijken naar bereidheid op terrein maar
ook naar prioritaire locaties rond toekomstige
wateruitdagingen.
3. Begeleidingstraject opstarten in het kader van het project
Waterbouwblok dat inzet op co-creatie, meer specifiek op
een samenwerking tussen de Stad en de community.
4. Geleerde lessen van het testtraject in kaart brengen
door middel van interne evaluatie en bevraging van de
community.
5. Geleerde lessen uitwerken tot methodiek om andere
projecten rond ‘Waterburen’ te realiseren.
6. Resultaten van eerste testtraject kenbaar maken naar de
buitenwereld (publicatie, lezing, waterdag, ...).
Actielijn 2:
Testtraject opstarten in drie bouwblokken in
Neder-Over-Heembeek
1. Een traject opstarten in drie geselecteerde bouwblokken
in Neder-Over-Heembeek waar de Stad eigen groene
ruimte bezit (zie prioritair project (28)).
Actielijn 3:
‘Waterburen’ vermenigvuldigen (1) binnen
kader van Duurzame Wijkcontracten en (2)
door een oproep te lanceren.
1. Uitgewerkte methodiek rond Waterburen binnen
Waterbouwblok implementeren in Duurzame
Wijkcontracten (zie fiche Waterwijkcontract, XL).
2. Oproep voor burgers lanceren om ook aan een project
rond ‘Waterburen’ mee te doen. Indien mogelijk kan dit in
het kader van de Burgerprojectoproepen.
a. 5 Kansrijke coalities selecteren op basis van impact
rond toekomstige wateruitdagingen en op basis van
de sterkte van de coalitie.
b. Coalities begeleiden bij het opstellen van de
verschillende doelstellingen, ingrepen en plan van
aanpak.
c. Ingrepen uitvoeren en voldoende
uitwisselingsmomenten organiseren zodat coalities
kunnen leren van elkaar.
3. Testprojecten evalueren en analyseren hoe ondersteuning
van de Stad (adviesverlening, instrumentarium) kan
worden geoptimaliseerd.
interne actoren per actielijn
trekker (= vet)
actielijn 3
actielijn 1
» SV
» SO Klimaat
» Wateradviseur
» BP
» BGE
Streefdoelen
» SO Klimaat
» Wateradviseur
» BGE
» BP
externe actoren
actief (= vet)
actielijn 2
externe actoren
Doelstelling 2030:
» 2 projecten rond ‘Waterburen’ gerealiseerd (bv.
gekaderd binnen Duurzame Wijkcontracten)
Doelstelling 2040:
» X aantal projecten rond ‘Waterburen’ gerealiseerd (vast
te leggen na leren van de eerste 2 ervaringen)
Doelstelling 2050:
» Evaluatie en aanpassingen
» SGWB
» LB
» SO Klimaat
» Wateradviseur
» GR
» BP
81

Collectief Blok
- projectfiche
prioriteit 1 2 3
Collectief Blok
- actieplan
Kansen!
Actielijnen
Samenwerken
Beschrijving
Context
Collectief Blok is een divers samengesteld blok dat bestaat
uit publieke gebouwen, scholen, kantoorgebouwen, winkels,
horeca en appartementsblokken. Deze gebouwen staan
geclusterd rond verharde ruimte zoals parkeerplaatsen en
binnenterreinen.
Functie
» Brusseau Bis
» Duurzame Wijkcontracten
» Bouwblokkenstudie Laken
Schaal
Doelgroepen:
» Collectief blok GFS Paul-
Henri Spaak middelbare
school (26)
» ...
XS S M L XL
eigenaren, gebruikers
Actielijn 1:
Bouwblokken selecteren om testtraject op te
starten
1. 2 Bouwblokken selecteren in
wateroverstromingsgevoelige zone waarvan het
binnenterrein niet waterdoorlatend is en waar er
bereidheid is bij de eigenaren om een testproject op te
starten.
a. Dit kan in het kader van een Duurzaam
Wijkcontract, een studie zoals de
Bouwblokkenstudie in Laken of een co-creatief
project zoals Waterbouwblok (Brusseau Bis).
2. Onderzoeken hoe publieke middelen ingezet kunnen
worden, op voorwaarde dat een deel van het ontharde
binnenterrein publiek toegankelijk gemaakt wordt.
actielijn 3
interne actoren per actielijn
trekker (= vet)
» SO Klimaat
» Taskforce
actielijn 1
» SO Klimaat
» SV
» Wateradviseur
» BGE
» BP
externe actoren
actief (= vet)
» SGWB
actielijn 2
externe actoren
» SO Klimaat
» Wateradviseur
» Taskforce
» BGE
» BP
» GR
Collectief Blok focust enerzijds op het collectief opvangen
en hergebruiken van water en anderzijds op het vergroten
van de infiltratie- en buffercapaciteit via ontharding, infiltratie
en buffersystemen. Door samenwerking tussen particuliere
eigenaren en gebruikers kunnen op deze manier heel wat
winsten geboekt worden.
Wateropgaven:
Waterwerven:
Pijlers:
Ingrepen
1.
4.
2.
5.
3.
6.
1 2
3 4 5 6 7
1 2
3 4 5 6 7 8
Actielijn 2:
Samenwerkingsverband stimuleren in
begeleidingstraject
1. Begeleidingsteam aanstellen die de coalities zal
begeleiden.
2. Eigenaars en gebouwbeheerders samenbrengen in
een coalitie en stimuleren om een plan te ontwikkelen
dat het binnenterrein onthardt.
3. Verschillende doelstellingen en ingrepen oplijsten
samen met de coalitie.
4. De coalities een financieringsplan laten opstellen,
onderzoeken welke subsidies in aanmerking kunnen
komen.
5. Ingrepen stapsgewijs uitvoeren en
uitwisselingsmomenten tussen coalities organiseren
om van elkaar te laten leren.
Streefdoelen
Doelstelling 2030:
» 2 pilootprojecten uitgevoerd (bv. gekaderd binnen
Duurzame Wijkcontracten)
Doelstelling 2040:
» X aantal projecten rond ‘Collectief Blok’ realiseren (vast
te leggen na leren van de eerste 2 ervaringen)
Doelstelling 2050:
» Evaluatie en aanpassingen
1. Afstromend regenwater van de omliggende gebouwen opvangen in
collectieve regenwaterreservoirs en hergebruiken voor onderhoud,
groenbeheer, sanitair, e.d.
2. De binnenruimte zoveel mogelijk ontharden, waar nodig
waterdoorlatende verharding gebruiken (bijvoorbeeld grasdallen
voor parkeerterreinen).
3. Waar mogelijk groene buffers en wadi’s inrichten die dienen als
collectieve infiltratievoorziening.
4. Bomen planten voor een verbetering van de waterhuishouding in de
bodem en een afkoelend effect.
Referenties
Actielijn 3:
Evalueren &
ondersteuningskader optimaliseren
1. Geleerde lessen van het testtraject in kaart brengen
door middel van interne evaluatie en bevraging van de
coalities.
2. Geleerde lessen uitwerken tot methodiek om
andere projecten rond ‘Collectief Blok’ te realiseren
en analyseren hoe ondersteuning van Stad
(adviesverlening, instrumentarium) kan worden
geoptimaliseerd.
BINNEN BRUSSEL
BUITEN BRUSSEL
82
» Brusseau
» Fontainas project
» Wij(k)water, Gents Milieu Front
83

Waterplateau
- projectfiche
prioriteit 1 2 3
Waterplateau
- actieplan
Kansen!
Actielijnen
Samenwerken
Beschrijving
Context
Het Waterplateau is een terrein met grootschalige bedrijven
en gebouwen die veel bezoekers aantrekken. Er is veel
verharding aanwezig, in de vorm van bezoekersparkings of
grijze restruimte.
Functie
Het Waterplateau functioneert als een spons. Het zet zoveel
mogelijk in op het bergen én infiltreren van regenwater
in plaats van het stroomafwaarts af te voeren. Op die
manier speelt het een cruciale rol in het voorkomen van
overstromingen in lager gelegen stedelijk gebied. De fiche
Werken met Water, XS, is onderdeel van het Waterplateau
en beschrijft hoe bedrijven aan individueel geïntegreerd
regenwaterbeheer kunnen doen op hun perceel. In
Waterplateau wordt nog meer ingezet op synergieën tussen
bedrijven wat betreft gedeelde wateropvangcapaciteit en
watergebruik. Om een Waterplateau mogelijk te maken is
het belangrijk een macro-studie voor te schrijven. Hiervoor
is aanpassing in de regelgeving nodig, zie ook fiche
Waterreglement, XL.
» Heizelplateau (24)
» Brugmann ziekenhuis (22)
» Publicatie ‘Regenwater,
een troef voor de publieke
Schaal
Doelgroepen:
Wateropgaven:
Waterwerven:
Pijlers:
1.
4.
» ...
ruimte’, Leefmilieu Brussel
XS S M L XL
bedrijven, bedrijfsverenigingen
2.
5.
3.
6.
1 2
3 4 5 6 7
1 2
3 4 5 6 7 8
Actielijn 1:
Regelgeving aanpassen voor nieuwe
Waterplateaus
1. Zie ook fiche Waterreglement, XL.
2. Bestaande regelgeving specifiëren voor nieuwe
grootschalige ontwikkelterreinen:
a. Een macro-studie voor geïntegreerd
regenwaterbeheer op de volledige site
verplichten.
b. Richtlijnen en goede voorbeelden opstellen
vanuit de Stad als leidraad (zie ook actielijn 2).
c. Stedelijk ontwerp en planinrichting hier op laten
baseren, er op toezien dat macro-studie ook leidt
tot micro-ingrepen.
3. Reeks werksessies organiseren met betrokken actoren
en beleidsniveaus om voorstel voor aangepaste
regelgeving te staven.
4. Eerste ontwikkelsites die aan regelgeving moeten
voldoen begeleiden en evalueren. De aanlegdiensten
meenemen in dit proces en lessen bundelen.
Actielijn 2:
Goede voorbeelden verzamelen
1. Scan voor goede binnenlandse en buitenlandse
voorbeelden wat betreft de duurzame inrichting grote
bedrijventerreinen en evenementenlocaties uitvoeren.
a. Zie ook de publicatie Regenwater, een troef voor
de openbare ruimte, Leefmilieu Brussel, 2014.
actielijn 3
interne actoren per actielijn
trekker (= vet)
actielijn 1
» Taskforce
» SO Vergunningen
» Wateradviseur
Streefdoelen
» SO Planning
» Wateradviseur
» SO Vergunningen
externe actoren
actief (= vet)
actielijn 2
externe actoren
Doelstelling 2030:
» Aanvullen de gewestelijke handleiding publieke ruimte
» Hydrostudie uitgevoerd voor elke grote
ontwikkelingslocatie
Doelstelling 2040:
» Evaluatie en aanpassingen
» Perspective
» LB
» VIVAQUA
» SO Klimaat
» Taskforce
» Wateradviseur
Ingrepen
1. Slim ontharden op basis van landschapsontwerp.
2. Kleinere groenstructuren inrichten in de publieke ruimte zoals
wadi’s die regenwater opvangen. Deze verbinden met grotere
infiltratiezones die grotere hoeveelheden regenwater kunnen
bufferen. Goed kijken naar de topografie.
3. Afkoppelen van hemelwater van bedrijven (zie Werken met Water,
XS).
4. Inzetten op hergebruik van hemelwater tussen bedrijven. Hiervoor
kunnen bassins worden ingericht op het plateau.
Referenties
BINNEN BRUSSEL
BUITEN BRUSSEL
2. Duidelijk benoemen welke procedure nodig was om
tot goed voorbeeld te komen.
3. Oplijsten welke ruimtelijke ingrepen noodzakelijk zijn
voor een duurzaam waterbeheerplan.
4. Nieuwe voorbeelden/ervaringen toevoegen in de
gewestelijke handleiding publieke ruimte die in
ontwikkeling is (zie fiche Blauw Groenbeheer, XL)
Actielijn 3:
Van plateau naar Waterplateau
1. Bij de herinrichting of geplande ingrepen van
bestaande grote terreinen (of plateaus) steeds
onderzoeken of er kansen zijn om aan geïntegreerd
regenwaterbeheer te doen op de site.
2. Handleiding publieke ruimte die in ontwikkeling
is, gebruiken en verder aanvullen (zie fiche Blauw
Groenbeheer, XL).
84
» Heizel, Brussel
» Green4Grey
» 2b-connect
85

Cartografie S
- Water en ontwikkeling
Op het niveau van een bouwblok streven verschillende
waterbeheersmaatregelen dezelfde doelstellingen na, maar de
beperkingen en uitvoeringsmethoden hangen af van de context en de
omvang van de werkzaamheden. Zo zijn er drie afzonderlijke projectfiches
opgesteld:
» Kleinschalige woonwijk (Waterburen) : de bebouwing in het
gebied bestaat voornamelijk uit huizen en/of flats.
» Kleinschalig gemengd gebied (Collectief Blok): de gebouwen
in de perimeter zijn zeer divers, met woningen, flats, kantoren
en winkels of openbare gebouwen zoals scholen.
» Bedrijventerrein grootschalig/groot aantal bezoekers
(Waterplateau): dit is meestal een economisch of facilitair
gebied met een hoge dichtheid aan gebouwen.
De grootschalige bedrijventerreinen en winkelcentra bevinden zich
voornamelijk in waterwerf 2 “Stapstenen in de Maelbeek” en waterwerf
4 “Havenlandschap” . In de waterwerven 3 “De Heizel als spons”, 5 “Het
noorden van de Stad Brussel” en 6 “Wonen in de vallei” zijn vooral
woongebouwen aanwezig. Ten slotte zijn de meeste gemengde gebieden
te vinden in waterwerf 1 “De Zennestad”.
Verschillende gebieden zijn aangewezen als geschikt voor ontwikkeling als
“waterbouwblokken”, zowel wat betreft Waterburen als Collectieve Blokken.
Het principe van een waterbouwblok is het ontwerpen en uitvoeren van
gemeenschappelijke voorzieningen voor regenwateropvang, duurzame
opslag of infiltratie op niveau van het bouwblok. Deze werkzaamheden
worden uitgevoerd in collectief overleg met de bewoners en gebruikers
van de verschillende huizen of flatgebouwen. Zo kunnen collectieve
systemen voor regenwaterbeheer worden ontwikkeld die iedereen ten
goede komen: beplanting, gemeenschappelijke reservoirs, infiltratiezones,
enz.
In het geval van de activiteitenzones afgebakend door een “Waterplateau”,
moeten lokale synergieën worden bevorderd. Het doel is de hoeveelheid
regenwater die daadwerkelijk in het afvoersysteem stroomt, te verminderen
door de toepassing van systemen voor opvang, hergebruik of infiltratie
(vermeld op de XS-schaal). Gezien de diversiteit van gebouwtypes en
activiteiten aanwezig in het Waterplateau, moet de mogelijke onderlinge
samenwerking bestudeerd en bevorderd worden, met behulp van een
alomvattend waterbeheersplan voor het gebied. Deze definieert een
samenhangende en adequate strategie voor het waterbeheer binnen het
Waterplateau door het bundelen van ruimtes en synergieën.
Betrokken fiches
Waterburen (S)
Collectief blok (S)
Waterplateau (S)
Pilootprojecten
19. Waterburen Ramaekersstraat (Brusseau BIS)
Prioritaire projecten
20. Masterplan Korte Groenweg
21. Modelwijk
22. Brugmann ziekenhuis
23. Masterplan Van Praet
24. Heizelplateau
25. Waterburen Neder-Over-Heembeek
26. Collectief Blok GFS Secundair Instituut Paul-
Henri Spaak
27. Waterburen Parochie
28. Waterburen Krekelendries
29. Waterburen Wilgeroosjes
30. Waterburen Washuis/Van Artevelde/T’Klint/
Zespenningen
31. Waterburen Rijkeklarenstraat/Groot Eiland/
Zespenningen
32. Waterburen Groot Eiland/Sint-Gorik/Sint-
Kristoffels/Rijkeklarenstraat
33. Waterburen Zespenningen/Van Artevelde/
Anderlecht/Fontainas
34. Waterburen Van Artevelde/Zespenningen/
Pletinckx
35. Industrieel gebied Kanaal
36. Waterplateau Haren-Zuid
37. Waterplateau Neder-Over-Hembeek
38. Werkhuizenkaai
Legende
86 87
N
Datum / Date: 18/01/2023
Bronnen: Stad Brussel (groene ruimten, hydrografisch netwerk)
Bron / Source: Ville de Bruxelles (espaces verts, réseau hydrographique) / Stad Achtergrond: Brussel (groene Open Street Map
ruimten, hydrografisch netwerk)
16 januari 2023
Achtergrond / Fond de plan: Open Street Map
1000 m 2000 m

Projecten S - Water en ontwikkeling
Masterplan Van Praet (23)
De prioriteit van projecten kan worden afgeleid van de prioriteitenkaart per deelstroomgebieden, maar
hangt ook af van de beperkingen en kansen die aan elk site zijn verbonden.
Pilootprojecten
Waterburen Ramaekersstraat
(Brusseau Bis) (19)
» Projectverantwoordelijke: Lakense Haard & Stad Brussel
» Locatie: Bouwblok omringd door straten Charles
Ramaekerstraat, Terplaststraat, Duikerstraat, Alfred
Stevensstraat
» Inrichting van een project rond waterburen binnen het
projectgebied. Het projectgebied wordt gekenmerkt door
een bebouwing met hoge densiteit en morfologie met hoge
diversiteit. Daarnaast wordt ook (regelmatig) wateroverlast
waargenomen nabij het projectgebied. Binnen het project
wordt eerst een uitgebreide diagnostiek voorbereid, waarna
een nieuw ontwerp wordt voorgesteld voor de zone. Zo
wordt een ‘waterbouwblok’ gecreëerd met aandacht voor
regenwaterbeheer van alle aanwezige activiteiten, o.a.
in de grote collectieve tuin met tot op vandaag weinig
landschappelijke en ecologische kwaliteit, gelegen binnen
het blok. Het creëren van een nat gebied of moeras zou
bijvoorbeeld een echte meerwaarde zijn.
» In Laken zou voor het bouwblok Ramaeckers/Stevens/Ter
Plast de mogelijkheid bestaan om een collectief project uit
te voeren tussen de Lakense Haard en de inwoners met de
Stad en de vzw BRAVVO als katalysatoren.
Fiches
Collectief blok
Waterburen
Prioritaire projecten
Masterplan Korte Groenweg
(20)
» Projectverantwoordelijke: Stad Brussel
» Locatie: Korte Groenweg, Neder-Over-Heembeek
» Er zal een masterplan worden opgesteld om de
ontwikkeling van het gebied Korte Groenweg in Neder-
Over-Heembeek (ca. 100 ha) in te kaderen. Dit is een
site die in hoofdzaak bestaat uit het sportcentrum
Korte Groenweg en het stedelijk bos (Begijnenbosdal +
omgeving Tweebeek).
» Het sportcentrum en de vallei van de Tweebeek zijn het
voorwerp van een hydrologische studie die tot doel heeft
de maatregelen te bepalen die moeten worden uitgevoerd
om het beheer van het regenwater te verbeteren, rekening
houdend met de hydrogeologische realiteit van de vijvers
van de Tweebeek. De conclusies van deze studie zullen
vervolgens worden geïntegreerd in het toekomstige
Masterplan Korte Groenweg, dat tot doel heeft de
88
Fiches
wil exploiteren en bebouwen. Als daar een
» De herontwikkeling van deze binnenblokken kan ook een
89
toekomstige ontwikkelingen in het gebied in goede
banen te leiden, met voorbeeldinrichtingen op gebied
van geïntegreerd regenwaterbeheer en verbetering van
bestaande natte gebieden.
Fiches
Waterplateau
Modelwijk (21)
» Projectverantwoordelijke: Lakense Haard met subsidie van
de Stad voor afkoppelingstudie.
» Locatie: Modelwijklaan, Laken
» Sinds enkele jaren wordt de Modelwijk gerenoveerd, zowel
de openbare ruimte als de woontorens.
» Gezien de schaal van deze site en zijn ligging
(stroomopwaarts van overstromingsgevoelige gebieden),
lijkt het meer dan noodzakelijk dat alle nieuwe
ontwikkelingen voorbeeldig zijn qua regenwaterbeheer
door ambitieuze recuperatie/hergebruik van water,
infiltratie/verdamping, bufferen, enz. De grote beschikbare
oppervlakte in de omgeving maakt het mogelijk om relatief
gemakkelijk veel verschillende bronmaatregelen uit te
rollen.
» De Stad steunt de Lakense Haard via een subsidie bij de
opstart van een afkoppelingstudie. De conclusies van deze
studie zullen vervolgens worden geïmplementeerd bij
toekomstige renovaties.
Fiches
Waterburen
Brugmann ziekenhuis (22)
» Projectverantwoordelijke: OCMW, Stad Brussel
(ondersteuning)
» Locatie: Site Victor Horta, A.Van Gehuchtenplein 4, Laken
» Het Brugmann ziekenhuis bestaat uit een grote
campus gelegen te Laken. Hiervoor moet eerst een
afkoppelingstudie uitgevoerd worden om het potentieel
en de haalbaarheid van hergebruik en bronmaatregelen
te bestuderen. Door watergerichte ingrepen in de open
ruimte, kan het afstromende regenwater van daken en
verharde wegen opgevangen en hergebruikt of geïnfiltreerd
worden. Zo kan het afstromen van regenwater naar de
riolering sterk verminderd worden.
» Deze voorzieningen, bij voorkeur in de buitenruimten,
zouden het mogelijk maken om de omgevingskwaliteit
te verbeteren, wat zowel gunstig zou zijn voor de natuur
als voor de patiënten van het ziekenhuis, wetende dat de
nabijheid van groene ruimten een aanzienlijk effect heeft op
het welzijn en herstel van de patiënten.
Waterplateau
» Projectverantwoordelijke: Stad Brussel
» Locatie : GGB 4, Neder-Over-Heembeek
» De ambities voor deze site van bijna 27 ha zijn groot. De
Stad Brussel wil de infrastructurele knoop van de Van
Praetlaan met de Vuurkruisenlaan inrichten als boulevard,
minimum 5 ha groene open ruimte creëren en een
bijkomend woningaanbod met verschillende faciliteiten
zoals een secundaire school en een crèche voorzien. Het
thema water heeft in dit onderzoek veel aandacht gekregen
en is terug te zien in de planfilosofie die voor het gebied
is gedefinieerd. Een studie naar de ontwikkeling van de
openbare ruimte (2 parken en wegen) is lopende, met name
voor de dimensionering van de waterbeheerssystemen
(ontwikkeling blauw netwerk op Oorlogskruisenlaan,
valorisatie van het moerasbos, bronmaatregelen in de open
ruimte (wegen en groen)).
» Daarnaast moeten vastgoedontwikkelingen ook
een voorbeeld zijn op het gebied van geïntegreerd
regenwaterbeheer. Integratie van het voormalige valleitje in
dit gebied is ook belangrijk.
» Zie ook L pilootproject “Moerasbos Neder-Over-Heembeek
(Van Praet)”.
Fiches
Collectief blok
Heizelplateau (24)
» Projectverantwoordelijke: Stad Brussel, Gewest, privaat
» Locatie: Laken
» Op het plateau bevinden zich Brussels EXPO (zie XS
projecten), het Koning Boudewijnstadion (zie XS projecten),
de Trade Mart (zie XS projecten) en het toekomstige
sportpark (zie L projecten).
» Al deze verschillende initiatieven samen vormen een
prioritair actiegebied waar onder impuls van de overheid
geïntegreerde oplossingen en synergieën kunnen worden
gevonden (Waterplateau).
» Dit is een prioritair gebied want het is opwaarts gelegen
van overstromingsgevoelige gebieden in Laken. Het
potentieel voor ontharding en bronmaatregelen is groot,
gezien de hoge mate van verstedelijking nu en in de
toekomst.
Fiches
Waterplateau
Waterburen NOH (25)
» Projectverantwoordelijke: Stad Brussel, privaat
» Locatie: Neder-Over-Heembeek
» Binnen initiatieven rond waterburen zou het waterbeheer
plaatsvinden in het hart van het woonblok, op het stuk
grond dat eigendom is van de Stad. De Stad zou dan in dit
project de rol van “trekker” spelen.
rol spelen bij de verbetering van de biodiversiteit.
» In Neder-over-Heembeek zijn dit de volgende blokken:
Fiches
Waterburen
» Vuurkruisen/Braambosjes/Pagoden/Olmkruid
» Vuurkruisen/Papenhout/Ferdauci/Es
» Papenhout/Ferdauci/ Pagoden/Es
Collectief blok GFS Paul-Henri
Spaak middelbare school (26)
» Projectverantwoordelijke: Stad Brussel en Lakense Haard
» Locatie: Alfred Stevensstraat/Gasstraat/Emile Delvastraat/
Prins Leopoldsquare/Charles Ramaekersstraat, Laken
» Dit blok, met onder andere de GFS Paul-Henri Spaak
middelbare school (zie project XS Speelplaats), biedt een
kans om het regenwaterbeheer te verbeteren met name in
verband met de groene ruimte (in eigendom van de Stad)
in het centrum voor bijvoorbeeld hergebruik, infiltratie of
buffering van water.
Fiches
Collectief blok
Speelgroenplaats (schaal XS)
Waterburen Haren (27-29)
» Blok Parochie (27)
» Projectverantwoordelijke : Stad Brussel, een andere
openbare operator, privaat
» Locatie : Parochiestraat, Verdunstraat en
Heerlijkheidsstraat
» Blok van ongeveer 8 ha waarvan de Stad Brussel en
een andere openbare operator vele percelen (meer
dan de helft) in eigendom hebben. Dit blok is één
van de laatste overblijfselen van het semi-landelijke
landschap van Haren. Dit is momenteel volledig
rondom gebouwd. In het hart van dit blok zou een
collectief beheer van afstromend water kunnen
worden overwogen en uitgevoerd.
» Blok Krekelendries (28)
» Projectverantwoordelijke : Privé met ondersteuning
van Leefmilieu-Brussel en Stad Brussel)
» Locatie : Krekelendries, Ransonstraat (opwaarts van
Krekelendries)
» Deze privéstraat heeft geen riolering en Vivaqua
is niet van plan om op termijn er één aan te leffen.
Afvalwater en regenwater worden daarom beheerd
door middel van beerputten. Het afkoppelen van
de gebouwen om regenwater te recupereren, te
bufferen en te infiltreren. Zou een echte kans zijn.
» Blok Wilgeroosjes (29)
» Projectverantwoordelijke : OCMW, Stad Brussel en
andere publieke operatoren
» Locatie : driehoekige bouwblok omringd door
spoorweg, inclusief Wilgeroosjesstraat en
Parochiestraat.
» Blok van ongeveer 5 ha omgeven door spoorlijnen
waar het OCMW meer dan 2ha van percelen
vastgoedproject zou ontwikkeld worden, zou dat een
kans zijn om er een voorbeeldproject van te maken,
dat ook het hemelwaterbeheer van andere reeds

Fiches
Collectief blok
Waterburen
34)
aanwezige constructies/infrastructuren en wegen
zou kunnen integreren (de Stad en een andere
openbare operator hebben veel eigendommen in dit
bouwblok).
Waterburen Van Artevelde (30-
» Projectverantwoordelijke: Stad Brussel en mogelijke andere
publieke en private operatoren die betrokken zijn bij elk
blok
» Locatie:
» Washuis/Van Artevelde/T’Klint/Zespenningen (30)
» Rijkeklaren/ Groot Eiland/Zespenningen (31)
» Groot Eiland/Sint-Gorik/Sint-Kristoffels/
Rijkeklarent (32)
» Zespenningen/Van Artevelde/Anderlecht/
Fontainas (33)
» Van Artevelde/Zespenningen /Pletinckx (34)
» Rondom de Van Arteveldestraat is de Stad de
meerderheidseigenaar van verschillende dichtbebouwde
blokken gelegen in het stadscentrum en met
verschillende activiteiten op openbaar terrein (scholen,
appartementsgebouwen, gemeenschapscentrum, cultuur,
winkels, basketbalveld, enz.)
» Gezien de ligging van deze collectieve blokken, in een
gebied met hoge prioriteit qua ontharding en het groot
aantal publieke gebouwen aanwezig zijn, lijkt er een reëel
potentieel te zijn dat eerst moet worden geobjectiveerd
doormiddel van een afkoppelingstudie en aangeven van
mogelijke inrichtingen.
» Het is ook vermeldenswaard dat deze blokken in de
buurt ligt van de lagere school Six-Jetons. Toekomstige
ontwikkelingen zullen dus rekening moeten houden met de
mogelijke synergieën met deze vestiging.
Fiches
Collectief blok
Watergebouw van de Stad (schaal XS)
kanaal
» Deze maatregelen, die stroomafwaarts van de
stroomgebieden liggen, zouden voornamelijk een
positief effect hebben op de waterkwaliteit in de
Zenne en het kanaal doordat de overstorten minder
vaak in werking zouden treden.
» Zie ook de doelstellingen van het
Beeldkwaliteitsplan (BKP).
Fiches
Waterplateau
Groene Kanaalcorridor (schaal L)
Werken met water (schaal XS)
Waterplateau Haren-Zuid (36)
» Projectverantwoordelijke: privé, Citydev, en eventueel
ondersteuning van de Stad
» Locatie:
» Haachtsesteenweg/Waterranonkelstraat/
Spaarbekkenstraat/Middelweg
» Haachtsesteenweg/Zweefvliegtuigstraat/
Straatsburgstraat/ Raketstraat/Luchtschipstraat (Da
Vinci site)
» In het ondernemingsgebied tussen de spoorweg, de
Haachtesesteenweg en de Middelweg zowel als in de Da
Vinci-site is het onthardingspotentieel hoog waar bedrijven
grote openluchtparkings en logistieke centra hebben. De
Stad kan subsidies voorzien om bedrijven ertoe aan te
zetten de mogelijkheden tot afkoppeling van hun gebouw
te evalueren door middel van een studie.
» Bodemverontreiniging moet in het oog gehouden worden
want het gaat om industriële percelen.
» Deze zone ligt in het noorden van de perimeter van RPA
Bordet.
» zie ook XS project : Depot MIVB
Fiches
Waterplateau
Waterplateau Neder-Over-
Heembeek (37)
Fiches
Waterplateau
Herbronnen (schaal L)
Werkhuizenkaai (38)
» Projectverantwoordelijke: Stad Brussel, Gewest, privé
» Locatie : Werkhuizenkaai, Brussel
» Verschillende terreinen tussen Van Praet en de spoorbrug
langs de rechteroever van het kanaal zijn in eigendom van
de Stad. Synergieën zijn mogelijk als deze verschillende
commerciële gebouwen tegelijk zoeken naar een
verbeteringen van hun waterhuishouding.
» De site heeft een oppervlakte van ongeveer 23 ha (exclusief
Docks) en is bijna volledig verhard. Deze site, gelegen
nabij het kanaal en doorkruist door de overwelfde Zenne,
heeft een zeer groot potentieel voor opvang en hergebruik
van regenwater (vooral voor het Departement Openbare
en groene ruimten die op deze locatie een magazijn heeft,
zou het opgevangen water zowel kunnen worden gebruikt
voor het besproeien van de bloemperken als voor het
schoonmaken van de wegen). Tot slot kan het overtollige
water geïnfiltreerd worden, bij voorkeur in open lucht, om
het landschap te verbeteren, of eventueel geloosd worden
in het hydrografisch netwerk (Zenne of kanaal).
» Zie ook XS projecten : Mabru, Sibelga, Europees Centrum
voor Groenten en Fruit
Fiches
Waterplateau
Industriegebied Kanaal (35)
» Projectverantwoordelijke: private en regionale actoren
zoals de Haven
» Locatie: Langs Vilvoordsesteenweg, Neder-Over-
Heembeek
» In combinatie met masterplan Van Praet en werken aan
de tramlijn, is er een gelegenheid om de hele buurt en
vooral het industriegebied bij het kanaal, in de dynamiek
te brengen om hemelwater en grondwaterkwel beter te
beheren.
» Subsidies kunnen voorzien worden voor het
uitvoeren van afkoppelingstudies om bedrijven
aan te zetten tot evaluatie en realisatie van
mogelijkheden tot afkoppeling van hun gebouw te
zetten de mogelijkheden tot afkoppeling van hun gebouw
90 evalueren.
91
» Bodemverontreiniging moet in het oog gehouden
worden voor de industriële percelen langs het
» Projectverantwoordelijke: privé, Citydev, en Stad Brussel
(ondersteuning)
» Locatie: Bedrijvensites Mercator en Galilei (ten noorden
van Tyraslaan) Neder-Over-Heembeek
» Het bouwblok bestaat uit verschillende bedrijventerreinen
(Mercator + Galilei, CityDev). Het blok wordt gekenmerkt
door grote gebouwen, in combinatie met open ruimte
die kan ingezet worden voor het bufferen en infiltreren
van afstromend regenwater. Bovendien is het een
watergevoelige zone.
» Dit maakt deel uit van het intergewestelijke projectgebied
Buda, waarin bijzondere aandacht wordt besteed aan
waterbeheer. De Saint Landry bron ligt binnen deze
perimeter en verdient herwaardering.
» De Stad kan subsidies voorzien om bedrijven ertoe aan te
te evalueren door middel van een studie.

XS
S
M
2.3
SCHAAL M
L
Straten en pleinen nemen een groot deel van de ruimte in beslag in de Stad
en zijn interessante plekken om de transformatie naar een waterpositieve
omgeving in te zetten. Riolering wordt zo veel mogelijk afgekoppeld van
regenwateropvangsystemen en vergroening bevordert de infiltratiecapaciteit.
In schaal M zijn het de beheerders van de publieke ruimte van de Stad die
zelf instaan voor het breed implementeren van geïntegreerde wateringrepen,
waarbij speciale aandacht wordt besteed aan het creëren van draagvlak bij de
inwoners en gebruikers van de ruimte.
XL
92 93

Waterstraat
- projectfiche
prioriteit 1 2 3
Waterstraat
- actieplan
Kansen!
Actielijnen
Samenwerken
94
Beschrijving
Context
De Waterstraat is van toepassing voor straten in beheer
van de Stad Brussel. Het gaat hierbij om verschillende
typologieën, van woonstraten tot boulevards.
Functie
De Waterstraat zet in op het opvangen en infiltreren van
regenwater. De Waterstraten zorgen ervoor dat kostbaar
regenwater niet langer afgevoerd wordt naar de riolering
door ruimte te voorzien voor groenstroken en wadi’s die het
regenwater opvangen en indien mogelijk laten infiltreren.
Zo kunnen de straten een belangrijke impact hebben
op de verduurzaming van de waterhuishouding van de
Stad. Niet alle straten kunnen groen en water een plek
geven in het straatprofiel, in dit geval kan gekozen worden
voor ondergrondse infiltratiesystemen. Via overlopen
wordt overtollig regenwater afgevoerd naar nabijgelegen
waterstructuren zoals een Waterpark (L), het kanaal of een
Regenwatervijver (L). Hierbij dient aandacht besteed te
worden aan de waterkwaliteit van het regenwater en de
voorziening van groene zuiveringsstroken. De Waterstraten
hebben ook een waardevolle impact op de toename aan
biodiversiteit en verkoeling in de Stad.
» Studie ‘Vergroening
Brussel - Verdurisation
Bruxelles’
» Samen Vergroenen!
» Wijkcontract Jonction (40)
Schaal
Doelgroepen:
Wateropgaven:
Waterwerven:
Pijlers:
Ingrepen
Referenties
BINNEN BRUSSEL
» Aquatopia, SGBP
» Brochure ‘De straattuin in
opmars!’, Leefmilieu Brussel
» Samen vergroenen, Brussel
» Good Move, Mobiliteit Brussel
1.
4.
» Omgeving van Brucity (41)
» Jan Sobieskilaan (42)
» Grootgodshuisstraat (43)
» ...
XS S M L XL
inwoners
2.
5.
3.
6.
1 2
3 4 5 6 7
1 2
3 4 5 6 7 8
1. Zoveel mogelijk gebruik maken van waterdoorlatende verharding
(bijvoorbeeld parkeerplaatsen inrichten met grasdallen,
betonstraatstenen gebruiken,...).
2. De straat herinrichten met groenstructuren, wadi’s en bomenrijen.
Het regenwater hier zoveel mogelijk naartoe geleiden en maximaal
inzetten op infiltratie.
3. Het overtollig regenwater afvoeren naar grotere waterstructuren
zoals waterparken en regenwatervijvers. Dit gebeurt bij voorkeur
bovengronds (bijvoorbeeld met een open goot).
4. Ondergrondse infiltratiesystemen kunnen een oplossing bieden
als er weinig ruimte beschikbaar is (bijvoorbeeld infiltrerende
straatkolken).
5. Afvalwater- en regenwaterstromen gescheiden houden via het
afkoppelen van regenwaterinvoer in het rioleringsstelsel.
BUITEN BRUSSEL
» Klimaatstraten, De Grote
Verbouwing
Actielijn 1:
Aanpassen regelgeving rond heraanleg van
straten
1. Op basis van de Studie ‘Vergroening Brussel -
Verdurisation Bruxelles’ en andere reeds gelopen
projecten geleerde lessen en aanbevelingen verzamelen.
2. Studie ‘Vergroening Brussel - Verdurisation Bruxelles’
realiseren in andere gemineraliseerde wijken van de Stad
(meest gemineraliseerde wijken eerst).
3. Reeks werksessies organiseren met betrokken interne
en externe actoren, waaronder de OE Stadsaanleg, Cel
Groene Ruimten, VIVAQUA en andere beheerders van de
ondergrondse ruimte.
a. Knelpunten in kaart brengen en zoeken waar
regelgeving een oplossing kan bieden. Indien meer
testruimte nodig is om oplossingen te vinden voor
bepaalde knelpunten, zie Actielijn 2.
4. Verplichte richtlijnen opstellen voor straten die worden
heraangelegd rond het afkoppelen van riolering,
het voorzien van voldoende infiltratieoppervlakte en
opvangcapaciteit. Zie fiche Waterreglement, XL.
5. Eerste straten die aan regelgeving moeten voldoen
begeleiden en evalueren. De aanlegdiensten toevoegen
in dit proces en lessen bundelen in de gewestelijke
handleiding openbare ruimte die in ontwikkeling is (zie
fiche Blauw Groenbeheer, XL).
Actielijn 2:
Waterstraten realiseren
1. Indien mogelijk koppelen aan participatieve wijktrajecten
zoals Duurzame Wijkcontracten en Samen vergroenen.
Op deze manier zoveel mogelijk voorgevels en daken
afkoppelen van riolering.
2. Sensibiliseren: Eerste aanleg van een Waterstraat
bekend maken via het gemeentemagazine de Brusseleir
en het website van de Stad. Belang van een geïntegreerd
regenwaterbeheer benadrukken op straatniveau.
3. Co-creatie: Aan de hand van projectoproepen en
ondersteuningsmiddelen bewoners aanmoedigen om
zelf hun straat onder handen te nemen. Ondersteuning
kan geboden worden bij bv. de aanleg van geveltuinen,
het installeren van collectieve regenwatertonnen in de
publieke ruimte, etc.
Actielijn 3:
Koppeling met mobiliteit maken
1. Het aanleggen van de Waterstraten zijn onlosmakelijk
verbonden met de mobiliteitstransitie. Het is belangrijk
dat er gekeken wordt naar koppelkansen met andere
mobiliteitstrajecten en -studies, bv. Good Move.
Actielijn 4:
Handelaars en inwoners sensibiliseren
1. Communicatiecampagne lanceren om handelaars
en inwoners in te lichten over geïntegreerd
regenwaterbeheer en de mogelijke schade van
schoonmaakmiddelen die afwateren naar nabije groene
ruimtes en plantenvakken.
interne actoren per actielijn
trekker (= vet)
actielijn 3
actielijn 1
» SO - Mobiliteit
Streefdoelen
» Wateradviseur
» SO Vergunningen
» SA
» OGR - Studies ogr
» OGR - GR
externe actoren
actief (= vet)
actielijn 4
» DS -
Communicatie
» SO Klimaat
» GR
actielijn 2
» SA
» DS - Communicatie
» BP
» SO Klimaat
» Wateradviseur
» SV
» GR
» OGR - Studies ogr
externe actoren
» Nutsbeheer
» LB
» VIVAQUA
Doelstelling 2030:
» Verplichte richtlijnen rond heraanleg straten realiseren
» Studie ‘Vergroening Brussel - Verdurisation Bruxelles’
realiseren voor meerdere wijken
» Eerste Waterstraten (dit wil zeggen een inrichting van
straten met bijzondere aandacht voor geïntegreerd
regenwaterbeheer en de inrichting van infiltratiezones)
aanleggen en evalueren
» 2 Sensibilisatiecampagnes (naar handelaars en
inwoners)
Doelstelling 2040:
» Tientallen Waterstraten realiseren via reguliere
wegenwerken, projectoproepen, Duurzame
Wijkcontracten, ...
» Lessen bundelen en ze integrern in de gewestelijke
handleiding openbare ruimte
95

Waterplein
- projectfiche
prioriteit 1 2 3
Waterplein
- actieplan
Kansen!
Actielijnen
Samenwerken
Beschrijving
Context
Het Waterplein is van toepassing voor een plein dat een
veelheid aan gebruiksfuncties aanbiedt. Vaak is een groot
deel van het plein verhard.
Functie
Het Waterplein wordt verdiept aangelegd zodat het kan
functioneren als regenwaterbassin bij hevige regenbuien. De
omliggende (Water)straten en gebouwen wateren af richting
het bassin. Op deze manier wordt het rioleringsstelsel zoveel
mogelijk ontlast bij piekdebieten. Bij droog weer behoudt
het plein zijn oorspronkelijke functie als ontmoetings- en
speelruimte. Het Waterplein kan in verbinding staan met
de bestaande stormbekkens ondergronds. Waar mogelijk
worden ook groene zones ingericht of wordt er gewerkt met
halfdoorlatende materialen om het regenwater te infiltreren.
» Joseph Benoît
Willemsplein (46)
» ...
Schaal
Doelgroepen:
Wateropgaven:
Waterwerven:
Pijlers:
1.
4.
XS S M L XL
inwoners, gebruikers publieke ruimte
2.
5.
3.
6.
1 2
3 4 5 6 7
1 2
3 4 5 6 7 8
Actielijn 1:
Pilootproject opstarten
1. Testlocatie om een Waterplein uit te voeren selecteren
op basis van urgentie, pragmatiek en draagvlak.
a. Het is een meerwaarde als de locatie onderdeel
kan zijn van een Duurzaam Wijkcontract,
Waterbouwblok of van een herontwikkeling.
2. In de planfase met de verschillende wateractoren
samenzitten om het Waterplein te ontwerpen.
a. intern: OE Stadsaanleg, Cel Groene Ruimten, ...
b. extern: Gewest, VIVAQUA, ontwerpbureau,
eventueel de kennis van een actor met ervaring
zoals De Urbanisten hierbij betrekken.
3. Betrekken van buurtbewoners en lokale actoren bij de
gewenste inrichting en de gebruiksfuncties van het
plein.
4. Na de uitvoering van het Waterplein het piloottraject
evalueren en kennis verzamelen.
a. Geleerde lessen toevoegen in de gewestelijke
handleiding publieke ruimte die in ontwikkeling is
(zie fiche Blauw Groenbeheer, XL). Dit is gericht
naar planners, ontwerpers en beheerders.
b. Onderzoeken welke aanpassingen nodig zijn
in het beleid zodat meerdere Waterpleinen
gerealiseerd kunnen worden.
Actielijn 2:
Methodiek ontwikkelen
interne actoren per actielijn
trekker (= vet)
actielijn 1
Streefdoelen
» SA
» Wateradviseur
» OGR - Studies ogr
» GR
externe actoren
actief (= vet)
actielijn 2
externe actoren
Doelstelling 2030:
» 1 pilootproject onderzocht
» een methodiek ontwikkelen om water op een duurzame
en systemische manier te integreren in de herinrichting.
Doelstelling 2040:
» evaluatie en aanpassingen
» LB
» VIVAQUA
» Nutsbeheerders
» Ontwerpbureau
» SA
» Wateradviseur
» OGR - Studies ogr
Ingrepen
1. De omliggende straten voeren het water (indien infiltratie niet
mogelijk is) af naar het Waterplein.
2. Het plein verlaagd aanleggen zodat het regenwater kan opgevangen
worden tijdens hevige regenbuien.
3. Het plein getrapt inrichten waardoor een aantal delen wel en niet
onder kunnen staan, afhankelijk van het volume (cascade).
4. Waar mogelijk het plein waterdoorlatend aanleggen zodat het
opgevangen regenwater kan infiltreren.
5. Bij volledig verharde pleinen kunnen een aantal groenstructuren een
deel van het regenwater opvangen en infiltreren.
1. Methodiek ontwikkelen zodat bij de heraanleg van een
plein steeds gekeken wordt naar het watersysteem
en indien mogelijk een Waterplein kan geïnstalleerd
worden.
a. Indien een Waterplein kan worden aangelegd,
gebruik maken van de gewestelijke handleiding
publieke ruimte (zie fiche Blauw Groenbeheer,
XL).
b. Indien niet mogelijk, nog steeds een watertoets
uitvoeren zodat men weet op welke plaatsen men
water moet opvangen, bufferen of infiltreren en
hoe groot deze oppervlakten moeten zijn.
6. Waar infiltratie niet mogelijk is, het water vertraagd afvoeren na de
regenbui.
Referenties
BINNEN BRUSSEL
BUITEN BRUSSEL
96
» Parc Marie-Janson, St-Gilles
» Benthemplein, De Urbanisten,
Rotterdam
» Waterpleinen, rainproof
97

Cartografie M
- Water en wegen
47
49
48
42
44
45
53
52
46
43
41
40
51
50
De Stad Brussel wordt gekenmerkt door een dicht wegennet
van voetgangersstraten, woonstraten en drukke verkeerswegen.
Al deze wegen worden gekenmerkt door een hoge mate van
afdichting, waardoor bij regenval veel water wegstroomt. Een
aanzienlijk deel van de regenwaterafvoer zou echter kunnen worden
opgevangen en ter plaatse kunnen worden beheerd door middel van
geschikte infrastructuur (doorlaatbare bestrating, groene ruimten,
niveauverschillen, enz.).
Momenteel worden onder leiding van de Departementen
Stadsontwikkeling en Openbare en Groene Ruimten meerdere straten
heringericht. Concreet gaat het om vergroeningswerken in een
aantal prioritaire straten met als doel de ondoordringbaarheid van
de open ruimte te verminderen en het aandeel groen te vergroten.
Haalbaarheidsstudies, ontwerpstudies en uitvoeringstudies zijn
momenteel aan de gang (“Studie Vergroening Brussel - Verdurisation
Bruxelles”).
Het lijkt aangewezen om ook in deze straten aandacht te besteden aan
een passend waterbeheer. Naast vergroening, moet afstroming van
straten en pleinen waar mogelijk worden gekanaliseerd naar groene
ruimten. Deze groene randen moeten idealiter iets lager worden
geplaatst om de voor infiltratie verzamelde volumes te maximaliseren.
Bovendien helpt het regenwater tegelijkertijd de bodemvochtigheid
op peil te houden die nodig is voor gezonde planten en bomen.
Anderzijds worden een aantal Waterstraten en Waterpleinen,
vanwege hun huidige typologie en hun ligging ten opzichte van
overstromingsgebieden, aangemerkt als prioritair te herinrichten, met
bijzondere aandacht voor geïntegreerd regenwaterbeheer.
Echter, hoewel sommige projecten reeds zijn vastgesteld, moet bij de
herinrichting van straten en Waterpleinen worden geprofiteerd van en
gecoördineerd met de planning van renovatiewerkzaamheden. Het
gaat dus om projecten op middellange en lange termijn. Bovendien is
deze lijst niet exhaustief: voor elke straat of elk plein dat in de toekomst
zal worden gerealiseerd of heringericht, moet een geïntegreerd,
ambitieus en voorbeeldig waterbeheer worden overwogen.
Betrokken fiches
Waterstraat (M)
Waterplein (M)
Pilootprojecten
39. Herinrichting straten
40. Herinrichting van de openbare ruimte in het
kader van het wijkcontract Jonction
41. Omgeving van Brucity
Prioritaire projecten
42. Jan Sobieskilaan
43. Grootgodshuisstraat en omgeving van de
Begijnhofkerk
44. Duysburghstraat
45. Ledeganckstraat
46. Joseph Benoît Willemsplein
47. Wegen rond de Tyraslaan
48. Heizelstraat
49. Atomiumlaan*
50. Kuregem/Witloofstraat
51. Biebuyckstraat, Ankerstraat en
Oorlogskruisenlaan
52. Anneessensplein
53. Jacques Brelsquare
Voor elk project zal een meer gedetailleerde analyse nodig zijn om
het maximale potentieel van elke straat, plein of park in te schatten.
Hun huidige typologie in termen van mobiliteitsruimte, infrastructuur
en open ruimte zal ook het nieuwe ontwerp bepalen.
Legende
98 99
0 N 1.000 1000 2.000 m 2000 m
Datum / Date: 06/02/2023
Bronnen: Stad Brussel (groene ruimten, hydrografisch netwerk)
Bron / Source: Ville de Bruxelles (espaces verts, réseau hydrographique) / Stad Achtergrond: Brussel (groene Open Street Map
ruimten, hydrografisch netwerk)
16 januari 2023
Achtergrond / Fond de plan: Open Street Map

Projecten M
Pilootprojecten
Herinrichting straten (39)
» Projectverantwoordelijke: Stad Brussel
» Locatie: verschillende
» Het regenwater moet op een geïntegreerde manier beheerd
worden iedere keer dat een straat of plein heraangelegd
wordt. We denken in het bijzonder aan de herinrichting van
de openbare ruimte die momenteel in voorbereiding is en
voortvloeit uit de Studie “Vergroening Brussel”:
» Willemsplein (zie project “Duysburghstraat en
Ledeganckstraat” hieronder).
» kruispunt Steylsstraat/Emile Delvastraat
» Guimardstraat
» Pleintje op de hoek van de Albert de Meyers- en de
Pannenhuisstraat
» Het doel is om de openbare ruimte waar mogelijk te
ontharden en te vergroenen. Bermen en straatkanten
moeten daarom veel onthard worden of blijven om afvoer
te vertragen en te infiltreren. De afstroming van resterende
verharding kan worden afgewaterd naar groenstroken.
Deze groenstroken kunnen daarbij licht verlaagd aangelegd
worden voor maximale infiltratie.
Fiches
Waterstraat
Waterplein
Herinrichting van de openbare
ruimte in het kader van het
wijkcontract Jonction (40)
» Projectverantwoordelijke: Stad Brussel
» Locatie: Spiegelstraat, Kapucijnenstraat, Valkstraat,
Abrikozenboomstraat en Sint-Gisleinsstraat, Brussel
centrum
» Waterbeheer wordt verbeterd in 5 straten in de Marollen,
rekening houdend met de sterke helling van de straten, en
verschillende functies.
» Dit project, dat werd begeleid door de waterfacilitator,
vangt slechts 33% van het regenwater op als gevolg van de
smalle en hellende straten.
Fiches
Waterstraat
- Water en wegen
De prioriteit van projecten kan worden afgeleid van de prioriteitenkaart per deelstroomgebieden, maar
hangt ook af van de beperkingen en kansen die aan elk site zijn verbonden.
Omgeving van Brucity (41)
» Projectverantwoordelijke: Stad Brussel
» Locatie: Hallenstraat, Brussel centrum
» Het project van Brucity heeft vooral betrekking op de
Hallenstraat, Zwarte Lieve Vrouwestraat, Bisschopsstraat
en Kiekenmarkt.
» Het bouwblok wordt gevormd door de verschillende straten
en pleinen rondom het terrein van de huidige Brucity
(administratieve centrum van de Stad Brussel)
» De bouw van het centrum biedt opportuniteiten voor
de directe omgeving: herinrichtingsmogelijkheden
met zicht op waterbeheer en vergroening dienen
bekeken te worden voor alle straten rondom het
nieuw gebouw.
» Dit deel van het centrum ligt in een prioritaire zone
wat betreft overstromingsrisico en hitte-eiland
effect.
» Dit grootschalige project biedt de Stad een kans om een
voorbeeld te stellen.
Fiches
Waterstraat
Prioritaire projecten
Jan Sobieskilaan (42)
» Projectverantwoordelijke: Stad Brussel
» Locatie: Jan Sobieskilaan (stroomafwaarts van De Smet de
Naever), kruizing E. Bockstaellaan (2 driehoekige groene
gebieden), square Clementine, Laken
» Voor deze sector wordt een hydrologische en
landschappelijke studie uitgevoerd om de potentieel
beheersbare hoeveelheid water in de openbare ruimte
te beoordelen bij herinrichting. Het is de bedoeling om
het regenwater dat op deze openbare ruimte valt zo veel
mogelijk te bufferen en te infiltreren, maar de ambitie
is om verder te kijken door de aangrenzende wegen
en gebouwen te integreren die zouden kunnen worden
afgekoppeld zodat hun regenwater binnen de perimeter
wordt geïnfiltreerd.
» De Jan Sobieskilaan is een brede verkeersas in Laken met
in beide richtingen een rijbaan, parkeerstrook en voetpad.
Tussen het voetpad en de parkeerstrook bevinden zich
reeds enkele groenstroken en boomvakken. Deze kunnen
ingezet worden voor infiltratie van afstromend regenwater.
Verder kunnen parkeerstroken in waterdoorlatende
verharding aanngelegd worden. Dit project heeft ook tot
doel de groene ruimten van de Clementinasquare en het
Sobieskipark opnieuw met elkaar te verbinden.
» Zie ook L projecten “Studie vijver Sobieski” en “Herstellen
van de connectiviteit van de Heyselbeek”
100 » De Atomiumlaan is een zeer brede straat. Er is veel 101
Fiches
Waterstraat
Grootgodshuisstraat en
omgeving van de Begijnhofkerk
(43)
» Projectverantwoordelijke: Stad Brussel
» Locatie: Grootgodshuisstraat, Begijnhofstraat,
Fermerijstraat, Brussel Centrum
» Dit geheel van openbare ruimten bevindt zich in het hart
van de binnenstad, in een gebied zonder groene ruimte
en met hoge prioriteit qua ontharding. De heraanleg
van deze sterk verharde openbare ruimte (alleen de
Grootgodshuisstraat heeft hoge bomen), zou het mogelijk
maken om de wijk te vergroenen en opnieuw te beplanten
terwijl het regenwater in de openbare ruimte gebufferd
en geïnfiltreerd wordt. Acties worden bij voorkeuraan de
openlucht uitgevoerd, om tegelijk het stedelijk landschap
te verbeteren, hitte-eilandeffect te vermijden en het
blauwgroene netwerk te versterken.
» Het is ook nodig om de mogelijkheden van hergebruik,
opvanging, infiltratie, buffering, enz te bestuderen.
Fiches
Waterstraat
Waterplein
Straten rond het Prins
Leopoldsquare, waaronder
Duysburgh(44) en Ledeganck (45)
» Projectverantwoordelijke: Stad Brussel
» Locatie : Straten rond het Prins Leopoldsquare, Laken
» In het hydrologische studie en heraanleg Prins
Leopoldsquare, is het de bedoeling om het regenwater in
situ te beheren met behulp van geïntegreerde systemen
en, om de Molenbeek te rehabiliteren (indien mogelijk in de
open lucht, anders op een denkbeeldige manier). Daarom
is het de bedoeling depressies van het type “watertuin”
en beplante bedden aan te leggen, en eventueel een
ondergrondse infiltratiebedding aan te leggen.
» De overloop van deze systemen zou naar het Prins
Leopoldsquare worden geleid.
» Zie ook L project stedelijk rivier “Molenbeek” en waterpark
‘Hydrologische studie en heraanleg Prins Leopoldsquare’
Fiches
Waterstraat
Joseph Benoît Willemsplein
(46)
» Projectverantwoordelijke: Stad Brussel
» Locatie: Joseph Benoît Willemsplein, Laken
» Joseph Benoît Willemsplein is volledig verhard behalve een
aantal bomenrijen, waaronder elsen. De naburige blokken
zijn dicht bebouwd met weinig tuinen, met als gevolg een
sterk stedelijke hitte-eilandeffect. Bovendien wordt deze
wijk gekenmerkt door een gebrek aan groene ruimtes.
De speeltuin, parkeerplaatsen, ruimte tussen bomen, en
eventueel een deel van het midden van het plein zouden
kunnen worden onthard, afhankelijk van de huidige en
toekomstige gebruiken. De elsen zouden profiteren van
versterkte infiltratie.
» Op termijn kan de herinrichting van de openbare ruimte
worden uitgebreid naar andere naburige straten. Veel
regengoten zijn zichtbaar in Meyers-Hennaustraat en
een aantal langs de Ketelstraat en Moorsledestraat
(niet op J.B. Willemsplein zelf). Deze straten zouden dus
relatief gemakkelijk ook deel van een herinrichtings- en
infiltratieproject kunnen uitmaken.
Fiches
Waterstraat
Waterplein
Wegen rond de Tyraslaan (47)
» Projectverantwoordelijke: Stad Brussel, MIVB, Brussel
Mobiliteit
» Locatie: De Béjartlaan, Sint Lendriksborre, Bruynstraat,
Neder-over-Heembeek
» De Tyraslaan (regionale weg) maakt als groene continuïteit
deel uit van het groene netwerk en ligt op de route van
de toekomstige tramlijn. Net als deze laan bieden de
omliggende gemeentelijke wegen goede mogelijkheden om
de infiltratie van het wegwater op de centrale en laterale
bermen te maximaliseren: de Béjarlaan, Sint Lendriksborre,
Bruynstraat.
» Dit voorstel moet worden gezien in synergie met GRBmaatregelen
in het wetenschapspark Mercator en Galilei
Zie ook project S “Waterplateau Neder-Over-Hembeek”
Fiches
Waterstraat
Heizelstraat (48)
» Projectverantwoordelijke: Stad Brussel
» Locatie: Heizelstraat, Laken
» De Heizelstraat in Laken is een rustige éénrichtingsstraat
met langs beide zijden een parkeerstrook en voetpad.
De straat is opwaarts gelegen in overstromingsgebied.
De parkeerstroken kunnen worden aangelegd in
waterdoorlatende verharding, en deels worden ingenomen
voor het plaatsen van groenstroken en boomvakken. Deze
worden dan verlaagd aangelegd voor infiltratie. Bovendien
zou de heraanleg van deze straat kunnen worden uitgebreid
tot het Sint-Lambertusplein, waar de groene ruimte rond de
kerk kan worden gebruikt om het regenwater te infiltreren
en waar een probleem van waterstagnatie op de stoep
(kruispunt met de Eeuwfeestlaan) zou kunnen worden
opgelost.
Fiches
Waterstraat
Waterplein
Atomiumlaan (49)
» Projectverantwoordelijke: Stad Brussel
» Locatie: Atomiumlaan, Laken
potentieel voor ontharding, door de straat minder breed
te maken. Door de heraanleg kan het overige afstromend

egenwater worden opgevangen en afgevoerd naar
de vijver in het Osseghempark die met een chronisch
watertekort kampt. Deze herontwikkeling zal de huidige
situatie op het gebied van mobiliteit niet veranderen. De
geplande voorzieningen voor de opvang van afstromend
water van deze weg zijn gebaseerd op de conclusies van
de hydrologische studie van Osseghem, met eenvoudige
en kleine voorzieningen. Zie ook project L regenwatervijver
“Hydrologische studie Ossegempark”.
Fiches
Waterstraat
Kuregem/Witloofstraat (50)
» Projectverantwoordelijke: Stad Brussel met Machelen en
ondersteuning van Leefmilieu Brussel en VMM
» Locatie: Kuregemstraat, Brussel (300 m)
» De Kuregemstraat, gelegen op de twee Gewesten, zou
kunnen worden heringericht samen met het project Open
Keelbeek, dat betrekking heeft op de valorisatie van
de bron van de Keelbeek in de openbare ruimte en de
verbinding met de Hollebeek.
» Aangezien de bouwwerken voor de nieuwe gevangenis
deze straat heeft beschadigd en een project bestaat voor
een fietssnelweg langs het spoor, zou het gepast zijn om
van de renovatie gebruik te maken om het water van de
Keelbeek te benutten en bronmaatregelen toe te passen.
» Zie ook project L Open Keelbeek
Fiches
Waterstraat
Stedelijke rivier (schaal L)
Biebuyckstraat, Ankerstraat
en Oorlogskruisenlaan (51)
Anneessensplein (52)
» Projectverantwoordelijke: Stad Brussel
» Locatie : Anneessensplein, centrum Brussel
» Anneessensplein is bijna volledig verhard met lindebomen
en een kleine tuin met kersenbomen aan de voorkant
van Hoge School Francisco Ferrer. De naburige blokken
zijn dicht bebouwd met weinig tuinen met als gevolg
een sterk stedelijke hitte-eilandeffect. Een markt vindt
elke week plaats op de plein wat ontharding grotendeels
zou beperken. Het deel met de tuin en parkeerplaatsen
kan gemakkelijker onthard worden, in combinatie
met afkoppeling van gebouwen waar mogelijk. Enkele
regengoten zijn zichtbaar.
Fiches
Waterplein
Jacques Brelsquare (53)
» Projectverantwoordelijke: Stad Brussel
» Locatie: Jacques Brelsquare, Brussel
» Het Jacques Brelsquare is momenteel recreatief ingericht
met een sportplein, speelrek en zitbanken. Het plein is
lager gelegen dan de straten en kan daarom dienen als
opvang voor afstromend regenwater van hogerop gelegen
gebied. Door te werken met niveauverschillen kan het plein
ingericht worden als buffer voor de opvang van regenwater.
Het plein kan ook deels onthard worden en plaats maken
voor groen. Waterbeheer en recreatie kunnen op deze
manier tegelijk verbeterd worden.
» Dit plein is niet prioritair omdat het recent werd
heraangelegd (lange termijn).
Fiches
Waterplein
» Projectverantwoordelijke: Stad Brussel
» Locatie: Biebuyckstraat, Ankerstraat en Oorlogskruisenlaan,
Neder-Over-Heembeek
» Deze straten liggen binnen het masterplan Van Praet,
waarin een ontwikkelingsfilosofie werd gedefinieerd op
het gebied van hemelwaterbeheer. Zo zullen voor de
Oorlogskruisenlaan de centrale en laterale bermen gebruikt
moeten worden om te infiltreren. Met de komst van de tram
wordt de Ankerstraat een doodlopende straat. Ook bij de
herinrichting en vergroening van deze straat moet worden
nagedacht over de waterhuishouding. Bovendien maakt dit
in het masterplan deel uit van de uitbreiding van de “groene
corridor NOH” naar het toekomstige driehoekspark. Het
profiel van deze weg moet worden herzien om de voorrang
voor auto’s te verminderen en te worden onthard ten
gunste van groene en blauwe mazen.
» Deze context biedt de mogelijkheid om ambitieuze
regenwaterbeheermaatregelen te implementeren,
gekoppeld aan andere projecten in dezelfde buurt.
» Zie ook project L « Moerasbos » en project S “Masterplan
Van Praet”
102 103
Fiches
Waterstraat

XS
S
M
2.4
SCHAAL L
L
Parken, vijvers en historische watertracés zijn enorme kansen voor de Stad om
buffering, infiltratie en de zichtbaarheid van water te bevorderen. Ook in schaal
L zijn het de beheerders van de publieke ruimte van de Stad die instaan voor
het breed implementeren van geïntegreerde wateringrepen, waarbij speciale
aandacht wordt besteed aan het creëren van draagvlak bij de inwoners en
gebruikers van de ruimte.
XL
104 105

Waterpark
- projectfiche
prioriteit 1 2 3
Waterpark
- actieplan
Kansen!
Actielijnen
Samenwerken
Beschrijving
Context
Het Waterpark is van toepassing voor parken en
begraafplaatsen in beheer van de Stad Brussel.
Functie
Het Waterpark vormt een groene ruimte in de verstedelijkte
omgeving. Infiltratiezones worden ingericht in het park
waarnaar het regenwater dat binnen de perimeter van
het park valt, wordt geleid. Op deze manier voorziet het
Waterpark in haar eigen geïntegreerd regenwaterbeheer
en wordt het rioleringsstelsel maximaal losgekoppeld.
Regenwater dat afkomstig is van nabije bebouwing en
Waterstraten kan ook geleid worden naar de groene
infiltratiezones in het park. Het Waterpark behoudt haar
parkfunctie, enkel tijdens piekdebieten staan er delen onder
water.
» “Max sur Senne” -
Maximiliaanpark (54)
» Moerasbos Neder-Over-
Heembeek (masterplan
Van Praet)(71)
Schaal
Doelgroepen:
Wateropgaven:
Waterwerven:
Pijlers:
1.
4.
» Toekomstige Sportpark (81)
» Toekomstige Driehoekig
park (82)
» ...
XS S M L XL
gebruikers publieke ruimte
2.
5.
3.
6.
1 2
3 4 5 6 7
1 2
3 4 5 6 7 8
Actielijn 1:
Pilootproject selecteren
1. Leren van anderen: gesprek aangaan met lokale
besturen die reeds een Waterpark hebben ingericht
(bv. Stad Antwerpen, Park Spoor Noord).
2. Testlocatie om een Waterpark uit te voeren selecteren
op basis van urgentie, pragmatiek en draagvlak.
a. Het is een meerwaarde als de locatie
onderdeel kan zijn van een Duurzaam
Wijkcontract, Waterbouwblok of een ander
herontwikkelingsproject.
3. Landschapsbureau aanstellen dat duurzaam
waterbeheer integreert in de parken.
4. Betrekken van buurtbewoners en lokale actoren bij
de gewenste inrichting en de gebruiksfuncties van
toekomstige Waterparken.
5. Waterpark realiseren
a. Geleerde lessen toevoegen in de gewestelijke
handleiding publieke ruimte die in ontwikkeling
is (zie fiche Blauw Groenbeheer, XL). Dit is
gericht naar planners, ontwerpers en beheerders.
b. Onderzoeken welke aanpassingen nodig zijn
in het beleid zodat meerdere Waterparken
gerealiseerd kunnen worden.
Actielijn 2:
Waterstudie lanceren voor Brusselse parken
actielijn 3
interne actoren per actielijn
trekker (= vet)
actielijn 1
» GR
» Wateradviseur
Streefdoelen
Doelstelling 2030:
» 1 pilootproject onderzocht
Doelstelling 2040:
» GR
» SO Klimaat
» Wateradviseur
» evaluatie en aanpassingen
externe actoren
actief (= vet)
» SGWB
» LB
actielijn 2
externe actoren
» GR
» Wateradviseur
Ingrepen
1. Het Waterpark inrichten met verlagingen en infiltratiezones (bv.
wadi’s) die regenwater dat in de perimeter van het park valt en
eventueel daarbuiten (van omliggende gebouwen en straten)
kunnen opvangen en infiltreren.
2. Bomen plaatsen die zorgen voor voor betere watercaptatie, meer
schaduw en een verkoelend effect in warme periodes.
3. Het park inrichten met klimaatresistente vegetatie.
1. Onderzoeken hoe de parken kunnen bijdragen aan
een geïntegreerd waterbeheer in de omgeving. Hier
zullen topografie, gebruiksintensiteit en aanleg een
belangrijke rol spelen.
a. De Cel Goene Ruimten streeft reeds naar
maximale lokale regenwaterinfiltratie bij de
heraanleg van parken.
2. Per park een visie vormen en een lijst met ingrepen
voorstellen die het park transformeren tot een
Waterpark dat bijdraagt aan geïntegreerd waterbeheer
voor de omgeving.
3. Zie ook fiche Stad ondersteunt het Gewest, XL voor
parken in beheer van het Gewest.
Actielijn 3:
Methodiek ontwikkelen voor Waterparken
106
Referenties
BINNEN BRUSSEL
» Park Jette
» Park Tour & Taxis
BUITEN BRUSSEL
» Park Spoor Noord, Antwerpen
1. Methodiek ontwikkelen zodat bij de heraanleg van
een park steeds gekeken wordt naar de gewestelijke
handleiding publieke ruimte (zie fiche Blauw
Groenbeheer, XL) en naar de voorgestelde ingrepen in
de Waterstudie rond parken.
107

Stedelijke rivier
- projectfiche
prioriteit 1 2 3
Stedelijke rivier
- actieplan
Kansen!
Actielijnen
Samenwerken
Beschrijving
Context
De Stedelijke Rivier bevindt zich in een gemineraliseerde
omgeving ter hoogte van een historisch watertracé.
Functie
De Stedelijke Rivier maakt de historische tracés van
waterlopen zichtbaar in het stadsweefsel. Deze kunnen
niet altijd terug naar de oppervlakte gehaald worden, maar
het is wel mogelijk om met groene buffers regenwater te
verzamelen en indien mogelijk te laten infiltreren en met
open gootstructuren hemelwater zichtbaar te vervoeren.
Dankzij de topografie zijn de historische watertracés vaak
al plekken waar regenwater wordt verzameld. De Stedelijke
Rivier focust niet enkel op ruimtelijke ingrepen maar ook
op het bekend maken van het belang van water in de Stad
bij haar inwoners en gebruikers. Symbolische verwijzingen
zoals naambordjes of thematische belevingsroutes -en
dagen zijn hier onderdeel van. Wat betreft het communiceren
naar inwoners van de stad wordt verwezen naar de fiche
Watercommunicatie, XL.
» Waterdag,
Zennewandeling, ...
» Rioolmuseum
» Stedelijke rivier Meudon
(61)
Schaal
Doelgroepen:
Wateropgaven:
Waterwerven:
Pijlers:
Ingrepen
1.
4.
» Herstel functies van vallei
van de Tweebeek (67)
» Open Keelbeek (74)
» ...
XS S M L XL
gebruikers publieke ruimte
2.
5.
3.
6.
1 2
3 4 5 6 7
1 2
3 4 5 6 7 8
Actielijn 1:
Realisatie van ruimtelijke ingrepen ter
hoogte van historische watertracés
1. Stedelijke Rivieren waarvoor ruimtelijke ingrepen
mogelijk zijn, selecteren en mogelijke ingrepen per
Stedelijke Rivier oplijsten (zie ook projectenlijst).
a. Bv. de aanleg van langwerpige wadi’s, het
openleggen van waterlopen, de aanleg van
groene waterbuffers, ...
b. Zie ook fiche Stad Ondersteunt het Gewest, XL
voor waterlopen in beheer van het Gewest.
2. Koppelkansen onderzoeken met
herinrichtingsprojecten of werken in de publieke
ruimte en zorgen dat de historische watertracés zoveel
mogelijk worden geïntegreerd in het ontwerp.
Actielijn 2:
Realisatie van symbolische verwijzingen
1. Ideeën verzamelen via verschillende kanalen om met
symbolische ingrepen de zichtbaarheid en het belang
van water in de Stad te vergroten:
a. Verschillende burgergroepen zoals Coördinatie
Zenne, EGEB, historische experts, ... aanspreken
om ideeën en kennis op te sturen.
b. Cultuurorganisaties (vzw’s, gidsen, kunstenaars,
ontwerpers, burgers) aanspreken om ideeën en
kennis op te sturen.
2. Selectie maken van ideeën en waterroutes uitstippelen
aan de hand van symbolische ingrepen (bv.
naambordjes, grondschilderingen,...) om de historische
tracés en waterstructuren uit te lichten.
a. Waar mogelijk samenwerken met actoren op het
terrein om deze ingrepen uit te voeren.
actielijn 3
interne actoren per actielijn
trekker (= vet)
actielijn 1
» DS - Communicatie
» BP
» CSJ - Cultuur
Streefdoelen
externe actoren
actief (= vet)
» SA
» Wateradviseur
» DS - Communicatie
» OP - Historisch Erfgoed
» GR
» OGR - Studies ogr
actielijn 1
externe actoren
Doelstelling 2030:
» Stedelijke rivier Meudon gerealiseerd
» Communicatiecampagne gelanceerd om inwoners en
gebruikers te sensibiliseren
Doelstelling 2040:
» Alle stedelijke rivieren gerealiseerd
Doelstelling 2050:
» Evaluatie en aanpassingen
» LB
» Coördinatie Zenne
» SGWB
» Historische kringen
» SA
» Wateradviseur
» OP - Historisch
Erfgoed
» CSJ - Cultuur
» BP
» OP – Speciale
Technieken
1. Groene buffers of open waterstructuren inrichten op plaatsen waar
veel regenwater op natuurlijke wijze verzamelt. Deze structuren
afkoppelen van het rioleringsstelsel.
b. Gidsen van de Stad inlichten over nieuwe
waterroutes.
2. Het historisch tracé cartografisch weergegeven en inwoners
informeren en bewustmaken.
3. Op verschillende locaties langs het historisch tracé worden
symbolische verwijzingen geplaatst: plaats- of straatnamen,
ruimtelijke waterelementen, etc.
4. Belevingsroute uitstippelen langs de historische tracés.
5. Waterdag promoten en activiteiten organiseren (bv. waterspelen)
langs tracés.
Referenties
Actielijn 3:
Resultaten delen met breder publiek
1. Resultaten van symbolische en ruimtelijke ingrepen
rond historische watertracés bekend maken bij brede
publiek (zie ook fiche Watercommunicatie, XL).
a. bv. via website, nieuwsbrief, brochure,
tentoonstelling, wandelgids, ...
2. Themadag water laten focussen op de verschillende
historische waterlopen.
BINNEN BRUSSEL
BUITEN BRUSSEL
108
» Masterplan Van Praet
» Heraanleg Meudonpark
» Zennewandeling Route you
» Blauwe wandelingen, EGEB
» Freiburger Bächle, Duitsland
» Educatieve waterwandeling,
Antwerpen
109
» Zandbeek wandeling
» Watertracé Vorst, Wijkcontract

Duurzame
fonteinen
- projectfiche
prioriteit 1 2 3
Duurzame
fonteinen
- actieplan
Kansen!
Actielijnen
Samenwerken
Beschrijving
Context
Duurzame fonteinen? is van toepassing voor de fonteinen
gesitueerd in de publieke ruimte en in beheer van de Stad
Brussel.
Functie
Duurzame fonteinen? zet in op de verduurzaming van het
waterverbruik van de bestaande fonteinen van de stad.
Door de fonteinen waar mogelijk te koppelen aan natuurlijke
bronnen en/of waterlopen worden deze opnieuw onderdeel
van het hydrologisch netwerk van de Stad. Indien niet
mogelijk worden de fonteinen bediend met een gesloten
circuit waardoor verspilling van leidingwater zoveel
mogelijk voorkomen wordt. Ze worden ook uitgerust met
anemometers die een slimme sturing mogelijk maken. Een
monitoringsstudie brengt in kaart hoeveel de fonteinen
verbruiken. Indien blijkt dat deze verbruikslast onverantwoord
hoog ligt, ook bij de koppeling aan bronnen of waterlopen en
de installatie van een gesloten circuit, onderzoekt Duurzame
fonteinen? aan de hand van een conceptstudie de uitfasering
ervan.
Schaal
Doelgroepen:
Wateropgaven:
Waterwerven:
Pijlers:
Ingrepen
1.
4.
XS S M L XL
gebruikers publieke ruimte
2.
5.
3.
6.
1 2 3 4 5 6 7
1 2
3 4 5 6 7 8
1. Monitoring van het waterverbruik van alle fonteinen van de Stad.
2. Alternatieve waterbronnen zoeken voor fonteinen die nog gevoed
worden met leidingwater.
3. Fonteinen uitrusten met anemometers en aan/uitschakelen
afhankelijk van de weersomstandigheden.
Actielijn 1:
Quick Wins
1. Bassins waterdicht maken om lekkage te voorkomen.
2. De meest dringende fonteinen uitrusten met een
anemometer die de pomp kan stopzetten bij harde
wind en zo het waterverlies kan beperken.
Actielijn 2:
Monitoren en alternatieve bronnen
opzoeken
1. Monitoringsproject opstarten dat onderzoekt wat
het waterverbruik is van de fonteinen en de grootste
verbruikers in kaart brengen.
a. Indien mogelijk neemt de Cel Energie van de
Stad dit op, aangezien zij reeds de gebouwen van
de Stad monitoren.
b. De meerwaarde van recreatieve speelfonteinen
ten opzichte van louter decoratieve fonteinen in
rekening brengt.
2. Alternatieve waterbronnen bestuderen om
de fonteinen te bevoorraden (zie ook fiche
Regenwatervijver, XL).
Actielijn 3:
Oplossingen bedenken
1. Palet aan oplossingen bedenken die kunnen toegepast
worden om het verbruik van de fonteinen te laten
dalen.
a. Alternatieve functies van fonteinen en hun
bassins onderzoeken (biodiversiteit, verkoeling,
...) (zie ook fiche Regenwatervijver, L).
2. Meest kritische verbruikers eerst aanpakken.
3. Conceptstudie opstarten die de uitfasering van
fonteinen die onvoldoende meerwaarde bieden ten
opzichte van hun waterverbruik onderzoekt.
actielijn 3
interne actoren per actielijn
trekker (= vet)
actielijn 1
» OP - Energie
» SO Klimaat
» Wateradviseur
Streefdoelen
» OP – Speciale
Technieken
» GR
externe actoren
actief (= vet)
» VIVAQUA
actielijn 2
externe actoren
Doelstelling 2030:
» conceptstudie uitgevoerd
» alle bassins zijn waterdicht
» 100% van relevante fonteinen zijn uitgerust met
anemometers
Doelstelling 2040:
» Te bepalen op basis van de conclusies van de
monitoring
» OP - Energie
» SO Klimaat
» Wateradviseur
4. Conceptstudie opstarten die de uitfasering van fonteinen
onderzoekt.
Referenties
BINNEN BRUSSEL
BUITEN BRUSSEL
110
» Verbruik Manneken Pis
» Slimme Fonteinen
111

Regenwatervijver
- projectfiche
1
prioriteit 1 2 3
Regenwatervijver
- actieplan
Kansen!
Actielijnen
Samenwerken
Beschrijving
Context
De Regenwatervijver is van toepassing voor vijvers
gesitueerd in een stedelijke omgeving of park.
Functie
De Regenwatervijver zet in op de verbetering van de
hydrologische en ecologische capaciteiten van een vijver.
Om het hoofd te bieden aan toekomstige klimaatuitdagingen
zoals droogte en overstroming is het belangrijk de vijvers
onderdeel te laten uitmaken van het natuurlijk watersysteem
en de watertoevoer te verduurzamen. De Regenwatervijver
wordt daarom gevoed met regenwater, bronwater of
oppervlaktewater en heeft een belangrijke bufferende functie
bij natte periodes. Bij droogte wordt de vijver niet bijgevuld.
Daarnaast zorgt een ecologische aanleg en een ecologisch
beheer van de vijver ervoor dat eutrofiëring voorkomen wordt
en dat de biodiversiteitswaarde stijgt.
» Identiteitsfiches voor
vijvers
» Hydrologische studie
Meudonpark (56)
» Hydrologische studie
Schaal
Doelgroepen:
Wateropgaven:
Waterwerven:
Pijlers:
Ingrepen
1.
4.
Osseghem Park (57)
» Hydrologische studie Maria-
Louizasquare (62)
» ...
XS S M L XL
gebruikers publieke ruimte
2. 3.
5.
6.
1 2
3 4 5 6 7
1 2
3 4 5 6 7 8
1. De Regenwatervijver koppelen aan een natuurlijke waterbron.
Op deze manier de bufferende functie van de Regenwatervijver
versterken in de watercyclus (infiltratie, buffering, verdamping).
2. De Regenwatervijver ecologisch inrichten en beheren door de
verantwoordelijke instanties.
3. De waterkwaliteit van de vijvers onderzoeken.
Actielijn 1:
Voeding van vijver Ter Kamerenbos met
leidingwater stopzetten en alternatieven
onderzoeken
1. Onderzoeken welke alternatieven mogelijk zijn
om vijvers te voeden met water (in plaats van met
leidingwater). Bijvoorbeeld voeding door waterbron
(zie fiche Herbronnen, L) of het creëren van een
groene biodiverse overstromingszone.
2. Stopzetten van voeding van vijver Ter Kamerenbos met
leidingwater. De vijvers zullen af en toe droog komen
te staan.
3. Dit gepaard laten gaan met communicatietraject om
bewoners en gebruikers in te lichten.
Actielijn 2:
Identiteitsfiches opstellen
1. Identiteitsfiches (diagnose) opstellen voor de vijvers in
beheer van de Stad (traject wordt gelanceerd door Cel
Groene Ruimten).
2. Met behulp van identiteitsfiches en op basis van
verschillende criteria de vijvers in beheer van de
Stad indelen volgens hun toestand en een volgorde
voorstellen voor het lanceren van specifieke
hydrologische studies.
3. Evalueren van ingrepen en kennis bundelen voor
toekomstige ingrepen.
Actielijn 3:
Hydrologische studie en actieplan opstarten
1. Volgend op de identiteitsfiches, een hydrologische
studie opstarten voor de vijvers in beheer van de Stad
die onderzoekt wat de waterkwaliteit, voeding en
ecologische waarde van de vijvers is.
2. Op basis van bevindingen hydrologische studie en
uitgeteste ingrepen een actieplan opstellen om:
a. De waterkwaliteit van de meest problematische
vijvers te verbeteren.
actielijn 3
interne actoren per actielijn
trekker (= vet)
actielijn 1
» GR
» Wateradviseur
Streefdoelen
» GR
» Wateradviseur
externe actoren
actief (= vet)
» LB
» VIVAQUA
actielijn 2
externe actoren
Doelstelling 2030:
» Osseghem, Clementina, Meudon, Tweebeek, Leopold
en Marie-Louiza (met de stroomopwaarts gelegen
squares) hebben een beheerplan
» Voeding van vijver Ter Kamerenbos met leidingwater
stopzetten
Doelstelling 2040:
» Al onze waterlichamen hebben een beheerplan
Doelstelling 2050:
» Per waterlichaam zijn beheerplannen uitgevoerd
» GR
» SO Planning
» Wateradviseur
b. De voeding van de vijvers via leidingwater stop
te zetten.
c. De vijvers te laten voeden met regenwater of
bronwater.
Referenties
3. Duidelijke verantwoordelijkheden en ambtenaren
aanstellen voor het onderhoud van de vijvers.
4. Actieplan gefaseerd uitvoeren:
BUITEN BRUSSEL
a. Prioritaire vijvers en meest impactvolle ingrepen
eerst.
112
» Regenwatervijver, Blauw Groen
Vlaanderen
» Regenwaterbuffer, Waternet,
Amsterdam
113

Groene
Kanaalcorridor
- projectfiche
prioriteit 1 2 3
Groene
Kanaalcorridor
- actieplan
Kansen!
Actielijnen
Samenwerken
Beschrijving
Context
De Groene Kanaalcorridor vormt een groene structuur langs
het kanaal dat doorheen een verscheiden en uiteenlopend
stedelijk weefsel snijdt.
Functie
De Groene Kanaalcorridor heeft betrekking op de
transformatie van het kanaal van grijze infrastructuur
naar een blauwgroene ader doorheen de Stad. Het
Beeldkwaliteitsplan Kanaalzone is de leidraad voor de
inrichting. Deze fiche focust op de percelen en publieke
ruimte in de nabijheid van het kanaal in beheer van de Stad.
De Groene Kanaalcorridor zet in op vergroening om zoveel
mogelijk water te laten infiltreren in de publieke ruimte
langsheen het kanaal. Daarnaast wordt de vervuiling van het
kanaal voorkomen door deze bij de bron aan te pakken.
» Beeldkwaliteitsplan
Kanaalzone
» Kanaalplan
» ...
Schaal
Doelgroepen:
Wateropgaven:
Waterwerven:
Pijlers:
1.
4.
XS S M L XL
gebruikers publieke ruimte en kanaal,
beheerdiensten
2.
5.
3.
6.
1 2
3 4 5 6 7
1 2
3 4 5 6 7 8
Actielijn 1:
Ontharden van percelen in beheer van de
Stad in de nabijheid van het kanaal, volgens
het Kanaalplan
1. Lokaliseren van percelen en publieke ruimte in beheer
van de Stad die onderdeel zijn van de kanaalcorridor.
2. Percelen ontharden volgens leidraad
Beeldkwaliteitsplan Kanaalzone. Regenwater afleiden
naar groene zones en inzetten op infiltratie of buffering.
3. Faseplan opstellen om percelen in nabijheid te
vergroenen.
Actielijn 2:
Samenwerking Stad, Haven en Leefmilieu
Brussel opstarten rond hergebruik
kanaalwater en lozing regenwater
1. Gesprek met Haven van Brussel en Leefmilieu Brussel
opstarten rond hergebruik kanaalwater door bedrijven
en beheerdiensten (zie Actielijn 3)
2. Gesprek met Haven van Brussel en Leefmilieu Brussel
opstarten rond lozen van opgevangen regenwater
door bedrijven in de kanaalzone.
a. Onderzoeken hoe lozing van regenwater in
kanaal bijdraagt aan een geïntegreerd duurzaam
watersysteem voor de Stad.
b. Steeds voorrang geven aan hergebruik en
infiltratie waar mogelijk.
actielijn 3
interne actoren per actielijn
trekker (= vet)
actielijn 1
» SO - Klimaat
» OGR - Reinheid
» GR
» Wateradviseur
Streefdoelen
» SA
» OGR - Studies ogr
» GR
externe actoren
actief (= vet)
actielijn 2
externe actoren
» Haven
» LB
» Perspective (BKP)
» Opensource
» SO Klimaat
» Wateradviseur
» OGR - Reinheid
» GR
Doelstelling 2030:
» Elke herinrichting van de publieke ruimte in
de versterkte zone voorziet een geïntegreerd
regenwaterbeheer en versterkt het groene netwerk
» De kwestie rond het hergebruik van kanaalwater voor
openbare en groene ruimten is opgelost
Ingrepen
1. Vergroenen van percelen in beheer van de Stad als bijdrage aan het
Beeldkwaliteitsplan Kanaalzone.
2. Vervuiling bij de bron aanpakken, zoals het proper houden van het
nabijgelegen publiek domein, en zo het kanaal proper houden.
c. Gecentraliseerd aanspreekpunt oprichten voor
vragen van bedrijven in kanaalzone.
Actielijn 3:
Beheerdiensten van de Stad inschakelen om
kanaalwater te hergebruiken en vervuiling
bij de bron aan te pakken
Doelstelling 2040:
» Evaluatie en aanpassingen
3. Kanaalwater hergebruiken en overtollig regenwater lozen.
1. Gesprek met Haven van Brussel opstarten rond
hergebruik kanaalwater door beheerdiensten (zie fiche
Blauw Groenbeheer, XL).
a. Voor het onderhoud van bermen en publieke
ruimte.
b. Nog steeds toezien dat er duurzaam wordt
omgesprongen met kanaalwater.
Referenties
BINNEN BRUSSEL
c. Bij hergebruik van kanaalwater zijn er ook
praktische belemmeringen die onderzocht
moeten worden, hiervoor Opensource
consulteren.
114
» Beeldkwaliteitsplan Kanaalzone
Brussel
2. Actief inzetten op het proper houden van de publieke
ruimte rondom de kanaalzone zodat extra vervuiling
voorkomen wordt.
115

Volkstuinen
- projectfiche
prioriteit 1 2 3
Volkstuinen
- actieplan
Kansen!
Actielijnen
Samenwerken
Beschrijving
Context
De Volkstuinen zijn verspreid over het grondgebied van
de Stad Brussel. De fiche focust hier op gegroepeerde
volkstuinen die een collectief gebruik kennen.
Functie
Naarmate het klimaat verandert en droogteperiodes vaker
voorkomen, zal de kwestie van duurzaam gebruik van water
voor landbouwdoeleinden aan de orde komen, inclusief
het gebruik van alternatieve bronnen voor de levering van
leidingwater.
De Volkstuinen zetten in op het opvangen, duurzaam
hergebruiken en infiltreren van regenwater. Daarnaast wordt
ook nagedacht welke teeltwijzen waterverbruik kunnen
limiteren. Bij de herinrichting van de tuinen kan ook gekeken
worden hoe natuurontwikkeling, recreatie en voedselbouw
gecombineerd kunnen worden tot een voedselpark.
» Burgerwerven Good Food
» Strategie Stadslandbouw
» In de Stad in volle grond
telen: infofiches
Schaal
Doelgroepen:
Wateropgaven:
Waterwerven:
Pijlers:
1.
4.
» ...
XS S M L XL
volkstuiniers
2.
5.
3.
6.
1 2 3 4 5 6 7
1 2
3 4 5 6 7 8
Actielijn 1:
Verkennend veldonderzoek uitvoeren in
bestaande Volkstuinen
1. Huidige stand van zaken onderzoeken rond
waterbehoefte, huidig gebruik van leidingwater,
hemelwater, oppervlaktewater bij irrigatie en huidige
waterkwaliteit.
a. Waterkwaliteit meten, gebruikers interviewen,
potentiële waterstromen en terrein in kaart
brengen.
2. SWOT analyse opstellen op basis van verkennend
onderzoek (wat gaat er goed, wat loopt er mis, waar is
nood aan?).
Actielijn 2:
Goede praktijken bundelen en volkstuiniers
sensibiliseren
1. Lijst van goede praktijken opstellen op basis van
verkennend veldonderzoek.
a. Onderscheid maken tussen wat burgers kunnen
doen en wat beheerders kunnen doen.
2. Deze lijst integreren met de infofiches van Leefmilieu
Brussel en hen ondersteunen bij het verspreiden van
de info-fiches en het organiseren van cursussen.
3. Burgers sensibiliseren en een charter van goede
praktijken laten ondertekenen om duurzaam en
watervriendelijk te tuinieren op terreinen van de Stad.
actielijn 3
interne actoren per actielijn
trekker (= vet)
actielijn 1
» OP - Energie
» GR
» SO Klimaat
» VR/EZ
» OCMW
Streefdoelen
» SO Klimaat
externe actoren
actief (= vet)
actielijn 2
externe actoren
» LB
» Facilitator voor
Stadslandbouw
» Waterfacilitator
» SO Klimaat
Doelstelling 2030:
» Alle gebruikers en/of beheerders van de 48 Volkstuinen
van de Stad worden opgeleid in goede praktijken om de
waterbehoefte te beperken
» Zeker 10 Volkstuinen in de Stad zijn voorzien van
alternatieve waterbronnen
Ingrepen
1. Een gemeenschappelijke irrigatiepoel en regenwaterreservoirs
installeren die regenwater verzamelen (van het terrein of
erbuiten) om te gebruiken bij het onderhouden en beheren van de
Volkstuinen.
2. Daken in nabijheid van de Volkstuinen (of afkomstig van serres en
tuinhuizen) laten afwateren naar deze irrigatiepoel.
Actielijn 3:
Irrigatiepoelen en regenwaterreservoirs
installeren
1. Beheerdiensten inzetten om poelen en reservoirs te
installeren waar mogelijk.
2. Beheerdiensten kunnen deze installaties vervolgens
onderhouden.
Doelstelling 2040:
» Alle Volkstuinen en OCMW’s maken gebruik van
alternatieve waterbronnen
Doelstelling 2050:
» Fiche uitgevoerd
3. Afstromend water van de Volkstuinen verzamelen in een filterstrook
voordat deze afvloeit naar een waterlichaam of verder infiltreert om
vervuiling te voorkomen.
4. De bewoners leren via cursussen hoe ze hun perceel duurzaam
kunnen verbouwen.
116
Referenties
BINNEN BRUSSEL
» In de Stad in volle grond telen:
infofiches
» Composteren, Leefmilieu Brussel
» Burgerwerven Good Food
117

Drinkwaterfonteinen - projectfiche
prioriteit 1 2 3
Drinkwaterfonteinen
- actieplan
Kansen!
Actielijnen
Samenwerken
Beschrijving
Context
Drinkwaterfonteinen is een stadsbreed type-project dat als
doel heeft de drinkwatertoegankelijkheid te verhogen voor
iedereen.
Functie
Drinkwaterfonteinen worden verspreid over heel de
Stad, zodat iedereen toegang krijgt tot drinkbaar water.
Aan de hand van een strategische kaartlezing en visie
wordt bepaald welke plaatsen in aanmerking komen. De
heraanleg van de publieke ruimte biedt de gelegenheid
om Drinkwaterfonteinen te plaatsen. Daarnaast wordt ook
ingezet op het toegankelijk maken van andere sanitaire
voorzieningen zoals douches en wasserettes voor iedereen.
» Toegankelijk toilettenplan
horeca
» Bon Plan
» Applicatie Peesy
Schaal
Doelgroepen:
Wateropgaven:
1.
4.
» ...
XS S M L XL
inwoners, toeristen, dak- en thuisloze
personen
2.
5.
3.
6.
Actielijn 1:
Planvorming
1. Engagement aangaan (door Stad Brussel) om over
heel het stedelijk territorium het nodige aantal
Drinkwaterfonteinen te plaatsen.
2. Visie en plan opstellen omtrent de benodigde
capaciteit voor publiek toegankelijk drinkwater (in
binnen- en buitenruimten).
3. In kaart brengen op welke locaties
Drinkwaterfonteinen geplaatst moeten worden, in
samenwerking met beheerders riolering en andere
ondergrondse netbeheerders.
Actielijn 2:
Gestroomlijnde uitvoering
1. Faseplan opstellen voor uitvoering fonteinen.
a. Koppelen aan reeds geplande werken in de
openbare ruimte.
2. Uitvoeringsteam samenstellen en kennisopbouw
garanderen.
a. Beheerdienst versterken met externe partij, bv.
VIVAQUA.
actielijn 3
interne actoren per actielijn
trekker (= vet)
actielijn 1
» OP - Studiebureau
» SO - Carto
» OP – Speciale
Technieken
» OP - Energie
externe actoren
actief (= vet)
actielijn 4
actielijn 2
» DS - Communicatie
» SO Klimaat
» OP – Speciale
Technieken
» OP - Energie
externe actoren
» VIVAQUA
» BRAVVO
» VZW Straatverplegers
» Project HyPer
Waterwerven:
Pijlers:
Ingrepen
1 2
3 4 5 6 7
1 2
3 4 5 6 7 8
1. De vraag naar Drinkwaterfonteinen per gebied in kaart brengen
2. Drinkwaterfonteinen installeren op strategische plaatsen en op elk
moment in het jaar laten werken.
3. Sanitaire voorzieningen (publieke douches, wasserette) toegankelijk
maken voor iedereen.
4. Horeca aanmoedigen gratis kraanwater aan te bieden
Actielijn 3:
Openbare waterfaciliteiten
1. In kaart brengen van reeds beschikbare openbare
toiletten, douches, wasserettes (eventueel in
bestaande gebouwen).
2. In kaart brengen van vraag naar openbare toiletten,
douches en wasserettes.
3. Nagaan waar de vraag het aanbod overstijgt, bevragen
van bestaande gebouwen indien interesse.
4. Het plan ‘toegankelijke toiletten’ in de horeca
uitbreiden.
5. Selecteren van locaties voor de installatie van
nieuwe toiletten, douches en wasserettes en
gefaseerd installeren. Hierbij rekening houden met
onderhoudsvraag.
Streefdoelen
Doelstelling 2030:
» Alle gebouwen zijn voorzien van drinkfonteinen die zijn
aangesloten op het leidingwater
» Kaart Drinkwaterfonteinen (vraag en aanbod)
gerealiseerd
Doelstelling 2040:
» Kaart Waterfaciliteiten (vraag en aanbod) gerealiseerd
6. De horeca ondersteunen en aanmoedigen om
kraanwater gratis aan te bieden in hun etablissement.
118
Referenties
BINNEN BRUSSEL
» Kaart met Drinkwaterfonteinen,
Straatverplegers vzw
» Toegankelijk toilettenplan horeca
» Bon Plan
» Applicatie Peesy
» Onderzoeksproject HyPer, ULB
» Openbare toiletten, Bruzz
Actielijn 4:
Informatie via verschillende kanalen
beschikbaar maken voor gebruikers en
inwoners van de Stad
119

Herbronnen
- projectfiche
prioriteit 1 2 3
Herbronnen
- actieplan
Kansen!
Actielijnen
Samenwerken
Beschrijving
Context
Herbronnen is een (beleidsmatig) stadsbreed type-project en
is van toepassing voor de verschillende bronnen verspreid in
het grondgebied van de Stad.
Functie
Veel van de bronnen die gelegen zijn in de Stad Brussel zijn
nog onbekend. Een aantal ervan staan ook in rechtstreekse
verbinding met het rioleringsstelsel en dragen dus weinig
bij aan de geïntegreerde waterhuishouding van de Stad.
Herbronnen valoriseert de vele bronnen opnieuw in het
stedelijk weefsel en zet in op het zichtbaar maken van
water in de Stad. De bronnen worden opnieuw deel van het
hydrologisch systeem van de Stad door deze te verbinden
met waterlopen en waterlichamen bovengronds.
» Bronnenstudie Coördinatie
Zenne
» Hydrologische studie vijver
Ter Kamerenbos (68)
Schaal
Doelgroepen:
Wateropgaven:
Waterwerven:
Pijlers:
1.
4.
» ...
XS S M L XL
inwoners, gebruikers publieke ruimte
2.
5.
3.
6.
1 2
3 4 5 6 7
1 2
3 4 5 6 7 8
Actielijn 1:
Informatie verzamelen
1. Verdergaan met het verzamelen van beschikbare
informatie rond bestaande en historische bronnen.
a. Samenwerken met Coördinatie Zenne en
Leefmilieu Brussel (bronnenkaart in opmaak).
b. Oproep lanceren naar inwoners en historici om
waarnemingen/informatie/... te delen (citizen
science).
c. Informatie uit archieven verzamelen.
2. Verzamelde informatie bundelen en documenteren.
3. Lokaliseren van bronnen op interactieve en voor
iedereen toegankelijke kaart (zie Watercommunicatie,
XL).
Actielijn 2:
Bronnen opwaarderen
1. Huidige staat van geïdentificeerde bronnen
onderzoeken (ondergronds, afwateringsrichting,...).
2. Prioritering opstellen voor herstel en opwaardering van
bronnen op basis van conditie en urgentie (bronnen
die afwateren naar riolering) en pragmatiek (bronnen
in de nabijheid van herinrichting openbare ruimte of
ontwikkelsites).
3. Opportuniteiten in kaart brengen (nabije vijvers,
waterpartijen en fonteinen kunnen bijvoorbeeld
gevoed worden).
4. Herwaarderingsprojecten lanceren en uitvoeren.
interne actoren per actielijn
trekker (= vet)
actielijn 1
Streefdoelen
» Wateradviseur
» BP
externe actoren
actief (= vet)
actielijn 2
externe actoren
» Coördinatie Zenne
» LB
» SGWB
» Historische kringen
» Wateradviseur
» GR
» SA
Doelstelling 2030:
» Informatie verzameld rond bestaande en historische
bronnen via geschiedeniskringen en oproepen naar
inwoners
» Realisatie van de bronnenkaart
» Bron Marly zijn opgewaardeerd en onderdeel van een
nieuwe stedelijke rivier
Ingrepen
Doelstelling 2040:
» Evaluatie en aanpassingen
1. De verschillende bestaande en verdwenen bronnen in kaart brengen
(zie Dossier ‘Brusselse bronnen’, Coördinatie Zenne).
2. Ondergrondse bronnen terug zichtbaar maken.
3. Bronnen afkoppelen van het rioleringsstelsel en het water afvoeren
naar andere waterstructuren of het oppervlaktewater.
Referenties
BINNEN BRUSSEL
120
» Dossier ‘Brusselse bronnen’,
Coördinatie Zenne
» ‘Citizen scientists’ ontdekken al
minstens 150 bronnen in Brussel
Bruzz
» Herbronnen in Brussel,
Bruzz
121

Waterrecreatie
- projectfiche
prioriteit 1 2 3
Waterrecreatie
- actieplan
Kansen!
Actielijnen
Samenwerken
Beschrijving
Context
Waterrecreatie is een stadsbrede opgave die het recreatief
potentieel van waterlichamen, waterlopen en waterpleinen in
de verf zet.
Functie
Waterrecreatie versterkt de aanwezigheid van water
in de stedelijke ruimte aan de hand van recreatieve
programmering. In sommige vijvers en in het kanaal, indien
dit ecologisch verantwoord is, wordt ingezet op het mogelijk
maken van watersporten zoals zeilen, kajakken, roeien en
zwemmen. In de publieke ruimte wordt water meer tastbaar
gemaakt aan de hand van Waterpleinen (M), Waterparken
(L), Stedelijke Rivieren (L) of andere speelelementen rond
water.
Mogelijkheden rond openluchtzwemmen op het grondgebied
van de Stad worden onderzocht, waaronder een openbaar
openluchtzwembad aan de Akenkaai.
» Studie Brussel
naar een openbaar
openluchtzwembad in het
kanaal
» Dokken (64) & Square
Schaal
Doelgroepen:
Wateropgaven:
Waterwerven:
Pijlers:
Ingrepen
1.
4.
Margerite Duras (65)...
» Watersporten Haven van
Brussel (79) & Brussel
Nautische clubs (80)
» ...
XS S M L XL
inwoners en gebruikers van de Stad
2.
5.
3.
6.
1 2
3 4 5 6 7
1 2
3 4 5 6 7 8
1. Studie opstarten rond verschillende mogelijkheden rond
watersporten en -spelen in de Stad.
2. Steun de bouw van een openluchtzwembad aan de Akenkaai.
Actielijn 1: Zwemmen in de open lucht
1. Ondersteuning van de bouw van een
openluchtzwembad aan de Akenkaai, in
samenwerking met de regionale instanties.
Actielijn 2 (parallel):
Meest potentiële recreatieve functies in
pleinen, parken en oppervlaktewater in kaart
brengen
1. Potentiële recreatieve functies van de vijvers, de
pleinen, de parken en het kanaal in kaart brengen.
a. Vijvers: Recreatieve functies zoveel mogelijk
aanmoedigen op de vijvers, indien de omgeving
het toelaat en het ecologisch verantwoord is.
b. Pleinen en parken: Indien de ruimte in de
nabijheid ligt van (historische) watertracés, de
kans zoveel mogelijk benutten om hiernaar te
verwijzen en water zichtbaar te maken.
c. Kanaal: Watersporten aanmoedigen op het
oppervlaktewater. Hiervoor gesprek opstarten
met Haven van Brussel, Leefmilieu Brussel en
nautische organisaties.
2. Gebruikers bevragen naar wensen en noden.
3. Shortlist maken van meest kansrijke recreatieve
projecten op basis van haalbaarheid en impact.
Actielijn 3:
Realiseren en inspireren
1. Projecten die reeds in de steigers staan en meest
kansrijke projecten uitvoeren.
2. Bij uitvoering van projecten breed communiceren naar
publiek.
3. Tijdens gebruik de waterkwaliteit monitoren.
4. Lessen trekken uit realisatie van eerste projecten
en meenemen naar de realisatie van toekomstige
recreatieve belevingsprojecten.
a. Het is belangrijk dat de balans gevonden wordt
tussen het vergroten van het bewustzijn rond
water via recreatieve voorzieningen enerzijds en
de ecologische en duurzaamheidsimpact van de
ingrepen anderzijds.
interne actoren per actielijn
trekker (= vet)
actielijn 3
actielijn 1
» CSJ - Sport
» SO Planning
» OP
» GR
» Wateradviseur
» DS - Communicatie
Streefdoelen
» OP
» CSJ - Sport
» Brusselse Zwem-en
Badinrichtingen vzw
» Wateradviseur
externe actoren
actief (= vet)
actielijn 4
actielijn 2
Doelstelling 2030:
» Realisatie van de studie ‘potentiële recreatieve functies’
» Inschrijving in de Blue Community
Doelstelling 2040:
» Aan te vullen op basis van de resultaten uit de studie
Doelstelling 2050:
» Evaluatie en aanpassingen
» SO Klimaat
» DS - Communicatie
» SO Planning
» CSJ - Sport
» GR
externe actoren
» Haven
» Pool is cool
» Beliris
» BMA
» VIVAQUA
» LB
» Canal it up
» BRYC
» Union nautique de Bruxelles
» 75ème sea scouts
» Andere nautische sportverenigingen
122
Referenties
BINNEN BRUSSEL
» Canal it up
» Een openbaar luchtzwembad in
het kanaal, Stad Brussel
» Bruzz: Welk project zal het
halen?
» Pool is cool
» Bruzz: Zwemvijver
Neerpede
» Brussels by water, vzw
Actielijn 4 (parallel):
(Water)duurzaamheid in evenementen
promoten
1. Inschrijven in de Blue Community om de verkoop
van plastic flessen tijdens publieke evenementen te
ontmoedigen en leidingwater als drinkwater promoten,
bv. door een watertruck of distributie van VIVAQUA.
123

Waterenergie
- projectfiche
prioriteit 1 2 3
Waterenergie
- actieplan
Kansen!
Actielijnen
Samenwerken
Beschrijving
Context
Waterenergie is een beleidsmatig type-project dat in de
verkenningsfase stadsbreed is.
Functie
Het watersysteem kan een belangrijke rol spelen in de
productie van hernieuwbare energie. Riothermie en
aquathermie kennen al enkele voorbeelden die her en der
worden toegepast, zij het nog in verkennende fase. De Stad
kan hier aan bijdragen door ook een verkenning op te starten
rond het potentieel van riothermie en aquathermie.
» Brucity
» Pilootproject Neder-Over-
Heembeek recuperatie
restwarmte in zwembad
Schaal
Doelgroepen:
Wateropgaven:
1.
» Geothermische projecten
» ...
XS S M L XL
Stad Brussel
2.
3.
Actielijn 1:
Pilootprojecten opstarten
1. Pilootproject opstarten rond toepassen van riothermie:
a. Aministratief centrum Brucity.
2. Leren van pilootproject in Neder-Over-Heembeek
om restwarmte te recupereren uit het water van het
zwembad.
3. Lessen leren van pilootproject en indien mogelijk
toepassen in de twee andere gemeentelijke
zwembaden.
4. Verderzetten van het lanceren van geothermische
projecten in onze stadsprojecten.
5. Partners zoeken om pilootprojecten op te starten.
interne actoren per actielijn
trekker (= vet)
actielijn 1
» OP - Energie
» VR/EZ
» OP - Studiebureau
» OCMW
externe actoren
actief (= vet)
externe actoren
» Vivaqua
» Brussel-Energie
» LB
Waterwerven:
Pijlers:
4. 5. 6.
1 2
3 4 5 6 7
1 2
3 4 5 6 7 8
Streefdoelen
Doelstellingen 2030
» 2 Pilootprojecten gerealiseerd
» Evaluatie van het gebruik van de hernieuwbare
energiebron
Doelstellingen 2040
» Evaluatie en aanpassingen
Ingrepen
1. Pilootprojecten rond riothermie en geothermie opstarten en lessen
uit leren.
Referenties
BINNEN BRUSSEL
BUITEN BRUSSEL
124
» Bruzz: Centrale
stadsadministratie binnenkort
gekoeld met rioolwater
» ‘Wat is riothermie?’, VIVAQUA
» Riothermie, Aquafin
125

Cartografie L
- Blauwe en groene ruimte
De prioriteitenkaart op pagina 166 toont niet alleen de prioritaire
gebieden voor het afkoppelen van gebouwen en openbare ruimten van
de riolering om overstromingen te voorkomen, per deelstroomgebied,
maar ook de interactie tussen de blauwe groene rasters en het natte
landschap van de stad. Om de vraag te beantwoorden, hoe kunnen
we interactie tussen open water en groene ruimte in de stedelijke
omgeving versterken? Onder groene ruimte verstaan wij zowel
openbare parken als (openbare) volkstuinen.
Versterking van de interactie tussen beide is een belangrijke strategie
om het hitte-eilandeffect tegen te gaan, vooral in een dichte stedelijke
omgeving. Een goede interactie verbetert ook de ecologie en de
biodiversiteit. Begroeide en niet-verstedelijkte gebieden bieden ook
de mogelijkheid om afstroming op te vangen en te vertragen.
Voor het blauwe netwerk in het bijzonder worden ook nieuwe
verbindingen voorgesteld, het herstel van oude verbindingen of het
werken aan de verbeelding om historische verbindingen binnen het
hydrografische netwerk in herinnering te brengen.
Betrokken fiches
Waterpark (L)
Stedelijke rivier (L)
Duurzame fonteinen? (L)
Regenwatervijver (L)
Groene Kanaalcorridor (L)
Volkstuinen (L)
Drinkwaterfonteinen (L)
Herbronnen (L)
Waterrecreatie (L)
Waterenergie (L)
Pilootprojecten
54. Openlegging van de Zenne - “Max sur Senne”
Maximiliaanpark
55. Openlegging van de Zenne -
Waterzuiveringsstation van Brussel-Noord
56. Hydrologische studie Meudonpark
57. Hydrologische studie Ossegempark
58. Studie Sobieskivijver
59. Turn & Taxis, Noordwijk
Prioritaire projecten
60. Herwaardering Heyselbeek
61. Stedelijke rivier Meudon
62. Hydrologische studie Maria-Louizasquare
63. Hydrologische studie en heraanleg Prins
Leopoldsquare
64. Dokken
65. Marguerite Durassquare
66. Maalbeek
67. Herstellen van de connectiviteit van de
Tweebeekvallei
68. Hydrologische studie vijver van Ter
Kamerenbos
69. Molenbeek
70. Sint-Gorikseiland
71. Moerasbos Neder-Over-Heembeek
72. Natuurlijk openluchtzwembad
73. Herstel verdwenen bronnen
74. Open Keelbeek*
75. Ganzenweidebeek
76. Hollebeek
77. Oude Zenne tracé
78. Hydrologische studie Leopoldpark
79. Watersporten haven van Brussel
80. Brusselse Nautische clubs
81. Toekomstig Sportpark
82. Toekomstig Driehoekig park
83. Drinkwaterfontein
84. Openbare toiletten
126 127
Legende
N
Datum / Date: 14/03/2024
Bronnen: Stad Brussel (groene ruimten, hydrografisch netwerk)
Bron / Source: Ville de Bruxelles (espaces verts, réseau hydrographique) / Stad Achtergrond: Brussel (groene Open Street Map
ruimten, hydrografisch netwerk)
14 maart 2024
Achtergrond / Fond de plan: Open Street Map
1000 m 2000 m

Projecten L
Pilootprojecten
Openlegging van de Zenne :
“Max sur Senne” Maximiliaanpark
(54) en Waterzuiveringsstation van
Brussel Noord (55)
» Projectverantwoordelijke: Leefmilieu Brussel
» Locatie: Maximiliaanpark, Noordwijk
» Waterzuiveringsstation van Brussel-Noord
» Opnieuw openleggen van de Zenne ter hoogte van (A)
het Maximiliaanpark (tracé van ongeveer 650 m) en (B)
het waterzuiveringsstation van Brussel-Noord. Dit project
draagt bij aan het regionale blauwe netwerk waardoor
de waterkwaliteit van de Zenne verbetert, een as wordt
gecreëerd voor de ontwikkeling van de biodiversiteit, maar
ook de verbinding met het water in het stadslandschap
wordt hersteld.
Fiches
Stedelijke rivier
Hydrologische studie
Meudonpark (56)
» Projectverantwoordelijke: Stad Brussel,
» Locatie: Meudonpark, Neder-Over-Heembeek
» Hydrologische studie rond de vijver in het Meudonpark,
zowel kwantitatief als kwalitatief. Enerzijds wordt gezocht
naar alternatieve waterbronnen die de vijver kunnen
voeden, om te vermijden dat deze droog komt te staan.
Anderzijds wordt ook de waterkwaliteit in de vijver
geanalyseerd voor een betere ecologie. Deze studie maakt
deel uit van een algemeen renovatieproject voor dit park.
Fiches
Herbronnen
Regenwatervijver
Waterpark
Hydrologische studie
Ossegempark (57)
» Projectverantwoordelijke: Stad Brussel
» Locatie Ossegempark, Laken
» Nieuw beheerplan en bijhorende hydrologische studie van
het park, onder andere om nieuwe waterbronnen te vinden
voor de vijver vanuit het park en naburige wegen zoals de
Atomiumlaan. Oplossingen werden gezocht volgens twee
temporaliteiten: korte en lange termijn.
» Deze studie maakt deel uit van een globaal renovatieproject
Fiches
Regenwatervijver
Waterpark
Studie vijver Sobieskivijver
(58)
» Projectverantwoordelijke: Leefmilieu Brussel
» Locatie: Sobieskipark, Laken
» Heraanleg van de vijver in het Sobieskipark. Het doel is
andere waterbronnen te vinden door de Sobieski vijver
opnieuw aan te sluiten op de Stuyvenbergh vijvers.
Fiches
Regenwatervijver
Waterpark
Turn & Taxis, Wijk Noord (59)
» Projectverantwoordelijke: Gewest Brussel,
» gesteund door de Stad Brussel
» Locatie: Noord
» Binnen de site van Turn en Taxis zijn veel systemen van
geïntegreerd regenwaterbeheer geïmplementeerd. Grote
infiltratiegebieden zijn voorzien in het hoger gelegen
openbaar park op de site. Ook rond gebouwen zijn wadi’s
uitgericht, zoals tussen de Havenlaan en het gebouw van
de Vlaamse Overheid. Ten slotte bestaat de Nevelkade uit
een reeks van waterbekkens, verbonden via watervallen en
gevoed met regenwater. Deze blauwe elementen dienen als
herinnering aan het moerassige verleden van het gebied.
Fiches
Stedelijke rivier
Waterpark
Prioritaire projecten
Herwaardering van de
Heyselbeek (60)
» Projectverantwoordelijke: Leefmilieu Brussel (met
ondersteuning van Stad Brussel)
» Locatie: Ossegemvijver, Stuyvenbergh, Sobieski en
Clementina, Laken
» Het doel is om de vijvers van Ossegem en Clementina
te verbinden via de vijvers van Stuyvenberg en Sobieski
(geïnspireerd door het vroegere tracé van de Heyzelbeek).
» Het tracé van deze stedelijke rivier wordt door Leefmilieu
Brussel bestudeerd. De Stad kan een bijdrage leveren door
voor het Osseghempark zodat het zijn oude glorie
128 de Ossegemvijver te heraanleggen of door de Sobieskilaan
hydrologische studie gestaart om te onderzoeken hoe het
het afkoppelen van regenpijpen naar de nieuwe wadi, het 129
terugkrijgt.
» Zie ook project XS Pedagogisch Centrum voor Speciaal
Onderwijs Astridpark School
- Blauwe en groene ruimte
De prioriteit van projecten kan worden afgeleid van de prioriteitenkaart per deelstroomgebieden, maar
hangt ook af van de beperkingen en kansen die aan elk site zijn verbonden.
opnieuw in te richten om het Sobieskipark met het
Clementinasquare te verbinden (zie pilootproject).
Fiches
Regenwatervijver
Stedelijke rivier
Stedelijke rivier Meudon (61)
» Projectverantwoordelijke: Leefmilieu Brussel, Stad Brussel
» Locatie: Meudonstraat, Neder-Over-Heembeek
» Grote hoeveelheden water stroomt uit de bronnen
bovenaan de Meudonstraat (aan de voet van een gebouw
van de Stad Brussel) direct de straat op, waardoor
de klinkers erg glad worden, en uiteindelijk naar het
rioolstelsel. Op de westzijde van de straat is er plaats om
een stadsrivier af te graven om dit water af te voeren naar
het kanaal of naar de overlaat en sifon naar de Zenne.
Deze stadsrivier zou ook het dakwater van de omliggende
gebouwen kunnen opvangen.
Fiches
Stedelijke rivier
Herbronnen
Groene Kanaalcorridor
Hydrologische studie Maria-
Louizasquare (62)
» Projectverantwoordelijke: Stad Brussel
» Locatie: Maria-Louizasquare, Ambiorixsquare,
Palmerstonsquare, Brussel
» Een hydrologische studie rond de vijver op het Maria-
Louizasquare is noodzakelijk want deze lijdt momenteel
onder een chronisch watertekort. Nochtans heeft de vijver
een belangrijke recreatieve en verkoelende functie in zijn
omgeving die sterk verstedelijkt is met weinig blauwgroene
structuren.
» In deze studie zou ook de mogelijkheid kunnen worden
overwogen om de stroomopwaarts gelegen bekkens van
Palmerston- en Ambiorixsquare, die via pompen verbonden
zijn met het Maria-Louizasquare opnieuw te beplanten.
Fiches
Regenwatervijver
Waterpark
Hydrologische studie en
heraanleg Prins Leopoldsquare
(63)
» Projectverantwoordelijke: Stad Brussel
» Locatie: Prins Leopoldsquare, Brussel
» Volgend op de Brusseau Bis-studie heeft de Stad een
water van de straten rond het square kan worden beheerd
om te streven naar nul lozing in het rioleringsstelsel. Deze
locatie is strategisch want ze ligt stroomopwaarts van
overstromingsgevoelige gebieden. Op het square zou een
bekken het hemelwater kunnen infiltreren. Maatregelen
moeten in de open lucht uitgevoerd worden en herinneren
aan de historische route van de Molenbeek en het feit
dat dit square meer dan een eeuw geleden een groot
bufferbekken was.
Fiches
Regenwatervijver
Waterpark
Waterstraat (M)
Dokken (64) & Marguerite
Durassquare (65)
» Projectverantwoordelijke : Stad Brussel
» Locatie: Marguerite Durassquare, Hooikaai en Handelskaai,
Brussel centrum
» Het is de bedoeling het water zichtbaar te maken in
de openbare ruimte van het stadscentrum door de
ontwikkeling van een blauw netwerk dat zich uitstrekt
van de kleine ring tot het Maximiliaanpark, waar de Zenne
opnieuw zal worden opengelegd. Dit netwerk zou via de
kunstmatige bekkens van de Vismarkt lopen, maar ook
via groene zones (Marguerite Durassquare, Hooikaai en
Handelskaai) waar waterspelen (speelboten, fonteinen,
pompen die jets bedienen, vul- en leegloopbekkens, enz.)
en kunstwerken in verband met het thema zouden kunnen
worden ondergebracht, evenals duidelijk zichtbare greppels
en/of infiltratiezones die nattere zones zouden kunnen zijn
waar een typische biodiversiteit te vinden is. Deze meer
natuurlijke voorzieningen zouden de overgang maken van
de kunstmatige bekkens en zouden herinneren aan het
havenverleden van het gebied.
Fiches
Waterrecreatie
Stedelijke rivier
Waterpark
Maalbeek (66)
» Projectverantwoordelijke: Brussel Mobiliteit, Leefmilieu
Brussel, mogelijke samenwerking met Stad Brussel
» Locatie: Noord-Oostwijk, Brussel
» Er wordt een lange wadi (met fonteinen, kunstwerken, ...)
voorgesteld langs de Steenweg op Etterbeek samen met
het herstel van het waterbekken in de Maalbeekdaltuin (‘les
jardins du Maelbeek’) om de oude loop van de Maalbeek in
herinnering te brengen.
» Het gaat dus niet om het afkoppelen van de Maalbeek
van het rioleringsstelsel, maar om verbetering van
hemelwaterbeheer in de openbare ruimte, bijvoorbeeld via
hergebruik van water uit grote vastgoedprojecten enz.
» Er moet een specifieke studie worden uitgevoerd om de

mogelijke acties en ontwikkelingen te bepalen.
» Uiteindelijk zou het Leopoldpark kunnen worden
verbonden met het Maria-Louizasquare door middel van
deze nieuwe stadsrivier die herinnert aan de historische
loop van de Maelbeek die daar vroeger stroomde.
Fiches
Stedelijke rivier
Waterpark
Herstellen van de connectiviteit
van de Tweebeekvallei (67)
» Projectverantwoordelijke: Privé (Solvay), in samenwerking
met Vivaqua en de Stad Brussel, LB
» Locatie: Site Solvay Ransbeekstraat, Neder-Over-
Heembeek
» De Tweebeek moet opnieuw aangesloten worden op de
Zenne of het kanaal, zodat die niet meer in het rioolstelsel
stroomt. Dat moet worden uitgevoerd op het terrein van
Solvay, in samenhang met het masterplan Korte Groenweg.
Indien er geen openlegging kan worden uitgevoerd (om
technische, financiële of andere redenen), zou minstens
een ​nieuwe denkbeeldige stedelijke rivier moeten worden
voorgesteld om aan dit tracé te herinneren. Zie ook project
S Masterplan Korte Groenweg en XS Solvay.
Fiches
Herbronnen
Stedelijke rivier
Hydrologische studie vijver
van Ter Kamerenbos (68)
» Projectverantwoordelijke: Stad Brussel
» Locatie: Ter Kamerenbos
» Een hydrologische studie rond de vijver in het Ter
Kamerenbos is nodig want de vijver lijdt momenteel onder
een chronisch watertekort alsook onder de toevoer van
afvalwater. Er moeten dus duurzame waterbronnen worden
gevonden om een voldoende waterpeil in de vijver te
garanderen doorheen het jaar. De mogelijke bijdrage van
natuurlijke bronnen moet worden onderzocht, waaronder
die van afstromend water op verharde oppervlakten. Dit
project moet rekening houden met de beperkingen m.b.t.
de beschermingszones van de grondwaterwinning in het
bos om mogelijke vervuiling te voorkomen. De vijvers
alsook het park bedekken een grote oppervlakte op het
grondgebied van de Stad en hebben een belangrijke
recreatieve functie voor inwoners.
Fiches
Waterpark
Herbronnen
Waterrecreatie
Molenbeek (69)
» Projectverantwoordelijke: Stad Brussel en ondersteuning
van Leefmilieu Brussel
» Locatie: Laken
» Het idee is om de vroegere tracé van de Molenbeek
in herinnering te brengen (paneel, fontein, kunstwerk,
enz.) in samenwerking met bewoners. De Molenbeek
zal waarschijnlijk niet heropend kunnen worden
op het grondgebied van de Stad vanwege de hoge
bevolkingsdichtheid van Laken, de metro, het verkeer
en de diepte van het Molenbeekse collector, maar hij
kan hier symbolisch verbeeld worden door middel van
ontwikkelingen in de openbare ruimte.
» Een studie is al lopende over het potentieel voor
afkoppeling van hat strommafwaarts gelegen deel van
het stroomgebied van de Molenbeek (studie Leefmilieu-
Brussel).
Fiches
Stedelijke rivier
Sint-Gorikseiland (70)
» Projectverantwoordelijke: Stad Brussel
» Locatie: Sint-Goriksplein, Brussel
» Het is de bedoeling om in de collectieve verbeelding het
grote eiland op te roepen dat ooit door de Zenne werd
gevormd en dat volgens de legende aan de oorsprong lag
van het ontstaan van Brussel. Deze blauwe lus zou door
het bekken van de Auguste Ortsstraat lopen en door het
binnenste van het blok waar een “faux-bras” van de rivier
de Zenne stroomt. Dit laatste is zichtbaar op een discreet
binnenplein dat eigendom is van de Stad en gelegen
is aan de achterzijde van het Sint-Giriksplein. Dit zou
een gelegenheid zijn om dit weinig bekende erfgoed te
promoten. Zie ook project L “Oude Zenne tracé”
Fiches
Stedelijke rivier
Moerasbos Neder-Over-
Heembeek (71)
» Projectverantwoordelijke: Stad Brussel
» Locatie: Heembeeksestraat, Ankerstraat, Neder-Over-
Heembeek
» Het project beoogt het behoud en verbetering van het
waterrijke gebied (moerasbos) in het hart van het blok
dat wordt omringt door de straten Heembeeksestraat,
Ankerstraat, Oorlogskruisenlaan en Vuurkruisenlaan. De
aanleg van dit moerasbos, dat momenteel overwoekerd is,
zal het mogelijk maken een wetland van grote biologische
waarde in stand te houden en te verbeteren, waarbij de
toegang voor het publiek beperkt blijft tot voetpaden.
» Dit gebied maakt deel uit van het masterplan Van Praet (zie
ook project S Masterplan Van Praet).
130 Fiches
» Locatie: Ganzenweidenstraat, Haren
Fiches
131
Waterpark
Natuurlijk openluchtzwembad
(72)
» Projectverantwoordelijke: Stad Brussel, Gewest Brussel,
en/of Haven van Brussel
» Locatie: Akenkaai
» De bouw van een openluchtzwembad staat op de agenda
(zie ook GPDO en Klimaatplan) en zou de levenskwaliteit
verbeteren, hitte-eilanden tegengaan en het water beter
zichtbaar maken voor de inwoners. Er zijn verschillende
potentiële locaties aangewezen voor de uitvoering ervan,
hetzij op gemeentelijke, hetzij op regionale grond.
» De locatie die de Stad voor deze voorziening heeft
geïdentificeerd, ligt in het hart van de stad, aan de
Akenkaai.
Fiches
Waterrecreatie
Herstel verdwenen bronnen
(73)
» Projectverantwoordelijke: Stad Brussel
» Locatie: Brussel
» Hoewel de stad ooit veel bronnen had, zijn vele daarvan
nu verdwenen of moeten worden hersteld. Daarom moet
worden begonnen met een studie die de oude bronnen
inventariseert, evenals het oude hydrografische netwerk, op
basis van oude plannen en getuigenissen van bewoners die
het “geheugen” van hun wijk vormen. De bedoeling is waar
mogelijk om de bronnen af te koppelen en te herwaarderen.
Fiches
Herbronnen
Open Keelbeek (74)
» Projectverantwoordelijke Stad Brussel, Gemeente
Machelen, gesteund door Leefmilieu Brussel
» Locatie: Haren
» De Keelbeek moet opnieuw worden aangesloten op de
Hollebeek in plaats van op de Woluwe. Zo zou de Keelbeek
weer in de open lucht worden gebracht, wat het blauwe
netwerk zou versterken en de kwaliteit van deze wateren
zou verhogen, maar uiteindelijk ook van de Zenne waarin ze
uitmonden.
» Zie ook project M “Kuregemstraat”
Fiches
Stedelijke rivier
Waterstraat (schaal M)
Ganzenweidebeek (75)
» Projectverantwoordelijke: Stad Brussel, Infrabel, gesteund
door Leefmilieu Brussel
» Het gedeelte van de Ganzenweidebeek dat voorbij
het terrein van de Castrumhoeve ligt (langs de
Ganzenweidenstraat) moet opnieuw worden opengesteld.
Zo veel mogelijk zou de beek ook verder opengegelgd
moeten worden op Schaarbeek-Vorming.
» Het Castrum-gebied is geklasseerd vanwege zijn zeldzaam
ecologisch belang (vochtig grasland).
Fiches
Stedelijke rivier
Hollebeek (76)
» Projectverantwoordelijke: Leefmilieu Brussel, gesteund
door de Stad Brussel
» Locatie: Haren
» De Hollebeek zal door het Gewest over de gehele lengte
worden heropend. De openlegging van de rivier zal de
kwaliteit van het water van de Zenne helpen verbeteren en
het regionale blauwe netwerk versterken.
Fiches
Stedelijke rivier
Oude Zenne tracé, Centrum/
Noordwijk (77)
» Projectverantwoordelijke: Gewest Brussel (Leefmilieu
Brussel et Brussel-Mobiliteit), Stad Brussel, Schaerbeek
» Locatie: Noordwijk en centrum
» Hier kan de verbeelding worden geprikkeld door in de
openbare ruimte het vroegere tracé (paneel, fontein,
kunstwerk...) van Zuidlaan naar de Werkhuizenkaai, via
het Zennepark, in herinnering te brengen. De Stad Brussel
ontwikkelde zich op een eiland van deze rivier dat nu
verdwenen is. Het is daarom gepast om het oude tracé in
herinnering te brengen en opnieuw verbinding te maken
met deze emblematische rivier.
» Het Zennepark moet worden aangevuld met voorzieningen
die in de verbeelding herinneren aan de aanwezigheid van
de Zenne.
» Zie ook project L “Sint-Gorikseiland”
Fiches
Stedelijke rivier
Hydrologische studie
Leopoldpark (78)
» Projectverantwoordelijke: Stad Brussel
» Locatie: Leopoldpark, Brussel
» Een studie moet gestart worden over de analyse en
optimalisering van de hydrologische cyclus van de
Leopoldparkvijver, met inbegrip van het herstel van
historische bronnen.
» De vijver heeft een belangrijke recreatieve en verkoelende
functie in zijn omgeving, die sterk verstedelijkt is met
weinig groene en blauwe structuren.
Herbronnen
Waterpark

Watersporten haven van
Brussel (79) & Brusselse
Nautische clubs (80)
» Projectverantwoordelijke: Stad Brussel
» Locatie : Jachthaven van Brussel, Vilvoordsesteenweg,
Neder-Over-Hembeek
» Promotie van nautische clubs op het kanaal (roeien, zeilen,
enz.) is wenselijk om ze bekend te maken. Dit betreft in
het bijzonder de infrastructuur op de Vilvoordsesteenweg:
de BRYC-site (Brussels Royal Yacht Club), Union nautique
de Bruxelles en Royal Sport Nautique de Bruxelles 1865.
Deze promotie kan bijvoorbeeld worden overwogen via
associaties met gemeentelijke scholen, het realiseren
van stages of zelfs samenwerkingen met gemeentelijke
sportcentra.
Fiches
Waterrecreatie
Toekomstig Sportpark (81)
Drinkwaterfonteinen (83)
» Waar de grootste vraag voor drinkwater is in de openbare
ruimte, moeten nieuwe Drinkwaterfonteinen worden
geplaatst. De watervoorziening in de openbare ruimte kan
ook worden aangevuld door het openstellen van kranen in
openbare gebouwen, sportcentra enz.
Fiches
Drinkwaterfonteinen
Toiletten (84)
» Het bestaande netwerk van openbare toiletten moet
worden aangevuld met nieuwe voorzieningen in buurten
waar weinig of geen toiletten zijn en in de buurt van drukke
gebieden (toerisme, sport, winkels, enz.).
Fiches
Drinkwaterfonteinen
» Projectverantwoordelijke: Stad Brussel
» Locatie: Heizelplateau , Laken
» Het geplande sportpark focust op de integratie van
sportfuncties in een open groene ruimte. Het wordt vooral
een grote groene ruimte (27 hectare) die de Brusselaars
een nieuwe wandelplek biedt.
» Er is een grote recreatieve waterpartij gepland, evenals
een indrukwekkende waterval en stormbekken om de
wateren van het sportpark te verwerken maar ook van de
stroomopwaarts gelegen verharde/bebouwde zones.
Fiches
Waterrecreatie
Waterpark
Toekomstig Driehoekig park
(82)
» Projectverantwoordelijke: Stad Brussel
» Locatie: Hoek Oorlogskruisen- en Vuurkruisenlaan, Neder-
Over-Heembeek
» Binnen de masterplan Van Praet is een driehoekig
park voorzien, dat de verbinding zal vormen tussen de
gewestelijke en gemeentelijke groene wandelingen. Er
is de ambitie om het park een recreatieve functie voor
de wijk te laten opnemen, steeds met aandacht voor de
hemelwaterproblematiek. Wadi’s en groenbuffers kunnen
het oppervlaktewater langer vasthouden en eventueel deels
laten infiltreren. Het park moet geconcipieerd worden als
een groenblauw werkend landschap waarin recreatie een
toegevoegde waarde is.
Fiches
Waterrecreatie
Waterpark
132 133

XS
S
M
2.5
SCHAAL XL
L
Op de schaal van de volledige stedelijke perimeter wordt gekeken naar de
ondersteunende rol van de Stad in haar overheidsfunctie. Het gaat hierbij om
regelgeving, communicatie, sensibilisering, etc.
XL
134 135

Watercommunicatie - projectfiche
prioriteit 1 2 3
Watercommunicatie
- actieplan
Kansen!
Actielijnen
Samenwerken
Beschrijving
Context
Watercommunicatie is een beleidsmatig en stadsbreed typeproject
dat focust op communicatie tussen verschillende
actoren.
Functie
De Stad denkt na hoe informatie rond water bij de
verschillende wateractoren terecht kan komen. Het is
belangrijk dat de beschikbare tools op een overzichtelijke
manier worden aangereikt aan de juiste doelgroepen. De
Stad ondersteunt hierbij het Gewest in het volbrengen
van haar taakstelling en vult aan op gemeentelijk
niveau. Dit kan door een webpagina te creëren op de
gemeentelijke website die alles verzamelt onder het
thema water, een Water Dashboard op te richten of een
Waterloket op te zetten waar men terecht kan met vragen
rond geïntegreerd regenwaterbeheer en regelgeving
(zie ook fiche Waterreglement, XL). Door middel van
communicatieplatformen, wandelingen en evenementen
focust Watercommunicatie op het vergroten van het bewustzijn
van water bij de burgers (zie ook fiche Stedelijke rivier, L).
» Waterdagen
» Webpagina ‘Waterbeheer in
Brussel’
» Watermiddagen met
stadsdiensten
Schaal
Doelgroepen:
Wateropgaven:
Waterwerven:
Pijlers:
Ingrepen
1.
4.
XS S M L XL
inwoners, gebruikers van de Stad,
werkgevers, leerlingen, experts,
bouwheren, ...
2.
5.
3.
6.
1 2 3 4 5 6 7
1 2
3 4 5 6 7 8
1. Een webpagina ‘Water’ creëren waar alle relevante informatie
rond water op een overzichtelijke manier wordt verzameld en ter
beschikking wordt gesteld (Wat doen bij overstromingen, Groene
Premies, Themadag Water, brochures, Water Taskforce updates,...)
2. Een Water Dashboard oprichten.
3. Communicatiestrategie opstellen en brochure en filmpjes via sociale
media verspreiden naar inwoners met nuttige info rond water en het
belang ervan (zie ook fiche Waterwoning, XS).
4. Evenementen rond water meer in de kijker zetten (Rioolmuseum,
thematische wandelingen, filmvoorstellingen, deelname aan de
Brusselse Waterdagen,...)
Actielijn 1:
Informatie rond water overzichtelijk
verzamelen op webpagina
1. Webpagina ‘Water’ oprichten waar alles rond het
thema water wordt verzameld (Groene Premies,
Waterplan, Klimaatplan, Themadag Water, Tips rond
duurzaam watergebruik,...).
2. Zorgen dat informatie ook geclusterd wordt, bv. per
schaal (XS, S, M, L, XL) en per doelgroep (inwoner,
werkgever, leerling, expert, geïnteresseerde, bouwheer,
...).
3. Voldoende afstemmen met Leefmilieu Brussel: op
juiste momenten doorverwijzen naar hoger niveau en
omgekeerd volgens verantwoordelijkheden.
4. Website ook gebruiken om wateractiviteiten in de Stad
meer te promoten.
Actielijn 2:
Waterloket oprichten
1. Waterloket oprichten waar mensen terecht kunnen met
vragen rond regelgeving, geplande acties en plannen.
a. Waterloket kan bestaan door een emailadres op
te richten waardoor vragen op één plek terecht
komen.
b. Eventueel koppeling maken met bestaande
Gewestelijke facilitator rond water.
2. Waterloket laten dienen als leeromgeving waar vragen
van actoren op het terrein worden verzameld en om
huidige ondersteuning te evalueren.
Actielijn 3:
Communicatiecampagne lanceren om
bewustzijn rond water te vergroten
1. Zie ook fiche Stedelijke Rivier, L.
2. Communicatiecampagne lanceren volgens doelgroep:
richten naar inwoners (zie fiche Waterwoning,
XS), leerlingen (zie fiche Speelgroenplaats,
XS), wateractoren, stadsdiensten (zie bijlage:
sensibilisering, XL).
a. Hiervoor kunnen de verschillende fiches van het
Waterplan een richtlijn bieden.
3. Jaarlijks deelnemen aan de waterdagen in de week van
22 maart.
4. Reeds bestaande acties, maatregelen en plannen (bv.
Waterplan Brussel) bekend maken.
actielijn 3
interne actoren per actielijn
trekker (= vet)
actielijn 1
» SO Klimaat
» DS - Communicatie
» Wateradviseur
Streefdoelen
» SO Klimaat
» DS -
Communicatie
» I- city
» Wateradviseur
externe actoren
actief (= vet)
actielijn 2
externe actoren
Doelstelling 2030:
» Waterloket in werking
» 2 Communicatiecampagnes
» Webpagina water gelanceerd
» De Stad neemt elk jaar deel aan de organisatie van de
Brusselse Waterdagen (BWD)
» Dashboard ontwikkeld
Doelstelling 2040:
» Evaluatie en aanpassingen
» LB
» Homegrade
» Goodplanet vzw
» SO Klimaat
» Wateradviseur
5. Verantwoordelijkheden afstemmen met het Gewest en andere
gemeenten.
a. Stadsbreed: belang van water in de Stad
benadrukken.
136
Referenties
BINNEN BRUSSEL
» Waterbeheer in Brussel, Stad
Brussel
» Waterbeheer op mijn perceel,
Vorst
» Gids duurzame gebouwen,
Leefmilieu Brussel
» Tentoonstelling Brussel gevoelig
voor water, SGWB
b. Wijkgericht: op basis van lokale urgenties het
belang van water in de wijk benadrukken.
5. Wandelgids water opstellen en publiceren, met
wandelingen langs historische watertracés. Dit kan in
samenwerking met Leefmilieu Brussel.
Actielijn 4: zie volgende bladzijde
137

Watercommunicatie
Actielijnen
Actielijn 4:
Oprichten van Water Dashboard
1. Het Water Dashboard houdt bij wat de impact is
van vele kleinschalige projecten die regenwater
infiltreren, bufferen en duurzaam hergebruiken bij het
voorkomen van overstromingen en het creëren van
een klimaatresistente Stad.
2. Om het bewustzijn rond het belang van dergelijke
waterprojecten te vergroten, visualiseert het Water
Dashboard de resultaten.
3. Anderzijds helpt het Dashboard bij het verzamelen
van data om de juiste beslissingen te nemen bij het
uitvoeren van projecten.
Actielijn 5:
Inwoners en gebruikers van constructies die
in overstromingsgevoelig gebied gelegen
zijn inlichten.
1. Zie Brochure ‘Overstromingen aanpakken’
Samenwerken
actielijn 4
» SO Klimaat
» Wateradviseur
» Taskforce
» DS - Communicatie
actielijn 5
externe actoren
» LB
» Homegrade
» Goodplanet vzw
» SO Klimaat
» BZ
» DS -
Communicatie
Bijlage Sensibilisering
(intern)
Actielijnen
Bijna alle stadsdiensten komen rechtstreeks of onrechtstreeks in
aanraking met water, zoals de diensten die gebouwen beheren, de
diensten die de openbare ruimte (her)aanleggen en beheren, de
diensten die de groene ruimte van de Stad beheren, diensten die
vergunningen verlenen, aankoopdiensten, etc. Om Brussel stap
voor stap te transformeren tot waterstad is het noodzakelijk dat al
deze diensten de voordelen van een duurzaam watergebruik, een
watervriendelijke ruimtelijke inrichting en duurzame waternormen
inzien (geïntegreerd regenwaterbeheer). De oprichting van de Water
Taskforce (zie fiche Water Taskforce, XL) helpt om een geïntegreerd
waterbeleid voor de Stad waar te maken. Een vertegenwoordiger
van elke stadsdienst schuift aan, waardoor kennis rond water op
één plek wordt verzameld en de koppelkansen tussen de diensten
inzichtelijk worden gemaakt. Het is echter van belang dat deze
kennis voldoende doorstroomt naar al de werknemers van de Stad
en uitwisselings- en sensibiliseringsmomenten plaatsvinden.
Actiepunten
Actielijn 1:
Gemeentelijk Waterplan verspreiden naar
verschillende stadsdiensten
1. De verschillende stadsdiensten contacteren om het
Waterplan toe te lichten.
2. Gericht naar specifieke stadsdiensten de relevante
fiches uitlichten en tot samenwerkingsafspraken
komen.
Actielijn 2:
Uitwisselings- en leermomenten organiseren
met stadsdiensten
1. Wateropleidingssessies organiseren met
Stadsdiensten, in samenwerking met andere
gemeenten in het stroomgebied van Molenbeek.
2. Zorgen dat de kennis ook nadien beschikbaar blijft:
a. De sessie opnemen en toegankelijk maken voor
nieuwe medewerkers.
3. Regelmatig terreinbezoeken organiseren
rond bepaalde thema’s (Speelgroenplaatsen,
Watergebouwen, Waterstraten, ...).
4. Waterlunches die georganiseerd worden door Brussels
Leefmilieu actief promoten bij andere stadsdiensten.
Actielijn 3:
Kennis en goede praktijken bundelen in
interactief en dynamisch handleiding voor
de publieke ruimte
1. Zie fiche Blauw Groenbeheer, XL
Samenwerken
actielijn 3
interne actoren per actielijn
trekker (= vet)
actielijn 1
» Taskforce
» Wateradviseur
» SO Klimaat
Streefdoelen
- actieplan
» Wateradviseur
» SO Klimaat
externe actoren
actief (= vet)
actielijn 2
externe actoren
Doelstelling 2030:
» Waterplan verspreid binnen de stadsdiensten via de
organisatie van “watermiddagen” (2024)
» Organisatie van 2 nieuwe trainingen en veldbezoeken
Doelstelling 2040:
» Evaluatie en aanpassingen
» LB
» Wateradviseur
» SO Klimaat
» Taskforce
» HR
139

Blauw
Groenbeheer
- projectfiche
prioriteit 1 2 3
Blauw
groenbeheer
- actieplan
Kansen!
Actielijnen
Samenwerken
140
Beschrijving
Context
Blauw Groenbeheer is een stadsbreed type-project
dat inzet op de verduurzaming van de activiteiten
van de beheerdiensten en de opbouw van een
kennisontwikkelingstraject.
Functie
Blauw Groenbeheer zet in op de verduurzaming van het
onderhoud van de publieke en groene ruimte door de
beheerdiensten van de Stad. Er wordt in de eerste plaats
gefocust op het minimaliseren van het waterverbruik bij
het onderhoud van de publieke ruimte om verspilling te
voorkomen. In de tweede plaats wordt ingezet op hergebruik
van regenwater waar mogelijk. Daarnaast wordt aandacht
besteed aan het slim en watervriendelijk inrichten van de
publieke ruimte (geïntegreerd regenwaterbeheer), bv. door
gebruik van klimaatrobuuste vegetatie en door groenstructuren
in te richten als buffers en infiltratiezones in de publieke ruimte.
Blauw Groenbeheer omvat ook een kennisontwikkelingstraject
waarbij de nieuwe inzichten en kennisopbouw worden
gebundeld en er ruimte is om bij te leren.
» Studie Opensource
» Draaiboek Publieke
Ruimte, Brussel
» Watermiddagen met
stadsdiensten
Schaal
Doelgroepen:
Wateropgaven:
Waterwerven:
Pijlers:
Ingrepen
Referenties
1.
4.
» ...
XS S M L XL
gebruikers publieke ruimte,
beheerdiensten
2.
5.
3.
6.
1 2 3 4 5 6 7
1 2
3 4 5 6 7 8
1. Onderzoeken hoe beheerdienst haar waterverbruik kan
verminderen.
2. Alternatieve waterbronnen vinden in de publieke ruimte waar de
beheerdiensten plaatselijk op kunnen aantakken om de openbare
ruimte te onderhouden.
3. Kennisontwikkelingstraject uitwerken waarbij kennis gebundeld en
uitgewisseld wordt en er ruimte is om bij te leren.
BINNEN BRUSSEL
» Opensource-installaties, Brussel
» Regenwater, een troef voor de
openbare ruimte, Leefmilieu
Brussel
BUITEN BRUSSEL
» Blauw Groen Vlaanderen
Actielijn 1:
Gebruik van leidingwater minimaliseren en
vervangen door natuurlijke bronnen
1. Campagne opstarten binnen beheerdiensten van de Stad:
zoveel mogelijk water hergebruiken (en zo weinig mogelijk
verspillen!).
2. Werfwater hergebruiken met grondwaterstations.
3. Studie lanceren die onderzoekt hoe wateroverschotten
van binnenzwembaden kunnen ingezet worden om de
naburige publieke ruimte te onderhouden.
4. Een netwerk van reservoirs ontwikkelen.
a. Evalueren waar in de publieke ruimte, in
bouwprojecten en in gebouwen in beheer van de
Stad welke reservoirs geplaatst kunnen worden die
de beheerdiensten kunnen gebruiken (cf. Studie
Regenwaterreservoirs).
b. Dit netwerk van reservoirs implementeren, monitoren
en onderhouden.
5. Gesprek met de Haven van Brussel opstarten om
kanaalwater te benutten als alternatieve waterbron (zie
fiche Groene Kanaalcorridor, L; Stad ondersteunt het
Gewest, XL).
Actielijn 2:
Openbare ruimte duurzaam inrichten
1. Thematische kennisdag/watermiddag organiseren rond
het belang van een watervriendelijke inrichting van de
openbare ruimte met tips en tricks voor de beheerdiensten
(zie Watercommunicatie, XL, bijlage Sensibilisering).
a. Ruimte voor debat en vraagstelling creëren, barrières
in kaart brengen en oplossingen voor zoeken.
2. Duurzame ingrepen implementeren in dagelijkse werking
en aanleg publieke ruimte zoals het afwateren van de
openbare ruimte naar groene buffer- en infiltratiezones,
alternerend maaibeleid, plaatsen van klimaatresistente
planten, reduceren van zout strooien...
a. Zie fiches Waterstraat, M; Waterplein, M; Waterpark,
L,...
b. Zorgen voor regelmatig onderhoud van van
structuren voor het beheer van regenwater.
c. Beperken van sierbeplanting in de publiek ruimte die
veel bewatering vereisen.
Actielijn 3:
Opzetten van een leeromgeving en handleiding
publieke ruimte
1. Tips rond hergebruik en watervriendelijke ingrepen
toevoegen in de gewestelijke handleiding publieke ruimte
die in ontwikkeling is.
a. De handleiding is een interactief en dynamisch
document dat steeds raadpleegbaar is voor de
beheerdiensten van de Stad en regelmatig wordt
herzien en aangevuld op basis van ervaringen en
evaluaties.
b. De handleiding is voor en door de stadsdiensten
aangevuld.
2. Regelmatig uitwisselingsmomenten voorzien tussen
plannings-, ontwerp- en beheerdiensten om te leren van
elkaar en barrières in kaart te brengen en te overbruggen.
actielijn 3
interne actoren per actielijn
trekker (= vet)
actielijn 1
» Taskforce
» Wateradviseur
» SO Klimaat
Streefdoelen
» SO Klimaat
» Wateradviseur
» OP - Energie
externe actoren
actief (= vet)
actielijn 2
externe actoren
» Haven
» LB
» BMA
» BM
» Perspective
» Wateradviseur
» SA
» OGR
» Taskforce
» DS - Vorming
» GR
Doelstelling 2030:
» Realisatie van de uitbreiding van de Studie
Regenwaterreservoirs voor het volledige Brussels
grondgebied
» 25% van het water dat wordt gebruikt voor het
schoonmaken en besproeien komt uit het kanaal of een
alternatieve waterbron dan leidingwater
» Gewestelijke handleiding publieke ruimte aangevuld en
in gebruik
Doelstelling 2040:
» Spoor rond kennisopbouw in volle gang
» 50% Van het water dat wordt gebruikt voor het
schoonmaken en besproeien komt uit het kanaal of een
andere waterbron dan leidingwater
Doelstelling 2050:
» 100% van het water dat wordt gebruikt voor het
schoonmaken en besproeien komt uit het kanaal of een
alternatieve waterbron dan leidingwater
141

Waterwijkcontract
- projectfiche
1
prioriteit 1 2 3
Waterwijkcontract
- actieplan
Kansen!
Actielijnen
Samenwerken
Beschrijving
Context
Waterwijkcontract is een beleidsmatig en stadsbreed typeproject
dat focust op geïntegreerd regenwaterbeheer in de
Brusselse wijken.
Functie
Het Waterwijkcontract stelt de integratie van water voorop
in de Duurzame Wijkcontracten. De contracten zijn een kans
voor de Stad om haar voorbeeldrol inzake geïntegreerd
regenwaterbeheer te verwezenlijken. Aan de hand van
een watertoets wordt scherpgesteld welke waterkansen
aanwezig zijn in de wijk. Bij de herinrichting van de
bebouwde en publieke ruimte worden deze kansen waar
mogelijk geïntegreerd in het ontwerp. De fiches en projecten
van het Waterplan kunnen hierbij dienen als ondersteuning
en inspiratie om verschillende waterprojecten tot uitvoering
te brengen.
» Duurzame Wijkcontracten
» Wijkcontract Jonction (40)
» ...
Schaal
Doelgroepen:
Wateropgaven:
Waterwerven:
Pijlers:
Ingrepen
1.
4.
XS S M L XL
inwoners, gebruikers
2.
5.
3.
6.
1 2
3 4 5 6 7
1 2
3 4 5 6 7 8
1. Watertoets standaard opmaken bij Duurzame Wijkcontracten.
2. De wijkcontracten voorbeeldig laten zijn in duurzaam
waterbeheer: geïntegreerd beheer in publieke ruimte, afkoppelen
van rioleringsstelsel, ontharding van percelen, groene daken,
vergroening van gevels.
Actielijn 1:
Inhaken op bestaande Duurzame
Wijkcontracten
1. De Water Taskforce zit samen met de Cel
Stadsvernieuwing en Herwaarderingsacties om de
koppelingskansen tussen het Duurzaam Wijkcontract
en het Waterplan te versterken
a. Ook afstemmen met het Gewest.
2. Het belang van water integreren in de richtlijnen voor
een wijkcontract en de begeleiding.
a. Reeds bij de fase voor kandidering een
onderzoek uitvoeren naar de mogelijkheid tot
afkoppelen van gebouwen en openbare ruimte.
Dit is inclusief een inschatting van haalbaarheid
en kosten om een ​basis te hebben voor de
ontwikkeling van wijkcontractprojecten.
b. Waterwijkprojecten definiëren en hierbij de Water
Taskforce betrekken.
c. Een verantwoordelijke voor het thema
‘natuur’ voor elk wijkcontract aanwijzen die
verantwoordelijk is voor het verwezenlijken van
een blauwgroen netwerk en het bevorderen van
geïntegreerd regenwaterbeheer in de projecten.
d. Een systeem opstellen om gemeentelijke
Groene Premies te verhogen in het kader van
wijkcontracten en de participatieve component
benutten om hierover te communiceren. (Zie
fiche Groene Premies, XL).
e. Gebruik maken van de participatieve
componenten van wijkcontracten om
bewoners te enthousiasmeren voor
deelname aan Waterwoning, Waterburen,
Collectief blok etc. en voor het afleiden van
hun regenwaterafvoerbuizen naar groene
infiltratiezones in de herontwikkelde openbare
ruimte.
interne actoren per actielijn
trekker (= vet)
actielijn 1
Streefdoelen
» SV
» Taskforce
» Wateradviseur
» SO Klimaat
» OP - Energie
» BP
externe actoren
actief (= vet)
externe actoren
Doelstelling 2030:
» Alle Duurzame Wijkcontracten die de Stad uitvoert,
hebben een watercomponent en zijn ambitieus in het
geïntegreerd regenwaterbeheer
» 1 project rond ‘Waterburen’ gerealiseerd
» 1 project rond ‘Collectief blok’ gerealiseerd
Doelstelling 2040:
» Evaluatie en aanpassingen
» LB
3. Bewoners van de wijk laten samenwerken (bv. waterbouwblok,
Watertuinen, Collectief blok, Waterburen, ...) rond geïntegreerd
regenwaterbeheer.
Referenties
BINNEN BRUSSEL
142
» Duurzame Wijkcontracten
» Watertracé Vorst, Wijkcontract
143

Water Taskforce - projectfiche prioriteit
1 2 3
Water Taskforce
- actieplan
Kansen!
Actielijnen
Samenwerken
Beschrijving
Context
Water Taskforce is een beleidsmatig en stadsbreed type-project dat
focust op de werking van de reeds bestaande Water Taskforce.
Functie
De Water Taskforce zorgt ervoor dat water als beleidsthema
transversaal wordt geïntegreerd in de verschillende stadsdiensten.
De Taskforce is verantwoordelijk om het Waterplan geïntegreerd uit
te voeren en is hierbij actief op verschillende sporen:
1) Regisseren - de Taskforce behoudt het overzicht van de veelheid
aan acties, stuurt aan en bundelt krachten waar mogelijk.
2) Sensibiliseren - de Taskforce verspreidt het Waterplan en acties
rond water en lanceert verschillende campagnes gericht naar de
juiste doelgroepen. Gaandeweg vult de Taskforce een handleiding
aan die kennis en goede praktijken bundelt. De Taskforce
sensibiliseert de stadsdiensten. Zie fiche Watercommunicatie, XL.
3) Implementeren - De Taskforce zorgt ervoor dat in verschillende
lopende (wijk)projecten en bij heraanleg van publieke ruimte de
fiches van het Waterplan tot uitvoering komen.
4) Noten kraken - De Taskforce ontwart de knopen en brengt de
barrières en moeilijkheden in kaart die in de weg staan naar de
realisatie van de Waterstad. Dit zijn de meer complexe projecten en
acties waar extra energie en stuwing voor nodig zijn.
» bestaande Water
Taskforce
» ...
Schaal
Doelgroepen:
Wateropgaven:
Waterwerven:
Pijlers:
1.
4.
XS S M L XL
Stad Brussel
2.
5.
3.
6.
1 2 3 4 5 6 7
1 2
3 4 5 6 7 8
Actielijn 1:
Regisseren
1. De Taskforce organiseert zichzelf, werft mensen
aan waar nodig en wijst coördinatoren aan voor
verschillende acties.
2. Indien nodig, betrekt de Taskforce een externe partij
als ondersteuning bij uitvoering van het Waterplan.
a. Via een raamcontract ondersteuning laten bieden
bij een aantal trajecten (bv. het opzetten van
hydrologische studies voor bepaalde plaatsen en
afkoppelingstudies uitvoeren).
b. Afhankelijk van de nodige toekomstige
ondersteuning het raamcontract hierop
afstemmen.
3. De Taskforce behoudt het overzicht van de veelheid
aan acties, stuurt aan en bundelt krachten waar
mogelijk.
a. De Taskforce verzamelt informatie in een GIS
databank Water en maakt die toegankelijk.
4. De wateradviseur is de coördinator van de Water
Taskforce en zorgt ervoor dat de koppeling met het
hoger beleidsniveau plaatsvindt.
Actielijn 2:
Sensibiliseren (zie ook fiche
Watercommunicatie, XL)
1. De Taskforce verspreidt het Waterplan en acties naar
een breder publiek en maakt het belang van water
bekend.
2. De Taskforce lanceert en coördineert verschillende
campagnes gericht naar de juiste doelgroepen. Dit
gebeurt op basis van de fiches in het Waterplan.
actielijn 3
interne actoren per actielijn
trekker (= vet)
actielijn 1
» Taskforce
» stadsdiensten
Streefdoelen
» Wateradviseur
» Taskforce
» SO - Carto
externe actoren
actief (= vet)
» LB
actielijn 2
» In relatie tot de uitvoering van de andere fiches.
» Het jaarverslag maakt het mogelijk om de behaalde
resultaten op te volgen.
» Per legislatuur is er minimaal één schepen
verantwoordelijk voor het thema water.
Doelstelling 2030:
» GIS Water ontwikkeld en in intern verspreid.
» Wateradviseur
» SO Klimaat
» Taskforce
» HR - Vorming
externe actoren
144
Ingrepen
1. Regelmatige bijeenkomsten organiseren, jaarlijks de werking
evalueren
2. Regisseren
3. Sensibiliseren
4. Implementeren
5. Noten kraken
6. GIS databank Water Taskforce ontwikkelen
3. Gaandeweg vult de Taskforcede gewestelijke
handleiding aan die kennis en goede praktijken
bundelt (zie fiche Blauw Groenbeheer, XL).
4. De Taskforce licht de stadsdiensten in over nieuwe
ontwikkelingen en het belang van water en krijgt ook
zelf permanente bijscholing.
Actielijn 3:
Implementeren
1. De Taskforce zorgt ervoor dat de waterfiches en
wateringrepen worden geïmplementeerd bij geplande
ingrepen of kansen. Deze ‘momenta’ zijn onder andere:
a. Duurzame Wijkcontracten (zie
Waterwijkcontracten, XL)
b. Stadsvernieuwingsprojecten
c. Wijkstudies
d. Heraanleg openbare ruimte (bv. rioleringswerken)
e. Prioritaire wijken: De Taskforce kan 2 wijken
aanduiden waar er grote urgentie is om mee
aan de slag te gaan. Op deze manier kunnen
verschillende fiches tegelijk uitgevoerd worden.
Actielijn 3 (vervolg), 4 en 5:
zie volgende bladzijde
145

Water Taskforce
- actieplan
Actielijnen
Samenwerken
1. 2. De Taskforce introduceert het Waterplan bij de
verschillende stadsdiensten.
2. 3. De Taskforce organiseert een gesprek rond de taken
van elke stadsdienst om het Waterplan tot uitvoering
te brengen en in te bedden in hun dagelijkse werking.
De fiches worden hiervoor gebruikt.
a. Via gesprekken de voor- en nadelen uitlichten
voor een andere aanpak.
b. Goede voorbeelden toelichten (bv. Masterplan
Van Praet, handleiding Openbare Ruimte Gent,
...). Zie ook fiche Watercommunicatie, bijlage
Sensibilisering, XL.
c. Barrières in kaart brengen en in Actielijn 4.
Notenkraken een oplossing bedenken.
d. Naargelang noden en wensen,
sensibiliseringstraject uitbouwen met
stadsdiensten
actielijn 4
» Taskforce
» Wateradviseur
» LB
actielijn 5
» Taskforce
externe actoren
Actielijn 4:
Noten kraken
1. De Taskforce brengt de barrières en moeilijkheden in
kaart die men tegenkomt bij het implementeren en
regisseren.
2. Deze notenkrakers zijn de meer complexe
vraagstukken waar extra energie, stuwing en lange
termijnswerking voor nodig zijn.
Actielijn 5:
Voor elke legislatuur systematisch minimaal
één Schepen voor het waterbeleid in de
Stad benoemen
146 147

Groene Premies
- projectfiche
prioriteit 1 2 3
Groene Premies
- actieplan
Kansen!
Actielijnen
Samenwerken
Beschrijving
Context
Groene Premies is een beleidsmatig en stadsbreed typeproject
dat de verschillende ondersteuningsmiddelen van de
Stad onderzoekt.
Functie
De Groene Premies van de Stad zijn een bestaande
verzameling aan subsidies die inwoners stimuleren om
duurzame ingrepen uit te voeren. Voor water zijn dit onder
andere subsidies voor het installeren van een regenwaterton
of regenwaterreservoir, het ontharden van het perceel en
het inrichten van een infiltratiesysteem voor regenwater.
De Groene Premies stimuleren de inwoners en gebruikers
om aan geïntegreerd regenwaterbeheer te doen en kunnen
daarom ook niet losgedacht worden van het Waterreglement
dat dit op meer dwingende wijze tracht te doen. Het is nu
de uitdaging voor de Stad om deze Groene Premies nog
meer bekend te maken bij haar inwoners (ook zij die op de
gemeentegrenzen wonen), om ze voor iedereen toegankelijk
te maken (inclusief alle inkomensklassen en gericht op zowel
eigenaars, huurders en verhuurders) en om deze verder uit te
breiden. Bij dit laatste is het van belang dat nieuwe premies
goed inspelen op de noden op het terrein en bijdragen aan
een geïntegreerd regenwaterbeheer.
» Bestaande Groene
Premies
» ...
Schaal
Doelgroepen:
Wateropgaven:
Waterwerven:
Pijlers:
Ingrepen
1.
4.
XS S M L XL
eigenaren
2.
5.
3.
6.
1 2 3 4 5 6 7
1 2
3 4 5 6 7 8
1. Bestaande Groene Premies evalueren. Nadenken over andere
ondersteunings- en stimuleringsmechanismen.
2. Groene Premies bekend maken bij breder publiek, ook buiten de
gemeentegrenzen.
3. Inzetten op inclusiviteit en toegankelijkheid van Groene Premies.
4. Groene Premies verhogen voor Duurzame Wijkcontracten.
5. Nieuwe Groene Premies oprichten.
Actielijn 1:
Bestaande premies bekend maken bij
inwoners
1. Zie ook fiche Waterwoning, XS en fiche
Watercommunicatie, XL.
2. Eerst focussen op het vergroten van het bewustzijn van
een duurzaam waterverbruik bij inwoners:
a. Zie fiche Waterwoning, XS; Waterburen, S;
Watercommunicatie, XL.
b. Communicatiecampagne lanceren rond bestaan
van Groene Premies, bv.:
» Infobrochure rondsturen naar verschillende
doelgroepen.
» Wedstrijd organiseren ‘Beste Waterwoning’
waarbij de toegepaste Groene Premies
worden uitgelicht.
3. Groene Premies ook kenbaar en toegankelijk maken
voor inwoners van gemeenten die bovenstrooms
gelegen zijn.
Actielijn 2:
Huidig aanbod premies onderzoeken en
nieuwe stimuleringstrategieën bedenken
1. Onderzoeken of het aanbod aan premies voldoet aan
de voorgestelde acties in de fiches van het Waterplan
(reeds in uitvoering).
2. Verzekeren dat premies inclusief en toegankelijk zijn
voor al de inkomensklassen en zeker voor de lagere
inkomensklassen. Eventueel premiepercentages
verhogen voor de lagere inkomensklassen.
a. Dit houdt ook in dat de Stad niet enkel op factuur
subsidies uitreikt maar ook ingrepen subsidieert
die de inwoners zelf uitvoeren.
3. Nieuwe premies in het leven roepen zoals het uitvoeren
van een diagnose voor overstromingspreventie, het
zuiveren van afvalwater voor eigendommen die niet
aangesloten zijn op het rioleringsstelsel, het installeren
van lekdetectiesystemen (bijvoorbeeld shayp), het
analyseren van waterkwaliteit, ...
4. Groene Premies evalueren en alternatieve
stimuleringstrategieën bedenken.
actielijn 3
interne actoren per actielijn
trekker (= vet)
» SO Klimaat
» SV
actielijn 1
Streefdoelen
» SO Klimaat
» DS - Communicatie
externe actoren
actief (= vet)
actielijn 2
Doelstelling 2030:
» Het volledige jaarlijkse premiebudget wordt toegekend
» In het stroomgebied van Molenbeek stelt de Stad haar
premies open voor inwoners van stroomopwaarts
gelegen gemeenten of neemt op zijn minst deel aan
bestaande gemeentelijke premies via een systeem van
bijkomende premies
Doelstelling 2040:
» Evaluatie en aanpassingen
externe actoren
/
» SO Klimaat
» Wateradviseur
5. Waterreglement opstellen op basis van gebruik en
evaluatie Groene Premies (zie fiche Waterreglement,
XL)
148
Referenties
BINNEN BRUSSEL
» Groene Premies, Stad Brussel
Actielijn 3:
Groene Premies verhogen voor Duurzame
Wijkcontracten of collectieve projecten
1. Zie fiches Waterwijkcontracten, XL; Waterburen, S;
Collectief Blok, S.
149

Waterreglement
- projectfiche
prioriteit 1 2 3
Waterreglement
- actieplan
Kansen!
Actielijnen
Samenwerken
Beschrijving
Context
Waterreglement is een beleidsmatig en stadsbreed type-project
dat inzet op de ontwikkeling van een Specifieke Gemeentelijke
Stedenbouwkundige Verordening rond Water.
Functie
Waterreglement zet in op de verscherping en verfijning van de
regelgeving rond water in een nieuwe Specifieke Gemeentelijke
Stedenbouwkundige Verordening (GemSV), verder genoemd
‘waterreglement’. Dit waterreglement kan de Gewestelijke
Stedenbouwkundige Verordening/Good Living rond water aanvullen
indien deze in ambitieniveau niet zou voldoen aan die van de Stad.
Het geeft de Stad ook de mogelijkheid om voor bepaalde zones en
wijken een specifieke regelgeving op te stellen. Het waterreglement
maakt mogelijk dat kleinschalige en grootschalige herinrichtingen
en ontwikkelingen vanuit een ambitieus kader gebeuren dat de
transitie van Brussel tot Waterstad in 2050 mogelijk maakt. De
fiches in dit Waterplan geven een richting aan het actieterrein van
dit nieuw reglement en benoemen verschillende aspecten rond
hergebruik, opvangcapaciteit en verhardingspercentage van de
ruimte, voor verschillende type-plekken. De herziening van het
hergebruik van werfwater, het voorkomen dat zo weinig mogelijk
nieuwe constructies worden gebouwd in overstromingsgevoelig
gebied (of dat deze constructies zijn aangepast en bestand zijn
tegen overstromingen) en de verplichting van autonome sanitaire
voorzieningen voor constructies die niet aangesloten zijn op het
rioleringsstelsel, komen ook aan bod in dit waterreglement.
» Good Living (Nieuwe
Gewestelijke
Stedenbouwkundige
Verordening)
» Gemeenteplan voor
de Bestrijding van
Schaal
Doelgroepen:
Wateropgaven:
Waterwerven:
Pijlers:
Ingrepen
1.
4.
Overstromingen in Vorst
» Gemeentelijke
Stedenbouwkundige
Verordening Waterbeheer
in Ukkel
XS S M L XL
inwoners, eigenaren
2.
5.
3.
6.
1 2 3 4 5 6 7
1 2
3 4 5 6 7 8
1. Bestaande regelgeving en vergunning rond thema water bundelen
en evalueren.
2. Nieuw waterreglement (GemSV) opstellen aan de hand van
bevindingen evaluatie, geleerde lessen van andere gemeenten en de
ambities gesteld in dit Waterplan per schaal en type-project.
3. Strategieën ontwikkelen rond de regelgeving van geïntegreerd
regenwaterbeheer voor grote ontwikkelingssites en bepaalde zones.
4. Onderzoeken hoe duurzaam werfwaterbeheer kan geïntegreerd
worden in nieuw reglement.
Actielijn 1:
Wateraanbevelingen opstellen en evalueren
1. Wateraanbevelingen rond geïntegreerd waterbeheer
opstellen, op basis van de fiches in het Gemeentelijk
Waterplan.
2. Wateraanbevelingen communiceren en implementeren
bij stadsdiensten en publieke operatoren en particulieren.
3. Integratie van wateraanbevelingen opvolgen en
evalueren.
Actielijn 2:
Indien nodig, een waterreglement opstellen
en evalueren
1. Op basis van evaluatie wateraanbevelingen, onderzoeken
waar de bestaande regelgeving aangepast en uitgebreid
kan worden.
2. Indien dit nodig blijkt, bv. omdat Good Living op
bepaalde aspecten rond waterbeheer niet voldoet, een
nieuwe Specifieke Gemeentelijke stedenbouwkundige
verordening rond thema water (=waterreglement)
opstellen aan de hand van:
a. Bevindingen evaluatie
b. Bevindingen gebruik Groene Premies, XL.
c. Geleerde lessen van andere gemeenten
d. Ambities gesteld in dit Waterplan per schaal en per
type-project
3. Geïntegreerd regenwaterbeheer op alle vlakken
aanmoedigen volgens de prioritering opvangen,
infiltreren, bufferen en afvoeren, in de private en in de
publieke ruimte.
4. Het waterreglement omvat onder andere volgende
zaken:
a. Voor de fiches Waterwoning, XS; Werken met
water, XS; Watergebouwen van de Stad, XS en
Speelgroenplaatsen, S gaat het om verplichtingen
rond een maximaal verhardingspercentage en
hergebruiksnormen van regenwater.
b. Voor de fiche Waterstraten gaat het om verplichtingen
rond infiltratievoorzieningen.
c. Regelgeving rond pesticide- en
reiniginsmiddelengebruik en bufferstroken invoeren
om de waterkwaliteit te beschermen.
d. Voor constructies die niet gekoppeld zijn aan het
rioleringsstelsel (‘zwarte punten’) wordt een autonome
sanitaire voorziening verplicht.
interne actoren per actielijn
trekker (= vet)
actielijn 1
Streefdoelen
» SO - Planning
» SO - Vergunningen
» SO - Controle
Doelstelling 2030:
» Wateraanbevelingen gerealiseerd
externe actoren
actief (= vet)
actielijn 2
externe actoren
» BE
» Urban
» publieke operatoren,
particulieren,
belanghebbenden
» andere gemeenten
met Waterplan
Doelstelling 2040:
» Globale waterstrategie gerealiseerd voor elk
Waterplateau of strategische prioriteitszone
» Evaluatie van de naleving van de wateraanbevelingen
en de Good Living (nieuwe GSV). En, het opstellen
van een specifiek waterreglement (Specifieke
Gemeentelijke stedenbouwkundige verordening) voor
de punten die dat vereisen.
Doelstelling 2050:
» Beoordeling van de naleving van de
Wateraanbevelingen of het waterreglement
» Globale waterstrategie uitgevoerd voor elk
Waterplateau/groot strategisch gebied
» SO - Planning
» SO - Vergunningen
» SO - Controle
150
Referenties
BINNEN BRUSSEL
» Ukkel, Gemeentelijke
stedenbouwkundige verordening
betreffende het waterbeheer
» Opensource-installaties, Brussel
e. Voor nieuwe constructies in overstromingsgevoelig
gebied zal de regelgeving verstrengd worden (bv.
gebouwen bestand tegen overstromingen).
f. Voor grondwater dat bij werven bemaald wordt, zullen
hergebruiksnormen worden voorgeschreven. Het
advies van Opensource en Leefmilieu Brussel wordt
hierin meegenomen.
g. Technisch advies van de Stad wordt verplicht bij het
verlenen van vergunningen om een fontein (onder
toekomstig gemeentelijk beheer) aan te leggen.
151

Waterreglement
- actieplan
Actielijnen
Samenwerken
5. Reglement goedkeuren en uitrollen.
6. Inzetten op voldoende controle en handhaving van de
nieuwe regels.
7. Evalueren van nieuw waterreglement op basis van
bevindingen en vragen op het terrein.
Actielijn 3:
Aanvulling van de wateraanbevelingen
en/of het waterreglement met specifieke
“waterstrategie”
1. Benoemen van strategische prioriteitszones (zie
cartografie) waarvoor specifieke regelgeving rond
geïntegreerd regenwaterbeheer geldt. Zie ook fiche
Waterplateau, S en Waterwijkcontract, XL.
2. Met micro-plannen (Masterplan, BBP, RPA, etc.) de
integratie van duurzaam waterbeheer op de sites
ondersteunen en begeleiden.
actielijn 3
actielijn 4
» SO Planning
» SO Klimaat
» Wateradviseur
» OGR
» SO Vergunningen
» Buurthuizen
» Perspective
» LB
externe actoren
Actielijn 4:
Een noodplan voor droogte implementeren
1. Reeks droogtemaatregelen opstellen die de Stad
kan opnemen naargelang het niveau van de
droogtetoestand.
2. Noodplan uitwerken dat de verschillende
stadsdiensten activeert bij verhoogde niveaus van
droogte (bv. sproeiverbod van groene zones van de
Stad, wasverbod voertuigen van Stad, ...)
3. Tegelijk onderzoeken of het hittegolfplan kan
aangevuld worden met nieuwe acties (bv.
vergemakkelijken van toegang tot zwembaden,
communiceren over koelte-eilanden en tips rond
afkoelen van woningen).
152 153

Water zonder
grenzen
- projectfiche
prioriteit 1 2 3
Water zonder
grenzen
- actieplan
Kansen!
Actielijnen
Samenwerken
Beschrijving
Context
Water zonder grenzen is een beleidsmatig type-project
dat verder reikt dan de stadsgrenzen en inzet op interactie
tussen de gemeenten en het Gewest op basis van de
afstroomgebieden van de Brusselse waterlopen.
Functie
Waterlopen volgen de logica van bekkens en valleien
en houden daarbij geen rekening met administratieve
grenzen. Water zonder Grenzen zet in op het versterken
van de samenwerkingsverbanden tussen gemeenten en
het Gewest ter hoogte van cruciale overgangszones om
continuïteit en een geïntegreerd regenwaterbeheer te
verzekeren in het stroombekken. Dit kan naar voorbeeld
van de Begeleidingscomité van de Molenbeek (BCM), waar
verschillende gemeenten samenwerken om een geïntegreerd
waterbeleid te verwezenlijken en projecten te lanceren. De
waterlopen en hun afstroomgebied worden zo optimaal
ingericht en beheerd zonder administratieve belemmeringen.
» Begeleidingscomité van de
Molenbeek (BCM)
» Brusseau Bis
» ...
Schaal
Doelgroepen:
Wateropgaven:
Waterwerven:
Pijlers:
Ingrepen
1.
4.
XS S M L XL
inwoners, buurgemeenten
2.
5.
3.
6.
1 2
3 4 5 6 7
1 2
3 4 5 6 7 8
1. Per stroombekken samenwerken over administratieve grenzen heen:
Actielijn 1:
Kennis uitwisselen met buurgemeenten
1. Uitwisselingsmoment organiseren met buurgemeenten
rond goede praktijken en watertips, zoals de
gemeenschappelijke opleidingen voor beheerders van
andere gemeenten. (Zie fiche Watercommunicatie, XL
- bijlage Sensibiliseren).
2. Gemeenten aanmoedigen om ook Groene Premies
te lanceren. Mogelijk maken dat inwoners van
stroomopwaartse stroomgebieden ook gebruik kunnen
maken van Brusselse Groene Premies. (Zie fiche
Groene Premies, XL).
3. Kennis implementeren van andere gemeenten, zoals
het waterreglement van gemeente Ukkel. (Zie fiche
Waterreglement, XL).
Actielijn 2:
Begeleidingscomité van de Molenbeek
(BCM) verderzetten
1. Verderzetten huidige werking en bekendmaken
innovatieve samenwerkingsvorm aan andere Belgische
gemeenten.
2. Hiervoor verwezenlijkte resultaten zoals brochure
Solidaire Molenbeek in de kijker zetten.
3. Goedkeuring van een Charter van de Solidaire
Vallei door de Colleges van de 4 gemeenten van
het stroombekken Molenbeek (Stad Brussel, Jette,
Ganshoren, Sint-Agatha-Berchem). En, indien nodig,
gezamenlijke colleges oprichten met de 3 andere
gemeenten van het stroombekken Molenbeek om het
waterbeheer aan te pakken.
4. Werking evalueren: blijvend leren en bijsturen.
5. Kennisdoorsijpeling: andere solidaire valleien
betrekken in kennisuitwisseling en -ontwikkeling.
actielijn 3
interne actoren per actielijn
trekker (= vet)
actielijn 1
» Wateradviseur
Streefdoelen
» SO Klimaat
» Wateradviseur
externe actoren
actief (= vet)
actielijn 2
externe actoren
Doelstelling 2030:
» In relatie tot de uitvoering van de andere fiches
(Watercommunicatie, XL en Groene Premies, XL)
» Onderzoeken uitgevoerd met de andere betrokken
gemeenten om een ​mogelijk solidair stroomgebied van
de Maalbeek vast te stellen
Doelstelling 2040:
» Evaluatie en aanpassingen
» Begeleidingscomité
van de Molenbeek
(BCM)
» SGWB
» Buurgemeenten
» Wateradviseur
a. bestaand voor Molenbeek
b. ook nog voor Maelbeek oprichten
Actielijn 3:
Solidair stroombekken Maalbeek oprichten
2. Oprichten inter-gemeentelijke pilootprojecten binnen het
stroombekken
3. Identificering cruciale overgangszones
4. Uitrol projecten
1. Met Leefmilieu Brussel de financiering van het
EGEB onderzoeken ter oprichting van een solidair
stroombekken rond de Maalbeek.
2. Betrokken gemeenten (Elsene, Schaarbeek, Sint-Joostten-Node
en Etterbeek) bevragen naar hun interesse
om dit solidair stroombekken mee op te richten.
154
Referenties
BINNEN BRUSSEL
» De Molenbeekvallei, EGEB en
gemeenten
» Brusseau Bis
» De Watergemeenschappen,
Brusseau
3. Op lange termijn en indien nodig, gezamenlijke
colleges oprichten met de andere Brusselse
gemeenten van het stroombekken Maalbeek om het
waterbeheer aan te pakken.
4. Intergemeentelijke projecten opstarten in zones van
urgentie voor het stroombekken.
5. Projecten evalueren (tijdens proces en erna) en
verschillende projecten opstarten.
155

De Stad ondersteunt
het Gewest
1
prioriteit 1 2 3
De Stad ondersteunt
het Gewest
- actieplan
Hoe ambitieus de acties van de Stad Brussel op het vlak van water ook mogen zijn, ze
volstaan op zich niet om alle doelstellingen (wateropgaven) uit dit Gemeentelijk Waterplan te
bereiken. Zo is de slagkracht van de Stad immers gedeeltelijk beperkt door haar grondgebied,
haar bevoegdheidsdomeinen en haar middelen. Dit Gemeentelijk Waterplan moet dan
ook gezien worden als een gemeentelijke vertaling van het Gewestelijk Waterbeheerplan,
waarvan de derde versie in juni 2023 werd goedgekeurd door de Brusselse Gewestregering.
De Stad ondersteunt dus het Gewest bij de uitvoering van dit gewestelijk plan door op een
specifiekere schaal te werken en aanvullende werkmiddelen te activeren. Het doel is om
alle beschikbare krachten te mobiliseren om samen van Brussel opnieuw een Waterstad te
maken.
Ondersteunen van
Gewestelijke projecten
Waterlopen herstellen als blauwe
levensaders
150 Jaar geleden zijn de overwelvingswerken van de Zenne van
start gegaan waardoor de waterlopen waarlangs de Stad Brussel
zich ooit vestigde niet langer zichtbaar in het weefsel. Vandaag
weten we echter dat de waterlopen een belangrijke rol kunnen
vervullen bij het klimaatbestendig maken van de stedelijke
omgeving (verkoeling bevorderen, overstromingsgevaar
verkleinen, biodiversiteit verhogen) en is het belangrijk om
deze opnieuw in te richten tot groenblauwe levensaders in de
Stad. Opengelegde rivieren kunnen zo afstromend regenwater
verzamelen en bufferen en het natuurlijke watersysteem van
de Stad herstellen. Door de aanleg van natuurlijke oevers en
voldoende meandering wordt de open waterloop ook een
ecologische corridor in het grijze stadsweefsel. De Stad Brussel,
die zelf weinig speelruimte heeft op dit gebied, ondersteunt het
Gewest (Brussel Leefmilieu) in deze openleggingsoperatie, zij het
bijvoobeeld via officiele adviezen, via strategische plannen en/ of
reglementen, via gezamelijke projecten of via het afleveren van
vergunningen.
De belangrijke ingrepen, op vlak van openlegging van de
waterlopen op het grondgebied van de Stad Brussel betreffen de
Keelbeek met de herverbinding met de Hollebeek, de Tweebeek,
de Hollebeek, de Gazenweidebeek alsook de Zenne ter hoogte
van het Maximiliaanpark en op de site van Schaarbeek Vorming.
Maalbeek en bepaalde stukken van de Zenne, maar hun tracé
kan wel op een fantasierijke manier worden weergegeven
in de stedelijke openbare ruimte, met behulp van systemen
voor geïntegreerd regenwaterbeheer, kunstwerken, fonteinen
enzovoort.
Zie de fiche Stedelijke rivier (L) en de prioriteitenkaart.
Kwaliteit verbeteren van het oppervlaktewater
Een voldoende waterkwaliteit is noodzakelijk om de waterlopen
en vijvers in te zetten als waardevolle ecologische biotopen. Vele
waterlopen en vijvers verkeren vandaag echter in een slechte
hydrologische en ecologische staat. De Stad zet dus in op de
verbetering van de waterkwaliteit voor de enkele waterlichamen
in haar beheer (zie fiche Regenwatervijvers, L) en ondersteunt het
Gewest in de volbrenging van deze taak voor de vele waterlopen
en vijvers in diens beheer zowel op gewestelijk als op lokaal niveau.
Deze ondersteuning kan verschillende vormen aannemen, zoals
de kennisuitwisseling tussen de beheersafdelingen of het gebruik
van dezelfde methodologie voor het opstellen van specifieke
identiteitsfiches voor elke vijver.
Het feit dat de Stad een aantal acties zal uitvoeren die de volumes
regenwater die in de riolering worden geloosd verminderen,
zal ook een indirect effect hebben op de kwaliteit van het
oppervlaktewater door het aantal lozingen vanuit de riolering
in de Zenne en het Kanaal, die nog te vaak als veiligheidsklep
worden gebruikt, te verminderen.
Waterstraten, Waterpleinen en Waterparken
aangelegd door en in het
beheer van het Gewest
Niet alle straten, pleinen en parken zijn in het beheer zijn van
de Stad, een groot deel wordt ook aangelegd en onderhouden
door het Gewest (Brussel Mobiliteit, Beliris of de MIVB). Opdat
deze gewestelijke openbare ruimten ook een rol zouden spelen
in geïntegreerd regenwaterbeheer, engageert de Stad zich om
haar waterreglement en andere plannen rond het geïntegreerd
en toekomstbestendig transformeren van haar publieke ruimte
bekend te maken bij het Gewest, met name de fiches Waterstraat
(M), Waterplein (M) en Waterpark (L). Ook als er meer specifieke
voorschriften of plannen worden opgesteld naar aanleiding van
de fiche Waterreglement (XL), zullen deze worden doorgestuurd
naar het Gewest om ervoor te zorgen dat ze correct worden
toegepast.
Dit zal bijdragen tot een geïntegreerde en evolutieve transformatie
van de openbare ruimte. Bovendien moeten de Stad en het
Gewest worden aangemoedigd om hun kennis over voorbeeldige
projecten op het gebied van regenwaterbeheer te delen, zodat
water voortaan integraal deel uitmaakt van elke (her)inrichting
van de openbare ruimte. Zo kunnen Waterstraten, Waterpleinen
en Waterparken in de toekomst de norm worden.
156
Het afkoppelen van de Molenbeek van het rioleringsnet,
ook al zal dit ondergronds gebeuren, zal het rioleringsnet
gedeeltelijk ontlasten, wat de lozing van vervuild water
in de natuur zal beperken en ook de efficiëntie van het
waterzuiveringsstation van het Noorden zal verhogen.
Tot slot kunnen veel waterlopen niet opnieuw worden
opengelegd, zoals de Molenbeek stroomafwaarts, de
157

De Stad ondersteunt
het Gewest
1
prioriteit 1 2 3
De Stad ondersteunt
het Gewest
- actieplan
Samenwerken met het
Gewest
De Stad stelt hier een aantal acties voor die gezamenlijk kunnen opgepakt worden om bij te
dragen aan een geïntegreerd waterbeleid en het verwezenlijken van een Waterstad.
158
Naar een geïntegreerd waterbeleid
De Stad wenst om samen met het Gewest en met name Brussel
Leefmilieu, Hydria, VIVAQUA en andere Brusselse partners een
geïntegreerd waterbeleid te voeren om de stedelijke ruimte
van Brussel klimaatresistent in te richten en te onderhouden.
De klimaatuitdagingen waar de Stad vandaag en morgen mee
geconfronteerd zal worden, vragen immers om een sterke
samenwerking over de verschillende wateractoren heen en dit
op alle niveaus.
Daartoe, en om deze solidariteit tussen de actoren te
vergemakkelijken, lijkt het gepast om bepaalde elementen te
verduidelijken die momenteel worden beschouwd als obstakels
voor het ontstaan van bepaalde projecten en acties op het
terrein. Deze omvatten:
1. De rollen herdefiniëren met betrekking tot het beheer
van regenwater in de publieke ruimte.
Op basis van de ordonnantie tot vaststelling van een kader
voor het waterbeleid lijkt het er momenteel op dat de
beheerder van de openbare ruimte verantwoordelijk is voor
de aanleg en het onderhoud van de aanwezige systemen
voor regenwaterbeheer, of het nu gaat om systemen voor
geïntegreerd regenwaterbeheer of traditionele systemen,
zolang er enkel regenwater doorheen stroomt. In de
toekomst zal de vermenigvuldiging van dit soort systemen
echter waarschijnlijk extra financiële en menselijke kosten
met zich meebrengen voor de Stad Brussel. Bovendien
zou de veelheid aan actoren die verantwoordelijk zijn voor
dergelijke systemen in het Brussels Gewest (namelijk
de 19 gemeenten, Brussel Mobiliteit en Leefmilieu
Brussel) kunnen leiden tot een verschillend en ongelijk
beheer van deze systemen afhankelijk van waar ze
gerealiseerd zijn. De systemen voor het beheer van het
regenwater vereisen echter een regelmatig onderhoud
(frequentie afhankelijk van het type) zodat ze hun
rol in de overstromingsbestrijding op lange termijn
kunnen blijven spelen. Om dit efficiënte onderhoud te
garanderen, zou de Stad graag willen dat het Gewest
één verantwoordelijke aanwijst (in toepassing van de
artikelen 17 en 18 van de Kaderverordening Water) voor
uitsluitend ondergrondse regenwaterbeheersystemen.
VIVAQUA zou in aanmerking kunnen komen voor
deze taak omdat zij enerzijds over de technische
capaciteit beschikt en anderzijds, in tegenstelling tot de
gemeenten, deze systemen zou kunnen financieren via
de waterfactuur (minder water te transporteren, minder
slijtage van het net, minder saneringskosten, enz.) alsook
via de overdracht van middelen tussen waterbeheerders
(art.18 §4 van de kaderverordening water). Er kunnen
ook andere financieringsbronnen worden overwogen en
geïmplementeerd door het Gewest, zoals voorgesteld in
het Gewestelijk Waterbeheerplan, met name via maatregel
4.1. “Evalueren van de methode voor het factureren van
de saneringskosten aan bedrijven” en maatregel 5.2.
Identificeren van financieringsbronnen voor de realisatie
en het onderhoud van geïntegreerde systemen voor
regenwaterbeheer. Het beheer van de openluchtdelen
van de voorzieningen voor regenwaterbeheer zou
worden overgelaten aan de beheerders van de openbare
ruimten, aangezien het onderhoud hiervan minder
specifieke technische vaardigheden vereist en ze een
bredere functie hebben dan alleen het beheer van
regenwater (renaturatie, behoud van de biodiversiteit en
het grondwaterpeil, bestrijding van hitte-eilanden in de
stad, landschapsverbetering, enz.) In de Stad moet deze
verantwoordelijkheid daarom worden toegewezen aan
het Departement Openbare en Groene Ruimten, met de
terbeschikkingstelling van bijkomende menselijke en
financiële middelen.
2. Een fonds oprichten om regenwaterbeheerssystemen
te financieren.
Investeringen zijn vandaag belangrijk om kosten in
de toekomst te besparen. Momenteel is het niet altijd
duidelijk hoe de Stad, als beheerder en eigenaar
van een groot deel van de publieke ruimte, zaken als
geïntegreerde regenwaterbeheersystemen of andere
technische voorzieningen kan financieren. Het zou dus
aangewezen zijn om een financieringsfonds op te richten
dat onder meer door het Brussels Hoofdstedelijk Gewest
zou worden gefinancierd. De aanzet tot dit voorstel staat
al in de “Gezamenlijke Algemene Beleidsverklaring van
de Brusselse Hoofdstedelijke Regering en het College
van de Gemeenschappelijke Gemeenschapscommissie”
voor de legislatuurperiode 2019-2024. Daarin vermeldt
de Regering dat ze de mogelijkheid onderzoekt om
de wetgeving te herzien zodat VIVAQUA gemeentelijke
investeringen kan cofinancieren die gericht zijn op de
implementatie van andere oplossingen voor waterbeheer dan
stormbekkens. Andere mechanismen zouden kunnen worden
overwogen om mogelijke overdrachten van middelen tussen
waterbeheerders (met inbegrip van gemeenten) mogelijk te
maken om stormwaterbeheerprojecten te financieren. Tot slot
stelt de Stad voor om een instantie op te richten (bijvoorbeeld
via Brulocalis) om de lokale overheden te helpen bij het zoeken
naar financiering, zodat ze hun voorbeeldfunctie op het vlak
van stormwaterbeheer kunnen vervullen (bijvoorbeeld via
Europese subsidies om projecten te financieren).
3. Het realiseren en up to date houden van een instrument
voor het monitoren van projecten voor geïntegreerd
regenwaterbeheer op het niveau van de verschillende
stroomgebieden.
Het Brusseau Bis porject, gefinancierd door Innoviris, heeft een
methodologie ontwikkeld om een kaart van opportuniteiten
in het stroomgebied van de Molenbeek te genereren. Deze
methode moet hernomen en getest worden met het oog op
de creatie van een dynamische kaart. Deze kaart zou zowel
publieke als private projecten die al voltooid of in uitvoering
zijn, evenals sites met een reëel potentieel op vlak van
geïntegreerd regenwaterbeheer moeten identificeren. Het doel
van dit werk, dat samen met de gemeenten wordt uitgevoerd, is
het kwantificeren van de oppervlakten en dus van de volumes
water die van het rioleringsnetwerk zijn afgekoppeld of kunnen
worden afgekoppeld en dit met behulp van een rekentool die
ook door Brusseau Bis was ontwikkeld. Het doel van deze tool
is om een totaalbeeld te geven van de situatie op het gebied
van geïntegreerd regenwaterbeheer over de administratieve
grenzen heen. Om ervoor te zorgen dat dit instrument geen
eenmalige actie zou worden, zou het nuttig zijn om de toekomst
ervan op lange termijn te verzekeren door het te blijven updaten
en het toepassingsgebied ervan zelfs uit te breiden tot het hele
Brusselse Gewest. Het beheer ervan zou dan kunnen worden
toevertrouwd aan een gewestelijke instantie zoals Leefmilieu
Brussel, die samen met Urban Brussels de databank voor deze
cartografie zou kunnen voeden.
4. De oprichting van een Waterloket (zie fiches
Watercommunicatie, XL; Waterwoning, XS; Werken met
water, XS) waar vragen van particulieren beantwoord kunnen
worden op gewestelijk en gemeentelijk niveau.
5. Vergemakkelijken van de vergunningsaanvragen voor
de openbare ruimte als het gaat om waterbeheer of
vergroening (kleine projecten vrijgesteld van vergunning).
De vergunningsprocedures kunnen immers lang aanslapen.
VIVAQUA zou van haar kant willen dat de Stad de
werfaanvragen mee helpt faciliteren.
6. Opstellen van een Urgentie- en InterventiePlan voor
overstromingen waarbij ook de gemeenten betrokken
zouden worden als operatoren ter plaatse die in direct contact
staan met de bevolking. Deze actie zou begeleid worden door
de oprichting van een communicatienetwerk voor inwoners
die in overstromingsgebied wonen of werken in te lichten bij
overstromingsgevaar.
Tot slot wil de Stad haar steun bevestigen voor bepaalde acties die
op regionaal niveau worden uitgevoerd of zouden moeten worden
uitgevoerd en waarop zij weinig invloed heeft, zoals :
» De Stad betrekken bij de gesprekken tussen de Haven
en Leefmilieu Brussel rond de kansen die het kanaal kan
opleveren in het verbeteren van de leefkwaliteit van de
omgeving, het vergroten van de zichtbaarheid van water en
mogelijke hergebruikskansen van het water. Zie fiches Werken
met Water, XS; Waterrecreatie, L; Blauw Groenbeheer, XL.
» De Stad ondersteunt de verderzetting van de waterlunches
georganiseerd door Leefmilieu Brussel, om de
kennisuitwisseling tussen andere gemeenten te bevorderen
en collectieve kennisontwikkeling mogelijk te maken.
» De invoering van een sociale en solidaire waterprijsstelling
(VIVAQUA).
» De invoering van wettelijke bescherming voor bronnen
om te voorkomen dat ze worden verwijderd, opdrogen,
enz.
» Het identificeren van de oorzaak(en) van de frequente
overstromingen in de Noordwijk, zodat er een actieplan
kan worden opgesteld om deze te bestrijden.
159

3.
Aan de slag!
160 161

1. AAN DE SLAG!
Van fiches en cartografie naar actie op vier
sporen
28 Fiches benoemen op welke plekken de Stad een actieve rol kan
opnemen, om de transformatie tot klimaatrobuuste en leefbare
stad te realiseren. De fiches zijn niet gericht op het realiseren van
enkele voorbeeldprojecten, maar op het inbedden van een nieuwe
werking in de hele Stad. Het doel is dat voor elk bouwproject, elk
herinrichtingsproject en elk beleidstraject rekening zal gehouden
worden met geïntegreerd regenwaterbeheer. Enkel zo kunnen we
gezamenlijk de transitie naar een Waterstad verwezenlijken.
Aan de hand van de fiches, de cartografie en de werking van de Water
Taskforce komen we over tot actie:
• De cartografie helpt bepalen waar de kansen liggen of waar de
urgentie het grootst is om eerste tests of pilootprojecten uit te
voeren.
• De fiches geven steeds aan hoe lessen getrokken kunnen worden
uit deze tests en welke stappen nodig zijn om geleidelijk aan alle
gebouwen, straten, parken en pleinen van de Stad te transformeren.
Spoor 1 - Regisseren
» Om de veelheid aan fiches en acties tot
uitvoering te brengen behoudt de Water
Taskforce het overzicht. Ze volgt acties op,
verzamelt data in een GIS databank Water en
duidt verantwoordelijkheden aan.
» De wateradviseur (alsook haar
plaatsvervangers) is de coördinator van
de Water Taskforce en zorgt ervoor dat de
koppeling met het hoger beleidsniveau
plaatsvindt.
» Elke legislatuur wordt minstens één Schepen
bevoegd die het waterbeleid in de Stad ook
politiek uitdraagt.
Spoor 2 - Sensibiliseren
» Het Waterplan wordt gedeeld met het
breder publiek. Verschillende campagnes
worden gelanceerd gericht naar de juiste
doelgroepen, zoals de fiches aangeven. Dit
helpt om het bewustzijn rond geïntegreerd
regenwaterbeheer te vergroten en iedereen
te stimuleren een bijdrage te leveren.
» De gewestelijke handleiding publieke ruimte
bundelt kennis en goede praktijken (zie fiche
Blauw Groenbeheer, XL).
» De Taskforce licht de stadsdiensten in
over nieuwe ontwikkelingen en het belang
van water en krijgt ook zelf permanente
bijscholing.
• De Taskforce speelt tot slot een cruciale rol om de nieuwe werking
te integreren in de Stad en neemt daarbij vier taken op: regisseren,
sensibiliseren, implementeren en noten kraken. De volgende
pagina licht deze vier sporen toe.
Om de verschillende acties van het Waterplan te financieren, zal de Stad
alles actie per actie beoordelen op basis van de beschikbare financiële
middelen en subsidies. Daarnaast zal de technische haalbaarheid van
de projecten, net als de beschikbare personeelsmiddelen, criterium
zijn voor de besluitvorming over de volgorde waarin de acties van het
Waterplan worden uitgevoerd.
Spoor 3 - Implementeren
» De cartografie dient als tool om prioriteiten
aan te duiden binnen het stedelijk gebied.
» Daarnaast zijn er verschillende momenten
of aangelegenheden waarbij de fiches tot
uitvoering gebracht kunnen worden:
a. Duurzame Wijkcontracten (zie
Waterwijkcontracten, XL)
b. Stadsvernieuwingsprojecten
c. Wijkstudies
d. Heraanleg openbare ruimte (bv.
rioleringswerken)
e. Prioritaire wijken: De Taskforce kan 2
wijken aanduiden waar er grote urgentie
is om mee aan de slag te gaan. Op deze
manier kunnen verschillende fiches
tegelijk uitgevoerd worden.
» Het is de taak van de Taskforce om de
verschillende stadsdiensten attent te maken
op deze kansen om de fiches tot uitvoering te
brengen en om hen in te lichten over hun rol
in de verschillende fiches. Hiervoor worden
162 open gesprekken gevoerd, barrières in kaart
163
gebracht en opgenomen in spoor 4.
Spoor 4 - Noten kraken
» Bij het regisseren, implementeren en
sensibiliseren zal de Stad verschillende
drempels tegenkomen (bv. onbereidwilligheid
actoren, onaangepaste regelgeving,
financiering, ...).
» In spoor 4 worden deze in kaart gebracht en
wordt met een groep van belanghebbenden
en experts onderzocht hoe deze barrières
overwonnen kunnen worden.
» Ook hier zijn terugkerende overleggen voor
nodig.

De Stad ondersteunt het Gewest in haar projecten en haar
waterbeheerplan die bijdragen aan het verwezenlijken van een
Waterstad.
Waterlopen herstellen als blauwe levensaders
Het is belangrijk de rivieren en waterlopen te herstellen als de
levensaders van de Stad. 150 Jaar geleden zijn de overwelvingswerken
van de Zenne van start gegaan waardoor de waterlopen waarlangs
de Stad Brussel zich ooit vestigde niet langer zichtbaar in het weefsel.
Vandaag weten we echter dat de waterlopen een belangrijke rol
kunnen vervullen bij het klimaatbestendig maken van de stedelijke
omgeving (verkoeling bevorderen, overstromingsgevaar verkleinen,
biodiversiteit verhogen) en is het belangrijk om deze opnieuw in te
richten tot groenblauwe levensaders in de stad. Opengelegde rivieren
kunnen zo afstromend regenwater verzamelen en bufferen en het
natuurlijke watersysteem van de stad herstellen. Door de aanleg
van natuurlijke oevers en voldoende meandering wordt de open
waterloop ook een ecologische corridor in het grijze stadsweefsel.
De stad ondersteunt het Gewest in deze openleggingsoperatie door
de inwoners en gebruikers in te lichten over het belang van water,
reeds lopende plannen te ondersteunen (zoals het openleggen van
de Molenbeek en de Zenne), en door mee vooruitziend te zijn bij
te ontwikkelen plannen. Belangrijke ingrepen op het grondgebied
van de Stad Brussel: Ontkoppelen van de Molenbeek, de Keelbeek
herverbinden met de Hollebeek, de Hollebeek, de Gazenweidebeek
en de Zenne ter hoogte van het Maximilienpark openleggen en
herinrichten.
Waterkwaliteit verbeteren
De verbetering van de waterkwaliteit is noodzakelijk om de waterlopen
en vijvers in te zetten in de Stad als waardevolle ecologische
biotopen. Vele waterlopen en vijvers verkeren echter in een slechte
hydrologische en ecologische staat. De Stad zet in op de verbetering
van de waterkwaliteit voor de waterlichamen in haar beheer (zie fiche
Regenwatervijvers, L) en ondersteunt het Gewest in de volbrenging
van deze taak voor de waterlopen en vijvers in diens beheer.
1. ...
Waterstraten, Waterpleinen en Waterparken in
beheer van het Gewest
Niet alle straten, pleinen en parken zijn in het beheer zijn van de
Stad, een groot deel wordt ook onderhouden door het Gewest. De
Stad zet in op het bekend maken van haar waterreglement en andere
plannen rond het geïntegreerd en toekomstbestendig transformeren
van haar publieke ruimte bij het Gewest en moedigt het Gewest aan
om hieraan mee te werken. Daarnaast zetten ze gezamenlijk in op
kennisuitwisseling rond geslaagde ingrepen en ontwerpen om water
nog meer een onderdeel te laten zijn van de publieke ruimte, met hun
uitgevoerde Waterstraten, Waterparken en Waterpleinen als voorbeeld.
2. OVERZICHT FICHES
XS
S
M
L
De Stad ondersteunt - projectfiche
het Gewest
Kansen!
prioriteit 1 2 3
Ondersteunen van
Gewestelijke projecten
XL
136
164 165

3. Overzichtskaart projecten
Pilootprojecten (die als voorbeeld dienen) en prioritaire projecten (die
moeten worden uitgevoerd) zijn op de kaart aangegeven. Deze zijn
onderverdeeld in categorieën en ingedeeld naar schaal.
De categorieën geven het type project in kwestie aan. Er zijn twaalf
hoofdcategorieën gedefinieerd: particuliere gebouwen; gebouwen
van de Stad/OCMW; fonteinen; waterbouwblokken (waterburen en
collectieve blokken); blauw netwerk; parken; volkstuinen; pleinen;
recreatiegebieden; sanitaire voorzieningen; wegen; en actiegebieden
(potentiële of feitelijke).
Het in kaart brengen van de projecten in de vorm van gekleurde
stippen per categorie belicht de diversiteit van de projecten die op het
grondgebied zijn en kunnen worden uitgevoerd. Er zijn vaak synergiën
tussen projecten, zoals het blijkt uit de actiegebieden waar meerdere
projecten zich vinden.
Achteraan dit document staan de kaarten met projecten per werf
aangeduid.
Legende
166 167
N
Datum / Date: 14/03/2024
Bronnen: Stad Brussel (groene ruimten, hydrografisch netwerk)
Bron / Source: Ville de Bruxelles (espaces verts, réseau hydrographique) / Stad Achtergrond: Brussel (groene Open Street Map
ruimten, hydrografisch netwerk)
14 maart 2024
Achtergrond / Fond de plan: Open Street Map
1000 m 2000 m

4. Strategiekaart prioriteiten
Deze kaart geeft de gebieden aan waar verschillende wateropgaven
en het blauwe en groene netwerk samenkomen. Het moet het mogelijk
maken prioritaire gebieden aan te wijzen waaraan de Stad bijzondere
aandacht moet besteden, bijvoorbeeld bij (her)ontwikkelings- of
renovatieprojecten. Om in 2050 een waterstad te hebben, moeten de
verschillende projectdossiers echter op stadsbrede schaal worden
uitgevoerd, van huizen tot woonstraten tot parken.
De kaart stelt een gele (lage prioriteit) tot rode (hoge prioriteit) indeling
van hydrologische deelstroomgebieden voor. De kaart is bedoeld om
aan te geven in welke gebieden prioritair moet worden ingegrepen
in verband met het overstromingsrisico. Er is een prioriteitenscore
berekend op basis van het aantal mensen dat in het deelstroomgebied
potentieel blootstaat aan het overstromingsrisico (Brussel Leefmilieu
overstromingsrisicokaarten en overstromingsresponsstatistieken van
de hulpdiensten). Hierdoor kunnen projecten worden gericht op de
stroomgebieden waar het effect het grootst zal zijn, rekening houdend
met het feit dat maatregelen voor geïntegreerd regenwaterbeheer
(GRB) altijd meer geschikt zijn stroomopwaarts dan stroomafwaarts.
Water beperkt zich uiteraard niet tot administratieve grenzen en voor
sommige deelstroomgebieden zullen de gevolgen intergemeentelijk
zijn.
De prioritering kan worden gekoppeld aan de percelen en gebouwen
die eigendom zijn van de Stad Brussel of het OCMW (in donkergrijs
op de kaart) en waar acties rechtstreeks door de Stad kunnen worden
uitgevoerd.
Water en wonen
Water_en_wonen
Block
L - Waterplateau
Waterplateau
Het groene en blauwe netwerk van de stad is ook gedetailleerd op de
kaart. Zij omvatten toekomstige projecten die in het Gemeentelijk Plan
voor Duurzame Ontwikkeling (GPDO) worden genoemd, waaronder
nieuwe of herstelde verbindingen binnen het waternetwerk. Hoe
kunnen we de interactie tussen open water en groene ruimte in de
stedelijke omgeving versterken? Onder groene ruimte verstaan wij
zowel openbare parken als (openbare) volkstuinen. Het versterken
van de interactie tussen beide is zeker een belangrijke strategie in
een stedelijke omgeving om te zorgen voor een betere ecologie en
biodiversiteit.
Legende
168 169
N
Bronnen: Stad Brussel (groene ruimten, hydrografische netwerk, waterrijke gebieden)
Datum / Date: 30/11/2022
Bronnen / Sources: Ville de Bruxelles (réseau hydrographique, espaces verts, paysage humide) / Stad Achtergrond: Brussel (hydrografisch Open Street Map
netwerk, groene ruimten, waterrijke gebieden)
16 januari 2023
Achtergrond / Fond de plan: Open Street Map
1000 m 2000 m

5. Kaart Levenskwaliteit
De levenskwaliteitskaart presenteert twee soorten informatie.
Enerzijds zijn gebieden met een sterk hitte-eilandeffect aangegeven,
waar Drinkwaterfonteinen een bijzonder belangrijke rol kunnen spelen
voor het comfort van de mensen in de openbare ruimte (te koelen
gebieden in het geel). Anderzijds toont de kaart gebieden waar de
behoefte aan Drinkwaterfonteinen groot is vanwege de functie van de
voorzieningen en gebouwen (parken, sportcentra, drukke straten, enz.),
maar waar er in de huidige situatie te weinig van zijn (noodgebieden
in het paars).
De openbare Drinkwaterfonteinen bevinden zich voornamelijk in
de waterwerfen “De Zennestad” en “Heizel als een spons”. In totaal
zijn 47 Drinkwaterfonteinen vrij toegankelijk in de Stad, maar niet
noodzakelijk het hele jaar door. Er is behoefte aan meer en ze moeten
beter worden verdeeld over de stad.
Om te bepalen in welke gebieden er een gebrek is aan drinkwaterpunten,
werd eerst een selectie van hotspots in de stad gemaakt. Dit zijn plaatsen
die verband houden met toerisme (toeristische attracties, toeristische
gebieden), recreatie (sportterreinen, speelplaatsen, sportcentra,
groengebieden) en handel (winkelcentra, markten, winkelstraten). De
gegevens werden vervolgens ruimtelijk gecombineerd (met behulp
van actieradii* en weging) om een bepaalde dichtheid van hotspots te
bepalen. Hoe meer hotspots er zijn en hoe dichter ze bij elkaar liggen,
hoe groter de behoefte.
Ten slotte worden twee klassen van behoeften gedefinieerd: sterke
behoefte en zeer sterke behoefte.
Door vraag en aanbod in kaart te brengen kan worden bepaald
waar de vraag het grootst is en niet wordt gedekt door de bestaande
infrastructuur, en waar dus nieuwe Drinkwaterfonteinen moeten
worden geplaatst. De watervoorziening in de openbare ruimte kan
ook worden aangevuld door het openen van kranen in openbare
gebouwen, sportcentra en dergelijke.
*: Vaak is een buffer berekend om het invloedsgebied van elk type
gegevens weer te geven; de details van de gebruikte straal worden
hieronder vermeld:
- toeristische attracties: 200 m ;
- sportterreinen: 100 m;
- speelplaatsen: 100 m;
- sportcentra: 100 m;
- groenzones: 20 m;
- winkelcentra: 100 m
- markten: 100 m;
- winkelstraten: 50 m
Legende
170 171
N
1000 m 2000 m
Bronnen: Stad Brussel (groene ruimten, hydrografisch netwerk, koelte-eilanden)
Achtergrond: Open Street Map
16 januari 2023

6. Overzichtskaart projecten per
werf
Werf 1
Werf 2
Legende
Datum / Date: 14/03/2024
Bron / Source: Ville de Bruxelles (espaces verts, réseau hydrographique) / Stad Brussel (groene ruimten, hydrografisch netwerk)
Achtergrond / Fond de plan: Open Street Map
Legende
172 173
Datum / Date: 14/03/2024
Bron / Source: Ville de Bruxelles (espaces verts, réseau hydrographique) / Stad Brussel (groene ruimten,
hydrografisch netwerk)
Achtergrond / Fond de plan: Open Street Map

Werf 3-4
Werf 5-6
Datum / Date: 14/03/2024
Bron / Source: Ville de Bruxelles (espaces verts, réseau hydrographique) / Stad Brussel (groene ruimten, hydrografisch netwerk)
Achtergrond / Fond de plan: Open Street Map
Legende
Legende
174 175
Datum / Date: 14/03/2024
Bron / Source: Ville de Bruxelles (espaces verts, réseau hydrographique) / Stad Brussel (groene ruimten,
hydrografisch netwerk)
Achtergrond / Fond de plan: Open Street Map

COLOFON
Gemeentelijk Waterplan Stad
Brussel
Versie maart 2024
Betrokken ‘wateractoren’
Deelname aan sessies op
19 nov ‘20,
21 jan ‘21,
25 mei ‘21
Water Taskforce
Stadsontwikkeling - Planning
Stadsontwikkeling - Klimaat
Stadsontwikkeling - Stadsaanleg
Stadsontwikkeling - Vergunningen
Stadsontwikkeling - Stadsvernieuwing
Departement Cultuur, Sport en Jeugd - Infrastructuur
Departement Cultuur, Sport en Jeugd - Rioleringsmuseum
Departement Openbaar onderwijs- Logistiek
Departement Vastgoedregie en Economische zaken
Departement Openbare en groene ruimten
Departement openbaar patrimonium
Commerciële animatie
OCMW
Opdrachtgever:
Stad Brussel
Camille Baar - projectleider
Milena Vleminckx
Shazna Syed Azor Ali
Véronique Naisse
Francou Lionel
Projectteam:
Antea Group
Annelies Mertens
Edith Maroy
Tom D’Haeyer
Architecture Workroom Brussels
Carmen Van Maercke
Marie van Loon
Nik Naudts
Nina Pilapil
Publieke instanties
Leefmilieu Brussel (LB)
Vivaqua
Hydria
Haven Brussel
Perspective
Vlaamse Milieumaatschappij
VGC
Gemeente Schaarbeek
Gemeente Vorst
Verenigingen
Coordinatie Zenne
SGWP
Bral
Natagora
Pool is Cool