inkijkrts

+ DE PLATAAN: WINTERHOTEL VOOR TAL VAN INSECTEN
DECEMBER 2025
JANUARI 2026
EXTRA
DIK
• BELEEF DE NATUUR •
Waarom dieren
betere leiders
zijn dan mensen
LEUKE OBSESSIE
Speuren naar 1.000
tuinsoorten
14
bijzondere
natuurwaarnemingen
101
Wat
WINTERSE
WEETJES
is het verschil
tussen winterslaap
en winterrust?
Frisse wandelingen
Zeeuws Zoutelande, Brabantse
Moerputten & de Franse Alpen
Mysterieuze
roerdomp
in 5 hotspots

REIS LANGS DE RAND
De Britse natuurfilmer en fotograaf
Bertie Gregory fotografeerde deze
jonge keizerspinguïns, die langs
de rand van de Ekström-ijsplaat
schuifelen op Antarctica. Gregory
bracht twee maanden door bij de
pinguïnkolonie en zag dat de meeste
jongen ijshellingen gebruiken om
naar zeeniveau af te dalen om voedsel
te zoeken. Deze groep miste echter
de eenvoudige weg richting zee. Hij
fotografeerde de groep pinguïns met
een drone op veilige afstand. Zo zag
hij hoe ze een sprong van 15 meter
waagden om in de ijskoude oceaan te
duiken. Voor deze foto kreeg hij een
eervolle vermelding in de categorie
‘Dieren in hun leefomgeving’ van de
prestigieuze fotowedstrijd Wildlife
Photographer of the Year. Een overzicht
van alle winnaars vind je op:
nhm.ac.uk/wpy/gallery.
TEKST DANIËL MULDER FOTO BERTIE GREGORY/
WILDLIFE PHOTOGRAPHER OF THE YEAR
2 DECEMBER 2025•JANUARI 2026

MAGAZINE.NL
3

Nu in de natuur
Ondertussen in
ICONISCHE HOORN
Narwallen, die ook wel de eenhoorns van de zee worden genoemd,
leiden grotendeels een onzichtbaar bestaan onder het ijs. Ze komen
voor in de koude arctische wateren van Canada, Groenland,
Noorwegen en Rusland en af en toe kunnen wetenschappers een
glimp van deze walvissen opvangen als de dieren adem komen halen
aan het zeeoppervlak of bij een scheur in het ijs. Naar de functie van
de kenmerkende slagtand of hoorn van de narwal – die alleen bij
mannetjes voorkomt en tot wel 3 meter lang kan worden – wordt
nog steeds onderzoek gedaan. Net als bij het gewei van een hert is
de hoorn bedoeld om vrouwtjes te imponeren. Ook bevat de hoorn
zenuwbanen en fungeert zo als een gevoelige sensor. In 2025
ontdekten wetenschappers aan de hand van dronevideo’s dat
de slagtand ook wordt gebruikt om met vissen te ‘spelen’.
16 DECEMBER 2025•JANUARI 2026

TODD MINTZ/NPL
. MAGAZINE.NL 17

GETTY IMAGES
- LEIDERSCHAP IN DE NATUUR -
Dieren plakken niet
aan het pluche
Na de Nederlandse verkiezingen en een kabinet in de maak, is het verleidelijk om
te kijken hoe dieren dat eigenlijk doen, leiding geven. Hoe plannen dieren voor de groep,
welk type leider is succesvol en waarom? Zijn dieren betere leiders dan mensen?
(spoiler: ja). Gedragsbioloog en onderzoeker Patrick van Veen doet een boekje
open over leiderschap in de dierenwereld.
TEKST DIEDERIK PLUG
2 DECEMBER 2025•JANUARI 2026

“
Laten we bij het begin beginnen”, zegt
Patrick van Veen. “Leiderschap hoort
bij sociale dieren, zoals wij. Dat heeft alles
te maken met het nut van macht. De kern
van leiderschap is dat macht ongelijk wordt
verdeeld; je hebt een hiërarchie nodig. Dat
klinkt misschien negatief, maar daardoor
bespaar je energie. Als een groep bij een
berg voedsel aankomt, kost het veel te veel
energie om steeds opnieuw het voedsel te
verdelen; een hiërarchie voorkomt dat. De
leiders bepalen de verdeling, dieren bovenaan
de ‘sociale ladder’ krijgen meer, dieren
onderaan krijgen de restjes. Maar, en dat
is essentieel: iedereen krijgt iets. Hetzelfde
geldt voor het verdedigen van de groep: je
kunt beter vooraf leiders aanwijzen dan
elke keer onderling uitvechten wie de verdediging
leidt. Leiderschap is dus een basisprincipe
voor de effciënte energieverdeling
en zuinigheid binnen de groep.”
Bij sociale dieren is leiderschap vooral
belangrijk als het gaat om voedsel, verdediging
en voortplanting. Tijdens voortplantings
periodes wordt de hiërarchie in
de groep herbevestigd; gevechten rond de
vorming van harems – denk bijvoorbeeld
aan het jaarlijkse ‘burlritueel’ van edelherten
– zijn vaak geritualiseerd, het zijn
krachtmetingen waarbij de dieren elkaar
niet doden. Ook dat brengt rust en spaart
energie. Het groeps leven biedt dieren dus
veel voordelen: meer voortplantingssucces,
beter voedsel­ en ‘gevaarbeheer’.
Maar leiders in de dierenwereld kunnen
niet op hun lauweren rusten als ze eenmaal
aan de top staan, zegt Van Veen: “Het leven
in sociale groepen heeft een onvermijdelijk
gevolg: je kunt niet volledig jezelf zijn. Jouw
gedrag – of bij mensen: hun overtuigingen –
mag het collectief niet verstoren; er moet
harmonie en samenhang zijn. Leiders
>
Wolven kennen
een duidelijke rangorde
in de roedel: de alfa’s
(man en vrouw) coördineren
de jacht, bewaken
het territorium en zien
toe op de opvoeding. Bij
wolven draait alles om
die taakverdeling en
samen werking binnen
de groep.
MAGAZINE.NL
21

haiga (1)
Een jaar vervlogen.
De roep van een kraanvogel
snijdt door de stilte.
TEKST DANIËL MULDER
FOTO CHINESE KRAANVOGEL DANNY GREEN/NPL
26 DECEMBER 2025•JANUARI 2026

MAGAZINE.NL
27

Duinwandelen op grote hoogte
Over de top bij
Zoutelande
De Duinen van Zoutelande leiden naar de hoogste top van Walcheren en
trakteren je op een adembenemend uitzicht over de Westerschelde en het
omliggende landschap. Heuvelaf lokken glooiende paadjes je naar het
strand om eindeloos langs de kustlijn te wandelen.
TEKST EN FOTO’S LIA VAN LOOIJ
28 DECEMBER 2025•JANUARI 2026

wandelen over de top bij Zoutelande
1
2
3
H
et ritmische bulderen van de branding
klinkt steeds dichterbij, gedragen door
de snijdende wind die aan mijn jas trekt. Het
strand blijkt leeg, de golven woest. Wit schuim
jaagt in grillige patronen over het natte zand.
Waar de golven het zand nog niet hebben bereikt,
voelt elke stap als een kleine inspanning.
Het korte stuk door het mulle zand geeft een
voorproefje van wat de wandelaar tijdens deze
route te wachten staat. Na deze eerste beproeving
verschijnt het Bunkermuseum. Het biedt
een blik op de Duitse bezetting van Nederland
tijdens de Tweede Wereldoorlog en de verdedigingswerken
langs de kust. Het is gevestigd in
en rondom bunkers die tijdens de oorlog onder
zware omstandigheden zijn gebouwd door onder
anderen krijgsgevangenen, dwangarbeiders uit
bezette landen en Duitse militairen.
Levend schilderij
Het museum is in de wintermaanden gesloten.
De toegang tot de eerste bunker die je tegenkomt
tijdens deze wandeling, bevindt zich dan ook
achter een gesloten hek. Het is een voormalig
personeelsonderkomen voor twintig militairen,
met wanden en een dak van twee meter dik
gewapend beton. Heb je echter geluk, dan tref
je de suppoost die erop toeziet dat alles in orde
is en je met enthousiasme toch rondleidt. En zo
is te zien dat in een verderop gelegen voormalige
Duitse observatiebunker een indrukwekkende
tentoonstelling is over de Slag om de Schelde.
Deze bunker heeft een zwaar bepantserde observatiekoepel
en ligt op een hoog duin, vanwaar je
uitkijkt over de Westerschelde, de stranden en
in de verte de Noordzee.
Boven de Westerschelde ontvouwt zich een
levend schilderij: grote wolkenmassa’s drijven
voorbij, opgebouwd uit subtiele schakeringen
van wit en grijs. De winterzon strijkt speels over
de wolkenranden en verlicht de Zoutelandse
Duinen, die deel uitmaken van de beroemde
duinrand langs de Walcherse kust: de Zeeuwse
Rivièra.
54 meter hoge duintop
Het pad over de duinrug voert gestaag omhoog,
met de 54 meter hoge duintop in zicht. Terwijl
de kuiten protesteren, onthult elke stap meer
>
1 Paalhoofden als kustbescherming 2 Een van de vele
trappen tijdens de wandeling 3 Zoutelande 4 Enorme
schepen varen vlak langs de kust 5 Drieteenstrandloper

ZEE
Door een combinatie van springvloed en storm overspoelen
de kwelders langs de Waddenzee razendsnel met zeewater. In dit
natuurgeweld proberen muizen zich zwemmend en klimmend
staande te houden. Natuurfotograaf Marcel van Kammen legde
hun strijd tegen de elementen vast.
TEKST EN FOTO’S MARCEL VAN KAMMEN
48 DECEMBER 2025•JANUARI 2026

STORMMUIZEN
Een aardmuis zoekt beschutting in een paar
rietstengels die nog boven het water uitsteken
MAGAZINE.NL
49

58 DECEMBER 2025•JANUARI 2026

Droomsoorten
fotograferen in
Spanje
In 2023 won Gonnie van de Schans met haar foto van een snoepend ree de Grote
Roots Natuurfotowedstrijd en daarmee een reischeque van BirdingBreaks. Afgelopen
voorjaar ging ze mee met een individuele vogelfotografiereis naar Noord-Spanje,
om droomsoorten als hop, bijeneter en scharrelaar vast te leggen. Toch vormde
een intense ervaring met een brutale gier het absolute hoogtepunt.
TEKST PAUL BÖHRE FOTO’S GONNIE VAN DE SCHANS
MAGAZINE.NL
59

De fotogenieke rups van
de koninginnenpage
1.000
TUINSOORTEN
‘Mijn tuin
is een
living lab’
82 DECEMBER 2025•JANUARI 2026

Blinde bij op weideklokje
MEER TUINSOORTENJAGERS
In augustus 2015 verhuisde Rootsredacteur
PAUL BÖHRE met zijn gezin
van Amstelveen naar Schoorl. “Ons huis
ligt precies tussen de polders rondom het
dorp en de duinen in. In de eerste herfstmaanden
viel meteen al op dat juist daardoor
veel vogels over ons huis trekken. In
2020 heb ik via waarneming.nl voor mijn
tuin een gebruikerslocatie aangemaakt,
zo houd ik de soorten bij. Inmiddels heb ik
143 soorten vogels waargenomen rond en
boven ons huis, waaronder de lammergier
en twee slangenarenden, maar ook de
kleine bonte specht en een bladkoning.
Dit voorjaar heb ik een grotere vijver en
een vlinder-/rotstuin aangelegd. Dat resulteerde
meteen in twee nieuwe libellen:
viervlek en blauwe glazenmaker, en meerdere
scheefbloemwitjes. De teller qua
tuinsoortenlijst staat inmiddels op 283.”
RENZE BORKENT ging in zijn tuin in
een Vinex-wijk in Almere in 2021 én 2022
op zoek naar nieuwe tuinbewoners.
“Ik begon met het idee om elke dag één
soort te zien.” Uiteindelijk vond hij er meer
dan 1.200 in 2 jaar. Over zijn belevenissen
schreef hij het boek Kleine natuur, de
wonderbaarlijke soortenrijkdom van een
stadstuin (KNNV uitgeverij, € 24,95).
Afgelopen zomer verhuisde Borkent naar
Diepenveen bij Deventer en liet hij zijn tuin
in Almere achter. “Ik heb doorgeteld tot
de verhuizing en ben op 1.850 soorten uitgekomen”.
Het mosverfdrupje, een kleine
wapenvlieg, was zijn ultieme vondst.
“Deze zeer zeldzame vlieg leeft normaal
gesproken voornamelijk in Zuid-Limburg
in bronbossen met beekjes met bemoste
hellingen. Bij mij zat het mosverfdrupje
aan de rand van de vijver waar ook veel
mos groeide. Het was een heel bijzondere
ervaring.” Ook in Diepenveen houdt hij
bij hoeveel soorten er in zijn tuin van zo’n
300 m 2 leven. “Ik ben nu wat minder
bezig met aantallen en kijk meer naar
de verschillen tussen mijn oude en mijn
nieuwe tuin. Ik probeer mijn tuin nu vooral
zo in te richten dat het wat planten groei
betreft past bij de natuur in de omgeving.
Het grappige is: ik heb nu al vlinders gezien
die ik in Almere zelden
tot nooit zag, zoals
de koninginnenpage
en de kleine parelmoervlinder.”
MAGAZINE.NL
89

5 hotspots
- ROERDOMP -
Ze zijn zo goed gecamoufleerd dat je ze amper ziet. Maar in de winter
vallen deze moerasvogels in het kale riet iets meer op. Bovendien zijn er
dan vaak ook wintergasten en doortrekkers die in Nederland en België
neerstrijken. 5 hotspots voor het zien van de roerdomp.
TEKST MONIQUE VAN KLAVEREN
1
1 Hunzedal
2 De Wieden
3 Oostvaardersplassen
4 Zevenhuizerplas
5 Biesbosch
4
5
3
2
>
MAGAZINE.NL
95

ADOBE STOCK
GETTY IMAGES
HET JAAR ROND
In de winter proberen
roerdompen vooral te overleven,
maar daarna begint
de baltstijd: in februari en
maart hoor je de baltsroep. In
april tot en met juni leggen de
vrouwtjes vier tot vijf eieren.
Na 25-26 dagen kruipen de
jongen uit het ei. Ze blijven
50-55 dagen bij hun ouders
en vliegen ver volgens uit.
Een roerdomp kan
10 jaar oud worden.
96 DECEMBER 2025•JANUARI 2026

Alpensteenbokken
138 DECEMBER 2025•JANUARI 2026

LOWLAND PHOTO FESTIVAL
RIJZENDE STER
BOVEN DE
ZWITSERSE
ALPEN
De 21-jarige Levi Fitze prijkt al jarenlang
aan het firmament van de grote Europese
natuurfotografen. De Zwitserse Alpen doen
zijn hart sneller slaan. De Alpen en de dieren
die er leven een stem geven, beschouwt hij als
zijn levenswerk. We kijken dan ook reikhalzend
uit naar zijn lezing op het Lowland Photo
Festival op zondag 14 december en geven
je hier alvast een voorproefje.
TEKST AAGJE DE DONCKER FOTO’S LEVI FITZE
MAGAZINE.NL 139

‘Het is een doelbewuste keuze
om geen slecht nieuws show te
maken van mijn film en
mijn natuurfotografie’
Alpensneeuwhoen
MAGAZINE.NL
147