2025 01 17 Schuberts Schwanengezang - Matthias Goerne + Anton Mejias

Vr 17 jan 2025
Grote Zaal
20.15 uur
Serie Grote
Zangers
Schuberts
Schwanengesang
Matthias Goerne
+ Anton Mejias
Het gratis beschikbaar stellen van dit digitale
programmaboekje is een extra service
ter voorbereiding op het concert. Het is
uitdrukkelijk niet de bedoeling deze versie
tijdens het concert te raadplegen via je mobiele
telefoon. Dit is namelijk zeer storend voor de
andere concertbezoekers.
Bij voorbaat dank.

Programma
Schuberts Schwanengesang
Matthias Goerne
+ Anton Mejias
Matthias Goerne bariton
Anton Mejias piano
Serie Grote
Zangers
Vr 17 jan 2025
Grote Zaal
20.15 – 21.30 uur
ca. 75 minuten zonder pauze
Voorprogramma
Grote Zaal / 19.30 – 19.50 uur
Steven van der Linden tenor
Julius Backer piano
Hugo Wolf (1860 - 1903)
Uit Mörike Lieder
· Auf einer Wanderung
· Auf ein altes Bild
· An eine Äolsharfe
· Zur Warnung
Francis Poulenc (1899 -
1963)
Métamorphoses (1943)
· Reine des mouettes
· C’est ainsi que tu es
· Paganini
Staat je mobiele telefoon al uit?
Dank je wel.
2

Programma
Franz Schubert (1797 – 1828)
Schwanengesang D 957 (1828)
· Liebesbotschaft
· Kriegers Ahnung
· Frühlingssehnsucht
· Ständchen
· Aufenthalt
· Herbst (D945)
· In der Ferne
· Abschied
Johann Sebastian Bach (1685 – 1750)
Franse suite nr. 2 in c BWV 813 (1722)
1. Allemande
2. Courante
3. Sarabande
4. Air
5. Menuet
6. Gigue
Franz Schubert
(vervolg Schwanengesang)
· Der Atlas
· Ihr Bild
· Das Fischermädchen
· Die Stadt
· Am Meer
· Der Doppelgänger
3

Welkom
In drie seizoenen zingt Matthias Goerne de drie liedcycli van Schubert. Vanavond is dat
Schwanengesang, volgend seizoen volgt Winterreise en in 2026/27 zal Goerne afsluiten
met Die schöne Müllerin.
Goerne wordt door kenners over de hele
wereld beschouwd als de grootste liedzanger
die we op dit moment hebben. De grootste
zanger, de grootste liedcomponist en de
drie grootste-cycli: Grote Zangers is het
enige podium in Nederland dat liedkunst
organiseert op dit ambitieniveau. We
kunnen dat doen dankzij u, het publiek,
én de ongeëvenaarde akoestiek van het
Muziekgebouw. In een interview in Het
Parool zei Goerne zelf daarover: ‘Het
Muziekgebouw heeft de zaal met de beste
akoestiek op aarde.’ Een opmerking die
je serieus kan nemen. Goerne zingt in de
meest toonaangevende zalen van de wereld:
in de Musikverein in Wenen, de Teatro alla
Scala in Milaan, de Carnegie Hall, werkelijk
overal. Dat hij van al deze zalen die van het
Muziekgebouw qua akoestiek de beste vindt,
daar mogen we ons best over verheugen.
buitenlandse grotere steden zoals München,
Berlijn en Milaan kennen ze die niet.
Op dit moment werken we hard aan de
afronding van de artistieke planning van
volgend seizoen. Houdt u de website en
brochure van het Muziekgebouw over een
paar maanden goed in de gaten: volgend
seizoen belooft een prachtige mix te worden
van bekende namen waaronder Matthias
Goerne én twee debuten van drie (!)
klinkende namen. Voor nu wens ik u een fijn
concert.
Theo van den Bogaard
Stichting Grote Zangers
Serie Grote Zangers is een samenwerking tussen
het Muziekgebouw en Stichting Grote Zangers
Dat we u dankbaar zijn voor uw komst
is niet overdreven. Ons laatste Grote
Zangersrecital in 2024 met Philippe
Jarrousky was uitverkocht, vanavond zijn we
uitverkocht en ook het komende recital van
Ian Bostridge en Brad Mehldau 28 maart a.s.
dreigt uitverkocht te raken. Zulke publieke
belangstelling voor het toch kwetsbare
genre van liedkunst is niet vanzelfsprekend.
In Nederland niet, en ook internationaal
niet. Concertzalen in Rotterdam, Den
Haag, Utrecht en Amsterdam hebben geen
zelfstandige liedseries, maar ook in de
4

Toelichting
Franz Schuberts Schwanengesang onderbroken door de Tweede Franse suite van Johann
Sebastian Bach? Het is minder vreemd dan het in eerste instantie lijkt, en het is zeker
geen vorm van heiligschennis.
Allereerst is er veel voor te zeggen om
Schuberts laatste liedcyclus in tweeën te
knippen. Schwanengesang is eigenlijk geen
echte liedcyclus. De eerste acht liederen,
inclusief het toegevoegde Herbst D 945, zijn
geschreven op teksten van Ludwig Rellstab
en worden gevolgd door zes op teksten van
Heinrich Heine en het afsluitende, maar vaak
weggelaten lied Die Taubenpost van Johann
Gabriel Seidl. Ze vormen twee verschillende
werelden. Het eerste gedeelte vertolkt
algemeen menselijke gevoelens van angst,
liefde en verlangen, het tweede werkt toe naar
liederen die bol staan van afscheid. Velen zien
daarin een verwijzing naar Schuberts veel te
vroege levenseinde.
Een werk dat een cesuur vormt tussen beide
werelden is daarom geen gekke gedachte.
Bovendien moet Schubert werk van Bach
gekend hebben. Luister alleen al naar het
begin van de Arpeggione Sonate van Schubert
en de fuga uit Bachs Fantasie en Fuga in a
BWV 904, een werk dat zeer wel geklonken
kan hebben tijdens een van de Schubertiades,
de informele muziekavonden van Franz
Schubert en zijn vrienden. Ook in zijn
leerjaren zal Schubert ongetwijfeld werk van
Bach bestudeerd hebben; de Thomascantor
uit Leipzig was onder componisten en
componisten in spe ook in het Wenen van
de late 18e en vroege 19e eeuw zeker geen
onbekende. Tussen de Tweede Franse suite
en de liederen uit Schwanengesang bestaat
geen directe relatie, maar we kunnen met
enige zekerheid veronderstellen dat het
werk van Bach ook Schuberts meerstemmige
schrijfwijze tot op grote hoogte beïnvloed
heeft, ook in zijn liederen.
Franz Schubert
Schwanengesang
Schuberts Schwanengesang is geen
liedcyclus en de vraag is zelfs of Schubert
het ooit als een eenheid bedoeld heeft. De
teksten van Schuberts generatiegenoten
Ludwig Rellstab (1799 - 1860), Heinrich
Heine (1797 - 1856) en Johann Gabriel
Seidl (1804 - 1875), bevatten een veelheid
aan onderwerpen en vormen niet zoals
Die schöne Müllerin en Winterreise een
doorlopend verhaal.
Het enige dat de liederen bindt is dat ze
alle in een en hetzelfde manuscript zaten
en alle behoren tot het laatste dat Schubert
schreef. Via Schuberts broer Ferdinand kwam
het manuscript in handen van de Weense
muziekuitgever Tobias Haslinger. In 1829 gaf
deze de liederen in één bundel uit onder de
toepasselijke titel Schwanengesang. Het enige
dat de liederen verder bindt is de donkere
pessimistische ondertoon van angst, verloren
liefde, verlangen en afscheid die overal
aanwezig is.
5

Toelichting
Teksten van Ludwig Rellstab
De eerste zeven liederen zijn geschreven op
teksten van Ludwig Rellstab. Kort voor hij aan
zijn ‘zwanenzang’ begon, gebruikte Schubert
nog twee andere gedichten van hem, Auf der
Strom D 943 en Herbst D 945. Het laatste
lied wordt nog wel eens aan de eerste reeks
liederen van Schwanengesang toegevoegd,
ook door Matthias Goerne. Niet gek, want
het lied over verzengende eenzaamheid past
ondanks, of juist dankzij overeenkomsten met
Aufenthalt, uitstekend. De reden dat het niet
in het manuscript voorkwam is dat Schubert
het lied waarschijnlijk had geschonken aan
de bevriende musicus Heinrich Panofka,
die het werk tot zijn dood in 1887 bij zich
hield. De teksten van de Rellstab-liederen
behelsen onderwerpen die een jongeman
van in de twintig bezighouden: verlangen
(Liebesbotschaft, Frühlingssehnsucht,
Ständchen), angst (Kriegers Ahnung,
Aufenthalt), verloren liefde (In der Ferne) en
gevoelens van eenzaamheid (Abschied).
Wat de liederen bindt is het vermogen van
Schubert om de piano en de zanglijn op het
hoogst mogelijke niveau complementair
te laten werken. Wat dat aangaat is zijn
Schwanengesang niet alleen zijn laatste
bundel liederen, maar ook zijn beste. Zo
verschuift in Kriegers Ahnung de sfeer van
intense melancholie vanwege het gemis
van een geliefde regelmatig naar een
dramatische ritmiek achter de uitgesproken
angst voor de dood. En in het beroemde
Ständchen is de lichtvoetige toon van de
piano een mooi, bijna schrijnend contrast met
de intensiteit van het menselijk verlangen
dat Rellstab verwoordt.
Teksten van Heinrich Heine en Johann
Gabriel Seidl
De tweede set van Schuberts
Schwanengesang met liederen op teksten
van Heine uit Buch der Lieder en het
afsluitende Die Taubenpost van Seidl is
nog meer naar binnen gekeerd dan de
Rellstab-liederen. De liederen worden
vaak beschouwd als Schuberts poëtische
terugblik op het leven gecombineerd met
zijn afscheid daarvan. Die Taubenpost is
waarschijnlijk het laatste lied dat Schubert
schreef. Het is een klein meesterwerk
dat ondanks de majeurtoonsoort en de
schijnbare vrolijkheid een intense droefheid
uitstraalt. Het geloof dat er een mildere
lente om de hoek ligt, het geloof in betere
tijden wordt in de pianobegeleiding
subtiel ontkracht. Wat dat aangaat is
Die Taubenpost een mooi uitroepteken
achter het liedoeuvre van Schubert en zijn
vermogen om emoties tussen de regels,
tussen de noten weer te geven en te laten
botsen. Het lied is in dit licht een bescheiden
post scriptum bij Schuberts ultieme reflectie
op het leven, de liefde en de onvermijdelijke
dood en wordt daarom vaak weggelaten.
De liederen op teksten van Heine in dit
tweede deel zijn doordrenkt van het besef
van afscheid en verlies. Doorgaans is het
verlies van een geliefde (Ihr Bild, Die Stadt,
Der Doppelgänger) symbool voor alles wat
de hoofdpersoon achterlaat. Slechts in Das
Fishermädchen lijkt de toon even wat lichter;
de hoofdpersoon probeert hier immers een
meisje te versieren, maar ook die luchtigheid
wordt even later in Am Meer ontkracht door
6

Toelichting
de tranen van het meisje. Het intense Der
Doppelgänger lijkt de ware kwintessens
van de cyclus. De ontmoeting met een
eigen dubbelganger is in de mythologie een
metafoor voor de dood. De even statige als
diffuse pianoakkoorden transformeren het
lied tot een soort tombeau, een terugblik op
het leven en een waar afscheid.
Johann Sebastian Bach
Franse suite nr. 2
Johann Sebastian Bach schreef de zes
Franse suites tijdens zijn dienstverband
in Köthen. Het was waarschijnlijk geen
muziek voor het hof, maar werk voor
didactisch gebruik in huiselijke kring en
voor andere leerlingen.
De eerste vijf suites komen in hun
oorspronkelijke vorm voor in het boekje dat
Bach samenstelde voor zijn tweede vrouw
Anna Magdalena. Bach bleef de stukken
bewerken en voegde een zesde suite toe.
De werken werden overgeleverd dankzij
kopieën van leerlingen. De zes Franse suites
voor klavier bleven na Bachs dood in 1750
ongepubliceerd liggen. Hij moet er plannen
mee gehad hebben, want hij had ook al de
zes Engelse suites en de zes Partita’s voor
klavier achter zijn naam staan, werken die
alle gebaseerd zijn op de basisstructuur
van de barokke suite. De naam Franse suite
is overigens niet afkomstig van Bach zelf.
Ze danken hun naam waarschijnlijk aan
de eerste Bachbiograaf Johann Nicolaus
Forkel. Hij omschreef deze werken vijftig
jaar na Bachs dood als ‘suites in de Franse
stijl.’ De suite, waarvan het skelet bestaat
uit de gestileerde dansen Allemande,
Courante, Sarabande en Gigue, was voor
de barokke componist het voertuig voor
een verzameling al dan niet thematisch aan
elkaar gerelateerde karakterstukken.
Bach liet in deze werken niet alleen
zijn meesterschap op het gebied van
meerstemmigheid en melodievoering horen,
maar wist door thematische verbanden ook
een eenheid te maken van de suites. De
Tweede suite bevat tussen de Sarabande en
de Gigue een Air en een Menuet. Bijzonder
aan deze suite is dat in Bachs manuscripten
navolgbaar is dat hij niet altijd een werk in
één sessie noteerde, maar dat zijn stukken
ook vaak een work in progress waren. Bij de
vroegste versie waren de Allemande en de
Courante veel korter en in de versie die in
Anna Magdalena’s Klavierbüchlein terecht
kwam ontbrak het Menuet. Bach voegde het
eerste deel nog toe aan het einde van het
boekje. Pas later besloot hij als tweede deel
nog een menuet toe te voegen. Het doet
niets af aan het werk als geheel: dat blijft
klinken alsof alles organisch groeit uit de
eerste paar noten.
Paul Janssen
7

Liedteksten
Franz Schubert
Schwanengesang
Liederen op tekst van Ludwig Rellstab (1799-1860)
Liebesbotschaft
Klaterend beekje, ben je op weg naar mijn
liefste? Breng van verre de groeten aan haar.
Zorg voor haar bloemen die zij zo mooi op
haar boezem steekt. Als zij aan de oever van
mij droomt, troost haar dan en verblijd haar
vlug, want haar beminde keert snel terug. Als
de zon daalt in roodachtig licht, wieg haar
dan zacht in slaap.
Rauschendes Bächlein,
So silbern und hell,
Eilst zur Geliebten
So munter und schnell?
Ach, trautes Bächlein,
Mein Bote sei du;
Bringe die Grüße
Des Fernen ihr zu.
Wenn sie am Ufer,
In Träume versenkt,
Meiner gedenkend
Das Köpfchen hängt,
Tröste die Süße
Mit freundlichem Blick,
Denn der Geliebte
Kehrt bald zurück.
Neigt sich die Sonne
Mit rötlichem Schein,
Wiege das Liebchen
In Schlummer ein.
Rausche sie murmelnd
In süße Ruh,
Flüstre ihr Träume
Der Liebe zu.
All ihre Blumen,
Im Garten gepflegt,
Die sie so lieblich
Am Busen trägt,
Und ihre Rosen
In purpurner Glut,
Bächlein, erquicke
Mit kühlender Flut.
8

Liedteksten
Kriegers Ahnung
In diepe rust ligt om mij heen mijn compagnie
geschaard. Ik verlang naar huis en haard. Ik
heb dikwijls zoet van haar gedroomd, maar
hier lichten enkel de wapens op. Hier wacht
nog veel strijd, maar straks rust ik wel en
slaap ik vast.
In tiefer Ruh liegt um mich her
Der Waffenbrüder Kreis;
Mir ist das Herz so bang und schwer,
Von Sehnsucht mir so heiß.
Wie hab ich oft so süß geträumt
An ihrem Busen warm!
Wie freundlich schien des Herdes Glut,
Lag sie in meinem Arm!
Hier, wo der Flammen düst’rer Schein
Ach nur auf Waffen spielt,
Hier fühlt die Brust sich ganz allein,
Der Wehmut Träne quillt.
Herz! daß der Trost dich nicht verläßt!
Es ruft noch manche Schlacht.
Bald ruh ich wohl und schlafe fest,
Herzliebste – gute Nacht!
Frühlingssehnsucht
In de lente waaien briesjes zo zacht en
bloeien liesjes zo wild. Beekjes ruisen monter
naar het dal. In vriendelijk zonlicht wordt
mij een hoopgevend uitzicht ontvouwd. De
natuur ontsteekt het licht voor de bruiloft.
Mijn hart hunkert, met tranen en smart voel
ik de drang en de drift van de lust. Jij bent de
vrouw die het vuur in mij blust.
Säuselnde Lüfte wehend so mild
Blumiger Düfte atmend erfüllt!
Wie haucht ihr mich wonnig begrüßend an!
Wie habt ihr dem pochenden Herzen getan?
Es möchte euch folgen auf luftiger Bahn!
Wohin?
Bächlein, so munter rauschend zumal,
Wollen hinunter silbern ins Tal.
Die schwebende Welle, dort eilt sie dahin!
Tief spiegeln sich Fluren und Himmel darin.
Was ziehst du mich, sehnend verlangender
Sinn,
Hinab?
Rastloses Sehnen! Wünschendes Herz,
Immer nur Tränen, Klage und Schmerz?
Auch ich bin mir schwellender Triebe bewußt!
Wer stillet mir endlich die drängende Lust?
Nur du befreist den Lenz in der Brust,
Nur du!
9

Liedteksten
Ständchen
Zachtjes zweven lieve woorden door
de nacht naar jou. Slanke boomtoppen
fluisteren, nachtegalen zingen. Zij verstaan
mijn hartsverlangen, kennen liefdessmart.
Liefje, hoor mij, houd van mij.
Leise flehen meine Lieder
Durch die Nacht zu dir;
In den stillen Hain hernieder,
Liebchen, komm zu mir!
Flüsternd schlanke Wipfel rauschen
In des Mondes Licht;
Des Verräters feindlich Lauschen
Fürchte, Holde, nicht.
Hörst die Nachtigallen schlagen?
Ach! sie flehen dich,
Mit der Töne süßen Klagen
Flehen sie für mich.
Sie verstehn des Busens Sehnen,
Kennen Liebesschmerz,
Rühren mit den Silbertönen
Jedes weiche Herz.
Aufenthalt
Bruisende stroom, mijn hol in het woud.
Haastig als golven, met vreemde spoed
stromen mijn tranen. Als stormachtig weer
gaat mijn hart tekeer. En zoals de oeroude
rots hetzelfde blijft, brandt mijn pijn.
Rauschender Strom,
Brausender Wald,
Starrender Fels
Mein Aufenthalt.
Wie sich die Welle
An Welle reiht,
Fließen die Tränen
Mir ewig erneut.
Hoch in den Kronen
Wogend sich’s regt,
So unaufhörlich
Mein Herze schlägt.
Und wie des Felsen
Uraltes Erz,
Ewig derselbe
Bleibet mein Schmerz.
Laß auch dir die Brust bewegen,
Liebchen, höre mich!
Bebend harr’ ich dir entgegen!
Komm, beglücke mich!
10

Liedteksten
Herbst, D945
De wind ruist zo herfstig en koud. Het bos is
kaal, van leven ontdaan. De wolken drijven
donker en grijs. Zie hoe de sterren in de
hemel vervliegen. De dagen van lente en
rozen verwaaien koud over de heuvels. Met
de rozen sterft ook de liefde.
Es rauschen die Winde
So herbstlich und kalt;
Verödet die Fluren,
Entblättert der Wald.
Ihr blumigen Auen!
Du sonniges Grün!
So welken die Blüten
Des Lebens dahin.
Es ziehen die Wolken
So finster und grau;
Verschwunden die Sterne
Am himmlischen Blau!
Ach, wie die Gestirne
Am Himmel entflieh‘n,
So sinket die Hoffnung
Des Lebens dahin!
Ihr Tage des Lenzes
Mit Rosen geschmückt,
Wo ich die Geliebte
Ans Herze gedrückt!
Kalt über den Hügel
Rauscht, Winde, dahin!
So sterben die Rosen
Der Liebe dahin.
In der Ferne
Wee aan de zuchtende, hij die de wereld
ontvluchtte. Land en haard verlaten.
Smachtend hart, een oneindig hunkeren.
Suizende winden, zacht ruisende golven, een
ijlende zonnestraal. Groet van de zuchtende
die de wereld ontvluchtte.
Wehe dem Fliehenden,
Welt hinaus ziehenden! –
Fremde durchmessenden,
Heimat vergessenden,
Mutterhaus hassenden,
Freunde verlassenden
Folget kein Segen, ach!
Auf ihren Wegen nach!
Herze, das sehnende,
Auge, das tränende,
Sehnsucht, nie endende,
Heimwärts sich wendende!
Busen, der wallende,
Klage, verhallende,
Abendstern, blinkender,
Hoffnungslos sinkender!
Lüfte, ihr säuselnden,
Wellen sanft kräuselnden,
Sonnenstrahl, eilender,
Nirgend verweilender:
Die mir mit Schmerze, ach!
Dies treue Herze brach –
Grüßt von dem Fliehenden,
Welt hinaus ziehenden!
11

Liedteksten
Abschied
Tabee, jij vrolijke stad. Ik neem afscheid. Nu
rijd ik met zang langs de zilveren rivier, ik
ga met plezier. Tabee, aardige meisjes daar.
Ik groet als altijd, maar nooit kom ik weer
op deze grond. Tabee, lieve zon en sterren.
Waar ook ter wereld waar wij gaan en staan,
jullie licht begeleidt ons op iedere baan. Maar
een duizendtal sterren vervangt niet het
licht van dat flonkerende venstertje dat ons
uitnodigde om daarbinnen te zijn.
Ade, ihr Sterne, verhüllet euch grau! Ade!
Des Fensterlein trübes, verschimmerndes
Licht
Ersetzt ihr unzähligen Sterne mir nicht,
Darf ich hier nicht weilen, muß hier vorbei,
Was hilft es, folgt ihr mir noch so treu!
Ade! du muntre, du fröhliche Stadt, ade!
Schon scharret mein Rößlein mit lustigen Fuß;
Jetzt nimm noch den letzten, den
scheidenden Gruß.
Du hast mich wohl niemals noch traurig
gesehn,
So kann es auch jetzt nicht beim Abschied
geschehn.
Ade, ihr Bäume, ihr Gärten so grün, ade!
Nun reit ich am silbernen Strome entlang.
Weit schallend ertönet mein Abschiedsgesang;
Nie habt ihr ein trauriges Lied gehört,
So wird euch auch keines beim Scheiden
beschert!
Ade, ihr freundlichen Mägdlein dort, ade!
Was schaut ihr aus blumenumduftetem Haus
Mit schelmischen, lockenden Blicken heraus?
Wie sonst, so grüß ich und schaue mich um,
Doch nimmer wend ich mein Rößlein um.
12

Liedteksten
Schwanengeang (vervolg)
Liederen op tekst van Heinrich Heine (1797-1856)
Der Atlas
Ik betreur de hele wereld van pijn die ik moet
dragen. Ik draag het ondraag’lijke, mijn hart
zal breken. Je wilde gelukkig zijn, oneindig
gelukkig. Nu ben je ellendig.
Ich unglücksel‘ger Atlas! Eine Welt,
Die ganze Welt der Schmerzen muß ich
tragen,
Ich trage Unerträgliches, und brechen
Will mir das Herz im Leibe.
Du stolzes Herz, du hast es ja gewollt!
Du wolltest glücklich sein, unendlich glücklich,
Oder unendlich elend, stolzes Herz,
Und jetzo bist du elend.
Ihr Bild
In donkere dromen staarde ik naar haar
beeld. Rond haar lippen een prachtige
glimlach. Tranen van weemoed schenen in
haar ogen. Mijn tranen stroomden ook. Ik kan
niet geloven dat ik je kwijt ben.
Ich stand in dunkeln Träumen
und starrte ihr Bildnis an,
und das geliebte Antlitz
Heimlich zu leben begann.
Um ihre Lippen zog sich
Ein Lächeln wunderbar,
Und wie von Wehmutstränen
Erglänzte ihr Augenpaar.
Auch meine Tränen flossen
Mir von den Wangen herab -
Und ach, ich kann‘s nicht glauben,
Daß ich dich verloren hab!
13

Liedteksten
Das Fischermädchen
Jij mooi vissersmeisje, drijf de boot aan wal.
Leg je hoofd tegen mijn hart en wees niet
bang. Mijn hart is als de zee, met storm, eb
en vloed. Veel mooie parels rusten in de
diepte.
Du schönes Fischermädchen,
Treibe den Kahn ans Land;
Komm zu mir und setze dich nieder,
Wir kosen Hand in Hand.
Leg an mein Herz dein Köpfchen
Und fürchte dich nicht zu sehr;
Vertraust du dich doch sorglos
Täglich dem wilden Meer.
Mein Herz gleicht ganz dem Meere,
Hat Sturm und Ebb‘ und Flut,
Und manche schöne Perle
In seiner Tiefe ruht.
Die Stadt
Aan de verre horizon verschijnt als een
mistig plaatje de stad met zijn torens. Een
vochtige bries ruist over de grijze waterweg.
Met droeve slag roeit de schipper mijn boot.
De zon komt weer op en toont mij de plek
waar ik mijn liefste verloor.
Am fernen Horizonte
Erscheint, wie ein Nebelbild,
Die Stadt mit ihren Türmen,
In Abenddämmrung gehüllt.
Ein feuchter Windzug kräuselt
Die graue Wasserbahn;
Mit traurigem Takte rudert
Der Schiffer in meinem Kahn.
Die Sonne hebt sich noch einmal
Leuchtend vom Boden empor
Und zeigt mir jene Stelle,
Wo ich das Liebste verlor.
14

Liedteksten
Am Meer
De zee glansde in het laatste avondlicht.
Stil en alleen zaten we bij een eenzaam
vissershuis. Uit jouw ogen vielen liefdevol
tranen neer. Ik zag de tranen op je hand
vallen en dronk ze weg. Sinds dat uur sterft
mijn ziel van verlangen. De ongelukkige
vrouw heeft mij vergiftigd met haar tranen.
Das Meer erglänzte weit hinaus
Im letzten Abendscheine;
Wir saßen am einsamen Fischerhaus,
Wir saßen stumm und alleine.
Der Nebel stieg, das Wasser schwoll,
Die Möwe flog hin und wieder;
Aus deinen Augen liebevoll
Fielen die Tränen nieder.
Ich sah sie fallen auf deine Hand
Und bin aufs Knie gesunken;
Ich hab von deiner weißen Hand
Die Tränen fortgetrunken.
Seit jener Stunde verzehrt sich mein Leib,
Die Seele stirbt vor Sehnen;
Mich hat das unglücksel‘ge Weib
Vergiftet mit ihren Tränen.
Der Doppelgänger
De nacht is stil. Mijn geliefde woonde in
dit huis. Zij heeft de stad allang verlaten.
Omhoog staart ook een man, wringt de
handen in angst. Ik huiver, de maan toont
me mijn eigen gedaante. Jij dubbelganger,
waarom imiteer jij het verdriet van mijn
liefde?
Still ist die Nacht, es ruhen die Gassen,
In diesem Hause wohnte mein Schatz;
Sie hat schon längst die Stadt verlassen,
Doch steht noch das Haus auf demselben
Platz.
Da steht auch ein Mensch und starrt in die
Höhe
Und ringt die Hände vor Schmerzensgewalt;
Mir graust es, wenn ich sein Antlitz sehe -
Der Mond zeigt mir meine eigne Gestalt.
Du Doppelgänger, du bleicher Geselle!
Was äffst du nach mein Liebesleid,
Das mich gequält auf dieser Stelle
So manche Nacht, in alter Zeit?
15

Biografieën
Componisten
Franz Schubert
Franz Schubert (1797 - 1828)
toonde al jong een interesse
voor muziek. Hij blonk uit als
zanger en werd aangenomen
als Sängerknabe aan de
Weense Hofkapel.
Daar kreeg Schubert les
van onder anderen Antonio
Salieri. Hij werkte een tijd
als hulponderwijzer om
onder militaire dienst uit
te komen en vervolgens
verdiende hij de kost als
muziekdocent. Hij leefde
in relatieve armoede, maar
16
slaagde er in de romantiek in
muziek te definiëren met zijn
kamermuziek- en symfonische
werken. Daarnaast zette hij
met ruim zeshonderd liederen
het romantische lied voorgoed
op de kaart.
Johann Sebastian
Bach
Het werk van Johann
Sebastian Bach (1685 - 1750)
vormt zowel het hoogteals
het eindpunt van de
late barok. De in Eisenach
geboren componist was
actief in nagenoeg alle
genres en werd voor latere
generaties een ijkpunt en
voorbeeld.
Vanaf 18-jarige leeftijd
manifesteerde Bach zich als
organist en kerkmusicus in
Arnstadt en Mühlhausen
Als hij na een vergelijkbare
baan in Weimar naar het hof
van Köthen vertrekt, houdt
hij zich vooral bezig met
instrumentale en wereldlijke
muziek. Met de acceptatie
van de functie van cantor
van de Thomaskirche
in 1723 keert Bach weer
terug naar de religieuze
muziek. Hij schrijft er het
merendeel van zijn cantates
en de oratoria en Passionen.
Hoewel Bach tegenwoordig
mede dankzij werken als
het Wohltemperierte Klavier
en Die Kunst der Fuge als
de grootmeester van de
meerstemmige muziek wordt
gezien, stond hij tijdens zijn
leven in de eerste plaats
bekend als musicus en
orgelexpert.

Biografieën
Uitvoerenden
Matthias Goerne
Bariton Matthias Goerne
(1967) groeide op in het
Oost-Duitse Weimar en vond
in Leipzig zijn eerste docent,
Hans-Joachim Beyer. Zijn
grote talent opende de
grenzen naar het Westen en
hij werd vervolgens opgeleid
door Elisabeth Schwarzkopf
en Dietrich Fischer-Dieskau,
de grootsten in het vak.
Al in 1997 trad hij op
in Amsterdam met het
Koninklijk Concertgebouworkest,
hetzelfde jaar
waarin zijn operadebuut
plaatsvond bij de Salzburger
Festspiele als Papageno
in Mozarts Zauberflöte.
Inmiddels heeft Goerne
wereldfaam opgebouwd als
operazanger met opera’s
van Richard Wagner, Richard
Strauss, Alban Berg en Béla
Bartók. Maar vooral is hij
beroemd als vertolker van
het romantische lied. Met
liederen van Franz Schubert,
Robert Schumann, Johannes
Brahms en Gustav Mahler
bereikte hij de absolute
top. De NRC schreef ooit:
‘Alleen al om de wijze waarop
Goerne Mahler-liederen
zingt, zou je honderden
kilometers omreizen.’ Veel
grote liedbegeleiders
hebben zich als partner aan
Goerne verbonden, zoals
Graham Johnson, Markus
Hinterhäuser en Alexander
Schmalcz. Ook solisten zoals
foto: Marie Staggat
Alfred Brendel, Christoph
Eschenbach en Leif Ove
Andsnes treden graag op
met Goerne. De laatste paar
jaar doet Goerne het iets
rustiger aan en zinspeelt
hij op een afscheid van de
concertpodia. Van 2001 tot
2005 was hij ook gastdocent
aan de Robert Schumann
Hochschule in Düsseldorf.
17

Biografieën
Anton Mejias
Piano
De Fins-Cubaanse pianist
Anton Mejias (2001) werd in
Helsinki geboren. Hij begon
op vijfjarige leeftijd met
pianospelen en studeerde
aan de Sibelius Academie.
Hij vervolgde zijn studie
aan het Curtis Institute of
Music in Philadelphia bij
Gary Graffman.
Mejias gaf zijn eerste recital
op achtjarige leeftijd en
was 10 jaar toen hij het
complete eerste boek van
Bachs Wohltemperierte
Klavier beheerste. Het
werk van Bach bleef een
belangrijk deel van zijn
repertoire. Hij won prijzen op
verschillende concoursen,
waaronder de Tampere
Piano Competition (2017),
de Nordic Piano Competition
(2019) en de Gian Battista
Viotti International Piano
Competition (2021).
Verschillende keren heeft
hij onder leiding van Tarmo
Peltokoski gewerkt, onder
andere met het Hallé
Orchestra in Manchester in
november 2022 en met het
18
Los Angeles Philharmonic
in de Hollywood Bowl in
augustus 2023. Inmiddels
is hij wereldwijd een
veelgevraagd pianist en
speelde hij al eerder samen
met Matthias Goerne in een
uitvoering van Schuberts
Winterreise.
foto: Jiyang Chen

Biografieën
Steven van der
Linden
Tenor
foto: Olivia da Costa
Steven van der Linden is
een jonge Utrechtse tenor
en zanger in hart en nier.
Hij deed al op jonge leeftijd
zang- en podiumervaring op
bij de Nationale Koren.
In 2018 begon hij
zijn professionele
muziekopleiding aan de
Hochschule für Musik
in Berlijn, en vanaf 2020
studeerde hij aan de
Guildhall School of Music &
Drama in Londen. Nu woont
hij weer in Nederland, waar
hij begonnen is in de Opera
Studio van de Nationale
Opera, een prestigieus
programma waar jaarlijks
ongeveer 6 zangers en
zangeressen van over
de hele wereld worden
aangenomen om in twee jaar
voorbereid te worden op een
operacarrière op het hoogste
niveau. Verder is Steven een
Josephine Baker trustee en
was hij een Samling Artist
voor het seizoen 2023-24.
Julius Backer
Piano
Julius Backer is een
getalenteerde, veelzijdige
pianist die zich zowel in
solo, als in kamermuziek en
lied-duo specialiseert.
Vanaf zijn elfde studeerde hij
aan de Sweelinck Academie
voor Jong Talent aan
het Conservatorium van
Amsterdam. Hij verhuisde
naar het Verenigd Koninkrijk
om zijn pianostudie voort
te zetten bij de prestigieuze
Yehudi Menuhin School of
Music in Londen. Momenteel
studeert hij bij Claudio
Martinez-Mehner en Nina
Tichman aan de Hochschule
für Musik und Tanz in
Keulen.
foto: Stella Zake
Als prijswinnaar van diverse
concoursen heeft Julius
opgetreden in de meeste
grote concertzalen in
Nederland, waaronder het
Concertgebouw Amsterdam
en Tivoli Vredenburg in
Utrecht, maar ook in diverse
zalen in het Verenigd
Koninkrijk en Duitsland.
19

Colofon
Grote
Zangers
De serie Grote Zangers is een samenwerking
tussen Muziekgebouw aan ’t IJ en Stichting
Grote Zangers.
Grote Zangers
Zes concerten per seizoen in het
Muziekgebouw voor de mondiale wereldtop.
We zijn begonnen met de serie in 2010/2011.
Jonge Grote Zangers
In het voorprogramma treden zangers op uit
ons educatietraject voor jong talent. Dat heet
Jonge Grote Zangers. Wij organiseren voor
jong talent ca. 25 concerten per jaar:
• Voorprogramma. In het Muziekgebouw
• Huisconcerten. In Amsterdamse huizen
met vleugel en muziekkamer
• Tuinconcerten. In Amsterdamse stadtuinen,
vleugel staat onder een veranda
• Picknickconcerten à la Glyndebourne.
In fijne tuinen in de Stichtse Vecht
• Operaconcert. Op Landgoed Berkenrode
• Masterclasses. In het Concertgebouw
Vrienden Grote Zangers
Grote Zangers kent een actieve Vriendenclub.
Vrienden wonen concerten en activiteiten
van Jonge Grote Zangers bij. Er zijn borrels
rondom Grote Zangers-concerten. Er is één
keer per jaar een exclusief en bijzonder
evenement.
Partners
Muziekgebouw aan ’t IJ; co-producent serie
Grote Zangers
Concertgebouw; masterclasses
Landgoed Berkenrode
Radio4
Grote Zangers
Theo van den Bogaard, artistiek directeur
Bestuur:
Wouter van Nispen tot Sevenaer, voorzitter
Gjørild Kristiansen-Brenninkmeijer, secretaris
Gerhard Opheikens, penningmeester
Robert Schreuder, lid
Contact Stichting Grote Zangers
Gabriël Metsustraat 11, 1071 DZ Amsterdam
e info@grotezangers.nl
w www.grotezangers.nl
Wilt u zo’n concert van een Jonge Grote Zanger
bijwonen? Stuur dan een mail voor informatie
over toegang naar vrienden@grotezangers.nl.
Jonge Grote Zangers wordt ondersteund
door het Muziekgebouw (voorprogramma),
Vrienden van Grote Zangers, AFK,
het Cultuurfonds, e.a.
20

Verwacht
The Folly of Desire
Ian Bostridge
+ Brad Mehldau
Serie Grote
Zangers
Vr 28 mrt 2025
Grote Zaal
20.15 uur
Jazzpianist Brad Mehldau presenteert samen met tenor
Ian Bostridge The Folly of Desire, zijn liedcyclus over de
grenzen van seksuele vrijheid in een post-MeToo-tijdperk.
De muziek schakelt naadloos tussen een jazzidioom en het
klassieke lied. Met poëzie van Blake, Yeats, Shakespeare,
Brecht, Goethe, Auden en Cummings verkent het werk
een even tijdloos als actueel thema. De romantische liefde
bezingt Bostridge in Schumanns Dichterliebe, zestien
liederen waarin de pasgehuwde componist zijn geluk met
Clara uit.
Een van de grootste liedvertolkers en een van de meest
gevraagde en bekendste jazzpianisten van onze tijd delen
hier het podium. Grammy Award-winnende jazzpianist Brad
Mehldau betovert het publiek al sinds het begin van de
jaren 90 met zijn dynamische talent, intense optredens en
verrassende samenwerkingen. Tenor Ian Bostridge heeft een
stem die direct herkenbaar is. Als geen ander verdiept hij
zich altijd in de context van wat hij zingt.
Ian Bostridge
foto: Marco Borggreve
Programma: Brad Mehldau The Folly of Desire / Robert
Schumann Dichterliebe
21

Verwacht
Januari
zo 19 jan / 20.15 uur
Mysterieuze muzen
Ensemble Correspondances +
college Jan Van den Bossche
wo 22 jan / 12.30 uur
Osimun Quartet
Lunchconcert i.s.m. Dutch
Classical Talent
wo 22 jan / 20.15 uur
Herdenkingsconcert
Konrad Boehmer
New European Ensemble
do 23 jan / 20.15 uur
Bartók & Beyond
Asko|Schönberg +
Joseph Puglia
vr 24 jan / 20.15 uur
Pop Out
Score Collective
za 25 jan / 14.15 uur
Lucie & Klaus
IJ-Salon
za 25 jan / 20.15 uur
Stabat Mater
Cappella Amsterdam
zo 26 jan / 15.00 uur /
Atriumzaal
SoundLAB
Workshop voor volwassenen
zo 26 jan / 16.00 uur
Unpolished II
Nieuw Amsterdams Peil
do 30 jan / 20.15 uur
Oerknal
Pynarello, Simone Bottasso +
Sinan Arat
vr 31 jan / 20.15 uur
Rubato
Februari
za 1 feb / 20.15 uur
Ode on the death of Mr.
Henry Purcell
PRJCT Amsterdam, Maarten
Engeltjes + Alexander Chance
zo 2 feb / 14.15 uur /
Orgelpark
Nieuwe Noten in het
Orgelpark
Xenia Pestova +
Francesca Ajossa
zo 2 feb / 15.00 uur
De rijkdom van Haydns
muziek
Sweelinck Barok Orkest
SoundLAB Workshop
Maak je eigen muziek met de
wonderlijkste instrumenten.
Voor kinderen (7+) met
volwassenen in de Atriumzaal
om 13.00 uur op verschillende
zondagen. Kaartjes via
muziekgebouw.nl/soundlab
WannaSwing
Op de kade voor het
Muziekgebouw staat de
interactieve muziekinstallatie
WannaSwing van theatermaakster
Caecilia Thunissen
en scenograaf Jan Boiten. Acht
schommels sturen composities
aan van hedendaagse
componisten als Joey Roukens,
Mayke Nas en Rob Zuidam.
Zie voor meer informatie
muziekgebouw.nl/wannaswing
Huil van de Wolff
Elke 22e van de maand
klinkt om 20.00 uur het
geluidsmonument Huil van
de Wolff van Martijn Padding
ter herinnering aan oprichter
van het Muziekgebouw
Jan Wolff (1941 - 2012).
muziekgebouw. nl/
huilvandewolff
Geheimtips
Bijzondere concerten
die je niet mag missen.
muziekgebouw.nl/geheimtips
22

Foto: Erik van Gurp
Op de hoogte blijven?
Mis geen enkel concert en schrijf je
in voor onze nieuwsbrief! Scan de
QR-code of ga naar muziekgebouw.
nl/nieuwsbrief. Of volg ons via
Facebook, LinkedIn of Instagram.
Dudok aan ‘t IJ
Kom voor of na het concert eten
in Dudok aan ‘t IJ. Reserveren:
020 788 2090 of dudokaanhetij.nl.
Rondom het concert
- Na aanvang van het concert heb je
geen toegang meer tot de zaal.
- Zet je mobiele telefoon uit voor
aanvang van het concert.
- Het maken van beeld- of
geluidsopnamen in de zaal alleen
met schriftelijke toestemming.
- Algemene Bezoekersvoorwaarden
zijn na te lezen op muziekgebouw.nl
Word Vriend
Inkomsten uit kaartverkoop dekken
ten dele onze kosten.
Word vriend: met jouw steun
kunnen we concerten op het
hoogste niveau blijven organiseren.
Meer informatie:
muziekgebouw.nl/wordvriend
Dank!
Wij kunnen niet zonder de steun van
onze vaste subsidiënten en Vrienden
van het Muziekgebouw. Wij zijn hen
daarvoor zeer erkentelijk.
Bij de prijs inbegrepen
Reserveringskosten zijn bij de
kaartprijs inbegrepen.
Ook een drankje, tenzij anders
vermeld op je concertkaartje.
Druk binnenwerk
druk & printservice
23