Jaarmagazine 2024_Avansa Kempen

Jaarmagazine
2024
Kempen
Eén vlam verlicht
een kamer
Je kan als
individu
iets doen
Dialoogtafels 'Racisme Raakt'
JOHAN DEPOORTERE
Israël en Palestina:
achtergrond van een conflict
LANDRY MAWUNGU
Getest: sociale cohesie
versterken in een wijk
PARTICIPATIE
Behandel de burger
als partner

Coverfoto | Dialoogtafels Racisme Raakt © Chris Stessens
Foto pg. 2 | S T I L wandeling © Liesbet Sanders
Werkten mee aan dit magazine:
Ontwerp
Druk
V.U.
Mojoville | Evy Bens
www.maes-natuurlijk.be
Jan Van Hout
p/a Prins Boudewijnlaan 9 bus 2
2300 Turnhout
2

30
4
14
46
10 18 24
42
Inhoud
4
Noodhulp onder protest
Armoede kan iedereen
overkomen
9
Een bekend gezicht
werkt altijd
10
Schouder aan schouder
tegen structureel racisme
14
Kijk verder dan het
juridische
18
De sociale cohesie
versterken in een
woonwijk, kan dat?
24
Nieuw rapport
genderongelijkheid
29
Help, hoe neem ik de bus
van De Lijn?
30
Dromen van nieuwe
democratie in Utopegem
34
Behandel de burger niet
langer als klant, maar
als partner
42
Johan Depoortere over
het conflict in Israël en
Palestina
46
Op zoek naar innerlijke
rust
50
Ben jij al fan van de
Spoortclub?
52
Racisme Raakt
dialoogtafels
57
Bedankt Viviane
58
Avansa blikt vooruit
naar 2030
3

KANSENGROEPEN
We doen aan noodhulp
onder protest
Armoede kan
iedereen overkomen
De goede samenwerking met lokaal bestuur Olen
bestendigen, het belang van vrijwilligers benadrukken en
de nood aan een vaste locatie aankaarten. Dat waren de
belangrijkste punten uit de inspiratienota die Welzijnsschakel
Olen in het voorjaar van 2024 aan de politieke partijen en
de pers voorstelde. De nota was het resultaat van een intens
traject begeleid door Avansa Kempen. Een terugblik met drie
hoofdrolspelers.
Er zijn dertien Welzijnsschakels
in de Kempen, maar de
samenwerking in Olen tussen
de gemeente en de Welzijnsschakel
is uniek in het werktekst
WOUTER ADRIAENSEN | foto's CHRIS STESSENS
Al bijna vijfentwintig jaar
zetten de vrijwilligers
van Welzijnsschakel
Olen zich in voor een goed
leven voor iedereen, met speciale
aandacht voor gezinnen
in armoede. De organisatie
fungeert zo als ingangspoort
naar het Huis van het Kind en
de Sociale Hulp- en Dienstverlening
van het lokaal bestuur.
“We organiseren maandelijks
een ontmoetingscafé waar
iedereen welkom is om in gesprek
te gaan met elkaar, onze
vrijwilligers en hulpverleners
van de gemeente”, vertelt
voorzitter Marc Hannes. “Daarnaast
doen we onder meer
een jaarlijkse uitstap, vieren
we Sinterklaas voor de kinderen
en is er een kerstfeest
met maaltijd. Die activiteiten
worden vaak in samenwerking
met Huis van het Kind georganiseerd
waarbij de trekkersrol
varieert.”
4

veld. “De toeleiding gebeurt
in twee richtingen, zowel van
de Welzijnsschakel naar onze
Sociale Dienst als omgekeerd”,
licht diensthoofd Sandy
Blockx toe. “Onze medewerkers
nemen regelmatig deel
aan de bijeenkomsten van de
Welzijnsschakel en pakken
soms ook mensen mee. De
Welzijnsschakel is een echte
partner voor ons, bijvoorbeeld
ook in het project Netwerk
Gezinsvriendelijk Olen.”
Een sterke partner
creëert sterke
banden
De Welzijnsschakel en het
lokaal bestuur klopten samen
aan bij Avansa Kempen.
Het doel was de werking
van de Welzijnsschakel en
de nauwe band met het lokaal
bestuur versterken. Een
sterke partner creëert sterke
banden. “Vervolgens wilden
we ook werk maken van een
vernieuwde samenwerkingsovereenkomst
waarin we
elkaars rollen en de nodige
ondersteuning naar de Wel-
5

Tine De Laet, Avansa Kempen: “Samen bepaalden we de
prioritaire doelstellingen. Die werden uitgeschreven in de
inspiratienota, inclusief een tijdlijn voor de komende vijf jaar.
Dat alles vraagt specifieke expertise, wat het niet evident
maakt voor een Welzijnsschakel om dit vast te nemen.
Bovendien bleek onze externe blik een extra voordeel.”
zijnsschakel duiden”, legt
Sandy uit.
“We hebben eerst een aantal
activiteiten bijgewoond”,
verduidelijkt Tine De Laet,
sociaal-cultureel werker bij
Avansa Kempen. “Zo creëerden
we de nodige veiligheid
om in gesprek te gaan. Aan de
hand daarvan maakten we een
SWOT-analyse van de sterktes,
zwaktes, kansen en bedreigingen
van de Welzijnsschakel als
vereniging.”
Avansa Kempen luisterde naar
de drie doelgroepen: de leden
van de Welzijnsschakel, de
vrijwilligers van de Welzijnsschakel
en het lokaal bestuur,
met onder meer de bevoegde
schepen en beleidsmedewerkers.
Tine: “Samen bepaalden
we de prioritaire doelstellingen.
Die werden uitgeschreven
in de inspiratienota, inclusief
een tijdlijn voor de komende
vijf jaar. Dat alles vraagt
specifieke expertise, wat het
niet evident maakt voor een
Welzijnsschakel om dit vast
te nemen. Bovendien bleek
onze externe blik een extra
voordeel.”
Vrijwilligers en
een locatie
Een van de grootste bezorgdheden
die momenteel leeft bij
de Welzijnsschakel is het blijven
vinden van nieuwe vrijwilligers
om hun werking verder
te zetten. “Vrijwilligers zijn
schaars”, legt Marc uit. “Wellicht
zijn er manieren waarop
we elkaar kunnen aanvullen.”
Avansa Kempen biedt al jarenlang
Oppepper aan, een
vormingsaanbod voor verenigingen
en organisaties om
de werking met vrijwilligers
te versterken. “We geloven
dat het verenigingsleven een
verrijking is voor de samenleving”,
aldus Tine. “Maar de kijk
op vrijwilligerswerk verandert.
Mensen nemen geen levenslang
engagement meer op. Het
gebeurt meer ad hoc.”
Verder kijkt de Welzijnsschakel
naar de gemeente voor praktische
zorg. “Vroeger rekenden
we op het lokaal bestuur voor
logistieke ondersteuning”, vertelt
Marc. “Nu zijn we vooral
vragende partij voor een eigen
locatie met bijvoorbeeld een
vergaderzaal. Het zou mooi
zijn om daar in 2025 onze
6

Foto Foto ©Dries © De Dries Smedt De Smedt
v.l.n.r. Tine De Laet (Avansa Kempen), Sandy Blockx (Sociale Dienst Olen) en Marc Hannes (Welzijnsschakel Olen)
vijfentwintigste verjaardag te
vieren.” Sinds oktober 2023 is
de Welzijnsschakel gehuisvest
in het voormalige klooster van
Onze-Lieve-Vrouw Olen, maar
dat is slechts op tijdelijke
basis. “Voor het gemeentebestuur
is de Welzijnsschakel
een van de vele verenigingen
die ze verder proberen te helpen”,
duidt Sandy. “Het is logisch
dat ze daarover een weloverwogen
beslissing willen
nemen. Bovendien is het innemen
van een locatie door één
vereniging niet meer van deze
tijd. Het is veel efficiënter om
infrastructuur te delen.”
De vrijwilligers van de Welzijnsschakel
ondervinden
het taboe rond armoede en
eenzaamheid aan den lijve.
“Er rust nog steeds een stigma
op”, stelt Marc vast. “Voor
ons zijn het gewone mensen
in een ongewone situatie.
We doen aan noodhulp onder
protest: eender welke
vorm van hulp is noodhulp
en zou overbodig moeten
zijn. Armoede kan iedereen
overkomen, daar heb je geen
vat op. Door in groep samen
te komen, groeit het besef
dat het niet de schuld van
het individu is. Sommige van
onze vrijwilligers zijn ook ervaringsdeskundigen:
ze weten
hoe het is om in zo’n situatie
te zitten en hoe zwaar het is
om er uit te geraken. Als je dat
niet hebt meegemaakt, blijft
er altijd een bepaalde afstand
bestaan. Op die manier vullen
de hulpverleners en vrijwilligers
elkaar aan: ze kijken er
met andere brillen naar.”
,
Avansa's sterktes
zijn het maatwerk
voor de verschillende
doelgroepen, en het
bieden van een veilige
context. Net als de
juiste methodiek, een
goede timing en hun
positieve blik.
Sandy Blockx
7

Het taboe
doorbreken
“Dat is de kracht van de Welzijnsschakel:
ze hebben echt
tijd om te luisteren”, vult
Sandy aan. “Vrijwilligers en
hulpverleners hebben toch
een andere rol. Soms is een
niet-professional veiliger als
klankbord. In die zin zijn de
vrijwilligers van de Welzijnsschakel
onze tentakels.” Het
stigma doorbreken doet de
Welzijnsschakel ook door naar
buiten te komen. Zo staan ze
bijvoorbeeld op de jaarmarkt
met een infostandje en zijn ze
een bekend gezicht als helper
op het jaarlijks muziekfestival
Gladiolen.
Boodschap aan de
politiek
Dat de inspiratienota in het
voorjaar van 2024 werd voorgesteld,
is uiteraard geen toeval.
Het einde van de legislatuur
was het perfecte moment
om de samenwerking tegen
het licht te houden en het
belang ervan te benadrukken,
zeker bij de lokale politieke
partijen. “We willen hen onze
visie op hulp en dienstverlening
meegeven”, legt Sandy
uit. ,“En ons doelpubliek een
stem geven, net zoals de
Eender welke
vorm van hulp
is noodhulp en
zou overbodig
moeten zijn.
Marc Hannes
Welzijnsschakel dat doet. Zij
weten wat bij hen leeft en wat
ze zelf aan de politici zouden
adviseren. We willen de samenwerking
versterken, maar
een gemeentebestuur moet
keuzes maken. Dankzij dit
traject wordt het duidelijker
welke ondersteuning nodig
is, welke we in huis hebben
en hoe we die twee matchen.
Verder is het onze ambitie om
de band met het Huis van het
Kind hechter te maken. Onze
beleidsmedewerker armoede
woont de vergaderingen van
het klein bestuur van de Welzijnsschakel
al bij.”
Zowel Marc als Sandy hebben
lof voor de rol die Avansa
Kempen opnam in het traject
richting de inspiratienota. “Ze
hebben zich maximaal gesmeten”,
vindt Sandy. “Hun sterktes
zijn het maatwerk voor de
verschillende doelgroepen,
en het bieden van een veilige
context. Net als de juiste methodiek,
een goede timing en
hun positieve blik.” “Avansa
Kempen heeft ons ondersteund
en versterkt”, getuigt
ook Marc. “Dankzij hen weten
we beter hoe we mensen gemotiveerd
krijgen en houden.
En is onze organisatie weer
top of mind bij de plaatselijke
politici.” •
8

SPREKERSBOX
Een bekend gezicht
werkt altijd
tekst EVY BENS | foto's LIESBET SANDERS
In volle verkiezingskoorts
organiseerde de jeugdraad
van Dessel een verkiezingsdebat
met ondersteuning van
Avansa Kempen. Meer dan 100
toeschouwers kwamen samen
op dinsdagavond 17 september
in PC Witgoor voor een
debat tussen de kopstukken
van de 3 partijen die in Dessel
op de lijst staan voor de
gemeenteraadsverkiezingen.
Jo Kuypers, deskundige Vrije
Tijd: “Net op het moment dat
we zochten naar een moderator
voor het debat, kwam de
mail van de Sprekersbox van
Avansa binnen. Zij boden die
maand naar aanleiding van
de lokale verkiezingen 3 moderatoren
uit de Kempen aan
om een debat te begeleiden.
In het verleden hebben we
nog gebruik gemaakt van het
aanbod uit de Sprekersbox en
dat werkt altijd heel vlot.” De
werkgroep verkiezingsdebat
ging meteen akkoord met de
keuze voor Erika Van Tielen als
moderator.
Jo: “Een bekend gezicht werkt
altijd en ik vond het in dit
geval wel handig, omdat ik
zelf zo’n contacten niet heb.
Bovendien legt Avansa nog
een stuk bij in de kosten, heel
fijn. Het is niet eenvoudig om
te modereren in een gemeente
die je niet kent, maar Erika
heeft dat heel goed gedaan. Ze
is professioneel en reageerde
meteen op mijn vragen waardoor
ik alles snel hebben kunnen
regelen.”
v.l.n.r. Jo Kuypers (deskundige Vrije Tijd), Erika Van Tielen (moderator), Wout Blockx (voorzitter Jeugdraad)
Bij zo’n debat komt nogal wat
voorbereiding kijken. Ook
Erika vroeg natuurlijk om een
duidelijke briefing en een
kadering van de Desselse politiek
en de kopstukken. Jo vertelt:
“Als voorbereiding op het
debat hebben we een open
jeugdraad georganiseerd waar
we via gesprekstafels input
verzamelden voor thema’s
die we aan bod wilden laten
komen. Het publiek kon vooraf
via QR-codes al hun vragen
insturen. We hebben aan
Erika alle vragen bezorgd, de
volgorde en aan welk kopstuk
ze de vragen kon stellen. Alle
vragen zijn tijdens de avond
netjes aan bod gekomen. Dat
kon gaan over socio-culturele
infrastructuur tot de verhoging
van de opcentiemen. We zitten
bovendien hier in Dessel ook
met ons nucleair verhaal.”
Heel even kwam het tot een
clash tussen twee kopstukken
waardoor de gemoederen in
de zaal verhitten. Jo reageert:
“Die dynamiek mag natuurlijk.
Het is tenslotte een debat en
dat zorgt wel voor wat animo
bij de toeschouwers.” Of het
debat ertoe geleid heeft dat
de Desselse burger zijn mening
herziet, daarover twijfelt
hij. “We hebben ervoor
gezorgd dat alle partijen een
podium kregen en hun standpunten
konden toelichten. De
avond was voor de burger een
ideaal moment om nader kennis
te maken. Een babbel met
de kopstukken kon ook achteraf
nog aan de toog met een
drankje erbij.”
Jo eindigt met dank aan
Avansa voor de ondersteuning
en de financiële tussenkomst:
“Stuur het factuur maar op,
of heb ik dat al gekregen?”
(lacht) •
9

10
v.l.n.r. Raf Njotea (moderator), Kelia Kaniki Masengo en Moussa Don Pandzou

DIVERSITEIT
Schouder aan schouder
tegen structureel racisme
“Heb je privileges?
So be it. Belangrijker
is wat je ermee doet”
tekst LIESE DEMEULENAERE | foto's CHRIS STESSENS
18 januari 2024. De wereld
is voor even nóg witter dan
anders. Het heeft gesneeuwd
en de avondspits loopt volledig
vast. We geraken met
z’n allen maar niet vooruit
in een landschap waarin het
wit alle andere kleuren overstemt.
En laat dat nu ook net
de boodschap zijn van het
panelgesprek rond structureel
racisme, beeldvorming en taal
van het drieluik ‘Kleur Bekennen’,
dat diezelfde avond
plaatsvindt in het Turnhoutse
cultuurhuis de Warande. Scenarist
en schrijver Raf Njotea
gaat er als moderator in dialoog
met schrijvers en activisten
Moussa Don Pandzou
en Kelia Kaniki Masengo over
hun ervaringen als mensen
met een migratieachtergrond
in België, over structureel
racisme en hoe we dat onder
woorden kunnen brengen. En
bovenal: hoe we als maatschappij
beter kunnen en
moeten doen voor minderheden.
Met het drieluik 'Kleur
Bekennen' willen Stad Turnhout,
bibliotheek Turnhout,
Avansa Kempen, het Turnhouts
Wetenschapscafé en het
Agentschap voor Integratie
en Inburgering onze aandacht
vestigen op taal en racisme in
het verleden, het heden en de
toekomst. Het panelgesprek in
de Warande brengt ons naar
de situatie van vandaag. Hoe
is ons koloniaal verleden nog
steeds aanwezig in onze samenleving?
En hoe kunnen we
onszelf als maatschappij eindelijk
verlossen van onze - al
dan niet onbewuste - vooroordelen
in taal en gedrag? Hoe
ontwortelen we het structureel
racisme dat er bij zo velen
nog zo diep ingebakken zit?
Bewustwording
Om die vragen te beantwoorden,
moet je natuurlijk eerst
weten waarover je spreekt.
Moderator Raf Njotea valt
meteen met de deur in huis:
wat is structureel racisme nu
precies? En is de term niet
te abstract? Kelia Kaniki Masengo:
"Dat hangt ervan af
aan wie je het vraagt. Voor wie
zelf geen minderheid is, is dat
idee inderdaad moeilijker te
vatten. Maar voor wie zelf al
gediscrimineerd of uitgesloten
werd op school, het werk of
de huurwoningenmarkt is dat
juist wel heel tastbaar. Want
dat is de kern van racisme:
uitsluiting. Toch ervaart niet
iedereen dat op dezelfde manier.
Ik geloof dat iedereen op
dat vlak een soort bewustwordingsproces
doormaakt. Sta je
nog aan het prille begin, dan
zullen veel microaggressies
en racistische handelingen je
ontgaan. Of je bent er zelf nog
Kelia Kaniki Masengo: "Dat is de kern van racisme, uitsluiting."
11

niet klaar voor om erbij stil te
staan. Pas later besef je ‘verdorie,
eigenlijk was dat echt
niet oké.’”
Moussa Don Pandzou: “We zijn
momenteel de grenzen van
racisme nog aan het bepalen,
maar dat is niet eenvoudig.
Racisme is immers niet alleen
psychologisch, maar ook
sociologisch. Wat voor de een
racistisch is, is dat voor een
ander niet. Daarom mogen we
niet te veel focussen op individuele
ervaringen, maar wel
op het denken en doen van
de maatschappij als geheel. In
onze samenleving is ‘wit’ niet
noodzakelijk een huidskleur,
wél een denkwijze geworteld
in kolonisatie en discriminatie,
die nog veel mensen in haar
greep houdt. Die bewustwording
groeit, maar we zijn er
nog niet. Overigens kunnen
ook mensen van kleur soms
wit denken en zelf aan geïnternaliseerd
racisme doen.
Jij en ik, wij allemaal, dragen
bij aan de systemen die nog
steeds onderdrukken.”
Safe spaces
Maar hoe ontsnappen we dan
aan die witte mindset? Kelia:
“Er zit een enorme kracht in
community, in samenkomen
en ervaringen delen zonder
over elkaar te oordelen in safe
spaces. En niet alleen met
minderheden onderling. We
zitten nu in een heden, waarin
drie mensen met een migratieachtergrond
voor een publiek
kunnen zitten en praten
over racisme en discriminatie.
Dat is ongezien en bijzonder
helend.” Moussa: “Het belang
van die safe spaces valt niet
te onderschatten, maar het is
net zo belangrijk dat die safe
spaces linken leggen met de
rest van de samenleving. Het
is praten en gehoord worden,
maar net zo goed luisteren en
elkaar de hand reiken.”
Bevuilde woorden
De dialoog durven aangaan, alleen
zo komen we er dus. Toch
blijkt het nog steeds moeilijk
om de juiste woorden te vinden
om over racisme en ras te spreken.
Moussa: “Zo wil de ene het
n-woord reclaimen, voor de
andere is het woord zo vervuild
dat dat niet meer kan. Ik denk
dat we er baat bij hebben om
nieuwe woorden te durven maken.
Vandaag hebben we nog te
vaak de neiging om oude woorden
te recycleren of bastaardwoorden
zoals ‘Afro-Belg’ (naar
het Engelse ‘Afro-American’)
te gebruiken in een zoektocht
om kwetsende woorden achter
ons te laten. Maar woorden die
al bestaan, die brengen ook
hun eigen connotaties met zich
mee. Beter is om die woorden
los te laten en frisse taal te
ontdekken.”
Literatuur kan daarin een
grote rol spelen, maar er is
nog veel werk aan de winkel.
Niet alleen qua taal, maar
ook qua beeldvorming en
representatie. Kelia: “Taal en
verhalen zijn nu eenmaal belangrijke
zaken, niet alleen in
het debat rond racisme, maar
ook in hoe we onszelf zien. Ik
was 33 (!) toen ik mezelf voor
het eerst herkende in een
boek. Dat moment veranderde
alles, want ik was eindelijk
niet meer alleen.” Moussa pikt
in: “Niet alleen de lezer, maar
ook de literatuur moet nog
gedekoloniseerd worden. Zo
wordt van schrijvers met een
migratieachtergrond verwacht
dat ze altijd racisme bespreken,
om vervolgens de kritiek
12

Moussa Don Pandzou: "In onze samenleving is ‘wit’ niet noodzakelijk een huidskleur,
wél een denkwijze geworteld in kolonisatie en discriminatie, die nog veel
mensen in haar greep houdt. Die bewustwording groeit, maar we zijn er nog niet."
te krijgen dat ze niet in staat
zijn om over iets anders te
schrijven.”
Ongemak
Taal, praten, dialoog. De
woorden vallen opnieuw en
opnieuw. Maar zodra we in het
alledaagse leven de woorden
‘racisme’, ‘blank’ of ‘zwart’ horen,
volgt er meteen een soort
ongemak. We willen er eigenlijk
niet over praten, want het
drukt ons met de neus op het
vervelende feit dat we in een
maatschappij leven waar de
ene meer kansen heeft dan
de ander. En dat we nog veel
te weinig doen om dat tegen
te gaan. Kelia: “We neigen ons
vaak te excuseren over de
situatie, terwijl dat ons verhindert
om echte oplossingen
te vinden. Ik zeg: laat ons dat
ongemak omarmen. Als iemand
een woord gebruikt dat
eigenlijk niet meer kan, probeer
dat dan ook zo te benoemen.
Mensen van kleur doen
dat vaak ook. Wanneer we ons
onveilig voelen of het - laat
ons eerlijk zijn - gewoon moe
zijn om ons telkens te verdedigen,
dan is het aan de rest om
te handelen. Het is aan jullie,
want we winnen deze strijd
niet alleen.”
Moussa: “Mensen die zelf
geen deel uitmaken van een
minderheid hebben nog heel
vaak handelingsverlegenheid
in het debat rond racisme. Ze
weten zichzelf geen houding
te geven. Het enige dat we
vragen is dat ernaar ons geluisterd
wordt. Wij vragen niet
de bestaande maatschappij af
te breken, maar om de maatschappij
mee vorm te geven,
om te participeren. Heb jij privileges
in de huidige maatschappij?
So be it. Belangrijker is wat je ermee
doet. Wat doe jij voor anderen
die zulke privileges niet hebben?
Daar gaat het om.” •
Er zit een enorme
kracht in community,
in samenkomen en
ervaringen delen
zonder over elkaar
te oordelen.
Kelia Kaniki Masengo
13

STILTE, RUST en RUIMTE
Kijk verder
dan het
juridische
Gie Campo met de 'justi-mobiel': oren om te luisteren,
lippen om naar waarheid te spreken en harten om kansen
tot verzoening aan te grijpen.
14

In de feestzaal van de gevangenis van Hoogstraten, waar een stel
peuterfietsen en een speelhoek aangeven dat hier kinderbezoek
doorgaat, staat de zachtjes wiebelende 'justi-mobiel' klaar. Rode
fluwelen gordijnen geven het geheel nog meer cachet. De deelnemers
aan een kringgesprek over stilte, rust en ruimte binnen justitie mogen
binnenkomen. Annemie verloor haar broer door doodslag. Sven,
ex-gedetineerde, verbleef verschillende jaren in de gevangenis van
Hoogstraten. Ze delen met de aanwezigen wat hen rust en vrede bracht
na verscheurende feiten. Ze zijn ervaringsdragers van het project ‘Vertel,
herstel’ van bemiddelingsorganisatie Moderator vzw. Stijn Mannaert vult
het panel aan vanuit zijn ervaring als politierechter in Turnhout.
tekst RIA GORIS | foto's CHRIS STESSENS
Gie Campo is als speelse
uitvinder niet aan zijn
proefstuk toe. Na de
‘justiceur’, die al pendelend
naar een evenwicht zoekt,
heeft hij de ‘justi-mobiel’
gecreëerd. Daaraan bungelen
in kleurig hout: oren om
te luisteren, lippen om naar
waarheid te spreken en harten
om kansen tot verzoening
aan te grijpen. Rond dit vrolijk
staaltje performance-art verzamelen
zich een twintigtal
deelnemers uit de justitiële
sector, hulp- en dienstverlening
aan gedetineerden en het
stilteplatform in een kring. Dit
is geen lezing, wel een uitwisseling
over wat er toe doet
om tot rust te komen na vaak
ingrijpende feiten.
“Met mijn hond Billy gaan
wandelen in de vroege ochtend,
dat geeft mij rust. Zoveel
dat ik nu ook voor het
slapengaan op wandel ga,”
vertelt Annemie. Dat was wel
anders nadat haar broer jaren
geleden plots gedood werd.
De feiten maalden door haar
hoofd. Rust was ver weg, innerlijke
vrede ook. Annemie
heeft diep gezeten. “Er is bij
mij pas rust gekomen na het
gesprek met Ivan, de man
die mijn broer gedood heeft.
Al tijdens het assisenproces
dacht ik: ‘Stel dat niet Ivan,
maar mijn broer hier terecht
zou staan en zo wreed behandeld
zou worden.’ Tot dan was
mijn houding hard: Ik wilde de
doodstraf voor Ivan. Na het
proces wilde ik hem spreken.
Ik zat met vragen. En ik ben
heel blij dat we via Moderator
de kans kregen om samen te
zitten. Ik zie hem niet meer
als een monster. Dat heeft me
geholpen om niet verbitterd te
geraken vol wraakgevoelens.
Pas na dat gesprek keerde er
weer rust in mijn leven.”
Sven had niet zo’n gesprek
met zijn slachtoffer, wel nam
hij deel aan ‘Vertel, herstel’
waarbij zowel daders, slachtoffers
als andere burgers
samenzaten. Sven: “Ik ben
mezelf pas echt onder ogen
gekomen in de gevangenis
toen ik hier mensen ontmoette
met wie ik kon praten.
Justitiële hulpverleners die
het goed met me meenden
en me geholpen hebben om
een knop om te draaien. Echt
verbinding leggen, kunnen
en durven praten, dat heeft
me er bovenop geholpen.”
Sven heeft een nieuwe start
gemaakt. Hij heeft werk gevonden
en kan weer een vader
zijn voor zijn kind. Hij zet terug
stappen in de wereld, langzaam
en voorzichtig, beducht
voor afwijzing. Er is een toekomst
na de gevangenis.
Soms is een
bloemetje op zijn
plaats
Stijn Mannaert krijgt als politierechter
vooral te maken met
verkeersdelicten. “Niemand
staat op met het plan ‘ik ga
vandaag iemand aanrijden’ en
niemand staat op met de idee
‘ik ga aangereden worden’”,
15

stelt hij. “Er is een hoog gehalte
aan onvrijwilligheid in deze
misdrijven. Mensen raken desondanks
door elkaar geschud.
Soms ziet hun leven er nooit
meer hetzelfde uit en moeten
ze blijvend gehandicapt
verder. Ik probeer de sfeer zo
sereen mogelijk te houden,
maar dat wordt al eens bemoeilijkt
door sensationele
berichtgeving in de lokale
media. Bij recht spreken is het
belangrijk om verder te kijken
dan het puur juridische en
oog te hebben voor de menselijke
impact. Mensen staan
daar zelf niet altijd bij stil. ‘De
verzekering heeft het toch in
orde gebracht?’ hoor ik dan.
Dat is mogelijk, maar er is ook
een mens geraakt. Een bloemetje
of pralines zijn dan op
hun plaats, durf ik wel eens te
suggereren. Ik verplaats regelmatig
een zaak met behoorlijk
wat impact op mensen, van de
drukke ochtendzittingen naar
de namiddag. Dan is het rustiger
en is er tijd voor vragen en
een gesprek. Ik hoop dan dat
de partijen, die vaak geen van
beide het gebeurde gezocht
hebben, intussen de weg vinden
naar elkaar.”
Stilte, rust en ruimte zijn geen
evidentie binnen justitie. Niet
in de rechtszaal of de gangen
van een justitiepaleis, niet tijdens
een proces en niet in de
vaak overvolle gevangenissen.
Kan er iets gebeuren om rust
in te lassen op deze plaatsen,
en in verschillende fasen van
de rechtsgang?
Sven: “Ruimte is zo belangrijk
als je gevangen zit. Probeer
maar eens aan jezelf
te werken met zeven op één
kamer. Ik las in de krant dat
een ex-gedetineerde het gevoel
had dat hij als een dier
uit de gevangenis gegooid
werd, zonder begeleiding.
Zo is het aartsmoeilijk om je
draai weer te vinden. Ik heb
Deelnemers aan het woord
Wat heeft deze avond met jou gedaan?
“Ik heb altijd beloofd aan mezelf en familie om
mezelf hier niet te verliezen. Dit stilteplatform
heeft dit gevoel nog versterkt om de betere dingen
die rust brengen te blijven zien.”
Heeft het iets losgemaakt?
“Ik kende de ex-gedetineerde persoonlijk. Ik was
aangenaam verrast hoe hij nu in het leven staat.
Je ziet dat dit forum hem sterker maakt en dat
hij gegroeid is. Ook als gedetineerde sta je altijd
open voor verandering, maar je moet de kans
krijgen om het buiten te tonen.”
16

1.
2.
3.
4.
5.
meer geluk gehad. Ik werd
goed begeleid. Kleinschalige
detentiehuizen zijn absoluut
een goede ontwikkeling wat
dat betreft. We hebben er
meer van nodig. Daar word
je als mens gezien en goed
begeleid.” Stijn haakt in: “De
juridisering in onze samenleving
lijkt soms wel doorgeslagen.
Om meer mens of
weer mens te worden, moet
je de stap naar de ander zetten.
Justitie-assistenten en
andere hulpverleners kunnen
daarbij helpen. De inbreng
van deze criminologen en
maatschappelijk werkers is
verrijkend. Zij zijn het gewend
niet enkel naar het juridische,
maar ook naar het menselijke
te kijken. De holistische kijk
vind ik een gunstige evolutie.
Laat er plaats zijn voor
het geweten, voor schaamte,
voor herstel. Mijn vrouw werd
jaren geleden op een brute
wijze in haar praktijk overvallen.
We namen deel aan een
herstelgericht overleg met de
daders, een gelegenheid om
vragen te stellen en antwoorden
te krijgen, om te delen
wat dit emotioneel met haar
gedaan had, om oprechte
spijt te betuigen vanwege de
daders. Recht is niet alleen
een kwestie van vergoeding of
straf. We zijn allemaal ploeteraars
in dit ondermaanse, op
zoek naar recht én naar rechtvaardigheid.”
Zie de mens achter
de feiten
Ook Annemie houdt een
pleidooi: “Behandel niet alle
slachtoffers hetzelfde. Kijk
naar wat deze mens nodig
heeft. Voor mij lag het moeilijk
dat een en dezelfde justitieassistent
zich over mij en mijn
schoonfamilie moest ontfermen
tijdens het proces. Wij
hadden niet dezelfde noden
en gevoeligheden. Ik voelde
me minder vrij om open te
spreken. Het gaf me stress.
Verder juich ik alles toe dat
helpt om niet in wij-zij denken
te belanden. Het is niet altijd
zo simpel als 'ik slachtoffer,
de ander dader'. Er zijn meer
initiatieven nodig, zoals deze
hier ook, om naar elkaar als
mens te kijken.”
Na dit panelgesprek haken de
deelnemers in kleine groepen
in op al wat al aangereikt werd
om de kwaliteiten stilte, rust
en ruimte – van luisteren, empathie
en verzoening ook – te
laten groeien binnen justitie.
Enkele bewoners van de gevangenis
in Hoogstraten nemen
eveneens deel aan deze
uitwisselingen.
Eén van hen zegt bij het afsluitende
rondje: “Bart, die
mij al langer kent, vroeg mij
vanavond ‘En, hoe gaat het
met jou als mens vandaag’. Dat
heeft me echt goed gedaan.”
“Als je een kleine moeite wil
opbrengen om mensen in hun
waarde te laten, is dat altijd
de moeite waard”, staat op de
kaartjes die een van de deelnemers
op het einde invulde
en voorleest. Een andere deelnemer
besluit: “Leven is geven
om samenleven.” •
Fluisterlijst
Voel jij je geïnspireerd
en heb jij zin
om aan de slag te
gaan met het thema
stilte, rust en
ruimte? Download
onze fluisterlijst.
17

POLARISATIE
Landry Mawungu, Hannah Arendt Instituut: "In het algemeen kan je zeggen dat vooroordelen ten opzichte van een
groep wegvallen als je iemand uit die groep beter leert kennen. Maar daar zijn voorwaarden aan verbonden."
De sociale cohesie versterken
in een woonwijk, kan dat?
Avansa Kempen
deed de test
tekst ROEL SELS | foto's DAVID LEGRÈVE
Avansa Kempen rondde in 2024 een belangrijk project af in Retie. In
een woonwijk ging de organisatie na of je toxische polarisatie kan
voorkomen door voor meer verbinding te zorgen. “Ons buikgevoel zegt
van wel, maar is dat wel zo? Hoe zeker zijn we daarvan? Dat wilden we
weten,” stelt Pieter Desmedt van Avansa Kempen. Samen met Pieter,
en Landry Mawungu van het Hannah Arendt Instituut, zoomen we in op
het project en de resultaten. Pieter vertelt over het veldwerk en Landry
kadert het project in een wetenschappelijk perspectief.
18

Pieter: "Ik vind het heel waardevol dat het Hannah Arendt Instituut de begrippen ‘polarisatie en verbinding’ als een subthema samenbrengt
onder één noemer, want de twee zijn nauw met mekaar verbonden. Met ons project wilden we in de praktijk ondervinden hoe de
twee op mekaar inwerken."
Hoe is Avansa Kempen in
Retie terechtgekomen voor
een project over polarisatie
en verbinding?
Pieter: “Drie jaar geleden organiseerden
we een studiedag
over ‘polarisatie en werken
aan sociale cohesie in vredestijd’.
Na deze studiedag
zochten we een niet al te grote
buurt in de Kempen met lichte
spanningen of fricties. Uit tien
inzendingen kozen we een
buurt in Retie omdat de context
daar helemaal goed zat
om aan de slag te gaan.
Vertel eens wat meer over
de buurt.
Pieter: “Je kan die buurt opdelen
in drie deelwijken die elk
in een andere periode aangelegd
en gebouwd werden. Er is
een wijk met gele huizen, eentje
met bruine huizen, en dan
is er nog een nieuwe wijk. Het
klinkt wat cliché, maar je kan
stellen dat elke wijk zijn eigen
type bewoners heeft. De ene
wijk heeft een concentratie
van oudere bewoners, in een
andere wijk wonen meer mensen
van kleur en in nog een
andere wijk tref je meer koopwoningen
waar jonge gezinnen
zich hebben gevestigd.”
“Je kan dus spreken van een
grote mix van mensen: veel
leeftijden, verschillende
samenstellingen en veel etnische
achtergronden. Dat
zorgde al voor enige spanning.
Daar bovenop kwamen
dan nog spanningen met de
sociale woonmaatschappij. De
laatste jaren werd namelijk
nog een vierde deelwijk bijgebouwd
én waren er ook heel
wat renovaties wat zorgde
voor de nodige irritaties.
Beeld je maar eens in als je
zo’n lange tijd tussen verbouwingswerken
moet leven. Bewoners
gaven ook aan dat de
communicatie niet altijd goed
verliep. Samengevat waren er
dus spanningen tussen de bewoners
en de bewoners en de
woonmaatschappij. Let wel…
spanningen, nog geen conflicten.
Dat is belangrijk.”
Landry, wat doet het Hannah
Arendt Instituut (HAI)?
Landry: “Wij zijn nog een
jonge organisatie, opgericht
in 2020, in de schoot van de
universiteiten van Brussel
en Antwerpen. Ons doel is
de wetenschappelijke kennis
over sociale thema’s tot bij de
brede samenleving brengen
via lokale besturen, middenveldorganisaties,
politie of
onderwijs bijvoorbeeld.
Het Hannah Arendt Instituut
vormt de brug tussen
de universiteiten en de
samenleving. Is die brug
19

Samen met andere
mensen werken aan
een project is een
goede manier om de
cohesie te versterken.
Landry Mawungu
nodig om die academische
kennis over te brengen naar
de diensten en instanties die
ze kunnen gebruiken?
Landry: “Ja. Bij de harde wetenschappen
weet de kennis
zijn ingang wel te vinden in de
samenleving via bijvoorbeeld
bedrijven. Nieuwe inzichten
uit onderzoek of een uitvinding
in de chemie vinden
bijvoorbeeld gemakkelijk hun
toepassing in de farmaceutische
sector. Bij de sociale wetenschappen
is die overdracht
niet zo vanzelfsprekend. Daarvoor
werd het Hannah Arendt
Instituut opgericht.”
“We werken rond drie grote
pijlers: burgerschap, stedelijkheid
en diversiteit. Die hebben
we nog eens onderverdeeld in
zes thema’s: burgerschap en
democratie, polarisatie en sociale
verbinding, feitelijkheid
en desinformatie, inclusie en
diversiteit, publieke ruimte en
stedelijkheid, extremisme en
totalitarisme.”
Avansa Kempen werkt rond
diezelfde thema’s, maar dan
op lokaal niveau.
Pieter: “Daarom kennen we
het HAI goed. We zijn op veel
van deze vlakken ook actief.
Terwijl wij op lokaal of regionaal
vlak knutselen aan de
samenleving, kunnen we bij
het HAI altijd terecht voor het
brede, theoretische kader.
En dus ook om het Retie
project te toetsen aan de
theorie.
Pieter: “Klopt. Ik vind het heel
waardevol dat het HAI de begrippen
‘polarisatie en verbinding’
als een subthema samenbrengt
onder één noemer,
want de twee zijn nauw met
mekaar verbonden. Met ons
project in Retie wilden we in
de praktijk controleren hoe de
twee op mekaar inwerken. Als
je in een wijk waar spanningen
zijn tussen verschillende groepen
initiatieven neemt om de
onderlinge cohesie te vergroten,
verklein je dan de kans op
toxische polarisatie?”
Wat zegt de wetenschap
daarover?
Landry: “In het algemeen kan
je zeggen dat vooroordelen
ten opzichte van een groep
wegvallen als je iemand uit die
groep beter leert kennen. Maar
daar zijn voorwaarden aan verbonden.
De ‘contacthypothese’
stelt dat het niet voldoende
is om iemand te ontmoeten
om de sociale cohesie te versterken.
Contact op zich is niet
genoeg. Samen aan een gemeenschappelijk
project werken
draagt hier bijvoorbeeld
wel aan bij. In een wijk kunnen
bijvoorbeeld mensen van
verschillende groepen samen
vorm geven aan een speelplein.
Zulke contacten kunnen
bijdragen tot het versterken
van de cohesie en kunnen toxische
polarisatie voorkomen.”
De term ‘toxische’ polarisatie
is al een paar keer gevallen.
Landry: “Er zijn verschillende
soorten van polarisatie. Er
bestaat bijvoorbeeld ook democratische
polarisatie. Die
polarisatie is de voedingsbodem
voor een democratische
samenleving en is niet verkeerd.
Meer nog: ze is nodig.
Het georganiseerde of niet georganiseerde
meningsverschil
valt daaronder. En ook als dat
meningsverschil serieus botst,
is dat nog niet verkeerd. Ook
stakingen, betogingen, andere
vormen van activisme… behoren
tot de democratische
polarisatie."
20

Landry: “Wanneer wordt democratische polarisatie toxisch? Wanneer het thema
niet meer centraal staat, maar groepen tegen elkaar worden uitgespeeld."
Pieter: “In bepaalde mate is
polarisatie heel gezond. Waar
het niet meer mogelijk is om
oppositie te voeren, zelfs al is
het harde oppositie, kom je al
snel in de buurt van een totalitair
regime.”
Landry: “Wanneer wordt
democratische polarisatie
toxisch? Wanneer het thema
niet meer centraal staat, maar
groepen tegen elkaar worden
uitgespeeld. Wanneer een
wij-tegen-zij-denken ontstaat,
waarbij de ander in zijn identiteit
als vijand wordt gezien
en de inhoud volledig naar de
achtergrond verdwijnt. Helaas
is er niet altijd een duidelijke
scheidingslijn te trekken tussen
democratische en toxische
polarisatie. Waar ligt die grens
precies? Sommige zaken zijn
bij wet verboden, zoals het
aanzetten tot haat of bepaalde
vormen van haatspraak.
Maar wat doen we met het
scheldproza op sociale media?
Dat is in principe niet strafbaar.
Maar het kan zeer schadelijk
zijn en aanzetten tot
geweld. Hoe gaan we daarmee
om? Daar moeten wijzelf, als
‘samenleving’ antwoorden op
bieden."
De theorie zegt ook dat
je conflicten, of ‘toxische
polarisatie’, kan voorkomen
door in vredestijd relaties te
smeden?
Landry: “Christophe Busch, directeur
van het HAI zegt: “Relaties
smeed je in vredestijd,
zodat je daarop kan terugvallen
in tijden van conflicten.”
Pieter: “Klopt. Met dat idee
in het achterhoofd wilden we
een project rond verbinding
opstarten in een buurt waar
wel wat spanningen waren, en
waar er tussen de verschillende
aanwezige partijen wel
ruis op de kabel zat, maar
waar die spanningen nog niet
geëscaleerd waren. We vonden
het belangrijk om preventief
te werken om zware conflicten
en escalatie te voorkomen.”
Terug naar de wijk in Retie.
Hoe zijn jullie daar concreet
te werk gegaan?
Pieter: “Ons project kan je
opdelen in twee verschillende
fases: een analyse-fase en een
actie-fase.
In de analyse-fase peilden we
naar wat er leefde in de buurt.
We praatten met de bewoners
over de spanningen, maar
vooral ook over de kansen.
We trokken met een positief
vragenlijstje naar de buurt en
vroegen onder andere ‘Hoe is
het om hier te wonen?’, ‘Hoe
zijn de contacten met je buren?’,
‘Als je een foto zou ne-
21

Pieter: "Buurtbewoners geven zelf aan elkaar beter te kennen dan voordien. Er komen nu
meer en nieuwe mensen naar het buurthuis. En er is ook een structureel buurtoverleg
ontstaan vanuit de woonmaatschappij en het lokaal bestuur van Retie."
Twee maanden na
ons vertrek werd al
een nieuw buurtfeest
georganiseerd.
Pieter Desmedt
men van deze buurt, wat zou
je dan fotograferen?’.
In de actie-fase gingen we
samen met buurtbewoners
aan de slag om te werken
aan meer verbinding. Tijdens
een grote droomoefening
met de buurt kwamen drie
antwoorden regelmatig terug:
De buurtbewoners wilden
mekaar beter leren kennen,
ze wilden meer speelgelegenheden
voor de kinderen en ze
wilden een nettere buurt. We
hebben vooral op het eerste
punt gefocust: ‘elkaar beter
leren kennen’. Zo maakten we
samen met buurtbewoners
‘van de buurt, voor de buurt’
kaartjes, we vierden samen
nieuwjaar en we hebben een
groot buurtfeest in mekaar
gestoken. Voorafgaand organiseerden
we drie workshops
waar bewoners van de verschillende
wijken samenkwamen
voor de voorbereiding.
In die workshops werd nagedacht
over het eten, de voorzieningen
voor kinderen en
de aankleding van het feest.
Alles bij mekaar dus heel veel
momenten om elkaar beter te
leren kennen, op welke manier
dan ook.”
Landry: “Dat is exact wat
bedoeld wordt met het versterken
van de cohesie in vredestijd.”
Het project is daar nu
afgelopen. Hoe is de situatie
nu in die buurt?
Pieter: “Twee maanden na
ons vertrek werd al een nieuw
feest georganiseerd: een
barbecue. De sociale woonmaatschappij
heeft daar mee
voor gezorgd waardoor ook de
spanningen tussen de bewoners
en de woonmaatschappij
zijn afgenomen. Buurtbewoners
geven zelf aan elkaar
beter te kennen dan voordien.
Er komen nu meer en nieuwe
mensen naar het buurthuis.
Als er problemen zijn met jongeren,
dan weet men nu vaak
wie de ouders zijn waardoor
een babbeltje kan plaatsvinden.
En er is ook een structureel
buurtoverleg ontstaan
vanuit de woonmaatschappij
22

en het lokaal bestuur van
Retie. Dat wijst allemaal op
hetzelfde, namelijk: een betere
verstandhouding.”
Opdracht geslaagd, dus?
Landry: “Het wijst daar inderdaad
op. Het is alleen
erg moeilijk, bijna onmogelijk
zelfs, om dat vanuit het
project objectief te meten.
Daarvoor zou je alle verbindingen
en de attitudes in kaart
moeten brengen tussen de
bewoners uit de verschillende
deelwijken en een vergelijking
‘voor en na’ het project maken.
Maar het aantal verbindingen
tussen de deelwijken
zal zeker toegenomen zijn, en
dat is goed.”
Hoe gaat het nu verder? Blijft
het bij dit ene project?
Pieter: “Neen. Avansa Kempen
heeft ‘polarisatie en verbinding’
opgenomen als één van
de kernthema’s in het beleidsplan
2026-2030. We willen dit
project elders herhalen. In
Retie was het alvast een succes,
maar we willen nog meer
praktijkvoorbeelden, zodat we
nadien met nog meer argumenten
lokale besturen kunnen
overtuigen om in te zetten
op sociale cohesie. Op meer
verbinding in vredestijd. We
merken dat dat niet eenvoudig
is. Veel besturen zijn geneigd
de problemen pas aan te pakken
als ze er zijn, in plaats van
preventief te werken. Aan ons
om hen te overtuigen om net
in te zetten op die fase van
preventie en verbinding.”
hebben gemerkt dat je vrij
snel een vertrouwensrelatie
opbouwt met de bewoners als
je ze regelmatig bezoekt. Dat is
exact wat Avansa Kempen gedaan
heeft. Wij zijn heel aanwezig
geweest in de wijk. Als
wij erin slagen het vertrouwen
van de bewoners te winnen,
dan kan een lokale overheid
dat ook. Het is gewoon een
kwestie van er op in te zetten.”
•
“Maar ik blijf positief. Alles
begint met vertrouwen en we
23

GENDER
Nieuw rapport over
genderongelijkheid
Stappen zetten naar
genderbewustzijn
Avansa Kempen en RoSa vzw, kenniscentrum voor gender
en feminisme, deden het afgelopen jaar onderzoek naar
genderongelijkheid in België. Alle resultaten werden
gebundeld in een rapport dat voorgesteld werd op maandag
27 mei in UGC Turnhout.
tekst ROEL SELS |
foto's CHRIS STESSENS
“Genderbewust worden is een
levenslang proces: zo diep
is gender doorgedrongen in
ons onderbewustzijn.” Bij de
lancering van het rapport,
gemaakt door Zoë Velghe,
schuwt zij de cassante opmerkingen
niet. Actrice, auteur
en regisseur Maaike Neuville
treedt haar bij: “We kunnen
nog grote stappen zetten in
het nuanceren van de manvrouwbeeldvorming.
Voor mij
persoonlijk is dat een missie
geworden.”
In een gesprek met moderator
Anja Daems leggen beide gesprekspartners
de vinger op
de wonde. Een gapende wonde,
zo blijkt uit het rapport
van Zoë. Mannen verdienden
in 2021 gemiddeld 21% meer
dan vrouwen. 70% van de leidinggevende
functies zijn in
handen van mannen. Per dag
besteden vrouwen gemiddeld
80 minuten meer aan het huishouden
dan mannen. Vrouwen
hebben per dag 44 minuten
minder vrije tijd dan mannen.
98% van de huishoudhulpen
zijn vrouwen. Slechts 26% van
de hoogleraars zijn vrouwen,
terwijl dat in het basisonderwijs
88% is. Zes van de zeven
burgemeesters zijn mannen.
En zo kunnen we nog lang
doorgaan. Genderongelijkheid
is overal. Vaak zichtbaar, maar
even vaak verborgen en onzichtbaar.
Dat maakt het extra
moeilijk.
24

Diepgeworteld
Wat verstaan we precies onder
genderongelijkheid? Zoë
Velghe, aan het werk bij vzw
RoSa, het kenniscentrum dat
werkt rond gender en feminisme:
“Met ‘gender’ bedoelen
we het geheel van sociale normen,
verwachtingspatronen
en ideeën die er bestaan over
man of vrouw zijn. Genderongelijkheid
is dus de ongelijkheid
die daaruit voortvloeit.”
“Op veel vlakken is genderongelijkheid
heel zichtbaar,” zegt
Zoë, “maar het tegendeel is
waar. Het probleem is immers
dat genderongelijkheid zo
diepgeworteld is in onze cultuur
dat we het soms amper
herkennen, hoewel het er wel
degelijk is. Als genderongelijkheid
in het nieuws komt of
als we er met vrienden over
praten, hebben we het bijna
uitsluitend slechts over de
duidelijk zichtbare problemen:
mannen verdienen gemiddeld
meer dan vrouwen en ze bekleden
meer topfuncties. Maar
wist je dat bij het innemen van
geneesmiddelen vrouwen 60%
meer kans hebben op bijwerkingen
dan mannen? Ook dat
heeft alles te maken met genderongelijkheid,
want medica-
menten worden vooral getest
op mannen. Negeert men de
vrouwen bewust? Ik ben zeker
van niet. Maar zonder het
meteen kwaad te bedoelen,
gaan veel onderzoeken ervan
uit dat vrouwen gewoon mannen
zijn met borsten en een
vagina, maar vrouwen- en
mannenlichamen verschillen
meer dan dat.”
“Nog een mooi voorbeeld
daarvan vinden we in de voetbalwereld.
200.000 meisjes
en vrouwen spelen voetbal in
België en Nederland, maar de
eerste voetbalschoen die op
maat van een vrouwenvoet
25

Zoë Velghe: "Op veel vlakken is genderongelijkheid heel zichtbaar,
maar het tegendeel is waar. Het probleem is immers dat genderongelijkheid
zo diepgeworteld is in onze cultuur dat we het soms
amper herkennen, hoewel het er wel degelijk is."
ontwikkeld is, is nog maar pas
op de markt gekomen. Vrouwen
hebben gewoon altijd met
mannenschoenen gevoetbald,
en niemand heeft daar ooit bij
stilgestaan.”
Er is duidelijk ‘nee’
gezegd
Maaike Neuville is als actrice,
film- en theatermaakster en
auteur heel nauw betrokken
bij de genderthema’s. “Het
zijn die onbewuste en ook
moeilijkere verhalen die mij
het meest interesseren,” zegt
ze. “Die komen niet zo dikwijls
in de pers, juist omdat ze niet
eenvoudig te vertellen zijn. Ik
heb, net als iedereen, in de
kranten de MeToo-verhalen
gelezen. In hoofdzaak komen
die allemaal op hetzelfde
neer: er is duidelijk ‘nee’ gezegd
en daar is geen gevolg
aan gegeven. Maar ik herken
mij niet in deze verhalen,
en veel vrouwen met mij. De
realiteit is veel subtieler en
genuanceerder dan dat. Er kan
wel degelijk sprake zijn van
grensoverschrijdend gedrag,
zónder dat er expliciet ‘nee’
gezegd is.”
In Maaike Neuvilles boek
‘Zij.’ voert actrice Ada een
zelfgeschreven monoloog op
die alles te maken heeft met
genderongelijkheid. “Ada heeft
het verhaal over Ifigeneia bewerkt,
de vrouw die door haar
eigen vader wordt opgeofferd
om de goden gunstig te stemmen
en ten oorlog te kunnen
trekken. Eerst weigert Ifigeneia
haar leven te geven, maar een
dag later stemt ze toch toe.
Wat zit er tussen de eerste
‘nee’ en de uiteindelijke ‘ja’?
Wat heeft haar van gedachte
doen veranderen en hoe
spelen vandaag nog steeds
dezelfde mechanismen? Daar
gaat ‘Zij.’ over.”
“Ifigeneia speelt zich af in de
Griekse Oudheid. Het oorspronkelijke
verhaal werd geschreven
door Euripides. Wat
doet dat met ons, vrouwen,
wanneer Euripides Ifigeneia
laat zeggen dat het beter is
dat er 10.000 vrouwen sterven
dan dat er één man sneuvelt
op het slagveld? Die Griekse
tragedies zijn de bakermat van
onze cultuur!”
26

Maaike Neuville: Maaike "In 2022 Neuville: en in 2024 "Geloofwaardig gingen de prijzen een vrouw van De neerzetten Ensors
alleen naar mannen. is niet Het zo gaat simpel er als mij die niet vrouwenrol om of dat verdiend door een is man of niet. Je
moet een laag dieper geschreven kijken. werd." Geloofwaardig een vrouw neerzetten is niet
zo simpel als die vrouwenrol door een man geschreven is."
Genderbewustzijn
De stap naar de hedendaagse
film- en theaterwereld is klein.
Maaike: “Twee jaar geleden
werden de Ensors genderneutraal
gemaakt. Maar zowel
in 2022 als in 2024 gingen de
acteerprijzen alleen naar mannen.
Het gaat er mij niet om of
dat verdiend is of niet. Je moet
één laag dieper kijken. Geloofwaardig
een vrouw neerzetten
is niet zo simpel als die vrouwenrol
door een man geschreven
werd. Als ik alleen naar
mijn eigen ervaring kijk, was
dat in meer dan 60% van de
gevallen zo. Het zou ook helpen
als een jury over de Ensors
zou beslissen. Nu worden
de laureaten door de film- en
tv-industrie zelf gekozen. Als
je er een jury over zou laten
debatteren, dan kan je ervoor
zorgen dat genderbewustzijn
een plaats krijgt in dat debat.”
Zoë: “Veelzeggend is ook de
Bechdeltest. Om voor die
test te slagen, moet een film
twee vrouwelijke personages
bevatten, het hoeven geen
hoofdrollen te zijn, maar ze
moeten wel een naam hebben,
en ze moeten minstens één
gesprek voeren dat niet alleen
over mannen gaat. Je zou toch
denken dat je met die eisen
de lat niet heel hoog legt. Wel,
60% van de Belgische films
slaagt niet voor deze test. Het
geeft weer maar eens aan hoe
stereotiep vrouwen worden
afgeschilderd. Maar pas op:
genderongelijkheid gaat niet
alleen over vrouwen. Het kan
even goed over mannen gaan.”
We pleiten voor
genderbewustzijn.
Wees je bewust van de
verschillen en benader
ze op zo'n manier dat
er geen ongelijkheid
ontstaat.
Zoë Velghe
27

Mieke Luyts (Avansa Kempen)
Maaike relativeert: “Het gaat
traag. Tergend traag zelfs. Maar
in het licht van de geschiedenis
gaat het supersnel. Eeuwenlang
is er nauwelijks iets
veranderd. De laatste 50 jaar
zijn er, mede dankzij de vrouwenbewegingen,
meer stappen
gezet dan in een millennium.
We komen van ver, maar er is
nog een lange weg te gaan.”
Moderator Anja Daems
Kijktip
“Daarom pleiten we voor genderbewustzijn:
je bewust zijn
dat er verschillen zijn en die
verschillen op zo’n manier benaderen
waardoor die niet tot
ongelijkheden leiden. Om het
met een duidelijk voorbeeld
aan te tonen: vrouwen gaan in
de menopauze, mannen niet.
Als een bedrijf een menopauzebeleid
voert, is dat in principe
niet genderneutraal, want
het geldt niet voor mannen.
Maar het is wel genderbewust,
want het zorgt ervoor dat vrouwen
comfortabeler kunnen
werken en dus niet moeten inboeten
aan comfort tegenover
mannen. Dat genderbewust
worden is een lang en langzaam
proces. Ik ben er al mijn
hele leven mee bezig, en ook ik
moet nog stappen zetten.”
Avansa in actie
Uit het publiek kwam de reactie
dat de evolutie naar meer
gendergelijkheid en meer genderbewustzijn
wel heel langzaam
gaat. “50 jaar geleden
klopten vrouwenbewegingen
al op diezelfde nagel.”
Zoë sluit af met een positieve
noot: “De situatie verbetert
voortdurend. Daar zorgen organisaties
voor die het thema
onafgebroken onder de aandacht
brengen. Die positieve
bijdragen en verwezenlijkingen
staan ook in het rapport
dat ik voor Avansa Kempen
schreef.”
Om de avond af te sluiten,
deelde Mieke Luyts van
Avansa de actieplannen van
Avansa Kempen mee: “Tot nu
toe deed Zoë het grote werk.
Wij vroegen haar een rapport
te schrijven over genderongelijkheid.
Nu is het aan ons. Wij
gaan daar mee aan de slag. We
gaan themacafés organiseren
rond de verschillende thema’s
die Zoë in haar rapport aanhaalt.
Iedereen is welkom op
die themacafés. De bedoeling
is dat we daar reflecteren
op het rapport en concrete
voorstellen lanceren om de
bestaande vormen van genderongelijkheid
in bedrijven,
verenigingen en organisaties
weg te werken. Iedereen kan
meedoen en een steentje bijdragen.”
•
28

MOBILITEIT
Help,
hoe neem ik
de bus van
De Lijn?
Foto ©Wim Becker
Deelnemers van de lessenreeks in Laakdal oefenen met de app.
De digitalisering gaat razendsnel.
Handig voor
sommigen, maar dat
geldt niet voor iedereen. Bij
steeds meer diensten kan het
niet anders en moet je online.
Een treinticket kopen, je belastingaangifte
indienen… tot
zelfs het nemen van een bus
van De Lijn. Gewijzigde dienstregelingen
of geschrapte busritten
controleren, een ticket
kopen, veel verloopt via de
app. Een handig hulpmiddel,
maar helaas is niet iedereen
mee met het gebruik ervan.
Foto ©Wim Becker
Die boodschap kwam binnen
bij de werkgroep Alleman Mobiel
waarvan Avansa Kempen
deel uitmaakt. Met EduKempen
onder de arm organiseerden
ze dit jaar de lessenreeks
‘Help! Hoe neem ik de bus?’
met een focus op het gebruik
van de applicatie van De Lijn.
In 3 lessen leerden deelnemers
aan de hand van de app
routes uitstippelen, een ticket
kopen, hun favoriete haltes
aanduiden en het reserveren
van de flexbus via Hoppin.
Meerhout had de primeur van
de lessenreeks omwille van de
nieuwe reguliere busverbinding
naar Mol. Ook in Gestel
was de reeks meer dan welkom,
omdat bewoners er sinds
vorig jaar gebruik moeten
maken van de flexbus.
Stap voor stap kregen ook
andere gemeenten de kans om
de lessenreeks te organiseren,
zoals in Laakdal. De werkgroep
hoopt in 2025 nog meer gemeenten
mee te krijgen zodat
het nemen van de bus voor
iedereen zo veel makkelijker
wordt. •
Ik ben heel blij dat ik
de reeks gevolgd heb,
want ik neem veel de bus
maar ben niet zo handig
met al die apps. Ik weet
nu precies wanneer en
waar mijn bus komt en
kan nu heel handig een
ticket bestellen via mijn
telefoon. Het bespaart me
toch wel tijd en gedoe.
Deelnemer
Interesse in het organiseren
van de lessenreeks?
www.avansa-kempen.be
29

DEMOCRATIE
Samen dromen van een
nieuwe democratie
in Utopegem
tekst JANNA DERGENT | foto's BART VAN DER MOEREN
Stel je een wereld voor
waarin democratie niet
wordt beperkt door vastgeroeste
systemen zoals we ze
kennen, maar waarin mensen
samen nadenken over nieuwe
manieren van besluitvorming.
Dat is precies wat Utopegem
wil bereiken: een inspirerend
experiment dat beroep doet
op de creativiteit en betrokkenheid
van 100 burgers. Het
idee, geboren uit de wens om
voorbij traditionele structuren
te kijken, brengt mensen
samen om te onderzoeken
hoe democratie anders kan.
Van straatacties tot intensieve
workshops en een weekend
Mensen geloven nog
in het principe van
democratie, maar
niet in de manier
waarop die nu wordt
vormgegeven.
Janusz Vanhellemont
op de Hoge Rielen, Utopegem
daagt deelnemers uit om buiten
de lijntjes te denken. In dit
interview delen Mieke (Avansa
Kempen), Piet (Avansa Oost-
Brabant) en Janusz (Avansa
regio Gent) hun visie, ervaringen
en de verrassende inzichten
die het project al heeft
opgeleverd.
Hoe kwamen jullie op het
idee van Utopegem en wat
inspireerde jullie om het
project te starten?
Piet: "Het idee komt voort uit
een jarenlange ervaring met
het gebrek aan echte inspraak
in democratische besluitvorming.
Kiezers hebben weinig
echte macht. Dit inspireerde
me om te zoeken naar nieuwe
manieren om mensen te betrekken
bij de ontwikkeling
van hun eigen toekomst."
Mieke: "Het uitgangspunt
was: ‘Stel dat we op een onbewoond
eiland belanden
met een aantal mensen en we
mogen zelf bedenken hoe we
dat vormgeven, met de focus
op besluitvorming, hoe zou
dat er dan kunnen uitzien?’. Ik
ben vooral benieuwd naar de
ideeën die broeien als je ze
van de mensen zelf laat komen.
Ik was al geïnteresseerd
in experimenten met nieuwe
besluitvormingsmethoden
zoals loting. Piets idee sprak
me daarom meteen aan."
Janusz: "Ik twijfelde eerst omdat
het project startte rond
de verkiezingen, en in Gent
werkten we al aan een project
rond dit thema. Maar dit bleek
breder te gaan: hoe democratie
anders kan, ook na de
verkiezingen. Ik ben benieuwd
naar waarom mensen afhaken
en hoe we dat kunnen veranderen."
Waarom vinden jullie het
belangrijk om hierover na te
denken op deze manier?
Mieke: "Omdat mensen vaak
vastzitten in ‘het hier en nu’. Ik
zie dat lokale besturen inzetten
op participatie, maar gebonden
zijn aan randvoorwaarden zoals
wetgeving, tijd en middelen.
Participatieve projecten blijven
daardoor beperkt. Door een
wereld te creëren waarin alles
mogelijk is, kun je de geest van
mensen openzetten en hen
vrijer laten denken."
Janusz: "Het vertrouwen in
30

democratische instellingen
neemt af. Mensen geloven nog
in het principe van democratie,
maar niet in de manier
waarop die nu wordt vormgegeven.
Daarom willen we samen
met burgers onderzoeken
hoe het anders kan, zodat het
meer vertrouwen wekt en betere
resultaten oplevert."
Piet: "Mensen zien het huidige
systeem vaak als een
vaststaand feit, alsof het niet
anders kan. Maar dat is niet
waar; elk systeem is het gevolg
van politieke keuzes. Als we
andere keuzes maken, kunnen
we een andere toekomst
creëren. Het is belangrijk om
mensen te laten voelen dat
zij mede-eigenaar zijn van het
systeem en dat ze actief kunnen
bijdragen in plaats van
alleen toeschouwer te zijn."
v.l.n.r. Mieke Heymans (Avansa Kempen), Piet Van Meerbeek (Avansa Oost-Brabant), Janusz Vanhellemont
(Avansa regio Gent), Koen Steynen (Avansa Kempen) en Tine De Laet (Avansa Kempen)
Jullie hebben tijdens
straatacties al met heel wat
mensen gepraat. Hoe verliep
die ‘voorfase’?
Mieke: "De straatacties waren
een belangrijk onderdeel van
ons project. We hebben meer
dan 500 mensen bevraagd in
onder andere Turnhout, Morkhoven,
Leuven, Tienen, Aarschot
en Gent. Ze kregen drie
vragen over het onbewoond
eiland: welke waarden zou je
meenemen, wat zou je thuislaten
en wat zou je willen uitvinden?
Veel mensen benoemden
samenleven, sociaal contact,
respect en elkaar begrijpen.
Dit gaf ons de indruk dat mensen
hunkeren naar een samenleving
die minder gefocust
is op individualisme."
Piet: "Wat opvallend was, is
dat bijna de helft van de mensen
spontaan zei dat ze het
31

gemeenschapsgevoel belangrijk
vonden. Mensen van elke
generatie verlangen echt naar
een harmonieuzere samenleving.
Het was ook interessant
dat veel mensen ‘minder technologie’
noemden, zoals geen
wifi of smartphones, wat suggereert
dat mensen behoefte
hebben aan echt persoonlijk
contact in plaats van digitaal
contact."
Janusz: "We deden de straatacties
in een mix van grote
en kleinere gemeenten, zoals
Gent en Morkhoven, en zagen
weinig verschil in de antwoorden,
zelfs tussen verschillende
generaties onderling.
De antwoorden kwamen vaak
uit dezelfde richting: meer
gelijkheid, natuur, vrede, en
het belang van elkaar leren
kennen."
Mieke: "Naast de focus op gemeenschapsgevoel,
waren ook
mobiliteit en bereikbaarheid
veelbesproken onderwerpen.
En veel mensen gaven aan dat
ruimte en natuur belangrijker
voor hen zijn dan technologische
vooruitgang."
Jullie organiseerden ook
workshops in de verschillende
regio’s. Verrassende reacties
gehad?
Piet: "De workshops werden
georganiseerd bij hele diverse
groepen: bij scholieren en
studenten, in armoede organisaties,
in culturele centra, zelfs
in de gevangenis. Tijdens al
die verschillende workshops
viel het op dat niemand kiest
om het Belgisch systeem met
politieke partijen en verkiezingen
gewoon over te nemen.
Meestal landden we op een
gemengd systeem, met veel
ruimte voor directe democratie.
Iets wat me verraste, is
dat loting niet populair is. Dat
idee werd meestal snel afgeschreven."
Janusz: "Bij een workshop in
Eeklo, met deelnemers uit een
kwetsbare groep, viel me op
hoe belangrijk het voor hen
was om systemen te bedenken
die actief iedereen betrekken,
ook kinderen."
Mieke: "Ik zag ook veel aandacht
voor de verdeling van
macht: hoe zorg je dat expertise
wordt gedeeld en de
macht niet blijft hangen bij
een kleine groep?"
Dan naar hét weekend. Wat
maakt de locatie Hoge Rielen
geschikt voor het experiment,
en hoe ziet het weekend
er concreet uit voor de
deelnemers?
Mieke: "De Hoge Rielen biedt
een rustige, afgelegen sfeer
die perfect past bij de doelen
van Utopegem. Het voelt echt
als een onbewoond eiland.
32

Qua praktische overwegingen
is het ook ideaal voor een
weekend met 100 mensen plus
overnachting."
Janusz: "We beginnen op vrijdag
met een sfeervolle verwelkoming
en kennismaking
waarbij de deelnemers een
keuze maken uit verschillende
workshops: theatrale, beeldende
kunst of socioculturele
workshops gericht op besluitvorming.
Experten uit verschillende
domeinen zullen tijdens
het weekend interveniëren,
reflecteren en zorgen voor
verbinding met bredere maatschappelijke
thema’s. Zondag
ronden we af met een toonmoment,
waar de deelnemers
hun bevindingen presenteren."
Wat voor deelnemers nemen
deel aan dit experiment en
hoe is het weekend opgezet?
Mieke: "De deelnemers zijn
grotendeels mensen die op
dit moment voelen dat het
anders moet én kan. Mensen
die bezig zijn met ecologische
transitie of nadenken over
hoe we rekening houden met
toekomstige generaties. Het
weekend is zo opgebouwd
dat we mensen betrekken in
een democratisch besluitvormingsproces,
waarbij verschillende
vormen van democratie
worden onderzocht."
Piet: "Het wordt niet alleen
intensief werken. Er is ook
ruimte voor plezier met randactiviteiten
en muzikale begeleiding.
De workshops bevatten
creatieve methodieken die
ook inhoudelijk een stimulans
geven. We willen deelnemers
aanmoedigen om zich vrij te
uiten en nieuwe ideeën te
verkennen."
Wat willen jullie bereiken
met de resultaten van dit
weekend? Hoe gaan jullie die
verder gebruiken?
Piet: "We organiseren een
toonmoment voor bijvoorbeeld
de resultaten van de
theaterworkshop en de beeldende
kunstworkshops. Met
de inhoudelijke voorstellen uit
de workshops willen we ook
iets doen, waarschijnlijk in de
vorm van een publicatie. En
als mensen bijvoorbeeld met
een idee naar hun politiekers
willen stappen, dan kan Avansa
hen na het weekend ondersteunen.
Tenslotte werken we
samen met onderzoekers die
ermee aan de slag gaan."
Mieke: "Ik hoop ook voor
onszelf inspiratie te halen.
We zijn bij Avansa veel bezig
met participatie, en ik zie methodieken
of tools ontstaan
die we samen met een lokaal
bestuur kunnen gebruiken of
om te inspireren. Het is fijn om
te zien dat er verschillende
sporen zijn waar we nadien op
verder kunnen werken."
Om af te sluiten: zijn er
gesprekken of personen die je
echt zijn bijgebleven?
Mieke: "Voor mij intrigeert het
idee om de rivieren, bomen
en lucht een stem te geven in
het debat, iets waar ik nooit
eerder zo aan had gedacht. De
entiteiten die geen ‘stem’ hebben,
zijn de eersten die er last
van hebben. Dat neem ik mee."
Janusz: "Onze workshop in
wijkcentrum De Kring vond
Door een wereld te
creëren waarin alles
mogelijk is, kun je
de geest van mensen
openzetten en hen
vrijer laten denken.
plaats in Eeklo, de gemeente
met de laagste opkomst voor
de lokale verkiezingen in
Vlaanderen (54%). Hoe democratisch
is een systeem waarin
slechts iets meer dan de helft
van de kiesgerechtigde bevolking
komt stemmen? Dit toont
nog maar eens de noodzaak
aan voor het herdenken of
minstens verrijken van onze
huidige invulling van democratie.
Zeker bij de doelgroep
van mensen in armoede merkte
je in gesprekken dat ze nu
massaal afhaken."
Piet: "Ik herinner me een
meisje uit een lagere school
waar ik de workshop gaf. Ik
vroeg of we nog partijen nodig
hebben zoals we ze nu
kennen, en ze zei nee, want
partijen willen ‘winnen’ en
dat hebben we niet nodig.
We hebben mensen nodig die
samen beslissingen willen
nemen. Mooi toch." •
Benieuwd naar het resultaat van
dit uniek democratisch experiment?
www.utopegem.be
Mieke Heymans
33

PARTICIPATIE
Behandel de burger niet
maar als partner
tekst ROEL SELS | foto's CHRIS STESSENS
Katrien Loots: "De burgers van vandaag lijken niet meer op die van vroeger. Dat betekent dat je als
politicus een heel andere relatie moet aangaan met de burger. Als je hen tenminste goesting wil
doen krijgen om samen met jou te gaan voor een straffere gemeente. Word partner van je burger."
34

langer als klant,
De tijd waarin je als overheidsinstantie een beleid
kon voeren zonder burgers te betrekken, ligt
definitief achter ons. “Het is volstrekt ondenkbaar
om dat nu nog te doen,” zei Filip De Rynck,
hoogleraar bestuurskunde. “De vraag is dus niet
óf je inspraak wil organiseren, maar hoe.” En dat
is een delicate kwestie. Katrien Loots van Avansa
Kempen wijst op 3 regels: "Zorg dat je ‘mee’ bent,
snap wat je doet en zorg dat alles samenhangt.”
In de aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen
van 13 oktober nodigde
Avansa Kempen beleidsmakers
uit op een avond over burgerparticipatie:
‘Burgers betrekken
na 13 oktober. Een avond
vol tips en tricks’. Deskundige
Katrien Loots van Avansa
Kempen leidde de avond in en
nam daarna, samen met hoogleraar
bestuurskunde Filip De
Rynck en afscheidnemend
burgemeester Lieven Janssens
van Vorselaar, deel aan een
panelgesprek.
“Ik heb me lang afgevraagd
waarom jullie ooit in de politiek
gestapt zijn,” opende
Katrien haar betoog. “Jullie
krijgen de volle laag op de
sociale media: 'bedriegers',
'ruziemakers', 'zakkenvullers'.
Iedereen mag jullie gratuit
uitschelden. Er is zoveel wantrouwen
en negativiteit. Wat
drijft jullie om dit te blijven
doen? Toen ik er dieper over
nadacht, ontdekte ik dat het
antwoord simpeler is dan
ik dacht. Jullie doen het om
exact dezelfde reden als ik.
Jullie willen sleutelen aan de
maatschappij; ze beter maken.
Alleen onze basis en onze aanpak
verschilt: jullie sleutelen
aan de samenleving vanuit de
politiek, ik vanuit het sociaalculturele
veld. Maar onze drijfveren
en doelen zijn dezelfde.
We kunnen veel van
elkaar leren. Daarom
zijn avonden als deze
zo belangrijk.”
“Burgers op een goede
manier betrekken is
niet zo gemakkelijk,”
zegt Katrien, “Er komt
veel bij kijken. Daarbij
komt dat participatie
het best geïntegreerd
is in je hele werking
en gemeentebreed kan
worden uitgerold en
toegepast. Maar dat
bereik je niet van de
35

Filip De Rynck: “Allicht zijn er ook mensen die niet warm lopen voor je
project. Maar ook dát is participatie. Een goeie communicatie is belangrijk.
Onderzoek heeft uitgewezen dat 80% van de mensen er vrede mee
heeft dat een idee of voorstel niet weerhouden wordt, op voorwaarde
dat het goed uitgelegd, onderbouwd en gemotiveerd wordt.”
Lieven Janssens: “Je moet de kennis van de mensen ook
effectief gebruiken. Als burgers het gevoel krijgen dat ze
maar meelopen in een traject dat toch door de overheid al
is uitgestippeld, werkt het niet. De basis moet goed zijn.”
ene dag op de andere. Samengevat
komt het erop neer dat
je drie regels in je hoofd moet
prenten als je participatief
werkt: zorg ervoor dat je ‘mee’
bent, snap wat je doet en zorg
dat alles samenhangt.”
Zorg dat je mee
bent
Katrien: “De tijden zijn veranderd.
De burger heeft nu
een totaal ander profiel dan
enkele decennia geleden. Het
middenveld (vakbond, ziekenkas,
Gezinsbond, jeugdbeweging…)
is niet meer zo sterk als
toen, engagementen bij verenigingen
zijn losser en vaak
tijdelijk, sociale media hebben
de rol van nieuwsleveranciers
gedeeltelijk overgenomen.
Daar komt nog bij dat burgers
hoger geschoold zijn dan vroeger.
En dat de gemeentelijke
adviesraden, waar je vroeger
de geëngageerde burgers nog
kon bereiken, ook niet meer
representatief zijn. Kortom:
de burgers van vandaag lijken
niet meer op die van vroeger.
Dat betekent dat je als politicus
een heel andere relatie
moet aangaan met de burger
dan die van klant en dienstverlener
aan het loket. Tenminste
als je hen goesting wil
doen krijgen om samen met
jou te gaan voor een straffere
gemeente. Word partner van
je burger, want veel van hen
kunnen en willen mee nadenken,
mee beslissen. Ze willen
die aansluiting maken, en
daar moet je als bestuur voor
openstaan.”
Snap wat je doet
Avansa Kempen is een groot
pleitbezorger van burgerparticipatie,
maar koppelt er een
voorwaarde aan. “Bezint eer
36

,
Wek geen
verwachtingen die
je niet kan of wil
waarmaken.”
Katrien Loots
Moderator Lieve De Saedeleer
“Tot slot,” eindigt Katrien:
“Zorg dat het participatie-idee
ingebed is in je beleid. Doe
het niet ad hoc, met één participatietraject
hier en eentje
ginder, maar rol het gemeentebreed
uit. We hebben daarvoor
een handige tool ontge
begint. Snap wat je doet,”
aldus Katrien. “Je moet weten
dat er verschillende vormen
van participatie bestaan: informeren,
raadplegen, adviseren,
coproduceren en meebeslissen.
Een voorbeeld maakt
duidelijk wat er scheef kan
gaan. Als je een pleintje wil
aanleggen en je wil weten hoe
de buurt daarover denkt, zeg
dan in je communicatie ook
dat je wil weten wat er leeft
in de buurt voor je dat plein
gaat aanleggen. Maar geef
niet de indruk dat de buurtbewoners
mee beslissen over
hoe dat pleintje eruit gaat
zien. Want als dat pleintje er
anders uitziet dan zij hadden
gewild, dan is het vertrouwen
helemaal weg: “Eerst komen
ze onze mening vragen en dan
doen ze er niks mee.” Wek dus
geen verwachtingen die je niet
kan of wil waarmaken. Leg
heel duidelijk uit welke rol de
burger kan spelen en welke rol
je als bestuur zal opnemen in
het proces.”
Zorg voor
samenhang
wikkeld, de participatieradio:
een radio met veel knoppen.
Onderaan staan wijzertjes die
je aan het denken zetten over
je participatieve ingesteldheid
en wat van belang is om die
te versterken. In het midden
kan je knoppen bedienen die
verwijzen naar alle domeinen
waarop je actie kan ondernemen
om een sterkere participatieve
gemeente te worden.
En boven staat het doel: een
veerkrachtige gemeente die
door de burgers en de overheid
samen gebouwd is. De radio
is maar een schematische
voorstelling, maar die laat wel
perfect zien hoe alles samenhangt.
Als je aan één knop
draait, dan heeft dat invloed
op de rest.”
Return voor
de overheid
Burgerparticipatie, allemaal
goed en wel. Dat je de burger
best op nieuwe manieren
betrekt, is duidelijk. Maar moderator
Lieve De Saedeleer
wilde van Filip De Rynck weten
wat er voor de overheid in zit
en waarom zij zich de moeite
zou getroosten. “Ik weet niet
eens waar eerst te beginnen,“
antwoordde Filip De Rynck.
“Ten eerste win je het vertrouwen
van je dorpsgenoten.
Ten tweede kom je tot betere
37

is participatie. Participatie
betekent niet dat iedereen zijn
zin moet krijgen. Ook hier is
een goeie communicatie weer
belangrijk. Onderzoek heeft
uitgewezen dat 80% van de
mensen er vrede mee heeft
dat een idee of voorstel niet
weerhouden wordt, op voorwaarde
dat het goed uitgelegd,
onderbouwd en gemotiveerd
wordt. Daar staat of valt alles
mee.”
inzichten en beslissingen. Niemand
kent een buurt immers
beter dan de mensen die er
wonen. Waarom zou je die expertise
niet willen gebruiken?
Je komt zo ook tot een beleid
dat van onderuit mee gedragen
en ondersteund is.”
Burgemeester Lieven Janssens
is het levende bewijs dat je
met burgerparticipatie ook
resultaten boekt. “We hebben
meerdere grote en ingrijpende
projecten gerealiseerd samen
met de burgers,” zegt hij.
“Het mooiste voorbeeld is de
volledige heraanleg van het
marktplein, die alleen maar
een parkeer- en verkeersfunctie
had. We hebben het plein
helemaal onthard en verkeersvrij
gemaakt. Daar hebben
we zowat de hele bevolking
bij betrokken, tot en met de
kindergemeenteraad. Uiteindelijk
hebben we die herinrichting
gerealiseerd zonder
één bezwaar in het openbaar
onderzoek. Het resultaat van
herhaaldelijk het 'waarom' uit
te leggen en veel te communiceren.”
“Ik kan je wel zeggen dat het
een enorme investering in tijd,
mensen en middelen vergt
voor je tot zo’n algemeen gedragen
resultaat komt. Maar
dat is het dan ook waard. En
als een kleine gemeente als
Vorselaar het kan, dan kunnen
grotere gemeenten het zeker.”
Filip De Rynck: “Allicht zullen
er ook wel mensen geweest
zijn die niet warm liepen voor
die heraanleg. Maar ook dát
Lieven Janssens: “Je moet de
kennis van de mensen ook effectief
gebruiken. Als burgers
het gevoel krijgen dat ze maar
meelopen in een traject dat
toch door de overheid al is
uitgestippeld, werkt het niet.
De basis moet goed zijn.”
Start klein en
overdrijf niet
“Daar kan Avansa Kempen een
rol in spelen,” aldus Katrien
Loots: “Wij kunnen trajecten
begeleiden. Wij kunnen tips en
tricks geven om iedereen bij
de les te houden.”
Filip De Rynck: “Katrien legde
al uit dat de burgers zelf (mee)
laten beslissen een uiterste
vorm van participatie is. Als je
daar nog niet mee vertrouwd
bent, dan is het een goed idee
om op kleine schaal te beginnen.
Het hoeft niet meteen
over de heraanleg van het
dorpscentrum te gaan. Je kan
beginnen met burgers te betrekken
bij de werking van de
bib bijvoorbeeld. Of doe zoals
Kortrijk: daar liet de Stad de
bewoners een Trage Wegenwandeling
uitstippelen. Het
zijn goeie oefeningen om participatie,
en zelfs co-creatie,
38

onder de knie te krijgen.”
“Overdrijf trouwens ook niet
met participatie, zelfs niet met
de participatievormen zoals
informeren en raadplegen. Er
zijn tal van domeinen waar
burgers zich niet voor interesseren.
Net zoals er ook tal van
beslissingen genomen moeten
worden zonder dat je daarvoor
inspraak moet organiseren.
Als een wegdek versleten is en
vervangen moet worden, dan
moet je daarvoor niet naar
de burger stappen. Val hem
niet om de haverklap lastig
met enquêtes en bevragingen.
Doseer. Doe het wanneer
het nodig is, en doe het dan
vooral goed.”
Gemeentebreed?
Het is ideaal om burgerparticipatie
te integreren in een beleid
en het gemeentebreed uit
te rollen. Maar wat betekent
dat precies en vooral: hoe doe
je dat, wilde gespreksleider
Lieve De Saedeleer weten.
Lieven Janssens: “Het betekent
in de eerste plaats dat de
basishouding is dat je je wil
openstellen voor de mening
van de burger. Dat je ervan
overtuigd bent dat je daar
meer voor terugkrijgt dan
dat je erin investeert. Daar
begint het mee. En dan kan
je op een probleem stoten.
Bijvoorbeeld dat je te weinig
expertise in huis hebt om een
participatietraject succesvol
te doorlopen. Weet dan dat er
veel expertise ingehuurd kan
worden. Avansa Kempen is
daar, bij uitstek in onze regio,
een goed voorbeeld van. Maar
er zijn nog andere organisa-
,
Niemand kent een
buurt beter dan
de mensen die er
wonen. Waarom zou
je die expertise niet
gebruiken?
Filip De Rynck
39

Vergeet de
raadsleden niet
ties. Spreek die aan. Ze zijn
er voor je. Maar kijk ook eens
met een vergrootglas naar je
ambtenaren. Ook daar zit veel
meer kennis dan je denkt. Ze
zijn niet alleen de uitvoerders
van een beleid. Ze worden
regelmatig aangesproken door
burgers. Ze voelen als geen
ander aan wat er leeft. En ze
zullen zich extra gewaardeerd
voelen als je, als politicus, hun
mening komt vragen. Betrek
hen dus bij je beleid.”
“In Vorselaar hebben we ook
een burgerkabinet opgericht,
dat we de ‘Dorpstafel’ noemen.
Een paar keer per jaar
komt die ‘raad’ bijeen. We
hebben er extra op toegezien
dat aan de Dorpstafel
ook nieuwkomers zitten en
kansarmen, mindervaliden en
jongeren die geen lid zijn van
een jeugdbeweging. Kortom:
we hebben ervoor gezorgd dat
ook de moeilijkst bereikbare
groepen erin vertegenwoordigd
zijn. Kijk, het vergt tijd
en energie om zo’n Dorpstafel
te organiseren. Maar eens die
er is, heb je een bijzonder
nuttig extra instrument om
te gebruiken. Een instrument
dat bovendien het vroegere
middenveld gedeeltelijk kan
vervangen en dat nu nog wel
bestaat, maar lang niet meer
zo sterk is en zichzelf ook wat
moet heruitvinden. Zo kan je
dus, ook als kleine gemeente,
veel doen. En dat hoeft allemaal
niet veel geld te kosten.
Je moet er gewoon aan willen
beginnen. Wij zorgen er ook
voor dat er geen parallelle
democratische trajecten ontstaan,
want het verslag van
zo’n Dorpstafel komt ook aan
bod op de gemeenteraad.”
Kijktip
Filip De Rynck eindigde met
een kleine waarschuwing. “We
hebben de hele avond gepraat
over burgers betrekken. Maar
versta daar zeker niet onder
dat je de gemeenteraad
mag overslaan. Uiteindelijk
zetelen daarin mensen die
door de burgers gekozen zijn
en in wie zij hun vertrouwen
hebben gesteld. Ook die
gemeenteraadsleden moeten
zich betrokken blijven voelen
en zich gerespecteerd weten.
Zorg ervoor dat, wanneer
je een participatieavond
organiseert, zij nadien niet
in de krant moeten lezen wat
er beslist is. Dat zou enorm
demotiverend werken. Een
goed participatietraject
spreekt echt iedereen aan: de
bewoners, de ambtenaren,
het middenveld, maar ook de
politici zelf.” •
40

Vraag het aan Avansa
Burgers betrekken vergt de juiste aanpak,
voorbereiding, mensen en middelen. Avansa
Kempen biedt twee praktische vormingen met
tips en tools die jou en je medewerkers op
weg helpen. Heb je eerder nood aan coaching
of zoek je een klankbord om een idee af te
toetsen, ook dan staan we graag paraat.
VORMING
Een krachtig participatietraject
opzetten met de 5 macrovragen
Een geslaagd participatietraject vraagt de
juiste voorbereiding. De 5 macrovragen zijn een
tool om je participatietraject grondig voor te
bereiden. Ze zorgen ervoor dat je geen enkele
stap in het denkproces overslaat en helpen
je een duidelijk, fundamenteel kader uit te
tekenen voor je project.
Je leert de basiskennis over participatie. In de
sessies die volgen, vertrekken we vanuit de
verschillende vragen die opduiken in participatietrajecten.
We staan stil bij de macrovragen,
passen ze toe op een praktijkcase en brengen
zo je project tot leven.
Naar een gemeentebreed
participatiebeleid aan de hand
van de participatieradio
Participatie gaat véél verder dan
inspraakmomenten organiseren, bevragingen
doen of projecten opzetten met je burgers.
Het heeft ook te maken met de agenda van
de gemeenteraad, het verenigingsleven in je
gemeente, de bereikbaarheid van je diensten…
Je leert de basiskennis over participatie en
we zorgen ervoor dat iedereen dezelfde taal
spreekt. Daarna gaan we aan de slag met de
participatieradio. De radio leert je op welke
vlakken je met participatie aan de slag kan,
hoe alles samenhangt en hoe je evolueert naar
een gemeentebreed participatiebeleid.
ADVIESGESPREK
Wil je een project samen met je burgers
realiseren? Ben je van plan om meer
beleidsmatig participatief te werken met
je dienst? Wil je anderen meekrijgen in je
enthousiasme over participatie?
In één of meerdere adviesgesprekken gaan we
in op de meest prangende vragen en helpen we
je op weg.
BEGELEIDING |
SAMENWERKING
Zit je met een idee en heb je nood aan een
klankbord? Wie weet kunnen we je idee samen
vorm geven en elkaar versterken door
samen te werken. Wij zetten onze expertise als
procesbegeleider in. Jij zorgt voor de context
waarin we van elkaar kunnen leren en anderen
inspireren.
Meer weten?
www.burgersbetrekken.be
41

SPREKERSBOX
Israël en Palestina
Achtergronden van een
conflict
Dat een lezing over het Israëlisch-Palestijns conflict veel
volk zou lokken in een tijd waarin de oorlog dagelijks in het
nieuws is, dat hadden ze in Beerse wel verwacht. Dat ze naar
een grotere locatie moesten uitwijken voor de lezing van oudjournalist
Johan Depoortere bleek een onverhoopt succes. De
gemeente boekte deze lezing via de Sprekersbox van Avansa
Kempen. Een aanbod waar ze meer dan tevreden over zijn.
tekst LIESBET CORTHOUT | foto's LIESBET SANDERS
42

,
Vandaag maken we
opnieuw een genocide
mee. We zien ze live
op het scherm. En
ook vandaag kijkt de
wereld weg.
Johan Depoortere
43

Hoewel de actualiteit in
Israël en de Gazastrook
brandt, begint Johan
Depoortere zijn verhaal niet
in oktober 2023, maar wel in
1938 in Duitsland. Hitler was
al enkele jaren aan de macht
en op een conferentie in het
Franse Evian onder leiding
van de Amerikaanse president
Roosevelt werd gezocht
naar een plek om vluchtende
Joden op te vangen. “Geen
enkel land was bereid om hen
op te vangen. Dat maakte de
handen van Hitler vrij om de
Joden te kunnen uitroeien,
terwijl de wereld wegkeek.
Vandaag maken we opnieuw
een genocide mee. We zien ze
live op het scherm. Maar ook
vandaag kijkt de wereld weg.”
De toon van de avond is gezet.
Gezellig wordt het hier niet.
Interessant en ogen-openend
des te meer.
“Het conflict waarover nu
sprake is, is geen conflict,
maar een nieuwe fase in een
oorlog die al honderd jaar bezig
is. Gaza is een strook met
ongeveer de lengte van onze
kust. De meeste mensen die
daar wonen zijn vluchtelingen
of nakomelingen van vluchtelingen,
gevlucht uit de dorpen
dicht bij de grens. Die dorpen
die op 7 oktober door militanten
van Hamas zijn aangevallen.
Gaza was al bezet gebied.
De Israëli’s hebben zich er in
2005 uit teruggetrokken, maar
Israël controleert nog vrijwel
alles wat in Gaza gebeurt.
Zelfs het aantal calorieën
dat de bevolking daar nodig
heeft om net in leven te blijven
is gekend. Op basis van
die berekeningen werden de
voedseltransporten die in
Gaza binnen mochten gerantsoeneerd.”
“Wat wilde Hamas bereiken
op 7 oktober? Het was hun
bedoeling om zoveel mogelijk
militairen te gijzelen om
op die manier Palestijnse
gevangenen vrij te krijgen.
Zo’n gevangenenruil was in
het verleden ook al gebeurd.
Hamas wilde aantonen dat het
Palestijnse probleem niet was
opgelost en dat de Israëlische
burgers zich nooit veilig kunnen
voelen in de regio. Het
Palestijnse probleem is onopgelost
zolang er geen vorm
van zelfbestuur is en zolang er
geen einde komt aan de apartheid
en het kolonialisme van
Israël," klinkt het.
De regio staat in brand. Er
woedt een oorlog in het
Midden-Oosten. Maar kan je
dat echt zo noemen? “Van een
echte oorlog kan je niet spreken,
want de beide partijen
hebben geen wapens van
hetzelfde kaliber. Officieel wil
Israël met deze oorlog Hamas
vernietigen en de gegijzelden
bevrijden. In werkelijkheid
willen ze een tweede Nakba.
Ze willen de etnische zuivering
voltooien die in 1948 is
begonnen.”
“Het ‘Palestijnse probleem’ is
heel eenvoudig en tegelijkertijd
heel ingewikkeld. Het is
het probleem dat ontstaat als
je een Joodse staat wil vestigen
in een gebied dat niet
Joods is. Alsof je een Europees
project wil uitvoeren in de
Arabische wereld. Vandaag
wonen in het gebied tussen
de Jordaan en de Middellandse
Zee 14 miljoen mensen.
Daarvan zijn een kleine zeven
miljoen Joods. De Arabische
bevolking is met iets meer dan
zeven miljoen. Die veertien
miljoen mensen leven onder
de Israëlische wet, maar de
helft heeft geen stemrecht.
Sommige Palestijnen hebben
gedeeltelijke rechten, anderen
hebben er helemaal geen. Al
die mensen hebben verschillende
statuten. Het is één gebied
waar één wet geldt, maar
waar niet iedereen dezelfde
rechten heeft.”
44

Sprekersbox
Deze brandend actuele lezing van oud-VRT-journalist Johan
Depoortere zit in het aanbod van de Sprekersbox. Dat is
een geselecteerd sprekersaanbod van Avansa Kempen waar
organisatoren zoals verenigingen of lokale besturen gebruik
van kunnen maken.
Johan Depoortere is hier eerder toevallig in terecht
gekomen, maar hij is heel positief: “Ik kende de
Sprekersbox niet, maar het blijkt een heel gemakkelijke
manier van werken. Alle administratie wordt
geregeld. Dit najaar en volgend voorjaar zal ik nog
meerdere keren via dit systeem deze lezing geven.”
Kevin Vermeiren is coördinator Vrij Tijd, volwassenenwerking
bij de gemeente Beerse en grote fan van het
aanbod van de Sprekersbox. “Wij proberen altijd een
aantrekkelijk en divers jaarprogramma samen te stellen.
De Sprekersbox is daar een onderdeel van. Het
gaat vaak over actuele thema’s en we hebben er alleen
maar goede ervaringen mee. De contacten zijn altijd
positief.”
“Avansa staat ook open voor suggesties. In het verleden
vonden wij dat ‘Etiketjes’ van Ann Ceurvels wel
goed in het gamma zou passen. We stelden het voor,
Avansa nam de lezing op en wij konden ze via deze weg
aanbieden. We zijn blij dat we dat op deze manier konden
regelen.”
“De Sprekersbox biedt een sterk en kwalitatief aanbod
dat perfect aansluit bij actuele thema’s en tegen een
toegankelijke prijs. Hierdoor kunnen we onze lezingen
laagdrempelig houden, wat we duidelijk terugzien in
het hoge aantal inschrijvingen. Zo ook vanavond. Eigenlijk
zouden we deze lezing in onze bibliotheek organiseren,
maar al snel bleek dat er veel meer geïnteresseerden
waren. Daarom zijn we uitgeweken naar GC ’t
Heilaar en ook hier zat de zaal goed vol.” •
Kevin Vermeiren
(coördinator Vrije Tijd Beerse)
Ook voor jouw organisatie heeft
de Sprekersbox vast en zeker iets
interessants in het aanbod.
www.sprekersbox.be
45

STILTE, RUST en RUIMTE
Myriam Bergmans: “Soms is het belangrijk om op pauze te drukken. We ervaren allemaal wel
eens de nood om stil te staan. Uit een bevraging in 2019 kwam naar voor dat acht op de tien
mensen aangeven op bepaalde momenten een nood te ervaren aan stilte, rust en ruimte.”
In de stille Kempen
op zoek naar
innerlijke rust
Er klinkt een rustgevend muziekje wanneer de deelnemers
binnendruppelen in vrijetijdshuis De Moer in Vosselaar. Zij hebben
zich ingeschreven voor de workshop ‘stilte versterken’ van Avansa
Kempen. Een avond om op zoek te gaan naar niet enkel stilte
rondom ons heen, maar ook en vooral naar stilte, rust en ruimte
binnen in onszelf.
tekst LIESBET CORTHOUT | foto's CHRIS STESSENS
46

Het is Myriam die de
avond begeleidt op
vraag van Avansa.
Vanuit haar achtergrond als
medewerker in het Openbaar
Psychiatrisch Zorg- en Kenniscentrum
(OPZ Geel) is zij
vertrouwd met de uitdagingen.
“Soms is het belangrijk om op
pauze te drukken. We ervaren
allemaal wel eens de nood om
stil te staan. Uit een bevraging
in 2019 kwam naar voren dat
acht op de tien mensen aangeven
op bepaalde momenten
een nood te ervaren aan stilte,
rust en ruimte.”
Van de TGV naar
de boemeltrein
Geen acht maar wel negen
deelneemsters aan de workshop
in Vosselaar. Allemaal
dames, hoewel heren uiteraard
ook van harte welkom
zijn. Alle deelneemsters hadden
hun eigen motivatie om
hier te zijn. Zo is er Anit, die al
hard bezig is met het thema.
“Ik heb het gevoel dat ik vaak
moet afkicken van alles rondom
mij. Er komt zoveel binnen,
ik moet bewust op zoek
gaan naar stilte,” vertelt zij. Zij
komt naar deze workshop in
het gezelschap van Els. “Anit
heeft mij opgewarmd! Je wordt
ouder, maar het leven stopt
niet. Alles blijft bewegen. Op
het werk moet je flitsen, later
komen er kinderen en kleinkinderen.
Hoe kan je hierin
vertragen of zelfs helemaal tot
stilstand komen?” Een vraag
die ook Liesbeth bezig houdt.
“Ik las de omschrijving van
deze workshop en ik dacht: ik
Er komt zoveel binnen.
Ik moet bewust op
zoek gaan naar stilte.
Anit
zou daar naartoe willen gaan,
maar ik heb het er veel te druk
voor. En net daarom ben ik
toch hier. Ik vind gemakkelijk
een reden om het niet rustiger
aan te doen, maar ik voel
wel dat ik er enorm veel nood
aan heb. Ik ben op zoek naar
handvaten of tools om te vertragen.
Want nu lijkt het of ik
soms op een TGV zit, terwijl ik
liever op een boemeltrein zou
zitten. Maar hoe doe ik dat?”
47

,
Stilte in beeld
De groep start de workshop
in kleine groepjes. Per drie
zetten ze zich aan een tafel,
waar Myriam fotokaarten op
verspreid heeft. Het is de bedoeling
dat iedereen een kaart
kiest die aanspreekt. Dan
wordt die met de andere dames
besproken. En daarna komen
de vragen op de achterkant
van de kaarten aan bod.
In principe duurt de oefening
We hebben een geest
die altijd bezig is.
Gedachten. De kunst
om het punt te bereiken
waarop ik dit kan stil
leggen, zou ik graag
beheersen.
Ingrid
een half uur. Tien minuten per
persoon voor één foto, dat
is zeker niet weinig, maar na
dertig minuten zijn de deelnemers
nog niet uitgepraat. “Het
was boeiend en niet moeilijk,
en vooral ook heel herkenbaar
om te ontdekken waar
de anderen mee zitten”, klinkt
het na dit onderdeel van de
workshop.
De Kilimanjaro en
de Konijnenberg
Na deze ronde met de kaarten
zitten alle deelneemsters
opnieuw in een kring. Ze gaan
verder met een post-it-oefening.
Myriam geeft iedereen
post-its in drie verschillende
vormen. Op de eerste kan iedereen
schrijven wat ze nodig
hebben om stilte te kunnen
versterken bij zichzelf. De
tweede dient om op te schrijven
wat nodig is om samen
met anderen stilte te versterken.
En op een derde post-it
wordt gevraagd naar wat het
beleid zou kunnen en moeten
doen om stilte te versterken.
In tien minuten mogen de
deelnemers zoveel post-its
volschrijven als ze willen. En
het zijn er heel wat! Ze werken
vol overgave. Er wordt niet gepraat,
enkel ijverig genoteerd.
Door de muziek wat luider
te zetten kondigt Myriam het
einde van de schrijfronde aan:
“En nu gaan we beginnen aan
het leukste onderdeel: de
oogst!”
Die oogst was heel divers en
heel gelijklopend. De deelnemers
deelden allemaal
de visie dat stilte iets is dat
48

we ook van binnenuit kunnen
bereiken. “We hebben
een geest die altijd bezig is,
gedachten in ons hoofd. De
kunst om het punt te bereiken
dat ik dit stil kan leggen, zou
ik graag beheersen”, vertelt
Ingrid die zich eerder al verdiepte
in meditatie. Maar stilte
moet niet enkel de afwezigheid
van geluid zijn. Een goed
gesprek waarin écht geluisterd
wordt, goede, mooie muziek,
je veilige knusse plekje, het
comfort van een leuke hobby,
een museum bezoeken dat je
interesseert … Ook de lat voor
jezelf wat minder hoog leggen,
minder ‘moeten’ van jezelf.
Meer zijn en minder doen. Het
zijn allemaal mogelijkheden
om stilte, rust en ruimte te
vinden. Sommige deelnemers
zoeken daarvoor een bepaalde
plaats op: dichtbij of wat
verder weg, maar vaak in de
ongerepte natuur. En hoewel
een onbewoond eiland in dit
kader misschien aanlokkelijk
lijkt, is het zeker geen must.
Els verwoordt het mooi: “de
Kilimanjaro kan dan wel heel
hoog zijn, maar de Konijnenberg
is ook mooi.”
Sterker door
te delen
in een avondje in die zetel”,
lacht ze.
Anit was hier als ervaringsdeskundige:
“Ik had de workshop
eerder al eens gevolgd in Turnhout,
maar ik vond het zeker
niet erg om nog eens mee te
doen. Ik voel mij opgeladen
en stap met een warm gevoel
buiten. Ergens vind ik het wel
jammer dat er niet meer mensen
aanwezig waren. Langs de
andere kant is het voor deze
workshop ook wel aangenaam
om in een wat kleinere groep
te zijn. Ons groepje was ideaal.
Iedereen was heel open en er
kwamen verschillende ideeën
naar boven, op allerlei vlakken.”
Dat vond ook Els, die sowieso
enthousiast was over het
feit dat deze workshop hier
plaatsvond. “Ik vind het altijd
leuk om zoiets te ondersteunen
in Vosselaar! Voor mezelf
heb ik er best wel wat dingetjes
uit gehaald. Het is goed
om te focussen op stilte, rust
en ruimte in jezelf. Vanavond
kregen we allemaal de kans
om daar de focus op te leggen
en dat ook uit te spreken.
Door iets te delen, wordt het
sterker. Het wordt echter en
het krijgt daardoor meer vorm
voor jezelf.” •
Wil jij ook een stilte workshop
organiseren?
www.avansa-kempen.be
“Ik ben content dat ik geweest
ben”, vertelt Liesbeth na afloop.
“Je moet hier echt tijd
voor maken. Dat is net de essentie
van wat we vanavond
hebben besproken. Nu zal ik
mijn best doen om het ook
thuis toe te passen. Ik had
vanavond ook in mijn zetel
kunnen gaan liggen, maar aan
deze bijeenkomst heb ik veel
meer gehad. Zelfs al ben ik
moe en had ik heel veel zin
Ieder jaar organiseert Avansa in samenwerking met het Stilteplatform de Dag van de Stilte in de Kempen.
Een ideaal moment om de stilte op te zoeken en te ervaren wat het met je doet.
49

MOBILITEIT
Ben jij al fan van de
Spoortclub?
Ik vind dit een
fantastisch initiatief.
Het openbaar vervoer
komt altijd zo negatief
in het nieuws. Dit is
verademend.
Stond jij vroeg in de ochtend
op 6 december op
het perron in Herentals?
Dan werd je misschien getrakteerd
op een sappige 'mandatrein'
van de Spoortclub.
Sinds eind oktober verzamelt
de Spoortclub fans van de
trein. Aanleiding was de vraag
van IOK naar de stem van de
reiziger over het spoor in de
Kempen. Avansa zocht en vond
geëngageerde vrijwilligers met
een warm hart voor de trein.
De Spoortclub wil met ludieke
acties treinreizen op een positieve
manier in de aandacht
brengen.
De acties concentreren zich
vooral in station Herentals, de
centrale hub van treinverbindingen
in de Kempen. De club
kijkt ook kritisch naar wat beter
kan. In 2025 wordt ingezet
op het bevragen van reizigers.
Het idee is de stem van reizigers
en niet-reizigers op een
verfrissende manier tot bij het
beleid en NMBS/Infrabel te
krijgen. •
50

Blijer treinen
©deanderekrispeeters
Wie mij en/of mijn schrijfsels kent, weet dat ik overtuigd ben van de noodzaak van
een ambitieuze modal shift weg van de auto. Dat brengt mij telkens weer in een
moeilijke spreidstand. Enerzijds wil ik mensen overtuigen om er (meer) gebruik van
te maken. Anderzijds ben ik niet blind voor de tekortkomingen van ons openbaar vervoer en
is mijn (van Johan Anthierens geleende) motto ‘Zonder dwarsliggers rijden er geen treinen’
niet zomaar gekozen. Soms zie ik me dus ook genoodzaakt om de NMBS, De Lijn en tutti
quanti over de knie te leggen en hen er eens flink van langs te geven – met het reële risico
dat de ‘car addicts’ zich gesterkt voelen in hun monomodale non-keuze én dat de vervoersmaatschappijen
zich geviseerd voelen.
Een moeilijke spreidstand, ik zei het al.
Maar het ei van Columbus luistert naar de naam De Spoortclub en verenigt de twee – pun
intended – sporen: reclame maken voor de trein en hem in één beweging beter maken.
De Spoortclub vertrekt vanuit de vaststelling dat reizen met de trein zoveel meer is dan je
duurzaam verplaatsen van A naar B. Het is tijd die je kunt gebruiken om een babbeltje te
doen, te luisteren naar een podcast, een boek te lezen of gewoon even van het uitzicht te
genieten. Me time, zeg maar, die af en toe vanzelf we time wordt, wanneer de serendipiteit
toeslaat en toevallige ontmoetingen de trip kleuren. Alsof dat nog niet genoeg is, is er reden
om aan te nemen dat met de trein reizen ook nog eens beter voor je lijn is.
Jammer dus dat die troeven dikwijls worden overschaduwd door het geweeklaag over alles
wat er mis loopt op en naast het spoor. En dubbel jammer dat de NMBS er soms in slaagt ze
zelf onder de mat te vegen.
Daar wil onze fanclub van het spoor dus wat aan doen. Onze missie: de ervaring van meer
reizigers beter maken.
Vorige week stelden wij ons, getooid in authentieke supspoorterskledij, in het station van
Herentals voor aan onze medereizigers en aan de pers. Dat leverde alvast heel wat fijne
reacties op. Van reizigers, die blij waren met onze positieve insteek. Van de pers, die niet
altijd raad wist met deze paradigmashift: enthousiaste treinreizigers die niet gesponsord
worden door de NMBS, kan het nog gekker? Onder ons gezegd, dat kan: automobilisten
die sakkeren op de file en er toch elke dag in gaan staan. Er kwamen zelfs reacties van de
NMBS. Van ‘dit hebben we nog niet eerder meegemaakt’ tot ‘ik wil uw contactpersoon zijn’.
We kregen ook enkele reacties uit andere landsdelen dan de Kempen. Ook voor die mensen
hadden we goed nieuws: wij hebben geen patent genomen op de Spoortclub.
Kijk eens aan, u glimlacht al.
Liken en volgen op Facebook of op Instagram,
zou ik zeggen.
Kris
Stap gerust aan boord
en laat van je horen!
despoortclub
www.spoortclub.be
51

Dialoogtafels ‘Racisme Raakt’
“Eén vlam verlicht
een kamer. Je kan als
individu íets doen.”
v.l.n.r. Irene Amina, Ana Falisimo Amono, Erna De Schutter, Akram Torabi, Rudi Robben
52

DIVERSITEIT
Racisme is een draak met veel koppen. Het kan verschillende
vormen en gedaantes aannemen, van gewelddadig tot bijna
lief: “Jij spreekt al goed Nederlands voor een buitenlander!”
Wat is racisme precies? Hoe ga je ermee om? Hoe verwerk
je het? Welke rol kan je als getuige of omstaander spelen?
Avansa Kempen organiseerde dialoogtafels om erover te
praten. Onder de noemer ‘Racisme Raakt’ deelden mensen
met racisme-ervaring hun verhalen en meningen met mensen
die zich wilden verdiepen in de materie. Helend voor de ene,
verrijkend voor de andere.
tekst ROEL SELS
| foto's CHRIS STESSENS
Akram, Irene, Ana en Rodrigo
zijn mensen van
kleur die geconfronteerd
werden met racisme.
Erna, Rudi en Lief zijn witte
Herentalsenaren die nooit aan
den lijve ondervonden wat
racisme is, laat staan wat het
met je doet. Sociaal-culturele
medewerkers Katrien en Tine
begeleidden en modereerden
voor Avansa Kempen de dialoogtafels
‘Racisme Raakt’. Het
is rond die tafels dat de negen
elkaar beter leerden kennen en
begrijpen, gewoon door naar
elkaar te luisteren. Al is luisteren
niet zo gemakkelijk als
het lijkt. “Iedereen kan praten,
maar weinig mensen kunnen
luisteren,” zegt Ana, die de gave
heeft om in krachtige oneliners
te kunnen spreken. “Aan de
dialoogtafels kreeg je meteen
het gevoel dat je gehoord
werd. De muur waarop je soms
botst als je over je racismeervaringen
praat, hebben jullie
doorbroken.”
Van ongebreideld
tot goed bedoeld
Praat over racisme en iedereen
weet in grote lijnen
waar je het over hebt. Maar
in die ‘grote lijnen’ schuilt
meteen een eerste probleem.
Hoe baken je het precies af?
Waar ligt de grens? Wat voor
de ene racistisch is, is dat
niet noodzakelijk voor de
andere. “In zijn mildste vorm
kan racisme zelfs bijna lief
zijn,” volgens Erna. “Zo is de
opmerking dat iemand ‘best
goed Nederlands spreekt’
wellicht zelfs goed bedoeld,
maar laat ze wel telkens opnieuw
voelen dat je anders
bent.” Naast die zogenaamde
micro-agressies bestaan er
nog verschillende vormen van
racisme. Denk bijvoorbeeld
aan de gekleurde mens die
vaker zijn identiteitskaart zal
moeten tonen dan een witte.
Of aan onversneden, ongebreidelde
racistische handelingen.
“Vrienden van me die
in de bouw werken, hebben
daaronder te lijden. Je kunt je
niet voorstellen hoe grof het
er soms aan toe gaat op de
werkvloer. Dat bazen of ploegbazen
het laten gebeuren en
ermee wegkomen, is voor mij
onbegrijpelijk,” vertelt Erna
verontwaardigd.
“Er bestaat maar één groep:
de mensen. We zijn allemaal
gelijk. Zodra je mensen gaat
onderverdelen in groepen,
begeef je je in gevaarlijk vaarwater,
want dan zeg je in feite
al dat er verschillende soorten
mensen zijn. Dat is verkeerd.
We moeten focussen op wat
ons verbindt, niet op wat ons
scheidt,” vult Lief aan.
De dialoogtafels
“De dialoogtafels hielpen
daarbij,” zegt Akram. “Rond de
tafel zaten mensen met ver-
Aan de dialoogtafels
kreeg je meteen het
gevoel dat je gehoord
werd.
Ana
53

schillende achtergronden en
meningen. Maar die botsten
niet per se. We versterkten
elkaar omdat we naar elkaar
luisterden. We gingen altijd
samen op zoek naar dialoog in
plaats van discussie.”
“Belangrijk is dat daarbij het
juiste kader geschapen werd,”
zegt Erna. “Vooraf bepaalden
de moderatoren dat we
openlijk over racisme zouden
kunnen praten en dat er geen
sprake zou zijn van juist of fout.
Dat zette iedereen al vanaf het
begin op dezelfde golflengte; er
was een gelijkwaardigheid die
goed voelbaar was en die iedereen
het vertrouwen gaf om
vrijuit te spreken.”
Tine van Avansa Kempen:
“Zelfs in de uitnodiging voor
deelname aan een dialoogtafel
werkten we al aan de juiste
sfeersetting voor een dialooggesprek.
‘Actief luisteren en
open staan voor ‘anders’ om
gezamenlijk tot nieuwe inzichten
te komen,’ werden daar
alvast benoemd. In dialoog
gaan met zij die anders zijn,
is volgens ons hét recept om
elkaar beter te begrijpen en
samen een veerkrachtige samenleving
op te zetten.”
De kerngroep
“We zetten niet zomaar enkele
mensen met racismeervaring
aan tafel om hen
daarover in gesprek te laten
gaan met anderen. Neen, onze
vrijwilligers met racismeervaring
doorliepen een heel
proces. Dat deden ze samen
met enkele vrijwilligers zonder
racisme-ervaring,” legt Katrien
van Avansa Kempen uit. “Deze
kerngroep legde samen met
ons als begeleiders al een hele
weg af voor de dialoogtafels
plaatsvonden. Hierdoor wisten
ze op het moment van de dialoogtafels
precies wat hen te
wachten stond.”
“Ik wilde meer te weten komen
over racisme,” zegt Irene.
“Voor ik naar België kwam,
kende ik dat niet. Ik werd er
hier pas mee geconfronteerd
en wilde leren waar het vandaan
komt en hoe je kunt
reageren. En ik wil het ook
bespreekbaar maken.”
Voor Rudi waren de dialoogtafels
een middel om zich te
verdiepen in de materie: “Na-
Erna: “In zijn mildste vorm kan racisme zelfs bijna lief zijn. Zo is de opmerking dat iemand
‘best goed Nederlands spreekt’ misschien goed bedoeld, maar laat ze wel telkens opnieuw
voelen dat je anders bent.”
54

tuurlijk wist ik al wat racisme
was, maar vanop afstand, als
buitenstaander. Ik wilde meer
weten en zeker ook de kant van
de slachtoffers eens horen.”
“Door te praten, leer je elkaar
te begrijpen. En elkaar begrijpen
is al een groot deel van de
oplossing,” vat Ana samen.
De doordachte samenstelling
van de groep wekte het
vertrouwen dat nodig is om
tot een eerlijk en vrij gesprek
te kunnen komen. “Over
racisme praten is heel persoonlijk,”
zegt Ana. “Dat doe
je niet zomaar. Maar in deze
omgeving kon het. Het voelde
veilig. Ik voelde me ook
gesteund. Als ik alleen mijn
verhaal doe, zou je nog kunnen
denken dat ik overdrijf.
Dat kan je niet meer wanneer
Irene en Akram gelijkaardige
verhalen vertellen.”
“In de groep ontstond een dynamiek
die mij steeds dieper
in het verhaal zoog. Ik wilde
steeds meer te weten komen,”
ervaarde Rudi.
“Bij de groep hoorden ook
de Avansa-moderatoren Tine
en Katrien,” vult Irène aan.
“Ik moet zeggen dat ik vooraf
twijfels had, maar die vielen
weg toen ik merkte hoe zij
het aanpakten: altijd rustig
en geduldig en iedereen het
woord gevend. Dat stelde me
snel op mijn gemak.” Erna
beaamt: “Over racisme praten
ligt gevoelig. Je moet een goed
kader maken om dat te doen.
Tine en Katrien hebben dat
Voor ik naar België
kwam, kende ik geen
racisme. Het is pas
hier dat ik ermee
geconfronteerd werd.
professioneel gedaan. Goed
georganiseerd en voorbereid.
Het stelde me gerust toen ik
dat zag.”
Het resultaat
Door vrijuit te kunnen praten,
bereid te zijn om te luisteren,
elkaars meningen te respecteren
en gesteund en gesterkt
door de anderen, bewees het
concept van de dialoogtafels
zijn nut. Maar niet alleen de
reisweg moet worden beoordeeld,
ook de bestemming.
Wat was uiteindelijk het belang
van de dialoogtafels?
Wat werd ermee bereikt? Wie
leerde wat?
Akram reageert: “Door de verhalen
van anderen te horen,
drong het pas goed tot me
door dat ik niet alleen sta.
Veel mensen maken dit mee.
Dat steunt je. Mijn zelfvertrouwen
is erdoor gegroeid.
En door er hier over te praten,
kan ik er nu ook elders gemakkelijker
over praten.”
Irene
Lief: “We moeten focussen op wat ons verbindt,
niet op wat ons scheidt.”
Zowel Rudi als Lief nemen
het woord ‘verrijkend’ in de
mond. “Beter kan ik het niet
verwoorden. Ik ben hier rijker
uitgekomen.”
55

Irene: “Ik moet zeggen dat ik vooraf twijfels had, maar die vielen weg toen ik merkte hoe
Katrien en Tine het aanpakten: altijd rustig en geduldig en iedereen het woord gevend.
Dat stelde me snel op mijn gemak.”
“Ik weet nu ook hoe belangrijk
het is om tussen te komen als
je getuige bent van racisme,”
zegt Rudi. “Je hoeft daar geen
held voor te zijn. Gewoon
al een stapje dichter bij het
slachtoffer gaan staan, kan
veel betekenen.”
Irene voegt toe: “Het verschil
tussen je alleen op de wereld
voelen en ervaren dat er steun
is, al is het maar van één persoon,
is inderdaad immens.
Mijn baas steunde mij nadat ik
racistisch werd aangesproken.
Misschien had hij nóg beter
kunnen doen door de dader
zelf aan te spreken, maar ik
was al enorm blij met die
steun.”
“Dat heb ik vooral onthouden,”
vult Erna aan: “Dat je ook als
individu iets kunt doen. Eén
vlam kan een kamer verlichten.”
“Dat gebaar, hoe klein
ook, moet je wel stellen,”
benadrukt Lief. “Laat het niet
aan het slachtoffer over om
zich te verweren, want die
hangt al in de touwen. Zwijgen
is toestemmen. Oordeel zelf
wát je doet, maar doe iets.”
De toekomst
Dialoogtafels zullen het racisme
niet uit de wereld helpen,
maar omgekeerd kun je
wel stellen dat zolang racisme
bestaat, initiatieven als dialoogtafels
nodig zijn. Plannen
worden gesmeed om verder te
gaan. “We zullen bekijken hoe
we dat organisatorisch doen
en of de dialoogtafels een
eigen leven kunnen leiden met
nog een minimale ondersteuning
van ons,” zegt Katrien.
Ana laat er geen gras over
groeien. “Ik maak alvast een
doodle om nog eens samen te
komen!” •
Kijktip
56

2005 - Team Vormingplus Kempen
Bedankt
Viviane
Je collega's, bestuursleden
en partners wensen je een
welverdiend pensioen.
2015 - Tijgers aan de haard
Viviane springt op de
barricaden als sociale
strijd nodig is. Ze steekt
zelf de handen uit de
mouwen om dingen
te veranderen. Altijd
opnieuw. Engagement
en strijdbaarheid, dat is
Viviane.
Jan
Merci Viviane, om het
vuur aan te wakkeren,
te inspireren en van de
Kempen een betere plaats
te maken.
Mieke
2018 - Bus naar Mol
57

Nieuw beleidsplan
Vooruitblik
naar 2030
Avansa Kempen presenteerde eind vorig jaar het nieuw
beleidsplan 2026-2030. Wat staat op de planning voor de
komende jaren? Zijn er opvallende koerswijzigingen? Welke
thema’s worden uitgediept en zijn er onverwachte wendingen
in het vooruitzicht? Pieter Desmedt (sociaal-cultureel werker)
en Jan Van Hout (zakelijk coördinator) hielden de pen vast en
praten je bij.
Jan Van Hout: "Als onderdeel van het beleidsplan doen
we altijd een bevraging. Mensen uit allerlei organisaties
en sectoren komen aan bod en dit keer was er een
ongekende eensgezindheid: zet in op meer verbinding.”
Jan, Pieter, wat zijn de
ambities voor 2026-2030?
Pieter: “Het belangrijkste waar
we op willen inzetten, is verbinding.
We gaan voor meer
contact, meer ontmoeting en
meer dialoog. Onze activiteiten
moeten nog meer dan nu
bruggen slaan tussen mensen
en organisaties.”
Jan: “Die focus lijkt misschien
weinig ambitieus voor een
organisatie die al jaren mensen
samenbrengt, maar dat
is het zeker niet. Sociale verbinding
is vandaag een grote
uitdaging geworden, veel meer
dan pakweg 20 jaar geleden.
Het contact tussen mensen is
veranderd door de toegenomen
digitalisering van vrijwel
ons hele leven, met sociale
media als ultieme component.
Er zijn minder fysieke plekken
waar we met elkaar praten, die
gesprekken polariseren meer,
de eenzaamheid neemt toe…
Allemaal signalen dat de verbanden
tussen mensen losser
worden. Wat vroeger bijna
vanzelfsprekend was, is dat nu
véél minder.”
Pieter: “In die mate zelfs dat
het als een probleem geformuleerd
wordt. Die focus op
verbinding in ons beleidsplan
is er vooral gekomen omdat
we vanuit ons ruime netwerk
58

Onze missie: 'Avansa Kempen creëert praktijken waar mensen samen bouwen aan de wereld.'
de expliciete vraag kregen om
de volgende jaren daar op in
te zetten.”
Jan: “Als onderdeel van het
beleidsplan doen we altijd een
bevraging. Mensen uit allerlei
organisaties en sectoren komen
aan bod en dit keer was
er een ongekende eensgezindheid:
zet in op meer verbinding.”
Meer verbinding
Wat mogen we dan
verwachten? Hoe pakken jullie
dat aan?
Jan: “Verbindend werken kan
op verschillende niveaus.
Je kan langdurige trajecten
opzetten waar deelnemers
intensief samenwerken, maar
je kan ook eenmalige activiteiten
organiseren waar
minder interactie is. De eerste
groep zorgt natuurlijk voor
de krachtigste verbindingen,
maar de eenmalige contacten
kunnen ook enorm belangrijk
zijn. Vandaar onze keuze om
zo breed mogelijk verbindend
te werken. Met activiteiten die
inzetten op ontmoeting, andere
die voor meer interactie
gaan, nog andere waar dialoog
en overleg centraal staan en
activiteiten waar intensief samengewerkt
wordt. Het is een
en-en-en-verhaal."
Pieter: “Dat sluit volledig aan
bij de manier waarop Avansa
de laatste jaren werkte. Veel
mensen kennen ons via de
projecten die we doen waar
we langdurig en intensief met
deelnemers aan de slag gaan.
Daarnaast hebben we ook
een uitgebreid aanbod aan
lezingen en workshops die we
samen met partners opzetten
en waar jaarlijks duizenden
mensen aan deelnemen.
Daar staat vooral ontmoeting
centraal, terwijl het in de
projectwerking ook om intensieve
samenwerking draait.
Dat zijn beide waardevolle
manieren om verbindend te
werken.”
59

Het plan voor 2026 - 2030 samengevat.
Jan: “Ons aanbod en onze
activiteiten gaan dus niet ingrijpend
veranderen, alleszins
niet voor de buitenwereld.
Achter de schermen zal wel
meer aandacht zijn voor
krachtigere verbindingen tussen
deelnemers onderling en
met partnerorganisaties. En
dus ook aandacht voor zaken
als toegankelijkheid, inclusie
en participatie, met als uiteindelijk
doel zoveel mogelijk
mensen te betrekken, drempels
weg te nemen en een
open, diverse samenleving te
versterken.”
Vier kernthema's
Meer aandacht voor
verbinding dus, maar geen
fundamentele wijzigingen.
Blijft Avansa dan ook werken
aan de vertrouwde thema’s en
projecten zoals bijvoorbeeld
Translab K, het stilteplatform
en genderongelijkheid?
Pieter: “In onze thema’s zullen
zeker wel verschuivingen te
zien zijn. We spelen in op wat
leeft en dat verandert natuurlijk
in de loop van de tijd.
Rond 2010 stonden nieuwkomers
bijvoorbeeld enorm in
de belangstelling en dus werden
projecten zoals ‘Samen
Inburgeren’ en ‘Praatpunten’
opgezet.”
Jan: “Belangrijk is wel dat we
ons niet beperken tot één of
twee thema’s, maar we op veel
thema’s tegelijk inzetten. We
willen een breed publiek aanspreken
en er zijn nu eenmaal
veel verschillende zaken waar
mensen van wakker liggen. Het
is dus én transitie én cohesie
én gender én nog een aantal
andere thema’s. Opnieuw een
en-en-verhaal dus."
Pieter: “Binnen die grote groep
van thema’s zijn vier kernthema’s
uitgekozen waarvan
we nu al zeker weten dat we er
projecten voor gaan uitwerken
die maatschappelijke uitdagingen
echt aanpakken. Dat
zijn ‘sociale cohesie’, ‘(kans)
armoede’, ‘polarisatie’ en
60

Pieter Desmedt: “Er zijn vier kernthema’s uitgekozen waarvan we
nu al zeker weten dat we er projecten voor gaan uitwerken die
maatschappelijke uitdagingen echt aanpakken. Dat zijn ‘sociale
cohesie’, ‘(kans)armoede’, ‘polarisatie’ en ‘beleidsparticipatie en
democratie’."
waar we willen op inzetten en
dat zijn ‘mensen in armoede’
en ‘personen van vreemde
herkomst'.”
‘beleidsparticipatie en democratie’."
Democratie
toegevoegd
Daar zitten toch wat
verrassingen bij. Sociale
cohesie is evident omdat jullie
verbindend willen werken en
rond beleidsparticipatie zijn
jullie de laatste jaren heel
actief geweest, maar waarom
de anderen? En wat met de
toevoeging ‘democratie’?
Pieter: “Die keuzes vloeien
voort uit de basiskeuze om
verbindend te werken. Het zijn
allemaal thema’s waarbij we
bruggen willen bouwen tussen
mensen en groepen. Bij
‘polarisatie’ is dat het duidelijkst:
daar zijn tegenstellingen
die misschien wel overbrugd
kunnen worden door goed
sociaal-cultureel werk. Bij ‘beleidsparticipatie’
tussen lokale
besturen en hun burgers en bij
‘(kans)armoede’ tussen mensen
in armoede en de mensen
en organisaties rondom hen.”
Jan: “Het thema democratie
werd toegevoegd, omdat het
herstellen van de band tussen
burger en bestuur niet alleen
te maken heeft met participatie,
maar ook met democratische
vernieuwing op andere
vlakken.”
Pieter: “De laatste twee jaar
hebben we rond alle vier die
thema’s al gewerkt, dus het
is logisch dat we ze verder
uitbouwen de volgende jaren.
De kans is groot dat er nog
andere kernthema’s toegevoegd
worden in de loop van
de beleidsperiode. Die ruimte
is er en de eerste kanshebber
lijkt het thema ‘diversiteit’ te
zijn. We hebben namelijk twee
kansengroepen aangeduid
Op vlak van huisvesting komt
er wel een grote verandering.
Jullie verhuizen naar een
nieuw gebouw in het centrum
van Turnhout.
Jan: “Klopt. Als alles volgens
plan verloopt, zitten we eind
2026 in het gerenoveerde gebouw
Den Bond samen met
Mooov, beweging.net, Campina
Energie en SAAMO. Onder de
naam ‘De Bondgenoten’ gaan
we daar een hub creëren waar
allerlei dynamieken kunnen
ontstaan.”
Pieter: “Wij pakken er bijvoorbeeld
uit met een ‘stadslabo’,
een plaats voor mensen en
groepen die net zoals wij graag
dingen veranderen in hun
omgeving, die graag knutselen
aan de samenleving en mee
een verschil willen maken.”
Jan: “Het stadslabo is een
kleinschalig experiment, maar
het zou zo maar eens een
modern antwoord kunnen
bieden op allerlei stedelijke
uitdagingen, juist omdat het
verbindend en cocreatief zal
werken én heel dicht bij de
mensen zal staan. We kunnen
bijna niet wachten om ermee
aan de slag te gaan.” •
Benieuwd naar de plannen voor
de nieuwe huisvesting?
www.debondgenoten.net
61

ACV Socius Jeugdhuis Tydeeh Buurtwerking Domein Kasteel Meerlaer Stichting Robin OKRA OLVrouw Vosselaar
Ferm regio Mol Davidsfonds Vorselaar Orbit Gezonde Gemeente Mol TuinHier Herselt Landschapspark
De Merode Marbol Fonk vzw Werkgroep Alleman Mobiel Bibliotheek Herselt Kortom vzw Hiva Inner Wheel
Westerlo LDC Ten Hove Gemeente Oud-Turnhout Hannah Arendt Instituut Ferm Balen CSA Mosterdzaadje
Femma Vosselaar G1000 Erfgoed Noorderkempen Heemkundige Kring De Vlierbes Beerse-Vlimmere Barzoen
Ferm Vorselaar OCMW Herentals T100 Femma Oevel Jeugdraad Meerhout Ferm regio Hoogstraten Samana
Wechelderzande BC Vallei van 't Merkske KULeuven VUB AP Hogeschool Beweging.net EduKempen Tuin-
Hier Geel Rebelle OCMW Grobbendonk Beweging.net Geel Best Pittig Kasterlee Burgergroep Samen Beerse
Davidsfonds Gierle Gevangenis Wortel Maïzena Commons Lab Bibliotheek Beerse Ferm Merksplas Gemeente
Laakdal Bibliotheek Mol Thomas More Bibliotheek Laakdal Wakkerdal Gemeente Vosselaar Arteconomy
Agentschap Justitie en Handhaving - afdeling hulp- en dienstverlening Ferm Tongerlo Gemeente Lille Gemeente
Mol Stilteplatform Geels Geschiedkundig Genootschap Avansa Mechelen Jeugdraad Dessel Bibliotheek Balen
De Federatie Alfons Smet Residenties Medisch Huis 't Rondpunt Neos Kasterlee Bibliotheek Turnhout
MOOOV LDC Eigenaard Femma Kasterlee TuinHier Westerlo Vrijwilligers gender Wijkvereniging 't Heilaar De
Dorpel OKRA Wechelderzande Stuifzand Bibliotheek Neteland Idewe Gemeente Grobbendonk Den Babbelhoek
CM Femma Geel-Larum Markant Mechelen-Turnhout Cultuurpromotie - OC De Djoelen Davidsfonds Oud-
Turnhout Welzijnsschakel Olen Neos Mol Gevangenis Hoogstraten Rebelle Meerhout Beweging.net Vorselaar
Welzijnsschakels Ferm Arendonk Gemeente Olen Cultuurraad Turnhout LDC 't Trefpunt Gemeente Hulshout
Femma Mixinthals Nonkel WZC Prinsenhof Musea Turnhout Ferm Baarle-Hertog Dienstencentrum Den
Travoo Femma Hoogstraten Velt regio Mol Davidsfonds Mol Agentschap Integratie en Inburgering Campina
Energie Gezinsbond Ferm Zondereigen Gemeente Kasterlee KWB Geel Sint Amands Samana Geel Sint Amands
Gemeente Herenthout Bibliotheek Kasterlee Moderator BC De Liereman KWB Gierle Welzijnsschakel Retie
Neos Laakdal De Huizen Contenti Herentals WZC Parel Der Kempen Avansa Vlaamse Ardennen Orelia Residentie
Groenhof Davidsfonds Herentals Gemeente Arendonk De Woonboog LDC Varenwinkel Ar-Tur Landelijke
Gilde Geel Holven MOS Meerhout LDC
De Schoor Velt Middenkempen Best Pittig
Turnhout Gemeente Baarle-Hertog Stad
Geel Cultuurcentrum 't Schaliken Ferm
Meerle WZC Lindelo Gemeente Vorselaar
Bibliotheek Westerlo Koperen Passer
301 partners
664 activiteiten
17.163 deelnemers
alleen al in 2024
Geel-Herentals Natuurpunt Nete Aa
LDC Sprankel Cultuurcentrum De Warande
Bibliotheek Herenthout Kannet vzw Doc
Atlas Vertekijkers Vlaams Vredesinstituut
Bibliotheek Merksplas Kordia - Huis van
het Kind Cultuurraad Oud-Turnhout Trizone
Kempens Karakter Landelijke Gilde
Herenthout Leader Kempen Zuid Dinamo
Ferm Poederlee Ferm Lichtaart FOD
Justitie Burgergroep Buurtverhaal UAntwerpen
Ferm Sint-Martinus Olen Project
Digibank Regio Zuiderkempen Oxot Westerlo
Gezondheidsraad Beerse LDC De
Wissel Cultuursmakers Gemeente Dessel
Ferm regio Lille Oxfam Wereldwinkel
Merksplas Gemeente Rijkevorsel Avansa
Brugge Avansa Oost-Brabant Ferm Zwaneven Best Pittig Stad Herentals Femma Merksplas Seniorenraad
Balen Bibliotheek Herentals Femma OLVrouw Middelares Turnhout Kazerne Dossin Ronk LDC Durgebont
Park in de Zon - regio Kempenland Logo Kempen Stad Turnhout UCLL - SAM Stad Hoogstraten Welzijnszorg
Kempen Hofke van Chantraine Assistentiewoningen Heiberg Davidsfonds Vosselaar Seniorenraad Lille Konekt
Gemeente Retie Baldemore T ANtWOORD RTV Participatieraad Geel Toerisme Turnhout Gemeente Meerhout
Gemeente Heist-op-den-Berg De Rode Antraciet UGent Avansa Gent OPZ Geel OKRA Geel Sint Amands
De Natte Droom De Burgers Grobbendonk Ons Huis Natuurpunt Markvallei Femma Bibliotheek Rijkevorsel
Herstelacademie Kempen Bibliotheek Geel Ferm Turnhout Davidsfonds Lille-Poederlee-Wechelderzande
Avansa Waas en Dender Samana Vlimmeren OKRA Geel Larum Landelijke Gilde Lichtaart Securex Vrouweninfo
Herentals De Lijn Vrijwilligers stilte Revinah Gevangenis Turnhout Blenders Seniorencomité Rijkevorsel
Probus Geel Histories Grootouders voor het klimaat Kempen Avansa regio Antwerpen Ferm regio Turnhout
OCMW Herenthout - Buurthuis 't Lindehofke Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek Bibliotheek Ravels Neteland
Gevangenis Merksplas Femma Lichtaart OKRA Noorderwijk WZC Orelia Keiheuvel Bibliotheek Meerhout
IOK Klimaatmakers Olen Foodsavers Seniorenadviesraad Vosselaar Davidsfonds Tielen AIF+ Zomerspoor
Klimaatmakers Westerlo MiMe Neos Geel ACV Herenthout Davidsfonds Rijkevorsel Regionaal Landschap
Kleine en Grote Nete Samana Vorselaar Gemeente Balen Zijkant Bibliotheek Lille VELT WZC De Berk Avansa
Limburg Bibliotheek Dessel LDC Luysterbos Merksplas.NU De Cirkelshop - Sociale Dienst Herentals Gemeente
Westerlo ACV Beerse-Vosselaar De Transformisten Davidsfonds Beerse-Vlimmeren Cultuurcentrum Baarle
VVSG OKRA Sint Jozef Vosselaar Jeugdraad Turnhout Wetenschapscafé Turnhout OKRA Olen Centrum Femma
Zwaneven CAW De Kempen Vrijwilligers Kleur Bekennen Rurant Waerbeke Femma Bouwel Kultuurkontakt
Beerse OKRA Grobbendonk Avansa Midden en Zuidwest Vlaanderen

Contacteer ons
JAN VAN HOUT
Zakelijk coördinator
jan.vanhout@avansa.be
014 95 35 42
BART KETELSLEGERS
Inhoudelijk coördinator
bart.ketelslegers@avansa.be
014 41 15 65
KATRIEN LOOTS
Sociaal-cultureel werker
katrien.loots@avansa.be
014 95 35 47
CHRISTA TRUYEN
Sociaal-cultureel werker
christa.truyen@avansa.be
014 95 35 41
WANNES VAN COILLIE
Sociaal-cultureel werker
wannes.vancoillie@avansa.be
014 95 35 48
MIEKE HEYMANS
Sociaal-cultureel werker
mieke.heymans@avansa.be
014 89 97 26
JANNA JANSSENS
Sociaal-cultureel werker
janna.janssens@avansa.be
014 95 35 46
PIETER DESMEDT
Sociaal-cultureel werker
pieter.desmedt@avansa.be
014 95 35 49
TINE DE LAET
Sociaal-cultureel werker
tine.delaet@avansa.be
014 95 35 45
MIEKE LUYTS
Sociaal-cultureel werker
mieke.luyts@avansa.be
014 95 35 45
KOEN STYNEN
Sociaal-cultureel werker
koen.stynen@avansa-kempen.be
014 95 35 48
EVY BENS
Communicatiewerker
evy.bens@avansa.be
014 41 15 65
Avansa Kempen vzw
Prins Boudewijnlaan 9 bus 2
2300 Turnhout
ond.nummer 0861.555.780
RPR Antwerpen afdeling Turnhout
014 41 15 65
kempen@avansa.be
www.avansa-kempen.be
avansakempen
Avansa Kempen

Kempen
Prins Boudewijnlaan 9 b2
2300 Turnhout met de steun van
014 41 15 65
kempen@avansa.be
www.avansa-kempen.be
SCAN DE QR-CODE
en lees dit magazine digitaal