2025 10 22 Bachs Sonates en partita's - Isabelle Faust

Wo 22 okt 2025
Grote Zaal
19.30 uur
Serie Focus op
Faust
Bachs Sonates en
partita’s
Isabelle Faust
Het gratis beschikbaar stellen van dit digitale
programmaboekje is een extra service
ter voorbereiding op het concert. Het is
uitdrukkelijk niet de bedoeling deze versie
tijdens het concert te raadplegen via je mobiele
telefoon. Dit is namelijk zeer storend voor de
andere concertbezoekers.
Bij voorbaat dank.

Programma
Bachs Sonates en partita’s
Isabelle Faust
Serie Focus op
Faust
Wo 22 okt 2025
Grote Zaal
19.30 – 22.45 uur
ca. 70 minuten voor de pauze
ca. 75 minuten na de pauze
Isabelle Faust viool
Staat je mobiele telefoon al uit?
Dank je wel.
2

Programma
Johann Sebastian Bach (1685 – 1750)
Zes sonates en partita’s voor soloviool (1720)
Sonate nr. 1 in g BWV 1001
Adagio
Fuga. Allegro
Siciliana
Presto
Partita nr. 1 in b BWV 1002
Allemanda - Double
Courante - Double
Sarabanda - Double
Tempo di Borea - Double
Sonate nr. 2 in a BWV 1003
Grave
Fuga
Andante
Allegro
Pauze
Partita nr. 3 in E BWV 1006
Preludio
Loure
Gavotte en rondeau
Menuet I
Menuet II
Bourrée
Gigue
Sonate nr. 3 in C BWV 1005
Adagio
Fuga
Largo
Allegro assai
Partita nr. 2 in d BWV 1004
Allemanda
Corrente
Sarabanda
Giga
Ciaccona
3

Toelichting
Het is maar één viool, het zijn maar vier snaren, het is maar één persoon die speelt, en
toch hoor je een ware kosmos: Bachs Zes sonates en partita’s voor soloviool. Oftewel
‘de Himalaya van de violisten’, zoals de Roemeense violist en componist Georges Enescu
eens zei, die er in de eerste helft van de 20e eeuw furore mee maakte. Dat ‘Himalaya’
slaat dan zowel op de kwaliteit – nooit was er en nooit zou er nog schitterender voor
soloviool geschreven worden – als op de moeilijkheidsgraad. Eén viool en toch een
meerstemmig weefsel.
Want ook in deze muziek voor die ene
viool, die toch doorgaans als eenstemmig
instrument wordt behandeld, laat de
polyfonie Johann Sebastian Bach niet los.
Er bevinden zich ware fuga’s tussen deze
stukken, en ook elders, zelfs zonder dat
het nu daadwerkelijk op papier staat, klinkt
het als het ware ‘meerstemmig’ en hoor je
meerdere ‘lagen’. Ongelooflijk knap gedaan,
deze ‘imaginaire polyfonie.’ Weliswaar zijn
op viool dubbelgrepen – waarbij je meerdere
snaren tegelijk aanstrijkt en zo complete
harmonieën kunt laten klinken – goed te
doen maar ook buiten deze dubbelgrepen
om wordt nog de suggestie van
meerstemmigheid gewekt. Zo ‘vol’ en ‘hecht’
is de muziek geschreven, dat het niet simpel
is er een tweede stem, een tegenmelodie,
tegenaan te zetten. ‘Deze is noodzakelijk
noch mogelijk,’ vond Bachs eerste biograaf
J.N. Forkel zelfs.
Muziek voor viool solo
Muziek voor viool solo was in Bachs tijd in
opkomst; opmerkelijk, omdat het juist ook
het tijdperk was van de basso continuo.
Bachs zestal mag dan het hoogtepunt
binnen deze ontwikkeling zijn, hij was zeker
niet de eerste. In 1682 al verschenen de
partita’s voor soloviool van Johann Paul
von Westhoff, met net als bij Bach polyfone
elementen. Mogelijk heeft Bach de man
en deze stukken gekend. Tussen 1703 en
1705 werkten ze allebei aan het hof van
Weimar – misschien is Bach hier in 1703,
achttien jaar oud, al aan zijn sonates en
partita’s begonnen, hoewel 1717, het jaar dat
hij in Köthen ging werken, waarschijnlijker
is. Heinrich Ignaz Franz von Biber had zijn
Passacaglia voor soloviool al geschreven,
en ook Heinrich Schmelzer, Johann
Jakob Walther en Johann Georg Pisendel
componeerden solosonates. Vijftien jaar
na Bach zou Telemann zijn 12 Fantasien für
Violine solo publiceren.
Voor wie schreef Bach? We weten het
niet. Misschien heeft hij de stukken zelf
gespeeld. Hij was al in zijn jeugd een goede
violist, zat op z’n vijftiende in het orkest van
Lüneburg en, zoals zijn zoon Carl Philipp
Emanuel zei, ‘van zijn jeugd tot de ouderdom
aanbrak speelde hij proper en grondig
viool. Hij was perfect op de hoogte van de
mogelijkheden van elk strijkinstrument.’
Overigens ging Bachs liefde meer uit
naar de altviool vanwege diens functie
als middenstem en harmonie-instrument;
jammer genoeg schreef hij nooit een zestal
voor alt.
4

Toelichting
Wat we ook niet weten, is of de sonates
en partita’s tijdens Bachs leven überhaupt
zijn uitgevoerd. Muziekhistorici opperden
verschillende kandidaten. Misschien wel
Johann Georg Pisendel of Jean-Baptiste
Volumier, beiden getalenteerde violisten aan
het hof van Dresden, of Joseph Spiess, leider
van het hoforkest in Köthen, waar destijds
ook Bach werkte. Componist en violist
Friedrich Wilhelm Rust, die later in Bachs
kringen zou verkeren, zou ook een optie
kunnen zijn.
Manuscript
Bachs manuscript bleef bewaard. Er werden
in die jaren een aantal afschriften van
gemaakt, kopieën, onder anderen door
Bachs tweede vrouw Maria Magdalena.
Maar wijdverspreid waren de stukken
bepaald niet. Men besefte nauwelijks met
wat voor schat aan muziek men van doen
had: een muziekverzamelaar trof één van
die afschriften begin 19e eeuw aan op een
stapel papier die was bedoeld om er boter in
te verpakken.
Lang werden de sonates en partita’s
bovendien meer gezien als studiemateriaal
dan als kunstmuziek. Carl Philipp Emanuel:
‘Het was een van de grootste violisten die
mij eens vertelde dat hij niets volmaakters
kende om een goed violist mee te worden.’
Pas in 1802 werden ze uitgegeven, een
halve eeuw na Bachs dood, in Bonn door
Nikolaus Simrock, waarna de belangstelling
ervoor nog niet onmiddellijk stormliep.
Pleitbezorger in de tweede helft van de
19e eeuw was de violist Joseph Joachim;
hij zette in 1904 enkele delen op de plaat.
Yehudi Menuhin nam de stukken in de
jaren 1930 en 40 als eerste integraal op.
Tegenwoordig worden ze veel gespeeld,
maakt vrijwel elke zichzelf respecterende
violist er een opname van, sommige zelfs
twee keer.
De drie sonates zijn alle vierdelig, met
steevast een fuga als tweede deel, het
meest omvangrijk in de Derde sonate. Het
aantal delen van de partita’s daarentegen
is variabel. Een partita bestond doorgaans
uit vier gestileerde dansen: allemande,
courante, sarabande en gigue, maar daar
hield Bach zich niet altijd aan. Het slotdeel
van de Eerste partita is een ‘tempo di borea’,
ofwel een bourrée, aan de Tweede partita
voegde hij als vijfde deel – en wat voor deel
– de Chaconne toe, terwijl de Derde partita
maar liefst zeven delen telt en zich van de
gebruikelijk partitavorm geheel loszingt. De
Eerste partita – in b mineur, een favoriete
toonsoort van Bach – bevat na elke dans
een zogenaamde ‘double’: materiaal uit
het voorgaande wordt gevarieerd en van
ornamenten voorzien. Overigens spelde
Bach zelf nog ‘partia’ (deel), pas in een druk
uit 1879 werd dat omgebogen naar het meer
gebruikelijke Italiaanse ‘partita’.
Versies
Sei Solo a Violino senza Basso
accompagnato luidt, in Bachs handschrift,
de titel op het schutblad. Zes solo’s voor
viool, zonder begeleidende basso continuo
dus. Toch schijnt Bach ze zelf regelmatig op
het clavichord te hebben gespeeld, waarbij
5

Toelichting
hij dan naar inzicht en behoefte van het
moment harmonieën toevoegde. Van de
Tweede partita en het Adagio van de Derde
sonate bestaan versies voor klavecimbel,
gemaakt door Bach of zijn zoon Wilhelm
Friedemann; de fuga uit de Eerste sonate
is door Bach bewerkt voor zowel luit als
orgel. Het is ook heel verrassend om de
stralende prelude van de Derde partita te
horen in een orkestrale versie met orgel,
trompetten, hobo’s en strijkers, en wel als de
openings-sinfonia van zijn Cantate BWV29
‘Wir danken dir, Gott, wir danken dir’. Hoor
je deze bewerking, dan kun je je amper nog
voorstellen dat de Prelude eigenlijk voor
maar één enkele viool werd geschreven.
Later voorzag Felix Mendelssohn het
beroemdste stuk uit de verzameling, de
Chaconne uit de Tweede partita, van een
pianobegeleiding en Ferruccio Busoni
paste hem aan de romantische smaak aan.
Regelmatig klinkt in de concertzaal ook de
versie die Johannes Brahms ervan maakte.
Brahms echter voegde nauwelijks iets
toe, transponeerde hem alleen een octaaf
omlaag; het ‘solistische’ karakter bleef
bewaard doordat deze versie voor alleen
linkerhand is. Een prachtige, van sierlijke
tegenstemmetjes voorziene pianobewerking
van de Prelude, Gavotte en Gigue uit de
Derde partita maakte Sergej Rachmaninov,
die zich zo als pianist nog wat meer Bach
kon toe-eigenen.
Met de titel Sei Solo a Violino senza Basso
accompagnato is wel iets merkwaardigs aan
de hand. In het Italiaans gelezen, betekent
Sei solo ‘Zes solo’s’, maar in het Duits –
Bachs eigen taal – betekent Sei solo ‘Weest
alleen.’ Voor de Duitse lezing pleit ook dat
‘solo’, want het Italiaanse meervoud zou ‘soli’
moeten zijn. Bach dateerde bij uitzondering
dit werk: 1720. Dat was het jaar dat hij door
een grote ramp werd getroffen. Toen hij
thuiskwam van een reis naar Karlsbad, bleek
zijn vrouw aan een blindedarmontsteking te
zijn overleden. Slaat dat eventuele ‘Weest
alleen’ op Bachs eigen plotselinge staat
van weduwnaar? Vergelijk je portretten van
hem uit die tijd, dan zie je hoe hij door de
schokkende gebeurtenis veranderde.
Chaconne
Isabelle Faust speelt de sonates en partita’s
niet in de gebruikelijke volgorde. Ze haalt de
Tweede partita naar achteren, die wordt het
sluitstuk. Niet zonder reden: de Chaconne
hiervan is – zoals eerder vermeld – voor
velen het hoogtepunt van de sonates en
partita’s. Het meest verhevene ooit in noten
uitgedrukt, vinden sommigen, ‘de mooiste
compositie uit de hele schepping’. Brahms
zei: ‘Zou ik me willen voorstellen dat ik
het stuk had kunnen maken, ontvangen,
dan weet ik zeker dat ik van bovenmatige
opwinding en ontsteltenis waanzinnig
geworden zou zijn. Op één systeem, voor
een klein instrument, schrijft de man een
volledige wereld van diepste gedachten
en machtigste gevoelens.’ Hij moest er dus
prompt iets mee doen. En Maarten ’t Hart
schreef in zijn boek over Bach: ‘Het is alsof
Bach in zijn Chaconne de levensloop van
de mens schetst. Eerst – rustige akkoorden,
achtsten – de geboorte, dan de overmoed,
6

Toelichting
maar ook de smarten van de jeugd (al die
zestienden, later tweeëndertigsten), dan de
korte tijd waarin men echt gelukkig is (het
majeurgedeelte), ten slotte ouderdom en
dood (het mineurgedeelte aan het eind).’
De Chaconne uit de Tweede
Partita wordt gezien als het
hoogtepunt.
De Chaconne speelt een wezenlijke rol in de
klassieke roman Bekentenissen van Zeno
van Italo Svevo. Een enigszins ironische
rol. Op een dag hoort hoofdpersoon Zeno
Corsini hem gespeeld worden door zijn grote
rivaal in de liefde Guido. Niettemin doet
de muziek zelf hem onmiddellijk vergeten
wie hem speelt (geniale truc van Svevo om
onzichtbaar de kwaliteit van het werk uit
te drukken). ‘En daar verscheen tegenover
mij de grote Bach in eigen persoon. Nooit
tevoren en nooit daarna heb ik zo de
schoonheid ondergaan van die muziek, die
uit de vier snaren geboren werd zoals een
engel van Michelangelo uit een blok marmer.’
En ergens verderop: ‘Ik verzette mij, maar
Bach ging door, onverstoorbaar als het
noodlot. Hartstochtelijk zong de melodie in
de bovenligging, daalde dan plotseling om
zich met de basso ostinato te verenigen;
een verrassend effect, hoezeer men er
ook op voorbereid was.’ Wie zich nog meer
Chaconne in de literatuur wenst, moet ‘t
Harts De droomkoningin lezen. De roman is,
zo verklapte de schrijver ooit, gemodelleerd
naar de Chaconne.
Ongeveer 35 jaar oud, zo halverwege
zijn leven, was Bach toen hij zijn sonates
en partita’s voor soloviool schreef, of in
ieder geval voltooide. Het waren zijn jaren
aan het hof van de muziek-enthousiast
Leopold von Anhalt-Köthen, de jaren
dat hij het meest productief was op het
punt van instrumentale muziek en als
scheppend kunstenaar het gelukkigst.
Geconcentreerder heeft zich zijn genie nooit
geopenbaard dan in deze Sei Solo a Violino
senza Basso accompagnato, of het zou in
de zes suites voor solocello uit ongeveer
diezelfde tijd moeten zijn.
Stephen Westra
7

Biografieën
Componist
Johann Sebastian
Bach
Johann Sebastian
Bach (1685 – 1750) was
afkomstig uit een oud
muzikantengeslacht van
organisten, cantors en
stadsmuzikanten. Als
jongen leerde hij viool en
orgel spelen en zong hij
in het kerkkoor van zijn
geboorteplaats Eisenach.
Op negenjarige leeftijd
verloor hij beide ouders en
zijn oudste broer ontfermde
zich over hem. Van hem
leerde hij klavier spelen
en in die tijd begon hij
te componeren. Op zijn
zeventiende begon zijn
leven als professional
waarbij de aanstellingen
elkaar in vrij snel tempo
opvolgden: Weimar, Arnstadt,
Mühlhausen, Köthen en
tenslotte Leipzig. Terwijl in
Köthen de nadruk lag op
de wereldlijke muziek, was
hij vanaf 1722 in Leipzig als
cantor van de Thomaskirche
gefocust op de kerkmuziek
volgens de Lutherse liturgie.
Bach wordt algemeen
beschouwd als een van de
grootste componisten aller
tijden. Opvallend is zijn
meesterlijke beheersing van
harmonie en contrapunt.
Bachs reputatie ging in zijn
latere jaren als componist
en na zijn dood achteruit.
Zijn stijl werd als ouderwets
beschouwd in vergelijking
met die van de opkomende
‘Empfindsamer Stil’. Pas
met de uitvoering van de
verkorte Matthäus Passion
door de toen twintigjarige
Felix Mendelssohn
Bartholdy in 1829 begon de
Bachrenaissance.
8

Biografieën
9

Biografieën
Uitvoerende
Isabelle Faust
Viool
Isabelle Faust speelt
repertoire van alle
periodes en boeit haar
publiek met haar sublieme
interpretaties. Zij gebruikt
daarbij historische
instrumenten waar dat
passend is. Ze combineert
trouw aan de partituur
met een hedendaagse
benadering.
Al op jonge leeftijd won ze
concoursen zoals de Leopold
Mozart Competition en
de Paganini Competition.
Sindsdien trad ze op met
orkesten als de Berliner
Philharmoniker, het Boston
Symphony Orchestra, het
NHK Symphony Orchestra
Tokyo, het Chamber
Orchestra of Europe, Les
Siècles en het Freiburger
Barockorchester. Ze werkte
samen met dirigenten
als Giovanni Antonini,
Sir John Eliot Gardiner,
Daniel Harding, Philippe
Herreweghe, Jakub Hrůša,
10
Klaus Mäkelä, Robin
Ticciati en Sir Simon Rattle.
Faust speelt zowel grote
symfonische vioolconcerten
als kamermuziek, waaronder
Schuberts Octet op
authentieke instrumenten,
Stravinsky’s L’histoire du
soldat met Dominique
Horwitz en Kurtágs Kafkafragmenten
met Anna
Prohaska (zie aankondiging
pagina XX). Ze voert ook
de nieuwste muziek uit;
recente premières omvatten
werken van Péter Eötvös,
Brett Dean, Ondřej Adámek
en Rune Glerup. In mei 2026
brengt ze een nieuw werk
voor viool en orkest van
Vito Žuraj in première met
het WDR Sinfonieorchester.
Haar opnames werden door
critici positief ontvangen
en bekroond met prijzen
zoals de Diapason d’Or, de
Gramophone Award en de
Choc van het Jaar. Recente
opnames omvatten Brittens
vioolconcert (met het
Symphonieorchester des
Bayerischen Rundfunks),
werken van Pietro Locatelli
(met Il Giardino Armonico)
en solo-vioolwerken van
Biber, Matteis, Pisendel,
Vilsmayr en Guillemain. Ze
nam ook Bachs Sonates
en partita’s voor vioolsolo
en vioolconcerten van
Beethoven en Alban Berg
onder leiding van Claudio
Abbado op.

Biografieën
foto: Marco Borggreve
11

Verwacht
Kurtágs Kafka-Fragmente
Isabelle Faust
+ Anna Prohaska
Serie Focus op
Faust
Special Kurtág
100
Vr 27 feb 2026
Grote Zaal
20.15 uur
‘Een werk van een uur vol buitengewone variëteit en
emotionele diepte.’ Zo omschreef The Guardian de Kafka-
Fragmente van György Kurtág naar aanleiding van de
veelgeprezen opname van sopraan Anna Prohaska en
violiste Isabelle Faust. De live-uitvoering van de cyclus
door deze twee topmusici is een ongekende reis vol
adembenemende momenten. Zelden staan twee musici zo
kwetsbaar op het podium.
Kurtág voltooide in 1986 met Kafka-Fragmente zijn langste
werk tot dan toe. Beïnvloed door de ideeën van psychologe
Marianne Stein zette hij een jaar lang korte en langere
dagboekfragmenten van Franz Kafka op muziek, op een
wijze zoals alleen Kurtág dat kan. Met slechts één stem en
één viool schept hij een complete wereld vol acrobatische
hoogstandjes, theatrale gebaren en muziek die nog lang
naklinkt.
Anna Prohaska &
Isabelle Faust
foto: Marco Borggreve
Programma: György Kurtág Kafka-Fragmente
12

Koop nu je
kaarten
SQBA.NL
24 t/m 31 jan’26
Muziekgebouw & Bimhuis
SQBA 2026 - A5 advertentie.indd 1 09-10-2025 13:20
13

Verwacht
Oktober
do 23 okt / 20.30 + 22.45 uur
Music for 18 musicians
Het Muziek + HIIIT
zo 26 okt / 20.00 uur /
Kleine Zaal
Nothing Happens, Twice
Emile Souvagie, Ferre Vuye +
Stan Martens
wo 29 okt / 12.30 uur
CvA Percussion
Lunchconcert i.s.m.
Conservatorium van
Amsterdam
wo 29 okt / 20.15 uur
Die Büchse der Pandora
(1929)
Olga Pashchenko + Jed Wentz
do 30 okt / 20.15 uur
Tribes!
Abel Selaocoe
Sjostakovitsj Special
vr 31 t/m zo 1 nov
vr 31 okt / 19.30 uur
Preludes en fuga’s
van Sjostakovitsj
Alexander Melnikov
za 1 nov / 15.00 uur
Drie strijkkwartetten
van Sjostakovitsj
Quatuor Danel
za 1 nov / 20.15 uur
Pianokwintetten
van Sjostakovitsj en
Weinberg
Quatuor Danel +
Alexander Melnikov
November
Kijk Muziek
zo 2 nov
13.30 uur
Zoemmm (4+)
Oorkaan + Aires Tropicales
13.30 + 15.30 uur /
Kleine Zaal
Fa sol la ti doos (2,5+)
Cie Selderie
zo 2 nov / 20.15 uur
A tribute to Warda
Amsterdams Andalusisch
Orkest + Carla Ramia
wo 5 nov / 12.30 uur
Ensemble Triptyque
Lunchconcert i.s.m. Het
Muziekinstrumentenfonds
wo 5 nov / 20.15 uur
Venus
B’Rock + Jeanine De Bique
SoundLAB Workshop
Maak je eigen muziek met de
wonderlijkste instrumenten.
Voor kinderen (7+) met
volwassenen in de Atriumzaal
om 13.00 uur op verschillende
zondagen.
muziekgebouw.nl/soundlab
WannaSwing
Op de kade voor het
Muziekgebouw staat de
interactieve muziekinstallatie
WannaSwing van theatermaakster
Caecilia Thunissen
en scenograaf Jan Boiten. Acht
schommels sturen composities
aan van hedendaagse
componisten als Joey Roukens,
Mayke Nas en Rob Zuidam.
muziekgebouw.nl/wannaswing
Huil van de Wolff
Elke 22e van de maand
klinkt om 20.00 uur het
geluidsmonument Huil van de
Wolff van Martijn Padding ter
herinnering aan oprichter van
het Muziekgebouw Jan Wolff
(1941 - 2012).
muziekgebouw.nl/
huilvandewolff
Muziekgebouw 20!
Selectie van concerten
die klinkt als een
prachtige staalkaart.
muziekgebouw.nl/concerten20
14

Foto: Erik van Gurp
Op de hoogte blijven?
Mis geen enkel concert en schrijf je
in voor onze nieuwsbrief! Scan de
QR-code of ga naar muziekgebouw.
nl/nieuwsbrief. Of volg ons via
Facebook, LinkedIn of Instagram.
Dudok aan ‘t IJ
Kom voor of na het concert eten
in Dudok aan ‘t IJ. Reserveren:
020 788 2090 of dudokaanhetij.nl.
Rondom het concert
- Na aanvang van het concert heb je
geen toegang meer tot de zaal.
- Zet je mobiele telefoon uit voor
aanvang van het concert.
- Het maken van beeld- of
geluidsopnamen in de zaal alleen
met schriftelijke toestemming.
- Algemene Bezoekersvoorwaarden
zijn na te lezen op muziekgebouw.nl.
Bij de prijs inbegrepen
Reserveringskosten zijn bij de
kaartprijs inbegrepen.
Ook een drankje, tenzij anders
vermeld op je concertkaartje.
Word Vriend
Inkomsten uit kaartverkoop dekken
ten dele onze kosten.
Word vriend: met jouw steun
kunnen we concerten op het
hoogste niveau blijven organiseren.
Meer informatie:
muziekgebouw.nl/wordvriend.
Dank!
Wij kunnen niet zonder de steun van
onze vaste subsidiënten en Vrienden
van het Muziekgebouw. Wij zijn hen
daarvoor zeer erkentelijk.
Druk binnenwerk
druk & printservice
15