Delft.business #33

CONNECTING THE DOTS

#33 - VOORJAAR 2025

Duur

zaam

onder

nemen

Moore DRV

Marc Schouten

‘Duurzaamheid gaat ook

over goed werkgeverschap’

Werkwaardig Inspiratie voor betekenisvol ondernemen

IKEA Betaalbare kantoorconcepten

Lignitec Circulair bouwen met houtcomposieten

delft.business | voorjaar 2025 | 3

Ten eerste

Duur

zaam

onder

nemen

Duurzame stappen

Duurzaam

ondernemen

5 Verder in dit nummer

Inhoud

9

16

20

26

30

33

40

46

48

50

55

56

Duurzaam ondernemen

Vijf ondernemers aan het woord

Opgroeien met respect voor de natuur

Risicovol spelen maakt kinderen zelfredzaam

Werklandschappen van de toekomst

Transformatie van Schieoevers Zuid

Netwerkkaart Delft

Waar moet je zijn?

Tijdelijke thuisbasis

Nieuwe woonvorm voorziet in behoefte

De Parels van Bacinol

Ramboll

Verduurzamen, stap voor stap

Tips voor duurzaam ondernemen

Groen gedrag vraagt om minder obstakels

Klimaatpsycholoog wil psychologische hobbels doorbreken

Schuilkerk wordt cultuurtempel

Podium voor cultuur, debat en ontmoeting

Politiek en ondernemers

Invloed uitoefenen op de politieke agenda

Succes begint met een schets

Industrieel ontwerper geeft vorm aan ideeën

Nieuwe naam, vertrouwde gezichten

De voordelen en praktische hobbels van een fusie

Waar vind ik als ondernemer één overzicht van

subsidies, loketten of initiatieven rondom duurzaam

ondernemen? Daar vraag je met wat. Het

antwoord wist ik niet, maar ik deed wat navraag

bij experts in ons netwerk (dank Anouk Creusen

en Jehan Daal) en zocht zelf een en ander online

op. Ik kan je vertellen: door de vele bomen was

het bos nauwelijks tot niet te vinden. Dus ja, waar

begin je dan?

De cruciale vraag die je jezelf als ondernemer

kan stellen is: waar zit mijn pijnpunt of drijfveer?

Oftewel: moet je aan wettelijke verplichtingen voldoen,

wil je geld besparen of ga je impact maken?

Vervolgens is het handig een paar stappen te

doorlopen. Het goede nieuws is dat je die stappen

terugvindt op pagina 40 van deze editie.

Helpt dat stappenplan je op weg? Perfect! Zo

niet, trek dan even bij me aan de bel, want met het

netwerk dat we in de regio hebben opgebouwd,

vinden we in no time de juiste persoon die iets

voor je kan betekenen. Simpel en snel, zonder

van-het-kastje-naar-de-muurgedoe. Ik verzeker

je: er zijn genoeg ondernemers in ons netwerk

die je met hun eerste duurzame stappen zijn

voorgegaan en die hun kennis vast en zeker met

je willen delen.

Maar ga er eerst eens rustig voor zitten en blader

op je gemak deze editie door. Laat je inspireren

door de verhalen die ondernemers met je delen en

doe er alvast je voordeel mee.

Sabine van Meeteren

Dot•

P.S. Ook andere ondernemers inspireren?

We hebben nog een paar plekjes vrij

in ons volgende magazine.

Op de cover Marc Schouten | 56

1

© Inter IKEA Systems B.V. 2025

2

Kleine werkruimte,

grootse plannen

Waar je je kantoor ook inricht, de ruimte biedt

mogelijkheden. Ook in een kleine werkruimte

komen grootse plannen tot leven. Dus regel

er één die je werk inspireert, maar die ook

gezellig is om de dag door te brengen.

3

4

1

MITTZON frame met wieltjes/plank/kabeldoos 229.-/st.

Wit. 85×205 cm. 595.146.77

3

MITTZON geluidsscherm voor bureau 169.-/st.

Gunnared beige. 165x72 cm. 705.282.15

2

MITTZON vergadertafel 139.-/st.

Wit. 140×68×105 cm. 695.330.53

4

MITTZON laptoptafel met wieltjes 149.-/st.

Groen. 66×50 cm. 792.824.26

Ook benieuwd naar wat IKEA for Business Delft voor jou kan betekenen? Ga naar IKEA.nl/Delft


Verder in dit nummer

Meebouwen aan gelijke kansen

14

Werkgeversnetwerk Werkwaardig inspireert

ondernemers om iedereen kansen te bieden op de

arbeidsmarkt. Jan Vrij van AH Vrij en Amanda ter Smitte van

Haagclean vertellen hoe dit leidt tot groei, samenwerking en

maatschappelijke impact.

Broedplaats voor vernieuwing

18

Samenwerking is

onmisbaar voor

vooruitgang. Octatube,

gevestigd in Innovatiedistrict

Delft, ervaart dagelijks de

voordelen van de nabijheid van

studenten, fieldlabs en startups.

Maaike Zwart, wethouder

duurzaamheid, werk & inkomen

en economie was benieuwd hoe

dat werkt en ging langs voor een

goed gesprek.

Impact maken met een wallet

23

Commercieel succes en positieve impact op de

wereld gaan prima samen. Rob van der Valk lunchte

met Marianne van Sasse van Ysselt, mede-directeur

van Secrid, en was benieuwd naar het succes achter de

cardprotector.

Studenten maken werk van MVO

28

Stud wil het duurzaamste studentenuitzendbureau

van Nederland worden en zet serieus in op MVO. Het

MVO-keurmerk houdt hen daarbij scherp.

Milieuvriendelijke houtcomposieten

34

Een duurzaam alternatief voor houtmaterialen als

MDF en triplex biedt grote kansen voor een meer

circulaire bouwen meubelsector. De ondernemers van

start-up Lignitec zijn vastbesloten de wereld mooier achter

te laten en denken daar met plantaardige bindmiddelen een

bijdrage aan te leveren.

Van weggooien maar waarderen

44

Een tweede leven geven aan inboedels die na

verhuizingen achterblijven. Joshua van Buuren zoekt

partijen om mee samen te werken om de afvalstroom in te

dammen. Hij vertelt over de samenwerking met New Future

Lab. Die smaakt naar meer.

Buizenpost voor mensen en vracht

52

Reizen we straks van Amsterdam naar Berlijn in één

uur? Voormalig Delftse studenten werken aan een

testbaan van een futuristisch en duurzaam vervoermiddel,

dat mensen en spullen vervoert door luchtledige buizen.

Rubrieken

06 Opmerkelijk

22 Mijn agenda:

Monique van Hoolwerff

32 Delftse transfers

36 Het pand

58 Binnenkort

59 Gelukkig hebben we de

foto’s nog

62 Colofon

63 Volgende nummer

64 Tot slot

6 | voorjaar 2025 | delft.business

DELFTSE

T O P P E R S

De Delftse start-up NUVO wint de

Mekelprijs 2024 en een bedrag van

1500 euro. NUVO brengt TU Delftmasterstudenten

naar middelbare

scholen om wetenschap meer

toegankelijk en inspirerend te

maken. De jury prees NUVO om de

maatschappelijke impact en bijzondere

toewijding.

Firma van Buiten pakte goud en zilver

tijdens de kookwedstrijd Lekker Anders

op de Horecava 2025. De broodjes

Unduckover met eend en Eats Meat

West met kalfslende waren volgens

de jury origineel, geslaagd en anders.

De broodjes staan sindsdien op de

menukaart.

Vivici, een Delftse start-up gesteund

door multinational DSM-Firmenich

en zuivelmultinational Fonterra, heeft

32,5 miljoen euro opgehaald in een

Serie A-financieringsronde. Vivici

brengt dierproefvrij, zeer voedzaam en

duurzaam geproduceerd eiwit op de

markt.

Jan Bot, mede-oprichter van

zepp.solutions, is opgenomen in de

FD Talents List 2025, een prestigieuze

erkenning van Het Financieele Dagblad,

die de vijftig meest veelbelovende

ondernemers onder de 35 jaar in

Nederland in de schijnwerpers zet.

Natuurondersteuning

met innovatie

Baanbrekend onderzoek in de strijd tegen klimaatverandering:

door water op het bestaande

zee-ijs aan de Noordpool te pompen, groeit het

volume van het zee-ijs. Arctic Reflections ontwikkelt

een concept dat specifieke locaties rond de

Noordelijke IJszee gebruikt om ijs te verdikken en

het vervolgens via bestaande oceaanstromingen

door de Arctische wateren te transporteren. Met

dit effectieve ijsdistributieproces en met grotere

pompen kan 100.000 km 2 ijs worden hersteld. Recent

is er een tweede ijsverdikkende excursie gedaan

voor het verder evalueren van de innovatieve

methode en om nieuwe manieren te onderzoeken

om water over het zee-ijs te pompen.

We zijn er trots op om Materialise te mogen verwelkomen in

onze stad, waar innovatie en samenwerking centraal staan

Wethouder Maaike Zwart tijdens de opening van het Aerospace Competence Center in Delft

#interessant

2027

De verbouwing bij Museum

Prinsenhof Delft is begonnen.

Bezoekers komen vanaf 2027 via

de heringerichte Prinsentuin en de

nieuwe centrale entree binnen.

7,9

Treinreizigers gaven in 2024 hun

mening over stations in Nederland.

Station Delft krijgt een 7,9 - net als

het jaar ervoor.

1200

Van alle koophuizen in Delft

zijn er vorig jaar afgerond 1200

verkocht. Dat is een op de zestien

koopwoningen.

373.000

In 2025 moet er een totaal van

373.000 m 2 aan bedrijfsruimte zijn

in Delft. Een jaar eerder was dat

317.477 m 2 .


NIEUW-

KOMERS

De Balie in ’t Postkantoor

is heropend als vergaderruimte.

Voor cocktails

vraag je naar de nieuwe

Huiskamer.

Begin maart opende

Studio 015 aan de

Vulcanusweg: de nieuwste

hotspot voor reformer

pilates en yoga.

Delfts blauwe tegel met

inspirerend verhaal

Op de website van Royal Delft is een bijzondere tegel te koop. Het ontwerp

is gecreëerd door de broers Koen en Bart van Santvoort, in samenwerking

met de meesterschilders van Royal Delft en de Hersenstichting. Koen, een

getalenteerd kunstenaar, zag zijn leven ingrijpend veranderen na een ongeluk

in 2021 waarbij hij hersenletsel opliep. Ondanks deze moeilijke gebeurtenis

verloor hij zijn creatieve geest niet. Samen met zijn broer vormt hij een

inspirerend duo. Het motto Never Ever Give Up is op subtiele wijze verwerkt

in de tegel. Met de aankoop van deze tegel steun je ook de Hersenstichting.

Royal Delft doneert 25% van de opbrengst aan de stichting.

Nog tot en met 21 april

bezoek je de Tuinexpositie

Innovation Gallery in de

tuin van het nieuwe Huis

van Delft.

Op

mer

kelijk

Nice Tea is geopend aan

de Oude Langendijk 14. Je

bestelt er onder meer de

populaire bubble tea, Chinese

crêpes en pokébowls.

Made in Delft

Wat is het?

Ornament Nouveau is het horloge met het eerste

Nederlands polshorloge-uurwerk ooit.

Wat is er bijzonder aan?

Het horloge is ontworpen, ontwikkeld en

handgebouwd in Delft. De kast is gemaakt van

3D geprint titanium en voorzien van een unieke

vormgeving met een wijzerplaat die zwart wordt

in zonlicht. In alle andere omstandigheden is het

bijzondere mechanische uurwerk zichtbaar.

Wie maakt het?

Holthinrichs Watches Delft. Het team bestaat uit zes

specialisten: technici, ontwerpers en ambachtslieden.

THE SCENT OF THE CITY

Opzoek naar een origineel

personeels- of relatiegeschenk?

Wij bieden verschillende

maatoplossingen.

Aanmelden als verkooppunt?

Vraag naar ons starterspakket.

Wij informeren je graag over

de mogelijkheden.

IN PARTNERSHIP WITH

Royal Delft 1653

Porceleyne Fles

sales@delftbluefragrance.com

085-0608832

delftbluefragrance.com

delftbluefragrance


Ondernemers aan het woord

Duurzaam

ondernemen

Duurzaam ondernemen

Hoe kun je als ondernemer bijdragen

aan een duurzame toekomst? Hoe balanceer je economische, sociale en

ecologische belangen? Wat kun je vandaag in je bedrijfsvoering doen om

een leefbare wereld voor toekomstige generaties te waarborgen? Op de

volgende pagina’s vertellen enkele ondernemers hoe zij daarmee omgaan.

Teksten: Joli Deitz en Andrea Dronk | Foto’s: Ronald Speijer


Rogier Camijn eigenaar Hampshire Hotel Delft Centre

Duur

zaam

onder

nemen

‘Duurzaamheid en gastvrijheid

gaan hand in hand’

“Horeca zit in mijn DNA. Ik ben zelfs in een hotel geboren – Hotel De Kok heette dat toentertijd.

Mijn ouders lieten het hotel steeds verder groeien, totdat we verhuisden naar de andere kant van

Delft. Dat is nu het Hampshire Hotel Delft Centre, met 92 kamers, een volwaardig restaurant,

terras, bar en vergaderzalen. Toen de kans kwam om het hotel over te nemen, grepen

mijn broer en ik die met beide handen aan. Wij willen een hotel runnen waar mensen

graag komen, waar medewerkers trots op zijn en waar we samen bijdragen aan een

duurzamere wereld.

Tijdens de renovatie vorig jaar kozen we voor duurzame oplossingen, zoals

tapijt van 100% gerecycled materiaal. Behangrestanten kregen een nieuw

leven als bestekzakjes via Stichting Stunt. Voor vervoer adviseren we onze

gasten de elektrische tuktuk en in ons restaurant serveren we zo veel

mogelijk biologische en lokale producten. We minimaliseren energieverbruik

met slimme technologieën en doen gezamenlijk inkopen met andere

horecabedrijven. We zijn trots op ons Green Key Goud-certificaat, een van de

hoogste duurzaamheidskeurmerken voor de horeca.

Duurzaamheid gaat niet alleen over het milieu, maar ook over de beleving

van onze gasten. We willen laten zien dat een duurzaam hotel net zo

gastvrij en luxe kan zijn als elk ander hotel. Onze gasten waarderen dat en

steeds meer reizigers kiezen voor accommodaties met een duurzame visie.

We kijken continu hoe we nog groener kunnen worden: van minder

voedselverspilling tot zonnepanelen en waterbesparende maatregelen.

Als je nu nog kleine kuipjes boter uitdeelt als hotel, loop je ver achter.

Circulaire inkoop is de toekomst, maar niet alle leveranciers zijn daar

klaar voor. We willen helpen dat bewustzijn te vergroten. Delft is een

stad met een rijke historie en innovatieve toekomst, en daar willen wij

aan bijdragen.” •

Ervaringstip van Rogier

Loop je tegen een muur aan? Blijf proberen! Er is overal

een expert voor. Uiteindelijk vind je de juiste persoon om

verder mee te komen.


Marieke Veenstra eigenaresse La La Fete

Duur

zaam

onder

nemen

‘We zetten in op gedragsverandering

in de samenleving’

“Na jaren in de marketing en verschillende directies te hebben gezeten, besloot ik het roer

om te gooien. Tijdens een sabbatical, waarin ik uitzocht wat ik wilde doen, zag ik op een

kinderverjaardag hoe cadeaupapier na één keer gebruiken direct werd weggegooid.

Dat voelde zó achterhaald in een tijd waarin duurzaamheid steeds belangrijker

wordt. Toen ben ik gaan onderzoeken waarom we cadeaus eigenlijk inpakken? Ik

leerde dat een ingepakt cadeau meer waarde krijgt toegedicht dan een nietingepakt

cadeau. Het is onderdeel van de ervaring. Maar moet dat echt met

wegwerppapier? Met de feestdagen verspillen we maar liefst dertig miljoen

rollen inpakpapier!

Zonde en veel cadeaupapier kan niet worden gerecycled vanwege de

plastic laag die erop zit. Maar wat is een goed alternatief? Ik dook in hoe

verschillende culturen hiermee omgaan en ontdekte de Japanse furoshikitraditie:

cadeaus inpakken met stof - herbruikbaar en stijlvol. In Europa

was dit concept nauwelijks bekend. Dat was mijn kans. Ik wilde een

aantrekkelijk, toegankelijk en duurzaam alternatief creëren. Zo ontstond

La La Fete: herbruikbare inpakdoeken van gerecycled PET-textiel en

biologisch katoen, volledig geproduceerd in Nederland. We werken hiervoor

samen met sociale werkplaatsen en ondersteunen ondernemers uit sociale

trajecten.

Hoewel we nu, twee jaar later, veel media-aandacht en nominaties krijgen, merken

we dat gedragsverandering veel tijd kost. Mensen realiseren zich steeds vaker dat

we veel papier verspillen, maar om echt over te stappen naar herbruikbare doeken

is een cultuuromslag nodig. Daarom zetten we nu ook in op de veelzijdigheid

ervan: niet alleen als verpakking, maar ook als tas, haarsjaal of decoratie. Ons doel

is die verandering teweegbrengen en uiteindelijk tien miljoen cadeaus duurzaam

verpakken.” •

Ervaringstip van Marieke

Wil je echt verschil maken? Geef niet op! Ondernemen is

wendbaar zijn en volhouden. Ga mee in de vraag van de

consument, pas je aan en zet dan door.


Michiel Klinkenberg architect en oprichter MCK architectuur

Duur

zaam

onder

nemen

‘Ik wil graag het woningtekort

helpen oplossen’

“Dat MCK architectuur geen standaard architectenbureau is, krijg ik vaak terug van klanten.

Met een team van zeven medewerkers houden we ons bezig met nieuwbouw, renovatie en

transformatie. Dit doen we aan de hand van een eigen ontwikkelde ontwerpmethodiek: IGO,

een afkorting voor informatiegedreven ontwerpen. We halen op geautomatiseerde wijze

informatie op, maken afwegingen en komen tot de best passende oplossing. Ik kom uit een

aannemersfamilie en studeerde Bouwkunde en Architectuur aan de TU Delft, waardoor

ik mijn werk benader vanuit verschillende perspectieven.

Vaak zijn we al betrokken bij het voortraject van een project, iets wat niet veel

architecten doen. We starten dan bij de locatie of het pand zelf en kijken mee met

bijvoorbeeld het potentiële risico en juridische en fiscale zaken. Of we werken

als gedelegeerd ontwikkelaar en nemen taken over van de ontwikkelaar. In

Delft heb ik persoonlijk het basisontwerp gemaakt voor de herbestrating

en herinrichting voor de Rode Loper van Delft: Binnenwatersloot, Oude

Delft, Peperstraat, Koornmarkt en Oude Langendijk. Een ander project

is de transformatie van Markt 13 met zes stadsappartementen en

winkelruimte. Hier waren we betrokken van de conceptfase tot de

oplevering.

Binnenkort kan ik meer vertellen over een uniek concept waar ik zelf de

aanjager en uitvoerder van ben. Het betreft een woningproject voor starters,

zodat zij een eerste woning kunnen aankopen. Er worden te weinig woningen

gebouwd en ik wil hier graag vanuit een maatschappelijk oogpunt een bijdrage

aan leveren. Dit betekent dat ik zelf al het risico draag en de aanloopkosten

vergoed. Het wordt een pilot waar mogelijk nog een verkoopformule bij komt.

Ik ben al zeker vijf jaar bezig met verschillende partijen en het ontwerp past

binnen het bestemmingsplan van die locatie. Meer kan ik nog niet kwijt, maar

je mag me er natuurlijk altijd over aanspreken.” •

Ervaringstip van Michiel

Wees je bewust van wat er in je omgeving speelt, positief

en negatief. Sluit je niet af ‘omdat je het altijd zo gedaan

hebt’, dan mis je belangrijke input.


Daphne Braal directeur van Werkse!

Duur

zaam

onder

nemen

‘Iedereen verdient een

plek op de arbeidsmarkt’

“Sinds 1 februari heb ik de eer om als algemeen directeur van Werkse! te werken aan iets

wat mij drijft: kansen creëren voor mensen die willen, maar niet altijd kunnen. Ik woon

in Berkel en Rodenrijs en was de afgelopen acht jaar al werkzaam in Delft als voorzitter

van de raad van bestuur van woningcorporatie Vidomes. Ik vond het tijd voor een

nieuwe uitdaging en zocht een plek waar ik enerzijds met grote zakelijke en strategische

vraagstukken te maken krijg en anderzijds concreet maatschappelijke impact kan

maken voor mensen. Werkse! begeleidt mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt

naar werk en ontwikkeling. Een prachtige missie waar ik energie van krijg. De

samenwerking met bedrijven is daarbij cruciaal. Wij begeleiden inwoners uit Delft

vanuit de bijstand naar werk door hen trainingen en opleidingen aan te bieden en

de weg te wijzen op de arbeidsmarkt. Daarnaast helpen wij inclusieve werkgevers

bij het werven, opleiden en behouden van medewerkers. Een win-win! Ook

kunnen bedrijven bij ons terecht voor de invulling van hun SROI-verplichting.

Ik zoek graag actief de samenwerking op met werkgevers die sociaal willen

ondernemen, om samen meer kansen te creëren. Steeds meer Delftse

ondernemers willen bijdragen aan een inclusieve arbeidsmarkt. Zij zijn ook

van harte welkom bij het bedrijvennetwerk Werkwaardig.

Het persoonlijke contact met medewerkers is een van de mooiste aspecten

van mijn werk. Onlangs sprak ik bij ons groenbedrijf een medewerker die

trots zei: ‘Ik ben echt supergoed in bladblazen!’. Een pareltje, daar doen we

het voor. Werk is zoveel meer dan een baan; het geeft structuur, eigenwaarde

en een plek in de samenleving. Daarom blijven we bij Werkse! elke dag werken

aan een inclusieve arbeidsmarkt en duurzame inzetbaarheid. Want als iedereen

de kans krijgt om zijn of haar talent te benutten, wordt de samenleving als geheel

sterker.” •

Ervaringstip van Daphne

De ingewikkeldste vraagstukken zijn vaak juist het

belangrijkste. Pak deze volop beet met elkaar, want dan

kun je de meeste impact maken.


Tekst: Monique Linnemann | Foto: Sam Rentmeester

Werkgeversnetwerk inspireert tot betekenisvol ondernemen

Meebouwen aan

gelijke kansen

Hoe kunnen werkgevers bijdragen aan een inclusieve arbeidsmarkt?

Het antwoord op die vraag kwam tien jaar geleden met de oprichting van

Werkwaardig, een initiatief van Werkse!. Het werkgeversnetwerk in de

regio Delft/Rijswijk inspireert zijn leden om bij te dragen aan inclusiviteit

door het organiseren van bijeenkomsten en workshops.

Founder Jan Vrij en nieuwkomer in het

netwerk Amanda Ter Smitte vertellen

elkaar wat het netwerk hen brengt. Ze zijn

beiden werkzaam in een familiebedrijf.

Het maakt dat ze meteen al druk in gesprek

zijn over hun achtergrond. Zo is Vrij

mede-eigenaar van AH Vrij, een bedrijf in

de groen-, grond- en infrasector met circa

honderd medewerkers. “Wij doen alles in

de openbare ruimte”, vertelt hij. “We vegen

straten, leggen parken aan, onderhouden

sportparken, doen in- en verkoop van

schone en verontreinigde grond en zorgen

dat wegen en sporen berijdbaar zijn.”

Ter Smitte werd vorig jaar, samen met

haar zus en zwager, mede-eigenaar van

Haagclean, een vakgroothandel voor de

professionele schoonmaakbranche met

25 medewerkers. Zij leveren voornamelijk

professionele schoonmaakmiddelen,

-materialen en -machines, vertelt ze.

“Onze klanten zijn grote schoonmaakbedrijven,

maar ook verzorgingstehuizen en

kinderdagverblijven.”

Maatschappelijke noodzaak

Vrij werd tien jaar geleden gevraagd om

mee te doen met de oprichting van Werkwaardig.

“Ik zag daar de noodzaak wel van

in”, licht hij toe. “Ik vind dat je als bedrijf de

maatschappelijke verantwoording hebt

om niet alleen de goudhaantjes eruit te

Duur

zaam

onder

nemen

pikken, maar ook te zorgen dat

iemand die meer drempels heeft

te overwinnen, aan het werk kan.”

Voor de founders was het

destijds even zoeken naar de

vorm. Vrij: “Ontmoeten is onze

belangrijkste pijler, waarbij we

elkaar vooral willen inspireren.

Daarvoor hebben we elk jaar drie

vaste events en tussendoor zijn

er kennisbijeenkomsten die onze

partners organiseren. Het netwerk groeide

de afgelopen jaren gestaag en met 70

partners zijn we nu redelijk stabiel.”

Omdenken

Haagclean sloot zich begin vorig jaar aan

bij Werkwaardig. Ter Smitte: “Ik heb een

veelzijdige rol in het bedrijf en spreek

zowel met schoonmakers die spullen

komen halen als met directeuren van

schoonmaakbedrijven. Ik kijk altijd hoe

we kunnen helpen en hoe we het werk

van de schoonmaker makkelijker kunnen

maken. Dat menselijke aspect vind ik heel

belangrijk. Het gaat erom dat je kijkt wat

iemand wél kan. Meestal zijn mensen tot

Jan Vrij en

Amanda ter Smitte


Ontmoeten is onze belangrijkste pijler, waarbij we elkaar vooral willen inspireren

veel meer in staat dan het label dat ze

krijgen opgeplakt. Daarom zijn wij ook bij

Werkwaardig aangesloten.”

De schoonmaakwereld heeft veel te maken

met mensen die een kwetsbare positie

hebben op de arbeidsmarkt, vervolgt

Ter Smitte. “Maar dat zijn ook mensen

met ongelooflijk veel hart voor hun werk.

Je bent geneigd te zoeken naar iemand

die zoveel mogelijk kan, maar wij dachten:

‘Wacht even, we kunnen het ook anders

benaderen. We nemen de mogelijkheden

van iemand als uitgangspunt en passen

daar de taken op aan’. Het is een kwestie

van omdenken.”

Begeleiding

MVO en inclusiviteit horen bij de schoonmaakwereld,

vindt Ter Smitte. “Wij trekken

mensen aan die anders buiten de boot

zouden vallen, bijvoorbeeld omdat ze lang

in een uitkeringstraject hebben gezeten.

Of een vluchteling met een taalachterstand.

Iemand die een beetje passie of

ambitie heeft, kan je alles leren. Alleen in

het begin is er meer begeleiding nodig.”

“Begeleiden lukt bij ons niet”, reageert

Vrij. “Dat komt doordat we veel op locatie

werken en er vaak ad hoc van alles verandert.

Wij hebben onze werkzaamheden

geclusterd en zoeken daar partijen bij om

ze uit te voeren. Denk aan Werkse!, die het

groenonderhoud in Delft voor ons doet.

Ook doen we zaken met Groenperspectief,

de sociale onderneming van Weverling

Groenproviders, die we via Werkwaardig

hebben leren kennen.”

Kennisbank over inclusiviteit

“Ik vind de Werkwaardig-bijeenkomsten

een mooie vorm van netwerken”, zegt

Ter Smitte. “De insteek is: wat kunnen we

teruggeven aan de maatschappij? Leuk

is dat je beschikking hebt over een soort

kennisbank over inclusiviteit, dat er herkenning

is en dat je elkaar aan contacten

en ideeën helpt. Ik kom altijd heel geïnspireerd

terug van een bijeenkomst.”

Vrij besluit: “Partner zijn brengt je een

groot netwerk van partijen die je anders

niet was tegengekomen. Het heeft ons

veel kennis gebracht van werken met

mensen met een ondersteuningsvraag.

Ook pik je dingen op die je in eigen personeelsbeleid

kan toepassen. En natuurlijk is

het ook gewoon een gezellig en ongedwongen

netwerk.” •

Partners van

Werkwaardig

Het werkgeversnetwerk werd in

2015 opgericht door Werkse! met

diverse toonaangevende bedrijven

uit de regio. De founders van het

eerste uur zijn TU Delft, ROC

Mondriaan, Tempo-Team, Reinier

de Graaf, ADP, UPD, Avalex, AH Vrij,

Vreugdenhil, GGZ Delfland, Pieter

van Foreest, Capra Advocaten,

NEN, Woonbron en TOPdesk.

Deze founders zijn nog steeds

enthousiast en actief betrokken.

Meer weten

over het

jaarprogramma?

Scan de QR-code.

Foto: Alyssa van Heyst


De natuur is onze basis

Duur

zaam

onder

nemen

Tekst: Heleen Platschorre | Foto’s boven: Alyssa van Heyst - Foto rechtsonder: Sam Rentmeester

Opgroeien met liefde en

respect voor de natuur

“Onze samenleving is risicomijdend geworden”, vertelt Tom Lindt, pedagogisch

coach bij Kinderopvang ZON!. “Wij kiezen juist voor risicovol spelen, zo veel

mogelijk buiten in de natuur. En ja, dan kun je weleens vallen of vies worden.

Maar dat is enorm leerzaam en maakt kinderen zelfredzaam.”

Toen hij als student Sociaal Pedagogische

Hulpverlening (SPH) aan een bijbaantje

bij kinderopvang ZON! begon, had Lindt

niet gedacht dat hij er zestien jaar later

nog zou werken. “Ik vind het werken met

kinderen én deze organisatie zo ontzettend

leuk, dat ik ben gebleven. Stapje voor

stapje ben ik de hele organisatie doorgegaan:

van invaller naar medewerker, naar

assistent-manager en manager en nu als

pedagogisch coach.”

Kinderopvang ZON! is dan ook een unieke

en eigenzinnige organisatie. “Buiten gewoon”,

vat Lindt de visie kort en krachtig

samen. “Wij doen alles zo veel mogelijk

buiten en daarnaast beslissen kinderen

bij ons mee over wat we doen.” In jargon:

natuurpedagogiek en kinderparticipatie

staan centraal bij ZON!.

Mede-opvoeders

Als pedagogisch coach begeleidt Lindt de

medewerkers in het uitvoeren van deze

visie. “Vooral voor nieuwe collega’s is onze

werkwijze wennen. We leiden hen daarom

intern op. Daarnaast bezoek ik dagelijks

een van onze zeventien locaties en coach

ik het team daar on the job of voer ik individuele

gesprekken. Wij zijn naast ouders

of verzorgers mede-opvoeders van de

kinderen en wij vinden het belangrijk dat

al onze medewerkers zich onze manier

van opvoeden eigen maken.”

Kampvuur en in bomen klimmen

“Kinderen zitten tegenwoordig veel

binnen, terwijl de natuur onze basis is,

ons oerinstinct”, zo licht Lindt de visie

toe. “Daarom doen wij alles buiten, in alle

seizoenen. Wanneer de kinderen op de

BSO aankomen, starten we buiten met

een eetmoment. Daarna gaan we uiteen

in vaste basisgroepen (een wettelijke

verplichting) en volgt een rustmoment.

Vervolgens mogen de kinderen vrij kiezen

wat ze willen doen. We bieden activiteiten

aan in drie categorieën: sport, natuur en

cultuur. Die activiteiten kunnen per locatie

verschillen. Zo hebben we locaties met

een kookcafé of atelier. En ook al koken

of knutselen kinderen

daar soms binnen, de

basis ligt buiten, bijvoorbeeld

door groenten

uit de moestuin of

materialen uit de natuur

te gebruiken. Zeer

regelmatig trekken we

er met de kinderen op

uit. In de zomer naar

het strand, in de winter het ijs op.”

Risicovol spelen

Vuur maken, timmeren, buiten spelen in

de regen of uit het zicht zijn van de leiding:

het kan bij ZON!. “Onze samenleving

is steeds ‘veiliger’ geworden”, vertelt Lindt.

“En daardoor kan er steeds minder. Zo is

de norm om vallen te vermijden, terwijl

wij kinderen juist willen leren vallen. Wij

stimuleren risicovol spelen. Voor allerlei

vaardigheden hebben we diploma’s: navigeren

met een kompas, koken, omgaan

met een zakmes, timmeren en omgaan

met vuur. Kinderen die een diploma

Onder Kinderopvang ZON!

vallen zestien BSO’s, een

kinderdagopvang en drie

peuterplekken in Delft en

omgeving. In totaal bezoeken ruim

2000 kinderen een van de ZON!-

locaties.


Als we andere medewerkers in de kinderopvang vertellen

over onze visie, valt hun mond open van verbazing

hebben gehaald, krijgen meer vrijheid om

die activiteit zelfstandig uit te voeren. We

zijn hierin echt een voorloper en vertellen

graag andere medewerkers in de kinderopvang

over onze visie. Hun mond valt

dan vaak open van verbazing.”

Kinderdirecteuren

Een ander speerpunt van ZON! is dat

kinderen meebeslissen. “Bij ons bepalen

kinderen hoe de (mid)dag eruit gaat zien.

We vragen wat ze willen doen en wanneer.

Daarbij is het uitgangspunt wel altijd:

alles wat buiten kan, doen we buiten.

Ook als het miezert of koud is. Iedere

BSO-locatie heeft een kinderdirecteur,

die door de kinderen gekozen wordt en

meebeslist met de locatiemanager. Ook

overleg ik, samen met de directrice van

ZON!, een aantal keer per jaar met alle

kinderdirecteuren. Dat doen we informeel,

aan het begin van de avond. We eten met

elkaar en bespreken onderwerpen die alle

locaties aangaan. Zo hebben we onlangs

gezamenlijk besloten welke goede doelen

we als organisatie willen ondersteunen.

De kinderdirecteuren droegen KWF Kankerbestrijding

en EpilepsieNL voor, omdat

het daarbij om aandoeningen gaat waar

veel kinderen zelf, of in hun gezin, mee te

maken hebben.”

Bewuster opgroeien

Op veel locaties houdt ZON! dieren.

“Vanwege allergieën zijn dat vooral

buitendieren, zoals geiten, kippen en

konijnen”, schetst Lindt. “Maar we halen

de natuur ook naar binnen. Zo hebben we

verwonderkamers met slakken, wandelende

takken of gekko’s.” Hij licht toe:

“We realiseren ons dat dieren in de vrije

natuur horen. Toch kiezen we ervoor om

dieren te houden en kinderen te leren met

dieren om te gaan en voor hen te zorgen.

Het sociale contact met dieren vinden

we belangrijk voor kinderen. Uiteindelijk

hopen we dat kinderen met liefde en respect

voor de natuur opgroeien en later, als

volwassenen, keuzes maken die de natuur

ten goede komen.” •

Tom Lindt


Duur

zaam

onder

nemen

Vruchtbare wisselwerking tussen bedrijven en onderwijs

Innovatiedistrict als

motor voor groei

Nils Eekhout en

Maaike Zwart


We geven regelmatig lezingen in onze collegezaal en bieden ruimte voor experimenten

Samenwerking is onmisbaar voor

vooruitgang, weet Nils Eekhout

van Octatube. Zijn bedrijf is

gevestigd in Innovatiedistrict

Delft en ervaart dagelijks de

voordelen van de nabijheid van

studenten, fieldlabs en startups.

Maaike Zwart, wethouder

duurzaamheid, werk & inkomen

en economie was benieuwd op

welke manier die samenwerking

vorm krijgt en ging langs voor een

goed gesprek.

Octatube zit diepgeworteld in Delft.

Sinds de oprichting door Mick Eekhout in

1978 ontwikkelde het bedrijf zich tot een

toonaangevende speler gespecialiseerd in

ontwerp en realisatie van complexe gevels

en daken. In 2005 nam Nils Eekhout het

stokje over van zijn vader en inmiddels

telt Octatube ruim 130 medewerkers.

Architecten in binnen- en buitenland

schakelen Octatube in voor technisch

uitdagende bouwconstructies, waar geen

standaardoplossingen voor bestaan.

Het bedrijf is gevestigd in het hart van

het gebied waar innovatie en productie

samenkomen: Innovatiedistrict Delft.

Ruimte voor experimenten

Octatube maakt actief gebruik van de

voordelen van deze vestigingsplaats.

Naast deelname aan innovatieve samenwerkingen,

stelt het bedrijf zijn werkplaats

en expertise beschikbaar aan studenten

en onderzoekers. “We geven regelmatig

lezingen in onze inpandige collegezaal

en bieden ruimte voor experimenten,

bijvoorbeeld op het gebied van biobased

materialen. Zo delen we onze kennis en

blijven we zelf ook leren over de nieuwste

technologieën”, vertelt Eekhout.

Broedplaats van innovatie

Zwart ziet Innovatiedistrict Delft als een

cruciale motor voor groei: “Door bedrijven,

kennisinstellingen en start-ups samen te

brengen, versnelt innovatie. De komende

jaren staan er stevige gebiedsontwikkelingen

op de planning. We werken aan een

betere infrastructuur en nieuwe bedrijfsruimtes

en woningen, zodat het aantrekkelijk

wordt voor talent en bedrijven om

zich hier te vestigen. Daarnaast willen we

het gebied meer onderdeel maken van

de stad, zodat meer Delftenaren zich hier

thuis gaan voelen”, aldus Zwart.

Constante instroom van talent

Octatube is al ruim 40 jaar gevestigd

in het Innovatiedistrict en dat biedt

unieke kansen. “De nabijheid van de TU

Delft zorgt voor een constante instroom

van talentvolle mensen. Veel van onze

medewerkers hebben een achtergrond

in Bouwkunde of Luchtvaart- en Ruimtevaarttechniek

of komen direct van hogescholen

en mbo’s uit de regio”, vertelt

Eekhout. “We vinden het belangrijk dat

onze mensen out of the box kunnen denken

en het tof vinden wat we hier maken.”

Octatube investeert in opleidingstrajecten

en werkt nauw samen met onderwijsinstellingen

om jong talent op te leiden.

Wat Zwart betreft is Octatube een voorbeeldbedrijf

van hoe het in het Innovatiedistrict

kan werken. “Dat bedrijven, de

TU-campus en fieldlabs zoals RoboHouse

en The Green Village zo dicht bij elkaar

zitten, is écht bijzonder. Er wordt in mijn

ogen nog te weinig gebruik van gemaakt.

Octatube laat zien wat kan ontstaan als

je dat wél doet. Je kunt er als ondernemer

de vruchten van plukken, zowel met je

werknemers als met nieuwe ideeën en

innovaties.”

Duurzaamheid als kernwaarde

Deze wisselwerking tussen talent en kennis

draagt niet alleen bij aan technologische

vooruitgang, maar biedt ook kansen

om duurzamer te werken. Duurzaam

ondernemen is voor Octatube dan ook

niet slechts een ambitie, maar dagelijkse

praktijk. Het bedrijf is B Corp-gecertificeerd.

De certificering is een internationaal

erkend keurmerk voor bedrijven die

ecologische en sociale impact vooropstellen.

Dit betekent onder andere dat ze

duurzaamheid meetbaar maken en dat ze

continu aan verbetering werken.

Deze focus op innovatie en duurzaamheid

zie je terug in de manier waarop Octatube

omgaat met materialen en bouwmethodes.

Niet alleen in de certificering, maar

vooral in de praktijk is dit zichtbaar. Zo

werken ze steeds vaker aan renovatieprojecten

waarbij materialen worden hergebruikt.

“We kijken niet alleen naar nieuwe

constructies, maar ook hoe bestaande

gebouwen kunnen worden aangepast en

verbeterd zonder onnodig materiaalverbruik”,

legt Eekhout uit.

De toekomst

Octatube blijft zich ook in de toekomst

richten op innoveren, samenwerken en

het Innovatiedistrict verder versterken.

“We willen niet per se groeien in omvang”,

zegt Eekhout. “We willen vooral steeds

uitdagendere projecten aangaan. Dat we

dat op deze unieke plek kunnen doen, is

iets om trots op te zijn.” •

Het Innovatiedistrict Delft is tweeledig. Het bestaat fysiek uit bedrijventerrein

Schieoevers, de aangrenzende TU Delft Campus en Delftechpark. Gezamenlijk

vormen zij een dynamische en toekomstgerichte plek waar kennisintensieve

bedrijven, de innovatieve maakindustrie samen met TU Delft en fieldlabs werken

aan vernieuwing en groei. Innovatiedistrict Delft is méér. Het is ook het ecosysteem

van High Tech bedrijven in en rond Delft, waar Delft de kraamkamer voor is.

Tekst: Leonie Kapiteyn | Foto: Studio Oostrum


Tekst: Karl Flieger | Foto: Ronald Speijer

Transformatie Schieoevers Zuid

Studenten ontwerpen

werklandschap van de toekomst

Een groenere wereld wil iedereen. Maar waar begin je? Bijvoorbeeld bij

de 3800 bedrijventerreinen die Nederland rijk is. Dat zijn vaak grijze

omgevingen, waar hitte, wateroverlast en ongezelligheid hand in hand gaan.

Geen plek waar je graag verblijft. Het programma Werklandschappen van de

Toekomst wil dat veranderen.

Docent landschaps- en milieumanagement

Gilbert Curtessi maakt er zijn

Inholland-studenten warm voor. Voor

zover dat nodig is. Curtessi staat als

regisseur Werklandschappen van de

Toekomst bij Inholland met 1-0 voor. Zijn

studenten zijn van de generatie die echt

werk wil maken van een groene toekomst.

“De studenten die hier rondlopen gaan

het Nederland van de toekomst tekenen.

Het is generatie Z, die wil graag op een

plek werken waar ze zich prettig voelen.

Die plek vind je niet op het gemiddelde

industrieterrein van vandaag. Daar moet

dus iets gebeuren.”

Living lab

De studenten van Inholland krijgen een

reuzekans om hun toekomst heel direct

te beïnvloeden. Curtessi: “We zijn er trots

op dat de TU Delft Campus en bedrijventerrein

Schieoevers Zuid zijn geselecteerd

voor het programma Werklandschappen

van de Toekomst. Dit biedt studenten de

mogelijkheid om oplossingen te ontwikkelen

voor bedrijventerreinen. Als living

lab, ondersteund door het Nationaal

Groeifonds, richten we ons de komende

drie jaar op het leefbaarder maken van dit

gebied. Heel inspirerend.”

Transformatie

Het doel van Werklandschappen van

de Toekomst – breed gedragen door

overheden en bedrijfsleven – is ambitieus:

Duur

zaam

onder

nemen

over negen jaar moeten duizend

bedrijventerreinen getransformeerd

zijn in toekomstbestendige

werklandschappen. Recent

gaf Curtessi een presentatie in

Utrecht tijdens de introductie

van de living labs door heel Nederland.

Er staan fraaie dingen te

gebeuren, legt de de docent en

regisseur uit. “Een bedrijventerrein

van de toekomst draait om

een aantal kernbegrippen: gezondheid,

klimaatbestendigheid, biodiversiteit, energietransitie

en wonen, en recreatie.”

Curtessi vervolgt: “Kom je vandaag op

Schieoevers Zuid, dan zie je een bedrijventerrein

waar veel dingen qua beleving

beter kunnen: er is weinig ruimte voor een

wandeling tussen werktijden, het kan er in

de zomer ontzettend warm worden doordat

er te weinig groen is en bij neerslag is

er snel wateroverlast doordat de bodem

snel verzadigd raakt. Deze zaken zijn van

invloed op de sfeer, maar ook betrekke-

Generatie Z wil graag op een plek werken

waar ze zich prettig voelen

Gilbert Curtessi


Bedrijventerreinen van de toekomst draaien om gezondheid,

klimaatbestendigheid, biodiversiteit, energietransitie, wonen en recreatie

lijk eenvoudig te verbeteren. Denk aan

de aanleg van groene routes onder de

schaduw van nieuwe bomen, buitenwerkplekken

en fietsen wandelpaden. Zo

krijgt zo’n grijs gebied al snel een fijnere

uitstraling. Maar dat kunnen we natuurlijk

niet alleen.”

Samenwerken met ondernemers

Daar slaat Curtessi de spijker op de kop.

Groen worden is een mooi streven, maar

daar is medewerking voor nodig van de

betrokken ondernemers in een gebied.

Er staan nog veel meer aanpassingen op

stapel die best ingrijpend zijn. Hij noemt

faunapassages en nestmogelijkheden om

het gebied ook voor dieren uitnodigend te

maken. De bedrijfspanden krijgen levende

groene gevels, er komt waterdoorlatende

bestrating en op de parkeerterreinen

staan straks meer bomen. Ook korte

wandelroutes zitten in de pijplijn. Daarvoor

moeten ondernemers misschien

overpad verlenen. Last but not least is er

de energietransitie, die essentieel is voor

een schonere toekomst van Schieoevers

Zuid. Het gebied heeft een goede mix

van maakindustrie en andere activiteiten,

maar het moet zich blijven ontwikkelen

en aantrekkelijker worden voor nieuwe

ondernemers om zich hier te vestigen.

Openstaan voor verandering

Is dat een taaie strijd? Volgens

Curtessi niet. “Ondernemers staan best

open voor de veranderingen die hier nodig

zijn, maar ze zijn natuurlijk ook gewoon

bezig met geld verdienen. Zonder winst

kan je nu eenmaal niet duurzaam ondernemen.

Dankzij het living lab kunnen we

ze helpen te vergroenen. Bijvoorbeeld

door de randvoorwaarden te onderzoeken

die overheden aan een duurzaam

bedrijventerrein stellen. Binen die kaders

kunnen we dan aan de slag met projecten

die uiteindelijk moeten zorgen voor

een gebied waarvan de generatie Z zegt:

‘Ja! Dáár wil ik wel werken!’ In die zin zal

‘groen ondernemen’ ook steeds meer de

arbeidsmarkt beïnvloeden.”

Lokale helden

Of Curtessi de kar de komende jaren

helemaal alleen gaat trekken? “Beslist

niet”, klinkt het. “We werken samen met

de gemeente Delft, de provincie Zuid-Holland

en Innovatiedistrict Delft, en in het

bijzonder met Jaap Langhout van de

Bedrijvenkring Schieoevers (BKS). Vanuit

de TU Delft speelt Tim Tabak een grote

rol. Zij zijn de lokale helden die er voor

een belangrijk deel voor gaan zorgen dat

Schieoevers Zuid/TU Delft Campus een

gebied wordt waar de nieuwe generatie

graag wil werken. En is de transitie van

het gebied zo succesvol dat anderen onze

aanpak willen kopiëren? Fantastisch! Die

nieuwe groene wereld is in het belang van

ons allemaal.” •

Ter inspiratie

Deze door Artificial Intelligence

gegenereerde afbeelding Workscapes

of the Future TU Delft Campus,

gemaakt door Dariia Alieieva

en Eline Holtes, geeft een indruk

van een mogelijke transformatie

van Schieoevers Zuid.


[Mijn agenda]

Monique

van Hoolwerff

Vanuit haar bedrijf VanHarteCommercieel biedt Monique persoonlijke coaching, teamworkshops,

en interim accountmanagement om bedrijven te helpen zakelijk succes te boeken.

Ze doet dit samen met een aantal partners, waaronder adviesbureau Blauwhuys, waar ze mee

geassocieerd is. Als enthousiaste ondernemer is zij trots op de samen behaalde resultaten.

Zondag

Zondag begint relaxed met mijn lief, Gerrit.

We ontbijten en praten uitgebreid bij over

alles wat ons bezighoudt. Ik woon dicht bij

het strand, dus daarna kiezen we voor een

wandeling: lekker uitwaaien en genieten.

’s Middags heeft hij een vaste afspraak

met zijn kinderen, dus ik lunch met mijn

dochter. Ik ben benieuwd hoe haar nieuwe

baan bevalt. Daarna doen we samen, als

vanouds, een spelletje Carcasonne.

Maandag

Elke maandag begint voor mij met een

vroege wandeling om 07.30 uur met mede-ondernemer

Batya van Brakel. Daarna

snel een koffietje samen op de bank en

aan de slag. Mijn planning en to-dolijst,

die ik op dat moment maak, bepalen de

rest van de week. Een les die ik leerde bij

mijn eerste werkgever in de IT: voorbereiden

kost geen tijd! Daarna op pad voor

twee afspraken. Ik geniet van de mooie

gesprekken, de openheid en de kansen

die zich voordoen. Omdat ik laat thuis

ben, kook ik eenvoudig en doe ik nog wat

kleine huishoudelijke klusjes.

Dinsdag

Als kersverse ambassadeur van MKB Rotterdam

Rijnmond ben ik nog volop bezig

met mijn kennismakingsrondje. De in totaal

achthonderd leden zijn verdeeld over

26 ambassadeurs. Voor de leden van mijn

groep fungeer ik als eerste aanspreekpunt

voor vragen en help ik het netwerk

groeien. Vandaag spreek ik met Hamide

Semerci, een nieuw lid dat haar netwerk

wil uitbreiden voor het boksgala dat zij in

december organiseert. ’s Avonds lekker

eten met Gerrit en een acquisitieplan

schrijven voor Kraanverhuur Valkenburg,

het bedrijf waar hij de trotse eigenaar van

is. Niet te laat slapen, want een kraanmachinist

begint voor dag en dauw.

Maandagochtend

Wandelen door de duinen

Dinsdagochtend

Ambassadeur in actie

Zondagochtend

Uitwaaien op het strand

Zondagmiddag

Heerlijke lunch

en ouderwets

spelletje spelen

Maandag

Voorbereiding is het halve werk

Dinsdagavond

Acquisitieplan kraanverhuur


Duur

zaam

onder

nemen

Lunchen bij Van der Valk Hotel Delft A4

De Stand van Zaken

Rob van der Valk, eigenaar van Van der Valk Hotel Delft A4, bespreekt

met Secrid-directeur Marianne van Sasse van Ysselt hoe zij duurzaam

ondernemen en commercieel succes combineert.


Rob van der Valk (links) en

Marianne van Sasse van Ysselt

De Stand van Zaken

Zakelijk succes en een positieve impact maken op de wereld: het kan prima samengaan, zo bewijst Secrid. Als bedenker

en producent van de iconische cardprotector heeft het Nederlandse merk een lokaal en duurzaam gefabriceerd

product neergezet dat talloze designprijzen won en wereldwijd navolging kreeg. Het bedrijf met 140 medewerkers

bestaat inmiddels vijftien jaar, heeft 8500 verkooppunten en verkoopt ruim 1,8 miljoen wallets per jaar. En dat alles

met zorg en aandacht voor mens en milieu.

RvdV | Onlangs bezocht ik jullie winkel in Den Haag en was ik

aangenaam verrast door de schoonheid en functionaliteit van de

wallet. Ik geniet van producten die stijlvol zijn en kwaliteit uitstralen.

Hoe kwamen jullie eigenlijk op het idee voor dit product?

MvSvY | Mijn partner René en ik hadden in de jaren 90 een ontwerpbureau.

In 1995 ontwikkelden we onze eerste wallet: de

Secrid Bodycard. Maar we waren te vroeg; mensen wilden nog

cash kunnen meenemen. In 2003 probeerden we het met een

verbeterde versie, zonder succes. We lieten het idee los, mede

omdat we grote opdrachten hadden van klanten als KPN,

Maxi-Cosi en Quooker. Het concept bleef in ons achterhoofd.

Toen in 2007 de financiële crisis uitbrak, verloren we al onze

klanten en moesten we ons personeel laten gaan. Dat was het

moment waarop we dachten: laten we het idee van de wallet opnieuw

oppakken en ons helemaal daarop focussen. We begonnen

opnieuw, maakten een prototype en kregen positieve reacties.

RvdV | Hoe vonden jullie investeringskapitaal in die tijd?

MvSvY | Het was midden in de crisis, banken verstrekten geen

leningen en investeerders willen alleen instappen in ruil voor 50%

van de aandelen. Dat zagen wij niet zitten. We hadden bij onze

klanten gezien dat als bedrijven investeerders aan boord haalden,

de sociale en ethische visie altijd verloren gaat. Dus wij leunden

op leningen van familie en vrienden en coulante betalingscondities

van leveranciers. Het was echt een uitdagende tijd. Zonder

hulp van onze omgeving was het niet gelukt.

RvdV | Groeit dit bewustzijn inmiddels wel bij de consument?

Mijn indruk is dat veel consumenten duurzaamheid steunen

zolang het niets extra kost. Ik vind het bewonderenswaardig dat

Secrid vasthoudt aan een duurzaam model én tegelijkertijd succesvol

is. Dat is een hoopvolle ontwikkeling.

MvSvY | Ja, dat is hoopvol. Ik denk dat ook meespeelt dat wij de

eerste waren met de kaarthouder en dat we goed hebben ingeschat

waar de consument voor warmloopt. De kwaliteit van het

product is daarbij ook essentieel voor het succes: je koopt iets

dat lang meegaat en eerlijk is geproduceerd. We hopen dat we

daarmee een voorbeeld kunnen zijn voor andere bedrijven.

RvdV | Is het sociale en het duurzame karakter van jullie aanpak

een bijvangst of is het cruciaal geweest voor het succes?

MvSvY | Het is verweven in alles wat we doen en heeft daardoor

bijgedragen aan ons succes. We hanteren een holistisch model,

waarin we breed kijken en bewust omgaan met elke stap in het

proces. Bij het ontwikkelen van een abstract idee tot een concreet

product zijn er talloze factoren die de uitkomst beïnvloeden.

Daarbij laten we ons inspireren door de Oosterse manier

van denken, een holistische benadering die niet alleen draait om

functionaliteit, maar ook om gevoel, beleving en energie.

RvdV | Ik ben een echte Rotterdammer en misschien wat kort

door de bocht. Wat je zegt intrigeert me, maar ‘energie’ klinkt voor

mij, hoe zal ik het zeggen?

Tekst: Ans Meiborg | Foto’s: Studio Oostrum

RvdV | Is ethiek en sociale verantwoordelijkheid altijd een onderdeel

geweest van jullie aanpak?

MvSvY | Ja, dat is altijd een drijfveer geweest, maar het heeft

wel tijd gekost om er consequent naar te handelen. Ik werkte

eind jaren 80 als ontwerper in de mode-industrie en zag

vervuiling en slechte werkomstandigheden in de

fabrieken in Azië en Turkije. René was destijds

productontwikkelaar in de elektronica-industrie

en zag hetzelfde in Taiwan en Filipijnen,

waar producten extreem goedkoop werden

geproduceerd. Veel consumenten beseffen

niet dat lage prijzen ten koste gaan van de

mensen in de fabriek en van het milieu. We

vonden het steeds moeilijker om daar deel

van uit te maken.

MvSvY | Zweverig?

RvdV | Ja, bij gebrek aan een beter woord. Ik vind het lastig. Ik

begrijp hoe zaken als kleur en vorm de beleving van een product

beïnvloeden. Tot daar volg ik je. Maar ‘energie’? Dat voelt voor mij

bijna spiritueel en daar krijg ik een beetje kortsluiting van.

MvSvY | Dat snap ik, maar spiritualiteit is eigenlijk

heel praktisch en aards. In het Westen associëren

we het vaak met zweverigheid, maar in

de Oosterse wetenschap draait het om de

invloed van materie op de mens. Dit zijn wetmatigheden

die je kunt leren en toepassen.

Kijk bijvoorbeeld naar de houten tafel waar we

nu aan zitten. Hout staat voor lente en groei

en bevat jarenlange kennis. Dat heeft een effect


op mensen. Vergelijk dat met een gesprek aan een glazen tafel.

Die creëert een heel andere dynamiek, die vaak minder harmonieus

is. Aan een ronde tafel kom je sneller tot consensus dan aan

een hoekige tafel. Dat principe wordt ook in de politiek toegepast.

RvdV | Ja, daar kan ik wel in meegaan. Maar hoe pas je dat dan

breder toe in je bedrijf?

MvSvY | Het is een andere manier van kijken met kennis die

in onze Westerse wereld vroeger veel gebruikelijker was, maar

verloren is gegaan. We zijn vervreemd van de natuur. De huidige

samenleving vraagt vaak om een zekere hardheid, denk ik.

Tegelijkertijd zie je steeds meer mensen die op zoek zijn naar

balans in een wereld die zich steeds verder van die harmonie lijkt

te verwijderen. Ik merk dit ook in ons bedrijf, vooral bij de jongere

mensen. Zij vinden het soms moeilijk om zich staande te houden

in een wereld die zoveel van hen vraagt en waarin zoveel onrust

heerst. Daarom is het waardevol dat een bedrijf ook aandacht

heeft voor het welzijn van mensen. Voor mij is dat onderdeel van

holistisch kijken: het meenemen van alle aspecten, want alles is

met elkaar verbonden.

RvdV | Vragen jullie ook deze sociale en duurzame aanpak van

jullie leveranciers?

MvSvY | Zeker, wij selecteren onze partners daarop. Zo werken we

samen met sociale ontwikkelbedrijven in Nederland waar mensen

met een beperking onze producten in elkaar zetten. Leveranciers

van onderdelen zoeken we ook zoveel mogelijk lokaal, zodat

we transportafstanden en de milieu-impact minimaliseren.

RvdV | Ik begreep dat er wereldwijd ruim duizend kopieën van

jullie product op de markt zijn. Dat is natuurlijk een compliment,

maar ook een uitdaging om je positie te behouden. Hoe gaan

jullie daarmee om?

MvSvY | We pakken dit op verschillende manieren aan. We werken

samen met premiummerken zoals Hugo Boss en Victorinox

en differentiëren ons aanbod: van high-endmodellen tot meer

basic varianten om een breder publiek

te bedienen. Daarnaast ontwikkelen we

nieuwe compacte producten die je dagelijks

bij je draagt, zoals een sleutelhanger.

Het grote verschil met vijftien

jaar geleden is dat we nu niet alles

meer zelf doen, maar met een groot

team werken. Dat brengt een andere

rol voor ons met zich mee. Het is

spannend en uitdagend om meer los

te laten en verantwoordelijkheden

over te dragen aan de nieuwe generatie.

De sleutel tot succes is het

vinden van mensen die passen bij

onze waarden – en dat is een kunst

op zich. •

De Stand

van Zaken

4 maart 2025

Lunchen

bij Van der

Valk

--------------------------

Geitenkaas salade

Warme geitenkaas,

mesclun, rode ui, mango,

pistache, honing

Tonijn tataki salade

Tonijn, Edamame bonen,

wakame, tempura zeewier

cracker

--------------------------

Spa rood

Earl Grey thee

-------------------------

Dank voor uw bestelling


Waar moet je zijn?

Netwerkkaart Delft

DELFT.BUSINESS

Rotary Delft

Cultuurtafel

Delft

Delft Verbindt

Bedrijven

Kring

Schieoevers

Bites &

Business

Glastuinbouw

Nederland

Vereniging

beheer

Forepark

Bestuurlijk

Overleg

Binnenstad

(BOB)

Ondernemersvereniging

Delftse Hout/

A13

Sociëteit

Het Meisjeshuis

YES!Delft

DeaDia

Stichting

Centrummanagement

Delft (SCMD)

Vrienden

van La Red


Dorpsstraat

Nootdorp

Winkeliersveniging

Ackershof

Ondernemersfonds

gebied

DSM

RoboHouse

Winkeliers

vereniging

Emerald

Bedrijvenpark

Ruyven

KHN

afdeling

Delft

Delftse

Uitdaging

Winkeliersvereniging

Keijzershof

WestCord

Thirstdays

Ring Pass

Business Club

015NOW

VNO NCW West

Kiwanis Delft

Delft Design

Businessclub

Theater de Veste

Jong

Management

Kring Delft

Buccaneer

Golfbaan

Delfland

Bedrijvenpark

Heron

Vrienden van

Reinier

Markt

Vereniging

Delft

NETWERKEN ALGEMEEN BRANCHE NETWERKEN GEBIEDSGEBONDEN SAMENWERKING


Businessnetwerken zijn de perfecte plek voor ondernemers om elkaar

te ontmoeten, ervaringen te delen en nieuwe kansen te ontdekken.

Of je nu net begint met ondernemen of al een gevestigde

naam bent, netwerken bieden waardevolle inzichten en praktische

kennis die je verder kunnen helpen. Breng je eigen expertise in,

leer van de anderen en ontdek dat dit vaak leidt tot onverwachte

NETWERKKAART

samenwerkingen en nieuwe zakelijke mogelijkheden.

Een netwerk vinden dat bij je past is lastig als je niet weet waar je

moet zoeken. Struin je alle evenementen, borrels en onlineplatforms

af zonder succes? Doe dan je voordeel

met de netwerkkaart van Delft.business. Die

biedt een overzicht van de netwerken in de regio

Delft. Op onze website vind je een interactieve

pdf met alle links naar de websites.

Vereniging

Ondernemers

Beestenmarkt

Ondernemers

Federatie

Midden-

Delfland

Werkwaardig

Delft

Technology

Partners

Scope Delft


Vrijenban

Wippolder

Technet

Female

Ventures

Bedrijvenpark

Oostambacht

Ondernemersfonds

Delft

Belangenvereniging

Binnenstad

Noord

Stichting

Ondernemersfonds

Voorhof


Buitenhof-

Tanthof

Bewust Delft

Winkelgebied

De Zuidpoort

Bedrijvenpark

De Boezem

Soroptimisten

Delft

ICT kring

Delft

Fortuna

Businessclub

Business

Breakfast Club

Delft-Westland

Hartje

Delft

Ontbijt voor

Profijt

OVPN

Concordia

Businessclub

Het Campus

District

MKB Delft


Parade

Inloophuis

Debora

Albedo

Network

Belangenvereniging

De Oude en

Nieuwe Delf

Bold. Business

Community


Delft West


Breestraat

Lions Club

Zuiderpark

Lounge

Business club

ADO Den Haag

New

Future lab

BELANGENBEHARTIGING ALGEMEEN MAATSCHAPPELIJK DOEL SPECIFIEK MAATSCHAPPELIJK DOEL


Duurzaamheid en persoonlijke groei gaan hand in hand

Werk maken van een

duurzame toekomst

Ze zijn ambitieus, de bestuursleden van studentenuitzendbureau Stud.

Alle zeven onderbreken ze een jaar hun studie aan de TU Delft voor een

hoger doel: medestudenten aan een baan helpen én ze laten floreren.

Ondertussen runnen ze een serieus bedrijf en willen ze ‘het duurzaamste

uitzendbureau van Nederland worden’. Met MVO-certificering Brons op

zak zijn ze goed op weg.

Duur

zaam

onder

nemen

Haar heeft juridische zaken en

personeelszaken in haar portefeuille.

Stud ontving dit jaar op

basis van hún plannen en beleid

de MVO-certificering Brons met

score 10. “Vorig jaar zaten we

nog op het basisniveau”, vertelt

Sonneveld. “We willen ons blijven

verbeteren; het keurmerk houdt

ons daarbij scherp.”

Tekst: Monique Linnemann | Foto’s: Ronald Speijer

Stud is een uitzendbureau voor en door

studenten in Delft. Het ronde gebouw

waarin de organisatie is gehuisvest, staat

midden op de TU-campus. Elk jaar spant

een nieuw bestuur zich in om het leven

van studenten naar een hoger niveau

te tillen. Niet alleen door hen met een

flexibele baan aan meer bestedingsruimte

te helpen, maar ook om bij te dragen aan

hun skills, persoonlijke ontwikkeling en

daarmee aan hun toekomstmogelijkheden.

Eva Sonneveld (student Bouwkunde)

en Faye ter Haar (bachelor Industrieel

Ontwerpen), beiden 22, zitten dit jaar in

het bestuur. Sonneveld is verantwoordelijk

voor accountmanagement en sales, Ter

Wij werken graag samen met bedrijven

die duurzaamheid belangrijk vinden

Winst naar studenten

Als het gaat om de drie p’s

( people, planet, profit) die voor het

MVO-keurmerk onder de loep worden genomen,

blinkt Stud uit op het gebied van

personeelsbeleid, oftewel: people. Niet

gek natuurlijk voor een bedrijf waarbij alles

draait om de inzet van mensen. “Maar

naast de business staan de ontwikkeling

van studenten en hun mentale gezondheid

bij ons hoog in het vaandel”, licht Ter

Haar toe. “Stud heeft geen winstoogmerk;

we geven zoveel mogelijk terug aan de

Delftse student. Op zowel mentaal als

professioneel vlak ondersteunen wij onze

uitzendkrachten. Daarmee bevorderen we

Eva Sonneveld (links) en

Faye ter Haar


We willen ons blijven verbeteren;

het MVO-keurmerk houdt ons daarbij scherp

een samenwerking met bedrijven die

duurzaamheid belangrijk vinden. “Bij het

benaderen van nieuwe relaties focussen

we op MVO-gecertificeerde bedrijven.”

duurzame inzetbaarheid. Zo organiseerden

we in maart een Stud Development

Week met een gevarieerd programma

met zowel luchtige als mentaal uitdagende

activiteiten. Studenten konden

bijvoorbeeld een baristaworkshop volgen,

er was een inloopdag met een psycholoog

en ze konden aan breathingsessies meedoen,

gevolgd door een ijsbad.”

Stimuleren en verbinden

Innovatieve start-ups en studenten met

een goed idee kunnen bij Stud terecht

voor financiële steun. Ter Haar: “Daarvoor

hebben we het Studfonds. Met een

investering willen we studenten stimuleren

om te gaan ondernemen en hun

technische ideeën in praktijk te brengen,

waarmee we economische waarde willen

scheppen (profit). Daarnaast hebben we

de commissie Studoet, bestaande uit vijf

studenten. Hun doel: inwoners van Delft

dichter bij elkaar brengen en bijdragen

aan een leefbare omgeving (people).

Ze schrijven bijvoorbeeld kerstkaarten

naar ouderen en organiseren elk jaar een

openluchtbioscoop op de Markt. Het is

mooi om te zien dat iedereen met elkaar

verbonden wordt door met z’n allen een

film te kijken.”

Op de fiets

Studenten in Delft verplaatsen zich vrijwel

altijd op de fiets. Zo ook de uitzendkrachten

van Stud. “Dát en het feit dat onze

klanten allemaal in Delft zitten, scoort

goed op de p van planet”, legt Sonneveld

uit. “Het is mooi om te merken dat andere

bedrijven ook duurzaam denken. Zo zetten

wij technisch personeel in voor duurzaamheidsanalyses

voor de NWB Bank

en leveren wij aan een apotheek een fietsbezorger

om medicijnen rond te brengen.

Door een ander bedrijf zijn we benaderd

om studenten op de fiets in het centrum

spullen op te laten halen. Leuk hoe dat

balletje gaat rollen, daar dragen we graag

aan bij.” Stud zet zoveel mogelijk in op

Duurzame bestuurswisseling

Elk jaar in september treedt een voltallig

nieuw bestuur aan. Is dat wel duurzaam?

“Het lijkt misschien alsof daarmee kennis

en ervaring verloren gaat”, zegt Sonneveld.

“Maar we borgen de continuïteit onder

meer door een maand inwerktijd, waarin

een gedegen kennisoverdracht plaatsvindt.

Ook volgen we gezamenlijke en

persoonlijke trainingen om kennis en skills

op peil te houden. Bovendien blijven oude

besturen betrokken. Dat stimuleren we

door evenementen die we samen organiseren.

Met vragen kunnen we altijd op hun

kennis en expertises terugvallen.”

Elk bestuur probeert in hun Studjaar het

bedrijf naar een hoger niveau te tillen. “Bijvoorbeeld

met het behalen van een hogere

MVO-certificering. Elk bestuurslid heeft

ook zijn eigen ontwikkeldoelen. Mijn ambitie

is om me te verdiepen in de ESG’s en

om te kijken in hoeverre bedrijven ermee

bezig zijn. Zo groeien niet alleen onze uitzendkrachten,

maar ook wij als bedrijf.” •

Het bestuur van Stud

(v.l.n.r): Charlotte Meijnders,

Lodewijk Zoetmulder,

Eva Sonneveld, Faye ter Haar,

Bram Schuil, Jip van der Vlis en

Tijn Koning.


Nieuwe woonvorm voorziet in behoefte

Tijdelijke

Duur

zaam

onder

nemen

thuisbasis

Is het wonen? Is het logeren? Of iets er tussenin?

Sinds afgelopen zomer is in Delft een nieuwe woonvorm

gerealiseerd, waar reizigers, expats en tijdelijke bewoners zich

snel thuis voelen, maar ook zo weer kunnen uitvliegen.

Tekst: Karl Flieger | Foto linksonder: Ronald Speijer | Foto midden: Studio Oostrum

We hebben hier geen

Airbnb-achtige toestanden

De Delftse vestiging van BizStay opende

afgelopen juli haar deuren. “Het is officieel

een hotel, maar dan wel een hotel waar

je langere tijd kunt wonen en waar je je

eigen postadres kunt hebben”, vertelt

Dennis Kellner, oprichter van BizStay. De

realisatie van de shortstay-appartementen

was een flinke uitdaging. De voorgevel

aan de Koornmarkt is namelijk een

beschermd stadsgezicht, maar omdat het

pand vroeger ook al een hotel was, hoefde

de bestemming in elk geval niet gewijzigd

te worden. “Toch duurde het even voordat

alle lichten op groen stonden bij de

gemeente en omwonenden”, zegt Kellner.

“Maar nu is ook de buurt blij met het resultaat.

We hebben hier geen Airbnb-achtige

toestanden met overlast, het is juist

een relaxte, prettige plek geworden.”

De combinatie van een nieuw aangebouwd

deel en een tuin maakt de vestiging

een aantrekkelijke locatie. Binnen zijn

er 31 appartementen van verschillende

groottes en is er een fitnessruimte voor

bewoners. Duurzaamheid stond centraal

bij de bouw: er is gebruikgemaakt van

milieuvriendelijke bouwmaterialen, HR+++

glas, er liggen tachtig zonnepanelen op

het dak en het pand is volledig gasloos,

vertelt Kellner. “We wilden iets realiseren

dat duurzaam is en echt een aanwinst is

voor de stad.”

Een thuiswedstrijd

Voor locatiemanager Yvonne Trompert

voelt het runnen van deze vestiging als

een thuiswedstrijd. “Ik ben een geboren

Delftenaar, dus het is heel leuk om dit

vanaf het begin op te bouwen.” De Delftse

vestiging heeft een andere vibe dan de

locaties van BizStay in Den Haag. “Delft is

geen wereldstad, maar het heeft wel de

charme van bijvoorbeeld een stad als

Amsterdam. We ontvangen hier toeristen

die een paar dagen blijven, vriendinnengroepen

voor een weekendtrip, internationale

studenten en zakelijke gasten


Dennis Kellner en Yvonne Trompert

is deze oplossing niet alleen praktisch,

maar ook duurzamer, zegt Kellner: “Werknemers

die deels in Delft werken, hoeven

zo veel minder op en neer te reizen. Dat

scheelt een hoop reiskilometers.”

Efficiënt beheer

Ook in het dagelijks beheer van de locatie

speelt duurzaamheid een grote rol. “Gasten

wonen, net als in een hotel, inclusief

gas, water en licht”, vertelt Trompert.

“Maar we willen niks verspillen. Wij kunnen

op afstand de verwarming lager zetten als

er niemand thuis is. Lampen schakelen

automatisch uit en er zijn waterbesparende

kranen. Dat is duurzaam, maar ook

gewoon een kwestie van efficiëntie. En

omdat we geen restaurant hebben, is er

minder voedselverspilling en afval dan in

een regulier hotel. Daarnaast hebben wij

in de tuin fietsenrekken staan met geïntegreerde

aansluitingen voor het opladen

van fietsaccu’s.”

die langer in de stad verblijven. Maar ook

gezinnen die tijdelijk uit hun huis moeten

vanwege een verbouwing, vinden hier

onderdak.”

De gemiddelde verblijfsduur in de vestiging

is vier nachten. Trompert: “Dat lijkt

misschien niet lang, maar bij reguliere

hotels ligt het gemiddelde onder de

twee nachten. Sommige gasten blijven

zelfs weken of maanden bij ons. Denk

aan expats die hun gezin meenemen en

internationale studenten die een woning

zoeken. Voor hen is dit een ideale tussenoplossing.”

Soepele overgang voor expats

Een groot deel van de langdurige gasten

komt via relocators, vertelt Kellner. “Wanneer

een bedrijf een medewerker vanuit

het buitenland naar Nederland haalt,

moet er veel geregeld worden: een visum,

verzekeringen, een bankrekening én een

woning. In de huidige woningmarkt is het

moeilijk om direct een huurwoning te

vinden. Relocators zoeken daarom tijdelijke

huisvesting voor de eerste weken of

maanden, zodat mensen zich rustig kunnen

oriënteren in de stad. Medewerkers

van bijvoorbeeld IKEA of de TU Delft wonen

eerst even hier, zodat ze een soepele

aankomst hebben. Want zoiets simpels

als je was doen of voor je eten zorgen is in

een regulier hotel al een probleem. Onze

appartementen en studio’s hebben een

eigen woonkamer, keuken en wasmachine,

dus je bent gelijk thuis.” Voor bedrijven

Aansluiten bij ontwikkelingen

Deze nieuwe woonvorm waarmee BizStay

aan het pionieren is, is nog maar net van

start gegaan. Toch lijkt het te voorzien in

een behoefte. Sinds de opening loopt de

locatie goed. “De zomer moet nog beginnen,

maar we zien de boekingen nu al binnenstromen”,

zegt Trompert. De vestiging

sluit bovendien mooi aan bij de ontwikkelingen

in Delft, met het vernieuwde

stationsgebied om de hoek en de plannen

om de binnenstad nog autoluwer te

maken. De ligging is bovendien ideaal:

centraal in de stad, met de Zuidpoortgarage

op een steenworp afstand. Kellner:

“We willen bijdragen aan een stad waar

het voor iedereen prettig wonen en werken

is.” •

Je kunt hier tijdelijk wonen, dat scheelt een hoop reiskilometers


Delftse

transfers

Nieuw gezicht bij gemeente Delft

Pieter van Foreest benoemt twee toezichthouders

Marco van Alderwegen en Thomas Laffree zijn benoemd als toezichthouders bij

Pieter van Foreest. Van Alderwegen is benoemd per 1 januari 2025, hij volgt Pancras

Hogendoorn op en krijgt de portefeuille kwaliteit en veiligheid. Laffree neemt per 1 april

2025 het stokje over van Monique Vogelzang en gaat aan de slag met de portefeuille

financiën en vastgoed.

Per 1 februari 2025 is Reinier van der

Pol gestart als concerncontroller/

afdelingshoofd Controlling bij de

gemeente Delft: “Delft is een stad

met grote opgaven, zoals Delft-West,

het Innovatiedistrict Delft en de

energietransitie. Een functie en een

gemeente waar ik mijn strategische blik

verder kan verruimen.” Van der Pol werkte

eerder voor de gemeenten Lansingerland

en Zoetermeer.

Delfts blauwe CEO

Nieuwe directeur voor Werkse!

Reinier de Graaf ziekenhuis

verwelkomt bestuurder

Prof. dr. Gert Jan de Borst trad 1 januari

2025 aan als voorzitter van de raad

van bestuur van het Reinier de Graaf

ziekenhuis. Samen met Arjen Hakbijl zal

hij de tweehoofdige Raad van Bestuur

van het ziekenhuis vormen. De Borst is

vaatchirurg, hoogleraar vaatchirurgie

en sinds 2015 hoofd van de afdeling

Vaatchirurgie van het UMC Utrecht.

Per 1 januari 2025 is Hessel Hoekstra de

nieuwe CEO van Royal Delft Group. De

benoeming markeert een nieuwe fase

voor het bedrijf, waarbij Henk Schouten

het stokje overdraagt. Hoekstra heeft in

de afgelopen maanden de organisatie en

medewerkers goed leren kennen: “Ik kijk

ernaar uit om samen met het team de

volgende fase van Royal Delft Group vorm

te geven.”

Daphne Braal is op 1 februari gestart als

algemeen directeur bij Werkse!. Braal

heeft haar sporen verdiend in diverse

bestuurlijke functies binnen de overheid

en maatschappelijke organisaties. Zo

was ze acht jaar bestuursvoorzitter van

woningcorporatie Vidomes in Delft. Ze

volgt Cor van der Wel op, die na acht jaar

als directeur stopt om zich op nieuwe

uitdagingen te richten.

Transfers en kanjers gezocht

Nieuwe medewerker, andere functie, directie- of bestuurswissel

of vacature? Laat het ons weten via info@delftbusiness.nl.


Ramboll

Wouter Maas heeft de Delftse

energie vestiging van het Deense architectuur-,

engineering- en adviesbureau Ramboll

handen en voeten gegeven. Letterlijk, want alle

medewerkers in zijn team heeft hij zelf aangenomen. Hij

is hoofd van de afdeling Wind Advisory voor Nederland en

België en startte zo’n twee jaar geleden bij het bedrijf dat

klanten helpt met het realiseren van hun duurzaamheidsambities.

Wind Advisory richt zich met name op de internationale

offshorewind sector van ontwikkelaars en installateurs

van windparken. Maar ook lokale ondernemers

kloppen bij hen aan, zoals kabelfabrikant Prysmian,

waar Ramboll aan de slag ging met een duurzaamheidsscan

en advies voor het verder

elektrificeren en verduurzamen van

locaties.

De

Parels

van

Bacinol

Bacinol2

is een creatieve

broedplaats van onder

meer kunstenaars, ontwerpers,

architecten en ontwikkelaars aan

de Hooikade 13 in Delft. Het pand

is het voormalige hoofdkantoor

van metaalbedrijf Koninklijke

Fabriek F.W. Braat, een

rijksmonument uit

1932.

Volgens Maas is Delft dé

kraamkamer voor technisch

geschoold personeel met de TU Delft en

andere kennisinstituten dichtbij. De goede

ligging, tussen Den Haag en Rotterdam, en de

verbinding met de trein, zorgen voor een aantrekkelijke

werkplek. Momenteel huurt Ramboll een kantoor

met zo’n veertien flexwerkplekken. Binnen het pand

zijn ze in de afgelopen vijf jaar een keer verhuisd. Maas

vertelt: “Het is een mooi monumentaal pand met

ruime faciliteiten en met het restaurant Huszár.

Qua duurzaamheid en klimaatregeling zien we

nog wat verbeterpunten, ook omdat wij zelf

als bedrijf een grote duurzaamheidsambitie

hebben.”

Tekst: Andrea Dronk | Foto: Ronald Speijer


Tekst: Leonie Kapiteyn | Foto’s: Sam Rentmeester

Circulair bouwen met houtcomposieten

‘Wij willen schone

materialen voor iedereen’

Duurzaam ondernemen betekent verder kijken dan de gevestigde

orde. Lignitec, een innovatieve start-up gevestigd in YES!Delft, doet

precies dat. Door milieuvriendelijke houtcomposieten te ontwikkelen als

alternatief voor traditionele vezelplaten, zet het bedrijf grote stappen

richting een meer circulaire bouwen meubelsector.

De huidige bouwen meubelindustrie

leunt zwaar op houtmaterialen als MDF,

OSB en triplex. Deze producten bevatten

chemische lijmstoffen die vanwege

hun kankerverwekkende eigenschappen

schadelijk zijn voor de gezondheid en het

milieu. Bovendien zorgt de toevoeging

van lijmstoffen ervoor dat de platen niet

gerecycled kunnen worden. Lignitec ontwikkelt

duurzame alternatieven, zónder

toxische stoffen. Hun platen zijn herbruikbaar

en volledig circulair. De missie van

Lignitec is helder: een nieuwe standaard

in schone en duurzame houtcomposieten

neerzetten.

Twee pioniers

Lignitec werd in 2023 opgericht door

Thomas Liebrand en Henk Rusting. De

Twentenaar en Delftenaar ontmoetten

elkaar in 2022 op een bouwbeurs. Beiden

studeerden Bouwkunde aan de TU in

Delft en deden los van elkaar onderzoek

naar het 3D-printen van houtvezels en

het verduurzamen van gevelplaten. “We

Duur

zaam

onder

nemen

ontdekten dat onze ideeën perfect

op elkaar aansloten”, vertelt

Liebrand. “Bovendien hebben we

dezelfde drive: we willen de wereld

mooier achterlaten dan hoe

we hem gevonden hebben.”

Van idee naar realiteit

De kern van Lignitecs innovatie

ligt in de vervanging van

chemische lijmstoffen door plantaardige

bindmiddelen. “Traditionele houtplaten

bestaan voor 90% uit houtvezels en 10%

synthetische lijm, waardoor ze na gebruik

niet te recyclen zijn”, legt Liebrand uit.

“Wij werken uitsluitend met bouwstoffen

van de natuur. We combineren natuurlijke

vezels met natuurlijke bindmiddelen.”

We willen de wereld mooier achterlaten

dan we hem gevonden hebben

Thomas Liebrand (links)

en Henk Rusting


We gebruiken uitsluitend bouwstoffen uit de natuur

Het grote voordeel hiervan is dat er geen

chemische stoffen of aardolie aan te

pas komt en de grondstoffen bovendien

hernieuwbaar zijn. “We kunnen de vezelgewassen

die we gebruiken eenvoudig

opnieuw planten voor het maken van

nieuwe platen. De platen kunnen volledig

worden gerecycled en indien nodig

kunnen ze zelfs op een natuurlijke manier

afgebroken worden door de natuur.”

Duurzaam ondernemen

Behalve de wereld mooier maken, delen

Liebrand en Rusting nog een andere

passie: ondernemen. “Ik wilde altijd graag

ondernemen, maar je moet de kans krijgen.

De vrijheid die het ondernemerschap

biedt, vind ik heel prettig”, legt Rusting uit.

“Als we het met elkaar eens zijn, dan staat

niets ons in de weg om het uit te voeren.

We kunnen, gezien onze nog beperkte

omvang, gemakkelijk manoeuvreren. Wat

we vandaag bedenken, kunnen we morgen

in gang zetten. De keerzijde is dat elke

beslissing serieuze consequenties heeft

en je dus altijd vooruit moet denken.”

Lignitec huurt de labfaciliteiten bij

YES!Delft en duurzaamheid is een kernwaarde

in de bedrijfsvoering. “Onze drive

om de wereld mooier achter te laten gaat

verder dan alleen het product dat we

maken.”

Opschalen

De mannen van Lignitec zijn gedreven en

ambitieus. “We willen naar een grotere

productie schalen, vergelijkbaar met de

schaal en omvang van de productie van

MDF. Als we klein blijven, blijft onze impact

ook beperkt”, vertelt Liebrand.

Voordat Lignitec kan opschalen, is certificering

cruciaal. “We moeten voldoen

aan Europese normen voordat we de

markt op kunnen en dat is een intensief

traject”, legt Rusting uit. Toch kijken de

ondernemers vol vertrouwen naar de toekomst.

“We willen onze milieuvriendelijke

houtcomposieten als nieuwe standaard

neerzetten. Met de juiste partners, financiering

en innovatiekracht kunnen we

écht impact maken.”

Financiering en samenwerking

Om verder te groeien zoekt Lignitec aanvullende

expertise, maar ook financiering

is essentieel. Het bedrijf krijgt ondersteuning

via prijzen, investeringen en subsidies.

Zo ontving Lignitec de belangrijke

KIA CE-subsidie, een Topsector Energiesubsidie

van het ministerie van Economische

Zaken en Klimaat.

Deze subsidie wordt gebruikt om in samenwerking

met NoWa Kitchen, een producent

van circulaire keukens, te testen

of complete keukens van hun materiaal

gemaakt kunnen worden. “Samenwerken

is cruciaal om verder te groeien”, zegt

Liebrand.

Behalve de samenwerking met NoWa

Kitchen loopt er een pilot bij The Green

Village, een proeftuin voor duurzame

innovaties. Daar staat een tafel, gemaakt

van door Lignitec ontwikkeld plaatmateriaal.

Hiermee testen ze eigenschappen

zoals sterkte, waterbestendigheid en

slijtvastheid van de platen. “We hopen in

de nabije toekomst nog meer samenwerkingen

aan te gaan”, besluit Liebrand. •

Dit artikel is gesponsord door CBBS in het kader

van hun 65-jarig jubileum.

Wat zijn houtcomposieten?

Houtcomposieten zijn materialen

die bestaan uit twee componenten:

houtvezels en een bindmiddel.

Dit mengsel wordt samengeperst

en verwerkt tot planken, platen of

andere vormen.


Het pand

Lange Kleiweg 50-62, Rijswijk

Als bedrijf kies je een pand dat bij je past. Om de

functionaliteit, de ligging of vanwege de uitstraling.

In deze rubriek vertellen de bewoners waarom zij voor

hun pand hebben gekozen.

Foto: Wiegerdam Fotografie

Huidige bewoner: Campus Seven Cities, een kantorenconcept

waar ondernemers, start-ups en bedrijven

profiteren van flexibele kantoorruimtes, gedeelde

werkplekken en inspirerende vergaderlocaties.

Locatie Rijswijk: is onderdeel van het landelijke

netwerk van Campus Offices, dat kantoren heeft in

Almelo, Deventer, Capelle aan den IJssel, Den Bosch,

Rijswijk en Enschede.

Uniek: de vergaderkas. Deze centraal gelegen glazen

kas vormt het sociale hart van Campus Seven Cities.

Het is een inspirerende plek om te werken, te vergaderen

en elkaar te ontmoeten. Vaste huurders, maar

ook externe bedrijven, kunnen er gebruik van maken.

Sinds: de vergaderkas is geopend in juni 2024.

Waarom een vergaderkas? In deze ruimte komen

werken, vergaderen en netwerken samen. De open,

groene setting stimuleert creativiteit en de transparante

architectuur zorgt voor ruimte en licht.

Bereikbaarheid: Campus Seven Cities ligt direct aan

de A4 en A13. Vanaf station Rijswijk is het vijf minuten

lopen. Binnen elf minuten ben je op Den Haag

Centraal, wat ideaal is voor regionale en internationale

bedrijven.

Oppervlakte: binnen de 500 m 2 van de vergaderkas

vind je vijf vergaderruimtes, drie stilteboxen en een

ruime binnenruimte, het social hart, voor ontmoeting

en ontspanning. In de omliggende panden kun

je werken en heb je toegang tot een sportschool.

Leuk om te weten: dankzij de samenwerking met

Tasty Works kunnen huurders en bezoekers genieten

van een gezonde lunch en een verse kop koffie

en er zijn uitgebreide cateringmogelijkheden voor

zakelijke bijeenkomsten en evenementen. Van borrels

en diners tot barbecues – alles wordt op maat

samengesteld. •



Inspelen op veranderende behoeften

Betaalbare

kantoorconcepten

Duur

zaam

onder

nemen

Tekst: Ans Meiborg | Foto’s:: Studio Oostrum

Vrijwel iedereen heeft wel iets van de Zweedse woonwinkel in huis: een

BILLY boekenkast, LACK tafel of KLIPPAN bank. Met functionele,

betaalbare doe-het-zelfontwerpen heeft IKEA wereldwijd naam gemaakt.

Maar IKEA for Business is minder bekend. Wat zijn de voordelen voor

ondernemers?

IKEA Delft is niet zomaar een van de 13

vestigingen in Nederland, het is ook de

conceptstore waar het IKEA-concept

wordt bewaakt. Marketmanager Roy

Dewar legt uit: “Wij zorgen ervoor dat

het concept wereldwijd binnen de juiste

kaders blijft, zodat klanten overal een vergelijkbare

IKEA-ervaring hebben. Natuurlijk

spelen lokale behoeften een rol. Sommige

winkels focussen op gezinnen, andere op

singles of specifieke woontrends. Maar

de basis van waaruit wij opereren blijft

overal hetzelfde. Als marketmanager is

het mijn taak om ervoor te zorgen dat

wij het beste voorbeeld van dit concept

zijn.” Daarnaast fungeert IKEA Delft als

wereldwijd leercentrum. “Mensen uit

verschillende landen komen hier om het

IKEA-concept te begrijpen en te leren hoe

ze het optimaal kunnen toepassen.”

Uitbouwen zakelijke markt

Dewar is geboren en getogen in Canada

en trad 30 jaar geleden in dienst bij IKEA.

Hij werkte sindsdien in zes verschillende

landen, waaronder het Verenigd Koninkrijk,

Zweden, Spanje en Thailand in

verschillende rollen. Die internationale

ervaring geeft hem

een brede scope en inzicht in de

behoefte van klanten. Mensen

lijken meer op elkaar dan dat

ze van elkaar verschillen, weet

hij. Een belangrijke ontwikkeling

waar hij zich in Delft op focust, is

het uitbouwen van de zakelijke markt die

volop in beweging is.

Hybride werken

Interessant is dat de grenzen tussen

wonen en werken steeds meer vervagen,

observeert Dewar. “Sinds COVID-19 is de

manier van werken drastisch veranderd.

Sommige mensen werken volledig thuis,

anderen op kantoor, en velen combineren

beide in een hybridemodel. Dit beïnvloedt

hoe wij ons assortiment ontwikkelen: de

eettafel is niet meer alleen om aan te

Roy Dewar


We zien dat de grenzen tussen wonen en werken steeds meer vervagen

eten, maar ook om aan te werken. Ruimtes

in huis worden multifunctioneler.”

Ook gezondheid wordt een steeds

belangrijkere factor om rekening mee te

houden. “Bedrijven investeren meer in een

gezonde werkomgeving. Daar sluit onze

productlijn MITTZON naadloos bij aan

met ergonomische zit-stabureaus en andere

oplossingen die bijdragen aan welzijn

op de werkplek.”

Betaalbare zakelijke oplossingen

IKEA richt zich met name op kleine tot

middelgrote ondernemingen, zoals kantoren,

cafés, hotels en conferentieruimtes.

“Dat betekent niet dat we grotere bedrijven

uitsluiten, maar ons concept sluit

vooral goed aan bij ondernemers met een

kleiner budget. Net als bij consumenten:

jij doet je deel en wij ondersteunen waar

nodig. Dan kun je denken aan het maken

van een kantoorontwerp, bezorgservice

en installeren van producten.”

Loyaliteitsprogramma

Voor ondernemers is er het gratis

loyaliteitsprogramma IKEA for Business

Netwerk met voordelen zoals kortingen,

uitgesteld betalen en inrichtingstips.

“Daarnaast organiseren we ook netwerkevenementen

en businesslunches. Door

met elkaar in contact te blijven, hopen we

ondernemers te inspireren en begrijpen

we beter wat zij nodig hebben, zodat we

ons aanbod daarop kunnen aanpassen.”

Duurzaamheid en circulariteit

De behoefte aan duurzaamheid speelt

daarbij een steeds grotere rol. Duurzaamheid

zit in het DNA van IKEA, aldus Dewar.

“Wij beheersen onze hele waardeketen,

van ontwerp en productie tot levering.

Daardoor kunnen we duurzaamheid

volledig integreren in elk aspect van onze

bedrijfsvoering: van grondstoffen tot

afvalbeheer. Veel van onze producten zijn

gemaakt van gerecycled materiaal en

duurzame grondstoffen, zoals FSC-gecertificeerd

hout, gerecycled katoen en

plastic.”

Het bedrijf ziet ook een groei in de markt

voor tweedehands meubels. “Steeds

meer mensen kopen via Marktplaats of

tweedehandswinkels. Wij spelen hierop in

met een koopjeshoek voor licht beschadigde

meubels, zowel voor particulieren

als bedrijven. Daarnaast kunnen klanten

via onze terugkoopservice hun meubels

verkopen in ruil voor een tegoedbon.”

Een andere interessante trend is het

leasen van kantoormeubels. “Op dit

moment bieden we dit nog niet aan, maar

we testen het in het Verenigd Koninkrijk

en Italië, waar de zakelijke markt verder

ontwikkeld is. Zo leren we binnen IKEA

van elkaars ervaringen en analyseren we

trends wereldwijd.”

Nederland versus andere markten

Ziet hij grote verschillen tussen de

Nederlandse markt en andere landen?

“Nederlanders zijn vaak voorzichtiger met

financiën”, observeert Dewar. “Ze sparen

liever eerst voordat ze een grote aankoop

doen. In de VS en Canada is financiering in

de vorm van leningen en leaseconstructies

veel gebruikelijker. De behoefte aan

producten is vergelijkbaar, maar de manier

waarop mensen beslissingen nemen

verschilt.” •

IKEA for Business

Networking Event

Op donderdag 17 april 2025 organiseert

IKEA for Business Delft,

in samenwerking met WestCord

Thirstdays, een backstage-event

voor ondernemers die meer willen

weten over het inrichten van

bedrijfs- en praktijkruimtes, met

aansluitend een netwerkborrel in

WestCord Delft.

Scan de QR-

code voor meer

informatie en

aanmelden.


DELFT.BUSINESS • TIPS VOOR DUURZAAM ONDERNEMEN

Verduurzamen, stap voor stap

Duur

zaam

onder

nemen

Succesvol je bedrijf runnen, terwijl je rekening houdt

met mens, milieu en maatschappij. Bij duurzaam

ondernemen gaat het naast het maken van economische

winst om het creëren van waarde voor de omgeving

en toekomstige generaties. Hoe pak je dat aan?

Duurzaam ondernemen heeft betrekking op veel verschillende

aspecten van je bedrijfsvoering. Denk aan

het verminderen van energieverbruik, het beperken

van CO 2

-uitstoot, bewust inkopen, afval reduceren,

circulariteit, inclusiviteit en bijdragen aan de lokale

samenleving. En dan zijn we zeker nog niet volledig.

Soms zie je door de bomen het bos niet meer.

Waar te beginnen?

Tegelijkertijd kun je er als ondernemer niet omheen.

Klanten en opdrachtgevers vragen erom, (toekomstige)

medewerkers hechten er waarde aan en sommige

maatregelen zijn wettelijk verplicht. Sommige acties

leveren direct besparingen op, terwijl de impact van

andere lastiger te meten is. Kortom, duurzaam ondernemen

is een breed begrip met veel mogelijkheden.

Maar waar begin je? Welke maatregelen kun je nemen?

Wat kost het? Wat levert het op? Hoe meet je het

resultaat? We helpen je graag op weg.

Tip: Betrek medewerkers en klanten.

Betrokkenheid is een van de succesfactoren,

dus betrek medewerkers én klanten bij de maatregelen.

Vraag om input en inspiratie. Welke

vegetarische lunchopties willen medewerkers?

Hoe kunnen ze makkelijker de fiets of trein

pakken? Vraag klanten wat zij belangrijk vinden.

Welke groene opties zien zij het liefst?

Keep it simple

Er zijn talloze modellen en certificeringstrajecten,

zoals B Corp, CSRD, Social Enterprise, ISO 14001, Eco-

Vadis en de SDG’s. Ze bieden houvast, maar vragen

ook een flinke investering in tijd, geld en begeleiding.

Kan dat niet eenvoudiger? Vast en zeker. Als mkb-ondernemer

kun je prima zelf aan de slag met het

verduurzamen van je bedrijf. Wij, de redactie van

Delft.business, hebben wat zaken op een rijtje gezet

op basis van deskresearch en input van een aantal

experts in het werkveld. Dit overzicht is verre van

volledig, maar het biedt wel handvatten om een start

te maken.

Aan welke knoppen kun je draaien?

Duurzaamheid kent verschillende aspecten waarmee

je impact kunt maken. We noemen er vier die

in alle modellen terugkomen en meetbaar resultaat

opleveren:

• energieverbruik

• CO 2

uitstoot

• circulariteit

• sociale impact

Waar je de meeste vooruitgang kunt boeken, is

afhankelijk van het soort bedrijf en de branche.

Voor een timmerfabriek is dat anders dan voor een

makelaars- of accountantskantoor. Maar in welke

bedrijfstak je ook zit: pak het planmatig en systematisch

aan. Het stappenplan op de volgende bladzijden

kan hiermee helpen.

Scan de QR-code voor de

onlineversie van dit artikel

met daarin alle links naar de

websites.



Stap 1 Analyseer de huidige situatie

Om te bepalen aan welke thema’s je prioriteit wilt geven,

is het handig om eerst de huidige situatie in kaart te brengen.

Dat geeft inzicht in waar je de grootste vooruitgang

kunt boeken.

Energieverbruik

Breng het huidige energieverbruik in kaart om inzicht te

krijgen en inefficiënte processen te identificeren. Op Delft

Doet Duurzaam vind je een gratis energiescan.

CO 2

-uitstoot

Op het Klimaatplein vind je een CO 2

-calculator die naast

energieverbruik ook uitstoot door vervoer meeneemt. Een

uitgebreide aanpak personenmobiliteit vind je op de site

van de RVO (Rijksdienst voor Ondernemend Nederland).

Circulariteit

Ben je een productiebedrijf en wil je weten waar je de

meeste circulaire impact kunt maken? Op de site van

het Versnellingshuis vind je een overzicht met zeventien

tools waarmee je de circulariteit kan meten. In de grondstoffenscanner

ontdek je in hoeverre (bio)grondstoffen

een risico vormen voor mens en milieu.

Sociale impact

Om in kaart te brengen welke bijdrage je levert aan maatschappelijke

en sociale doelen zijn allerlei zelfevaluaties

beschikbaar. Soms gratis, meestal tegen betaling.

Het gaat om vragenlijsten over zaken als:

• Werk je samen met lokale leveranciers?

• Hoe inclusief is je bedrijf?

• Sponsor je lokale clubs of verenigingen?

• Biedt je bedrijf ruimte aan mensen met een afstand

tot de arbeidsmarkt?

• Heb je aandacht voor het mentale welzijn van je medewerkers?

• Werk je samen met het onderwijs?

Deze vragen kun je zelf beantwoorden en er doelen aan

koppelen. Wil je toch een handvat, dan is de Social Handprint

van MAEX een handige tool. Ook bij MVO Nederland

vind je stappenplannen (alleen voor betalende leden).

Zo doet Boozed het

“Ons doel is om in 2035 volledig circulair te zijn. Zo ver zijn we nog niet,

maar met concrete doelen per periode pakken we het planmatig aan. We

houden de CO 2

-uitstoot bij in een dashboard en werken dagelijks aan efficiënte

planning en combinaties om CO 2

-uitstoot te minimaliseren.”

Kim de Ridder, Boozed



Stap 2 Identificeer kansen en mogelijkheden

Bepaal op basis van de analyse waar de mogelijkheden

liggen om de bedrijfsvoering te verduurzamen. Wat is het

laaghangend fruit? Focus op twee of drie onderwerpen en

doe niet alles tegelijk. Zo houd je het behapbaar.

Houd bij het maken van je keuze rekening met diverse

subsidieregelingen of belastingvoordelen. Handige overzichten

vind je bij de Kamer van Koophandel, gemeente

Delft en de RVO (Rijksdienst voor Ondernemend

Nederland).

Circle Lab

Circle Lab is een initiatief van New Future Lab, gemeente

Delft en Provincie Zuid-Holland en biedt

een programma om duurzame plannen een stap

verder brengen. Je krijgt steun om je plan structuur

te geven en stapsgewijs uit te werken.

Zo doet Octatube het

“We zetten ons in om het gebruik van materialen, energie en transport en de

hoeveelheid afval in onze projecten te minimaliseren. Met onze zelfontwikkelde

CO 2

-berekeningstool kunnen we de uitstoot van een project achterhalen.

Het geeft onze ingenieurs informatie over de CO 2

-niveaus van verschillende

ontwerpvarianten. Zo beperken we de uitstoot, zonder concessies te

doen aan kwaliteit of ontwerp.” Nils Eekhout, Octatube

Stap 3 Formuleer duidelijke doelen

Wees specifiek

Zorg ervoor dat je doelen SMART zijn geformuleerd: specifiek,

meetbaar, acceptabel, realistisch en tijdgebonden.

Bijvoorbeeld:

• We verminderen ons energieverbruik met 20% binnen twee

jaar.

• Binnen drie jaar is 50% van onze verpakkingen herbruikbaar.

• We stappen dit jaar over op 100% hernieuwbare energie.

.

Knip het op

Grote doelen kunnen intimiderend zijn. Breek ze op in kleinere

stappen met duidelijke deadlines. Bijvoorbeeld:

• Korte termijn: Over zes maanden stappen we over op 100%

gerecycled papier.

• Middellange termijn: Binnen twee jaar produceren we 25%

minder afval.

• Lange termijn: In 2030 werken we volledig circulair.



Stap 4 Neem maatregelen

Ter inspiratie een overzicht van maatregelen waarmee je

bijdraagt aan verduurzaming. Ook met relatief kleine maatregelen

kun je een beweging in gang zetten.

Energieverbruik

• Zorg voor goede isolatie van je bedrijfspand om warmteverlies

te minimaliseren.

• Vervang traditionele verlichting door ledverlichting en

maak gebruik van bewegingssensoren.

• Overweeg het plaatsen van zonnepanelen om zelf energie

op te wekken.

Mobiliteit

• Moedig medewerkers aan om met de fiets te komen

door fietsvoorzieningen te bieden.

• Investeer in elektrische bedrijfsvoertuigen en laadpalen.

• Beperk het woon-werkverkeer en ga hybride werken:

wissel kantoordagen af met thuiswerkdagen.

Circulariteit

• Implementeer recyclingprogramma’s en minimaliseer

verpakkingsmateriaal.

• Zoek naar mogelijkheden om materialen en producten

te hergebruiken binnen je bedrijfsprocessen.

• Vervang kartonnen bekertjes door herbruikbare

mokken.

Sociale impact

• Sluit je aan bij lokale duurzaamheidsnetwerken zoals

Delft Doet Duurzaam om kennis en ervaringen te

delen.

• Bied stageplekken aan voor studenten en scholieren.

• Bied werk aan mensen met afstand tot de arbeidsmarkt.

Zo doet Secrid het

“Wij produceren zo lokaal mogelijk, waarmee transportafstanden kleiner

worden en we de impact op het milieu minimaliseren. Het stelt ons

daarnaast in staat om samen te werken met sociale ontwikkelbedrijven

en lokale ondernemers, waardoor wij de kwaliteit van onze producten

kunnen garanderen.” Marianne van Sasse van Ysselt, Secrid

Stap 5 Communiceer

Be good and tell it: vertel aan je klanten, medewerkers

en samenwerkingspartners op welke manier je duurzaam

onderneemt. Wees daarbij transparant en geef ook

inzicht in de gebieden waar je nog stappen kunt zetten.

Duurzaamheidsrapportages zijn nog niet voor alle ondernemingen

verplicht (over enkele jaren misschien wel?),

maar niets hoeft je ervan te weerhouden om ze te maken.


Tekst: Eliza Krul | Foto’s: Sam Rentmeester

Verhuizer wil circulaire ambities professionaliseren

Van weggooien

naar waarderen

Na 120 jaar verhuizingen heeft Joh. Van Buuren en Zn. Verhuizingen flink

wat inboedels gezien. Vroeger wachtte meubels bij ontruimingen slechts

één lot: de stort. Inmiddels wordt jaarlijks aan zo’n vierhonderd kubieke

meter inboedels een tweede leven gegund. In New Future Lab vinden ze

een samenwerkingspartner voor de doorstroom van spullen, maar er is een

groter netwerk nodig.

Wie het kantoor bij Van Buuren binnenloopt,

kan er niet omheen. Waar je ook

kijkt, zie je meubels, kleden, koelkasten

en schilderijen die vragen om een tweede

thuis. Wie er verstand van heeft, herkent

de pareltjes: kostbaar servies of een

designer Pastoekastje. Het is bijna werken

tussen kunst en kitch.

Zoveel huizen ingericht

Het hele kantoorpand van Van Buuren is

ingericht met ‘afgedankte’ inboedels. In de

kantine staan stoelen die 25 jaar geleden

bij een kantoorontruiming zijn overgenomen

en al veertig keer opnieuw bekleed

zijn. “Ja, echt”, zegt John van Buuren, die

vol passie vertelt hoe hij al jaren inboedels

scant. “Wat nog bruikbaar is, wil ik

niet weggooien. Ik heb al zoveel huizen

ingericht met tweedehands spullen.

Bovendien helpen we de klant aan minder

kosten, omdat we stortgeld doorberekenen.

Dus hoe minder we weggooien, hoe

minder kosten voor onze klanten.”

Duur

zaam

onder

nemen

Marit Huisman en Joshua van Buuren

Afval hoeft geen afval te zijn

Hoe komt de stroom aan spullen

structureel goed terecht? Het is de

vraag die ook Joshua van Buuren

dagelijks bezighoudt. Als neef van

John is hij de vijfde generatie die

aan het roer staat van het Delftse

familiebedrijf. Zijn ultieme doel?

“Niets weggooien, alles kan een

tweede leven krijgen. We kijken

zelfs naar het hergebruik van afvalstoffen.”

Joshua draait al vijftien

jaar mee en startte drie jaar geleden als

directielid. In die rol wil hij een flinke professionaliseringsslag

maken in zijn circulaire

ambities. “We doen veel op vrijwillige

basis, maar als we echt impact willen

maken, is het essentieel om hergebruik

economisch rendabel te maken.”

De opslag puilt uit

Sinds eind 2024 wordt actiever ingezet op

hergebruik van inboedels, met een stijging


bouwkeet naast station Delft Campus.

New Future Lab toverde deze locatie om

tot een plek om ondernemers uit de wijk

te ondersteunen. Huisman: “Denk aan

werkplekken, een café en een buitenruimte.

De uitdaging: tweehonderd vierkante

meter compleet inrichten. Ik vroeg Joshua

om hulp. Hij zag meteen een match en

regelde spullen waarmee de bovenverdieping

werd voorzien van werkplekken. Ook

regelde hij het vervoer van picknicktafels.

De geslaagde samenwerking is gepast

gevierd met koffie en appeltaart in het

Stationshuis.”

Als we echt impact willen maken, is het essentieel om

hergebruik economisch rendabel te maken

Verbinding

De circulaire economie draait niet alleen

om hergebruik, maar ook om samenwerking.

Door ondernemers, gemeente

en andere partijen te verbinden, kunnen

duurzame initiatieven echt impact

maken. Huisman: “Onze community zet

zich hiervoor in. Ik zie veel kansen voor

de circulaire economie als ondernemers

elkaar nog beter weten te vinden en gaan

samenwerken.”

Joshua vult aan: “Er zijn zoveel bedrijven

die al iets doen op het gebied van circulariteit

en dat willen uitbouwen. Mijn oproep

aan hen is: sluit je aan en denk mee. Een

eerste stap kan zijn om je aan te melden

voor Circle Lab Masters, een programma

speciaal voor het mkb dat bestaat uit vier

sessies, startend op 17 mei 2025.” •

van 10% naar 30%. Dit resulteerde in een

nieuwe uitdaging voor het verhuisbedrijf:

de opslag puilt uit. Ze gingen van twee

opslagkisten naar twintig en van één

zeecontainer naar vier. Er is een continue

stroom van bruikbare spullen en die kunnen

vaak niet bij de kringloop terecht.

Samenwerking met New Future Lab

In het Delftse New Future Lab, aanjager

van maatschappelijke vooruitgang, vond

Joshua een structurele samenwerkingspartner.

Bij New Future Lab ontmoeten

ondernemers, beleidsmakers en experts

elkaar en zetten ze zich in voor grensverleggende,

impactvolle projecten. In

2024 kwam Joshua in contact met Marit

Huisman, coördinator van Circle Lab, een

initiatief van New Future Lab, gemeente

Delft en de provincie Zuid-Holland dat

bewoners en ondernemers ondersteunt

bij circulaire initiatieven. Huisman vertelt

enthousiast: “Circle Lab is een programma

waarbij we ondernemende mensen met

een circulair doel aan elkaar verbinden.

We helpen hen om een volgende stap te

zetten met hun idee of initiatief.”

Het Stationshuis

De samenwerking met Van Buuren

ontstond tijdens het project voor de

opzet van het Stationshuis, een oude

Grote schoenen

om te vullen

Volgens Joshua blijft Van Buuren

en Zn. Verhuizingen al 120 jaar

gezond door de familiedrive. “We

stoppen niet tot de klus geklaard

is. We doen het echt samen en

zetten nét dat stapje extra.” Met

het vertrek van vader Chris en

oom John in zicht zijn er volgens

hem grote schoenen te vullen. Hij

bouwt aan een sterk team om de

toekomst van het familiebedrijf

veilig te stellen.


Duur

zaam

onder

nemen

Klimaatpsycholoog wil psychologische hobbels doorbreken

Groen gedrag

vraagt om minder

obstakels

Gerdien de Vries


De overheid geeft steeds vaker duwtjes in de goede richting

We scheiden ons afval, zijn

korter gaan douchen en het

aantal zonnepanelen op onze

daken is sterk toegenomen.

Klimaatpsycholoog Gerdien de

Vries, werkzaam aan de TU Delft,

ziet dat we in Nederland echt wel

proberen ons groenste beentje

voor te zetten. Toch blijft het

nog vaak moeilijk om duurzame

keuzes te maken. Hoe komt dat?

“Onze keuzes hebben soms een financiële

reden, maar het blijkt vooral lastig om

gewoontes te doorbreken, omdat verandering

inspanning vergt en voor gedoe

zorgt”, betoogt De Vries. “Als je dat gedoe

weet te beperken, wordt het aantrekkelijker

om gedrag te veranderen. Door

het gedoe in kleine, behapbare stukjes

te verdelen en aan te pakken, ervaar je

kleine succesmomentjes die motiverend

werken.”

Menselijk gedrag

Als klimaatpsycholoog bestudeert

De Vries vanuit gedragsoogpunt klimaatgerelateerde

vraagstukken, zoals

de energietransitie en vermindering van

CO 2

-uitstoot. “We weten dat het klimaat

door menselijk gedrag verandert,

dus kunnen we klimaatverandering ook

positief beïnvloeden, bijvoorbeeld met

groen gedrag. Daaronder valt gedrag van

ondernemers, burgers, overheden, politiek,

de wetenschap en media. Die factoren

beïnvloeden elkaar ook weer en kunnen

elkaar versterken.”

Een mooi voorbeeld is de uitbreiding van

de laadpaalinfrastructuur voor elektrische

auto’s. Ondernemers, burgers en diverse

media gaven de noodzaak van uitbreiding

aan. De overheid voegde financiële

prikkels toe door een aankoopsubsidie en

het laten vervallen van de wegenbelasting

(MRB), waardoor het financieel interessanter

wordt om elektrisch te rijden.

“En er ontstond een sociale norm; als je

anderen, zoals jij, elektrisch ziet rijden,

dan krijg jij het gevoel dat het voor jou

ook haalbaar is. Dit zag je ook bij zonnepanelen:

als de buurman panelen op z’n

bedrijfspand had en enthousiast was over

de installatie en opbrengst, dan werd het

voor jezelf ook toegankelijker en zag je

minder beren op de weg. De interactie in

dat hele speelveld vind ik erg interessant,

helemaal bij een onderwerp dat ons allemaal

aangaat.”

Psychologische barrière

Mensen ervaren vaak psychologische

hobbels bij het verduurzamen van hun

bedrijf of woning. “Ik kijk naar welke belemmeringen

mensen ervaren waardoor

ze duurzaamheidszaken niet oppakken.

Is dat een financiële, informatieve of

een psychologische barrière? Die laatste

betekent dat mensen te veel rompslomp

ervaren wat om de hoek komt kijken bij

de overstap van oude gewoontes naar

nieuwe. Als dit soort factoren je tegenhouden,

knip het dan op in kleine stukjes:

wat voor bedrijf heb je en wat wil je gaan

doen. Investeren in zonnepanelen of je

pand isoleren? Zoek uit wat dat kost, zoek

informatie op over mogelijkheden, subsidies

of regelingen. Zulke plannen kosten

geld, tijd en het geeft rommel. Dus blijf

realistisch in wat haalbaar is.”

Kennis en inzichten delen

De gedragsinzichten die De Vries als

klimaatpsycholoog opdoet, deelt ze via

haar eigen podcast Groen Gedoe, waarin

ze met TU Delft alumnus Thomas Weenk

de obstakels bespreekt die voorkomen bij

het verduurzamen van een huis of pand.

Ook geeft ze regelmatig advies aan de

overheid over de toepassing van gedragswetenschap

bij klimaat- en energiebeleid.

De Vries: “De overheid kan ondernemers

helpen bij gedragsveranderingen. Maar

soms is iets zo complex, dat mensen

afhaken. Denk aan een subsidieaanvraag

voor zonnepanelen. Door net als bij belastingformulieren

bepaalde gegevens

automatisch in te vullen, bijvoorbeeld

over energieverbruik, maak je een aanvraag

eenvoudiger en minder tijdrovend.”

Groen duwtje, geen gedoe

De Nederlandse overheid is de laatste

jaren steeds beter geworden in duwtjes

in de goede richting, vindt De Vries. “Je

moet mensen niet in één keer van alles

opleggen, maar ze stapje voor stapje op

weg helpen zonder dat iets veel gedoe

kost. Ik probeer voor mijn werk ook steeds

bewuste keuzes te maken, maar dat

lukt lang niet altijd. Ik vlieg bijvoorbeeld

minder, maar wil ook mijn collega’s blijven

ontmoeten op internationale congressen.

Maar het helpt al enorm om je eigen

keuze- en gedragspatronen te herkennen,

als mens en als ondernemer. Als je dat

doet, dan verschuift de norm vanzelf.” •

Kleine stapjes

• Denk goed na over jouw

duurzame doelen. Schrijf ze op,

knip ze op in kleine stukjes en

bedenk bij welke stappen je hulp

nodig hebt;

• Maak je stappen concreet en

deel deze met anderen of via

social media. Zo geef je minder

snel op;

• Beloon jezelf voor het behalen

van kleine doelen;

• Veel gemeenten en instanties

ondersteunen met grote en

kleine maatregelen dus kijk

bijvoorbeeld eens bij rvo.nl, kvk.nl

of mvonederland.nl.

Benieuwd hoe je obstakels

kunt omzeilen bij verduur–

zaming? In de podcast

Groen Gedoe geeft De Vries

elke week tips en adviezen.

Tekst:TU Delft Stories / Sabine van Meeteren | Foto: Frank Auperlé


Tekst: Peter Otte | Foto: Ronald Speijer

Podium voor cultuur, debat en ontmoeting

Schuilkerk wordt

cultuurtempel

De voormalige schuilkerk van de remonstranten aan de Oude Delft krijgt

een nieuwe bestemming. Cultureel ondernemer Arjen Pels Rijcken kreeg

de kerk in zijn schoot geworpen en is vastbesloten er wat moois van te

maken. “Ik wil een cultuurtempel creëren voor Delft en verre omstreken.”

Pels Rijcken beschrijft zichzelf als een

ambitieuze levensgenieter die zijn tijd verdeelt

tussen ondernemen en het leveren

van een onbezoldigde bijdrage aan de

culturele sector. Hij was de oprichter van

onder meer WAD Depots dat geklimatiseerde

depots ontwikkelde en verhuurde

aan musea en particulieren, en van

MuseumDepotShop, waar particulieren

ontzamelde objecten uit de depots van

musea kunnen kopen.

Toeval

Hij beschikt over een warm kloppend hart

voor kunst en cultuur en kijkt tegelijkertijd

met de blik van een ondernemer. “Als ik

kansen zie, dan ben ik bereid risico’s te

nemen”, zegt hij. “De herbestemming van

de voormalige schuilkerk van de remonstranten

kwam bij toeval op mijn pad. Ik

werd benaderd door een vriendin van de

middelbare school. Zij zit in het bestuur

van Stichting voor de Delftse Studenten

Gemeenschap, de organisatie die huisvesting

voor vrouwelijke studenten regelt in

Duur

zaam

onder

nemen

Delft. Ze konden de kosterwoning

op 104 en het meisjeshuis op 100

gebruiken, maar de kerk op 102

niet. Ze vroeg of ik interesse had. Ik

zag mogelijkheden en heb de kerk

in de zomer van 2019 aangekocht.”

Cultuurtempel De Pels

Het duurde enige tijd voordat

Pels Rijcken groen licht kreeg voor

zijn plannen met de kerk. Dat lag

onder meer aan de status van de kerk als

rijksmonument. Daarnaast omarmde de

gemeente Delft niet direct al zijn ideeën.

“Eerst wilde ik er een boutiquehotel

vestigen, met drie tot vier kamers, maar

daar ging de gemeente niet mee akkoord.

Toen schakelde ik door naar de plannen

die er nu liggen: een cultuurtempel. Een

kruising tussen De Balie en Paradiso in

Ik wil een brug slaan tussen haves en have-nots

Arjen Pels Rijcken


In mei volgend jaar gaan we een week lang gratis open met een volledige programmering

Amsterdam, die culturele en maatschappelijke

activiteiten ontwikkelt. De daartoe

opgerichte stichting kreeg de naam

Cultuurtempel De Pels, afgeleid van mijn

achternaam. Zo leef ik toch een beetje

voort.”

Anderhalf miljoen

Voor de verbouwing heeft hij anderhalf

miljoen euro uitgetrokken. De schetsen

tonen een licht en modern interieur met

behoud van de oorspronkelijke grandeur.

Het orgel wordt gerestaureerd en wordt

een paar tinten lichter van kleur. Pels

Rijcken is nu bezig met de subsidieaanvragen

bij het Nationaal Restauratie

Fonds, de provincie Zuid-Holland en

andere fondsen zoals de VriendenLoterij.

Zodra die toezeggingen er zijn, ‘hopelijk

nog voor de zomer’, kan hij met zijn

projectteam op zoek naar een aannemer.

Liefst een Delftse die bekend is met de

renovatie van kerken.

Grand opening in 2026

Er moet nog veel gebeuren, maar de

datum voor de grand opening is al geprikt:

23 mei 2026. “Dan gaan we een week lang

gratis open met een volledige programmering.

Daarna hebben de vrijmetselaars

van Loge Silentium Delft de ruimte al

geboekt. Zij vieren dan hun 225-jarig

bestaan.”

Voor de programmering en exploitatie

heeft hij HÉ Hospitality & Events ingeschakeld.

“Zij exploiteren twee andere

gebouwen, waaronder die van Sociëteit

het Meisjeshuis. Het streven is om 50%

cultuur en 50% evenementen te programmeren.

Daarbij kun je denken aan

bruiloften en partijen, uitvaarten, promotiediners

en concerten. Op de plaats

van de huidige oplopende kerkbanken

komt een inschuifbare tribune, zodat de

zaal multifunctioneel wordt. Ingeschoven

ontstaat een groot vloeroppervlak

voor diners of partijen, uitgeschoven een

theaterzaal geschikt voor voorstellingen

of congressen.”

De TU Delft toonde al interesse om de

zaal te huren voor bijeenkomsten. “Qua

cultuur denk ik aan jazzoptredens, klassieke

muziek en congressen, maar ook aan

een debat over Delftse cultuur. Daarnaast

is er ruimte voor bijvoorbeeld een repaircafé,

taallessen, yogalessen, danslessen

en sollicitatiehulp. Zo hoop ik een brug te

slaan tussen haves en have-nots.”

In vijf jaar uit de kosten

De stichting ontvangt huurpenningen

en inkomsten uit verkoop van tickets.

Tevens ontvangt zij een percentage van

de omzet in Food & Beverage. Pels Rijcken

rekent op een periode van vijf jaar om uit

de kosten te komen. “In het eerste jaar

hopen we 20% bezetting te hebben, in

het tweede jaar 25% en in het derde jaar

30%. Voor dergelijke gebouwen is 40%

leegstand door verbouwing normaal. Het

eerste jaar gaan we dan ook als geste die

lege doordeweekse uren gratis weggeven

aan Codarts in Rotterdam, die hoogwaardig

kunstvakonderwijs aanbiedt, en het

Conservatorium in Den Haag.” •

Sponsoren welkom

Stichting Cultuurtempel De Pels

heeft de ANBI-status aangevraagd,

zodat mensen en organisaties

die schenken een belastingvoordeel

krijgen. Sponsoren en

mecenassen zijn dan ook van harte

welkom. Delftse bedrijven die willen

bijdragen, krijgen als tegenprestatie

de kerk ‘om niet’ in bruikleen op

onbezette uren.

Interieur na de

verbouwing


In elk partijprogramma een alinea over ondernemerschap

Invloed op de

politieke agenda

Hoe ziet de lokale politiek eruit en wat beweegt ondernemers? Wat

is het verschil tussen de kadernota en de begroting? Wanneer kun

je als ondernemer invloed uitoefenen op de politieke agenda en wat

houdt het Manifest Ondernemend Delft in? Deze vragen werden

besproken in het stadhuis van Delft, tijdens een bijeenkomst die Dot•

organiseerde voor de lokale politiek en ondernemers.

Tekst: Sabine van Meeteren | Foto’s: Glenn van Haasen

Invloed op het proces

Aanwezig waren raadsleden en ondernemers,

van techstart-ups en mkb’ers tot

corporate directeuren. De burgemeester

benadrukte tijdens haar welkom hoe bijzonder

het is dat deze twee doelgroepen

voor het vierde jaar op rij samenkomen.

Arjan Steendam (Steendam Herenmode)

was ook vorig jaar van de partij en had

daarna meer behoefte aan verdieping.

“Als ondernemer reageer je vaak pas

als dingen je overkomen, maar dan ben

je te laat”, legt Steendam uit. “Je moet

vooruitdenken om invloed uit te kunnen

oefenen en het politieke proces begrijpen.

Om die reden heb ik me afgelopen jaar

opgegeven voor de cursus Politiek Actief,

waarin je dat proces uitgelegd krijgt en

er vervolgens naar kan handelen. Nu, een

jaar voor de verkiezingen, is dan ook het

perfecte moment om fracties te voeden

met onderwerpen die voor ondernemers

belangrijk zijn.”

Manifest

Wat voor ondernemers belangrijk is, staat

beschreven in het Manifest Ondernemend

Delft, opgesteld door VNO-NCW

en andere partijen. Engbert Wilmink

(voorzitter VNO-NCW Delft) is blij dat het

manifest tijdens dit event extra aandacht

kreeg. “Na het plenaire gedeelte werden

de groepen gesplitst”, vertelt hij. “De

ene groep leerde over de kadernota en

begroting, de andere groep besprak het

ondernemersmanifest: wat missen we en

wat is voor de stad belangrijk? Het leidde

tot een levendige discussie, begeleid door

Frederique de Jong, onderzoeksjournalist

bij Follow the Money. De input nemen we

mee in de definitieve versie.”

Vervolgstappen

Het manifest is een stap richting de doelen

van deze bijeenkomsten, legt Sabine

van Meeteren (Dot•) uit. “Tijdens het Ondernemersdebat

van 2022 constateerden

we twee dingen”, blikt Van Meeteren terug.

“Politici wilden jaarlijks met ondernemers

om de tafel en ondernemers vonden dat

er te weinig over ondernemerschap in de

partijprogramma’s stond. Dat vertaalden

we naar twee concrete doelen: elk jaar

een event voor politici en ondernemers

én we zorgen dat tijdens de volgende

gemeenteraadsverkiezingen (2026) in

elk partijprogramma een alinea over ondernemerschap

staat. Inmiddels kunnen

we die jaarlijkse events afvinken, nu die

verkiezingsprogramma’s nog.”

2026

Het ene doel is bereikt, nu wordt hard

gewerkt aan het tweede, vertelt Jos de

Mooij (voorzitter Ondernemersfonds

Stadsbreed). “Met het manifest hebben

we een goed middel om politieke partijen

te informeren over wat belangrijk is voor

ondernemend Delft. Dit gaat er zeker voor

zorgen dat in ieder verkiezingsprogramma

iets over ondernemerschap komt te

staan. Daar ben ik van overtuigd.” •

“Dit economisch manifest is

een uitnodiging aan iedereen

om samen te werken aan een

aantrekkelijker Delft.”

Engbert Wilmink

voorzitter VNO-NCW Delft

“Dat deze doelgroepen elkaar

voor het vierde opeenvolgende

jaar ontmoeten, is bijzonder en

zeker geen vanzelfsprekendheid.”

Nannette Bakkenes

mede-eigenaar Dot•


“Politiek is een bijzonder

spel. Ik geef om Delft en ik

denk dat ik genoeg ervaring

heb opgedaan om de stad

te kunnen adviseren en mijn

ondernemerskennis te delen.”

Sylvia Grobben

raadslid Hart voor Delft en

eigenaar De Pizzabakkers Delft

“Je moet anderen kunnen inspireren,

motiveren en leiden naar het

bereiken van gemeenschappelijke

doelen, in een zakelijke context voor

ondernemers en in een politieke

context voor raadsleden.”

Marja van Bijsterveldt

burgemeester van Delft

“Als ondernemer moet je

vooruitkijken, kansen zien en

niet constant reageren op de

obstakels die je tegenkomt;

alleen wie strategisch denkt

en vooruitplant, boekt echt

vooruitgang.”

Arjan Steendam

eigenaar Steendam Herenmode

en voorzitter Stichting Bestuurlijk

Overleg Binnenstad


Amsterdam-Berlijn binnen één uur

Duur

zaam

onder

nemen

Buizenpost voor

reizigers en vracht

Studenten die tien jaar geleden op de TU-campus in het Delft Hyperloopteam werkten, doen dat nu

als ingenieurs op het European Hyperloop Center in Veendam. Hier ligt een testbaan van bijna een

halve kilometer van een futuristisch vervoermiddel dat in 2030 operationeel kan zijn.

Vanuit een kaal, weids landschap doemt

aan het noordoosten van Veendam een

industrieterrein op. Dit immense gebied

met loodsen ligt ingeklemd tussen een

kanaal en een spoorlijn. Erachter ligt een

2,5 meter dikke, spierwitte gelede buis

op voetstukken, de basis voor een nieuw,

energiezuinig openbaarvervoersysteem.

Supersnelle buizenpost

De hyperloop begon in 2015 als een uitdaging

van techmiljardair Elon Musk voor

studententeams en industrie. Musk zag

een openbaarvervoerssysteem voor zich,

waarin cabines door luchtledige buizen

schieten als capsules door de buizenpost.

In dit nieuwe vervoermiddel rijden voertuigen

autonoom door een netwerk van

lagedrukbuizen. Elke reis in het netwerk,

van elke herkomst naar elke bestemming,

is rechtstreeks, zonder tussenstops.

Vergeleken met traditionele openbaarvervoersnetwerken

biedt de hyperloop

lagere totale eigendomskosten, snellere

prefabinstallatie, lagere emissies en

energieverbruik, eenvoudigere integratie

in de omgeving en een hogere transportcapaciteit.

Terwijl een reis van Amsterdam

naar Berlijn met de auto of trein zeven

uur duurt, en drie uur met het vliegtuig,

inclusief wachttijden en inchecken, biedt

de hyperloop reistijden van nog geen uur.

Open onderzoeksfacilteit

Het European Hyperloop Center (EHC) is

een open onderzoeksfaciliteit waar hyperloopbedrijven

hun technologie kunnen

ontwikkelen en testen. Deze zomer is het

EHC het decor van de European Hyperloop

Week waarbij studententeams en

bedrijven wedijveren om de beste hyperlooptechnologie.

Tim Houter, TU-alumnus en medeoprichter

van Hardt Hyperloop, verwacht dat

rond 2030 een eerste Europees hyperlooptraject

operationeel kan zijn. Waarschijnlijk

zal dit een korte verbinding zijn

van een luchthaven naar een stadscentrum

met een iets grotere diameter dan in

de testopstelling. •

Dit is een bewerkte versie

van een artikel dat eerder

verscheen in Delft Matters, het

wetenschappelijk magazine

van de TU Delft dat twee keer

per jaar verschijnt.

Het systeem is ook geschikt voor vrachtvervoer

Tekst: Jos Wassink | Rendering linksonder: Hyperloop


Testopstelling hyperloop

Illustratie: Stephan Timmers

De testopstelling in Veendam is met 420 meter 1 Europa’s langste

hyperlooptraject. Aan het uiteinde van de 34 segmenten bevinden

zich 2 een container met een vacuümpomp (tot 1 millibar), een

verblijfsruimte met de controlekamer 3 en een werkplaats. Vanuit de

controlekamer is een aanzwellend geluid te horen als het hyperloopvoertuig

4 zich door de buis beweegt. Camerabeelden tonen hoe

het voertuig volledig contactloos door de groen met rood verlichte

tunnelbuis zweeft. Het voertuig gebruikt hiervoor vier paar rails: voor de

zwevende ophanging 5 , de aandrijving 6 , de stabilisatie 7 en als

noodrem 8 . Verder bevat de buis een kabelgoot 9 en een ledstrip

10 . Er zijn in meerdere segmenten mangaten 11 aangebracht voor de

toegankelijkheid. Ringen met roestvrijstalen ribbels vormen expansiesegmenten

12 om de thermische rek en krimp op te vangen (tot

ongeveer 2 centimeter).

Hoe geavanceerd ook, de buis bestaat uit ‘simpel’ staal. De

energie, krachten en regeltechniek van de magnetische levitatie,

aandrijving en sturing zijn allemaal ondergebracht in het

2,5 ton zware voertuig. In september 2024 legde het met een

versnelling van 0,2 g (2 m/s2) de eerste 90 meter van de buis

af met een snelheid tot ongeveer 30 kilometer per uur. Dat was

het begin.

Nu werken de ingenieurs aan het doorlopen van de wissel die

verderop ligt. In de zogenaamde lane switch 13 is een aftakking

naar links die later weer naar rechts buigt. Door de ophangingsrails

iets naar de binnenkant van de bocht te verleggen, willen

de ingenieurs van Hardt Hyperloop de magnetische kracht van

de ophanging gebruiken om de middelpuntzoekende kracht op

te wekken die het voertuig door de bocht trekt.

Dot•

Connecting

the dots

Wij maken verhalen

die mensen verbinden

De vraag van RijswijkBuiten

In 2013 startte de bouw van de duurzaamste

woonwijk van Nederland: RijswijkBuiten. In

tien jaar is het gebied tussen Rijswijk en Delft

compleet getransformeerd. Ter gelegenheid

van dit tienjarig jubileum vroeg het

Programmabureau ons om creatief

mee te denken over een boek en

de teksten daarin.

Het antwoord van Dot•

We kennen RijswijkBuiten

goed en hebben eerder

samengewerkt met

het Programmabureau,

bijvoorbeeld voor de website.

Samen met Suzanne Bodzinga

van RijswijkBuiten dachten we na

over de hoofstukindeling en inhoud

met (bewoners) verhalen, beelden en mijlpalen.

Vervolgens konden we aan de slag met het

schrijven van de 84 pagina’s tekst.

Frank de Bruijn

(RijswijkBuiten)

“Dot• heeft echt kwaliteit geleverd.

We hebben een prachtig boek

aangeboden aan de gemeente raad,

burgemeester en wethouders

en aan alle partijen die

meewerkten aan de

ontwikkeling van deze

duurzame woonwijk.”

Sabine van

Meeteren (Dot•)

“Door de korte lijnen

konden we snel schakelen en

beslissingen nemen. We konden

creatief zijn en kregen ruimte

voor eigen inbreng. Het

resultaat mag er zijn.”

dotverbindt.nl

Marketing • Communicatie • Strategie • Social Media • Websites • Tekstschrijven • Evenementen en meer


‘Uitvindertje spelen is het leukste dat er is’

Succes begint

met een schets

Duur

zaam

onder

nemen

Ondernemers hebben productideeën, maar weten vaak niet hoe

ze die moeten realiseren. Marc Platschorre helpt hen hun ideeën

vorm te geven of hun bestaande producten te verbeteren.

Platschorre runt sinds 2008 zijn ontwerpbureau

Marc Design & Realisation in Delft.

Hij studeerde Werktuigbouwkunde aan

de Technische Hogeschool Rijswijk, waar

hij tijdens zijn stageperiode in aanraking

kwam met industrieel ontwerp. “Toen ik

zag wat ze maakten, was ik overdonderd.

Zo gaaf! Uitvindertje spelen, dat is toch

het leukste wat er is? Ik vroeg meteen of

daar een opleiding voor bestond en die

bleek er te zijn. Na mijn studie Werktuigbouwkunde

ben ik daarom Industrieel

Ontwerpen gaan doen aan de TU Delft.”

Cyclisch ontwerpproces

Op zijn bureau liggen handgetekende schetsen.

“Als ik een idee heb, pak ik een A4’tje

en een potlood en begin ik te schetsen.

Pas later werk ik het uit in 3D. Eerst scan ik

mijn handschetsen en mail ik ze naar opdrachtgevers,

zodat ze kunnen meedenken

en aanpassingen kunnen voorstellen. Zo

ontstaat een cyclisch ontwerpproces met

uiteindelijk de beste oplossing.”

Zijn schetsen zijn van een irrigatie- en

voedingssysteem voor de tuinbouw.

“Jaren geleden vond de eigenaar van Aqua

Master Tools mij via Google. Hij levert

meetapparatuur en vroeg of ik een betere

versie kon ontwerpen van een Chinese

pH-, EC- en temperatuurmeter, met minipenlites

in plaats van knoopcelbatterijen.

Dat ontwerp lukte en plotseling verkocht

hij veel meer van die meters.”

Slim irrigatiesysteem

Na dat succes volgde een nieuw plan: een

modulair irrigatie- en voedingsdoseersysteem.

“Ik moest een origineel ontwerp

maken dat bij Aqua Master Tools past”,

vertelt Platschorre. “Na veel schetsen,

prototypes en aanpassingen is het gelukt.

De matrijzen zijn gemaakt, elektronisch

werkt het zoals we willen en binnenkort

start de productie in China. Daarna kan de

verkoop beginnen.”

In het doseersysteem wordt voeding

nauwkeurig bijgemengd in het water,

afgestemd op de behoefte van de gewassen.

Sensoren meten deze behoefte

en sturen de informatie naar een centrale

schermunit; de controller. Dit systeem is

draadloos verbonden met een app, zodat

tuinders via hun telefoon altijd inzicht

hebben in de irrigatie en voeding van hun

gewassen. •

Tekst: Peter Otte | Foto: Ronald Speijer


Tekst: Heleen Platschorre | Foto: Sam Rentmeester

Nieuwe naam,

vertrouwde gezichten

“Nee, alleen onze naam is veranderd, ons team niet”, legt de receptioniste

van Moore DRV door de telefoon aan een relatie uit. Onder het genot

van een kop koffie vertellen Marc Schouten en Jacqueline Steeneveld

waarom advies- en accountantskantoor Ruitenburg zich onlangs aansloot

bij Moore DRV, welke voordelen dat biedt, maar ook hoe die overgang best

een aantal hobbels kent.

Ruitenburg is een bekende naam in Delft

en omgeving. Met vier kantoren en 280

medewerkers biedt het bedrijf een breed

palet aan diensten, van accountancy

tot fiscaal en juridisch advies. Vorig jaar

besloot Ruitenburg zich aan te sluiten bij

Moore DRV. “We wilden onze dienstverlening

uitbreiden en onze werknemers

ruimere mogelijkheden bieden”, licht

Schouten toe. “Bij complexe vragen van

klanten hadden we soms onvoldoende

kennis of capaciteit in huis. Zo hadden

we maar één btw-specialist. Die had het

altijd druk en kon met niemand sparren.

Bij Moore DRV hebben we een uitgebreid

netwerk van specialisten, bijvoorbeeld in

internationaal belastingrecht.”

Culturele match

Moore DRV, van oorsprong een Zeeuws

bedrijf, is de afgelopen jaren flink gegroeid.

Met inmiddels 25 vestigingen en

1600 medewerkers richt het zich

op ondernemers in de echte

economie. “In de gesprekken

voorafgaand aan de fusie hebben

we vooral onderzocht of er een

culturele match is”, vertelt Schouten.

“Past dit bij ons? Snappen we

elkaar? Bij Ruitenburg zijn we heel

informeel en trekken we van A

tot Z met onze klanten op. Je ziet

het, ik loop op sneakers en ben

niet glad geschoren. We houden

niet van opsmuk. Dat wilden we

zo houden en dat is gelukt. Ook

bij Moore DRV staat lokaal ondernemen

voorop.”

Wie keurt wat goed?

Maar, een handtekening zetten is één

ding, in de praktijk samengaan is een

tweede. Steeneveld illustreert: “Normaal,

als je bij een nieuwe werkgever begint,

kun je aan een collega vragen: hoe doen

jullie dit hier? Maar nu ging iedereen

tegelijk over. Dan merk je hoeveel je op

Een bredere dienstverlening voor klanten en meer groeimogelijkheden

voor medewerkers, daarom hebben we dit gedaan

Marc Schouten en

Jacqueline Steeneveld


Toen mijn teamleden zeiden:‘Dat hadden mensen van Ruitenburg

kunnen zijn’, wist ik dat de culturele match geslaagd is

de automatische piloot doet. We kregen

nieuwe laptops en andere werkprocessen.

Opeens moest je bij alles nadenken: hoe

regel ik dit, wie keurt wat goed?” “Daar

hebben we te lichtzinnig over gedacht”,

verzucht Schouten.

Buddy’s

Gelukkig staat het team er niet alleen

voor. Steeneveld: “We kunnen altijd aankloppen

bij collega’s van andere kantoren,

bijvoorbeeld in Rotterdam. Zij hebben ons

ingewerkt en vragen regelmatig hoe het

gaat.” Schouten: “Toen ik teamleden over

hen hoorde zeggen: ‘Dat hadden zomaar

mensen van Ruitenburg kunnen zijn’, wist

ik dat die culturele match geslaagd was.”

Blijf jij?

Klanten reageren vooral pragmatisch op

de nieuwe stap, vertelt Schouten. “Toen

ik hen belde, was hun reactie: ‘Blijf jij?

En blijven je collega’s? Dan is het prima’.”

“Toch vroeg de overgang ook aanpassingen

van hun kant”, vertelt Steeneveld. “Ze

moesten inloggen op andere systemen en

bankkoppelingen opnieuw leggen.” Schouten:

“En hoewel dat eenmalige stappen

waren, verliep ook dat niet vlekkeloos.

Daar hebben we veel van geleerd en dat

nemen we mee in onze dienstverlening

naar klanten.”

ESG-rapportages

Door de aansluiting bij Moore DRV kan de

vestiging in Delft nu ook het opstellen van

ESG-rapportages aanbieden (zie kader).

Steeneveld: “Zo’n rapportage geeft bedrijven

inzicht in hun impact op milieu en

maatschappij en geeft aan waar ze verbeterslagen

kunnen maken. Het opstellen

van zo’n rapportage is een specialisme.

Vorig jaar heeft Moore DRV daar een apart

team voor opgezet.”

Toekomstbestendig

Moore DRV wil ook zelf duurzaam opereren.

Schouten: “Ons pand is energieneutraal,

met zonnepanelen en warmtepompen.

We stimuleren fietsen en elektrisch

rijden en hebben een Moorefiets voor

afspraken in de stad.” Duurzaamheid gaat

ook over goed werkgeverschap, vindt

Steeneveld. “Een gezonde lunch, fruit op

kantoor, de mogelijkheid om even een

rondje door Delftse Hout te lopen.

Schouten benadrukt: “We zijn niet naar

Moore DRV overgestapt omdat het

moest, maar omdat we vooruit willen.

Voor onze klanten, maar ook voor onze

medewerkers, die nu meer kans krijgen

zich te specialiseren en verder te ontwikkelen.

Die toekomstbestendigheid, dát is

waarom we dit gedaan hebben.” •

ESG-rapportage

Een ESG-rapportage brengt de

milieu-impact (Environmental),

sociale verantwoordelijkheid (Social)

en goed bestuur (Governance)

van een bedrijf in kaart. Het helpt

bedrijven duurzamer te opereren

en te voldoen aan strengere

regelgeving. Moore DRV kan deze

rapportages verzorgen.


Binnenkort

Meer evenementen

en actuele informatie op

delft.business/

businessagenda

3 april

Business Breakfast

Prik een vorkje mee tijdens de

maandelijkse ontbijtbijeenkomst van de

Ronald McDonald Business Breakfast

Club Delft-Westland van en voor

ondernemers uit de regio Delft, Westland

en omstreken.

Knus

08.00-09.30 uur

Gratis na aanmelding

kinderfonds.nl/huis-den-haag/

agenda-bbc-delft-westland

10 april

Opening

Toeristisch Seizoen

Delft Marketing en Platform

Bezoekerseconomie Delft praten je bij

over de toeristische ontwikkelingen,

presenteren hun plannen en proosten op

het komende toeristisch seizoen.

Delft Art Centre


15.00-18.00 uur

indelft.nl/nl/over-ons/nieuws-blogs/uitnodiging-opening-toeristisch-seizoen

8 mei

Netwerkdiner

Bites & Business Delft

14 april

De Delftse Beursvloer

Elkaar leren kennen, inspireren en actief

verder helpen, dat zijn de ingrediënten

van een netwerkdiner bij Bites & Business.

Kom gerust een keer meedoen.

Diya Delft

18.30-22.00 uur

Diner voor eigen rekening

bitesenbusiness.nl/delft

26 juni

Lancering Delft.business

en Rijswijk.business

De Beursvloer koppelt bedrijven en maatschappelijke organisaties aan elkaar om Delft

sterker en inclusiever te maken. Hier ontstaan waardevolle samenwerkingen.

Festo 16.30-18.30 uur Gratis na aanmelding

delftseuitdaging.nl/beursvloer

15 april

Meet & Match

Ben je op zoek naar mensen die jou en je

bedrijf een stap verder kunnen helpen?

Op het Meet & Match-event van Dot•

ontdek je hoe de lijntjes in het Delfts

netwerk lopen en wat Dot• voor jou kan

betekenen.

Dot•

16.00-18.30 uur


dotverbindt.nl

23 april

Ontbijt voor Profijt

In het kader van Ontmoeten,

Ontdekken & Ontwikkelen organiseert

netwerkorganisatie Ontbijt voor Profijt

een netwerkontbijt om ondernemers uit

Delft en omgeving op een breder vlak te

faciliteren.

Hotel De Plataan


ontbijtvoorprofijt.nl

07.00-08.30 uur

Op donderdag 26 juni lanceren we de

zomeredities van Delft.business en

Rijswijk.business. De magazines worden

uitgereikt op een prachtige locatie op de

grens van Rijswijk en Delft, waar volop

gelegenheid is om te netwerken.

Campus Seven Cities Rijswijk

17.00-20.00 uur


delft.business


Gelukkig hebben we de foto’s nog

• 14–15 februari Highlight Delft

Meer dan 3500 bezoekers genoten twee

dagen lang van grensverleggende kunst,

technologische innovatie en inspirerende

ontmoetingen tijdens Highlight Delft.

Dit is een gratis toegankelijk kunst- en

technologiefestival, waar kunstinstallaties

en exposities van gerenommeerde

kunstenaars te zien zijn.

• 26 februari Entrepreneurship Day Delft

Entrepreneurship Day Delft is een event

over ondernemerschap georganiseerd

door YES!Delft Students. Inspirerende

ondernemers, onder wie de CEO van

PicNic, deelden hun kennis en ervaringen.

Er waren workshops, een innovatiemarkt

en een netwerkborrel, waar studenten

hun bedrijven presenteerden.

Foto’s Highlight Delft: Pieter Kers


Gelukkig hebben we de foto’s nog

• 3 maart Business Breakfast Club

Maandelijks ontbijten leden van de

Business Breakfast Club Delft-Westland

met elkaar ten goede van de Ronald

McDonald Huiskamer. Stichting Stunt aan

de Vulcanusweg in Delft was dit keer de

gastheer en liet de aanwezigen zien hoe

zij via hun leer-werkbedrijven mensen aan

werk helpen.

• 4 maart Techtalk Expo

Een robot die zieke tulpen kan opsporen

en behandelen of een sensor die bruggen

en kranen veilig houdt. Deze Delftse

innovaties zijn ontstaan vanuit unieke

samenwerkingen tussen Delftse bedrijven

en kennisinstellingen en waren te

bewonderen tijdens de Techtalk Expo.

Foto’s Techtalk Expo: Glenn van Haasen


• 11 maart Delft On Stage

Delft On Stage laat lokale vmboleerlingen

kennismaken met het

werkveld. Een beroepenfeestje

waarbij zij in gesprek gaan met

beroepsbeoefenaren over hun beroep

en hun werkdag. Het resultaat? Nieuwe

gesprekspartners, stageplaatsen en

zelfs dienstverbanden tijdens of na de

vervolgopleiding.

• 18 maart Voorjaarsevent Werkwaardig

Het voorjaarsevenement van

Werkwaardig vond plaats bij

kennisinstituut Deltares. Spreker Saskia

Schepers, auteur van de bestseller Als alle

breinen werken, gaf inspiratie. Aanwezige

werkgevers kregen inzicht in breinen en

de kracht van andersdenkenden in hun

organisatie. Hoe word je een neuroinclusieve

organisatie?

Foto’s Werkwaardig: Alyssa van Heyst


Colofon

Deze editie is gemaakt met medewerking van

AH Vrij

ahvrij.nl

Bacinol 2

bacinol.nl

BizStay

bizstayapartments.com

Boozed

boozed.nl

Campus Seven Cities

campusoffices.com

CBBS

cbbs.nl

Cultuurtempel De Pels

cultuurtempel.nl

Gemeente Delft

delft.nl

Haagclean

haagclean.nl

Hampshire Hotel Delft Centre

hoteldelftcentre.nl

Hardt Hyperloop

hardt.global

Hogeschool Inholland

inholland.nl/locaties/delft

Ikea

ikea.com/nl/nl/stores/delft

Joh. van Buuren en Zn. Verhuizingen

vanbuurenbv.nl

Kinderopvang ZON!

kinderopvangzon.nl

La La Fete

lalafete.nl

Lignitec

lignitec.nl

Marc Design & Realisation

designedbymarc.nl

MCK Architectuur

mckarchitectuur.nl

Moore DRV

moore-drv.nl/vestigingen/delft/

New Future Lab

newfuturelab.nl

Octatube

octatube.nl

Ramboll

ramboll.com/contact-us/netherlands

Secrid

secrid.com

Stud

stud.nl

TU Delft

tudelft.nl

Van der Valk Hotel Delft A4

hoteldelft.com

VanHarteCommercieel

vanhartecommercieel.nl

Werkse!

werkse.nl

Werkwaardig

werkwaardig.nu

en alle adverteerders

Concept & initiatief

Nannette Bakkenes

Sabine van Meeteren

Dennis Wiegman

Hoofdredacteur

Ans Meiborg

Eindredactie

Monique Linnemann

Ontwerp en artdirection

Paul Roos

Opmaak

Paul Roos

Claire Verbeek

Sales support en traffic

Andrea Dronk

Online platform

Dot•

Druk

NIVO druk & multimedia B.V.

Verspreiding

RM Netherlands

Delft.business is hét zakelijke magazine voor

de regio Delft en wordt vier keer per jaar in een

oplage van 5000 exemplaren verspreid in Delft,

Delfgauw, Pijnacker/Nootdorp, Ypenburg (Den

Haag), Forepark (Den Haag), Schipluiden en Den

Hoorn.

De redactie van de Delft.business verzorgt de

inhoud van het magazine. Deze maken we deels

in samenwerking met betalende partners.

Delft.business is een uitgave van Dot•

Crommelinplein 1 – 2627 BM Delft

(015) 790 00 60 – info@delftbusiness.nl

Wijzigingen of afmeldingen:

info@delftbusiness.nl

© 2025 Dot•

Kopje koffie?

Dot• is samen ondernemen

Wij verbinden ons graag met ondernemers en organisaties die,

net als wij, geloven in de kracht van verbinden. Kom langs voor

een goede kop koffie, om te sparren of om uw ondernemersverhaal

te delen in Delft.business.

Artikelen en foto’s uit Delft.business mogen

alleen met schriftelijke toestemming van de

uitgever worden overgenomen. De uitgever

kan niet aansprakelijk worden gesteld voor de

inhoud van advertenties.

Delft.business wordt CO 2

-neutraal gedrukt.


Volgende editie Zomer 2025

Lancering 26 juni 2025 | Campus Seven Cities Rijswijk

Meedoen? info@dotverbindt.nl

Illustratie: Paul Roos / Adobe Stock


Tot slot•

Iedere editie sluit een fotograaf af met een foto waar hij of zij trots op is. Deze keer: Robèrt Kroonen.

“Voor fieldlab The Green Village van de TU Delft leg ik regelmatig de installatie van duurzame innovaties vast. Deze foto is me

bijgebleven, omdat zowel de installatie als de opgetogen ondernemer in één beeld samenkomen. Linksonder zie je hoe zij – na een

lange periode van schetsen en doorontwikkelen – met gezonde spanning toekijkt en filmt hoe haar kantoor op het water (Oppy)

werkelijkheid wordt.” •

Delft.business #33

Transform your PDFs into Flipbooks and boost your revenue!

Delete template?

Save as template ?