Psychologie Magazine_2025-03-pagina's

DAGDROOMSYNDROOM
Verdwalen in je fantasie
Als je ROUWT OM
JE HUISDIER
GASLIGHTING
Hoe het echt zit
TEST
Hoe
matchen
jullie
in bed?
Nora
Akachar
‘Voor jezelf
kiezen doe je
elke dag
opnieuw’
Kies je
copingstijl
ZO GEEF JE JEZELF
TROOST OP MAAT

16 PSYCHOLOGIE MAGAZINE 03 // 2025

VERDIEPING
BETER
OMGAAN MET
TEGENSLAG
KIES JE COPINGSTIJL
Als het tegenzit, reageren we vaak op dezelfde manier. De
een schiet van nature in de actiestand terwijl de ander z’n
kop in het zand steekt. Maar we brengen onszelf beter tot
rust als we onze copingstijl afstemmen op wat we op dat
moment nodig hebben. Zo geef je jezelf troost op maat.
tekst: Judith van Ankeren // illustraties: Mira Lou
PSYCHOLOGIE MAGAZINE 03 // 2025 17

PAK: SELECTED FEMME, COLTRUI: COS, SNEAKERS: SISSY BOY
28 PSYCHOLOGIE MAGAZINE 03 // 2025

INZICHTEN
‘Theater
is voor mij
de beste
therapie’
Toen acteur en programmamaker Nora Akachar
op haar 16e de theaterwereld binnenstapte, was
dat als thuiskomen: eindelijk voelde ze zich gezien,
gehoord en gewaardeerd. ‘Op het podium kan ik
dingen die me dwarszitten bevragen en verwerken.’
tekst: Vivian de Gier // foto’s: Brenda van Leeuwen
visagie: Bianca Fabrie // styling: Inge Holkenborg
PSYCHOLOGIE MAGAZINE 03 // 2025 29

‘O, dat
had ik
laatst
ook…’
WAAROM WE HET ZO GRAAG
OVER ONSZELF HEBBEN
We maken ons er allemaal
weleens schuldig aan: de
focus naar onszelf verleggen
als iemand iets vertelt.
Waarom doen we dat?
tekst: Mensje Melchior // illustratie: Fieke Ruitinga
36 PSYCHOLOGIE MAGAZINE 03 // 2025

ACTUEEL
waren daar
vorig jaar op
vakantie!’
‘Wij
Zomaar een
reactie onder een nieuwsbericht over
een allesvernietigende aardbeving.
Het is een bekend fenomeen: mensen
die gebeurtenissen op zichzelf betrekken.
Het account How can I make
this about me? op X en Instagram
verzamelt dit soort reacties. Zoals
die van ene Huub, die onder een mediabericht
over het groeiende aantal
jongeren dat een beroep doet op de
crisisdienst, schrijft: ‘Gelukkig heb
Waar komt die neiging vandaan? Uit
onderzoek komen deze vier verklarende
mechanismen naar voren.
1 (Social) media
werken het in de hand
Social media en de reageeropties onder
nieuwsberichten lokken ons expliciet
uit de tent om met een ‘maar
ík …’ te reageren, zegt psycholoog
Iris van der Steen, gespecialiseerd in
millennials die daarmee zijn opgegroeid.
‘Media willen online zo veel
mogelijk kliks, dus zetten ze trucs in
om nieuws “herkenbaar” te maken
Onze eigen gevoelens
en ervaringen zien
we vaak als maatstaf
voor anderen
2 Over jezelf praten
geeft een goed gevoel
Onderzoekers van Harvard bekeken
met een MRI-scanner wat er gebeurt
als we over onszelf praten. Wat bleek?
De hersengebieden die zijn gelinkt
aan motivatie en beloning lichten op,
vergelijkbaar met als we iets lekkers
eten, seks hebben of alcohol drinken.
‘We maken dopamine aan als we
over onszelf praten, vandaar het fijne
gevoel, vertelt Van der Steen. ‘Dat
is terug te voeren op ons overlevingsinstinct.
Om onze plek in een groep
veilig te stellen, is het belangrijk om
ons tot anderen te verhouden; herkenning
en verbinding te zoeken. Ook
als het om gevaren gaat, letten we
graag op wat voor onszélf relevant
is. Bij een nieuwsbericht over een
overstroming of ramp denken we
daardoor snel: hoe zou ik met die
situatie omgaan?’
3 We doen het om
begrip te tonen
Stel, een vriend vertelt over problemen
in zijn relatie. Jij luistert en
vertelt dan dat jij soms ook he-lemaal
gek wordt van je partner. Op
deze manier het verhaal van de ander
op jezelf betrekken, kan ertoe
leiden dat een gesprek beter verik
nog een normale jeugd gehad zo’n
50 jaar geleden.’
Dit verschijnsel wordt conversational
self-focus genoemd en beperkt zich
niet tot de onlinewereld. Als een kersverse
moeder op het schoolplein
vertelt over haar bevalling, staat er
meestal wel een andere te popelen
om háár bevallingsverhaal uit de
doeken te doen. En wanneer een
goede vriend over die ene vervelende
collega vertelt, moet je misschien op
je tong bijten om niet óók over een
collega te gaan klagen.
zodat we het lezen en erop reageren.’
Wanneer er in het buitenland
een ramp gebeurt, krijgen we dus al
snel een interview te zien met een
Nederlander die erbij was, of die
familie in het getroffen gebied heeft.
‘Daardoor is het niet zo gek dat
mensen dat vervolgens op zichzelf
betrekken.’
Bij social media speelt daarnaast het
mechanisme van sociale vergelijking
een belangrijke rol, aldus Van der
Steen. ‘Online checken we voortdurend
hoe we ons verhouden tot de
mensen die op onze tijdlijn voorbijkomen.
Daardoor reageren we snel
op een persoonlijke manier op berichten.
Zo van: “Ik zou dat nooit
zo doen” of: “Ik heb ook problemen
gehad in mijn jeugd, maar ben wél
goed terechtgekomen.”’
PSYCHOLOGIE MAGAZINE 03 // 2025 37

WAT
GEUR
MET
ONS
DOET
Van onze zintuigen vinden we
ruiken het minst belangrijk – uit
recent onderzoek bleek zelfs dat
we dat eerder zouden opofferen
dan ons haar. Maar als je eenmaal
weet hoeveel impact
geuren op ons hebben, ga je daar
vast heel anders over denken.
tekst: Judith van Ankeren // foto: Karina Bartashevich
40 PSYCHOLOGIE MAGAZINE 03 // 2025

IN BEELD
Goed gemoed
Dat een geur vrijwel onmiddellijk een herinnering kan
oproepen, zal iedereen bekend voorkomen. De damp
van warme chocomel brengt je terug naar die barre
schaatstocht met school, een parfum laat je denken
aan je eerste liefde en haal je handen door tijm en je
bent weer bij die fijne agriturismo in Italië. Dat komt
doordat geuren een rechtstreekse route nemen naar
het limbisch systeem: het deel van de hersenen waar
de hippocampus en de amygdala herinneringen maken
en linken aan emoties.
Dat gegeven kan wellicht worden ingezet bij depressies,
ontdekten onderzoekers aan de Universiteit van
Pittsburgh. Ze lieten depressieve mensen aan schaaltjes
ruiken met de geur van onder meer sinaasappel en
koffie en vroegen ze vervolgens om een herinnering
op te roepen. De herinneringen die boven kwamen
bleken niet alleen heel levendig, maar ook heel positief
te zijn, waardoor de deelnemers zich beter gingen
voelen. Om van een depressie af te komen is uiteraard
meer nodig dan een prettige geur, maar als je ‘gewoon
even een dipje’ hebt, kan dat wellicht genoeg zijn om
weer op te fleuren.
E.K. Leiker e.a., Recall of autobiographical memories following odor vs verbal
cues among adults with major depressive disorder, Jama Network Open, 2024
PSYCHOLOGIE MAGAZINE 03 // 2025 41

Ontmasker
de gaslighter
‘Wat ben je toch overgevoelig’ of: ‘Je vergist je, dat heb ik nooit
gezegd.’ Iedere vorm van twijfel zaaien of manipulatie krijgt
ineens het stempel ‘gaslighting’. Maar wat is het nou echt en hoe
wapen je je ertegen?
tekst: Francisca Kramer // illustratie: Frederic Forest
46 PSYCHOLOGIE MAGAZINE 03 // 2025

ACHTERGROND
1. Wat is gaslighting?
De term is gebaseerd op de film
Gaslight uit 1944. Op willekeurige
momenten dempt een man steeds
stiekem de gaslampen in huis. Tegen
zijn vrouw houdt hij vol dat hij niets
vreemds merkt aan het licht, waardoor
zij aan haar eigen waarneming
gaat twijfelen. Kort gezegd komt het
erop neer dat de gaslighter informatie
achterhoudt of verdraait waardoor
de ander het gevoel krijgt het verkeerd
te hebben onthouden of het
niet helder te zien, en daardoor steeds
onzekerder wordt over zichzelf. De
gaslighter voelt zich sterker en beter
als hij of zij de macht heeft over de
ander.
Gaslighting is vaak een sluipend
proces, dat begint met ogenschijnlijk
kleine dingen die de ander in eerste
instantie niet doorheeft. ‘Wat ben jij
toch onhandig,’ krijgt een vrouw van
haar partner te horen als ze een vaas
omgooit. En als ze zich verdedigt: ‘Je
bent zo overgevoelig.’ Steeds vaker
denkt ze: ja, ik ben ook best overgevoelig
en vaak onhandig. Beetje
bij beetje wordt zo haar zelfbeeld afgebroken,
tot ze zich heel klein en
afhankelijk van de ander voelt.
Een ander voorbeeld van gaslighting
is oorzaak en gevolg omdraaien,
waardoor de schuld bij het slachtoffer
komt te liggen. Neem iemand
die is vreemdgegaan. De ander heeft
appjes gevonden die dat bewijzen.
De vreemdganger reageert vervolgens
door de focus te verleggen van
het bedrog naar het gebrek aan vertrouwen
van de ander. ‘Waarom keek
jij überhaupt in mijn telefoon? Als je
zo weinig vertrouwen in ons hebt,
wat is onze relatie dan nog waard?’
Tot het punt dat de bedrogene gaat
denken: het ligt allemaal aan mij, ik
heb het aan mezelf te danken.
2. Wat zit erachter?
Gaslighting is een aangeleerd mechanisme,
aldus de Amerikaanse Robin
Stern, directeur van het Yale Center
for Emotional Intelligence en auteur
van de klassieker Het Gaslight effect.
Verborgen narcisme. ‘De gaslighter
doet het meestal niet zo doelbewust,
het is een mechanisme dat steeds
hardnekkiger wordt omdat het veel
bevestiging oplevert.’ Gaslighting is
een vorm van emotionele manipulatie
die kán voortkomen uit narcisme.
‘Iemand met een narcistische persoonlijkheid
heeft vaak een laag
zelfbeeld en een groot gebrek aan
zelfvertrouwen. Meestal ontstaat dat
in de vroege jeugd, bijvoorbeeld
doordat ouders er op emotioneel gebied
onvoldoende voor hun kind
konden zijn.’
Ook klinisch psycholoog Ramani
Durvasula legt de link met narcisme.
In haar onlangs verschenen boek
Herken de signalen van narcisme,
schrijft ze: ‘Narcisme gaat gepaard
met een diepgaande onzekerheid en
kwetsbaarheid die worden gecompenseerd
door bepaald gedrag, zoals
dominantie, manipulatie en dus gaslighting.
Op die manier probeert de
die persoon de controle te houden.’
Hoe meer de ander immers aan zichzelf
gaat twijfelen, hoe steviger de gaslighter
de touwtjes in handen krijgt.
Dat fungeert als tegengif voor zijn
of haar onzekerheid.
3. Kan gaslighting in
alle soorten relaties
voorkomen?
Ja, het speelt niet alleen in liefdesrelaties,
maar ook tussen ouders en
kinderen, in vriendschappen en op
MACHT EN CONTROLE
OVER DE ANDER
FUNGEERT ALS
TEGENGIF VOOR DE
EIGEN ONZEKERHEID
PSYCHOLOGIE MAGAZINE 03 // 2025 47

‘HET ERGSTE DAT ME
KON OVERKOMEN,
BLEEK MIJN REDDING’
Judith Blok (46) was jarenlang verslaafd aan drugs en alcohol.
Ze durfde geen hulp te zoeken uit angst haar kinderen te
verliezen. Pas toen dat echt gebeurde, begon haar herstel.
tekst: Marlies Kieft // foto’s: Brenda van Leeuwen // visagie: Carla Rep
54 PSYCHOLOGIE MAGAZINE 03 // 2025

WAT IK NU WEET
PSYCHOLOGIE MAGAZINE 03 // 2025 55

60 PSYCHOLOGIE MAGAZINE 03 // 2025

ACHTERGROND
Jezelf verliezen in fantasieën die net zo intens en meeslepend
zijn als een film. Maladaptief Dagdromen
(MD) klinkt onschuldig, maar kan heel ontwrichtend
zijn. ‘Je leeft in een parallel universum.’
tekst: Stefanie Rondags // illustraties: Ellis Tolsma
PSYCHOLOGIE MAGAZINE 03 // 2025 61

TRAUMA-EXPERT MARIEL BUQUÉ:
‘We kunnen leren
kracht door te geven
in plaats van pijn’
Emotionele kwetsbaarheden erven we vaak van de generaties
voor ons. Hoe die keten wordt doorbroken, weet trauma-expert
Mariel Buqué als geen ander. Daarvoor moest ze eerst haar
eigen verleden onder ogen komen.
tekst: Brenda van Osch // foto’s: Ambar Jimenez
66 PSYCHOLOGIE MAGAZINE 03 // 2025

EXPERT
PSYCHOLOGIE MAGAZINE 03 // 2025 67

PORTRETTEN
De dieren met wie we samenleven voelen als
volwaardige familieleden. Toch stuit het verdriet
om hun overlijden nog vaak op onbegrip. Drie
mensen over hun rouwproces. ‘Na twintig jaar
kan ik nog steeds huilen om Dientje.’
tekst: Rianne van der Molen // foto’s: Privébezit
PSYCHOLOGIE MAGAZINE 03 // 2025 77

‘Zijn as is
verwerkt
in een
beeld’
78 PSYCHOLOGIE MAGAZINE 03 // 2025

test HOE GOED
MATCHEN JULLIE
OP SEKSGEBIED?
Zou je vaker willen vrijen, maar trapt je partner op de rem? Of
heeft de ander juist meer zin dan jij? Onderzoek jullie seksuele
gas- en rempedalen en stem ze (nog) beter op elkaar af.
tekst: Pieternel Dijkstra // foto’s: Alexey Kuzma
In het begin van een relatie
vrijen we doorgaans de sterren
van de hemel. Maar neemt de
verliefdheid af, dan vermindert
vaak ook de uitbundige zin in seks.
Andere dingen worden weer belangrijker
– vrienden, werk, kinderen –
en pas dan ontdekken we elkaars
natuurlijke behoefte aan seks. En die
loopt vaak niet helemaal synchroon.
Op zich niet per se een probleem,
maar het vraagt wel om afstemming,
anders kunnen er vervelende patronen
ontstaan. Heeft je partner bijvoorbeeld
een sterkere behoefte aan seks
dan jij, dan moet je waarschijnlijk
vaak nee zeggen. Dat is voor jullie
beide niet leuk: jij voelt je misschien
schuldig en de ander voelt zich afgewezen.
Het kan er zelfs voor zorgen
dat je intimiteit helemaal gaat vermijden
en dat is meer dan zonde.
Rem- en gaspedaal
Op seksueel gebied afstemmen vraagt
dat je jezelf en elkaar op dat gebied
kent. Een handig hulpmiddel daarvoor
is het Dual Control Model, een
theorie die mede is ontwikkeld door
hoogleraar seksuologie Erick Janssen
van de universiteit van Leuven. Volgens
deze theorie wordt de seksuele
opwinding en beleving bepaald door
twee psychologische en biologische
processen waarin mensen van elkaar
kunnen verschillen: seksuele inhibitie
en seksuele excitatie. Seksuele excitatie
(SE) gaat over de snelheid
waarmee je opgewonden raakt in
86 PSYCHOLOGIE MAGAZINE 03 // 2025

PSYCHOLOGIE MAGAZINE 03 // 2025 87

ZELFHULP
TOOL-
KIT
Moeiteloos een presentatie geven, het woord nemen in een
meeting, een klant overtuigen: met meer zelfvertrouwen
durf je te laten zien waar jij goed in bent – zonder dat een
kritisch stemmetje je daarvan weerhoudt.
tekst: Hanneke Karssen

3 VRAGEN
AAN DE
EXPERT
WAT IS ZELFVERTROUWEN
EIGENLIJK? ‘Het is iets wat
groeit als je een complimentje
krijgt en een deuk als iemand kritiek
op je heeft. Het heeft dus
veel te maken met wat anderen
van je vinden. Maar letterlijk genomen
gaat het over “op jezelf
vertrouwen”. Dus iets wat binnen
in je zit. Dat heeft veel te
maken met je zelfbeeld: vind je
jezelf goed zoals je bent? Zelfvertrouwen
en een positief zelfbeeld
gaan vaak hand in hand.
Je zelfbeeld bouw je van kinds
af aan op door positieve en negatieve
ervaringen die je opdoet
met mensen om je heen.’
HEB JE HET NODIG OM JE WERK
GOED TE KUNNEN DOEN? ‘Het
helpt zeker als je vertrouwen in jezelf
hebt. Met een positief zelfbeeld
geloof je meer in jezelf en ben je
eerder tevreden met de dingen die
je doet. Bij een negatief zelfbeeld
ben je overwegend negatief en kritisch
over jezelf en je prestaties.
Een derde mogelijkheid is een zogenoemd
voorwaardelijk zelf beeld.
Dan koppel je je eigenwaarde aan
specifieke prestaties, gedra gingen,
of situaties. Als je aan bepaalde eisen
voldoet, kun je jezelf wel goed
vinden. In je werk kun je dan heel
erg je best gaan doen, prestaties
leveren, omdat je het idee hebt dat
je er dán pas mag zijn. Of je gaat
heel erg pleasen om het maar
goed te doen.’
IS HET ZOGEHETEN IMPOSTER
SYNDROOM EEN TEKEN VAN
WEINIG ZELFVERTROUWEN?
‘Het “bedriegerssyndroom” komt
inderdaad vaker voor bij mensen
met weinig zelfvertrouwen. Daarbij
ben je ervan overtuigd dat
anderen je capaciteiten te hoog
inschatten en je vroeg of laat door
de mand zult vallen. Je successen
schrijf je toe aan geluk of keihard
werken, mislukkingen wijt je aan
jezelf.
Om je zelfvertrouwen te vergroten,
kun je jezelf afvragen: in welke
situaties ben ik onzeker? Waar
ben ik precies zo bang voor? Wat
zou er kunnen gebeuren? Hoe
erg zou het zijn als dat gebeurt?
Ook kan het helpen als je je innerlijke
criticus – dat stemmetje
dat tegen je zegt dat je het niet
goed doet of dat je door de
mand zult vallen – herkent. Om
je vervolgens te realiseren: ik
ben dat niet, het is slechts een
stemmetje in mij. Dat is iets wat
je kunt leren.
En tot slot: probeer te focussen
op wat je wél goed kunt en vier
je successen.’
Psycholoog en senior coach Frederike
Mewe schreef onder andere het boek
Goed zoals je bent. De psychologie van
zelfvertrouwen en is een van de experts
in onze online training ‘Vergroot je zelfvertrouwen’.
Dit doen onze instagramvolgers voor zelfvertrouwen op hun werk: me goed voorbereiden • een affirmatie
luisteren voor de werkdag • met anderen delen wat ik moeilijk vind • bevestiging vragen • benoemen wat goed gaat •