VOR2514

ACTUEEL JUWELEN HISTORIE ACHTERGRONDEN MODE PORTRETTEN CULTUUR VORSTEN 14 2025
ZO SHOPT
MÁXIMA
LOUVRE-INBRAAK
WAT VERTELLEN
DE JUWELEN?
MATHILDE
IN ARMENIË
De keizer
die tuinman
werd
THAILAND NEEMT AFSCHEID
SIRIKIT, MOEDER
VAN IEDEREEN
VAN 'PUNKPRINSES'
TOT ZAKENVROUW
GLORIA VON
THURN UND
TAXIS
Cat herine
CHARLES’ BUTLER OVER KATE:
'ZE DOET ME DENKEN AAN DIANA'
+ Haar foto’s die niemand anders kan maken

Het eerste buitenlandse
bezoek van de nieuwe
Luxemburgse groothertog en
-hertogin bracht hen naar de
Belgische buren. Meer nieuws
vanaf pagina 52.

Van de redactie
EEN BLIK ACHTER DE SCHERMEN VAN VORSTEN
MARJOLEIN BEIJDERWELLEN –
redactie-assistente
Máxima’s shopgedrag op pagina 60
was het eerste wat ik las in deze
Vorsten; op tassengebied heb
ik dezelfde smaak als de
koningin. Haar bordeauxrode
clutch van Zara, die
Alexia met Prinsjesdag
droeg, en een donkerbruine
tas van het merk
Smaak liggen toevallig ook
in mijn kast. Toch leuk dat ze niet
alleen maar designklassiekers heeft,
maar ook betaalbare tassen.
ELLA VERMEULEN –
royalty watcher
In de eighties waren, afgezien van
Caroline en Stéphanie van Monaco,
alle prinsessen braaf en saai. ‘Prinses
TNT’ (Gloria von Thurn und Taxis, zie
pagina 66) was een verademing om
over te schrijven, als extravagant
feestbeest met een diadeem, ergens
in haar hanenkam. Haar make-over
naar strenge accountant was even
schrikken, maar des te leuker dat
Gloria nu Regensburg weer onveilig
maakt met colliers als ankerkettingen.
Ze moet natuurlijk wél haar explosieve
naam eer aan blijven doen.
FOTO ANP
URSULA HOPSON - vormgeefster
Als Engelse heb ik erg genoten van het interview met de butler van
koning Charles (pagina 30). Het bevestigt mijn indruk dat hij charmant,
toegankelijk en attent is. Die indruk kreeg ik mede door mijn verblijf in
zijn gasthuis in Transsylvanië (Roemenië), waarvan ik verslag deed in
Vorsten 11/12 van 2024. Ik stuurde een brief aan Charles om hem te
bedanken dat ook ‘gewone mensen’ daar mogen logeren. Tot mijn
vreugde kreeg ik een brief van de Head of Correspondence vanuit
Buckingham Palace. Hij schreef hoe blij Charles was om mijn brief te
lezen, en hoe ‘immensely heartened’ hij was dat ik zijn liefde voor
Roemenië deel. Een brief die ik zal koesteren.
3

22
30
42
84
76
66
4

INHOUD
nr. 14 - 2025
‘Ik verstopte me
in een kast
voor Charles
en Camilla’
Interview met de butler van Charles,
pagina 30
76
Juwelenroof in
het Louvre
FOTO’S ANP, GETTYIMAGES (O.A. COVER), MUSÉE DU LOUVRE
IN DIT NUMMER
6 Fotograaf Kate
‘Ze heeft er meer oog voor dan de gemiddelde
royal die even een kiekje met de
telefoon maakt.’ Aldus fotograaf Patrick
van Katwijk over de Prinses van Wales en
haar liefde voor fotografie.
14 Lekker lezen: boekfragment
Lees hoe prinses Irene en Carlos Hugo
elkaar ontmoetten, en wat ze moesten
overwinnen om met elkaar te kunnen
trouwen. Een fragment uit een nieuw boek.
22 Mathilde in Armenië
Als ambassadrice van de Verenigde Naties
bracht de Belgische koningin een bezoek
aan Armenië, waar ze onder andere kleurde
met kleuters.
28 Prinsdom Andorra
Uniek: het land is piepklein, het is een
monarchie en het heeft twéé staatshoofden.
Hoe zit dat?
30 In dienst van Charles
Zeven jaar werkte Grant Harrold als butler
voor de toenmalige Prins van Wales, die hij
‘vriendelijk en grappig’ noemt.
46 Laatste keizer van China
Nog geen vier jaar zat Puyi op de troon,
en toen stortte voor zijn ogen het keizerrijk
ineen ‒ na tweeduizend jaar.
60 Zo shopt Máxima
De koningin vult haar garderobe op verschillende
manieren aan. Van op maat
gemaakte couturestukken tot outfits uit
de winkelstraat, die ze thuis op de bank
in haar digitale winkelmandje doet.
66 Gloria von Thurn und Taxis
In de jaren 80 verwierf ze de bijnaam ‘punkprinses’
maar die tijd ligt ver achter haar;
Gloria is tegenwoordig een serieuze zakenvrouw.
Maar haar persoonlijkheid is nog
altijd even sprankelend.
84 Afscheid van Sirikit
Thailand is in rouw vanwege het overlijden
van koningin Sirikit, moeder van de huidige
koning. Al die jaren als koningin werd ze
door de bevolking op handen gedragen.
EN VERDER
12 Karlijn Hoftijzer Oranje-liefde voor
muziek
21 Neem een abonnement Met boek!
27 Nu in de winkel: Vorsten-special over
juwelen
36 Puzzel & win het boek Waardenburg
en Neerijnen
37 Colofon en service
38 Paul Rem Kunstig gevouwen
servetten
42 Versus Amalia en Ingrid
Alexandra
52 Hofnieuws Blik op de
actualiteit
72 Royal Catwalk Modenieuws
76 Martijn Akkerman Spectaculaire
juwelenroof in Parijs
82 Zien + Doen Cultuurtips
90 Een tip van de sluier:
de volgende Vorsten
60
Zo shopt Máxima
5

6

< Als beschermvrouwe van de National Portrait Gallery
in Londen zet Catherine zich breder in voor fotografie.
In het voorjaar van 2021 publiceerde ze samen met het
museum het boek Hold Still, met honderd foto’s van
Britten die hun dagelijks leven tijdens de pandemie
vastlegden. Deze foto deelde ze ter ere van de publicatie.
Kate
VOOR
ACHTER
DE CAMERA
Leden van koningshuizen maken wel vaker
foto’s van familieleden, die ze vervolgens met
de buitenwereld delen. Maar niemand doet dat
zo vaak als de Prinses van Wales. En volgens
professioneel fotograaf Patrick van Katwijk
doet ze dat helemaal niet slecht.
TEKST KARLIJN HOFTIJZER
7

hHet is een heerlijke traditie: al vanaf
de eerste verjaardag van prins George
trakteren prins William en Catherine op
een gezellige foto van hun kids om een
nieuw levensjaar te vieren. ‘Kijk eens wie
er loopt’, begon het ooit, met een foto van
George in een gestreept tuinbroekje, met
de armen wijd gespreid voor de balans zijn
stappen zettend. Later kwamen prinses
Charlotte en prins Louis erbij, we zagen
hoe de prinsen en prinses veranderden van
lekker mollige peuters in breed lachende
kleuters en tieners die zelfbewust in de
camera kijken. Soms in een keurig Brits
koninklijk pakje, maar vaker lekker in
buitenkleding in het gras.
De eerste jaren werden niet de minste
professionele fotografen opgetrommeld
om het kroost vast te leggen. (Natuur-)
fotograaf Matt Porteous, beroemd modefotograaf
Mario Testino of huisfotograaf
Chris Jackson, die zo’n beetje ieder familielid
al voor zijn lens heeft gehad. Maar na een
aantal jaren met professionele portretten
nam Catherine serieus de fotocamera in
eigen hand. Wat die mannen kunnen, dat
kan zij ook!
De fotografiehobby van Catherine nam
een vlucht tijdens de pandemie, zo vertelde
ze al eens in een interview. ‘Tijdens de
lockdown heb ik veel mijn camera gepakt
en foto’s van de kinderen gemaakt, omdat
ze altijd om ons heen zijn als we samen
dingen doen.’ De laatste jaren levert de
tijd die ze doorbrengt met haar kinderen
veel leuke foto’s op, waarbij één ding
centraal staat: buiten spelen. De keurige
pakjes hebben permanent plaatsgemaakt
voor comfortabele kleding of zelfs een
sporadisch voetbalshirt. ‘Een van de
fantastische dingen aan fotografie is dat je
dat moment echt kunt vastleggen, zonder
het in scène te zetten; zonder het perfect
op te zetten, zonder je huis leeg te halen
voor een perfecte studio-opstelling, maar
door die momenten vast te leggen die voor
jou echt aanvoelen.’
Het is een slimme zet van Catherine om
haar zelfgeschoten foto’s op belangrijke
momenten met de wereld te delen, vindt
professioneel fotograaf Patrick van Katwijk.
‘Het zijn foto’s die niemand anders kan
maken. Veel koningshuizen delen met
verjaardagen een nieuwe foto, maar
dan huren ze iemand in, die maakt een
standaard foto, en klaar. Je bent met
Catherines foto dichterbij, je kunt je op
zo’n moment inleven in wat een moeder
ziet. Dat zie je in de blikken van de
kinderen en dat geeft een extra dimensie.
Stel dat ze mij zouden inhuren voor een
portret van prins George, dan is het ijs pas
gebroken als je alweer klaar bent.’ Het is
volgens Van Katwijk vooral die nabijheid
die de foto’s sterk maakt. ‘Ze heeft er
meer oog voor dan de gemiddelde royal
die even een kiekje met de telefoon
maakt. Ze doet echt haar best, ik zou
haar een heel goede amateur noemen.
Maar ik vind haar in haar nabewerking
wel heel braaf. Ze zou meer kunnen
werken met contrast, licht en donker,
voor een spannender eindresultaat.’
8

>
Patrick van Katwijk (PvK): ‘Ze kiest
ervoor om niet de gezichten te laten zien.
Dat vind ik krachtig, anders dan het geijkte
portret. Ik zie wel dat ze meer registreert
dan regisseert: als ik hem had gemaakt,
had ik William gevraagd zijn arm te
verplaatsen zodat we ook Charlottes
hoofd zien. In compositie is hij fantastisch,
met dat gras. Het is een kwestie van
smaak natuurlijk, maar ik zou de lucht
nog wat meer diepte hebben gegeven want
zoals het beeld nu is, komt hij in feite
gewoon ruw uit de camera. Maar ik vind
dit een fantastisch spannende foto.’
>
PvK: ‘Catherine gebruikt geen
flits, dat vind ik sterk. Ze kiest
ervoor om het licht van rechts
te laten komen en met schaduw
te werken. Ze is zich duidelijk
bewust van wat licht doet, dat
zie je aan al haar foto’s. Het licht
klopt altijd wel. Een tikje meer
contrast in de nabewerking had
de foto nóg sterker gemaakt.’
PvK: ‘Ze werkt met scherptediepte.
De bloemen op de voorgrond
zijn onscherp, Camilla is scherp, en de
achtergrond weer onscherp. Je ziet dat
Catherine daarover na heeft gedacht:
bij de meeste mensen die zonder
nadenken een foto maken, zie je vaak
dat alles scherp is. Het laat ook zien
dat Catherine goede apparatuur heeft.
Toch is de nabewerking wat braaf,
daar heeft ze weinig aan gedaan.
Nu zie je dat het gras achter Camilla
bijna overbelicht is. Ik zou het wat
donkerder maken, ietsje rauwer.’ >
9

<
PvK: ‘Dit is wel echt haar mooiste foto,
een prachtige momentopname van een
man op leeftijd die geniet van zijn kleinzoon.
De scherpte-diepte is hier goed,
alles klopt hier. Charles is natuurlijk veel
opener dan Elizabeth was, maar hij blijft
nog steeds de koning van Engeland.
Maar hier is hij wel echt een opa, dat
zie je zelden bij deze mensen. Dat ze
hem in de nabewerking zwart-wit heeft
gemaakt, vind ik sterk. Het oude, Britse,
karakteristieke hoofd van Charles wordt
zo versterkt, zijn krachtige armen.
Rimpels worden versterkt in zwart-wit
en dat vind ik hier heel mooi.’
PvK: ‘Ik vind het leuk dat het
koningshuis deze foto aandurft, dat
spreekt voor ze. Hier klopt wel echt
alles. De lucht is wat meer aangezet,
ze is lager gaan staan en heeft over
haar positie nagedacht. Het zijn
waarschijnlijk ook meerdere sprongen
geweest, hier zit werk in. William en
de kinderen zijn allemaal scherp,
je ziet echt de karakters ook. Maar
wederom omdat mama dit doet.
Ik denk dat het goed is om dat te
blijven realiseren.’
>
10

Hoffotograaf
Catherine is niet de enige die
haar plek vóór de lens regelmatig
verruilt voor een plek achter de
camera. Zo heeft onze eigen
koning Willem-Alexander ook
interesse in fotograferen, wat
resulteerde in een portret van
koningin Máxima voor haar
50ste verjaardag. Koningin
Mary van Denemarken heeft
ook regelmatig haar kinderen
voor de lens gezet voor hun
verjaardag en de foto’s gedeeld
met de Denen. Kroonprinses
Victoria van Zweden deelt vaak
zelfgeschoten kiekjes van haar
kinderen op vakantie. Prof. mr.
Pieter van Vollenhoven is ook
een fanatiek fotograaf, die met
gepaste trots en bescheidenheid
zijn natuurfoto’s deelt op
zijn Instagram-account @pietervanvollenhoven39.
Koning Filip
staat meer bekend om zijn
schildertalent, maar maakte een
portret van dochter Elisabeth
voor een postzegel ter gelegenheid
van haar 18de verjaardag.
FOTO’S ANP, INSTAGRAM
Toch is het ook juist die nabewerking
waarbij gevaar in een klein hoekje schuilt
en die de goede amateur van een echte
professional onderscheidt. In maart 2024
deelt Catherine met trots een foto van
zichzelf, omringd door haar kinderen.
De foto is thuis gemaakt door William,
maar nabewerkt door haar. De foto wordt
gedeeld nadat ze geopereerd is aan haar
buik, maar nog voordat ze bekendmaakt
dat ze een behandeling tegen kanker
ondergaat. Oplettende kijkers zien al snel
dat er dingen niet kloppen in de foto. Zes
grote fotopersbureaus stoppen zelfs met
het verspreiden van de afbeelding, omdat
het door die bewerking niet voldoet aan
hun nieuwsstandaard. Het betreft geen
voor de hand liggende aanpassingen
– zoals een donkerder lucht of een steviger
schaduw – maar onregelmatigheden in
bijvoorbeeld vingers en haar. Dat verraadt
dat er echt geknipt en geplakt is in de foto.
Omdat Catherine op dat moment al vrij
lang niet in het openbaar is gesignaleerd,
wordt er al veel gespeculeerd over haar
gezondheid en zelfs de staat van haar
huwelijk met William. Waar deze foto
geruchten weg moet nemen, gebeurt het
tegenovergestelde en buitelen de speculaties
– van Catherine die het koninklijke leven
zat is tot buitenechtelijke affaires – over
elkaar heen. Waar Catherine simpelweg
de leukste versie van een onschuldige
familiefoto wilde maken, wordt de echtheid
serieus in twijfel getrokken. Catherine
voelt zich genoodzaakt de angel uit de
zaak te trekken met een uitzonderlijke
verklaring. ‘Net als veel amateurfotografen
experimenteer ik af en toe met bewerken.
Ik wil mijn excuses aanbieden voor de
verwarring die de familiefoto die we
gisteren deelden, heeft veroorzaakt.’
De ophef bereikt overigens ook ons
koningshuis, zo blijkt als koning Willem-
Alexander niet veel later een verwijzing
naar de ophef maakt. Als een meisje op
een werkbezoek vertelt over een foto
die ze van de koninklijke familie heeft
gezien, reageert hij gevat. ‘Echt waar?
Ik heb hem niet gefotoshopt.’ Hoewel de
grap van de koning een teken is dat voor
veel mensen de kous af is na Catherines
excuus, blijft de geruchtenmolen over
haar gezondheid draaien. Niet geheel
onterecht, zal blijken als ze kort na de
foto bekendmaakt een behandeling tegen
kanker te ondergaan.
Gelukkig heeft dit alles de Prinses van
Wales er niet van weerhouden om gezinsfoto’s
te maken en te delen, en dat moet
ze volgens Van Katwijk ook vooral blijven
doen. ‘Koningshuizen zijn heel erg gewend
om, als het om kunst gaat, zich op vormen
als schilderkunst en beeldhouwwerk te
richten. Fotografie wordt anders gezien
omdat ze daar in hun dagelijks werk
soms ook mee worden “lastiggevallen”.
Het feit dat Kate het omarmt als kunstvorm
is mooie reclame voor ons vak. Het
is traditioneel altijd: je huurt iemand in,
niet te dichtbij komen, klik, en weg. Dat
Catherine zelf de camera pakt, zorgt dan
niet voor de beste foto’s, maar wel voor
bijzondere foto’s. Dat is een keuze. En een
goede keuze, wat mij betreft.’
11

12
Op Koningsdag
(hier in 2022)
blijkt iedere keer
weer de
Oranje-liefde
voor muziek.

KARLIJN HOFTIJZER
Redacteur Karlijn Hoftijzer werkt sinds 2018 voor Vorsten. Ze vertelt wat ze meemaakt en wat ze signaleert in haar werk.
Op reis, op het paleis of op de redactie.
FOTO ANP
Geheime liefde voor muziek
AAmsterdam vierde haar 750ste
verjaardag met een show vol hits,
gezongen door bekende artiesten.
Oude nummers, maar ook dé zomerhit
van 2023 van Yves Berendse, Terug
in de tijd. Het was de afsluiter van de
avond. Prinses Amalia, te gast bij het
feest, waande zich even onbespied en zong vol
overtuiging en swingend mee met de knaller.
Amalia houdt wel van Nederlandstalige feestmuziek.
Zo vertelde ze al eens keihard Atje voor de sfeer van
René Karst te draaien als ze wakker wil worden.
Toch bewaken de Oranjes hun muzieksmaak waar
dat kan. Volgens Golden Earring-frontman Barry Hay
is koning Willem-Alexander een groot fan: ‘Hij kent
onze muziek zelfs beter dan wij.’ De koning koos bij
een bezoek aan een radiostudio inderdaad al eens
een nummer van de Haagse band uit een aantal
opties, maar hij gaf zijn Haagse achtergrond als
argument. Wel zei hij een ‘ouwe rocker’ te zijn en
ook U2 te draaien. ‘Ik vind het gewoon heerlijke
muziek’, gaf hij toe. Hij bezocht meerdere concerten
van de band in binnen- en buitenland.
Koningin Máxima geeft ook sporadisch iets weg
over haar muzieksmaak. Ze vertelde ooit naar salsa
en tango te luisteren als ze vrolijk wil worden. ‘Soms
wil ik gewoon oude tijden herbeleven en luister ik die
geweldige rock en pop uit de jaren tachtig’, voegde
ze daaraan toe. Welke nummers dat dan precies
zijn, liet ze in het midden. Maar wat we wel weten,
is dat ze met de prinsessen Somebody to love van
Queen zong voor de koning toen hij 50 jaar werd.
Dankzij 15 miljoen mensen van Fluitsma en Van Tijn
leerde ze haar eerste woorden Nederlands. Toen ze
in 2009 de actie Serious Request van 3FM aftrapte,
vroeg ze Woman van Anouk en 7 seconds van
Youssou N’Dour aan. Een aantal zomers geleden
bezocht ze met Willem-Alexander een concert
van Sting bij Paleis Het Loo, en eerder dit jaar
zou ze gezien zijn in het publiek bij rocklegende
Lenny Kravitz.
Echt expliciet een voorkeur uitspreken, dat doet de
koning niet: ‘Ik ga geen favoriet lied geven, want
daar word ik dan iedere keer mee gebombardeerd.
Overal waar je komt.’ Als tiener werd hij thuis
gefotografeerd op zijn slaapkamer, met achter
hem een plaat van Lionel Richie. ‘En vanaf dat
moment was dat mijn favoriet. Dat is absoluut niet
zo.’ Oké, ik begrijp het argument van de koning wel.
Maar wat zou het leuk zijn als hij toch eens een
keer een lijstje deelt met zijn favoriete nummers.
Misschien een leuke Koninklijke Kerst top 10 met
de feestdagen voor de deur? Daar wordt hij dan
vast niet het hele jaar door mee gebombardeerd.
Ik ben wel benieuwd wat er door het paleis klinkt
als de kerstboom wordt opgetuigd. Ik heb het even
opgezocht: Golden Earring heeft geen kerstnummer
gemaakt. U2 wel. Ik zie het ineens wel voor me,
kerstavond op Huis ten Bosch.
13

Leesfragment
Ooit bezetten leden van de familie De Bourbon Parma de tronen van Frankrijk, Spanje,
Napels en andere Europese staten. In een nieuw boek beschrijft Jeroen Torenbeek wat er
gebeurt met een koninklijke familie wanneer troon en kroon verloren gaan. Hij schetst
het verhaal van zes generaties die met verlies, ballingschap en politieke intriges te maken
kregen. In dit fragment uit De Bourbon Parma. Verhaal van een dynastie bekeert
prinses Irene zich tot het katholicisme vanwege haar verloving met prins Carlos Hugo,
wat in Nederland tot grote opschudding en politieke debatten leidt.
AANLOOP
naar een
HUWELIJK
14

15

Natuurlijk komen ze elkaar regelmatig tegen bij
huwelijken en begrafenissen van royals. Irene maakt
indruk als een vlot en extrovert meisje dat zo leuk Spaans
spreekt. En haar valt het vrolijk optimistische karakter
van Hugo op, zo anders dan zijn altijd serieuze vader
Xavier, immer recht in de leer.
De familie stemt graag in met de keuze van de toekomstige
stamhouder. Irene is inderdaad een leuke en sympathieke
potentiële bruid, die goed lijkt te passen bij Carlos Hugo.
Maar de aanpak moet dit keer wel anders zijn dan bij
het voorgenomen huwelijk van Teresa. Daar bleek dat
de zeggenschap niet alleen bij de kandidaten en beider
families lag, maar dat de regering er ook het een en ander
over te zeggen had. Weliswaar is Irene niet de troonopvolgster
in Nederland, maar ze staat wel nummer
twee. Haar oudere zus Beatrix is nog ongehuwd; een
eventuele troonsbestijging door Irene valt niet uit te
sluiten. De familie besluit in dit licht tot een complete
radiostilte. Carlos Hugo mag alle tijd nemen, maar er
mag niets naar de pers lekken. Irene zelf is dan nog bezig
met haar opleiding tot tolk­vertaler Spaans in Utrecht.
[..]
In 1959 maken vijf conservatoriumstudenten uit Madrid
een rondreis door Nederland met drie ezeltjes. Twee
worden er verkocht, om de kosten te dekken en een, met
de naam Platero, wordt aan prinses Irene geschonken,
omdat ze zoveel op heeft met de Spaanse taal en cultuur.
Vervolgens is ze in januari 1960 te vinden op een carnavalsfeest
in het Palazzo Pallavicini te Wenen, waar ze gezien
wordt met Albert von Hohenberg, en er volgen nog
andere feesten in Wenen, Stockholm en tal van andere
plaatsen. Natuurlijk is ze op 15 december 1960 ook present
in Brussel, bij het huwelijk van de Belgische koning
Boudewijn en gravin Fabiola de Mora y Aragon. Daar
ontmoet Carlos Hugo opnieuw de Nederlandse prinses.
Hij is op dat moment 30 en Irene 21; ze verschillen
daarmee net zoveel als zijn ouders Xavier en Madeleine,
zij het dat die toen ze trouwden respectievelijk 38 en 29
waren. Hij heeft haar al eerder ontmoet bij diverse andere
koninklijke feestelijkheden, maar ditmaal maakt ze pas
echt indruk op hem. Ze is niet meer het kleine meisje
van vroeger en beweegt zich vol zelfvertrouwen en
spreekt daarbij een grappig soort Spaans. Het Spaans van
iemand die het echt serieus aan het leren is, met soms
correcte vervoegingen die de Spanjaarden zelf niet eens
meer gebruiken. Kortom, het is een aardige, jonge vrouw.
En hij besluit er werk van te maken. Of was hij daar
eigenlijk al mee begonnen? Want wie had eigenlijk de
vorige zomer vijf conservatoriumstudenten met de
ezeltjes naar Nederland gestuurd?
De eerste stap is dat ze elkaar beter leren kennen dan
mogelijk was tijdens de vorstelijke huwelijken, soms
ook begrafenissen en gearrangeerde debutantenbals op
koninklijk niveau. Carlos Hugo en Irene brengen een
paar weken samen in Spanje door, waar ze nou net niet
alles doen om onopgemerkt te blijven. Carlos Hugo:
‘Want als je dat doet, dan val je juist op.’ Inderdaad lukt
het hen om op deze nonchalante manier onopgemerkt te
blijven. Zo reist Irene in februari 1961 via München naar
een onbekende plek in Europa; niemand weet waarheen
en naar wie ze gaat. In maart 1962 vliegt ze met haar
grootmoeder Armgard naar Parijs. Daar worden in het
grootste geheim afspraken voor een mogelijk huwelijk
besproken. De koninklijke status van de familie van de
bruid is voor de familie Bourbon Parma belangrijk. Maar
de verhoudingen zijn wel zo dat Irene introuwt in de
familie Bourbon, die een aantal voorwaarden stelt waaraan
niet valt te tornen. Eén daarvan is de overgang naar
het ‘enige ware katholieke geloof’. Irene beseft dat dit
een grote stap is die niet zonder gevolgen zal blijven.
[..]
Wanneer Irene [..] op 14 mei 1962 in Athene optreedt als
bruidsmeisje voor haar goede vriendin prinses Sophia,
blijkt het huwelijk van de rooms­katholieke Juan Carlos
met de orthodox­katholieke Sophia geen grote problemen
op te leveren. Ook de ‘bekering’ van Sophia heeft in
Griekenland weinig losgemaakt. Nu ligt een stap van de
orthodox­katholieke naar de rooms­katholieke kerk in
Griekenland wel iets anders dan van de protestantse naar
de rooms­katholieke kerk in Nederland, maar de tijd dat
katholieken en protestanten elkaar echt naar het leven
stonden, lijkt toch wel voorbij.
Het jonge stel slaagt er op wonderbaarlijke en vooral
creatieve wijze in om elkaar echt beter te leren kennen.
Zo verblijft Irene op medisch advies in november 1962
vier weken op Mallorca. Carlos Hugo is daar dan ook.
16

En in 1963 verblijft Irene twee zomermaanden bij vrienden
in Barcelona. Het is een mooie uitvalsbasis om haar toekomstige
verloofde telkens weer te zien. Op dat moment
wordt het voor Carlos Hugo en Irene duidelijk dat ze
graag samen verder willen. En dat is ook het moment
waarop Irene besluit katholiek te worden.
[..]
Het huwelijk van Carlos Hugo met Irene wordt in alle
stilte voorbereid. Een eerste essentiële stap is dat Irene
katholiek moet worden. En zo komt het dat in de
vroege ochtend van 3 januari 1964 in de kapel van de
benedictijnerabdij van San Paolo fuori le Mura te Rome
een bijzonder gezelschap bijeenkomt. Kardinaal Alfrink,
aartsbisschop van Utrecht, is uitgenodigd om samen met
de Franse titulair-abt en vriend van de familie Bourbon
Parma, dom Robert de Floris osb op deze plek, een exclave
van het Vaticaan, de overgang van prinses Irene naar het
katholieke geloof te formaliseren. De kardinaal vindt het
wel spannend. Buiten hem om is vrijwel niemand binnen
de Nederlandse kerkprovincie hiervan op de hoogte; pas
een dag eerder is ook monseigneur Jo Damen, rector van
het Nederlands College in Rome, op de hoogte gesteld;
ook hij is in de kapel aanwezig en maakt zich grote
zorgen over de gang van zaken. De plechtigheid zal in
het diepste geheim worden voltrokken, want buiten
de twee Nederlandse geestelijken, enkele leden van de
Nederlandse koninklijke familie en de familie Bourbon
Parma moet de overgang voorlopig strikt geheim blijven.
Carlos Hugo staat aan de zijde van Irene, en natuurlijk
is ook zijn vader Xavier van de partij. Irenes vader, prins
Bernhard, had ook aanwezig zullen zijn, maar is op het
laatste moment verhinderd.
[..]
Op 10 januari vliegt Irene naar Madrid waar ze een paar
weken te gast zal zijn bij de Nederlandse ambassadeur in
Spanje. Volgens haar gaat het om vakantie. Het is feitelijk
een prijs die ze gekregen heeft omdat ze haar tolk-vertalerexamen
met goed gevolg heeft afgelegd, zo legt zij uit aan
de pers. Maar de Spaanse pers denkt er heel anders over.
Ze begint inmiddels te speculeren op een romance, maar
Irene beklemtoont dat deze reis echt alleen een beloning
is voor haar tolkexamen. ‘Ik weet nog niet hoe lang ik in
Spanje blijf. Misschien veertien dagen, misschien twintig.
In ieder geval hoop ik mijn Spaans te verbeteren en enkele
vrienden te bezoeken.’ Maar ook de Nederlandse pers
gelooft dit allemaal niet meer zo. De prinses bezoekt in
Madrid ziekenhuizen en liefdadigheidsinstellingen. Dat
zijn nu niet echt de toeristische trekpleisters die horen bij
een ontspannen reisje na het behalen van een examen.
Op 24 januari kondigt de Nederlandse krant Het Vrije
Volk op de voorpagina aan dat een verloving van prinses
Irene ophanden is. Het zou gaan om een Spaanse edelman,
een ongeveer 30-jarige markies die Irene al geruime
tijd kent. De prinses zou volgens deze krant ergens in
Spanje in de buurt van haar verloofde verkeren. Dat
van die markies klopt niet, maar het tweede wel. Carlos
Hugo en Irene ontmoeten elkaar inderdaad ‘ergens in
Spanje’, overigens zonder daar heel geheimzinnig over
te doen. Waar ze zijn, doen ze nog steeds heel weinig
om zich te verstoppen, wat ertoe leidt dat ze nog steeds
niet opvallen.
[..]
Op woensdag 29 januari ‘betrapt’ de fotograaf Jaime
Peñafiel prinses Irene samen met een vriendin in gebed
17

verzonken in de rooms-katholieke kerk San Jeronimo in
Madrid. Het nieuws slaat in als een bom.
[..]
Het panorama aan reacties op de overgang van prinses
Irene naar het katholieke geloof is [..] heel breed. Liberalen
en sociaaldemocraten vinden dat het tot het domein van
de persoonlijke keuzevrijheid van het individu behoort,
ook als dat individu lid is van het koninklijk huis.
Maar de confessionele zuilen reageren hartstochtelijker.
De katholieken lijken opgetogen maar reageren
ingetogen. Binnen de katholieke kerk is de opwinding
groot. Maar aan protestantse zijde zijn de druiven zuur.
[..]
Uit alle hoeken van het land stromen telegrammen richting
Soestdijk, waarbij koningin Juliana mag incasseren.
Een voorbeeld uit honderden telegrammen: een
hervormde gemeente in de Bommelerwaard ventileert
‘stijgende verontrusting over het zich buigen van Hare
Koninklijke Hoogheid, prinses Irene van Oranje, voor
de afgoderij en de dwalingen van de roomse hiërarchie’.
En een school uit Sint Maartensdijk op Tholen haalt
direct het naambord ‘Prinses Irene School’ van de gevel.
Aan de andere kant wijzen meer gematigde geesten op
de oecumenische geest die sinds het Tweede Vaticaans
Concilie waart. Maar zoals altijd klinken de verontwaardigde
stemmen het hardst.
[..]
Intussen beraadt de familie Bourbon Parma zich over
de beste manier om de verloving bekend te maken.
Natuurlijk is het huwelijk tussen Carlos Hugo en Irene
iets dat in eerste instantie henzelf aangaat, en in dit
verband is het ook heel verheugend dat ze dol op elkaar
zijn, maar een huwelijk van de oude Bourbonfamilie is en
blijft tevens een zaak van het huis Bourbon Parma. Carlos
Hugo en Irene verblijven inmiddels in Spanje, waar zij
elkaar regelmatig ontmoeten, merkwaardig genoeg nog
steeds door niemand opgemerkt. Voor de familie Bourbon
Parma blijkt het nu wel wat ingewikkelder om de regie
over het voorgenomen huwelijk te houden. Bij ‘gewone
stervelingen’ gaat het om twee individuen die de zaak
regelen. Bij adellijke families gaat het om vaak aanzienlijke
belangen, inclusief de dynastieke verantwoordelijkheden.
In dit geval heeft de familie van Xavier niet alleen te
maken met de familie Oranje-Nassau, maar ook met de
Nederlandse regering, en op het religieuze vlak met de
mening van een aanzienlijk deel van de Nederlandse
bevolking.
Nederland is uitgesproken koningsgezind, en koningin
Wilhelmina, overleden in 1962 – door Churchill omschreven
als ‘de enige man in het Nederlandse kabinet’ –,
was tijdens en vlak na de oorlog het symbool voor een
vechtend en vervolgens herrijzend Nederland. Ondertussen
laten haar vier kleindochters, die zo langzamerhand de
huwbare leeftijd bereiken, ‘het volk’ niet onberoerd, en
houden ze vooral de pers scherp. Kortom, na het bekend
worden van de overgang van prinses Irene naar het
katholieke geloof en de geruchten over een Spaanse edelman,
is het jachtseizoen geopend.
[..]
Koningin Juliana staat in beginsel pal achter haar dochter
en heeft moeite het moederschap en het koningschap
uit elkaar te houden. Haar echtgenoot prins Bernhard,
die dankzij zijn huwelijk zelf dynastiek een enorme stap
heeft gezet, heeft vooral oog voor de dynastieke gevolgen
18

FOTO’S ANP, NA
die Irene kan ondervinden. Hij ziet het liefste dat Carlos
Hugo afstand neemt van de carlistische zaak. Maar
daarvan kan geen sprake zijn.
Zo ontkent op paleis Soestdijk de koninklijke familie
in alle toonaarden. Ze kunnen moeilijk anders, omdat
de familie Bourbon Parma het nieuws pas naar buiten
wil brengen als er afspraken zijn gemaakt over de
voorwaarden waaronder getrouwd zal worden.
[..]
Koningin Juliana heeft het inmiddels, op 30 januari,
opportuun gevonden om de minister-president in te
lichten over de ophanden zijnde verloving. Ministerpresident
Marijnen vormt vervolgens met drie ministers
uit de overige coalitiepartijen het ‘Irenekwartet’. Dat
bestaat uit Barend Biesheuvel van de ARP, Edzo
Toxopeus van de VVD, Ynso Scholten van de CHU,
en hijzelf namens de KVP. Het kwartet is van mening
dat ofwel Carlos Hugo zijn carlistische activiteiten moet
staken, ofwel Irene haar plaats als tweede in de rij voor
de troonopvolging moet opgeven.
[..]
In Sant Quirze in Catalonië wachten Carlos Hugo en
Irene aanvankelijk rustig af tot de Nederlandse regering
water bij de wijn zal doen. Irene belt tussendoor haar
moeder en maant haar om rustig af te wachten en
niet mee te bewegen, omdat het huwelijk anders geen
doorgang zou kunnen vinden. Maar die actie heeft een
averechts effect. Want op de avond van 4 februari [1964]
spreekt koningin Juliana, zoals al eerder aangekondigd,
het volk toe. Het had een heugelijke mededeling moeten
worden via beide nationale radiozenders en de nationale
televisie. Maar terwijl de koningin, hoorbaar aangedaan
haar verhaal doet, verschijnt op de televisie louter het
bericht ‘tot u spreekt hare majesteit de koningin’.
Ik heb er behoefte aan u mede namens mijn man iets
te zeggen.
De laatste tijd is er veel gesproken en geschreven over onze
dochter Irene. Er is een grote belangstelling getoond in haar
plannen voor de toekomst. Wij hadden u graag eerder
deelgenoot van de plannen willen maken. Maar dit kon
werkelijk niet vanwege de heuglijke mogelijkheid van een
verloving. Dit zult u kunnen begrijpen.
Maar nu moeten wij u helaas zeggen dat onze dochter Irene
ons vanmiddag heeft meegedeeld dat deze verloving geen
doorgang zal vinden.
U zult meevoelen dat onze dochter thans een bijzonder
moeilijke tijd doormaakt. Wij doen daarom een dringend
beroep op u allen om haar de rust te gunnen waaraan zij
onder deze omstandigheden zozeer behoefte heeft.
Wij hopen onze dochter binnenkort weer in ons midden
te zien.
Een grotere verrassing, een grotere anticlimax is niet
mogelijk. Maar het verhaal zal heel snel weer een
verrassende wending nemen.
De Bourbon Parma. Verhaal
van een dynastie door Jeroen
Torenbeek is verschenen
bij Boom uitgevers.
19

Speciaal voor Vorsten-abonnees:
Deel je digitale toegang
gratis met 2 anderen!
Vanaf nu kun je twee vrienden of familieleden gratis mee laten lezen. Zij krijgen net als jij digitaal
toegang tot Vorsten maar ook tot Plus Magazine, Zin Magazine, Happinez en nog veel meer tijdschriften.
Ingewikkeld? Nee hoor! Ga naar je Mijn Magazines-account, klik op ‘abonnement delen’ en nodig ze uit.
Lees alles
Krijg toegang tot alle
(premium) artikelen
en de digitale edities
van heel veel andere
topmagazines.
Lees samen
Deel je onbeperkte
digitale toegang nu
met twee familieleden
of vrienden.
Op alle apparaten
Lees op je tablet,
mobiele telefoon en
computer. Altijd en
overal beschikbaar.
Krijg meer
Profiteer van exclusieve
kortingen op bioscoop,
dagjes uit, hotels
en nog veel meer!
Ga naar mijnmagazines.nl/abonnees voor meer informatie

ACTUEEL JUWELEN HISTORIE ACHTERGRONDEN MODE PORTRETTEN CULTUUR VORSTEN 14 2025
5x VORSTEN +
Een taart voor de prinses
unieke abied∈ g
SAMEN
€ 39, 95
i.p.v. € 75,39
47%
KORTING
Tijdens haar studiejaren
bewoog prinses Juliana zich
tussen haar koninklijke rol
en haar verlangen naar een
gewoon studentenleven.
Lizet Kruyff brengt in dit rijk
geïllustreerde boek deze periode
tot leven met verhalen en beelden
over haar jaarclub, vriendinnen
en culinaire avonturen. Het
contrast tussen de studentenmenu’s
en die van het hof biedt
een uniek perspectief op de
jonge Juliana. Meesterpatissier
Hidde de Brabander brengt de
historische gerechten tot leven
en deelt receptuur in de stijl
van toen en nu.
ZO SHOPT
MÁXIMA
MATHILDE
IN ARMENIË
De keizer
die tuinman
werd
VAN 'PUNKPRINSES'
TOT ZAKENVROUW
GLORIA VON
THURN UND
TAXIS
LOUVRE-INBRAAK
WAT VERTELLEN
DE JUWELEN?
THAILAND NEEMT AFSCHEID
SIRIKIT, MOEDER
VAN IEDEREEN
Cat herine
CHARLES’ BUTLER OVER KATE:
'ZE DOET ME DENKEN AAN DIANA'
+ Haar foto’s die niemand anders kan maken
GA NAAR VORSTEN.NL/TAART,
SCAN DE QR-CODE OF BEL 020-894 75 44
ma t/m vr 9.00-17.00 uur
Deze aanbieding is geldig t/m 31 december 2025. Het abonnement loopt tot wederopzegging en is na de actieperiode eenvoudig per maand
opzegbaar. Afhankelijk van het moment waarop u het abonnement afsluit, kan een dubbeldikke editie – zoals een Prinsjesdagnummer – meetellen als
twee reguliere nummers. U gaat akkoord met de privacy- en leveringsvoorwaarden van Roularta Media Nederland B.V. (zie roularta.nl/voorwaarden).
Deze aanbieding is alleen geldig voor nieuwe abonnees. Indien u in de afgelopen 6 maanden uw abonnement hebt opgezegd, kunt u geen gebruikmaken
van deze actie. Lezers in België kunnen gebruikmaken van deze aanbieding via klantenservice@vorsten.nl of +31(0)20-894 56 61.
21

Mathilde
charmeert
ARMENIË
Kleuters droomden weg
bij haar Sneeuwwitjeallures
en een vluchteling
op leeftijd noemde haar een
‘inspirerende figuur’. Koningin
Mathilde (52) sprak op werkreis
in Armenië met jong en oud.
Onze België-correspondent
Wim Dehandschutter volgde
de vorstin en had een exclusief
gesprek met haar. ‘Luisteren
en aanmoedigen, zo zie ik
mijn rol.’ TEKST WIM DEHANDSCHUTTER
22

De Belgische
koningin bij een
VN-meeting over
duurzame
ontwikkelingsdoelstellingen.
Mathilde
is ambassadrice
van de Verenigde
Naties.
23

1 2
Wim Dehandschutter
is koningshuisverslaggever
in België bij DPG
Media (Het Laatste
Nieuws, Story, VTM
Nieuws) en verschijnt
regelmatig in de
Nederlandse media om
te vertellen over de
Belgische monarchie.
Hij is bovendien een
vaste medewerker
van Vorsten.
In een kleuterklas zit koningin Mathilde
aan een lage tafel, omringd door twintig
kinderen. Ze kleuren een tekening in
waarop – hoe toepasselijk – een prinses is
afgebeeld. Mathilde geeft haar alter ego
een geel-blauwe rok en een rood topje.
Die kleuren keren terug in de styling van
Sneeuwwitje, de sprookjesprinses die in
het groot is geschilderd op een muur in
het klaslokaal. Mathilde heeft er weinig
van weg, zo zonder kroontje of dromerige,
uitwaaierende jurk. Ze draagt vandaag
een zakelijke outfit: een bruin gestreept
broekpak met een witte trui. Maar de
kinderen hebben wel geleerd wie die
onbekende mevrouw is: de koningin der
Belgen, uit het land van het Atomium en
met de zwart-geel-rode vlag.
We zijn in het bergdorpje Tsaghkunk, op
een uur rijden van de hoofdstad Jerevan.
Het zou evengoed een kleuterschooltje in
België of Nederland kunnen zijn. Maar
dit is Armenië. Vlijtig kleurend luistert
Mathilde tegelijk aandachtig naar de
uitleg van de leerkrachten. Die vertellen
haar hoe in hun land het nog traditie is
dat kleuters thuis blijven, bij hun moeder
of grootouders. Slechts een derde gaat
naar school, en hier op het platteland is
dat nog minder. Daarom heeft Unicef,
de kinderrechtenorganisatie waarvan
Mathilde erevoorzitter in België is, deze
kleuterschool opgericht. Zo worden er
op termijn nog tweehonderd geopend.
Koningin Mathilde is in Armenië als
ambassadrice van de Verenigde Naties.
Ze kent het land al; in 2019 was ze er op
vakantie met koning Filip en hun vier
kinderen. Het koninklijke gezin verbleef
tien dagen in Jerevan en maakte van
daaruit toeristische uitstapjes, vooral
naar kloosters en kerken. Hun reis haalde
toen de lokale kranten en het tv-nieuws.
De voormalige Sovjetrepubliek is
nochtans weinig toeristisch en een
van de meest geïsoleerde landen van de
Kaukasus. Armenië kijkt op naar grote
broer Rusland, terwijl het een lange
geschiedenis van oorlogen en conflicten
heeft met buurlanden en aartsvijanden
Azerbeidzjan en Turkije.
Dit keer is Mathilde twee dagen in
Armenië. Niet als toerist, wel ‘voor het
werk’. Ze helpt de VN mee hun duurzame
ontwikkelingsdoelstellingen te halen. Een
lange omschrijving voor het ambitieuze
plan om tegen 2030 armoede en onrecht
de wereld uit te roeien. Het koninklijke
rolmodel volgt de vooruitgang in binnen-
24

Mathilde ontmoet
de abolute
machthebbers,
maar ook en
vooral ‘gewone’
mensen
en buitenland op de voet. Armenië is drie
keer armer dan België, een kwart van de
bevolking leeft zelfs onder de armoedegrens.
In die zin is haar bezoek aan het
kleuterschooltje veelbetekenend. Mathilde
weet dat de eerste vijf levensjaren cruciaal
zijn voor de ontwikkeling van kinderen
en bepalend zijn voor hun latere schoolresultaten,
kansen op de arbeidsmarkt en
menselijke relaties.
Op haar werkreis houdt de Belgische
royal er een verschroeiend tempo op na:
in die twee dagen moet ze op veertien
plekken zijn. Haar agenda is al even druk
als gevarieerd. Ze ontmoet de absolute
machthebbers, onder wie de president,
de premier en ministers, maar ook en
vooral ‘gewone’ mensen. Ze geeft aandacht
aan onderwijs, mentale gezondheid
en het milieu. Armenië organiseert
volgend jaar de internationale klimaattop
COP17, waarop tienduizend deelnemers
worden verwacht om te praten over de
3 4
klimaatopwarming en biodiversiteit.
Als voorbereiding daarop verkent Mathilde
een natuurreservaat met het grootste
zoetwatermeer in de Kaukasus. Onder
begeleiding van een vogelspotter en met
een verrekijker in de aanslag speurt ze
naar meeuwen en bergeenden. Terloops
verneemt ze hoe dit Sevanmeer van vitaal
belang is voor Armenië: de waterkwaliteit
heeft onmiddellijke invloed op het ecosysteem
in de regio en bij uitbreiding
op de economische vooruitzichten van
het land. Maar watervervuiling vormt
een bedreiging.
Bij haar vertrek geeft de gids de koningin
een zelfgemaakt schilderij van een vogel
cadeau. ‘U bent een talent’, zegt Mathilde
enthousiast. ‘Ik ga het zeker aan mijn echtgenoot
de koning tonen. Hij is zelf een
goed schilder.’ Waarop de man grappend
antwoordt: ‘Als ik sterf, kunt u het voor één
miljoen dollar verkopen.’ Hilariteit alom.
Daarna rijdt Mathilde door naar een bergflank
in de buurt. Wat nu nog een kale
weide is, moet een bos met zestigduizend
bomen worden. De vorstin geeft de aanzet
door een den te planten en hem water te
geven. Daarmee is het zogeheten Belgisch­
Armeense bos ingehuldigd: een project van
1. Mathilde wordt ontvangen
door de premier. 2. De
koningin op bezoek bij een
kleuterschool. 3. In een
bakkerij. 4. In gesprek over
het te realiseren Belgisch-
Armeense bos.
een Antwerpse filantroop met Armeense
roots. Hij zamelde geld in om het project
te realiseren. Een blinkende gedenkplaat in
een voorlopig dorre vlakte herinnert voor
eeuwig aan de komst van ‘Her Majesty
Queen Mathilde of the Belgians’.
De echtgenote van koning Filip ontmoet
tot slot vluchtelingen uit onder meer Syrië,
Oekraïne en Nigeria, maar ook uit
Armenië zelf. Zo is een oudere vrouw
ontsnapt uit het grensgebied met
Azerbeidzjan, waar beide landen twisten
over de regio Nagorno­Karabach. Met
deze activiteit wil Mathilde de aandacht
vestigen op de kwetsbaarheid van deze
vluchtelingen. Mentale gezondheid is
een thema dat ze steevast hoog op de
agenda probeert te plaatsen, vanuit haar
opleiding als psychologe en in haar rol
als koningin en VN­ambassadrice.
Bij de voorstelling van de gasten wordt
Mathildes aandacht getrokken door een
klein meisje uit Afrika. ‘Ze is zo stil’,
zegt de koningin, terwijl ze naar het
kind en haar moeder lacht. De vrouw
uit Karabach neemt vervolgens het
woord. ‘Bedankt voor uw komst’, zegt
de vluchteling tegen Mathilde. ‘U bent
een inspirerend persoon.’ Dat weet nu
jong en oud in Armenië.
25

Mathilde brengt een bezoek
aan een natuur reservaat, een
van haar vele agendapunten
tijdens haar tweedaagse
werkreis.
‘Elisabeth
is gedreven,
zoals al mijn
kinderen’
Koningin Mathilde wist generaties
Armeniërs te begeesteren. Ze kreeg veel
lof, maar zelf nuanceert ze haar impact.
‘Ik leer net veel van ándere mensen’,
zegt ze tegen Vorsten.
‘Ik ben al vaak op missie geweest in
Afrika en Azië, en eerder dit jaar in Costa
Rica’, vertelt de koningin. ‘Nu vond ik
het tijd om in deze regio op werkbezoek
te komen. De oorlog (met Azerbeidzjan,
W.D.) is nog maar net voorbij. Er is nu
eindelijk vrede. Volgend jaar vindt hier de
internationale klimaattop plaats. Armenië
neemt daarmee een fameus engagement.
Dit land levert inspanningen, maar er is
nog veel werk aan de winkel. Toen ik hier
enkele jaren geleden was, zag ik dat er een
groot verschil is tussen de hoofdstad en
het platteland.’
Die gezinsvakantie in 2019 haalde toen
zelfs het tv-nieuws in Armenië.
‘We trekken graag met het gezin de wereld
rond. Armenië is een mooi land. We kregen
toen ook een warme ontvangst.’
Een vluchteling noemde u een ‘inspirerende
figuur’. Waarin zit uw kracht
als koningin om onbekende mensen
te prikkelen?
‘Ik ontmoet zelf veel inspirerende figuren,
ook onbekenden. Dat inspireert míj in
mijn werk. Bij die vluchtelingen wilde ik
luisteren naar hun getuigenissen en weten
waar ze hun veerkracht vandaan halen.
Ik wil leren, ook uit de ervaringen van
hun begeleiders. Met hun werk en inzet
maken ze het verschil voor de meest
kwetsbare mensen in onze maatschappij.’
Een koningin spreekt toch velen tot
de verbeelding, ook de allerkleinsten?
Welke tekening hielp u in te kleuren?
Die van een prinses.
‘Bij ons is het normaal dat kinderen
vanaf tweeënhalf of drie jaar naar de
kleuterklas gaan. In Armenië niet. Terwijl
kleuteronderwijs belangrijk is voor een
goede opvoeding. De autoriteiten hier
willen in samen werking met Unicef
meer klassen bouwen en meer juffen en
meesters opleiden.’
Wat kunt u, als ambassadeur van de
VN, de ‘gewone mensen’ adviseren
hoe zij kunnen helpen bij een betere
wereld tegen 2030?
‘Adviseren? Wie ben ik om te adviseren?
Ik wil aanmoedigen. Zo zie ik mijn rol:
luisteren naar de mensen en hen aanmoedigen.
Iedereen kan op zijn niveau
bijdragen. Dat schooltje waar ik zonet
over sprak, is een kleinschalig project dat
een groot verschil maakt voor een dorp,
voor een hele gemeenschap. Ik bezocht
ook een herbebossingsproject. Da’s een
werk van lange adem. Het zal minstens
veertig jaar duren voor er een bos staat.
De bezieler zal de resultaten van zijn eigen
engagement nooit zien.’
In een jeugdcentrum merkte ik uw
enthousiasme tijdens een repetitie van
muzikanten en zangers. Hoe belangrijk
is muziek voor u en uw gezin?
‘Ik sprak er met die jongeren over. Lid
zijn van een groep, samenzijn, creëert
verbondenheid. Een echte band. Het helpt
ook bij geestelijke gezondheid: muziek
wordt vaak gebruikt om emoties uit te
drukken. Je kunt er dus veel mee bereiken.
Ik ben zelf ook graag met muziek bezig,
onder meer met de Koningin Elisabethwedstrijd
(de competitie voor pianisten,
violisten en cellisten waarvan ze erevoorzitter
is, W.D.).’
En uw zoon prins Emmanuel verraste
ons enkele maanden geleden met zijn
carrière als dj Vyntrix.
‘Muziek is belangrijk in ons gezin.’
Praat u met uw kinderen over uw werk
voor de VN?
‘Jazeker. De jeugd beseft nu beter wat
duurzaamheid betekent. Veel beter dan
in mijn tijd. Ze zijn echt gedreven om iets
te doen, en dat moeten we aanmoedigen
en begeleiden. Zij zijn de toekomst.’
Zit die gedrevenheid ook in prinses
Elisabeth?
‘Zeker en vast. In al mijn vier kinderen
trouwens.’
FOTO’S ANP
26

NU IN DE WINKEL!
180
pagina's!
BEWAARSPECIAL
JUWELEN
coll ector's item
Nieuw van de makers van Vorsten: de special Juwelen. Maar liefst 180
pagina’s boordevol de allermooiste juwelenverhalen. Lees alles over het
favoriete diadeem van prinses Amalia. Ontdek de betekenis van de
armbandjes van koningin Máxima. Zie dat het nog niet zo eenvoudig is om
een diadeem te dragen. Blik terug op de iconische juwelendraagster
koningin Elizabeth. Verwonder u over de perfectie van parels.
En heel veel meer!
JUWELEN
180
PAGINA'S!
COLLECTOR'S
ITEM
SPECIAL VAN DE MAKERS VAN VORSTEN
€10,95
GRATIS VERZENDING
BINNEN NL
UIT DE ORANJE-KLUIS
AMALIA’S
FAVORIET
EEN DIADEEM VOOR
JE VERJAARDAG
MÁXIMA’S
ARMBANDJES
+ HUN BETEKENIS
Iconisch juwelendraagster
QUEEN ELIZABETH II
JONGSTE
PRINSESSEN:
WAT DRAGEN
ZIJ?
PERFECTIE IN PARELS
VAN BEATRIX TOT CATHERINE,
VAN MARIE-ANTOINETTE
TOT VICTORIA
MARGRETHE: ‘WE TELLEN GEEN KARATEN, WE TELLEN EEUWEN’
GA NAAR DE WINKEL OF BESTEL VIA VORSTEN.NL/SPECIAL
Gratis verzending is alleen geldig voor een adres binnen Nederland. Op de special zijn de leveringsvoorwaarden
en het privacybeleid van Roularta Media Nederland B.V. van toepassing.
27

MONARCHIE met
2 STAATSHOOFDEN
Het land past wel drie keer in de provincie Utrecht en is met zijn 82.000
inwoners vergelijkbaar met Hengelo. Andorra is dus niet zo heel groot,
maar heeft wel twéé staatshoofden. Twee prinsen om precies te zijn.
TEKST KARLIJN HOFTIJZER
28

FOTO’S ANP, FRANCO GANDINI
Ingeklemd tussen Frankrijk en
Spanje, midden in de Pyreneeën,
ligt het dwergstaatje Andorra. Hier
is Catalaans de voertaal en strijken
jaarlijks drommen toeristen neer
voor een dagje uit. Andorra is een
prinsdom en dus een monarchie.
Wel een bijzondere variant op
deze staatsvorm: Andorra is een
co-vorstendom, met aan het hoofd
twee prinsen. Om het nog unieker
te maken, is een van die prinsen ook
staatshoofd van een land waarin bij
uitstek een republikeins hart klopt:
de president van Frankrijk, dus op
dit moment Emmanuel Macron.
Deze bijzondere titel van de Franse
president is de erfenis van een besluit
dat eeuwen geleden, in 1278 om
precies te zijn, wordt genomen.
Andorra is op dat moment onderwerp
van de strijd tussen twee
machthebbers. Aan de noordelijke
kant is de heerschappij in handen van
de Graaf van Foix. Ten zuiden is de
prins-bisschop van Urgell de baas.
Prins-bisschop betekent dat hij naast
de geestelijke leiding over zijn bisdom
ook wereldlijke macht heeft over zijn
grondgebied. In plaats van elkaar tot
de laatste zucht te bevechten, komen
ze tot een verdrag waarin zij afspreken
om de macht over Andorra te delen.
2019: Emmanuel Macron (m) brengt als co-prins een bezoek aan ‘zijn’ Andorra.
Joan Enric Vives (r) was tot en met 2024 co-prins en bisschop van Urgell.
Rond 1600 besluiten de opvolgers
van de prins-bisschop en graaf om
hun posities meer te formaliseren.
Ze benoemen elkaar tot vorst,
of co-prins, en hebben ieder een
vaste vertegenwoordiger in Andorra.
De co-prinsen staan toe dat de
inwoners veel zelf mogen beslissen
over Andorra, waarmee er een
wederzijdse tevredenheid is over
het reilen en zeilen van het gebied.
In de jaren die volgen, gaat de titel
van de Graaf van Foix over op de
koning van Navarra (een koninkrijk
dat later wordt ingelijfd bij Spanje),
die ook koning wordt van Frankrijk.
Vanaf dat moment is de titel altijd
– ondanks de turbulente strijd om
de macht – bij het Franse staatshoofd
gebleven, en dat is dus anno 2025
president Macron.
De bisschop van Urgell is net als de
president nog steeds co-prins, hoewel
zijn wereldlijke macht inmiddels is
ingeleverd. Het bisdom van Andorra
staat nog wel steeds onder leiding
van de bisschop, op dit moment
Josep-Lluís Serrano Pentinat.
In de jaren 90 van de vorige eeuw
wil Andorra lid worden van de
Verenigde Naties, maar dat is alleen
mogelijk voor soevereine landen.
De staatsvorm wordt wat opgefrist
en daar is in 1993 de parlementaire
democratie. Er komt dan voor het
eerst een grondwet, waarin wordt
vastgelegd dat de co-prinsen weliswaar
staatshoofd zijn, maar geen
macht meer hebben. De situatie
blijft dus uniek met de twee staatshoofden
die ook nog eens niet in
Andorra wonen.
De rol van – op dit moment –
Macron is volledig ceremonieel,
maar het idee is wel dat een Franse
president in zijn functie van co-prins
in ieder geval één keer ‘zijn’ Andorra
bezoekt. Macron bracht tijdens
zijn eerste presidentstermijn al een
bezoek, in 2019, en deed toen in een
dag alle gemeentes van Andorra aan.
29

30

GRANT HARROLD,
BUTLER OP HIGHGROVE
‘Mijn eerste indruk van
Charles en Camilla?
Charmant, hoffelijk,
erg vriendelijk, precies
zoals ik me had voorgesteld.
Charles vroeg me altijd
of ik gelukkig was, of ik
me op mijn gemak voelde,
of ik iets nodig had.
Soms verraste hun
vriendelijkheid me een
beetje. Ik vergat bijna
wie ze waren.’
31

Butler Grant Harrold
was in dienst van
Charles toen hij nog
Prins van Wales
was. ‘Charles was
zo vriendelijk en
grappig.’ Op
Highgrove zorgde
Harrold soms ook
voor de prinsen
William en Harry en
zag hij Catherine
haar intrede in de
familie maken.
tHoe is uw liefde voor de Britse
koninklijke familie ontstaan?
Tussen 2004 en 2011 was
Grant Harrold in dienst
van koning Charles,
destijds Prins van Wales,
als butler op Highgrove.
Hij was aanwezig op de
bruiloft van Charles en
Camilla en was getuige
van Kates eerste stappen
binnen de koninklijke
familie. In zijn memoires
The Royal Butler – My
remarkable life of royal
service blikt de Brit, die
nu etiquettelessen geeft,
terug op zijn carrière.
TEKST OLIVIA MICENMACHER/POINT DE VUE
‘Ik herinner me dat ik op 13-jarige leeftijd
naar een documentaire keek waarin
koningin Elizabeth II danste op het
Ghillies Ball. Ik vroeg mijn vader hoe ik
haar kon benaderen. “Je maakt meer kans
om met een corgi te trouwen”, antwoordde
hij toen. Ik begon een carrière als butler
en uiteindelijk heb ik met de koningin
gedanst! Mijn kinderdroom kwam uit.’
Vertel.
‘In 2005, tijdens een verblijf op Balmoral,
stelde Charles voor om met het hele gezin
naar het traditionele Ghillies Ball te gaan.
Ik was veel te nerveus en verzon allerlei
excuses om niet te gaan. Uiteindelijk ben
ik toch gegaan en heb ik met Camilla
gedanst. Toen verscheen de koningin
plotseling achter me, net als in een film.
En ik heb die dans met haar afgesloten!’
Welke kwaliteiten waren nodig
om in dienst te kunnen treden bij
prins Charles?
‘Ik zou zeggen: in de eerste plaats discretie.
Dus vooral geen boek schrijven! Maar even
serieus: respect, loyaliteit en vertrouwen
zijn wat gezocht wordt in een medewerker
van een koninklijke residentie.’
Is het bij indiensttreding verplicht
om een geheimhoudingsverklaring
te ondertekenen?
‘Uiteraard. Er zijn natuurlijk gesprekken
en vergaderingen waarvan de inhoud niet
naar buiten mag komen. Maar we mogen
wel vertellen over ons dagelijks leven. Het
belangrijkste is dat we niet bijdragen
aan een verandering in het beeld dat het
publiek heeft van de Kroon.’
Leek uw dagelijks leven op wat we
zien in Downton Abbey?
‘De diners en teas worden al eeuwenlang
op dezelfde manier bereid. Het verschil
is dat we nu computers gebruiken om
alles te organiseren. We zijn met minder
mensen en doen veel meer: schoonmaken,
koken... De rol is volledig veranderd.’
Wat was uw eerste indruk van
Charles en Camilla?
‘Charmant, hoffelijk, erg vriendelijk,
precies zoals ik me had voorgesteld.
Charles vroeg me altijd of ik gelukkig
was, of ik me op mijn gemak voelde,
of ik iets nodig had. Soms verraste hun
vriendelijkheid me een beetje. Ik vergat
bijna wie ze waren.’
Charles tolereerde zelfs uw
onhandigheid...
‘Ik maakte een grote fout toen ik op een
dag zijn dessertbord vergat. Hij sneed een
stuk taart af en moest het op het zilveren
onderbord leggen. “Ik ben een royal,
ik mag tenslotte van zilver eten”, zei
hij om me gerust te stellen. Hij was zo
vriendelijk en grappig, terwijl ik een
berisping had verwacht. Hij stelde me
op mijn gemak.’
32

33

34

The Royal Butler – My remarkable
life of royal service door Grant
Harrold is te bestellen in de
(online) boekhandel. Vooralsnog
staat een Nederlandse vertaling
niet op de planning.
FOTO’S GETTYIMAGES, GRANT HARROLD
Op Highgrove moest u soms voor
William en Harry zorgen. Hoe waren
ze in het dagelijks leven?
‘Ik begreep hun persoonlijkheden meteen
toen ik ze ontmoette. De ene schudde me
de hand: “Aangenaam, u kunt me gewoon
William noemen.” Ik had bijna domweg
geantwoord: “En u kunt mij Grant
noemen.” De andere prins gooide waterballonnen
naar mij vanaf het dak van
het huis om mij welkom te heten. Dat vat
Harry en William goed samen, ze zijn
allebei even schattig. Ik voelde mij vereerd
dat ik voor hen mocht zorgen.’
U was bijzonder close met William.
‘Hij vertrouwde niemand, dus het feit dat
hij vaak met mij praatte en mijn telefoonnummer
noteerde, raakte me echt. We
waren in die tijd heel close. Hij belde me
en we praatten over ons leven. Hij vroeg
me veel over mijn jeugd en mijn familie.’
Was u verrast door de breuk tussen
Harry en de Windsors?
‘Toen de relatie verslechterde, kon ik het
nauwelijks geloven. Deze twee broers waren
de beste vrienden ter wereld. Ze gingen
samen feesten, hadden dezelfde vrienden,
gingen naar dezelfde evenementen.
Ze konden goed opschieten met hun
vader en stiefmoeder. Ik was getuige van
dit alles. Het is heel moeilijk te begrijpen.’
U hebt Kate Middleton de familie in
zien komen, wat vond u van haar?
‘Toen ik haar ontmoette, was ze zo mooi,
gracieus en vriendelijk. Eigenschappen
die me deden denken aan prinses Diana.
Ze is verlegen, maar weet zich te profileren
wanneer dat nodig is. Ik zou zeggen dat
ze behoefte heeft aan haar persoonlijke
ruimte. Ze houdt ervan om tijd voor
zichzelf te hebben. Ze houdt ervan om
discreet te blijven, een belangrijk punt
dat ze gemeen heeft met William.’
U hebt ook voor koningin Elizabeth
gewerkt en u vertelt in uw boek hoe
ondeugend ze kon zijn.
‘Op een avond glipte ze weg uit een salon
vol gasten om naar de eetkamer te gaan.
Niemand volgde haar, terwijl dat volgens
het protocol wel zou moeten. Ze rende
door de gang – ik moest haar wel volgen –
om alleen aan tafel te gaan zitten en hen
zo in verlegenheid te brengen. Toen ze
hoorde dat de gasten op hun beurt aan
kwamen rennen – Charles en Camilla
struikelden bijna over het tapijt – gaf
ze me een knipoog. Als koningin wist
ze dat ze zich dat kon veroorloven.
Ze maakte soms grapjes over haar status.
Op haar eigen manier doorbrak ze de
monarchale traditie.’
U hebt een paar blunders op uw
naam staan. Per ongeluk het alarm
van de auto’s van William en Harry
laten afgaan, aan het werk gaan
na een mislukte zelfbruinsessie...
Wat is uw favoriete anekdote?
‘Toen ik me in een kast verstopte voor
Charles en Camilla. Ik zag ze aankomen
en schrok, omdat ik niet wist wat het
protocol was als je de Prins van Wales in
een gang tegenkwam. Ze zagen dat ik me
opsloot, en ze bleven toen een tijdje voor
de kast staan en maakten grapjes, wetende
dat ik ze kon horen. Ze toonden hun
gevoel voor humor.’
Wat voelde u op 8 september 2022,
toen koningin Elizabeth overleed?
‘Het was een heel vreemde en lange
dag. Ik gaf een interview aan de media.
’s Avonds stuurde een kennis me een
berichtje om me te laten weten dat ze haar
lichaam naar de balzaal van Balmoral
hadden overgebracht. Toen begon ik te
huilen. Mijn hoop om de koningin te
ontmoeten, was ontstaan door het beeld
van haar, dansend in die zaal met
honderdvijftig mensen. En plotseling,
toen ik me haar kist voorstelde, alleen
tussen die muren, waar mijn kinderdroom
was begonnen... raakte me dat diep.
Ja, ik was erdoor ontroerd.’
Als prins William u vandaag een
baan zou aanbieden, zou u die dan
aannemen?
‘O, goede vraag! Ik ben dol op mijn huidige
leven. Ik geef lezingen, maak documentaires
en ontmoet geweldige mensen. Dus als
William me zou bellen? Spontaan zou ik
niet meteen ‘ja’ zeggen. Maar het is dankzij
zijn grootmoeder en zijn vader dat ik
vandaag deze kansen krijg. Ik denk dat
ik niet zou kunnen weigeren.’
35

PUZZEL & WIN
Calogero Dell’Aira
Biografie van een kasteelensemble
3x
KANS!
WAARDENBURG EN
NEERIJNEN
T.W.V. € 39,99
Op het Gelderse landgoed Waardenburg
en Neerijnen staan twee kastelen. Het
ene kasteel ziet eruit als een romantisch
middeleeuws kasteel, het andere als
een classicistisch landhuis. Calogero
Dell’Aira beschrijft de geschiedenis
van het landgoed: de verwoesting
van de rijke Bourgondisch-Habsburgse
cultuur van Waardenburg door Oranje,
de moeizame wederopbouw, de symbiose
tussen de actoren en hun kastelen
en de buitenplaatscultuur.
HOE DOET U MEE?
Uw oplossing kunt u tot 15 december
2025 mailen naar puzzel@vorsten.nl.
U kunt uw antwoord ook per post
sturen naar: Vorsten, Spaklerweg 53,
1114 AE Amsterdam.
De oplossing van de woordzoeker
in Vorsten 13: Gerbrandy
De winnaars van het boek
Deventer Goud- en Zilversmeden
hebben inmiddels bericht gehad.
FILIPPINE
Gelijke cijfers zijn gelijke letters. Bij juiste invulling lees je in de gemarkeerde kolom de oplossing.
7
10
1
3
6 13 11 3 12 4
2
5
9 12 3 9
10 13 3
4
11 8 12 8
11 8 5 8 13
9 8 2 11 4 2
5 10 8 6 12 4 7 3
12
11
6
8
11 3
6 13 11 4 12 3
13 7 12 1
12 1 12 3
10 1 12 4
1 Monument
2 Wat is de
naam van het
werkpaleis van
koning Willem-
Alexander?
3 Gevelversiering
4 Bij deze bouwstijl
horen spitsbogen,
luchtbogen en
roosvensters
5 Steensoort
6 Kookgelegenheid
7 Fontein of waterval
in de tuin
8 Hoe heet het
voetstuk van
een standbeeld?
9 Koninklijk persoon
10 Fijn aardewerk
11 Boomrijke
wandelpaden
12 In een stalling
zetten
36

Het laatste nieuws
over royals in
binnen- en buitenland,
elke twee weken in uw inbox.
Meld u aan via
vorsten.nl/nieuwsbrief
colofon
HOOFDREDACTEUR
Anneliese Bergman
ART DIRECTOR
Ingeborg Berghuijs (freelance)
CHEF REDACTIE
Désirée Raemaekers
REDACTIE
Marjolein Beijderwellen,
Karlijn Hoftijzer
VORMGEVING
Ursula Hopson
MARKETING
Tineke van Bakel, Sophie de Bie, Nicole
Boekema, Merel de Jong,Ivonne van Keulen,
Julia Siudak, Veerle Westenburger (freelance)
LOSSE VERKOOP
Tess Brentjens, Patricia de Bruin
FOTO ZWEEDSE HOF
AAN DIT NUMMER WERKTEN MEE
Martijn Akkerman, Eefje Claassen,
Wim Dehandschutter, Josine Droogendijk,
Olivia Micenmacher/Point de Vue, Paul Rem,
Lynn van der Vegt, Ella Vermeulen
Volg ons ook online
facebook.com/VorstenNL vorsten.nl instagram.com/vorsten_nl
UITGEVER
Léon Bouwman
DRUK
Roularta Printing
SERVICE & INFORMATIE
NIEUWE ABONNEMENTEN Ga voor alle aanbiedingen naar vorsten.nl/abonneren of bel +31 (0)20 894 7544 (ma t/m vr 9-17 uur).
Belgische lezers kunnen bellen naar: +31 (0)20 894 5661. De actietarieven van Vorsten gelden alleen voor nieuwe abonnees die de
afgelopen 6 maanden geen abonnement hebben gehad. Heeft u recent nog een abonnement gehad? Neem dan contact op met de
klantenservice. KLANTENSERVICE Blad niet ontvangen? Verhuisd? Regel eenvoudig 24/7 uw abonnementszaken op: service.roularta.nl
of mail naar klantenservice@vorsten.nl, bel +31 (0)20 894 7544 (ma t/m vr 9-17 uur) of schrijf aan Klantenservice Vorsten, Postbus
606, 7000 AP Doetinchem. Belgische lezers kunnen bellen naar: +31 (0)20 894 5661. Adreswijzigingen dienen uiterlijk 3 weken voor
de verhuizing bij ons bekend te zijn. NABESTELLEN van reeds verschenen edities uit 2024 en 2025 is mogelijk op vorsten.nl/bestellen.
BEËINDIGEN VAN HET ABONNEMENT kan tegen het einde van de eerste abonnementstermijn, door uiterlijk een maand voor verschijnen
van het eerste nummer van de nieuwe abonnementstermijn op te zeggen. Na de eerste abonnements termijn kan het abonnement
met inachtneming van een opzegtermijn van 1 maand worden beëindigd. Bel +31 (0)20 894 7544 (ma t/m vr 9-17 uur).
Belgische lezers kunnen bellen naar: +31 (0)20 894 5661. ABONNEMENTSPRIJZEN De prijs van een jaarabonnement bedraagt
€133 bij betaling per automatische incasso (voor andere betaalwijzen wordt €2,60 administratiekosten gerekend). Bij een jaarabonnement
ontvangt u 14 nummers Vorsten (inclusief 2 dubbelnummers en/of special). Abonnees lezen met hun abonnement ook
meer dan 25 andere tijdschriften via Mijn Magazines. Bovendien is deze digitale toegang te delen met twee anderen. Abonnementen
buiten Nederland en België zijn op aanvraag, mail hiervoor naar klantenservice@vorsten.nl Prijswijzigingen, druk- en zetfouten voorbehouden.
BETALINGSVOORWAARDEN Een abonnement geldt voor de opgegeven periode en wordt nadien – behoudens opzegging
– automatisch omgezet in een abonnement voor onbepaalde tijd. Het abonnementsgeld dient vooruit te worden voldaan. Een andere
betaaltermijn of -wijze is mogelijk, neem hiervoor contact op met onze Klantenservice. Bij niet tijdige betaling worden herinneringskosten
in rekening gebracht. LEVERINGSVOORWAARDEN Levering van tijdschriften en levering en verkoop van premies en handelsartikelen
geschiedt volgens de Leveringsvoorwaarden Roularta Media Nederland. Kijk voor deze voorwaarden op roularta.nl/
voorwaarden. U kunt deze voor waarden ook schriftelijk opvragen bij Klantenservice Vorsten, Postbus 606, 7000 AP Doetinchem.
Voor bezorg adressen buiten Nederland en België mail naar: klantenservice@vorsten.nl. HANDELSARTIKELEN Voor alle premies,
aanbiedingen en acties in Nederland en België geldt: zolang de voorraad strekt. Helaas is het bestellen van handelsartikelen vanuit
landen buiten Nederland en België niet mogelijk. PRIVACY Roularta Media Nederland, de uitgever van Vorsten, legt van haar
abonnees en klanten in het kader van haar dienstverlening gegevens vast. Deze persoonsgegevens worden verwerkt in overeenstemming
met de toepasselijke wet- en regelgeving, waaronder de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG). Kijk
voor het privacybeleid van Roularta Media Nederland op roularta.nl/voorwaarden. Via privacy@roularta.nl en/of via Klantenservice
Vorsten, Postbus 606, 7000 AP Doetinchem, kunt u altijd contact opnemen met vragen over dit privacybeleid.
SALES
Roularta Media Nederland:
advertising@roularta.nl
VRAGEN OVER BEZORGING, ABONNEMENTEN,
BETALING, ADRESWIJZIGINGEN, ARTIKELEN ETC
Telefoon: 020-894 75 44
Altijd bereikbaar: https://service.roularta.nl
DISTRIBUTIE
losse verkoop Aldipress B.V., De Meern, 030-666 06 11
LEESPORTEFEUILLE
Zonder schriftelijke toestemming van de uitgever
is het niet geoorloofd Vorsten op te nemen in of ter
beschikking te stellen aan een leesportefeuille.
VORSTEN IS EEN UITGAVE VAN
ROULARTA MEDIA NEDERLAND
© 2025 Roularta Media Nederland
Onder voorbehoud van alle rechten. Niets uit
dezeuitgave mag geheel of gedeeltelijk, worden
verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomati seerd
gegevensbestand of openbaar worden gemaakt op welke
wijze dan ook, zonder schriftelijke toestemming van de
uitgever. De uitgever sluit iedere aansprakelijkheid voor
schade als gevolg van druk- en zetfouten uit. Vorsten is
een geregistreerd merk van Roularta Media Nederland. De
redactie heeft zich ingespannen rechthebbenden van alle
afbeeldingen te achterhalen. Mocht u menen dat wij
onterecht afbeeldingen hebben gebruikt, dan verzoeken
wij u contact op te nemen met de redactie. Redactie
Vorsten, Spaklerweg 53, 1114 AE Amsterdam.
E-mail: info@vorsten.nl
ABROAD
Vorsten is available for International Licensing and
Syndication. More information: vorsten@roularta.nl
37

38
Aan het Britse hof (links) worden
de servetten anders gevouwen
dan aan het Nederlandse (zie ook
onderste foto)

PAUL REM
Paul Rem is kunsthistoricus en conservator van Paleis Het Loo in Apeldoorn. In die hoedanigheid stuit hij regelmatig op bijzondere verhalen.
Bovendien is hij soms aanwezig als koninklijke gasten het museumpaleis bezoeken. In Vorsten deelt hij zijn ervaringen en zijn kennis.
Koninklijke servettenparade
DDonkere winterdagen smeken
om wat méér aankleding op
tafel dan gebruikelijk. Kaarsen,
fonkelend kristal (of gewoon
glas, maar dan wel mooi
opgepoetst) en glanzend zilver.
En mooie servetten! Papieren
servetten zijn vaak mooi bedrukt en vooral
praktisch, maar servetten van linnen of katoen
maken de tafel toch wel echt feestelijker.
Vooral als iedereen aan tafel gaat zitten.
Absolute regel is: zodra je zit, meteen het
servet pakken en met een rustige zwaai op
schoot leggen. Zonde van al dat vouwwerk,
maar het moet. Pas dan kan de maaltijd
beginnen. Voor degene die met de borden
met lekkers komt, is het echt vervelend
steeds te moeten vragen: ‘Haal even het
servet van je onderbord.’
Damast
Het hebben van een stoffen servet was heel
vroeger voorbehouden aan de sociale laag
die zich kostbaar damast kon veroorloven.
‘Gewone’ mensen lieten hun vette handen
misschien aflikken door honden die langs
de tafel liepen, maar wie het kon betalen,
demonstreerde graag dat hij wist hoe het aan
tafel hoorde. Zij gebruikten het servet, een
woord dat is afgeleid van het Franse servire,
opdienen. De Nederlanden, vooral de steden
Doornik en Haarlem, waren beroemd om
hun damast: stoffen van linnen, versierd met
ingeweven decoraties. Damast met patronen
was heel kostbaar, want de productie was
zeer tijdrovend. Het duurde lang voordat
een bestelling klaar was. Prinses Mary,
de vrouw van prins Willem II, kreeg in 1660
bij haar bezoek aan Haarlem een tafelkleed
en servetten aangeboden die pas drie jaar
later klaar waren...
Van de prinsen Maurits en Frederik Hendrik
zijn servetten en tafellakens met ingeweven
wapens bewaard gebleven. Zowel de aanzittende
als de bediende droeg het servet
over de schouder, zodat het ingeweven
wapen voor iedereen goed zichtbaar was.
In de 17de eeuw was het stijven en vouwen
van linnen en kant tot een ware kunst
verheven, die wij vooral kennen van de
prachtige maar ingewikkelde molensteenkragen
op de oude portretten.
Fabeldieren
Maar niet alleen de kragen, ook de servetten
werden in allerlei vormen gevouwen ter
39

Kunstig gevouwen pronkservetten
behoorden tot de echte eyecatchers
op tafel
Op de bordjes de afkortingen FSW:
Frederika Sophia Wilhelmina en
PVOR: Prins van Oranje.
Boven: Dergelijke servetten
waren bedoeld als versiering.
Rechts: Aan het Britse hof
worden de servetten in een
opstaande vorm gevouwen.
In het verleden ook in
Nederland (foto onder).
versiering van de tafels. In oude kookboeken
vindt men aanwijzingen, soms verduidelijkt
met illustraties, hoe vogels, monogrammen,
wapens, beesten, fabeldieren en burchten
gevouwen werden. Deze vouwwerken
behoorden tot de echte eyecatchers op
de tafel en werden niet als servet gebruikt.
Ze waren bedoeld als versiering. Voor het
afvegen van mond en handen gebruikte je
je eigen servet.
In de loop van de 18de eeuw veranderde de
mode: de kunstig gevouwen pronkservetten
in het midden van de tafel werden vervangen
door decoraties van wit suikerwerk. Hoewel
suiker aanvankelijk zeer kostbaar was, zijn
er in de 16de eeuw al beschrijvingen bekend
hoe men er een decoratief pronkstuk van kon
maken. Door de import van suikerriet uit het
Caribisch gebied, waar het riet goed gedijde,
werd suiker in de 18de eeuw in Europa steeds
meer beschikbaar. De suikerbakkers gingen
dan ook meer en meer de rol van de servetvouwers
overnemen. Deze suikerwerken
waren dus niet bedoeld om op te eten, maar
om te bewonderen.
Kwetsbaar
De functionele servetten, bedoeld voor mond
en vingers, bleven in gebruik en werden op
of naast het bord gelegd. Dat zien we nog
altijd bij staatsbanketten. De linnen servetten
en de bijbehorende vingerdoekjes en tafellakens
worden in orde gebracht door de
linnenkamer, die onder het departement
van de Hofmaarschalk valt.
Zo af en toe worden nieuwe bestellingen
geplaatst, want tafellinnen is kwetsbaar. Door
het wassen slijt het linnengoed snel. In het
historisch archief van de Hofmaarschalk
komen verzoeken tot verhoging van het
budget om nieuw damast aan te schaffen
regelmatig voor. Evenwel, papieren servetten
zijn tot nog toe bij offciële diners aan het hof
niet gesignaleerd.
FOTO’S ANP, PALEIS HET LOO/NIELS COPPES (FOTO)/HANS SCHUITE (VOUWWERK), PALEIS HET LOO/MICHIEL ELSEVIER STOCKMAN
40

41

VERSUS
Op het eerste gezicht hebben ze veel gemeen, maar verschillen zijn er ook. Karlijn Hoftijzer vergelijkt twee royals.
AMALIA VS.
NGRID ALEXANDRA
Toekomstig koningin
42

Ze waren allebei bruidsmeisje
bij het huwelijk van
peetmoeder kroonprinses
Victoria, gingen samen op
familievakantie en deelden
hun diadeemdebuut op
hetzelfde feestje. Ooit
worden ze ook collega’s.
Maar de weg naar de
troon verloopt voor Amalia
en Ingrid Alexandra net
wat anders.

Amalia vindt steun bij Elisabeth
en Ingrid Alexandra ‘omdat ze
in dezelfde positie zitten als ik’
WERKERVARING
Amalia
Tot voor kort werd er van Amalia nog
weinig verwacht op werkgebied, dus
zagen we haar alleen tijdens fotosessies en
Koningsdag. Sinds haar 18de hebben we
haar stukken beter leren kennen omdat ze
meedoet met het persgesprek na de zomerfotosessie.
Ervaring voor de camera’s
heeft ze dus al genoeg, maar haar rol als
vertegenwoordiger van haar vader begint
nu pas op gang te komen. En alleen als
haar studie het toelaat. Niet voor niets
stortte ze tot voor kort een deel van haar
toelage terug zodat ze er nog geen werk
tegenover hoefde te zetten.
Ingrid Alexandra
Ervaring met prinsessenwerk deed de
Noorse Ingrid Alexandra al op haar 5de
op, toen ze met haar moeder kroonprinses
Mette-Marit meedeed aan Wereld Milieu
Dag. Op haar 11de ging ze voor het eerst
alleen op pad om haar eerste schip te
dopen en later volgden nog enkele solooptredens.
De Noren leerden Ingrid
Alexandra pas echt wat beter kennen toen
ze op haar 21ste verjaardag een interview
gaf over haar hobby’s, leven als prinses
en toekomstdromen. Tot nu toe doet de
prinses af en toe mee met een ontvangst
op het paleis of is ze bij de nationale
feestdag als de studie het toelaat, maar
veel zegt ze nog niet.
TOEKOMSTPERSPECTIEF
Amalia
Op haar 14de ‘verzoende’ Amalia zich
naar eigen zeggen met haar toekomstige
rol, maar ze heeft dat beeld op haar 18de
in ieder geval nog niet omarmd. In haar
bijzondere positie vindt ze steun bij onder
anderen Elisabeth van België én Ingrid
Alexandra. Ze vindt het fijn met ze te
praten ‘omdat ze in dezelfde positie zitten
als ik. We hoeven elkaar daar niets over
uit te leggen, ze begrijpen perfect hoe ik
me voel’. Hun uitzonderingspositie schept
een band, vertelt ze in de zomer van 2022.
‘Het is heel fijn om met elkaar over
bepaalde basale levensdingen te praten
die voor ons net wat anders liggen, en dat
snappen we dan van elkaar.’
Ingrid Alexandra
Ingrid Alexandra wordt ooit de eerste
regerende koningin van Noorwegen in de
moderne geschiedenis. Of ze ook van plan
is het ambt te aanvaarden? ‘Dat is voorlopig
wel het plan’, zegt ze op haar 21ste.
Tips en tricks kan ze nu afkijken bij
grootvader koning Harald. ‘Ik leer van
wat hij doet en wat hij vertelt. In onze
rol is het belangrijk om niet verteld te
worden wat je moet doen, maar het je
eigen maken.’ Of ze ooit fantaseert over
een ander leven? ‘Het is een mooie kans,
en ik ben dankbaar voor de mogelijkheid.
Maar soms kun je je afvragen en dromen
hoe een ander leven eruit zou zien.’

NET ALS MAMA
Amalia
Als Amalia aan iemand een voorbeeld kan
nemen als het op werkethos en gevoel voor
de spotlights aankomt, is het Máxima wel.
Mét een kleine nuance: Máxima kan zich
in haar rol als echtgenote van de vorst wat
meer vrijheid permitteren dan Amalia
later als regerend koningin zal hebben.
Maar voordat dát zover is, leert Amalia
de fijne kneepjes van het koninginnenvak
door te profiteren van moeders stijl (en dus
kledingkast) en door over haar schouder
mee te kijken hoe je diplomatiek,
door tastend en charmant te werk gaat,
bijvoorbeeld tijdens haar VN-werk of
een ontmoeting met wereldleiders.
Ingrid Alexandra
Dat ingetogene van Ingrid Alexandra,
Ingrid voor intimi, kan ze zowel van vader
als moeder geërfd hebben. Maar van Mette-
Marit krijgt ze nog iets veel belangrijkers
mee: de ervaring om hard aan je carrière
te werken. Mette-Marit kwam niet
bepaald als publiekslieveling binnen aan
het hof, maar heeft zich opgewerkt tot
ideale koningin-to-be. Helaas voor de
kroonprinses zal ze zich door haar
chronische longziekte nooit fulltime
aan haar taak kunnen wijden. Het zit er
dan ook dik in dat Ingrid daardoor al
sneller dan bedoeld flink aan de bak moet
om haar vader te ondersteunen zodra hij
koning wordt.
EERST STUDEREN
Amalia
Na een enigszins valse start in het
studentenleven vanwege bedreigingen,
heeft Amalia voor een verlenging gekozen.
Na het afronden van de bachelor PPLE
is ze begonnen aan een tweede bachelor,
Nederlands Recht. Verrassend genoeg
koos ze daarnaast ook voor een militaire
carrière als student-reservist. Een druk
programma, waarin ze ook nog eens
ruimte moet maken voor een publieke
verplichting hier en daar, waarvan de
frequentie wat omhoog gaat. Denk
daarbij aan typische Prinses van Oranjetaken,
zoals acte de présence geven bij
binnenlandse staatsbanketten, een
buitenlandse troonswissel of andere
incidentele evenementen als de viering
van 750 jaar Amsterdam.
Ingrid Alexandra
Ingrid Alexandra heeft voorlopig even
eieren voor haar geld gekozen en kan niet
verder van huis zijn dan nu. In Australië
is ze begonnen aan een driejarige bachelor
Sociale Wetenschappen, met geen andere
‘verplichtingen’ dan studeren en campusfeestjes
vieren. Voordat ze haar eerste dag
in de collegebanken doorbracht, heeft ze
het uitgaansleven van Sydney al beter
leren kennen. De kans dat ze voor kleine
wissewasjes naar Noorwegen terugkeert,
lijkt klein, dus voorlopig zal haar publieke
aanwezigheid niet toenemen. Volgens
koning Harald is het avontuur van zijn
kleindochter ‘alleen maar een voordeel’.
Het is ‘een investering die met rente
terugkomt.’
Ingrid
Alexandra
heeft even
geen andere
‘verplichtingen’
dan studeren
en campusfeestjes
vieren
FOTO'S ANP, GETTYIMAGES

46

DE KEIZER
DIE TUINMAN
WERD
Hij was nog geen 3 jaar oud toen hij op de troon van China
werd geplaatst, maar Puyi eindigde zijn leven als eenvoudige
tuinman. Het opmerkelijke verhaal van de keizer die getuige
was van de ineenstorting van zijn tweeduizendjarige rijk.
TEKST EEFJE CLAASSEN
47

Het is al donker wanneer de rode poorten
met gouden deurkloppers van de residentie
van Mantsjoe-prins Chun openen. Begeleid
door soldaten van de keizerlijke garde wordt
een gesloten draagstoel op de schouders
van een tiental eunuchen naar buiten
gebracht, op weg naar de verderop gelegen
Verboden Stad. Daar ligt keizer Guangxu
op zijn sterfbed.
Het is diens tante keizerin-weduwe Cixi
die de prins op deze 13 november 1908
heeft ontboden. Zij is al bijna vijftig jaar
de feitelijk heerser over het rijk, en heeft
via hervormingen geprobeerd de Qingdynastie
te beschermen tegen buitenlandse
mogendheden en binnenlandse revolutionaire
opstanden. Haar hoop is om China
te veranderen in een constitutionele
monarchie.
Nu de keizer stervende is en zijzelf ernstig
ziek, wil ze de toekomst veiligstellen.
Omringd door de leden van de Grote
Raad wijst ze op haar ziekbed via een
decreet haar achterneefje, de op 7 februari
4
1906 geboren Aisin-Gioro Puyi, aan als troonopvolger van de
kinderloze keizer. Puyi’s vader, de jongere halfbroer van de keizer
die Cixi al jaren heeft getraind, zal als zijn regent optreden.
De 24-jarige prins Chun is bevolen onmiddellijk zijn 2-jarig
zoontje naar het paleis te brengen.
Wanneer de draagstoel in het hart van de Verboden Stad voor
het keizerlijke paleis arriveert, wordt het gordijn opzij geschoven.
Puyi ligt tegen de borst van zijn 18-jarige min Wang Momo, die
mee is gestuurd om de kleuter tijdens zijn verhuizing te kalmeren.
Een dag later overlijdt de keizer, de dag erna Cixi. Puyi is nu
Zijne Majesteit de Keizer die regeert over miljoenen mensen.
Voorgeschreven buigingen
Op een koude decemberdag in 1908, wordt Puyi als tiende Qingkeizer
op de gouden drakentroon geplaatst. Dankzij de film The
Last Emperor (1987), met goedkeuring van de Chinese regering
gefilmd op de oorspronkelijke locatie en grotendeels gebaseerd op
de memoires van de keizer, weten we hoe dat eruit moet hebben
gezien. De in de – veel te ruime – gele zijden drakenmantel
gestoken miniatuur-keizer Xuantong (‘oproep tot eenheid’) zit
op de verhoudingsgewijs immens grote gouden troon. Zijn vader
heeft tijdens de uren durende ceremonie moeite om de onrustige
kleuter in het gareel te houden, terwijl een defilé van hoogwaardigheidsbekleders
de keizer eerbiedigt met de voorgeschreven
buigingen. Als zijn vader Puyi probeert te sussen ‘Wees nou stil!
Het is zo allemaal voorbij’, zien de paleisdienaren daar een slecht
voorteken in.
Ze krijgen gelijk: slechts drie jaar later heeft de dan 5-jarige
keizer geen rijk meer en eindigt de tweeduizendjarige keizerlijke
heerschappij. De Qing-dynastie was al aan het wankelen toen
Puyi keizer werd, maar na een gewapende opstand sluiten steeds
meer mensen zich aan bij de republikeinen. Op 1 januari 1912
wordt de Republiek China uitgeroepen, waarna op 12 februari
de formele abdicatie van de keizer volgt. Dankzij een schappelijk
compromis, waarbij Puyi zijn titel, entourage en riante toelage
behoudt, leeft de kleine keizer nietsvermoedend in zijn miniatuurstad,
door hoge muren gescheiden van Peking. Naast zijn min
en vijf ‘moeders’ (gemalinnen van de voorgaande keizer) wordt
Puyi permanent omringd door talloze eunuchen; baardloze
gecastreerde slaven met Mantsjoe-staart en hoge stemmen.
Zij zijn Puyi’s eerste leraren en speelkameraden, die hem
48

1. Kleuter Puyi werd keizer.
2. Puyi in 1935, samen met de
Japanse keizer Hirohito.
3. Puyi’s echtgenote Wan Rong
(Elizabeth).
4. In 1926 in China.
2
1
3
met dagelijks terugkerende eeuwenoude rituelen behandelen als
een levende godheid.
Zijn moeder en broertje zal hij pas weer op 10-jarige leeftijd zien.
‘Hoewel ik in ruime mate van moeders voorzien was, heb ik nooit
echte moederliefde ondervonden’, zou hij later in zijn memoires
schrijven. Zijn afkeer van zijn bemoeizuchtige ‘moeders’ wordt
nog groter wanneer zij vlak voor zijn 9de verjaardag, zonder dat
hij afscheid mag nemen, zijn geliefde min Wang Momo wegsturen.
Vanaf dan moet hij alleen slapen in het grote lege bed.
Henry en Elizabeth
In 1921 vinden de keizerlijke gemalinnen het tijd dat de inmiddels
15-jarige keizer gaat trouwen. Puyi krijgt vier foto’s van huwelijkskandidaten
waarop de meisjes nauwelijks zijn te onderscheiden,
met de opdracht bij zijn voorkeur een potloodstreepje te zetten.
Maar al snel wordt duidelijk dat de gemalinnen feitelijk de
keuze maken. Die valt op Wan Rong, de dochter van een rijke
Mantsjoe-aristocraat. Puyi ziet haar, net als het meisje Wen
Xiu dat zijn concubine wordt, pas tijdens de traditiegetrouw
nachtelijke huwelijksceremonie, op 1 december 1922, al is het
gezicht van zijn bruid dan verborgen achter een rode sluier met
draken en feniksen.
Even daarvoor is zij per draagstoel
opgehaald, onder grote belangstelling
van burgers die, langs de met geel zand
bezaaide straten buiten de Verboden Stad,
een glimp proberen op te vangen van de
indrukwekkende processie van vlaggen,
parasols en lantaarns. Na het uitwisselen
van de huwelijkse wijnbekers is het
huwelijk offcieel bezegeld en trekt het
echtpaar zich voor de huwelijksnacht terug
in de rode bruidssuite van het Paleis van
Aardse Rust. Puyi weet zich geen raad met
de situatie, verlaat het gigantische hemelbed
en gaat terug naar zijn eigen paleis
waar hij zich prettiger voelt.
De enige westerling op de bruiloft is
Reginald Johnston, een Schotse academicus
en diplomaat die ruim twintig jaar
in Azië woont en sinds maart 1919 Puyi’s
leraar is. Onder zijn invloed krijgt de
jonge keizer steeds meer interesse in
het westerse leven en transformeert hij
49

1
1+4. In het 'heropvoedingskamp'.
2. 1946, in de Russische ambassade
in Tokio.
3. Puyi en Wan Rong ofwel Henry
en Elizabeth.
2
3
zichzelf tot een Engelse gentleman. Tot
afschuw van zijn entourage knipt hij zijn
Mantsjoe-staart af en krijgt hij – vanwege
bijziendheid – een bril aangemeten.
Ook geeft hij zichzelf en zijn vrouw
Engelse namen: Henry en Elizabeth.
Eeuwenoude drempels laat Puyi uit de
deuren verwijderen, zodat hij samen
met Wan Rong en zijn jongere broer per
fiets door de Verboden Stad kan racen.
Terwijl Puyi in zijn gouden kooi zit en
hoopt op herstel van de monarchie, is de
nieuwe republiek sterk verdeeld. Als eind
1924 krijgsheer Feng Yuxiang met een
coup de macht grijpt, wordt Puyi afgezet.
Zijn keizerlijke titel en privileges worden
hem ontnomen en hij moet samen met
zijn vrouw, concubine en verdere entourage
de Verboden Stad verlaten. Met hulp van
Johnston vinden ze toevlucht bij het
Japans gezantschap, waar ze blijven tot ze
met hulp van Japanse diplomaten naar
een goed bewaakte Japanse enclave van de kosmopolitische
havenstad Tianjin vluchten. Daar zijn ze feitelijk gevangenen;
de ongelukkige Elizabeth raakt verslaafd aan opium, concubine
Wen Xiu Ren gaat ervandoor en Puyi raakt steeds meer
gefrustreerd en verveeld. Alleen de Japanners lijken hem
serieus te nemen en nog als keizer te behandelen.
Huisarrest
Het keerpunt komt in 1928 wanneer revolutionaire troepen het
keizerlijk mausoleumcomplex leegroven en de graftombe van
keizerin-weduwe Cixi ontheiligen. Als overtuigd confucianist
en boeddhist, die elke avond ritueel de geesten van zijn voorvaderen
vereert, is dit voor Puyi onvergeeflijk en traumatisch.
Zijn haat tegenover de Chinese republiek deelt hij met de
Japanners, die hem steunen in zijn vastbesloten streven terug
te keren op de Drakentroon.
Dat doel lijkt in 1931 dichterbij te komen. Het Japanse leger
verovert Mantsjoerije in het noordoosten van China, en roept
in 1932 de zogenaamd onafhankelijke staat Matsjoekwo uit. Puyi
wordt overtuigd om staatshoofd te worden. Hem wordt voorgespiegeld
dat dit een eerste stap is; uiteindelijk zal hij als keizer
over heel China regeren. In werkelijkheid wordt hij echter, zoals
50

FOTO’S GETTYIMAGES, MARK WANG, UNSPLASH
in buitenlandse kranten staat, ‘algemeen beschouwd als een
marionet van de regering in Tokio’. Ondanks de banketten en
recepties leven Puyi en zijn vrouw feitelijk onder huisarrest in
een deprimerende omgeving, niets vergeleken met de kleurrijke
Verboden Stad. Elizabeth is steeds ongelukkiger en hun
relatie verslechtert.
Even leeft Puyi op als hij op 1 maart 1934 dan eindelijk tot keizer
wordt gekroond, een stap die uiteindelijk moest leiden tot het
herstel van zijn keizerschap in China. Maar wanneer hij zijn
keizerlijke drakenmantel wil dragen, grijpen de Japanners in en
eisen ze dat hij in militair uniform verschijnt.
Propagandistische waarde
Aan het einde van de Tweede Wereldoorlog verklaart Rusland de
oorlog aan Japan en valt de vazalstaat binnen. Puyi probeert nog
met een klein gevolg te ontkomen, maar ze worden door het Rode
Leger gearresteerd en naar een Siberisch strafkamp gestuurd. Ook
Wan Rong wordt, op haar vlucht naar Korea, gevangen genomen
en sterft na een delirium in haar cel. Bij de internationale Tokiotribunalen
in 1946 wordt Puyi als getuige gehoord; was hij een
onschuldig slachtoffer van de Japanners, zoals hij beweert,
of collaborateur?
De Russen leveren Puyi vijf jaar later uit aan China, wanneer
Mao Zedong de burgeroorlog in China heeft gewonnen en de
Volksrepubliek China heeft uitgeroepen. Mao ziet de propagandistische
waarde van de ex-keizer: als belichaming van al het
slechte van de oude Chinese maatschappij zou hij dankzij
heropvoeding getransformeerd worden tot een communistische
modelburger, een zoon van het volk.
Na tien jaar in een heropvoedingskamp komt ‘de oorlogsmisdadiger
Puyi’ op 9 december 1959 met speciale toestemming
van Mao aan in Peking. De laatste jaren van zijn leven brengt
hij in relatieve rust door. Hij werkt als tuinman in de botanische
tuin, later wordt hij archiefmedewerker. Op 17 oktober 1967, aan
het begin van de Culturele Revolutie, overlijdt hij op 67-jarige
leeftijd. Zijn as wordt bijgezet op een gewone begraafplaats,
maar in 1995 wordt de urn verplaatst naar een plek naast de
keizerlijke begraafplaats.
De met negen Oscars bekroonde film The Last Emperor geeft
Puyi wereldwijd bekendheid, maar het verhaal in deze film
is omstreden. Zijn memoires, waarop de film is gebaseerd,
zijn geschreven door een communistisch partijlid en bestaan
grotendeels uit zijn gedwongen bekentenissen in het heropvoedingskamp.
Ze bevatten dan ook regelrechte propaganda.
In 1946 wordt Puyi
als getuige verhoord:
was hij slachtoffer
of collaborateur?
Zo schrijft Puyi bijvoorbeeld over het
overvloedige eten in het paleis: ‘En zo
verspilden wij het zweet en het bloed
van ons volk om ons parasietenbestaan
te handhaven.’
Puyi is vooral verbonden met een grote
historische gebeurtenis: het einde van
tweeduizend jaar keizerrijk. Bij zijn
bezoek als toerist aan de Verboden Stad
snoof hij de geur van de oude cipressen
op en zag hij dat in de keizerlijke tuinen
kinderen speelden. Hij concludeerde
– al dan niet oprecht – tevreden: ‘Het
oude paleis was ontwaakt tot nieuw
leven.’ Tegenwoordig komen er jaarlijks
miljoenen bezoekers.
4
51

Hof
nieuws
Van bruiloft tot staatsbezoek en een bijzondere uitspraak: voor Vorsten signaleert
Karlijn Hoftijzer koninklijk nieuws over de Oranjes en over buitenlandse royals.
SUPERHELD
Koningin Máxima bekijkt de Kanjerketting van Saar
– elke kraal symboliseert een behandeling tegen
kanker die ze bij het Prinses Máxima Centrum heeft
ondergaan. Saar is één van de tien kinderen wereldwijd
die een tekening van hun superheld maakten,
die nu tentoongesteld worden in De Hallen in
Amsterdam. De expositie, geopend door de koningin,
is gemaakt ter gelegenheid van een internationaal
congres over kinderkanker dat door het Prinses
Máxima Centrum is georganiseerd.
Kunst en cultuur
Koningin Sonja reisde naar Londen voor een
installatie van Sami-kunstenaar Máret Ánne
Sara, die in opdracht van museum Tate Modern
is gemaakt. Hier zag Sonja, gepassioneerd liefhebber
van moderne kunst, hoe Sara de spanning
tussen de cultuur van de Sami (de inheemse
bevolking van Noorwegen) en de ecologische
uitbuiting van hun leefgebied heeft verbeeld.
THUIS IN ITALIè
Het staat de Noorse prins Sverre Magnus helemaal
vrij om een eigen carrièrepad uit te stippelen, dus is
hij naar Italië vertrokken om daar stappen te zetten in
de fotografie en film. Afgelopen zomer werd bekend
dat hij zijn eigen productiebedrijf heeft opgericht,
genaamd Sverre Magnus Productions. De keuze voor
Italië komt wellicht niet helemaal uit de lucht vallen:
Amalia, de vriendin van de prins, is er begonnen aan
een studie.
52

HISTORISCH
Het staatsbezoek van koning
Charles aan het Vaticaan werd
historisch toen hij samen met
paus Leo in gebed ging tijdens
een oecumenische dienst in de
Sixtijnse Kapel. Het is de eerste
keer dat een Britse vorst dat
openlijk heeft gedaan sinds
koning Henry VIII in 1534 brak
met Rome en de Anglicaanse
Kerk oprichtte. Charles heeft zich
ook als Prins van Wales al vaker
hard gemaakt voor interreligieuze
samenwerking en meer contact
tussen religieuze stromingen.
53

54
CAMOUFLAGE
Koningin Máxima leverde geen half
werk tijdens een bezoek, inclusief
training, aan het opleidingscentrum
van de Koninklijke Marechaussee.
Net als de andere deelnemers
smeerde Máxima zich in met
camouflerende schmink en deed
ze mee aan oefeningen, waaronder
een medische ‘redding’. Het bezoek
van de koningin stond in het teken
van werving en selectie. Ze hoorde
wat er door de marechaussee wordt
gedaan om net als andere onderdelen
van Defensie de komende
jaren te groeien.

Respectvol
Samen met prins Daniel reisde kroonprinses Victoria door
Japan voor een offcieel bezoek, dat was volgepakt met veel
kunst, cultuur en ondernemerschap. De reis begon met een
bezoek aan de Wereld Expo in Osaka en eindigde met een
diner met keizer Naruhito, waar prins Daniel liet zien
precies te weten hoe hij volgens Japans gebruik een
hogere in rang begroet.
55

Hof
nieuws
VEELZIJDIGE CHRISTIAN
De Denen krijgen vele kanten te zien van hun
toekomstige koning. Jong en feestend op zomerfestivals,
lief als grote broer, geconcentreerd in
het leger, en ook serieus en volwassen op zijn
nieuwe verjaardagsfoto’s. Kroonprins Christian,
die momenteel een opleiding tot luitenant volgt,
is 20 jaar geworden.
Genadeklap
Koning Charles heeft besloten dat zijn broer Andrew
niet langer prins zal zijn, waardoor hij voortaan bekend
zal staan als Andrew Mountbatten Windsor. Eerder al
deed Andrew, in overleg met Charles (zo zegt de offciële
verklaring), zelf afstand van zijn titel Hertog van York
en van zijn lidmaatschap van de Orde van de Kousenband.
Aanleiding was het opgedoken bewijs dat Andrew
ontmoetingen had met een Chinese functionaris die
centraal staat in een spionageschandaal. De prins trof
eerder al een schikking in een zaak rond seksueel misbruik
en een bewezen vriendschap met veroordeeld
zedendelinquent Jeffrey Epstein. Wordt vervolgd.
OPNIEUW GELUKKIG
Kroonprins Leka II van Albanië heeft opnieuw
de liefde gevonden en heeft zich verloofd met
fotografe Blerta Celibashi. De kleinzoon van de enige
– verbannen – koning van Albanië maakte zijn relatie
vorige zomer bekend, enkele maanden nadat de
scheiding met echtgenote Zaharia rond was.
Met haar kreeg hij dochtertje Geraldine (5). Een
huwelijksdatum is nog niet bekendgemaakt.
56

DOOR-
GEEFJURK
Voor een avond die in het teken
stond van geschiedenis, koos
prinses Amalia een wel erg
toepasselijke jurk. Tijdens de
viering van 750 jaar Amsterdam
op het Museumplein verscheen
ze naast het koningspaar in een
44 jaar oude jurk van prinses
Beatrix, ontworpen door Theresia
Vreugendhil. Ook koningin
Máxima droeg de jurk al eens
in een mooi eerbetoon aan
haar schoonmoeder.
57

58

Hof
nieuws
Samen op pad
FOTO’S ANP, DEENSE HOF, INSTAGRAM, GETTYIMAGES, ZWEEDSE HOF
Het is soms lastig te beoordelen hoe goed royals
bevriend zijn, maar prins William en prins Hussein
hebben in ieder geval al eens thuis samen op de
bank voetbal gekeken. In 2018 bezocht William
Jordanië, waardoor hij een voor hem belangrijke
voetbalwedstrijd moest missen. Gelukkig was daar
Hussein, die hem uitnodigde in zijn televisiekamer
om de herhaling te zien. De toekomstige koningen
hebben nog meer gemeen dan voetbal: beiden
volgden een opleiding aan militaire academie
Sandhurst en zijn helikopterpiloot. Een gezamenlijk
bezoek aan een militaire basis in Oxfordshire was
dus een ontspannen aangelegenheid voor de prinsen.
Voordat de twee aan hun bezoek begonnen, werd
Hussein met zijn vrouw Rajwa door William en
Catherine ontvangen op Windsor Castle. Voor
Rajwa, die sinds 2023 als prinses door het leven
gaat, was de ontmoeting een van de eerste
bezoeken aan Europa in haar nieuwe rol.
De prinsen William en
Hussein brachten samen
een bezoek aan een militaire
basis in Oxfordshire.
59

Shoppen
à la
MÁXIMA
Voor de meeste royals is kleding aanschaffen
geen kwestie van mogen, maar van moeten;
een drukbezette prinses of koningin heeft voor al
die offciële bezigheden al snel vijftig nieuwe outfits
per jaar nodig. Hoe zorgt koningin Máxima ervoor
dat ze ondanks haar volle agenda haar walk-in
closet voldoende aanvult? Staat zij net als wij
wel eens in de rij bij de kassa?
TEKST JOSINE DROOGENDIJK
60

Online shoppen:
Zara
Couture:
Claes Iversen
Modehuis Natan

COUTURE
Jan Taminiau
Jan Taminiau
Berry Rutjes
Claes Iversen
Claes Iversen
Dinsdag 15 april 2025, 10.25 uur. Op de
Dam in Amsterdam is het een drukte
van belang. Terwijl het publiek rijen dik
staat opgesteld achter de dranghekken,
marcheren er meer dan tweehonderd
militairen over het plein. Ook de persvakken
zijn goed gevuld. Nog even
en het staatsbezoek van Oman gaat van
start. Zodra het muziekkorps de eerste
klanken laat klinken, zwaaien de deuren
van het paleis open. Een dame in een
zwart-wit mantelpak betreedt de blauwe
loper. Niemand hoeft zich af te vragen
wie Hare Majesteit Koningin Máxima is.
Dinsdag 15 april 2025, 15.00 uur. Terwijl
het publiek aan de voorzijde van het
paleis staat te turen naar een paar lege
auto’s, gaat er aan de achterkant van het
monumentale pand zachtjes een deur
open. Een vrouw in een donkergrijs
broekpak glipt naar buiten. Binnen een
paar seconde gaat ze op in de menigte.
Als ze een uurtje later weer terugkeert,
heeft ze in haar rechterhand een tas
van de Bijenkorf. De pers die eerder
die morgen de welkomstceremonie
heeft vastgelegd, veert op. De sneakers,
de kleding en het simpele staartje
komen niet direct bekend voor, maar
dat hondje… is dat niet Mambo? Snel
wordt alle apparatuur tevoorschijn
gehaald. Zodra de marechaussee de
hekken opent, weten de journalisten het
zeker: de shoppende dame is niemand
minder dan koningin Máxima!
Etalages van het
Noordeinde
De spontane kiekjes vinden gretig aftrek,
want vanwege de mediacode krijgen we
Máxima slechts zelden shoppend te zien.
Dat wil niet zeggen dat de koningin nooit
in de winkelstraat te vinden is. Vooral
de boetiekjes in Griekenland en enkele
winkelstraten van Den Haag kunnen
rekenen op haar aandacht. In het voorjaar
van 2019 bijvoorbeeld zien oplettende
voorbijgangers haar kuieren langs de
62

Jan Taminiau
Jan Taminiau
Claes Iversen
Claes Iversen
Claes Iversen
etalages van het Noordeinde. Naast
Máxima loopt haar moeder, Maria del
Carmen. Bij de boetiek van modiste
Berry Rutjes houden ze stil. Een felroze
hoed met hanenveren wordt uitgebreid
bewonderd. Na een paar minuten loopt
het gezelschap weer door. Via Máxima’s
kamenier Jolanda wordt er kort erna een
afspraak gemaakt. Die resulteert in een
zachtroze versie van de verenhoed, die
Máxima draagt tijdens de paarden races
van Royal Ascot enkele maanden later.
Máxima is niet de enige royal die graag
shopt. Fotografen die koningin Mary van
Denemarken graag fotograferen in haar
vrije tijd, weten precies waar ze in de
vakantieperiode moeten zijn. Bij de leuke,
dure boetiekjes. Even met de ogen dicht
van het zonnetje genieten is er dan niet bij.
Mary’s winkeltenue – jeans en slippers –
is zo eenvoudig, zo doorsnee, dat je haar zo
over het hoofd ziet. Haar winkelpatroon
is al even standaard. Net als ieder ander
staat de Deense koningin gewoon in de rij
bij het pashokje en de kassa.
Wie haar wil spotten, moet vooral letten op
de breedgeschouderde beveiligers om haar
heen. Die hebben tijdens een middagje
shoppen twee belangrijke opdrachten.
Naast het voorkomen van onveilige situaties
moeten ze de koningin behoeden voor
stiekeme foto’s en ongewenste gesprekjes.
In Nederland zien we dat ook bij Máxima.
Snuffelt zij bij de Zara of H&M tussen
de rekken, dan spreken de beveiligers
omstanders aan als er camera’s tevoorschijn
worden gehaald. Maar vaak is dat niet
eens nodig. Zonder make-up en mantelpak
is de koningin bijna onherkenbaar.
Demi-couture
Wat de koninklijke vrouwen aanschaffen
tijdens zo’n shoppingtripje, wordt vooral
privé gedragen. De representatieve kleding
is een ander verhaal. Zou je vijftig setjes mét
accessoires bij elkaar moeten sprokkelen
in de winkelstraat, dan zou je daar een
parttime job aan hebben. Vooral omdat

MODEHUIS NATAN
je in de rekken slechts zelden een mantelpak
of galajurk aantreft. Voor de offciële
outfits is er dan ook een ander plan
van aanpak.
Voor de meest formele gelegenheden
wordt er doorgaans couture besteld.
Negen van de tien keer komt dan een
ontwerper langs op het paleis, waar een
outfit van A tot Z wordt doorgesproken.
Het proces van maatwerk neemt al snel
een paar maanden in beslag. Een styliste
of kamenier kan een deel van het afpassen
overnemen door een model of paspop in
dezelfde maten te regelen, maar onder aan
de streep is het alsnog een tijdrovende en
kostbare manier van ‘shoppen’.
Een aantrekkelijk alternatief is demicouture.
Hierbij is een bestaand ontwerp
het uitgangspunt, maar wordt het op
maat gemaakt voor de klant. Eventuele
aanpassingen, zoals een kortere mouw
of minder knopen, kunnen worden
doorgegeven. Máxima koopt veel demicouture
bij Natan. Elk seizoen reist ze af
naar het Belgische modehuis, waar ze
op de bovenverdieping door een rek met
kleding snuffelt. De assistent van Edouard
Vermeulen noteert zorgvuldig Máxima’s
bestellingen. Jurk A in de stof van jurk B,
top C met de mouwen van top D enzovoorts.
Als de koningin drie maanden
later weer langskomt, kan ze de nieuwe
stukken passen en gelijk weer een nieuwe
bestelling plaatsen. Doordat Natan ook
accessoires levert, is Máxima opvallend
weinig tijd kwijt aan het bijeensprokkelen
van haar ‘uniform’. Het Belgische modehuis
levert zo’n zestig procent van de
koninklijke garderobe. Dat komt neer
op zo’n dertig nieuwe outfits per jaar.
Veel collega’s van Máxima hebben geen
favoriet shopadres. Een styliste kan dan
goed van pas komen. Van tijd tot tijd
wordt er dan een rek met kleding het
paleis ingerold. De prinses of koningin
in kwestie hoeft alleen maar te passen en
te keuren. Door deze manier van werken
lukt het bijvoorbeeld koningin Mary,
64

ONLINE SHOPPEN
H&M
Etro
Max Mara
Massimo Dutti
Zara
FOTO’S ANP, GETTYIMAGES
koningin Letizia en kroonprinses Victoria
uitstekend om steeds weer met nieuwe
modemerken op de proppen te komen.
Ook blijven ze zo goed op de hoogte van
nieuwe trends, hippe kleuren en bijzondere
materialen. Het is de styliste die het
creatieve proces op zich neemt.
Digitaal winkelmandje
Máxima heeft weliswaar een kamenier
die haar helpt bij de praktische zaken
rondom haar garderobe, het uitzoeken
van nieuwe kleding doet ze helemaal
zelf. Haar kleding is daardoor meer een
spiegel en minder een presenteerblaadje,
maar eerlijk is eerlijk: slechts zelden
zien we haar in mode van beginnende,
Nederlandse ontwerpers. Ook op het
gebied van mixen en matchen blijven
veel kansen liggen.
Hoe het haar lukt om wel te blijven
verrassen? Vooral door te surfen op het
web. Naast de jaarlijkse dertig outfits van
Natan en een stuk of vijf couturestukken
van Claes Iversen of Jan Taminiau, draagt
Máxima graag buitenlandse prêt-à-porter.
Kant-en-klare designerstukken dus, die ze
thuis op de bank in een digitaal winkelmandje
kan gooien. Vooral de website
net-a-porter.com is favoriet. Dure merken
als Max Mara en Etro worden hier
verkocht. Voor de goedkopere aankopen
surft de koningin naar de webshops van
Massimo Dutti, Zara en H&M. Vaak
draagt ze die budgetkleding pas als
het al niet meer in de rekken hangt.
Zo voorkomt de koningin dat ze een
uithangbord wordt.
Zit de kant-en-klare kleding nét niet goed,
dan staat er op het paleis een naaiteam
klaar voor allerhande aanpassingen. En zo,
tussen alle bedrijven door, sprokkelt
Máxima een fantastische garderobe bij
elkaar. Een flink aandeel Natan, een
wat kleiner deel online en af en toe een
spektakelstuk op maat: het blijkt het
ideale recept om te kunnen uitgroeien
tot Nederlands grootste stijlicoon.

Gloria
FLAMBOYANT
& SERIEUS
66

Ooit stond ze bekend als party -
prinses, maar anno 2025 is
Gloria, prinses von Thurn und
Taxis een serieuze zakenvrouw
die het familiefortuin redde
door een taboe te doorbreken.
Dit jaar vierde ze haar
65ste verjaardag.
TEKST ELLA VERMEULEN
67

Gravin
Gravin. Piepjonge bruid. Punkprinses. Stijlicoon.
Accountant met een parelketting.
Zakelijk genie. Taboebreker. Katholiek 2.0.
Weldoenster. Kunstenares. Douairière met
punktrekjes. Gloria, prinses von Thurn und
Taxis is het allemaal. ‘Ik was er niet op uit,
het kwam op mijn pad’, zegt ze. ‘Ik heb
moeten leren een effciënte Hausfrau te zijn.
Dan word je vanzelf een goede manager.
Ik ben de vierde Thurn und Taxis­weduwe
die de boel overeind moest houden. Het is
me een eer en een genoegen, en het is heel
veel werk.’
Rol van haar leven
Gloria (65) werd geboren in Stuttgart als
gravin von Schönburg­Glauchau, maar
groeide op in Togo en Somalië, waar haar
vader – verarmde adel – werkte als journalist
en schrijver. In 1970 keerde het gezin terug
naar Duitsland, waar Gloria het gymnasium
afmaakte en een tijdje op Kloster Wald zat,
een meisjeskostschool bij de nonnen.
In 1979 leerde ze, op haar 19de, Johannes
erfprins von Thurn und Taxis kennen. Hij
was 53 jaar, een verre neef en helemaal weg
van onbevreesde Gloria, die hij vergeleek
met kwikzilver.
Hun bruiloft in 1980 kon zich meten met
die van Charles en Diana: de bruid droeg
Valentino en een groot diadeem met
diamanten en parels van keizerin Eugénie,
de echtgenote van keizer Napoleon III.
Twee jaar later stierf haar schoonvader en
werd Johannes de 11de prins von Thurn
und Taxis. Hij was toen de grootste grondbezitter
in Duitsland en was goed voor een
fortuin dat destijds werd geschat op iets
minder dan drie miljard dollar. ‘Leven in
een paleis was niet helemaal nieuw voor
me’, zegt Gloria. ‘Mijn vader was niet erg
rijk, maar we logeerden bij nichten en
neven die nog in kastelen wonen en nog
geld hebben. Maar niemand in onze
familie is zo rijk als Johannes. Niemand
in Duitsland, zelfs.’
De prins was een overweldigende persoonlijkheid
en piepjonge Gloria nam een voorbeeld
aan hem: ze had altijd actrice willen
worden, ‘prinses TNT’ werd de rol van haar
leven. Ze volgde zijn buitensporigheid, omdat
hij dat leuk vond. Hij wilde kinderen,
vooral een zoon voordat zijn vader Karl
August zou overlijden, zij ging dapper door
tot ze die geleverd had.
Er zijn vrouwen die onder minder druk
bezweken zijn, maar Gloria bleef overeind,
ook in de gekte van hun meest extravagante
jaren samen. Het stel genoot uitbundig van
het goede leven. En Gloria sloeg in als een
bom binnen de statige Teutoonse adel, waar
men niet gewend was dat een prinses een
nachtje doorhaalde met rockster Prince
en met wiet werd betrapt op München
Airport. Ze was vooral kwaad omdat er
werd gesuggereerd dat ze per privéjet reisde:
‘Ik ben niet te chic om met andere mensen
first class te zitten.’
Feestlocatie werd Slot Sankt Emmeram in
Regensburg. Het paleis is ongeveer even
groot als Versailles – maar dan met gotische,
romaanse, barokke en victoriaanse vleugels –
en heeft meer dan vijfhonderd kamers. Bij
een rondleiding van drie uur is ongeveer
een derde te zien. Ongeduldige Gloria reed
door de gangen op een speciale binnenfiets,
omdat lopen haar te lang duurde.
Destijds hielden de Thurns er een staf van
75 bedienden op na, onder wie een brigade
aan lakeien. Een gemiddeld diner in de
spiegelzaal werd geserveerd aan tachtig
gasten, die allemaal een eigen lakei
achter zich hadden staan. Nog eens zo’n
vierhonderd medewerkers ondersteunden
daarnaast de prins bij zijn uiteenlopende
ondernemingen, variërend van een bank
en een brouwerij tot een bedrijf voor
computeronderdelen en de enorme kunsten
porseleincollecties.
Legendarisch was het feest dat Gloria gaf
voor Johannes’ 60ste verjaardag. De Duitse
adel haalde er nuffg de neus voor op, maar
Rolling Stone Mick Jagger en Jerry Hall
waren van de partij, net als de Getty’s.
Allen uitgedost in 18de­eeuwse kostuums
met pruiken voor het gekostumeerde bal.
De Opera van München voerde een deel van
Don Giovanni op. Waarna Gloria verkleed
als Marie­Antoinette op een vergulde wolk
neerdaalde in de balzaal en Happy Birthday,
Johnny zong in de stijl van Marlene Dietrich.
‘Het was dol’, zei ze na afloop.
Schrale jaren
Maar in 1990 was het feest voorbij. Johannes
stierf na twee mislukte harttransplantaties,
Gloria erfde schulden ter waarde van vijfhonderd
miljoen dollar en was van de ene
dag op de andere alleenstaande moeder van
drie jonge kinderen: prinses Maria (1980),
prinses Elisabeth (1982) en stamhouder
prins Albert (1983). Iedereen dacht dat
de punkprinses zou instorten, in plaats
daarvan trok ze zich terug uit de society en
stortte zich op studies accounting, belastingwetgeving
en bedrijfsmanagement. Om de
68

Punkprinses,
piepjonge bruid,
gravin, stijlicoon:
Gloria was het
allemaal.
69

1
2
3
4
70

FOTO’S ANP, GETTYIMAGES
1+2+4. Benefietgala’s,
muziekfestivals: Gloria
is van de partij. 3. Daar
is hij dan: stamhouder
Albert, omringd door
zijn ouders en zussen
Maria en Elisabeth.
schulden af te betalen, deed ze iets waarvan
de adel in shock was: ze verkocht letterlijk
het tafelzilver. Plus kunst, juwelen, landgoederen,
bedrijven, grond, 24 van haar
27 auto’s, tien paleizen en kastelen en wat
verder maar geld kon opbrengen: haar
antieke bruidsdiadeem werd aangekocht
door het Louvre – en werd gestolen tijdens
de recente juwelenroof.
Gêne kende ze niet: het grootste deel van
de kostbare verzamelingen ging naar een
stichting voor Beiers erfgoed, in ruil voor
verlaging van een erfbelastingaanslag van
tachtig miljoen dollar. Sankt Emmeram
ging deels in de verhuur, het is nu een
eventlocatie (ze heeft er haar eigen kerstmarkt)
en is deels geopend voor het publiek.
Sommige dingen veranderden niet: Gloria
dekt nog altijd persoonlijk de kosten voor de
vierhonderd warme maaltijden die ’s middags
aan arme Regensburgers worden geserveerd.
‘Ik zag niemand meer, omdat ik ’s avonds
zo moe was’, zegt ze over de schrale jaren.
‘Maar ik leerde alle bedrijven kennen, ik kon
alle problemen in kaart brengen en ik kon
weloverwogen beslissingen nemen. Albert
was nog jong, het was mijn verantwoordelijkheid
dat hij het familievermogen zou
kunnen erven. Hoeveel diademen kun je in
je leven dragen? Er is genoeg overgebleven.’
Ze vond troost in de Katholieke Kerk,
werkte als vrijwilliger in Lourdes en ijverde
voor het herstel van de Latijnse mis. Ook
ontstond er een hechte vriendschap met
de in Beieren geboren aartsconservatieve
kardinaal Josef Ratzinger, destijds een van
de machtigste mannen in het Vaticaan,
later bekend als paus Benedictus. In 2000
verhuisde ze zelfs een tijd naar Rome, om
Albert daar naar een privéschool te laten
gaan. Zo veel serieuze interesse in religie en
zakendoen stond in schril contrast met haar
wilde reputatie, al was ze altijd de leading
lady in willekeurig welk gezelschap. ‘Ze is
Gloria zegt
wat ze denkt,
ze heeft de
moed om
controversieel
te zijn
een popster’, constateerde commentator
Dagmar von Taube in Welt am Sonntag.
‘En ze zegt wat ze denkt, ze heeft de moed
om controversieel te zijn.’
Zien waar Gloria woont
‘Ik was een verwend nest’, zegt Gloria zelf.
‘Mijn enige verantwoordelijkheid was
Johannes en zijn gasten entertainen en
voor mijn kinderen zorgen. Mijn grootste
uitdaging was close worden met rocksterren,
maar als ik die eenmaal ontmoet had, zakte
hun mythe in. Binnen de kerk ervoer ik het
tegenovergestelde. Toen ik paus Johannes
Paulus ontmoette, was hij zelfs nog veel
meer dan ik dacht dat hij zou zijn.’
Zelf was ze dat ook: het lukte haar om het
familiebedrijf weer winstgevend te maken:
‘Ik heb me erbij neergelegd dat het paleis
onverkoopbaar is, maar het is mooi als het
zichzelf kan onderhouden.’
Ze zegt veel te hebben geleerd van Rainier
en Grace van Monaco: ‘Ik zou van Regensburg
niet graag een tweede Monte Carlo
willen maken en dat kan ook niet want we
zijn geen regerende vorsten, maar gewone
burgers. Wel kunnen we wat leren van hoe
zij hun land promootten. Mijn groene,
blauwe en gele haar maakt mij interessant
en deze plek interessant. Als ik hier 150.000
bezoekers per jaar heb, is dat niet alleen
omdat ze belangstelling hebben voor de
geschiedenis van de familie Thurn und
Taxis, maar ook omdat ze willen zien waar
Gloria woont.’
Met financiële rust in de tent is er ook weer
ruimte gekomen voor haar kleurrijke kanten.
‘Die Fürstin von Thurn und Taxis’ is de
ongekroonde koningin van Regensburg:
mateloos populair vanwege haar gulheid
voor goede doelen, niet te beroerd om in
een dirndl een mopje te gaan zingen op
haar eigen muziekfestival en een bekend
figuur die in een bontjas en met een
Iris Apfelwaardig montuur op haar neus
door de stad fietst. Ze is een verdienstelijk
kunstenares, maar wordt ook regelmatig
gecanceld om haar conservatieve ideeën en
anti-woke uitspraken. De adel weet nog
altijd niet wat ze met het diepreligieuze
ongeleide projectiel aan moet vangen.
Uiteraard heeft Gloria wel een mening
over de aristocratie: ‘Naar mijn mening
maken ze deel uit van de entertainmentwereld.
Dat horen aristocraten niet graag.
Maar ik vind dat juist goed. De amusementswaarde
van de familie helpt mee mijn paleis
te promoten. Tegelijkertijd kunnen we dat
platform gebruiken om een goed voorbeeld te
geven. Om te laten zien dat traditie, familie,
religie, werk, verantwoordelijkheid en mecenaat
allemaal waardevolle dingen zijn. Ik zeg
altijd tegen mijn kinderen: “Mensen zullen
altijd naar jullie kijken, omdat jullie een
grote naam dragen. Jullie moeten proberen
die aandacht op iets positiefs te richten.
Als je een schandalig leven leidt, dan is het
echt voorbij. Want dan hebben we geen
enkele rol meer.”’ Gesproken als een echte
ervaringsdeskundige.
MEER WETEN?
Op de website thurnundtaxis.de is informatie te vinden over de
geschiedenis van de familie. Ook vindt u hier informatie over
een bezoek aan Slot Sankt Emmeram en de evenementen die
er plaatsvinden. In de online shop kunt u souvenirs, boeken en
potjes jam bestellen die ook in Nederland worden bezorgd.
71

ROYAL
catwalk
JOSINE
DROOGENDIJK
Josine Droogendijk is
gespecialiseerd in koninklijke
mode en volgt vooral de
outfits van koningin Máxima
op de voet. Voor Vorsten
signaleert ze in elk nummer
koninklijke modetrends en
opvallende feitjes.
WIE
Prinses Amalia
WAT
Opgestroopte mouwen
WAAROM
De grens tussen keurig en
stoffg kan flinterdun zijn,
zeker bij een witte blouse
en zwarte pantalon. Amalia
laat hier zien hoe je aan
de goede kant van de lijn
blijft: door het quasinonchalant
opstropen van
de mouwen. Zo simpel
kan stijl zijn.
72

Bohemian + Deens
Bij Deens design denk ik aan minimalistische ontwerpen.
Bij bohemian denk ik juist aan veren, dromenvangers en
kleurrijke kralen. De Deense sieradenontwerpster Charlotte
Lynggaard combineerde deze twee stijlen voor het familiebedrijf
Ole Lynggaard in de Gipsy-lijn, met dromerige
bloemen en takken van 18-karaats goud en kleurrijke
edelstenen. Mary is fan en ook Máxima heeft onlangs een
tweede paar aangeschaft, met parels en groene toermalijn.
Wow-factor
Laat ik het maar bekennen: ik heb een
groot zwak voor Mary van Denemarken.
Hoewel ze geboren werd als burgermeisje,
is ze every inch a queen. . Zo ook in deze
donkerblauwe cocktailjurk van Carla
Zampatti. De grote, sierlijke volant bij de
schouder komt goed tot z’n recht doordat
de rest van het plaatje rustig is gehouden.
Naast het minimaliseren van accessoires
draagt de perfecte pasvorm daar ook aan
bij. Mary liet haar jurk overigens vijftien
centimeter inkorten. Dat kleine beetje
maatwerk gaf het kledingstuk precies de
juiste lengte. Een tien met een griffel!
HOOFDZAAK
Voorheen kocht Máxima vrijwel al haar
hoeden bij de Brusselse Fabienne
Delvigne, maar sinds ongeveer 2020
shopt ze steeds vaker bij Berry Rutjes
in Den Haag. Dit zijn drie recente
aankopen, die stuk voor stuk bewijzen
dat handgemaakte garnering het
handelsmerk is van de modiste.
DUBBEL
ZIEN
Op Prinsjesdag verscheen
Alexia op de rode loper in
een auberginekleurige jurk
van Solace Londen. Ze is
niet de enige royal die viel
voor dit ontwerp. Koningin
Rania werd er een jaar
eerder al mee gespot.
73

74
fashion icon
Op het eerste gezicht lijken het twee dezelfde
jassen, maar de details vertellen het tegendeel.
Charles draagt een trenchcoat, een
echte modeklassieker, ooit bedacht door
modehuis Burberry voor Britse soldaten in de
loopgraven (trenches). Zijn jas is de klassieke
versie, met epauletten, een stormflap, een
dubbele knopenrij, riempjes onder aan de
mouwen en een ceintuur. Ook de nieuwe
generatie royals is inmiddels om, al koos
Amalia voor een eigentijdse variant.

Diamond
Point € 550
– shop the look –
Máxima
Zinzi € 69,95
Hoed: Fabienne
Delvigne
Phase Eight € 69
Oorbellen:
Bodes en Bode
H&M € 39,99
Mango € 144,99
Tas: onbekend
Jurk: Natan
Michael Kors
€ 99,95
Schoenen:
Gianvito Rossi
Expatrié via Zalando
€ 39,95
NEXT € 74
Hoss Intropia
€ 91,99
LOTT.gioielli
€ 140
Mango € 320
FOTO’S ANP, DEENSE HOF
Gianvito Rossi
€ 690
Kate Spade
€ 74,95
75

76
GESTOLEN!

Links: Keizerin
Eugénie met het
diadeem (onder)
dat is gestolen. De
grote strikbroche
(afgebeeld op
ware grootte!) is
een ander juweel
dat verdween.
Frankrijk is in shock:
acht koninklijke
juwelen zijn gestolen
uit het Louvre. Acht
getuigen van drie
koninginnen en een
keizerin, in zeven
minuten verdwenen.
Martijn Akkerman
kent de juwelen en
hun geschiedenis goed.
2
77

78
Meestal worden
gestolen juwelen
gedemonteerd,
waarna de stenen
los worden verkocht

De parure met
safferen, oorspronkelijk
van koningin
Hortense, is voor
het laatst gedragen
door de Gravin van
Parijs (foto uit 1965).
Terwijl ik op een rustige zondagmorgen
begin te schrijven aan een hoofdstuk voor
mijn nieuwe boek, over enkele Franse
kroonjuwelen in het Louvre Museum,
worden diezelfde juwelen met nog een
aantal andere gestolen uit de Apollogalerie.
In totaal gaat het om negen kostbaarheden,
waarvan het gouden kroontje met
diamanten van keizerin Eugénie later
buiten het museum werd teruggevonden,
weliswaar beschadigd.
In de loop van de dag beloofde president
Macron dat hij ervoor zou zorgen dat
de juwelen terugkomen. Een moeilijke
belofte, die wellicht indertijd opging
voor de restauratie van de Nôtre Dame,
maar daar waren tenminste de resten
van blijven staan. Met gestolen juwelen
ligt dat anders. Die worden meestal
Martijn Akkerman is
juwelenhistoricus.
Hij is medewerker
van het tv-programma
Tussen Kunst en Kitsch,
geeft lezingen en
is betrokken bij
de organisatie van
exposities. Voor
Vorsten schrijft hij over
koninklijke juwelen.
gedemonteerd, waarna de stenen en parels
los worden verkocht. Daar is altijd wel
een malafide koper voor te vinden.
Moeilijk te verhandelen stukken, zoals
de wereldberoemde diamanten Regent,
Sancy en Hortensia, werden niet aangeraakt.
Die zijn onverkoopbaar door
hun bekendheid, en bleven met minder
belangrijke juwelen in de vitrines achter.
Het moment van de diefstal werd door
menigeen nogal ongewoon gevonden,
maar blijkt een verklaring te hebben.
De weg tussen de Seine en het Louvre is
op zondagmorgen erg rustig, zonder werkverkeer.
Parijs ontwaakt en haalt hooguit
bij de bakker een stokbrood. Bovendien
valt een hoogwerker, waarmee de dieven
binnen zijn gekomen, in combinatie met
de vele schuttingen rondom het museum
vanwege jarenlange verbouwingen, niet
direct op. En ten slotte gebeurde het
omstreeks half tien, terwijl onder de
glazen piramide de eerste honderden
bezoekers stonden te wachten om het
museum te bezoeken, het alarm was
al uitgeschakeld.
Drie koninginnen en
een keizerin
Alles bij elkaar heeft de roof niet meer
dan zeven minuten geduurd, en in die
tijd wisten de dieven met een slijptol en
een kettingzaag de vitrines te openen.
Dat ze haast hadden, blijkt wel uit het
feit dat van een paar oorhangers slechts
één exemplaar was meegenomen.
Wat is er nu precies verdwenen? Om te
beginnen een parure met diamanten
en safferen, bestaande uit een diadeem,
een collier en één oorhanger – in hun
haast lieten de dieven dus de tweede
oorhanger achter. Deze juwelen komen
uit het bezit van Hortense, koningin
van Holland, en na haar koningin Marie
Amélie, de echtgenote van koning Louis-
Philippe. Deze parure werd voor het
laatst gedragen door prinses Isabelle van
Orléans, de onvergetelijke gravin van
Parijs (1911-2003), een nakomelinge van
Marie Amélie.
Vervolgens een collier met bijpassende
oorhangers, bezet met diamanten en
smaragden, dat nog heeft toebehoord
aan keizerin Marie Louise, de tweede
echtgenote van keizer Napoleon I.
Ten slotte verdwenen drie belangrijke
juwelen uit het bezit van keizerin Eugénie,
de Spaanse gravin die in 1853 in het
huwelijk trad met keizer Napoleon III.
Zij had een haast obsessieve bewondering
voor koningin Marie Antoinette en ze
liet al haar paleizen in laat 18de-eeuwse
stijl inrichten. Ook haar juwelen werden
in deze stijl uitgevoerd, waarbij gebruik
werd gemaakt van diamanten, kleurstenen
en parels uit vroeger koninklijk
bezit. Daarnaast had ze een enorme
privécollectie, die ze veilig wist te stellen
toen in 1870 de revolutie uitbrak en de
keizerlijke familie naar Engeland moest
vluchten. Daar leefde de vorstin nog tot
79

80
Ook verdwenen:
het collier met
bijpassende
oorhangers, bezet
met diamanten en
smaragden, dat nog
heeft toebehoord
aan keizerin
Marie Louise

Het smaragdcollier
met bijpassende
oorhangers heeft
toebehoord aan
keizerin Marie
Louise (boven). De
broche met grote
diamanten was
van Eugénie.
FOTO’S GETTYIMAGES, ©RMN GRAND PALAIS/MUSÉE DU LOUVRE
haar dood een redelijk aangenaam leven,
onder andere dankzij de verkoop van de
meeste van die juwelen.
De kroonjuwelen echter bleven achter in
Frankrijk en werden in beslag genomen
door de nieuwe republikeinse regering.
Jarenlang lagen ze te verstoffen in een
kluis, om in 1878 voor het publiek te
worden tentoongesteld. In 1887 werd
besloten enkele belangrijke diamanten
aan het Louvre te schenken en een
hoeveelheid losse kleurstenen aan het
Parijse Museum voor Mineralogie.
De juwelen werden geveild en van die
veiling bezit ik een zeldzame catalogus,
waaruit blijkt dat de meeste kostbaarheden
werden gekocht door internationale
juweliers, zoals Tiffany in New York en
Cartier en Boucheron in Parijs. Die lieten
de stenen en parels verwijderen om die
opnieuw te gebruiken voor moderne
juwelen. De edelmetalen monturen
werden vervolgens omgesmolten.
Broches van Eugénie
Vrijwel niets bleef bewaard, op enkele
bijzondere stukken na, waarvan een
deel werd aangekocht door het Louvre.
Hiertoe behoort een enorme strikvormige
broche, met twee afhangende
kwasten en beweegbare slierten,
zogenoemde pampilles, bezet met in totaal
2500 diamanten. Keizerin Eugénie droeg
dit devant-de-corsage, letterlijk vertaald
‘voor op de borst’, tijdens grote feestelijke
aangelegenheden, zoals de diners tijdens
staatsbezoeken. Een tweede exemplaar
werd bezet met grote diamanten uit het
bezit van de Franse koningen. Twee hartvormige
roosgeslepen diamanten behoorden
oorspronkelijk toe aan kardinaal De
Mazarin (1602-1661), wiens verzameling
diamanten, in een tijd dat grote diamanten
nog zeldzamer waren dan nu, bekendstond
als Les Mazarins. Na zijn dood liet hij ze
na aan koning Lodewijk XIV, die deze
twee diamanten, de Mazarin 17 en 18,
als knopen op zijn jas droeg.
Bruidsdiadeem met parels
Bijna zouden we kunnen spreken over
Het Diadeem der Diademen: een
juweel dat in 1853 werd vervaardigd van
diamanten en enorme parels in neo-
Lodewijk XVI-stijl, als bruidsdiadeem
voor de aanstaande keizerin Eugénie.
Dit iconische juweel staat onder andere
afgebeeld op het wereldberoemde portret
dat de Duitse hofschilder Franz Winterhalter
in dat jaar van haar schilderde.
Tijdens de veiling in 1887 werd het
diadeem gekocht door de juwelier Julius
Jacob, voor 78.100 francs, en weer doorverkocht
aan de Duitse vorst Albert I
von Thurn und Taxis, die het aan zijn
echtgenote schonk, de Oostenrijkse
aartshertogin Margarethe Klementine.
Het juweel kwam daarna in bezit van
hun zoon Franz Joseph en vervolgens van
diens broer Karl August, die hem in 1980
schonk aan zijn schoondochter Gloria, die
later bekend zou worden als ‘punkprinses’.
Zij droeg het op haar huwelijksdag,
maar verkocht het juweel in 1992 om de
successierechten van haar overleden echtgenoot
te kunnen voldoen. Het diadeem
werd toen gekocht voor iets minder dan
een miljoen Zwitserse francs door de
Vrienden van het Louvre.
De diefstal heeft een grote schok teweeggebracht
in de hele kunstwereld. Wanneer
de juwelen niet meer teruggevonden
worden – en die kans is gezien eerdere
juwelendiefstallen heel groot – betekent
dat niet alleen een financiële schadepost
van tientallen miljoenen euro’s, maar
meer nog een onvervangbaar verlies
vanuit cultureel, kunsthistorisch en
juweelhistorisch opzicht.
81

EET SMAKELIJK!
Deze winter staat Paleis Soestdijk in het teken van koken en eten.
Wat aten de kinderen van koningin Juliana het liefst? Hoe werd er
in het paleis omgegaan met etensrestjes? Welke familierecepten
werden van generatie op generatie doorgegeven? Aan de hand
van persoonlijke verhalen, serviezen en objecten uit de Koninklijke
Verzamelingen vertelt De Smaak van Soestdijk over eten, etiquette
en gastvrijheid aan het hof, van koninklijke diners tot huiselijke maaltijden.
Bovendien zijn de paleiskeukens opengesteld, een primeur.
Behalve historische stukken is er ook hedendaags design en mode
te zien. T/m 29 maart 2026, paleissoestdijk.nl
Koffe in de tuin van
Paleis Soestdijk,
voorjaar 1972.
82

Zien
+d o н
DOOR DÉSIRÉE RAEMAEKERS
FOTO’S © MUSÉE DU LOUVRE/DIST. GRANDPALAISRMN/CHRISTIAN DÉCAMPS (ARMBAND), MUSEUM MAYER VAN DEN BERGH/BART HUYSMANS EN MICHEL WUYTS (SCHILDERIJ), NA, © RMO (KETTINGEN)
ONBEKEND
Mathilde van Vlaanderen was een kleindochter
van de koning van Frankrijk
en de eerste gekroonde koningin van
Engeland. Als echtgenote van Willem
de Veroveraar, die in 1066 de troon van
Engeland besteeg, was zij bovendien de
stammoeder van het Britse koningshuis.
En toch kent bijna niemand haar.
Fernand Dacquin
en Marijke Verbeke
laten in Mathilde van
Vlaanderen. Koningin
van Engeland, de
grootste Vlaming ooit?
zien hoe onterecht
dat is, en dat deze
belangrijke vrouw een
plek verdient in de
geschiedenisboeken.
Uitgeverij Actua
Terug in
Leiden
De collectie Egypte van het Rijksmuseum
van Oudheden in Leiden is
wereldberoemd. Zo’n vijfhonderd topstukken,
aangevuld met blikvangers
uit Nederlandse en buitenlandse
musea, maakten de afgelopen
jaren een tournee in Azië en
Australië. Nu is Discovering
Ancient Egypt in Leiden
te bezoeken. De prachtig
beschilderde mummiekisten,
luxe sieraden, amuletten en
muziekinstrumenten (en veel
meer) vertellen het verhaal over het
leven, de religie en cultuur van het
oude Egypte. Tot de hoogtepunten
behoren de gouden grafgiften uit
het graf van generaal Djehoety.
T/m 15 maart 2026, rmo.nl
Leven toen
Hoe zag het dagelijks leven van mensen in de tijd van
Rembrandt eruit? Het Rijksmuseum geeft in Thuis in de
17de eeuw antwoord op die vraag. Vondsten uit beerputten
(zoals kookgerei en etensresten), twee grote poppenhuizen
van patriciërsvrouwen en kunst laten zien hoe mensen
– van alle leeftijden, uit verschillende milieus – in de 17de
eeuw woonden, werkten, aten en rouwden. De tentoonstelling
volgt het verloop van een dag, van het moment
van opstaan tot het doven van de kaarsen ’s avonds.
Het poppenhuis van Petronella Oortman is ook in een
online tour (zie de museumsite) te bewonderen.
T/m 11 januari 2026, rijksmuseum.nl
Kettingen en armband
uit Djehoety’s graf,
circa 1440 v. Chr.
83

84

MOEDER
VAN
Thailand
85
Sirikit was zoveel meer
dan een koningin. De Thai
beschouwden haar als
hun moeder en vierden
sinds 1976 Moederdag
op 12 augustus, haar
geboortedag. Met haar
overlijden is een rouwperiode
van een jaar
aangebroken waarin
iedereen afscheid
van haar kan nemen.
TEKST KARLIJN HOFTIJZER

1966
Met drie dochters en een zoon is
het gezin compleet.
Sirikit met haar twee jongste dochters,
Chakri Sirindhorn (l) en Chulabhorn.
1950
86

sSirikit zat in het hart van haar volk,
maar zelf had ze nooit gedacht dat dat als
koningin zou zijn. Als klein meisje had de
koningin één droom: ze wilde concertpianiste
worden. Het liep anders, toen haar
ontmoeting met de jonge koning Bhumibol
van Thailand haar leven 180 graden liet
draaien. Als pianiste heeft ze nooit furore
gemaakt, wel ontving ze veel respect –
van de Thai vanwege haar inzet voor de
maatschappij en de economie. Dat deed
ze met de volste overtuiging: ‘Liefde en
vriendelijkheid is wat je aan een ander
moet geven. Geven, niet nemen.’
Afgelopen 24 oktober overleed koningin
Sirikit, de moeder van de Thaise koning
Vajiralongkorn, op 93­jarige leeftijd in een
ziekenhuis in Bangkok, aan de gevolgen van
een infectie in haar bloedbaan. Thailand
rouwt. Vlaggen hangen dertig dagen
halfstok, ambtenaren dragen een jaar lang
rouwkleding, de bevolking wordt gevraagd
negentig dagen zwarte of ingetogen kleding
te dragen. In het paleis in Bangkok kunnen
de Thai afscheid nemen van hun geliefde
koningin die daar tot haar crematie – over
een jaar – ligt opgebaard. Als moeder
van het volk in betere koninklijke tijden,
zo zullen ze zich haar herinneren. Al zullen
ze dat niet hardop zeggen vanwege een
zeer strenge wet op majesteitsschennis die
de huidige koning beschermt tegen kritiek.
Verkeringstijd
Sirikit Kitiyakara was dankzij het werk
van haar vader, die diplomaat was namens
de koning van Thailand, op haar 13de
naar Europa gekomen. Vanuit Bangkok,
waar ze op 12 augustus 1932 werd geboren.
Samen met haar ouders, twee oudere
broers en jonger zusje woonde ze in
onder meer het Verenigd Koninkrijk,
Denemarken en Frankrijk.
Haar vader was een prins, een neef van
de voormalig koning van Siam, sinds 1939
Thailand. Aan middelen voor een goede
jeugd was dus geen gebrek en in Europa
Foto’s uit hun verlovingstijd: links zijn ze samen in Lausanne,
Zwitserland; Bhumibol is hier nog herstellende van een zwaar
auto-ongeluk. Maar ook: zwaar verliefd.
kreeg ze bovendien de vrijheid om haar
droom na te jagen. In het naoorlogse
Parijs van de jaren 40 droomde ze van een
carrière in de muziek en volgde ze lessen
aan de muziekacademie van de Franse
hoofdstad. Een mooie toekomst lonkte.
Sirikit was betoverend mooi, had een
rustige, lieve stem en ze sprak vloeiend
Engels en Frans.
In Parijs was op een gegeven moment ook
een jonge, bescheiden Thaise man met een
rond, serieus gezicht en een rond brilletje.
Hij woonde en studeerde in Zwitserland,
maar was enorm verbonden met zijn
vaderland. Hij had net als Sirikit een
passie voor muziek en maakte daarin
naam, met name als jazz­saxofonist. Hij
had echter geen ambities als professioneel
muzikant, want zijn toekomst lag al vast.
Omdat zijn broer, koning Ananda, kinderloos
was overleden, was Bhumibol, de man
met het brilletje, benoemd tot koning van
zijn land. Maar hij had nog geen haast om
te settelen in het land dat op hem wachtte.
Hij viel als een blok voor de mooie Sirikit
toen ze elkaar ontmoetten op de Thaise
ambassade in de Franse hoofdstad. Voor
Sirikit was het bepaald geen liefde op het
eerste gezicht omdat hij het niet zo nauw
nam met de tijd. ‘Hij zei dat hij om vier
uur ’s middags zou komen. Hij kwam om
zeven uur ’s avonds. Hij liet me daar staan,
mijn buiging oefenend. Dus het was haat
op het eerste gezicht. Het was liefde op het
twééde gezicht. Precies zoals je dat altijd
hoort. Ik wist niet dat hij ook van mij
hield, want ik was toen nog maar vijftien
jaar oud en ik wilde graag concertpianiste
worden’, vertelde ze daar jaren later over.
Bhumibol was helemaal zeker van zijn
liefde en besefte dat vooral toen het lot
hem bijna het leven kostte. Hij kreeg in
Zwitserland een auto­ongeluk en belandde
in het ziekenhuis. Sirikit herinnerde zich
nog goed hoe het ging: ‘Hij lag ernstig
gewond in het ziekenhuis toen de politie
en zijn moeder aankwamen. In plaats van
dat hij haar begroette, haalde hij mijn foto
uit zijn zak, zonder dat ik wist dat hij die
had. Toen zei hij: ‘haal haar op. Ik houd
van haar.’
Het was dik aan tussen de jonge koning
en zijn pianiste, die in de verte verwant
waren: de vader van Bhumibol was een
broer van Sirikits grootvader. Sirikit
vervolgde haar studie in het Zwitserse
Lausanne zodat zij en Bhumibol elkaar
beter konden leren kennen. Over haar
verkeringstijd vertelde ze: ‘Ik dacht er
alleen maar aan om bij de man te zijn van
wie ik hield. Niet aan de plichten en lasten
van het koningin­zijn.’ Ze verloofden zich
op 19 juli 1949 toen Bhumibol haar een
verlovingsring gaf die hij van zijn ouders
had gekregen. Ze trouwden op 28 april
1950 in Bangkok.
Koningin-regent
Enkele dagen later werd Bhumibol
gekroond tot koning en werd Sirikit
koningin. Het echtpaar was vastbesloten
om eerst hun studie af te maken voordat
ze zich in Thailand settelden, dus keerden
ze na de kroning terug naar Zwitserland.
Hier werd dochter prinses Ubol Ratana
geboren. Na twee jaar keerde het jonge
gezin terug naar Bangkok, en niet veel
later werd er een troonopvolger geboren:
prins Vajiralongkorn, de huidige koning
van Thailand. In 1955 volgde prinses
87

Links: Ter gelegenheid van de viering van het 60-jarig regeringsjubileum
van koning Bhumibol brengen Willem-Alexander en
Máxima in 2006 een bezoek aan Bangkok. Midden: 50 jaar en
stralend als altijd. Rechts: Haar kinderen trakteren Sirikit op een
cadeau voor haar 87ste verjaardag.
Chakri Sirindhorn, en prinses Chulabhorn
maakte in 1957 het gezin compleet.
In tegenstelling tot haar koninklijke voorgangsters
wilde Sirikit meer dan alleen
voor haar gezin zorgen. Toen Bhumibol in
de eerste jaren van hun huwelijk traditiegetrouw
een periode in een boeddhistisch
klooster doorbracht, kreeg Sirikit de kans
om te laten zien dat ze meer was dan een
knap gezichtje: ze werd aangesteld als
regent. De koningin was slim, betrokken
en breed georiënteerd, dus ze volbracht
haar taak zo goed, dat ze offcieel de titel
koningin­regent kreeg.
Ook Bhumibol, inmiddels terug uit het
klooster, was er alles aan gelegen om
zijn taak als koning zo goed mogelijk
te vervullen. Hij trok vaak het land in,
wat op dat moment nog de status van
ontwikkelingsland had. Hij zag met eigen
ogen waaraan zijn bevolking behoefte had,
sprak met onderdanen van alle pluimage
en raakte ze zelfs aan, iets wat in de Thaise
koninklijke traditie hoogst ongebruikelijk
was. Tijdens hun bezoeken gingen artsen
mee die zieken ter plaatse behandelden
of mee terugnamen naar een ziekenhuis.
Onder de bezielende leiding van Bhumibol,
en dankzij zijn kennis van landbouw en
irrigatie, bloeide het land op, wat hem
mateloos populair maakte. Sirikit volgde
hem hierin regelmatig op de voet en koos
haar eigen projecten om ook bij te dragen
aan de welvaart van het land. Ze bracht
het belang van bloeddonatie onder de
aandacht en zorgde voor onderwijs in
afgelegen gebieden. Eén van de projecten
waarin ze zich vastbeet, was het behoud
van de traditie van het weven van zijde.
Op die manier kon ze tegelijkertijd
vrouwen een inkomen bieden. Ze zocht
contact met hen, inventariseerde welke
behoefte er was om een zaak te starten en
hielp zo hele gemeenschappen aan een zelfstandig
inkomen. Ze maakte hierin geen
onderscheid tussen stammen en religies.
Sirikit maakte indruk op de bevolking. Als
ze sprak, deed ze dat bedachtzaam en zacht,
waardoor ze automatisch de aandacht naar
zich toe trok. ‘Mijn echtgenoot en ik zijn
niet tevreden als we alleen maar bezoeken
brengen en de gebruikelijke dingen doen’,
vertelde ze over haar werk. ‘We moeten
proberen om de regering te helpen, om het
welzijn van het volk te promoten. Als we
niet kunnen helpen om de ellende van het
volk te verlichten, dan beschouw ik het als
een afgang om staatshoofd te zijn.’
Modekoningin
Het huwelijk van Bhumibol en Sirikit was
goed, en gevuld met liefde voor kunst en
cultuur. Sirikit poseerde regelmatig voor
Bhumibols schildersezel of zijn fotocamera,
die hij vaak meenam om hun bezoeken aan
de uithoeken van het land vast te leggen.
Op haar beurt kon zij haar artistieke talent
kwijt door muziek te componeren voor de
paleisband en een boek te schrijven waarin
ze vertelde over haar tienerjaren in Europa.
Ook in haar garderobe legde Sirikit haar
persoonlijkheid. In de jaren 60 maakte het
koppel een Europese en Amerikaanse tour
van een half jaar, waarbij ze ook koningin
Juliana op Paleis Huis ten Bosch zouden
bezoeken. Sirikit, bekend met de mode
van de westerse wereld, wist dat ze er goed
aan deed haar Thaise kleding aan te passen
aan de etiquetteregels van de Europese
hoven. Ze nam de Franse ontwerper
Pierre Balmain in de arm, en de collectie
die hij voor haar ontwierp, natuurlijk
vervaardigd van haar geliefde Thaise
zijde, bezorgde haar de status van modekoningin.
Kranten en tijdschriften over de
hele wereld konden geen genoeg krijgen van
het knappe jonge koningspaar.
Sirikit bleef haar hele leven betrokken bij
de zijde­industrie. Toen de gezondheid van
Bhumibol in de jaren 90 achteruitging,
reisde hij nog maar zelden door het land.
Sirikit bleef tot op hoge leeftijd nog actief.
In 2002 ontving ze op 70­jarige leeftijd de
Louis Pasteur Award voor het weer tot leven
brengen van de Thaise zijde­industrie en
vijf jaar later reisde ze naar Rusland om daar
het bijzondere textiel te promoten. In 2012
kreeg Sirikit een hersenbloeding toen ze in
het ziekenhuis op bezoek was bij Bhumibol
die inmiddels veel zorg nodig had. Ze trok
zich terug uit het openbare leven. De enige
berichten die de Thai kregen, waren die
over (spoed)bezoeken aan het ziekenhuis.
Ze bracht haar tijd met Bhumibol door in
hun aan de kust gelegen zomerresidentie
Klai Kangwon, wat zoiets betekent als
‘Ver van Zorgen’.
Op 13 oktober 2016 overleed Bhumibol op
88­jarige leeftijd. Sirikit, haar zwarte volle
lokken inmiddels dun en wit, verloor haar
geliefde, de Thai verloren hun vader. In 2019
zag ze hoe haar enige zoon Vajiralongkorn,
excentriek en omstreden, tot koning werd
gekroond. Of ze ook meekreeg dat hij een
andere koers vaart dan zijn vader en vooral
in het buitenland een luxe leven leidt, is de
vraag. Vajiralongkorn deelde een enkele keer
een foto van een bezoek aan zijn moeder
die dag en nacht verzorging nodig had.
Met het overlijden van Sirikit is aan het
Thaise hof een hoofdstuk van betrokkenheid,
goodwill en actieve diplomatie
gesloten. In een interview in de jaren 80
vertelde de koningin hoe ze haar werk volhield,
toen nog niet wetend dat Bhumibol
de langst regerende vorst ooit zou worden
en zij de langste taak als koningin zou
hebben. ‘Liefhebben. Dat is de reden dat
mijn echtgenoot en ik jaar na jaar kunnen
werken. Dag in dag uit. Zonder ziek te zijn.
Maar we weten dat als het moment komt
om te sterven, niemand kan ontsnappen.’
FOTO’S ANP, GETTYIMAGES
88

2010
Bhumibol en Sirikit in 1949, het jaar van hun
verloving.
1960 1960
89

Onderwerpen zijn onder voorbehoud
1
3
2
4
Volgend nummer
1. JUWELEN – Opvallend: turkoois 2. TRENDS IN GALA– Van petticoat tot capejurk
3. BELGIË – Koning Filip 12 ½ jaar op de troon 4. HISTORISCH – Artistieke Oranjes
EN OOK – Koningspaar bezoekt Suriname
VORSTEN 1 LIGT OP 18 DECEMBER IN DE WINKEL
VOLG VORSTEN OOK OP INSTAGRAM: @VORSTEN_NL
FOTO’S ANP, GETTYIMAGES, KONINKLIJKE VERZAMELINGEN DEN HAAG
90

Beatrix
terug naar
de Antillen
91

Prinses Elisabeth werd
24, en poseerde voor
een nieuwe portretfoto.
€ 7,95 AP
FOTO BELGISCHE HOF/BAS BOGAERTS