Vriendenkrant Keramiekmuseum Princessehof 2023

VRIENDEN
september 2023, nummer 3
KRANT Keramiekmuseum
Princessehof
MET STEUN VAN DE VRIENDEN
Tweede druk van
populair
kookboek
Keramiekmuseum Princessehof
Wegens groot succes heeft
Keramiekmuseum Princessehof eerder
dit jaar een tweede druk uitgebracht van
het kookboek Kunst en Koken, dat eind
vorig jaar verscheen. In het kookboek
hebben nationaal en internationaal
bekende chef-koks, culinair schrijvers,
bakkers en andere bevlogen foodies
recepten bedacht bij serviesgoed uit
de museumcollectie. Uniek is dat alle
gerechten worden gepresenteerd op
en in de kostbare, vaak eeuwenoude
borden, schotels en kommen zelf. In het
ruim 400 pagina’s tellende boek Kunst
en Koken. Kookboek Keramiekmuseum
Princessehof komen keramische en
culinaire kunst voor het eerst letterlijk
samen. Wie Vriend wordt van het
museum ontvangt het kookboek
t.w.v. € 49,95 als welkomstcadeau. ■
Het kookboek kwam mede tot
stand dankzij de steun van de
Vereniging van Vrienden.

2
VRIENDENKRANT KERAMIEKMUSEUM PRINCESSEHOF
MET STEUN VAN DE VRIENDEN
Carin Koelma, bestuurslid van de Vereniging van Vrienden, en Kris Callens, directeur Princessehof, onthullen de winnende ontwerpen. Foto door Marieke Balk.
ONTWERPWEDSTRIJD FEEST!
Twee keer per jaar organiseert het
Princessehof, met steun van de
Vereniging van Vrienden, een ontwerpwedstrijd
voor scholieren uit het voortgezet
onderwijs. Beide rondes van de
wedstrijd stonden deze keer volledig in
het teken van de tentoonstelling Feest!
Van Pesach en Ketikoti tot Carnaval en
Divali. Leerlingen van het voorgezet
onderwijs konden meedoen door een
beeldende reactie op de tentoonstelling
in te sturen in de categorieën 2D en 3D.
In de eerste ronde werden er maar liefst
135 prachtige ontwerpen voor borden en
tegeltableaus ingestuurd. Deze ontwerpen
zijn op woensdag 29 maart 2023
onder grote belangstelling van vrienden,
familie en klasgenoten en onthuld. In de
tweede ronde van de wedstrijd kwamen
er maar liefst 150 ontwerpen binnen.
Deze ontwerpen werden op woensdag
12 juli 2023 onthuld en zijn nu te zien in
het Princessehof.
■
Foto door Marieke Balk.

VRIENDENKRANT KERAMIEKMUSEUM PRINCESSEHOF 3
Vriendennieuws
VRIENDENREIS BEELDENTUIN
Op donderdag 16 maart gingen wij met
onze Vrienden op reis naar het museum
Beelden aan Zee in Den Haag. Na een
heerlijke lunch in het museumcafé werden
we rondgeleid door de tentoonstelling
Tuin der Lusten van de Oostenrijkse
kunstenaar Elmar Trenkwalder. Na de
rondleiding konden de Vrienden de rest
van het museum ontdekken. Het was
een leerzame en gezellige dag!
PESACH-VIERING
Op zaterdag 1 april vond er weer een
algemene ledenvergadering plaats van
de Vereniging van Vrienden van het
Princessehof. Ruim dertig vrienden werden
door het bestuur geïnformeerd over
de stand van zaken van de vereniging.
Directeur Kris Callens gaf een uitgebreide
toelichting op alle actuele ontwikkelingen
in het museum. Relatiemanager
Liesbeth van Keimpema presenteerde
een overzicht van alle activiteiten die
het museum heeft ondernomen met
de overgang van de organisatie naar
het museum. De leden waren positief
over de ondernomen acties die onder
meer hebben geleid tot 150 nieuwe
vrienden in 2022. Aansluitend op de
vergadering kregen de aanwezigen
een speciale Pesach-rondleiding
door de tentoonstelling Feest! en een
overheerlijke lunch geïnspireerd op de
Pesach-viering.
■
25 november
15.00 uur – 18.00 uur opening
Sustainable Ceramics #1
30 november
Vriendenreis naar het
Tegelmuseum in Otterlo
Nadere info volgt per email.
Foto's door David Vroom.
BINNENKORT TE ZIEN
Onlangs schonk Erik-Jan Kamerbeek ons het werk
‘Sandscaped’ van Bart Vernooij. De kunstenaar en de
schenker kregen beide een levenslang lidmaatschap
voor onze exclusieve Vriendenclub. Het werk draait
om het benadrukken van de hoge kwaliteit van het
Nederlandse kraanwater en het belang van het natuurlijke
filtratie proces met duinzand. Een mooie aanvulling voor
de collectie hedendaags keramiek. Het werk is vanaf
25 november te zien in de tentoonstelling Sustainable
Ceramics #1: Recycled, Repaired, Reactivated.
■

4
VRIENDENKRANT KERAMIEKMUSEUM PRINCESSEHOF
Tekst: Laura Smeets, conservator Europese keramiek
FEEST!
met ‘cadeaus’ van onze vrienden
Velen van u zullen de tentoonstelling
Feest! vast al bezocht hebben of er in
ieder geval al over hebben gelezen. In
de tentoonstelling lichten we twaalf
vieringen uit en iedere viering kent
dezelfde ingrediënten: vierders komen
aan het woord, hun persoonlijke
objecten zijn te zien, het feest is groot
in beeld gebracht door fotograaf David
Vroom en op de tafels verbeelden
we het feest met de collectie van het
Princessehof. In totaal zijn er meer
dan duizend objecten te zien en ruim
zeshonderd daarvan komen uit het
eigen depot. De stukken komen uit alle
tijden en landen, zijn groot of klein en
unica of juist in massa geproduceerd.
Feest! toont een dwarsdoorsnede van
onze collectie, maar dan wel in een heel
ander verhaal en grotendeels associatief
toegepast. In de tentoonstelling staan
ook tweeëntwintig objecten opgesteld
die aangekocht zijn door de Vrienden,
door jullie. Deze zijn te vinden in het
studentenfeest, Carnaval en Divali.
Studentenfeest
Voor het studentenfeest waren wij op
bezoek in een herendispuutshuis op
de dag van hun huisfeest, tijdens de
voorbereidingen. In de audiotour vertelt
een van de bewoners hoe het huis
minutieus wordt gestript van alles van
waarde en wat kapot kan gaan, dit vanwege
de hoeveelheid drank die er die
avond zal vloeien. Op de foto’s zien we
de jongens druk met het in veiligheid
stellen van onder meer een schilderij en
het vegen van de vloer. Dit feest bood
Foto door Ruben van Vliet.

VRIENDENKRANT KERAMIEKMUSEUM PRINCESSEHOF 5
Foto door Ruben van Vliet.
ons een unieke kans om onze collectie
asbakken en bierpullen uit het depot te
halen, een kans die we vermoedelijk niet
snel weer krijgen. In deze installatie is
ook het afstudeerwerk van Koos Buster
te zien. Buster, zelfbenoemd minister
van keramische zaken, ‘verkeramiseerd’
in zijn werk het alledaagse en daagt
daarmee het materiaal op een nieuwe
en geheel eigen manier uit. In ons
studentenhuis staat zijn levensgrote
schoonmaakkar met alle toebehoren,
geheel opgetrokken uit keramiek van
het lapje en de spons, tot de flessen
en emmer. Dit fantastische stuk is
een bruikleen van de bedrijfscollectie
van Akzo Nobel en stond tot eind
augustus in de tentoonstelling. Het
werk is vervangen door een keramische
waterkoeler van Buster. Buster is niet de
eerste en enige die schoonmaakflessen
uit keramiek optrok. In 1998 kocht de
Vereniging Vrienden een serie van
twintig gekleurde, wat geabstraheerde,
grote schoonmaakflessen vervaardigd
door JNK in samenwerking met
Tichelaar, zeven daarvan zijn toegepast
in deze installatie.
Carnaval
In het Zuid-Limburgse Mheer wordt
Carnaval nog helemaal volgens traditie
gevierd. Het dorp viert vijf dagen feest
en iedere dag kent een eigen verloop.
Op de zaterdagavond solliciteren de
vierders in de harmoniezaal naar een
plek in de stoet en geven ze aan wat hun
insteek daarbij zal zijn. Mijn collega Anne
Knipping en ik waren op de dag van
de optocht, de maandag, aanwezig en
liepen mee tussen allemaal verschillende
groepen, elk met een eigen thema en
een kar met eigen muziek. Dit gegeven
van een grote optocht met daarbinnen
subgroepen vormde het uitgangspunt
voor onze carnavalstafel. We zien onder
meer een groep fabelachtige dieren,
figuren in klederdracht, robots, een groep
grote koppen (met daarin uit de collectie
van de vrienden Louis II van Han van
Wetering uit 2000 en Ascanius I van
Adriaan Rees uit 2001), de gehele in 2005
door jullie aangekochte serie In Vitro Vivo
van Robin Winters en sluiten de bonte
stoet af met een school haringbordjes,
vanwege de traditionele haring op
Aswoensdag. Op de grond gebeurt ook
van alles. Er wordt een vrouw versierd,
zit iemand verstopt in een emmer en
jullie Kleine man, uit de serie The Golden
Boys Party van Bart Drost uit 2001 ligt
onder de tafel, als ware het een dronkenman,
druk in gesprek met zijn eigen voet.
Divali
De laatste installatie waar werken van
de Vrienden in toegepast zijn is in Divali,
het Hindoe feest van het licht. Bij veel
feesten hebben we intensief samengewerkt
met mensen uit de verschillende
bijbehorende gemeenschappen, om
zo zelf beter te doorgronden wat
de essentie is en het feest verder
samen vorm te geven. De Rotterdams
Mahesvari Autar was onze adviseur voor
Divali en met haar zochten we naar een
passende representatie van een feest
dat oorspronkelijk gevierd wordt in
landen, waaronder India en Suriname,
die buiten de scope van ons verzamelgebied
liggen. De godin Lakshmi
staat centraal in het feest en zij wordt
verwelkomd, met een snoer van licht.
De godin of energie staat symboliseert
onder meer het vrouwelijke, de natuur,
welvaart en geluk en aan haar worden
kleurrijke bloemen, zoete spijzen en fruit
geofferd. Deze offerande hebben we als
uitgangspunt genomen. Voor op tafel
ligt een assortiment keramisch fruit uit
Delft, Friesland, China en een gevulde
fruitmand uit Suriname. Het tafelblad is
rondom versierd met brandende dia’s,
de voor Divali zo belangrijke lichtjes.
Centraal op tafel staat Lakshmi op
een verhoging en verder staat de tafel
geheel vol met de meest uiteenlopende
vazen, waarvan vier van de Vrienden. De
vazen zijn geselecteerd vanwege hun
warme tinten, omdat ze gedecoreerd
zijn met goud/ luster of omdat ze in
vorm of decoratie verwijzen naar de natuur.
De tafel is één van de eyecatchers
in onze kleurrijke, volle en verhalende
tentoonstelling.
■
De tentoonstelling Feest! is
verlengd t/m 7 januari 2024.

6
VRIENDENKRANT KERAMIEKMUSEUM PRINCESSEHOF
VOORUITBLIK
PORSELEINKOORTS
Vorsten, hovelingen, kunstenaars, alchemisten en opportunisten, in de 18 e eeuw
lijden zij allemaal aan een zeer besmettelijke porseleinkoorts. Niet alleen bracht
dit ‘virus’ de ontdekking van het recept voor Europees porselein in 1709, het zorgde
vooral dat het materiaal in een tijdsbestek van slechts enkele decennia maximaal
kon worden uitgedaagd. Gigantische dieren van meer dan een meter hoog, prachtige
kleuren, de meest verfijnde schilderingen en overweldigende vormen: alles kon
en werd vervaardigd in de ovens van onze twee hoofrolspelers.
In de tentoonstelling wordt het verhaal
verteld door Augustus de Sterke
(1670-1733) en Madame de Pompadour
(1721-1764) en zoomen we in op hun
producties (in Meissen en Sèvres)
en verzamelingen. Hun intrigerende verhalen
worden geïllustreerd aan de hand
van spectaculaire bruiklenen uit de
Porzellansammlung in Dresden, Musée
National de Céramique in Sèvres, Musée
du Louvre en Musée des Arts Décoratifs
in Parijs. Topstukken uit de collectie
Aziatisch porselein van Augustus de
Sterke, waaronder bijvoorbeeld een
reusachtige Dragonder vaas (geruild
tegen legereenheden met Frederik van
Pruisen), levensgrote dierfiguren van
Meissen Porselein, biscuit groepen en
prachtige gekleurde bloemen, vazen en
serviezen uit de ovens van Vincennes/
Sèvres en sterke voorbeelden van in
Frankrijk gemonteerd Aziatisch en Duits
porselein, dit alles zal bijna een jaar in
het Princessehof te zien zijn.
Bij de tentoonstelling verschijnt
een publicatie, waarin verschillende
hoofrolspelers verder worden belicht.
De artikelen zijn mede geschreven
door een groep van internationale
experts. Zo schrijft Sebastian Kuhn
(conservator Europese keramiek bij de
Porzellansammlung in Dresden) over
Graaf Bruhl, een zeer machtig man aan
het hof in Dresden voor wie het beroemde
zwanenservies werd vervaardigd
en van wie de mopshond model stond
voor de bekende Meissen mopshonden
(van wie het achterwerk gezoend
moest worden om te laten zien dat
je bij de vrijmetselaars hoorde). Onze
oud-collega Eline van den Berg schrijft
over de Franse staatssecretaris Henri-
Léonard-Jean-Baptiste Bertin, die via
een netwerk van jezuïeten een schakel
vormde tussen het Franse hof en het
hof van de Chinese keizer Qianlong.
Mia Jackson (conservator Waddesdon
Manner) schrijft over een prachtige
Sèvres snuifdoos in haar collectie met
daarop de portretten van de door haar
geïdentificeerde honden en kaketoe
van Madame de Pompadour en Viviane
Mesqui (conservator Musée National
de Céramique in Sèvres) over de
veranderende tafelcultuur aan het hof
van Lodewijk de XV. De tentoonstelling
en het boek voeren u straks mee naar
een wereld vol decadentie, concurrentie,
verwondering én ultiem vakmanschap,
maar bovenal bieden zij een kans om
de meest bijzondere topstukken van
porselein straks in Nederland te kunnen
bewonderen.
De tentoonstelling Porseleinkoorts: het
witte goud van Augustus de Sterke en
Madame de Pompadour is te zien vanaf
2 maart t/m 1 september 2024. ■

VRIENDENKRANT KERAMIEKMUSEUM PRINCESSEHOF 7
DUURZAAMHEID IN HET PRINCESSEHOF
Princessehof leidt programmering
duurzaamheid in met Keeley Haftner
Vanaf 29 april t/m 29 oktober 2023
presenteert Keramiekmuseum
Princessehof de tentoonstelling EKWC@
Princessehof: Keeley Haftner – Carbon
Copies. Het werk van Haftner (Canada,
1985) draait om duurzaamheid, in het
bijzonder om de ecologische voetafdruk.
De negen sculpturen in het Princessehof
zijn gemaakt van afgedankte werken
van kunstenaar Frances Whitehead.
Door ze te vermalen en het puin te
gebruiken als basis voor haar nieuwe
werk, gaf Haftner de kunstwerken een
nieuw leven. Met deze Carbon Copies,
bestaande uit een serie keramieken
werken en een grote tekening, reflecteert
Haftner op de CO2-uitstoot die is
vrijgekomen tijdens het transport en het
maakproces. De in Nederland wonende
kunstenaar maakte het werk in 2021
tijdens een residentie in het Europees
Keramisch Werkcentrum (EKWC) in
Oisterwijk.
Foto door David Vroom.
De tentoonstelling EKWC@Princessehof:
Keeley Haftner – Carbon Copies is een
opmaat naar programmering over
duurzaamheid in Keramiekmuseum
Princessehof. De komende jaren werkt
Dr. Wendy Gers, curator moderne en
hedendaagse keramiek, aan een tentoonstellingsprogrammering
rondom
duurzame keramiek. De eerste van deze
serie thematentoonstellingen is te zien
vanaf november 2023.
■
SUSTAINABLE CERAMICS
Vanaf 25 november 2023 t/m
3 november 2024 presenteert
Keramiekmuseum Princessehof de
tentoonstelling Sustainable Ceramics
#1: Recycled, Repaired, Reactivated. In
deze eerste tentoonstelling binnen
een reeks exposities over duurzaamheid,
staat het hergebruik van
keramiek centraal. Kunstenaars uit
binnen- en buitenland werpen hun blik
op de toekomst van duurzaamheid
in keramiek. Door materiaal opnieuw
te gebruiken, werk te repareren en
te reactiveren hebben de getoonde
werken minder impact op de
planeet dan ‘traditionele’ keramiek.
Indrukwekkende en innovatieve werken
van toonaangevende kunstenaars
en ontwerpers inspireren bezoekers
om zelf na te denken over reparatie en
hergebruik in hun dagelijks leven.
Duurzaamheid krijgt steeds meer
aandacht, ook binnen de cultuursector
wordt de urgentie ervan steeds
duidelijker. We staan voor een grote
opgave, die tegelijk kansen biedt.
Het is daarom tijd om de balans op
te maken. Welk toekomstperspectief
heeft keramiek als medium?
En waar ligt de toekomst van
Keramiekmuseum Princessehof?
Met de expositie worden zowel makers
als bezoekers uitgenodigd om na te
denken over het hergebruiken van
grondstoffen en materialen. In de
tentoonstelling is ruimte om zelf
creatief aan de slag te gaan en na te
denken over het recyclen, repareren en
reactiveren van keramiek.
■

8
VRIENDENKRANT KERAMIEKMUSEUM PRINCESSEHOF
COLLECTIENIEUWS
Princessehof verwerft anti-slavernij medaillon Wedgwood
Een dag na Ketikoti heeft Keramiekmuseum Princessehof
in Leeuwarden een anti-slavernij medaillon van Wedgwood
aangekocht op een veiling. Het medaillon werd vanaf 1787
geproduceerd en verspreid door Josiah Wedgwood (1730-1795),
grondlegger van de nog altijd zeer bekende fabriek. Josiah
Wedgwood was een uitgesproken abolitionist en actief lid van
de Society for the Abolition of the Slave Trade.
De vooruitstrevende en zeer succesvolle keramiekfabrikant
verspreidde de medaillons voor eigen rekening tijdens bijeenkomsten
van de Society for the Abolition of the Slave Trade
en onder prominenten in Engeland en Amerika. Wedgwood
stuurde zelfs verschillende exemplaren naar Benjamin Franklin,
de grondlegger van de Verenigde Staten. De medaillons konden
gemonteerd gedragen worden als speld, in een hoedenspeld
of verwerkt worden op een snuifdoos. Het door het museum
verworven exemplaar is ongemonteerd, maar de inkepingen in
en kleine chipjes aan de rand illustreren mooi hoe het medaillon
ooit een gebruiksvoorwerp is geweest.
■
INBRAAK PRINCESSEHOF
In Keramiekmuseum Princessehof is in de nacht van
zondag 5 februari op maandag 6 februari ingebroken. Bij de
inbraak zijn elf voorwerpen meegenomen, waarvan er zeven
sneuvelden tijdens de vlucht naar buiten. Vier stukken
zijn verdwenen. Het Princessehof bleef een week gesloten
in verband met het politieonderzoek, maar kon gelukkig
op 21 februari weer open. De gestolen voorwerpen zijn
vervangen met andere werken uit het museumdepot. Ook
trof – en treft – het museum extra veiligheidsmaat regelen.
De politie heeft het onderzoek inmiddels afgesloten, maar
tips kunnen nog steeds gemeld worden bij de politie. ■
Colofon
Uitgave van Keramiekmuseum
Contact: Keramiekmuseum
Vereniging Vrienden van het
Email bestuur:
Princessehof en Vereniging van
Princessehof, Grote Kerkstraat 9-11,
Princessehof, Taniaburg 48,
vriendenprincessehof@gmail.com
Vrienden Keramiekmuseum
8911 DZ Leeuwarden
8926 LX Leeuwarden
Email: vriend@princessehof.nl
Princessehof
Email: vriend@princessehof.nl
Telefoon: 058-2050018.
Keramiekmuseum Princessehof wordt gefinancierd door het
Ministerie van OCW en de gemeente Leeuwarden.