G.HOOR, magazine van GGMD. 2025

VOORJAAR | 2025

GGMD MAGAZINE

Gehoorverlies

Mijn slechthorendheid mag

er zijn én gezien worden

EXAMEN IN NGT

NGT als tweede

moderne vreemde taal

in je opleiding

USHER

SYNDROOM

“Ons leven houdt echt niet

op als we blind worden”

HENK BETTEN

Het contact tussen dove

en horende mensen

moet gelijkwaardig en

wederzijds zijn

John de Bever

“Kees werd

moe van

alles steeds

weer te

moeten

herhalen.”

1

INHOUD

12

Colofon

G.HOOR

Een uitgave van

stichting GGMD

Kanaalweg 93 C

3533 HH Utrecht

Telefoon 088 432 1700

ggmd.nl

pr@ggmd.nl

Redactie

Marijn Krijger, Lisa Rijpma en

Martin Mojet

Afdeling marketing &

communicatie GGMD

Margot Bouwens,

Bouwens Tekst

‘Kees zei dat hij er moe

van werd om telkens

alles te herhalen’

7

Volkszanger John de Bever probeert

sinds kort te wennen aan een

gehoorapparaat.

De kracht

7 TIPS BIJ

(DREIGENDE)

FADE-OUT

Van gespecialiseerd maatschappelijk

werker Esther van der Velden.

van Kunst

19

Fotografie

Richard Sterkenburg,

Studio Sterkenburg

Petra Portegies

Vormgeving en productie

Geurt Kreijns,

Linda Kreijns

Lost Founders

Rustig

wonen

boven een

nachtclub

Feesten tot diep in de

nacht, zware bassen

en dronken mensen

24

Een dag op

pad met...

Sietske

Couperus

Druk

Magazine Masters

Disclaimer

Aan dit magazine is met uiterste

zorg gewerkt. GGMD kan echter

niet instaan voor de volledigheid,

accuraatheid en continue actualiteit

van de geboden informatie

en sluit dan ook elke aansprakelijkheid

uit met betrekking tot de

geboden informatie.

voor je deur? Geen

bezwaar voor Margot

en Kim. “Gelukkig

ben ik lekker doof!”

32

We zijn

doof, punt.

En niet

doofstom

uitroepteken!

Het betekenisvolle

leven van Henk

Wat doet een ambulant

begeleider bij GGMD?

Om dat te ontdekken, gaan

we een dag op pad met

Sietske Couperus.

28

Mbo-examen

met NGT als

tweede moderne

vreemde taal

Enzo Meester deed

het als eerste.

42

Betten.

2

Wanneer sta je in je kracht? En wat geeft jou

kracht? Is dat kunst, je geloof, in verbinding

staan met andere mensen, hoortoestellen die gezien

mogen worden of iets anders? In dit vijfde magazine van

GGMD, dat als thema KRACHT heeft, vroegen we het aan

verschillende mensen.

Dit magazine staat dan ook weer bol van de inspirerende

verhalen, inzichten, portretten en artikelen waarin dove

mensen en mensen met een gehoorbeperking centraal

staan. Er is nog een wereld te winnen als het gaat om

acceptatie van gehoorverlies of doof zijn, mee willen doen

en ook mee mogen doen! Lees bijvoorbeeld het interview

met Romée en haar moeder Jeanne over de invloed die

hun slechthorendheid op hun leven heeft gehad. En hoe

werken bij GGMD, waar rekening wordt gehouden met je

gehoorbeperking, tot nieuwe persoonlijke inzichten kan

leiden.

volg ggmd

@ggmd

Interessant is ook de rubriek ‘g.talenteerd’ waarin

zaalvoetballer Davinia in ’t Veld vertelt over haar

succesvolle debuut bij de Oranje Dove Leeuwinnen.

Het interview met de 86-jarige Henk Betten,

schrijver, historicus en voorvechter van onder meer de

emancipatie van de dovengemeenschap. Het gesprek

met John den Bever over zijn gehoorverlies en zijn haatliefdeverhouding

met zijn gehoorapparaten. En lees over

hoe fijn het wonen is boven een nachtclub in Amsterdam.

We hebben een mooi tweeluik. Deze keer met Sharon

Wesseling en Boaz Blume over de kracht van kunst om

te vermaken, emoties over te brengen, te inspireren en

te verbinden. En hoe je dat doet als je niet (goed) kunt

horen.

Blader eens door het magazine heen, lees de artikelen en

inspirerende interviews en deel vooral het magazine met

anderen zodat iedereen de verhalen kan lezen.

Namens GGMD wens ik je veel leesplezier!

Lieke Jansen

bestuurder a.i. GGMD

FOTOGRAFIE JOOST EUPEN

3

KORTNIEUWS

Apple AirPods Pro

als hoortoestel

Apple heeft software ontwikkeld

waarmee je AirPods Pro kunt

gebruiken als hoortoestel. Apple richt

zich daarmee op mensen met licht

gehoorverlies.

Auracast

Auracast is een nieuwe technologie

die geluid uitzendt naar een oneindige

hoeveelheid ontvangers die zich bevinden

in een specifieke (publieke) ruimte.

Deze technologie is ook geschikt voor

hoortoestellen, ongeacht het merk.

Auracast zal vooral worden ingezet

op publieke plekken zoals stadions,

winkelcentra en vliegvelden.

Meer weten?

planplanadvies.nl/

auracast-een-revolutievoor-slechthorenden

Na een gehoormeting met piepjes passen

de oortjes het omgevingsgeluid aan op je

gehoorverlies. Stemmen zijn dan beter

te onderscheiden in lawaaierige ruimtes,

belooft Apple. De FDA (U.S. Food and

Drug Administration) heeft die bewering

van Apple goedgekeurd. Om de software te

kunnen gebruiken, heb je naast de AirPods

Pro 2 ook een iPhone nodig.

Let op! Deze software is geen vervanging

voor echte gehoorapparaten. Bron: NRC

Melvin Twellaar

wint zilver op

Olympische Spelen

Roeier Melvin Twellaar heeft samen met

Stef Broenink, tijdens de Olympische

Spelen in Parijs een zilveren medaille

gewonnen in de mannen dubbeltwee.

Melvin is een CODA, een Child Of Deaf

Adults ofwel een kind van dove ouders. In

het vorige nummer van G.Hoor vertelt hij

over hoe hij in een mix van de dove en de

horende wereld is opgegroeid.

Interview lezen?

Lees het verhaal van Melvin in

G.HOOR digitaal (pagina 20)

4

UITGAAN

Gebarencamping 2025

De Nederlandse

gebarentaal is de

Curaçaose niet

De Curaçaose gebarentaal moet op het eiland

worden erkend als de officiële gebarentaal.

Dat stelt het Nationaal Taalinstituut Curaçao

(NTIC).

Voor de mensen op Curaçao die gebarentaal

gebruiken, werd eind jaren 90 de Nederlandse

gebarentaal aangewezen als de officiële

gebarentaal. “Maar een taal die in de Nederlandse

context is ontstaan, past niet per definitie in

onze Curaçaose context”, zegt Marta Dijkhoff,

directeur van het NTIC. “We hebben andere

gezichtsuitdrukkingen met een andere betekenis

bij bepaalde woorden. Die komen vaak niet

overeen met de Nederlandse gebaren. Daarom

vragen we om erkenning van de Curaçaose

gebarentaal.”

Bron: NOS

Dit jaar is de gebarencamping van zaterdag

19 juli tot en met zaterdag 2 augustus in Eext –

Drenthe. Dove kinderen en volwassenen kunnen

hier onbelemmerd met elkaar communiceren.

Ook horende en slechthorende ouders, broertjes

en zusjes zijn van harte welkom om zich onder

te komen dompelen in de gebarentaal en

dovencultuur.

Meer weten?

www.gebarencamping.nl

Inloop voor dove en slechthorende

mensen in Geleen

Cas Wolters, de dove jongeman bekend van zijn

deelname aan Heel Holland Bakt, is als bestuurslid

van Stichting Limburg Hoort betrokken bij

de totstandkoming van de Hoeskamer. Een

ontmoetingsplek voor dove, plotsdove, laatdove

en slechthorende mensen. De Hoeskamer is

elke tweede donderdag van 13.30 tot 16.00

uur in het Stadslab aan de Markt 35 in Geleen.

Loop eens binnen, de koffie staat klaar en er zijn

schrijf- en gebarentolken aanwezig.

Nederlands

Dovenarchief

Wil je alles weten over de rijke geschiedenis

van de dovengemeenschap? Buiten de

dovengemeenschap is weinig bekend over de

rijke historie van deze gemeenschap. Binnen

de dovengemeenschap is daar wel veel over

bekend, maar de kennis is sterk versnipperd.

In het online Nederlands Dovenarchief

is alle kennis over het erfgoed van de

dovengemeenschap nu op één plek bij elkaar

gebracht.

Meer weten?

Bezoek het Nederlands Doven archief op

dovengeschiedenis.nl

Meer weten?

www.limburghoortzo.nl

Wie gaat er mee naar

het Gebarencafé?

Een gebarencafé is een ontmoetingsplek voor

dove en slechthorende mensen, gebaren- en

schrijftolken en andere gebarentaalgebruikers.

Gebarencafés vind je in verschillende plaatsen

in Nederland. Ze worden gehouden in

gewone cafés. De communicatie verloopt via

gebarentaal. Mensen komen er om gezellig bij

te kletsen en/of om hun gebaren te oefenen. In

de online Doven agenda zie je waar en wanneer

er gebarencafés zijn.

Meer weten?

www.bartsmale.nl

5

Reis mee

met Tim

Zonnenberg

De doofblinde Tim Zonnenberg is deze zomer

alleen naar Amerika gereisd. Zijn reis die 29 dagen

duurde, begon in Los Angeles. Vandaaruit heeft

hij andere steden bezocht zoals Las Vegas en

Phoenix. In een reisblog vertelt hij met de nodige

humor over zijn reizen met het openbaar vervoer,

de plaatsen die hij bezoekt en de mensen die hij

ontmoet.

Meer weten over Tim?

Lees een interview met Tim in G.HOOR

digitaal (pagina 18)

Gespreksgroepen

voor mensen

met tinnitus of

hyperacusis

Hoormij • NVVS organiseert online

gespreksgroepen en bijeenkomsten

voor mensen met tinnitus,

hyperacusis en duizeligheid &

evenwichtsproblemen. Ontdek

de kracht van (h)erkenning en

ontmoet mensen met een vergelijkbare

aandoening.

Er wordt ook informatie uitgewisseld.

Veel bijeenkomsten vinden

digitaal plaats. Op de website

van Hoormij • NVVS staat een

agenda met daarin alle informatie.

Meer weten?

stichtinghoormij.nl

Fonetic OV

Om omroepberichten in het openbaarvervoer om te

zetten naar tekst, is een nieuwe innovatieve oplossing

ontwikkeld. Fonetic OV maakt met behulp van AI,

omroepberichten leesbaar, zonder veiligheidsrisico’s of

inbreuk op je privacy te maken. Dove en slechthorende

mensen hebben een eerste versie van het apparaat al

getest. Dat leverde een aantal uitdagingen op waar nu aan

wordt gewerkt. Wil je op de hoogte blijven van de ontwikkelingen?

Kijk dan op fonetic.blog. Bron: Hoorkrant

Klachtencommissie

tolken naar RTGS

De klachtencommissie voor

tolkgebruikers is per 1 oktober

2024 ondergebracht bij de

Stichting RTGS (Register

Tolken Gebarentaal en

Schrijftolken).

Tolkgebruikers kunnen bij de

klachtencommissie een klacht

indienen over tolken gebarentaal

of schrijftolken als ze niet

tevreden zijn over de kwaliteit van

het tolken. Of als ze van mening

zijn dat het gedrag van de tolk

niet is zoals dat in de beroepscode

staat beschreven.

Meer weten?

klachttolk.nl

6

Heel Nederland

weet dat John

slecht hoort

Volkszanger John de Bever is

bij een groot publiek bekend

door de tv-serie De Bevers. Een

vrolijke realityserie waarin John

en zijn partner Kees Stevens

de hoofdrol spelen. Dat John

FOTOGRAFIE RICHARD STERKENBURG

slecht hoort, werd voor heel

Nederland zichtbaar toen hij

meedeed aan het tv-programma

Expeditie Robinson. Sinds kort

probeert hij te wennen aan zijn

gehoorapparaten.

7

“Ik ben er niet blij mee, maar voor andere

mensen is het nog veel lulliger als ik het niet

versta. Die worden er ook moe van als ik elke

keer ‘hè?’ of ‘wat zeg je?’, zeg.”

Een jaar of zeven geleden merkte John dat

hij slechter ging horen: “Het zit een beetje

in de familie. Mijn moeder en een van mijn

zusjes horen ook niet zo best. Ik denk dat

het bij mij vooral door het zingen komt.

Het is echt gehoorbeschadiging. Ik zing elk

weekend volle bak. Ik mis een beetje de hoge

tonen, maar met zingen heb ik daar geen

last van. Ik heb dan oortjes in en als ik de

muziek of mijn stem niet hoor, zet ik die wat

harder.” Kees merkte vooral dat John slechter

ging horen omdat hij alles moest herhalen:

“We nemen het leven hoe het is, hoe het

komt en hoe het gaat. Maar op een gegeven

moment wordt het natuurlijk wel een

beetje vervelend als je alles tien keer moet

herhalen. John zelf heeft er minder last van,

die leeft al jaren zo. Hij vraagt gewoon alles

twee of drie keer en iedereen geeft elke keer

weer antwoord.” Aan een gehoorapparaat

wilde John niet: “Als ik vrijdag, zaterdag,

Van profvoetballer tot volkszanger

John de Bever speelde ruim 20 jaar betaald voetbal in België,

bij FC Den Bosch en FC Dordrecht (eredivisie). In 1997 wordt

hij in Brazilië zelfs uitgeroepen tot beste zaalvoetballer van

de wereld. Zijn grote muzikale doorbraak is in 2015 met de

volkshit ‘Jij krijgt die lach niet van mijn gezicht’. Dat nummer

heeft ondertussen de platina status en is het lijflied van de

Oranje Voetbalvrouwen. Naast solo-optredens heeft John

duetten gezongen met Corry Konings, Marianne Weber, Jan

Smit, Koos Alberts, Anny Schilder en vele anderen.

zondag heb opgetreden, ben ik blij als ik

maandag, dinsdag, woensdag en donderdag

bijna niks hoor.”

Expeditie Robinson

Johns deelname aan Expeditie Robinson was

een keerpunt. Kees: “Dat John slecht hoorde,

was geen geheim, maar je loopt er als zanger

ook niet mee te koop. Tegen de redactie van

Expeditie Robinson had ik verteld dat hij

slechthorend is en dat dat bij spelletjes wel

eens lastig kon worden. Dat werd het ook.

Als iedereen rechtdoor liep, ging hij links de

Ik hoor nu de hondjes door

het huis heen trippelen

hoek om. De mannen van Vandaag Inside

(VI) hebben er op tv vreselijk om gelachen.

Daar zijn op YouTube nog wel filmpjes van.

We hebben het met een grapje opgepakt

door er het liedje ‘Hé John’ over te maken.

Voordeel is dat heel Nederland nu weet dat

John slecht hoort. Dat gaf ook wel een soort

opluchting, het is geen taboe meer.” John:

“Ik schaam me niet voor mijn deelname aan

Expeditie Robinson. Ik vond het zelf ook wel

grappig om te zien hoe ik reageerde als ik er

weer niets van verstond. Het is een handicap

die ik heb, maar als dat het ergste is. Er zijn

wel dingen die erger zijn.”

Schaamte

Vooral Kees heeft eraan bijgedragen dat

John toch een gehoorapparaat kocht. John:

“Kees zei dat hij er moe van werd om telkens

8

Realitysterren

In de realityserie ‘De Bevers’

is hij te zien met zijn partner

en manager Kees Stevens. De

serie die al vijf seizoenen te

zien is bij RTL5 is een groot

succes. In 2022 werd de

serie zelfs genomineerd voor

de Gouden Televizier-Ring.

John: “Op internet staat dat

RTL5 geëist zou hebben dat

ik voor het vijfde seizoen

gehoorapparaten in zou doen.

Dat is helemaal niet waar, dat

heeft RTL nooit gezegd. Ik

heb ze tijdens de opname dan

ook niet in. Er komt anders

zo ontzettend veel binnen,

dat is best vermoeiend. Maar

het is ook vermoeiend als je

niets hoort. Het heeft twee

kanten.” Sinds 2023 hebben

John en Kees samen een grote

kerstshow in Ahoy. Door het

jaar heen staan ze met een

muzikale show in verschillende

theaters in Nederland.

alles te herhalen. Voor hem is dat natuurlijk

irritant. Ik vind het dan egoïstisch om geen

gehoorapparaat te nemen, snap je?” Johan

Derksen die bij VI de grootste pret had om

Johns deelname aan Expeditie Robinson,

heeft er ook toe bijgedragen dat John aan een

gehoorapparaat ging. “Ik ken Johan al jaren,

van toen ik nog voetballer was. Elke zondag

ga ik bij hem koffiedrinken. Hij zei dat ik

moest doorpakken, omdat ik zo slecht hoor

dat ik geen fatsoenlijk gesprek kan voeren. En

dat klopt. Ik schaamde me er alleen voor om

een gehoorapparaat te dragen. Ik vond het

altijd een beetje raar als mensen een gehoorapparaat

in hebben. Terwijl dat eigenlijk

geen schande is, want je hebt ook een bril op

als je niet goed ziet. Het maakt niet uit. Dus

over die schaamte ben ik wel een beetje heen

gelukkig.”

Het is wel wennen

John had eerder al gehoorapparaten, maar die

droeg hij zelden en op een gegeven moment

was hij ze kwijt. Sinds een paar maanden

heeft hij weer nieuwe. Kees: “Ik dacht altijd

dat het heel makkelijk was: gehoorapparaten

in en je hoort, maar zo makkelijk is het

niet. Het is een heel traject voor je eraan

gewend bent.” Zijn omgeving gaf voor John de

doorslag om toch weer aan gehoorapparaten

9

te gaan: “Voor andere mensen is het

nog lulliger dat ik zo slecht hoor. Ik

vind het ook een beetje onbeschoft om

elke keer te vragen: ‘hè?’ of ‘wat zeg je?’

De mensen om mij heen worden daar

ook moe van. Dus dat vind ik dan niet

leuk. Als ik mijn gehoorapparaten in

heb, hoef ik ook minder ingespannen

te luisteren. Dat is wel fijn, het kost

dan minder energie. Vanavond gaan we

met een groep uit eten, dan doe ik ze

in, anders kan ik niet meedoen, want

dan kan ik het gesprek niet volgen.

Als ik ze niet in heb, lijkt het soms of

ik heel ongeïnteresseerd ben. Ik kan

dan een heel andere kant op zitten

kijken als iemand iets zegt. Ik heb dan

Ik vind het ook een

beetje onbeschoft om

elke keer te vragen:

‘hè?’ of ‘wat zeg je?’

gewoon niet door dat iemand iets zegt,

daar kan ik niets aan doen, maar dat

is natuurlijk niet netjes. Als ik thuis

bij Kees zit, een-op-een, dan gaat het

zonder gehoorapparaten goed. Maar

als ik in de keuken sta, hoor ik hem

wel, maar versta ik niet wat hij zegt.

Laatst had ik ze in toen ik bij Johan

Derksen was. Toen vroeg ik aan hem

‘roep jij nou zo hard?’ Dat kwam door

die gehoorapparaten, ik hoorde hem

ineens veel harder. Naast stemmen

komen er ook ineens veel andere

geluiden binnen. Ik hoor het lepeltje in

de koffie, ik hoor het water uit de kraan

hard lopen en de hondjes door het huis

trippelen. Daar word ik soms gek van.

Ik heb dat heel lang niet gehoord, dus

dat is wel wennen.”

10

g.talenteerd

volg de dove oranje leeuwinnen

@doveoranjeleeuwinnen

DAVINIA

IN ‘T VELD

voetballer

Ze is de nieuwste aanwinst van

de Dove Oranje Leeuwinnen, ons

nationale Dove zaalvoetbalteam.

Daarnaast speelt ze zaalvoetbal bij

ZVV Den Haag (hoofdklasse) en

veldvoetbal bij VV Brielle (beide

horende teams). Waar ze van

droomt? Veldvoetballen bij een

horende profclub, met ZVV Den

Haag naar de eredivisie zaalvoetbal

en nog heel veel interlands spelen

met de Dove Oranje Leeuwinnen.


Afgelopen oktober speelde Davinia voor het

eerst mee met de Dove Oranje Leeuwinnen.

“Ik had nog nooit gezaalvoetbald. Tijdens

de warming-up hebben ze de regels

uitgelegd. De oefenwedstrijd ging goed, dus

ik mocht blijven.” Enige voorwaarde was

dat ze ging trainen bij een zaalvoetbalclub.

Dat is ZVV Den Haag geworden. Naast

alle wedstrijden traint ze een keer in de

week bij Brielle en bij ZVV Den Haag en

een keer in de maand bij de Dove Oranje

Leeuwinnen. Bij de horende teams is ze de

enige dove speler. “Ik ben visueel ingesteld

en kijk continu of ze mij willen aanspelen

of contact willen maken. De coach gebruikt

vaak kleine handgebaren.” Als Davinia

met de Dove Oranje Leeuwinnen speelt,

moeten haar CI’s af. “Bij trainingen en

wedstrijden zijn een gebaren- en een

schrijftolk aanwezig. Tegenstanders vinden

ons stil, maar we zijn doof dus roepen heeft

geen zin. We communiceren via wijzen en

gebaren, en soms geven we elkaar gewoon

een duwtje in de goede richting.”

11

STOP

Gehoorverlies kan een reden zijn om niet meer deel te nemen aan sociale activiteiten. Als dat

zorgelijke vormen gaat aannemen, heet dat fade-out. Mensen trekken zich dan steeds meer

terug, zowel in hun privéleven als op hun werk. Esther van der Velden is slechthorend en werkt als

gespecialiseerd maatschappelijk werker bij GGMD. Ze herkent de gevaren van fade-out uit eigen

ervaring. “Ik speelde jaren toneel en deed alsof ik alles verstond, maar dat was niet zo. Dat heb ik

volgehouden tot het niet meer ging. Ik kon toen kiezen: of een fade-out of hulp zoeken. Ik heb

voor het tweede gekozen.”

Op haar zeventiende werd Esther van der Velden

slechthorend. Ze kreeg hoortoestellen. “Ik schaamde

me op die leeftijd enorm voor die dingen. Er hangt

een wolk van oud zijn omheen – vond ik toen. En

die huidkleurige toestellen waren in mijn beleving

ook niet echt sexy of cool.” Bijna niemand mocht het

daarom weten of haar hoortoestellen zien. “Toen ik

bijvoorbeeld ging solliciteren voor een bijbaantje naast

school, deed ik mijn haar zo over mijn hoortoestellen

dat ze niet opvielen. Ik wilde niets met slechthorendheid

te maken hebben. Ik kende ook geen andere

slechthorende mensen en je had toen nog geen sociale

media. Ik dacht echt dat ik de enige op de wereld was

die zo jong slechthorend was.”

Toen Esther ging studeren dook ze vol het studentenleven

in. “Ik ging met vrienden naar feestjes en concerten.

Met z’n allen leuke dingen doen, kostte me veel energie

want de luisterinspanning die het van mij vroeg, was

hoog. Ik verstond niets van de gesprekken en hoopte

dan maar dat ik op het goede moment ja knikte. Als

mensen gek keken, wist ik dat ik fout zat. Maar iedereen

vertellen dat ik slechthorend was, deed ik niet. Alleen

naasten wisten het. Dat je niet alles meekrijgt, kan je

ook heel verdrietig maken”, vertelt ze. “Toen ik ging

werken, zat ik op een kantoor. Van de nieuwtjes die in

de wandelgangen werden gedeeld, kreeg ik door mijn

gehoorverlies bijna niets mee. Ik knikte en lachte vriendelijk,

maar had vaak geen idee waar het over ging.”

12

FOTOGRAFIE PETRA PORTEGIES

13

Pijnlijk

Dat werd pijnlijk duidelijk toen een van haar collega’s

vader was geworden. “Ik had dat compleet gemist. Dan

schakel je snel, maar ondertussen ga je van binnen

kapot. Hoe had ik dat kunnen missen?” Toen er steeds

meer van dat soort dingen gebeurden, liep ze vast.

“Alles stortte een beetje in. Ik ging me ook steeds minderwaardiger

voelen. Ik wrong me in allerlei bochten

om iets te verstaan en er was veel miscommunicatie.

Je kunt dan ook niet laten zien wat je kwaliteiten zijn.

Dat alles maakt dat je leven er niet vrolijker op wordt.”

Toen ze midden dertig was, heeft ze hulp gezocht bij

een hoorcoach. Die opende haar ogen en leerde haar

om met een heleboel dingen anders om te gaan. “Bij

mij gaat het om keuzes maken en energiemanagement.

Op het werk, maar ook privé. Thuis met mijn

man en dochter, gaat het goed. Maar verjaardagen,

feestjes, etentjes of borrels zijn uitdagingen. Zo ook

sommige activiteiten op het werk, zoals grote overleggen

of lange cursusdagen. Gelukkig houden leidinggevenden

bij GGMD wel goed rekening met medewerkers

die zelf gehoorbeperkingen hebben. Ik kan nu

behoorlijk goed keuzes maken en inschatten hoeveel

energie het me gaat kosten en wat het me oplevert.

Heb ik de dag na een feestje een drukke werkdag, dan

ga ik niet naar het feest. Ik vertel de jarige waarom ik

niet kom en stel voor samen te gaan lunchen of zoiets.

Uiteindelijk is dat voor iedereen leuker. En moet ik in

mijn werk bepaalde keuzes maken door mijn gehoor-

! 7 TIPS

bij (dreigende) fade-out

Het gevaar van fade-out is niet één,

twee, drie te voorkomen of op te

lossen. Het vraagt om werken aan

jezelf; aan je denkbeelden en je

gedrag. En aan wat verwacht je van

jezelf en wat verwachten anderen

van jou? Maar het loont, want

meedoen in het leven voorkomt

depressie en andere psychische

problemen. Hieronder enkele tips

van Esther die je kunnen helpen:

1. Ken je eigen gehoorverlies

Je kunt mensen dan beter uitleggen

wat je gehoorverlies inhoudt

en wat je nodig hebt om mee te

kunnen doen.

2. Neem door de dag heen minipauzes

van 2 minuten en ga even uit

je hoofd

Alles wat met gehoorverlies te

maken heeft, speelt zich boven

je schouders af. Dus gun je ogen,

oren en hersenen even rust. Ga

bijvoorbeeld 2 minuten rekken en

strekken of loop de trap een keer

op en af. Dat is vaak al voldoende.

3. Zorg voor voldoende nachtrust

Die heb je nodig om te herstellen

van je luisterinspanning en weer

met hernieuwde energie op te

staan.

4. Laat je bij keuzes in het leven niet

leiden door je gehoorverlies, maar

door wat je graag wilt

Kijk eerst naar je behoeften, naar

wat jij met je leven wil doen en

dan pas naar hoe je gehoorverlies

daarin past. Als je een beetje

creatief bent, kunnen veel dingen

wel. Misschien niet langs de

gebaande paden, maar wel als je

zijweggetjes neemt. En vast niet

alles kan, maar waar het om gaat,

is dat je je niet laat leiden door je

gehoorverlies.

5. Maak gebruik van een schrijftolk

Probeer het een keer uit! Desnoods

de eerste keer in een klein en veilig

14

verlies, dan voel ik mij daar door mijn leidinggevende

in gesteund. Dat is heel prettig. Eigenlijk wens ik

iedereen met gehoorverlies zo’n werkgever toe.”

Leven 2.0

Esther weet uit ervaring wat het kost: “Ik vertel het

hier zo makkelijk, maar je gedrag en denkbeelden

veranderen, heb je niet in een paar weken onder de

Als hoortoestellen gezien mogen

worden en gehoorverlies er mag

zijn, komen mensen sneller in hun

kracht

knie. De slechthorende en plots- en laatdove cliënten

met (dreigende) fade-out die ik bij GGMD begeleid,

merken dat ook. Het is vaak echt een langdurig proces

om alle handvatten die ze krijgen, te implementeren in

hun leven en om het gehoorverlies een plek te geven.

Maar als het is gelukt, geven ze vaak aan dat hun leven

2.0 begint.”

groepje, dan is de drempel

misschien wat minder hoog.

Je zult zien, het is heerlijk en

bespaart je heel veel energie.

6. Heb niet te snel het gevoel

dat je lastig bent

Bij veel cliënten merk ik dat

ze het vervelend vinden als

mensen rekening met hen

moeten houden en dat ze

daarom maar niets zeggen.

Vaak vergeten ze dat horende

mensen het ook prettig vinden

als iedereen wat langzamer

praat en niet door elkaar heen.

Dus die zijn hartstikke blij als jij

er wat van zegt.

7. Laat je hoortoestellen zien

Hoortoestellen worden steeds

kleiner. Dat versterkt het

beeld dat het niet gezien mag

worden, dat gehoorverlies

er niet mag zijn, dat het iets

is om je voor te schamen. Ik

denk dat als het er wel mag

zijn mensen sneller weer in

hun kracht kunnen komen.

Nou kunnen we fabrikanten

van hoortoestellen en de

mensen om ons heen niet

veranderen. Wat we wel

kunnen veranderen, is hoe we

er zelf mee omgaan. Wil je dat

het gezien wordt, dan moet je

daar zelf voor zorgen.

1 op de 3 mensen met gehoorverlies krijgt te maken

met fade-out. Dat zijn ruim 500.000 Nederlanders,

vertelt Lieke Jansen, bestuurder van GGMD. Fade-out

wil zeggen dat mensen langzaam uit het sociale leven

verdwijnen als gevolg van mentale problemen. Een

groot deel van de mensen die fade-out ervaren, voelt

zich bijvoorbeeld onveilig (46%), depressief (47%) en/of

angstig (43%). 51% geeft zelfs aan de grip op het leven

te verliezen.*

Om meer aandacht te vragen voor de mentale

problemen die kunnen ontstaan door gehoorverlies,

is op initiatief van Specsavers een stichting Stop Fadeout

opgezet. Deze stichting besteedt aandacht aan het

fade-out-effect. Door meer onderzoek te doen willen

ze de kennis over fade-out vergroten en meer inzichten

verzamelen om deelname van slechthorende mensen

in de samenleving te vergroten.

Lieke Jansen: “Er wordt vaak vooral gekeken naar

hoe met een hoortoestel het gehoor verbeterd kan

worden. Maar het hebben van alleen een hoortoestel

is vaak onvoldoende om met de fysieke, emotionele

en sociale uitdagingen van het gehoorverlies om te

gaan. Mensen vragen ook niet altijd om hulp, terwijl uit

het onderzoek van Motivaction blijkt dat mensen wel

behoefte hebben aan mentale zorg en ondersteuning.

Daarom doet GGMD mee aan STOP Fade-Out.

Want het bieden van handvatten is voor mensen met

gehoorverlies van groot belang om sociaal weer mee

te doen. En dat is precies de expertise van GGMD.”

Meer weten of je verhaal delen?

Kijk op stopfadeout.nl

* Deze cijfers komen uit een onderzoek naar fade-out

dat Specsavers door Motivaction heeft laten doen.

15

Aannames zijn er al genoeg

We willen nu weten

hoe het zit

Doe mee! Ben je doof of slechthorend, achttien jaar of ouder en woonachtig in

Nederland? Doe mee aan de onderzoeken ‘Sociale Participatie’ en ‘Identiteit,

Diversiteit en Inclusie’ van Deelkracht*. Want aannames, zonder dat die goed

onderzocht zijn, zijn er al genoeg. We willen nu weten hoe het echt zit, zeggen

projectleider en senior onderzoeker Corrie Tijsseling en onderzoeker Clara Stuij.

Onderzoek naar

‘Sociale Participatie’

Sociale participatie betekent dat je mee kunt

doen in de samenleving. Denk aan meedoen met

familie en vrienden of in clubs en verenigingen.

We nemen vaak aan dat dove en slechthorende

volwassenen moeite hebben met sociale

participatie, maar daar zijn geen cijfers over.

Daarom wordt onderzocht hoe sociale participatie

eruitziet bij dove en slechthorende volwassenen.

Hoe dove en slechthorende mensen zelf over

sociale participatie denken. En wat geslaagde of

problematische sociale participatie is.

Dit onderzoek helpt om te begrijpen welke

factoren helpend of remmend zijn bij sociale

participatie. Met die kennis kan de zorg aan dove

en slechthorende volwassenen verbeterd worden.

MEER INFORMATIE

OF AANMELDEN?

We hebben ongeveer 1,3 miljoen dove en

slechthorende mensen in Nederland.

Daarvan doen jaarlijks zo’n 1600 mensen een beroep

op de geestelijke gezondheidszorg. Dan zijn er dus

ook heel veel dove en slechthorende mensen in

Nederland waar het oké mee gaat. Niet beter of

slechter dan de gemiddelde Nederlander. Corrie:

“Onderzoek onder dove en slechthorende mensen

gaat altijd uit van problemen die zij ervaren. Maar dat

ze bepaalde problemen ervaren en wat de oorzaak

daarvan is, is vaak een aanname. Dat is nog niet goed

onderzocht. In de onderzoeken ‘Sociale Participatie’

en ‘Identiteit, Diversiteit en Inclusie’ kijken we of dove

en slechthorende mensen problemen ervaren, welke

problemen dat zijn en waarom dove en slechthorende

mensen die problemen ervaren. En of dat is omdat ze

doof of slechthorend zijn of dat er (ook) een andere

reden is.”

Verband

Tussen de onderzoeken ‘Sociale participatie’ en

‘Identiteit, diversiteit en inclusie’ zit verband. Corrie:

“Een voorbeeld: Als een doof iemand zich identificeert

met een kerkgenootschap en zich daar helemaal

16


Onderzoeker Clara Stuij (links) en projectleider en senior onderzoeker Corrie Tijsseling (onderzoeker Julia Waanders ontbreekt op deze foto)

in opgenomen voelt, dan zal diegene zijn sociale

participatie waarschijnlijk als goed beoordelen. Terwijl

dat dan weinig te maken hoeft te hebben met het feit

dat die doof is, maar vooral met diens geloof. Andersom

geldt hetzelfde. Stel een slechthorend iemand heeft

moeite om aansluiting te vinden bij een voetbalclub.

Komt dat dan omdat die slecht hoort of door andere

dingen, zoals seksuele voorkeur of huidskleur? Dat is

wat we met deze onderzoeken te weten willen komen.

We vragen daarom bijvoorbeeld naar hoe iemand zijn

identiteit ziet en hoe iemand zijn sociale participatie

ervaart. En of de mate waarin iemand participeert

Onderzoek naar Identiteit, Diversiteit en Inclusie

Bij de identiteit van dove en

slechthorende volwassenen gaat het

vaak alleen over de hoorstatus, maar

identiteit heeft met veel meer te

maken. Bijvoorbeeld met je geslacht,

je huidskleur, je seksuele voorkeur,

je geloof. Al die factoren samen

maken wie jij bent. De groep dove

en slechthorende volwassenen is heel

divers. Bijvoorbeeld doof en moslim

of slechthorend en lhbtiq+. In dit

onderzoek wordt gekeken hoe divers

de groep dove en slechthorende

volwassenen in Nederland is. Ook

wordt onderzocht hoe zij hun

identiteit beleven en of zij overal in

de samenleving erbij horen (inclusie).

Door hier meer inzicht in te krijgen,

kunnen we met de professionals

kijken wat er nodig is voor deze

groep. Bijvoorbeeld meer sensitiviteit

voor diversiteit bij hulpverleners

of gerichte psycho-educatie voor

specifieke doelgroepen.

MEER INFORMATIE

OF AANMELDEN?

* Het onderzoek naar sociale participatie en identiteit, diversiteit en inclusie worden gedaan binnen Deelkracht. Onder de

naam Deelkracht werken onderzoekers, professionals en ervaringsdeskundigen samen aan expertise over auditieve en

communicatieve beperkingen. Met als doel: een samenleving die voor zintuiglijk gehandicapten net zo toegankelijk is als voor

ieder ander. www.deelkracht.nl

17

afhankelijk is van het feit dat die persoon niet of slecht

kan horen. Of van andere dingen zoals hun geslacht of

hun opleidingsniveau.”

participatie? Wie bepaalt dat? Deze kennis en dit soort

vragen worden meegenomen in het onderzoek om zo

een zo compleet mogelijk beeld te krijgen.

De cijfers

Voor beide onderzoeken wordt gewerkt met een

vragenlijst en interviews. Daarnaast wordt ook

gebruikgemaakt van bestaand onderzoek.

Clara: “Het CBS (Centraal Bureau voor de

Statistiek) heeft bijvoorbeeld cijfers over

participatie. Je kunt bij het CBS onder andere

vinden hoeveel procent van de Nederlanders

deelneemt aan het verenigingsleven. Die

cijfers hebben betrekking op gemiddeld

Nederland. De antwoorden van dove en

slechthorende mensen zijn daar niet zichtbaar

in. We weten niet eens of ze wel hebben deelgenomen

aan dat onderzoek. In onze vragenlijst stellen we soms

dezelfde vragen als het CBS. We kunnen dan kijken of

de gemiddelden uit hun onderzoek en ons onderzoek

bij elkaar in de buurt liggen. We weten dan of dove en

slechthorende mensen gemiddeld hetzelfde scoren of

daarboven of eronder. Dat is belangrijke informatie want

er worden te vaak aannames gedaan zonder dat het goed

onderzocht is. Bijvoorbeeld de aanname dat dove en

slechthorende mensen niet goed participeren, omdat er

problemen met de communicatie zijn.”

Wij graven in

deze onderzoeken

dieper

De kracht van de projectgroep

Corrie is doof en Clara is slechthorend. Ze zijn naast

onderzoeker dus ook ervaringsdeskundig. Clara:

“We doen de onderzoeken met twee

projectgroepen bestaande uit zo’n tien

leden. Die groepen bestaan uit Corrie, Julia

Waanders en mijzelf als onderzoekers,

ervaringsdeskundigen en professionals

(mensen die werken in de zorg). Ze zijn

doof, slechthorend of horend. Ook van

GGMD zit er in elke onderzoeksgroep een

ervaringsdeskundige professional.” Corrie:

“We vinden het belangrijk om ervaringsdeskundigen en

professionals nauw bij deze onderzoeken te betrekken.

Alleen zo kunnen we de juiste vragen stellen. En als

we op basis van de uitkomsten iets gaan ontwikkelen,

bijvoorbeeld een cursus gender-sensitiviteit, dan is

het wel fijn als het onderzoek aansluit op de praktijk.

Dat kijken vanuit drie perspectieven, dus onderzoeker,

professional en ervaringsdeskundigen, dat is echt de

kracht van deze onderzoeksgroepen.”

Doe mee aan het onderzoek!

Dieper graven

We graven met deze onderzoeken ook veel dieper, stelt

Corrie Tijsseling: “Vaak wordt dus aangenomen dat dove

en slechthorende mensen niet kunnen participeren

als gevolg van communicatieproblemen. Maar dat

hoeft helemaal niet. De oorzaak kan namelijk op drie

niveaus liggen: die van de stoornis, de beperking en/of

de handicap. Een voorbeeld: Meneer Jansen hoort slecht

en heeft daardoor moeite met spraakverstaan (er is een

stoornis in zijn gehoorfunctie). Telefoneren is daarom

lastig voor hem (dat is voor hem een beperking).

Hij kan wel whatsappen en mailen. De huisarts van

meneer Jansen is echter alleen per telefoon goed en snel

bereikbaar (dat is een handicap: een maatschappelijke

belemmering).” Wat ook onderzocht wordt, is het

antwoord op vragen als: Wat is eigenlijk goede sociale

Van licht slechthorend tot doof, boven de 18

jaar en wonend in Nederland. Behoor je tot die

doelgroep? Vul dan de vragenlijst in en help mee

aan de onderzoeken naar ‘Sociale Participatie’

en ‘Identiteit, Diversiteit en Inclusie’. Vul de

vragenlijst in als je problemen ervaart, maar ook

als je geen problemen ervaart.

De vragenlijst is tweetalig: in NGT en

Nederlands. Invullen duurt maximaal 1 uur.

Als dank voor het invullen, ontvang je een

VVV-cadeaubon van 25 euro. Je kunt de

vragenlijst tot eind april 2025 invullen. Doe mee!

MEER INFORMATIE

OF AANMELDEN?

18

TWEELUIK

De kracht

van Kunst

Kunst heeft de kracht om te vermaken, emoties over te

brengen, te inspireren en te verbinden. Of het nou gaat om

dans, muziek, poëzie, theater of een andere kunstvorm. Maar

hoe doe je dat als je niet (goed) kunt horen? En hoe maak

je kunst toegankelijk voor zowel een doof, slechthorend

als horend publiek? We vroegen het aan danseres Sharon

Wesseling en performer Boaz Blume.

19

Hij is dol op spelen met taal. Poëzie past dan ook goed bij hem. Maar

het is niet de enige kunstvorm waar Boaz Blume van houdt. Hij maakt

bijvoorbeeld ook spoken word* voorstellingen, hij danst en hij maakt

optredens met visual vernacular**. Dat doet hij alleen, maar ook met

anderen. De verbinding met het publiek en met andere kunstenaars vindt

hij belangrijk en inspirerend, maar vooral ook leuk en uitdagend.

Als Boaz een voorstelling maakt of poëzie,

bedenkt hij dat altijd eerst vanuit zijn eigen

taal, de Nederlandse gebarentaal. “Daarna

ga ik zoeken naar hoe ik mijn gebaren

vertaal naar het Nederlands. Dat is soms een

hele uitdaging. Gebarentaal is een rijke taal,

dus welke woorden kies ik om dat wat ik wil

vertellen tot zijn recht te laten komen? Hoe

maak ik mijn gebarentaal toegankelijk voor

horenden? Onze taal, gebarentaal, is uniek.

Het is een taal die lange tijd onderdrukt

is geweest. Gelukkig mag gebarentaal nu

gezien worden. Het is namelijk zo mooi om

de veelzijdigheid ervan te laten zien, zowel

aan de dove als de horende wereld.”

Visualiseren

De veelzijdigheid van gebarentaal

komt onder meer sterk naar voren in

voorstellingen waarin Boaz de kunstvorm

visual vernacular gebruikt. “In die

*SPOKEN WORD

Bij spoken word wordt in gebaren- en in gesproken

taal op een ritmische manier een verhaal

verteld of voorgedragen, vaak met een hele persoonlijke

of politieke inhoud. Door het vertelde te

combineren met bijvoorbeeld lichaamstaal, stem,

gebaren en ritme, spreekt het verhaal nog meer

tot de verbeelding.

voorstellingen zoek ik de interactie met

het publiek. Ik vraag bijvoorbeeld wat ze

willen dat ik uitbeeld. Dat kunnen ook nietlevende

onderwerpen zijn zoals een boom

of een bank. Met gebaren en mimiek, maar

ook met dans, ritme of belichting visualiseer

ik dan het gevraagde. De voorstelling komt

zo samen met het publiek tot stand. Ik

zoek altijd heel erg naar die verbinding. Ik

vind dat leuk en het is uitdagend om kunst

toegankelijk te maken voor zowel dove,

slechthorende als horende mensen.”

Verbinden

Naast solo-optredens, maakt Boaz ook

voorstellingen met andere performers

zoals de horende Elten Kiene, een spoken

word artiest. “Het is interessant om dingen

te delen met mensen met een andere

culturele achtergrond. Elten is bijvoorbeeld

iemand van kleur en ik ben doof. Door

** VISUAL VERNACULAR

Visual vernacular is een manier van verhalen

vertellen waarbij gebruik wordt gemaakt van

krachtige lichaamstaal, gezichtsuitdrukkingen,

gebarentaal en mime. Kunstenaars laten zo

scènes uit hun verbeelding tot leven komen met

alleen hun handen, gezicht en lichaam. Visual

vernacular is binnen de dovengemeenschap een

bekende kunstvorm.

op een podium met elkaar en het publiek

onze verhalen en ervaringen te delen,

hebben we gezocht naar wat ons verbindt.

Zo hebben we de voorstelling ‘In de ogen

van de ander’ gemaakt.” Boaz is nu bezig

met de voorstelling ‘Exit comfortzone’

waarin hij samen met Brendan Lodder,

een andere dove performer, en twee

horende performers optreedt. “De horende

performers (Shanice Mitchell en Thijme

Ebskamp) zijn danser en dj. We gaan visueel

aan de slag. Samen zoeken we waar iedereen

zich comfortabel bij voelt, waar grenzen

liggen en waar en hoe we gelijkwaardigheid

kunnen vinden. We hebben veel van elkaar

geleerd. Als dove performers leerden we

bijvoorbeeld iets over geluidstechniek en

de horende performers leerden van het

binnenstappen van de dovengemeenschap.

Het was mooi om elkaars ontwikkeling

te zien. De horende collega’s waren eerst

wat gesloten, maar tijdens het maakproces

gingen ze steeds meer open en probeerden

ze ook wat gebaren te maken. Dat je met

zo’n optreden verbinding kunt maken

tussen de dove en horende wereld, dat vind

ik heel mooi om te zien.”

Meer weten?

boazblume.nl

@boaz.blume

20

Als kleine jongen

keek Boaz op tegen

Wim Emmerik

(1940-2015). Wim

die gebarentaaldichter

was, kwam

vroeger bij Boaz

thuis: “Wim heeft

mij vaak gebarenpoëzie

laten zien en

uitgelegd hoe dat

in elkaar zit. Soms

zeggen mensen

dat ik op hem lijk.

Dat vind ik een heel

groot compliment.”


21

Als je samen danst,

MAAKT HET NIET UIT OF JE GOED OF SLECHT HOORT

Hiphop, dat is de favoriete dansstijl van Sharon Wesseling. Ze is slechthorend

en als professioneel danser opgeleid aan de dansacademie in Tilburg. Om

dans toegankelijk te maken voor dove en slechthorende dansers heeft ze haar

eigen dansgezelschap ‘20Hertz’ opgericht. Daarnaast is ze de 20Hertz Academy

gestart. De eerste dansschool in Nederland voor dove en slechthorende mensen.

Sharon is het type doorzetten en niet zeuren.

“Dat heb ik van nature, maar het komt zeker

ook door mijn gehoorverlies. Ik ben mijn

hele leven al slechthorend als gevolg van een

chronische middenoorontsteking. Ik kan

daardoor ook geen gehoorapparaten dragen.

Die slechthorendheid is een deel van mij. Ik

heb het nooit als obstakel gezien. Lastig is

wel dat mijn slechthorendheid niet te zien

is. Dat ik bijvoorbeeld last van mijn oren heb

bij hoge tonen, zie je niet, dus daar wordt

niet automatisch rekening mee gehouden.

Ik heb er alleen wel zoveel last van, dat ik

niet goed meer kan functioneren. Maar je

loopt niet weg uit een repetitie, dat kan niet,

dus zet je door.”

Ritme

Hoe kun je dansen als je geen muziek hoort?

“Mensen stellen die vraag vaak, maar ik

vind dat te eenzijdig. Je kunt muziek ook

voelen. Bovendien ben ik meer op zoek naar

ritme. Dat zit in heel veel dingen. Je kunt het

zelf creëren door hoe je loopt, het zit in je

hartslag en je kunt bijvoorbeeld een innerlijk

ritme hebben door een deuntje dat in je

hoofd zit. Als ik een dansvoorstelling maak,

werk ik vanuit de dansers. Pas als laatste zet

ik de muziek eronder. Het is dus niet zo dat

ik iets maak en dat de dansers dat uitvoeren.

Ik bedenk wel een thema en tijdens

repetities geef ik de dansers opdrachten die

daarbij passen. Bijvoorbeeld: beweeg alleen

je benen of ik vraag de dove dansers gebaren

te gebruiken. Met wat zij doen, ga ik verder,

zo creëren we de basis. Het voelt voor mij als

een soort beeldhouwen.”

Wisselwerking

Een vraag die Sharon al langer

bezighield, was waarom er zo weinig

dove en slechthorende dansers zijn.

“Toegankelijkheid en inclusie zijn ook in

de danswereld wel een aandachtpuntje.

Tijdens mijn studie en in mijn werk als

dansdocent ben ik gaan zoeken naar hoe

ik dansen toegankelijker kan maken. Ik

heb me daarvoor onder meer verdiept in de

taal en cultuur van dove mensen. In 2022

heb ik mijn eigen dansgezelschap 20Hertz

opgericht. De naam 20Hertz is gekozen,

omdat ik een brug wilde slaan tussen

de horende en niet-horende wereld. Bij

20 hertz is geluid voelbaar en kunnen

goed-horende mensen geluid waarnemen.

Horen en voelen komen daar bij elkaar.

20Hertz bestaat voor de helft uit horende

en de helft uit niet-horende dansers. De

wisselwerking is mooi om te zien. De

horende dansers leren van de lichaamstaal

en mimiek van de slechthorende en dove

dansers. Andersom leren zij van de telling en

timing van de horende dansers. De kracht

van samen dansen, verrijkt echt.”

Dansen met een tolk

Naast een dansgezelschap is Sharon ook

een dansschool gestart. “Communicatie

wordt vaak als probleem gezien als dove en

slechthorende mensen op dansles willen.

Daarom ben ik dit jaar de 20Hertz Academy

begonnen, een dansschool voor dove en

slechthorende mensen. We zijn net gestart

en de eerste groepen voor kinderen en

volwassenen draaien. We kiezen geschikte

muziek en hebben een vaste tolk NGT. Ik

kan namelijk wel gebaren, maar het is niet

mijn moedertaal. Het tempo in de lessen

ligt ook iets lager, want iedereen moet zowel

naar mij als de tolk kunnen kijken. Ik doe de

danspassen voor en met mijn lichaam geef

ik het ritme aan. Het is echt superleuk om te

zien hoe vrolijk de dansers worden van het

samen dansen en vrij bewegen. Dan maakt

het zo niet uit of je wel of niet hoort.”

Meer weten?

20hertz.nl

@20hertz_company

22

FOTOGRAFIE RICHARD STERKENGURG

23

24

Ik ben heel blij dat ik lekker doof ben!

Rustig wonen

boven een

…… nachtclub

Betaalbaar wonen in hartje Amsterdam klinkt als een droom.

Wonen boven een nachtclub iets minder. Geluidsoverlast,

trillingen door zware bassen, dronken mensen op je stoep,

genoeg redenen om niet te staan juichen. Boven nachtclub

Akhnaton zijn echter vijf appartementen gemaakt voor dove

jongeren. We vroegen aan Margot Geursen en Kim Huizink hoe

het ze bevalt.

FOTOGRAFIE PETRA PORTEGIES

Zijn jullie de eerste bewoners?

Margot: “Ja, we zijn hier alle vijf

tegelijk komen wonen. Dat is nu bijna

een jaar geleden. Kim en ik woonden

hiervoor in DOPA, het DOvenPAnd

dat verbonden is met SWDA, de

dovenclub in Amsterdam.”

Kim: “Het was daar superleuk, maar ik

wilde graag een eigen plek. In DOPA

hadden we wel een eigen kamer,

maar we deelden de badkamer en

de keuken. Deze kans om een eigen

appartement te hebben, met eigen

keuken en badkamer, en ook nog

steeds met andere dove jongeren

samen te wonen in één gebouw,

konden we niet laten lopen.”

Doen jullie veel samen?

Kim: Niet veel, we werken allemaal

en hebben een druk leven. Maar elke

eerste maandag van de maand eten we

samen. Dat is wel heel gezellig.”

Margot: “Ik zie ze soms in de gang of

bij de voordeur. Dan kletsen we vaak

even bij.”

Van wie is het pand?

Margot: “Het pand is van een

woningcorporatie. Die zaten er eerst

een beetje mee in hun maag, want

wie wil er nou boven een nachtclub

wonen? Tot ze zich herinnerden dat

Casper, een van onze medebewoners,

ze eens had gemaild dat hij doof en

25

woningzoekend was. En dat hij qua geluidshinder niet

zo kieskeurig was. Ze hebben toen twee appartement

met een aparte slaapkamer en drie studio’s

(eenkamerappartementen), boven Akhnaton gemaakt.

Omdat we geen last van geluid, maar wel van trillingen

DOPA was superleuk,

maar ik wilde graag

een eigen plek

hebben, hebben ze de woningen daarop aangepast. Er

zit een soort anti-trilvloer in. Verder hebben ze pas een

flitsbelsysteem als deurbel aangelegd en elke woning

heeft een brandalarm dat met flitslicht werkt.”

Hoe is het contact met de nachtclub en de

woningcorporatie?

Kim: “Soms zien we elkaar even, maar het meeste

contact gaat via WhatsApp. We hebben een

WhatsApp-groep met alle bewoners, de nachtclub

en de woningcorporatie. De communicatie verloopt

soepel. De nachtclub is niet elke avond open, maar

wordt verhuurd voor feesten. Soms is dat weekenden

achter elkaar en op woensdagen was het ook vaak druk,

maar op dit moment is dat weer wat minder. Als er een

feest is, laat Akhnaton dat meestal van tevoren weten.

En als er overlast is, sturen we een appje.”

Hoe zit het met de overlast?

Kim: “Ik heb bijna nooit last van de muziek. De buren

soms wel, die sturen dan een berichtje. Waar ik wel last

van heb, is als mensen smijten met de deuren of springen,

maar gelukkig gebeurt dat niet vaak. Verder zijn er hier

voor de deur twee fietsen van mij gejat. Ondanks dat ik ze

aan het fietsenrek had gezet met een gewoon fietsslot en

een kettingslot erop. Maar ja, het blijft Amsterdam en bij

DOPA ben ik ook twee fietsen kwijtgeraakt.

Het enige nadeel is dat ik wel heel vaak voor niets

naar de voordeur ben gelopen toen we het oude

deurbelsysteem nog hadden. Soms staat er bij een feest

namelijk een rij voor de deur en dan leunen gasten per

ongeluk tegen de deurbel. Of ze stoten tegen de bel

omdat ze dronken zijn. Met mijn CI hoor ik iets, dus

dan liep ik voor niks naar beneden. Dat heb ik zo vaak

gedaan, dat doe ik niet meer. Als ik niemand verwacht

en er staat een rij voor de deur, loop ik niet.”

Margot: “Omdat ik niets hoor, had ik daar niet zo’n

26

last van. Als vrienden komen, sturen ze een appje,

dan weet ik wanneer ik open moet doen. Verder

heb ik niet zoveel last. Toen ik hier net woonde zei

mijn moeder wel dat het hier echt lawaaiig is. Zij

hoort bijvoorbeeld de tram die een bel laat rinkelen

als ie begint te rijden. En zij hoort dat er wordt

rondgelopen en onverstaanbaar gepraat van beneden.

Daar is de dansvloer van Akhnaton. Ik ben heel blij

dat ik lekker doof ben! Naast lawaai, waar ik dus

geen last van heb, is er door mijn ramen veel te zien:

de verlichting, trams, mensen die langslopen en

toeristen op gele huurfietsen. Het ziet er heel gezellig

uit, en wil ik even rust van alle prikkels, dan doe ik

gewoon de gordijnen dicht.

Hoe bevalt het al met al om hier te wonen?

Margot: “In het algemeen ben ik zeker tevreden.

Omdat ik precies boven de dansvloer woon, voel ik

bij de eettafel soms wel een beetje een trilling. Een

keer vroeg ik me af wie er zo stond te springen in huis,

onder mij of naast de trap. Ik heb dat toen in onze

huis-groepsapp gevraagd. Bleek er bij Akhnaton een

soort hardcore groep te zijn die de hele tijd stond te

springen. Bij mijn zitbank en mijn bed heb ik gelukkig

helemaal geen last van trillingen. Dus daar kan ik

lekker ongestoord zitten en slapen.”

Kim: “Ik vind het hier super; 100% tevreden.”

27

Een dag op pad met...

Sietske Couperus

Ambulant begeleider

Wat doet een ambulant begeleider bij GGMD? ‘Ik ondersteun dove en slechthorende

mensen in hun dagelijks leven en maak de Nederlandse maatschappij begrijpelijk voor

ze’, zegt Sietske Couperus. Dat doet ze op verschillende manieren. Van huisbezoeken

tot maandelijkse bijeenkomsten, het komt allemaal voorbij in ‘Een dag op pad met...’.


08:30 uur

Mijn werkdag bij

GGMD voor Doven en

Slechthorenden begint.

Ik heb er zin in. Vandaag

is extra leuk omdat

we een bijeenkomst

organiseren voor dove,

plots- en laatdove en

slechthorende mensen

in de regio Apeldoorn.

Doel daarvan is de

eenzaamheid tegen te

gaan, elkaar te leren

kennen en gebaren te

oefenen.

09:00 uur

Ik ga zo snel de spullen voor de bijeenkomst

klaarzetten, maar eerst koffie en mijn mail checken.

28

10:00 uur

Elke maand organiseren we een

bijeenkomst. Er komen meestal

zo’n tien mensen naartoe. We

doen telkens wat anders. We

gaan bijvoorbeeld wandelen

op de Posbank of naar de

Apenheul, maken kerststukjes of

gaan naar een gebarencafé.

Omdat medewerkers en

vrijwilligers van organisaties die

ook dit soort bijeenkomsten

organiseren niet kunnen

gebaren, organiseren we het

zelf. Wij kunnen gebaren en

vaak zetten we ook nog een

tolk Nederlandse Gebarentaal

in die kan gebaren en

stemtolken. Dus ook een

deelnemer die niet kan

gebaren, kan meedoen. Het

werkt goed, mensen komen

graag.

LEUK, FIJN EN

SOMS SPANNEND

Arzu is een van de deelnemers: “Ik

vind het leuk om mee te doen. Het

is fijn om met andere mensen dingen

te doen. Soms is het spannend

om met andere dove mensen te

communiceren. Zeker als die andere

gebaren maken. Maar dan helpt

Sietske me.”

Tijdens de bijeenkomsten wordt

er veel gebaard en gelachen.

En soms voeren mensen

heel serieuze gesprekken,

dat kan ook. Deelnemers

geven aan dat ze het fijn

vinden om in hun eigen taal,

gebarentaal, met andere te

kunnen communiceren. En

ze herkennen bij elkaar waar

ze zelf tegenaan lopen en

wisselen dan tips uit. Dat geeft

vertrouwen en de kracht om

door te gaan.

29

13:00 uur

De bijeenkomst

is afgelopen.

Even napraten

met een collega

bij het koffiezetapparaat

en iets

eten.

13:30 uur

Britt is onze stagiaire. Ik

begeleid haar. Ze studeert

Social Work aan het hbo. Ze

gaat soms mee op huisbezoek,

assisteert bij de

bijeenkomsten en maakt voor

ons een sociale kaart van

betaalbare activiteiten in de

regio Apeldoorn. Heel fijn

dat we die dadelijk hebben.

We zijn blij met haar.

14:00 uur

Vanmiddag staan er huisbezoeken op de agenda.

Daar ga ik nu heen. Als ambulant begeleider bezoek

ik dove en slechthorende mensen thuis. Ik help ze

bijvoorbeeld met brieven van de gemeente of de

Belastingdienst, het kiezen van een zorgverzekering

of inzicht te verkrijgen in hun financiën. Als ze dat

willen, ga ik mee naar de dokter en als het nodig is,

ondersteun ik ze in de omgang met hun horende

buren. Ik werk ook met een aantal vluchtelingen, dan

hoort informatie geven over de Nederlandse cultuur

er ook bij. Wat ik erg leuk vind aan mijn werk is dat ik

veel verschillende mensen ondersteun. Het is mooi

om te zien hoe iedereen in zijn kracht kan staan en

zijn of haar plek kan vinden in de maatschappij.

17:00 uur

Na de huisbezoeken ben ik nog even

langs kantoor gegaan om nog wat

administratie weg te werken. Het is

tijd om naar huis te gaan.

Het was een goede dag.

Morgen weer verder.

30

Fatima Shiri

Ik wil juf

gebarentaal

worden

Fatima Shiri is geboren in Iran. Vijf jaar

geleden is ze met haar man en kinderen

naar Nederland gevlucht. Ze oefent elke

dag om zo snel mogelijk de Nederlandse

taal en gebarentaal te leren. “Ik moet,

ik woon in Nederland”, zegt ze daarover.

“En ik wil juf gebarentaal worden. Dat is

mijn droom.”

Fatima is doof. Haar man, haar vier kinderen en haar familie

in Iran zijn horend. “Als kind mocht ik niet gebaren van

mijn vader. Mensen kijken naar je als je gebaren gebruikt,

zei hij dan. Ik gebruikte in Iran daarom alleen spraakafzien.

Hier staren mensen niet als ik gebaar, dat is fijn.”

Ali Shafiee

In Nederland zocht Fatima via Instagram contact met Ali

Shafiee, de in Iran geboren dove theatermaker. “Ik had

hem in Iran eens gezien. Omdat hij ook in Nederland

woont, heb ik aan hem gevraagd waar ik heen moest om

Nederlandse gebarentaal te leren. Hij verwees mij naar

Elly Meijer. Die geeft bij GGMD les in gebarentaal. Zo ben

ik bij GGMD terechtgekomen. Ik krijg daar van Elly les in

gebarentaal en van Sietske krijg ik woonbegeleiding. Ik

ga ook naar de maandelijkse bijeenkomsten voor dove en

slechthorende mensen. Daar oefen ik mijn gebaren en heb

ik contact met andere dove mensen. Daar word ik blij van.

De bijeenkomsten zijn heel gezellig en anders zit ik ook

maar alleen thuis.”

Heel veel oefenen

Fatima oefent elke dag met het maken van gebaren, het

gebruik van haar stem, Nederlandse zinnen schrijven

en het nadoen van gebarenfilmpjes. “Ik ga ook naar een

logopedist. Daar leer ik bijvoorbeeld om beter verschil te

maken tussen de s en de c. Ik oefen alles veel, want ik wil

gebarenjuf worden. Daarvoor moet ik eerst alle cursussen

bij Elly afronden. A1 en A2 heb ik gedaan. Ik ben nu bezig

met B1 en wil nog door tot C2. Daarna wil ik mijn diploma

gebarenjuf halen. Ik wil lesgeven op een basis- of een

middelbare school. Welke van de twee maakt me niet

uit. Kinderen, klein of groot, ik vind ze allemaal lief. In

Arnhem is een dovenschool. Daar wil ik graag werken.

Dat is mijn droom. Daarom doe ik erg mijn best snel de

Nederlandse taal en gebarentaal te leren.”

31

Interview Henk Betten

We zijn doof, punt.

En niet doofstom,

uitroepteken!

Henk Betten (86) is schrijver, historicus en voorvechter van onder meer de

emancipatie van de dovengemeenschap, het belang van het gebruik van

Nederlandse gebarentaal en het verbannen van het woord doofstom. Hij heeft

zich onvermoeibaar ingezet om dove mensen zichtbaar te maken en eraan

bijgedragen dat ze mee kunnen doen. Wat hij nog wil doen? Nog één laatste

boek schrijven.

Als christen probeert Henk Betten al

zijn hele leven de opdracht die hij van

de here Jezus heeft gekregen, zo goed

mogelijk uit te voeren. Die opdracht is de

gemeenschap te dienen. Je ziet het terug

in de vele functies die hij heeft bekleed,

zoals het voorzitterschap van de Stichting

Sociaal Cultureel Centrum van Doven in

Friesland, in de boeken die hij schreef. En

bijvoorbeeld ook in zijn strijd tegen het

woord doofstom. “In de maatschappij leeft

vaak het vooroordeel dat dove mensen

onnozel zijn. Dat is een aanname, er is geen

enkel bewijs voor. Dove mensen zijn gewoon

normale mensen met als enige verschil dat

ze niet kunnen horen. Dus we zijn doof,

punt. En dus niet doofstom, uitroepteken. In

mijn strijd tegen dat woord heb ik lezingen

gegeven, artikelen geschreven en in mijn

boeken aangekaart dat we van het woord

doofstom af moeten. Dat is denk ik aardig

gelukt.”

Beter, gelijkwaardig

en wederzijds

Het is belangrijk dat dove en horende

mensen goed contact hebben, stelt Henk

Betten. “In de jaren 60 schaamden wij ons

32


33

nog voor het maken van gebaren op straat, want

dan keken mensen ons na. Dove mensen voelden

zich minder dan horende mensen. Dat is fout. Het

contact tussen dove en horende mensen moet beter

en gelijkwaardig zijn, en ook wederzijds. Dove

mensen moeten te vaak een hand uitsteken naar

horende mensen. Andersom zou dat ook meer mogen

gebeuren.” Ook in zijn boeken laat Henk Betten zien

dat dove mensen erbij horen. Dat ze deel uitmaken

van de maatschappij en geen gesloten gemeenschap

vormen. Met als achterliggende boodschap: zoek

manieren om contact te maken met elkaar, stap op

elkaar af, we horen er allemaal bij.

Voorganger

Zaken waar hij zelf tegenaan liep en waarvan hij dacht

dat hij daar iets aan kon doen, pakte Henk Betten

voortvarend op. Zo was hij van 1974 tot 1983 voorganger

in een protestants-christelijke

dovenkerk. “De voorgangers van

toen die gebaarden niet, die praatten

alleen maar. Na de mis had ik altijd

hoofdpijn van het gestaar naar die

mond, heel vermoeiend. Gebaren

houden je wakker, dat is levendig.

Ik wist dat als ik daar verandering

in wilde brengen, ik dat zelf moest

doen, want horende mensen doen het

niet voor ons.” Om als voorganger de

dienst te mogen leiden, volgde hij een

schriftelijke cursus. Na toestemming

van de Nederlandse Christelijke Bond

voor Doven mocht hij diensten leiden.

Hij stopte daarmee toen er begin jaren

80 tolken Nederlandse Gebarentaal in

de kerk kwamen.

34

Cijfergebaren

Als historicus is Henk Betten geïnteresseerd in de

geschiedenis van de gebarentaal. Hij is lid van Deaf

History International en in 2009 tijdens het congres

in Stockholm gaf hij een lezing over de historie van

cijfergebaren. “In Groningen had je in de jaren 40

bepaalde gebaren voor cijfers. Dat waren andere

gebaren dan we nu hebben. Omdat ik wilde weten hoe

dat zat, heb ik onderzoek gedaan naar cijfergebaren.

Franse cijfergebaren zijn bijvoorbeeld heel anders

dan Nederlandse. In België schrijven ze de cijfers in

de lucht of op het gezicht. In Denemarken maken

Ik moest het zelf doen,

want horende mensen doen het

niet voor ons

ze ze ook op het gezicht. Guyot, de grondlegger

van het dovenonderwijs, heeft het handalfabet en

handgebaren geleerd in Parijs en ze meegenomen

naar Nederland. Maar cijfergebaren nam hij niet

mee. Dus officieel hadden we geen gebaren voor

cijfers. Ik vermoed daarom dat leerlingen van het

doveninternaat in Groningen ze zelf bedachten

(hoewel ze helemaal niet mochten gebaren). Toen

in 1970 het internaat werd opgeheven, verdwenen de

oude cijfergebaren. Nu gebruikt iedereen die moderne

cijfergebaren.” Naast zijn onderzoek naar cijfergebaren

heeft Henk Betten ook onderzoek gedaan naar het

dovenonderwijs in Europa. Het resultaat van dat

onderzoek heeft hij vastgelegd in het Engelstalige

boek: Deaf Education in Europe.

Tarzan

Henk Betten die doof geboren is, heeft van 1942 tot

1955 op het doveninternaat in Groningen gezeten. Zijn

Een leven lang actief voor

de dovengemeenschap

Henk Betten heeft zich op veel verschillende manieren

ingezet voor de dovengemeenschap, zoals:

› Bestuurder bij diverse verenigingen voor sport en/of

ontspanning van dove mensen.

› Voorzitter van de Stichting Sociaal Cultureel Centrum

van Doven in Friesland (FRIDO).

› Voorganger en ouderling binnen het protestantschristelijk

Dovenpastoraat en de Nederlandse

Christelijke Bond van Doven.

› Betrokken bij diverse tijdschriften voor doven,

waaronder Woord en Gebaar.

› Publiceerde in landelijke kranten en tijdschriften over

doofheid en doof-zijn.

› Vrijwilliger Bibliothecaris bij Kentalis in Haren (tot zijn

pensioen in 2024).

› Spreker op congressen in binnen- en buitenland over

de nationale en internationale dovengeschiedenis.

› Geven van rondleidingen rond het thema

dovengeschiedenis voor de Werkgroep Historie Doven

Groningen.

› Medewerking verleend aan erkenning van de dove

slachtoffers van de Jodenvervolging, de DovenShoah.

› Publiceerde als eerste Nederlandse doof geboren

auteur een roman: Bevrijdend Gebaar, een deels

geromantiseerd verhaal over de pionier van het

dovenonderwijs Henri Daniël Guyot (1984, derde druk

in 2015).

› Onderzoek gedaan naar de internationale geschiedenis

van het dovenonderwijs en vertaald in het Engels:

Deaf Education in Europe (2013).

› Schrijver van diverse boeken, waaronder Van taboe naar

Erkenning, een leven vol gebaren

(2023, uitgeverij Elikser).

Bron: Wikipedia

35

ik een schriftelijke cursus creatief

schrijven gedaan. We stuurden ons

werk op en dan stuurden ze het

met suggesties terug. Zo heb ik

leren schrijven. Tijdens een van de

opdrachten moesten we over iemand

vertellen. Ik wilde dat over Henri

Daniël Guyot doen, maar er was geen

Dat ik dienend

bezig heb kunnen

zijn, daar ben ik

dankbaar voor

oudere zus die ook doof geboren is, zat daar al. Hij was

drie toen hij haar volgde. “Op een gegeven moment

hadden we daar een horende groepsleider. Hij was

student psychologie. Hij wilde de gebaren leren die

wij als leerlingen stiekem onderling maakten. Binnen

een week had hij het handalfabet onder de knie.

Op zaterdagavonden zaten we ons vaak in de grote

zaal te vervelen, er was niets te doen. Hij is ons toen

in gebarentaal Tarzan-verhalen gaan vertellen. Dat

gebaren was hartstikke verboden, maar daar had hij

lak aan. Wij vonden het geweldig.”

Schrijven

Na de lagere school werd Henk Betten opgeleid tot

meubelmaker. Dat werk heeft hij zeven jaar gedaan.

Daarna ging hij werken bij de Postcheque- en

Girodienst, de latere ING-bank. “Ik wilde eigenlijk

journalist worden. In mijn vrije tijd schreef ik korte

verhalen. Bij het Taleninstituut in Rotterdam heb

boek over hem waarin ik informatie

kon vinden. Eerst dacht ik: dat kan

ik niet zelf doen, dat kunnen andere

mensen vast beter. Maar ik heb het

toch geprobeerd en zie het resultaat:

Bevrijdend Gebaar, een roman over

Guyot, werd mijn eerste boek.”

Ik ben een tevreden mens

Dat hij dienend bezig heeft kunnen

zijn, daar is hij dankbaar voor. “Het

is zeker nog niet allemaal perfect,

maar we leven ook niet in een utopie:

een ideale wereld die niet bereikt

kan worden. Heel veel gaat goed nu.

Wat nog wel heel vervelend is, is

dat er te weinig tolken Nederlandse

Gebarentaal zijn. Maar op zich ben ik

een tevreden mens. Ik wil alleen nog

één boek schrijven. Het gaat over doof

zijn en de worstelingen die dat met

zich mee kan brengen. Daar ben ik nu

mee bezig.”

36

Mijn studie & ik

DRISS

OUKAKE

Student Gallaudet University, Washington DC

Na het behalen van zijn mbodiploma

Maatschappelijke Zorg

en een jaar Social Work op het

hbo, vertrok Driss naar Amerika.

Hij studeert daar een jaar aan

Gallaudet University, de enige

universiteit speciaal voor dove en

slechthorende mensen.

Driss die doofblind is, droomde al langer

van een tussenjaar aan Gallaudet. “Ik wilde

ervaren hoe het daar is en nieuwe mensen

ontmoeten. Omdat ik steeds slechter ga zien,

neemt mijn zelfredzaamheid af. Een leraar zei

daarom tegen mij dat als ik de kans kreeg ik

die moest pakken. Goed advies, maar het kost

50.000 dollar per jaar om daar te studeren.

Dus financieel was het wel een uitdaging.”

Om aan het benodigde geld te komen, zette

Driss met succes een crowdfunding op,

schreef hij fondsen aan en vroeg hij een VSBbeurs

aan. “Ik ben hier in juli 2024 gekomen

en blijf een jaar. Ik volg Latin Deaf Studies.

Dove mensen uit Zuid-Amerika vertellen

dan bijvoorbeeld over hun ervaringen, hun

geschiedenis, hun bedrijf. Verder volg ik

Psychology and Deaf People, een art class en

American Sign Language. Het bevalt me hier

goed. Gallaudet is beter toegankelijk voor

doofblinde mensen. Iedereen is hier doof. Ik

heb alleen als extra dat ik ook nog slechtziend

ben. Op het hbo is iedereen horend waardoor

ik in de klas minder wordt begrepen en twee

keer zo hard moet werken. Dat hoeft hier

gelukkig niet.”

37

Chatten met Niels en Thijs Bouwman

Het is lekker om soms

samen even te kunnen

klagen over Usher

Niels en Thijs zijn broers. Niels is 27 en werkt fulltime als adviseur

water bij een adviesbureau. Thijs is 30 en werkt fulltime als

financial controller in de sportbranche. Alle twee hebben ze het

syndroom van Usher. We chatten via WhatsApp over of het eng is om

Usher te hebben, over hun hobby’s en hun werk, over waar ze kracht uit

putten en wat ze irritant vinden.

~ Thijs:

Het is een aangeboren vorm van doofblindheid waarbij het gehoor en het zicht langzaam

afnemen. Wij zijn slechthorend geboren en vanaf de puberteit slechter gaan

zien. Ik zie nog ongeveer 35 graden, maar het neemt helaas snel af. Mijn gehoorverlies

is 40 dB en gelukkig nog wel stabiel.

Dag heren, wat is het

syndroom van Usher?

~ Niels:

Ik ben vooral in het donker slechtziend, overdag ondervind ik nog weinig klachten.

Qua gehoor heb ik 60 dB gehoorverlies en dat is tot dusverre stabiel gebleven.

Weten jullie wat de verwachtingen voor de toekomst zijn?

~ Niels:

Het verloop van Usher is erg lastig te bepalen en verschilt enorm per persoon. Ook kan

het sommige jaren harder achteruitgaan dan andere jaren. Hierdoor zijn artsen erg terughoudend

met het schetsen van een toekomstbeeld.

Hoe eng is het om Usher te

hebben? Maken jullie je zorgen?

~ Niels:

Je moet vaak afwegen of bepaalde activiteiten nog wel kunnen of verantwoord zijn en zo

ja, hoe lang nog. Daar maak ik me dan zorgen over, maar dat hoort voor mij bij deze ziekte.

Eng vind ik het niet.

~ Thijs:

Ik vind het niet eng, maar ik maak mij soms wel zorgen over wat ik bijvoorbeeld volgend

jaar niet meer kan. Ik klamp mij vast aan lotgenoten die met weinig zicht/gehoor nog

veel doen en kunnen. En stiekem hoop ik dat het proces ooit medisch te stoppen is.

38


Hebben jullie veel steun aan elkaar?

~ Niels:

Ja, we hebben zeker veel aan elkaar. We hoeven elkaar niet uit te leggen waar we soms

mee worstelen. Voor mij was gaan lopen met een blindegeleidestok bijvoorbeeld een

redelijk obstakel, omdat ik het gevoel had dat je daarmee de aandacht op je vestigt. Maar

Thijs zei dat de stok veel rust brengt en ook vrijheid, omdat je makkelijker alleen ergens

heen kunt. In het donker loop ik nu met een stok. Met goed licht kan ik zonder.

~ Thijs:

Ik begrijp en herken veel strubbelingen van Niels want we lopen letterlijk en

figuurlijk tegen dezelfde dingen aan. Vanuit mijn eerdere ervaringen kan ik hem

daarbij helpen en steunen. Voor mijzelf is het fijn om met Niels over mijn zorgen

voor de toekomst te praten, dat begrijpt hij als geen ander. En soms is het ook

wel lekker om samen even te kunnen klagen over Usher.

Als je je zorgen maakt, waar

put je dan kracht uit?

~ Thijs:

Contact met lotgenoten helpt, maar ook dingen in aangepaste

vorm blijven doen. Bijvoorbeeld blind running, dat is hardlopen met een buddy

of fietsen op een tandem

~ Niels:

Het praten met lotgenoten helpt zeker. Ik heb een goede vriendin die ook Usher heeft. Zij is nagenoeg

blind, maar is heel actief met sporten en sociale contacten. Dat geeft mij wel kracht. Daarnaast

ook mijn vrienden die hun hand er niet voor omdraaien om mij op te halen of te brengen.

39

Waar komen jullie die lotgenoten tegen?

~ Thijs:

Via stichting Ushersyndroom, zij organiseren meerdere activiteiten per

jaar waar je in contact kan komen met lotgenoten. Een aantal heb ik vaker

gezien en een band mee opgebouwd.

Hoe communiceren jullie met lotgenoten?

~ Niels:

Omdat we regulier onderwijs hebben gevolgd, kunnen wij geen gebarentaal.

~ Thijs:

Ergens vinden we dat wel een gemiste kans. Omdat sommige lotgenoten

doof zijn en wel via gebarentaal communiceren. Dankzij onze hoortoestellen

kunnen wij met elkaar praten en elkaar horen.

Hoe gaan ze op jullie werk

met jullie beperking om?

~ Thijs:

Op zich wel begripvol. Ik kan altijd wel met iemand meerijden naar een

personeelsuitje of een externe afspraak. En mijn werkgever heeft al aangegeven

best te willen investeren in hulpmiddelen zodra ik die nodig zou gaan hebben.

~ Niels:

Ik heb op het werk momenteel geen aanpassingen nodig. Mijn werkgever heeft al wel aangegeven

dat ze graag willen meedenken en meewerken als ik wel aanpassingen nodig heb. Mijn manager gaf

ook aan dat ik vaker thuis mag werken als ik daar behoefte aan heb, gezien de tijd en energie die

het kost om op mijn werk te komen. Het voelt erg prettig om zo’n flexibele werkgever te hebben.

Hoe gaat dat met vrienden? Houden ze rekening met jullie?

~ Thijs:

Nu gaat dat prima. Vrienden houden mijn arm vast en/of halen mij op met de

auto. In de puberteit was dat wel lastiger. Het is dan niet “stoer” om als jongens

arm in arm te lopen.

~ Niels:

Dat verschilt heel erg per vriend/vriendin. Sommige zijn zich er meer van bewust en

begeleiden me daar waar nodig. Anderen vergeten het wel eens en dan moet ik actiever

vragen of ze kunnen helpen.

Wat is het meest irritante dat mensen kunnen doen?

~ Niels:

Ik heb vaak moeite om mensen goed te verstaan in een rumoerige omgeving. Je vraagt

dan wat vaker wat diegene zei. Soms wordt er dan gereageerd met: “Oh laat maar, was

niet belangrijk”. Dat is vervelend, omdat je je dan niet betrokken voelt.

~ Thijs:

Als goedziende/horende mensen ongevraagd advies geven over hoe we met ons leven

moeten omgaan. Dat we nu nog maar extra moeten genieten omdat het dan ergens

zou ophouden. Terwijl ons leven echt niet ophoudt als we bijvoorbeeld blind worden.

40

Mijn werk & ik

GEESKE VAN

VOORTHUIJSEN

Illustrator

Na aan de kunstacademie

afgestudeerd te zijn in de richting

illustratie, startte Geeske in

2011 haar eigen bedrijf Geeske

Illustrations. Wat ze in haar werk

graag doet, is bewustwording

creëren door het visueel maken

van ideeën, emoties en concepten.


Geeske is links doof en rechts ernstig

slechthorend. Hoewel het niet haar insteek

was, heeft ze veel opdrachten die zich richten

op dove en slechthorende mensen. “Op de

kunstacademie ben ik met illustraties mijn

eigen verhaal gaan vertellen. Die tekeningen

heb ik ook gedeeld op Instagram. De

herkenning en erkenning bleek groot. Zo

heb ik meer klanten gekregen die voor dove

en slechthorende mensen werken.” Geeske

werkt momenteel ook aan een boek met

tekening over gehoorverlies: Als oren niet

horen (Lannoo, mei 2025). “Het boek is voor

slechthorende mensen en hun omgeving. Ik

laat zien hoe het voelt om slechthorend te zijn

en wat slechthorende mensen nodig hebben.

Zo wil ik een brug slaan tussen horende

en slechthorende mensen, en mensen

uitnodigen het gesprek aan te gaan over

bijvoorbeeld communicatie en energieverlies.”

Ook in haar eigen leven zijn dat onderwerpen.

“Ik heb veel een-op-een klantcontacten. Dat

gaat vaak prima. Heb ik een vergadering met

meer mensen, dan zet ik een schrijftolk in.

Als zelfstandig ondernemer kan ik mijn eigen

tijd indelen. Dat is heel fijn, want een eigen

bedrijf kost veel energie. Maar ik zou niet

anders willen.”

i

www.geeske-illustrations.nl

41

42

Enzo deed als

eerste eindexamen

in NGT als

tweede moderne

vreemde taal


Examen in Nederlandse

Gebarentaal als tweede

moderne vreemde taal

Enzo Meester is de eerste in Nederland die voor zijn mbo-examen,

Nederlandse Gebarentaal als tweede moderne vreemde taal

mocht doen. Het kostte Ron van den Berghe, beleidsmedewerker

Kwaliteitszorg van het ROC van Amsterdam-Flevoland, anderhalf

jaar om dat geregeld te krijgen. Maar het is gelukt!

Enzo is doof geboren en heeft aan

de rechterkant een CI. Aan het MBO

College Centrum in Amsterdam heeft hij

de driejarige mbo-opleiding zelfstandig

werkend gastheer gedaan. Het MBO

College Centrum is onderdeel van het

ROC van Amsterdam-Flevoland dat

inclusie hoog in het vaandel heeft staan.

Enzo: “Voor mij hield dat in dat ik

bijvoorbeeld dertig minuten extra tijd

kreeg bij toetsen en examens. In de les

kon ik een tolk Nederlandse Gebarentaal

meenemen. En de leerkrachten wisten

dat ze niet te snel moesten praten en

goed moesten articuleren. Mevrouw

Hilster heeft ervoor gezorgd dat alle

docenten daarvan op de hoogte waren.

Naast studieloopbaanbegeleider is

zij docent. Ze geeft alle vakgerichte

vakken zoals dranken- en wijnkennis,

ondernemersgedrag, eetcultuur,

allergenen en sociale hygiëne, dat is

dat je goed omgaat met gasten die

bijvoorbeeld te veel gedronken hebben.

Naast dat ze mij ook altijd aankijkt als

ze praat en goed articuleert, heeft ze

voor mij alle video’s die ze in de lessen

gebruikt ondertiteld. Dat was echt heel

fijn.”

Even vergeten

Claudia Hilster: “Enzo is hier begonnen

op niveau 2. Je wordt dan opgeleid tot

gastheer/gastvrouw. Deze leerlingen

krijgen meer begeleiding op de

werkvloer. We zagen al snel dat Enzo bij

niveau 2 niet op zijn plek zat. Enzo was

meer gemotiveerd dan de gemiddelde

leerling daar, en we zagen dat hij meer

aankan. Dus is hij overgestapt naar

niveau 3 waar je wordt opgeleid tot

zelfstandig werkend gastheer.” Op

43

niveau 3 vond Enzo de klassen een

stuk gezelliger: “Hier hoorde ik echt

bij de groep. De leerlingen hadden

een houding van ‘je bent doof, oké,

gezellig dat je er bent’. Het maakte ze

niets uit. Twee klasgenoten heb ik zelfs

wat gebaren geleerd. Die hadden daar

interesse in.” Waar bij de overstap van

niveau 2 naar 3 alleen niet gelijk aan

gedacht is, is dat je op niveau 3 ook

in een tweede moderne vreemde taal

(MVT) examen moet doen. Claudia: “Bij

ons moet je op niveau 3 examen doen in

Engels en Frans. Engels is geen probleem

voor Enzo, maar hij had nog nooit een

woord Frans gesproken.”

Geen examen Frans, geen

diploma

Hoe gaan we dat doen? Dat vroeg Ron van

den Berghe zich af. Hij is zowel docent

Frans als beleidsmedewerker Kwaliteitszorg

bij het MBO College Centrum. “Hoe

gaan we Enzo in korte tijd Frans leren

en hoe gaan we dat examineren? Ik heb

van alles en nog wat bekeken en bedacht,

maar er was voor Enzo geen passende manier

om Frans te leren en ook niet om het

te examineren. Bovendien zou het te belastend

voor hem worden. Omdat hij doof

is, kost het leren van een nieuwe taal hem

veel meer tijd dan horende leerlingen. En

hij moet toch al harder werken om aan

alles mee te kunnen doen. Dus dan wordt

het plus-plus, dat is niet eerlijk. Punt is

alleen dat als je geen examen doet in een

tweede MVT, je geen diploma krijgt.”

Hij had nog

nooit een

woord Frans

gesproken

Ook diplomeren

met NGT als tweede

vreemde taal?

Wil je weten hoe je op

jouw school Nederlandse

Gebarentaal

als tweede moderne

vreemde taal kunt

aanbieden? Neem

dan contact op met

Ron van den Berghe

van het MBO

College Centrum via

r.vandenberghe@

rocva.nl.

Als een pitbull

Ron, die zelf zwaar slechthorend is,

herkent uit eigen ervaring dat je je

hele leven meer moeite moet doen

om erbij te horen. Hij begreep dan

ook als geen ander wat het voor Enzo

betekende om geen examen te kunnen

doen. Ron: “Ik moest en zou ervoor

zorgen dat hij zijn diploma kon halen.

Dus ik heb mij als een pitbull vastgebeten.

Want wat als Enzo als tweede

MVT Nederlandse Gebarentaal (NGT)

kon doen? Dat was alleen sneller

bedacht dan uitgevoerd, want er was

geen landelijk beleid, geen wetgeving

of regelgeving om dit mogelijk te maken.

Het knelpunt was dat NGT Enzo’s

moedertaal is. Maar bij een leerling

waarvan Engels of Frans de moedertaal

is, wordt ook niet gezegd dat hij

daarin dan geen examen mag doen.

Ik heb aan tafel gezeten bij de MBO

Raad, het Loopbaan Expertisecentrum,

de juridische afdeling van het

ROC van Amsterdam-Flevoland, het

Expertisecentrum Passend Onderwijs

en nog veel meer partijen. Ik werd

van het kastje naar de muur gestuurd

en weer terug. Maar eindelijk werd

besloten dat het mocht. Toen konden

we aan de slag, want er moest nog wel

een examen gemaakt worden.”

Afgerond een 10!

Samen met de examencommissie

van het MBO College Centrum is het

eindexamen Frans vertaald naar een

44

Curriculum Vitae

Naam:

Enzo Meester

Geboortedatum: 26-12-2000

Woonachtig: Amsterdam

Opleiding

Middelbare school: Kentalis Compas College

MBO:

College Centrum van het

ROC van Amsterdam-Flevoland

Opleiding: mbo3-opleiding tot zelfstandig

werkend gastheer

Diploma: juli 2024

Werk

Werkt op dit moment bij Van der Valk in de RAI. Verzorgt

daar onder meer het ontbijtbuffet en ’s avonds

ontvangt hij de gasten en bedient hij aan tafel.

Daarnaast werkt hij in de thuiszorg. “Ik heb er bewust

voor gekozen om zowel in de horeca als in de thuiszorg

te werken. In de horeca werken vind ik heel leuk. Maar

onder andere door de werkuren – of heel laat of heel

vroeg – is het zwaar werk. Daarbij ben ik doof, en ook al

heb ik een CI, communiceren kost mij meer energie. De

combinatie met het wat lichtere werk in de thuiszorg is

leuk en bevalt mij goed.”

eindexamen NGT. Marijke Scheffener,

docent NGT aan de Universiteit van

Amsterdam heeft samen met een

beoordelaar van school, het examen

afgenomen. Marijke beoordeelde

de gebarentaal. De beoordelaar van

school keek inhoudelijk naar de

examenopdracht, dus of Enzo als zelfstandig

werkend gastheer goed wist

wat hij moest zeggen en vragen. Enzo:

“Ik moest met Ron een rollenspel spelen.

Hij was een gast in een restaurant.

Ik moest hem ontvangen, naar de tafel

brengen, het menu en de dagschotel

toelichten, vertellen welke wijn er lekker

bij is, zijn bestelling opnemen, cocktails

maken, vragen of alles naar wens was,

afrekenen en afscheid nemen. Het ging

heel goed. Officieel had ik een negen,

maar als je het afrondt een 10! Ik heb

het geluk gehad dat Ron hier op school

werkt. Daar ben ik heel dankbaar voor.

Anders was dit nooit gelukt. Ik hoop nu

alleen nog dat mijn verhaal meer dove en

slechthorende mensen inspireert om ook

in de horeca te gaan werken.”

45

Jeanne en Romée

We passen ons

niet (meer)

aan horende

mensen aan

“Ik gebruik dit interview om uit de kast te komen”, zegt Jeanne

Meijboom. “Mijn hele leven heb ik me gevoeld en gedragen als

iemand met een ‘gewoon’ gehoor. Van schoolbank tot werkoverleg,

overal rommelde ik mij met mijn gehoorverlies doorheen.” Jeanne

en haar dochter Romée hebben alle twee DFNA2, een erfelijke vorm

van slechthorendheid. Jeanne heeft Romée grootgebracht met het

idee dat haar slechthorendheid er mag zijn en dat het gezien mag

worden. Zelf had ze een wat andere jeugd.

Pas toen ze een jaar of 11 was, werd bij

Jeanne ontdekt dat ze slechthorend is.

“De meester op school vond me zo stil en

verwees me naar de schoolarts. Die verwees

me weer door naar het UMC Groningen

(UMCG). De testen daar wezen uit dat ik

aan mijn rechteroor slechthorend was. Ik

kreeg zo’n heel groot bruin gehoorapparaat.

Dat heb ik niet gedragen, dat ding was zó

lelijk. Bovendien wilde ik niet anders zijn

dan de andere kinderen.” Omdat ze door

haar gehoorverlies veel gemist had, stelde de

basisschool voor dat ze de laatste klas over

zou doen. “Dat wilde ik niet. Ik zag het als

falen. Achteraf gezien had ik dat beter wel

kunnen doen, want ik had meer gemist dan

ik dacht. Daardoor kreeg ik ook een lager

schooladvies dan ik zou hebben gekregen als

het eerder ontdekt was, ik meer begeleiding

had kunnen krijgen en ik de laatste klas over

had gedaan. Dat is later wel goedgekomen.

Via de mavo en het mbo heb ik alsnog een

hbo-opleiding afgerond.” Terugkijkend

denkt Jeanne dat haar gehoorverlies veel

invloed op haar ontwikkeling heeft gehad.

“Laatst zag ik een filmpje van mijzelf als


46

47

kind. Ik zal een jaar of acht zijn geweest. Ik at tijdens

een schoolfeest een opgerolde pannenkoek en was

maar rond aan het kijken. Dat was opvallend. Als mijn

ouders mijn gedrag beter hadden begrepen, was mijn

gehoorverlies eerder opgemerkt. Sommige dingen

waren dan wel anders gelopen.”

Slechtnieuwsgesprek

Op de middelbare school en daarna was het gehoorverlies

eigenlijk geen thema in het leven van Jeanne.

“Ik heb het geluk dat ik de intelligentie heb om mijn

gehoorverlies te kunnen compenseren. Ik kan snel

verbanden leggen, ben taalgevoelig en ik heb altijd

veel gelezen. Daar heb ik me mee gered. Op mijn

achttiende ging ik op kamers. Ik rommelde overal

doorheen. Met vrienden ging ik bijvoorbeeld graag

naar bandjes. Van de gesprekken verstond ik niks,

contact maakte ik via het dansen.” Haar gehoor werd

pas weer een thema toen ze moeder werd. “Ik heb

drie dochters. Romée is de jongste. Toen mijn oudste

dochter een baby was, hoorde ik haar niet huilen. Dat

was raar, dus heb ik mijn gehoor weer laten testen.

De uitslag was wel even schrikken want ik had een

gemiddeld gehoorverlies van 85% en ik bleek hoge

tonen doof te zijn. Ik heb DFNA2, een erfelijke vorm

van gehoorverlies. De voorspelling was toen dat ik op

mijn 35e doof zou zijn. Ik ben daarna nog meer op het

gehoor van mijn dochters gaan letten. De oudste twee

zijn horend, maar bij Romée wist ik gelijk dat er iets

met haar gehoor was. Ze gilde als baby heel hoog. Het

48

was echt een ander geluid dan haar zussen maakten.

Toen ik het aankaartte bij het consultatiebureau

zeiden ze dat ik niet moest projecteren. Omdat ik

slechthorend ben, wilde dat niet zeggen dat Romée

dat ook is. Bij haar eerste gehoortest kreeg Romée het

voordeel van de twijfel. Ik ben toen naar de huisarts

gegaan en zo bij het UMCG terechtgekomen. Ze was

anderhalf en is onder narcose getest. We kregen

daarna een slechtnieuwsgesprek met de audioloog. Zo

werd dat toen echt gezegd: een slechtnieuwsgesprek.

Het kwam heel ernstig over. Ze vertelden dat Romée

doof zou worden.”

Als mijn gehoorverlies er

had mogen zijn, was het in

mijn werk en privéleven heel

anders gelopen

Niet iedereen haalt een acht

De spraaktaalontwikkeling van Romée verliep ook

anders. Ze sprak niet, maakte geen woorden, maar wel

geluid. Om haar taalontwikkeling op gang te brengen,

ging Romée naar het UMCG. Jeanne: “Romée wilde

alleen niet meewerken. De professor vond haar een

moeilijk kind en zei dat ze een laag IQ had. Maar ze

lieten een kind dat niet goed hoort, lang wachten in

een wachtkamer met veel herrie. Ze was helemaal

overprikkeld toen ze eindelijk aan de beurt was.

Natuurlijk werkte ze niet mee.” Jeanne kreeg het

advies Romée aan te melden bij een school voor

slechthorende kinderen. “We zijn daar gaan kijken.

Er zaten vooral meervoudig gehandicapte kinderen,

maar Romée was verder helemaal gezond. Dus heb ik

haar op een gewone peuterspeelzaal gedaan. In reactie

op die keus zei de dokter dat niet iedereen een acht

kan halen. ‘Dat is zo’, zei ik, ‘maar Romée wel’.”

Vier lettergrepen!

Jeanne zocht voor Romée een particuliere logopedist:

“Ze was ondertussen vier jaar en zei nog steeds heel

weinig. Tot ik haar ineens hoorde zeggen: Ik heb een

nieuw spijkerrokje aan. Spijkerrokje, dat zijn vier

lettergrepen! Ik dacht: we zijn klaar, we gaan niets

doen, we wachten gewoon af. Ze is toen nooit meer

stil geworden. Later zagen we hetzelfde ook bij andere

dingen. Of het nou gitaarspelen was of dansen op

spitzen, pas als ze het beheerste, kwam ze ermee naar

buiten.”

Ik voel me niet beperkt

Romée: “Mijn moeder heeft mij grootgebracht met

de overtuiging dat mijn slechthorendheid er mag zijn

en dat het gezien mag worden. Letterlijk, want ik

was anderhalf toen ik gehoorapparaten kreeg en die

hadden altijd een vrolijk kleurtje. Slechthorendheid

en gehoorapparaten waren voor mij heel normaal.

We hadden thuis een voorleesboekje ‘Philip krijgt

een hoorapparaat’. Het verhaal ging over een slechthorend

jongetje dat zich moest aanpassen aan de

wereld om hem heen. Daar herkende ik me helemaal

niet in. Mijn moeder paste dingen zo aan dat het voor

iedereen werkbaar was. We hadden bijvoorbeeld een

ronde eettafel en afspraken als: we praten om de beurt

en niet naar elkaar roepen in huis, want dat verstaan

we niet. Ik had mijn eigen tv-momentjes, omdat ik de

programma’s van mijn zussen niet kon volgen. En zo

waren er meer dingen. Die Philip in dat boekje werd

beschreven als ‘beperkt’. Ik voelde me helemaal niet

beperkt, en nog steeds niet.”

Aanpassen

Als ambulant gezinsbehandelaar bij GGMD begeleidt

Romée gezinnen met dove of slechthorende

gezinsleden. “Sinds ik daar werk, merk ik dat ik

mij steeds meer thuis voel in de dovenwereld. Het

voelt echt als thuiskomen. Omdat dove en ernstig

slechthorende mensen hetzelfde ervaren als ik, vind

ik daar meer begrip en inlevingsvermogen. Ik probeer

49

dan ook zo snel mogelijk heel goed gebarentaal te

leren, zodat het mijn tweede taal wordt. Privé leef

ik in een horende wereld. Als ik mensen ontmoet

die zich niet aan mij willen aanpassen, pas ik me

ook niet aan hen aan. Dat heb ik nooit gedaan. Ik

vind het dan de moeite niet waard. Bovendien is

de kans groot dat het tot botsingen leidt en daar

heb ik geen zin in.” Jeanne leeft ook in een horende

wereld. Ze is landschaps ontwerper en heeft een

eigen ontwerpbureau. “Vaak werk ik in teams met

architecten, projectontwikkelaars en projectleiders.

Werken in de dovenwereld

voelt als thuiskomen

Bij overleggen aan grote tafels zijn er momenten

geweest dat ik geen idee had waar het over ging. Ik

verstond er niets van. Ik rommelde me er doorheen en

denk dat ik op gevoel de goede dingen zei. Althans, dat

hoop ik. Uiteindelijk kreeg ik wel een burn-out, puur

door vermoeidheid. Ik ben nu weer aan het werk en

ben op zoek naar een schrijftolk. Het wordt tijd dat ik

het mijzelf makkelijker ga maken.”

Uit de kast

Jeanne heeft het feit dat ze ernstig slechthorend is

nooit volledig een plek gegeven. “Ik schaamde mij

ervoor. Als ik had gedurfd om hulpmiddelen in te

zetten, om aan andere mensen hulp te vragen en te

vragen zich wat aan te passen, en als mijn gehoorverlies

er had mogen zijn, was het in mijn werk en privéleven

heel anders gelopen. Ik benoemde het soms wel, maar

koos er steeds weer voor om me voor meer dan de

volle honderd procent in te zetten, in alle situaties. In

mijn eerste baan werkte ik bijvoorbeeld als adviseur

personele zaken. Daarvoor voerde ik elke dag veel

gesprekken met mensen. Toen ik daar weg ging zeiden

ze: ‘Wij vinden het heel jammer dat je weggaat en

verlenen je eervol ontslag. Wel willen we je meegeven

dat we het altijd jammer hebben gevonden dat we

je gehoorverlies niet bespreekbaar konden maken.’

Achterafgezien zou dat beter zijn geweest, maar het

mocht er van mijzelf niet zijn.” Toen Romée bij GGMD

ging werken, deed dat iets met Jeanne: “Ik werd er

emotioneel van want ik zag ineens: zo kan het ook. Het

stuk dat ik moet overbruggen voor ik kan gaan werken,

dat heeft Romée niet. Ik moet altijd eerst uitleggen

dat ik slechthorend ben, de communicatie regelen,

vragen of mensen niet door elkaar heen willen praten

enz. enz. Ik ben steeds bezig om mij aan te passen. Dat

ga ik niet meer doen want daar word ik zo moe van.

Horende mensen zeggen wel dat ze het begrijpen, maar

wat begrijpen ze dan? Want als ik tijdens een avondje

uit vroeg naar huis ga, wordt dat saai gevonden. Ik

ga dit interview gebruiken om uit de kast te komen.

Hopelijk begrijpen ze het dan echt.”

50

Ben jij (oud-)cliënt van GGMD

of een ouder of verzorger

van een cliënt?

DAN ZOEKEN WE JOU!

WERK

MEE AAN

DE BESTE

ZORG

Word lid van de cliëntenraad

Scan voor

informatie

de QR-code

Of mail naar:

clientenraad@ggmd.nl

Beter door het leven met doofheid en gehoorbeperkingen

51

Heb je G.HOOR met plezier gelezen?

Laat een ander het

dan ook lezen

Geef jij G.HOOR door?

We hebben dit magazine met veel plezier gemaakt. We hopen dat je geïnspireerd bent door de interviews

en geholpen bent met de tips die in het magazine staan. We hopen ook dat je G.HOOR deelt en er andere

mensen een plezier mee wilt doen. Geef G.HOOR daarom door aan andere dove, slechthorende of horende

familieleden, vrienden of kennissen, je huisarts, KNO-arts of je werkgever en je collega’s.

G.HOOR, magazine van GGMD. 2025

Transform your PDFs into Flipbooks and boost your revenue!

Delete template?

Save as template ?