COLLECT België Winter 2025

COLLECT

Maandblad verschijnt niet in januari, juli en augustus - € 8,95 - P608061

NR. 548 / WINTER 2025–2026

Keramiekfascinatie

Motor voor makers

BRAFA 2026

Oogcontact, dialoog, deal

Royale dieren

De miniaturen van Fabergé

HIËRONYMUS FRANCKEN II

(1578– Antwerpen – 1623)

JEAN-PIERRE CASSIGNEUL

(Born in Paris 1935)

BRAFA

ART FAIR BRUSSELS

STAND 69

Douwes Fine Art is the oldest family-owned art dealer in the

world, established in 1770. We offer five centuries of paintings

(from 1500 until today), works on paper and sculpture.

REMBRANDT HARMENSZ. VAN RIJN

(Leiden 1606 - 1669 Amsterdam)

We look forward to welcoming you at the BRAFA Art Fair in

Brussels at stand 69. Please visit our website for an overview

of our collection and feel free to contact us with any questions

you might have.

SALES - PURCHASES - CONSIGNMENTS - RESEARCH - ADVICE

EXHIBITIONS - VALUATIONS - RESTORATIONS

Johannes Vermeerstraat 15hs • 1071 DK Amsterdam • The Netherlands

Tel. +31(0)20 664 63 62 • info@douwesfineart.com • www.douwesfineart.com

DE

NIEUWE

ZALEN

Europese

sierkunsten van

de 19de eeuw

Belgische

art nouveau

en art deco

Mysterieuze sfinx

Charles Van der Stappen

1897

JUBELPARK - BRUSSEL

Regie der Gebouwen

Régie des Bâtiments

COLLECT

Editie n° 548 – sinds 1971

Edito

Hoofdredacteur

Els Bracke

Redactie

Christophe Dosogne

Trice Hofkens

Eindredactie

Annemiek van Grondel

Medewerkers

Gilles Bechet

Jean-Marc Bodson

Gwennaëlle Gribaumont

Elien Haentjens

Ben Herremans

Anne Hustache

Guy Kokken

Christine Vuegen

Vormgeving

Renaldo Candreva

Ellis De Vuyst

Abonnementen

Abonnementenland

Ambachtenlaan 21 Unit 2A

3001 Heverlee

Tel.: 02/808.55.23

België € 52 Europa € 90

Abonnementen worden automatisch

verlengd en gelden tot wederopzegging

uiterlijk twee maanden voor afloop.

Een cadeau-abonnement loopt automatisch

af. Voor een adreswijziging,

opzegging, ontbrekend nummer of

andere vraag: klantenservice@aboland.nl

www.aboland.be.

Advertenties

Joris van Glabbeek

Tel.: 012/ 26 37 11

collect.net@ips.be

Verdeling

Boekhandel

AMP

De Post

Redactiesecretariaat

Begijnhoflaan 464 G

9000 Gent

Tel: +32 (0)468 51 15 39

collect@ips.be

www.collectaaa.be

Verantwoordelijke uitgever

Patrick Snoeck

Voor de beeldende kunstenaars

en de fotografen: CISAC/SABAM

© SABAM Belgium 2025.

Lid van WE MEDIA

Cover

Carlo Nicoli (1843-1915), Madame de

Pompadour, 1889, buste in Carraramarmer,

hoogte 108 cm, gesigneerd

en gedateerd. De buste is versierd met

het werk van Anna Volkova (1974), Les

Fleurs d’Amour, 2025, gemodelleerd en

handbeschilderd porselein. Met toestemming

van Artimo, Brussel. Te zien

op BRAFA 2026, stand nr. 150.

www.artimobrussels.com

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd

en/of openbaar gemaakt door middel van druk,

fotokopie, of op welke andere wijze ook zonder toestemming

van de uitgever. meningen, feiten, weergegeven

in ondertekende artikelen of bijdragen

aan dit blad vallen onder de verantwoordelijkheid

van de betreffende auteur. redactie en uitgever

zijn hiervoor niet aansprakelijk. COLLECT is niet

verantwoordelijk voor de inhoud van de geplaatste

advertenties. Enkel de adverteerder kan hiervoor

aansprakelijk worden gesteld.

Het ultieme cadeau ligt

in uw handen.

Eén tijdszone, één

plek, één gesprek dat

onverwacht het vuur

aanwakkert.

Wat hebben wij een plezier beleefd

aan dit laatste nummer. Kent u

dat gevoel? Nog eens alles geven

met de eindmeet in zicht. Alsof

je precies op dat moment ontdekt waarom je

doet wat je doet. Zo voelde het. We zijn tot het

uiterste gegaan om de juiste beelden te vinden,

de juiste stemmen te laten spreken, de juiste

tonen te raken. En altijd opnieuw met dezelfde

gedachte door alles heen: kunst leeft pas echt

wanneer mensen elkaar ontmoeten.

BRAFA, het feest waarmee elk jaar begint,

dwingt ons om weken vooraf al vooruit te

kijken. Het is een beurs waar België’s beste handelaren,

de mooiste objecten en een ongeëvenaarde

expertise samenkomen. Maar dit jaar

kozen we ervoor om niet de objecten, maar de

mensen zelf centraal te zetten. We brachten

handelaren samen, van wie sommigen elkaar

nog nooit hadden ontmoet, koppen die nieuwsgierig

naar elkaar toe bogen, geïnteresseerd

in elkaars verhalen. Ze spraken over wat hen

drijft: passie, vakkennis, het vakmanschap achter

de markt, en vooral het menselijke kompas

dat hen leidt.

Wat ons opviel? Dat deelname aan een beurs

veel verder reikt dan de uitzonderlijke kunst die

er schittert. Het echte succes zit in dat unieke,

oninwisselbare moment waarop handelaren,

verzamelaars, liefhebbers en experts zich in

dezelfde ruimte bevinden. Eén tijdszone, één

plek, één gesprek dat onverwacht het vuur

aanwakkert. Daarom brachten wij enkele duo’s

samen, als een voorproefje, een vonk die alvast

brandt richting januari.

En BRAFA is slechts één feest op de komende

kalender. Ceramics Brussels, met zijn derde

editie, nestelt zich inmiddels stevig tussen de

evenementen waarnaar we reikhalzend uitkijken.

Keramiek, dat kameleontische medium,

blijft zich vernieuwen: kunstenaars die klei blijven

kneden, uittesten, verfijnen en die eeuwenoude

technieken neerzetten in vormen die nog

niemand eerder bedacht. De beurs bewijst dat

keramiek geen niche meer is, maar een broedplaats

van hedendaagse verbeelding.

Voor dit winternummer wilden we schitteren.

We doken in de geschiedenis van de kerstbal,

bewonderden de royale dieren van Fabergé en

lieten ons betoveren door het duizelingwekkende

raffinement van micromozaïek. Ooit

de stille magie van besloten ateliers, nu een

kunstvorm die opnieuw wordt heruitgevonden

door ontwerpers, verzamelaars en kunstenaars

die weigeren mee te gaan in de snelheid en

standaardisatie van vandaag.

Neem ten slotte ook even de tijd voor onze

boekenselectie: kleine covertjes, korte tekstjes,

maar allemaal het bewaren én schenken

waard. Wat is er mooier dan te delen waar je

zelf warm van wordt met iemand anders of,

waarom niet, iets aan jezelf te geven?

Zoekt u het ultieme cadeau? Schenk een abonnement

op COLLECT. U blijft onze beste ambassadeur.

En te weten dat u maandelijks uitkijkt

naar ons blad, dat is ons grootste plezier.

Els Bracke

els.bracke@ips.be

26 50 60

Fabergé’s

gebeeldhouwde

dierencollectie

Hoe de kerstbal

de wereld

veroverde

De BRAFA-dialogen:

‘Elke verzamelaar is een

universum op zich’

44

Ceramic Brussels: ‘Keramiek

raakt aan onze menselijke kern’

20

Highlights in het nieuwe jaar

Deze musea schrijven

het komend jaar

kunstgeschiedenis.

Wie, wat, waar en wanneer?

6

40

Zilverkoorts slaat toe:

edelsmeedkunst bij Puiforcat

Inhoud

Winter 2025–2026

Artikelen

Rubrieken

56

Micromozaïek: rebellie

op de vierkante millimeter

16 Hoe te overleven in

een veranderende

kunstmarkt?

20 Highlights in

het nieuwe jaar

26 BRAFA-dialogen

26 Objects With Narratives

en Haesaerts – le Grelle

31 Virginie Devillez & Gwenvael

Launay (Almine Rech)

34 Oscar De Vos &

Thomas Deprez

39 Traditie die vernieuwt

40 Zilverkoorts slaat toe:

edelsmeedkunst bij

Puiforcat

44 Ceramic Brussels:

‘Keramiek raakt aan onze

menselijke kern’

50 Fabergés gebeeldhouwde

dierencollectie

56 Micromozaïek: rebellie op

de vierkante millimeter

60 Hoe de kerstbal de wereld

veroverde

88 De kwaliteit, intimiteit

en dynamiek bij Native

Auctions

10 Up to date

14 Kopstukken

22 Kunstenaar van de

maand: Elise de Falletans

(a.k.a. Elium)

24 Zoom: Brussels festijn van

fotografie

64 Boeken

70 Museuminzicht: Dorothée

Duvivier over Bachelot &

Caron bij BPS22

72 Musea

78 Galerie-inzicht:

Martins & Montero

79 Galeries

116 Veilinghuizen

117 Adressen

Veilingen

92 Veilingen wereldwijd

96 Verrassend geveild

97 Veilingen België

Agenda

Op de hoogte blijven

van alle nieuwtjes?

Meld u nu aan voor onze

maandelijkse nieuwsbrief

via onze website.

76 Museumagenda

84 Galerieagenda

114 Veilingagenda

115 Beursagenda

VOLG ONS OP INSTAGRAM

@ARTMAGAZINECOLLECT

www.collectaaa.be

7

Op zoek

naar een cadeau

op maat van

een kunstfanaat?

Geef een

proefabonnement

op COLLECT

€ 25

4 nummers

Gebruik de losse kaart in dit nummer of

abonneer online www.collectaaa.be

• Actie enkel geldig tot en met 15/01/2026 en enkel voor nieuwe abonnees op een proefabonnement in België.

• Proefabonnement: 4 nummers (print + digitaal) vanaf 01/02/2026

• Cadeau-abonnementen lopen automatisch af.

Up to date

->

Werk uit Faith No More. Rituals for Uncertain

Times in Abby Kortrijk. © Stad Kortrijk.

->

Marthe Donas (1885-1967), Sous la Lampe, 1927, te zien in het Mimdo. © Cedric Verhelst.

Hoopgevende schoonheid

Het eindejaar is een moment van overschouwing

en aangezien we in onzekere

tijden leven, lijkt het alsof we afglijden

naar een apocalyptisch toekomstbeeld.

Gelukkig is er de tentoonstelling Faith

No More. Rituals for Uncertain Times in

Abby Kortrijk. Deze expo onderzoekt

hoe kunstenaars, van de middeleeuwen

tot nu, omgaan met onzekerheid en

angst, hoe ze grote verhalen en rituelen

vormgeven en hoe kunst nieuwe perspectieven

kan aanreiken voor collectief

houvast. Met werk van onder anderen

Tino Sehgal, Marina Abramović, Francis

Alÿs, Joseph Beuys, Michaël Borremans

en Lucas Cranach I biedt deze expositie

troost en hoop, te vinden t/m 01-03. www.

abbykortrijk.be S Een mooie aanvulling

bij die van Marthe Donas in het KMSKA

is de tentoonstelling Marthe Donas, de

retour au pays in het Musée Marthe Donas

(Mimdo). Het museum presenteert

werk van Donas uit de periode 1921-1927,

net voordat ze gestopt is met schilderen.

In 1921 wordt ze in Parijs ernstig ziek en na

haar huwelijk keert ze noodgedwongen

terug naar België, waar ze bij haar schoonfamilie

terechtkomt in Waals-Brabant. Daar

ontdekt deze stadsvrouw de charme van

het platteland, wat een invloed heeft op

haar schilderkunst met nieuwe thema’s als

landschappen, scènes uit het dagelijkse

leven, stillevens en religieuze schilderijen.

Ook haar schilderstijl keert terug naar het

figuratieve, afgewisseld met herinneringen

aan haar kubistische taal. De gepresenteerde

werken komen voornamelijk uit Belgische

privécollecties en zijn zelden te zien

maar nu te bewonderen t/m 25-01. www.

museemarthedonas.be S De tijdelijke

opstelling Art x Gender in de Koninklijke

Musea voor Schone Kunsten van België,

t/m 19-04 te zien, onderzoekt genderstereotypen

in de collecties. Bijna dertig

werken, van Lucas Cranach tot Roger Raveel,

tonen hoe kunstbeelden traditionele

ideeën over mannelijkheid en vrouwelijkheid

versterken of bevragen. Het parcours

door de permanente collectie nodigt

bezoekers uit tot een kritische blik op

verbeelding, rollen en macht in de kunst.

www.fine-arts-museum.be S Sinds kort is

Mode & Kant Museum een uitzonderlijk

stuk kant uit de tweede helft van de 19e

eeuw rijker. Het verfijnde en volledig met

de hand vervaardigde kantwerk van bijna

twee bij twee meter, in ‘Point de Gaze’-

kanttechniek en met een weelderig bloemendecor,

getuigt van de uitmuntendheid

van de Brusselse kantproductie van de

18e tot begin 20e eeuw. Het is verworven

door de Koning Boudewijnstichting en is

ook te zien in de stand van de stichting

op BRAFA. www.fashionandlacemuseum.

brussels S Je kunt opnieuw stemmen voor

je favoriete erfgoedschat. Het Koninklijk

Instituut voor het Kunstpatrimonium heeft

de acht genomineerde erfgoedschatten

voor de Erfgoed Challenge bekend gemaakt,

waaronder de sgraffiti van Maison

Dorée in Charleroi, de mode-erfenis van

Elisabeth D’Aubreby Van Swae in Modemuseum

Hasselt en de schilderijen met

schelpdieren van het Instituut voor Natuurwetenschappen

in Brussel. Stemmen

kan via www.erfgoedchallenge.be

10

UP TO DATE

Art Antwerp straalt internationaal

->

Een

nieuwe

start

->

Alexandre Hollan, Arbre, 2023, acrylverf op doek, 73 x 100 cm. © de kunstenaar. Met toestemming

van Galerie La Forest Divonne.

Voor de vijfde editie van Art Antwerp,

van 11 t/m 14-12, zet de organisatie in op

betekenisvolle relaties en internationale

uitstraling. Deze boetiekbeurs voor

hedendaagse kunst, waarbij handelaren

uitgenodigd worden door een selectiecomité,

kent een groeiend succes. Dit

->

Philip Aguirre y Otegui, Fields, 2025, te zien

bij valerie_traan gallery. © de kunstenaar.

Met toestemming van valerie_traan gallery.

Na hun sluiting in januari

heropent de Galerie Moderne

in Brussel op 3 december

met een speciale veiling,

waarmee een nieuw hoofdstuk

begint voor deze iconische

veilingzaal. De zaal, die

negentig jaar geschiedenis

heeft, was eerder failliet

gegaan door dalende omzet

en de opkomst van online

veilingen. Voor verzamelaars

biedt de heropening opnieuw

de kans om bijzondere kunsten

verzamelobjecten fysiek

te bekijken en te verwerven.

www.galeriemoderne.be S

Na veertien jaar in Brussel,

kondigt Macadam Gallery een

nieuw hoofdstuk aan met een

verhuizing naar Antwerpen.

De periode in Brussel wordt

afgesloten met de verkoop

van een selectie werken

voor uitzonderlijke prijzen. S

Agnews Brussels heeft dan

weer de Zavel verlaten en een

nieuwe locatie geopend in de

Paul-Emile Jansonstraat, in de

buurt van de Louisalaan.

jaar presenteren 76 galeries, voornamelijk

uit België, Nederland en Frankrijk maar

ook uit onder meer Denemarken, Finland,

Litouwen, Duitsland en Luxemburg,

een levendige mix van gevestigde en

beloftevolle kunstenaars. Bij de nieuwkomers

gerenommeerde namen als Galerie

Nathalie Obadia, Callewaert Vanlangendonck

Gallery en Galerie Ramakers.

Deelnemers onderscheiden zich door

speciale standpresentaties of bieden een

diepgaande blik op het oeuvre van een

kunstenaar in een solo- of duopresentatie.

Nieuw dit jaar is Art Advisory Desk,

een service die bezoekers en verzamelaars

helpt om in contact te komen met

galeries en persoonlijk advies geeft, wat

een beursbezoek toegankelijk en persoonlijk

maakt. Ook wordt Art Antwerp

Acquisition Prize gelanceerd, waarbij een

jury een kunstwerk met een waarde tot €

10.000 selecteert dat geschonken wordt

aan het KMSKA. Met dit initiatief wordt

het museum niet alleen een collectiestuk

rijker maar wordt ook de droom van vele

kunstenaars om opgenomen te worden

in een museumcollectie waargemaakt.

Eveneens opvallend is het initiatief van

valerie_traan gallery uit Antwerpen. Met

‘Wall of Shame’ brengt ze kunstenaars

samen die zich blijven inzetten voor de

kracht van het beeld, waarbij de scheppingsdaad

zelf een oproep tot actie in

zich houdt en zo een stem geeft aan het

streven naar gerechtigheid en vrede in

Gaza en wereldwijd. De galerie schenkt

bij verkoop van het werk haar deel aan

een door de kunstenaar gekozen organisatie

met een maatschappelijk doel.

Genoeg redenen dus om deze sfeervolle

beurs te bezoeken! www.art-antwerp.com

11

UP TO DATE

Pink Poets in Mechelen

->

Schild van hout en rotan, Beha, provincie Oro, Collingwood Bay, Papoea-Nieuw-Guinea, 19e eeuw,

lengte: 83,5 cm. Te zien bij Galerie Patrick & Ondine Mestdagh tijdens Civilisations Brussels Art Fair.

© Galerie Patrick & Ondine Mestdagh.

In Mechelen kunnen boekenliefhebbers

en verzamelaars weer hun hart ophalen

en prachtige literaire schatten ontdekken.

Van 05 t/m 07-12 verzamelen handelaren

van oude, antiquarische en bibliofiele

boeken, prenten en gravures in het Cultuurcentrum

Mechelen voor de Internationale

Antiquarenbeurs. Deelnemers

komen niet alleen uit België en Nederland

maar ook uit Duitsland, Frankrijk en het

Verenigd Koninkrijk. Enkele topstukken

zijn onder andere CIRKUS van Elisabeth

Ivanovsky (€ 9.500), het manuscript The

Isabella Breviary (€ 7.700), Kunstformen

der Natur van prof. dr. Ernst Haeckel

(€ 5.000) en een pornografisch cahier van

Hugo Claus met een suite van negen

originele tekeningen/collages (€ 6.500).

Vereniging Antwerpse Bibliofielen en

Nederlands Genootschap van Bibliofielen

organiseren tijdens dit evenement

samen twee kleine exposities. Een eerste

is gewijd aan de literaire groepering Pink

Poets, naar aanleiding van de tachtigste

verjaardag van medeoprichter Patrick

Conrad. Deze besloten kring van literaire

estheten, met leden als Paul Snoek,

Henri-Floris Jespers, Ivo Michiels en Marnix

Gijsen, droegen vormgeving hoog

in het vaandel. Te zien zijn een dertigtal

varia selecta en een aantal tekeningen

van de hand van Conrad. In een tweede

expositie demonstreren cursisten van

Instituut voor Kunst en Ambacht diverse

boekbindtechnieken. www.antiquarenbeurs-mechelen.com

S Bewandel de

G.A.N.D.A. Kunstroute in het weekend

van 06 en 07-12. Een parcours langs 34

locaties brengt je langs een gevarieerd

aanbod van hedendaagse schilderijen,

sculpturen, juweelontwerp, vintage

design en eeuwenoude meesterwerken.

Alle deelnemers vind je op www.gandakunstroute.be

S Wie nog op zoek is naar

een artistiek eindejaarscadeau kan t/m

01-02 terecht in de pop-upexpo Bring

me Art! bij BeCraft in Bergen. Dertig

kunstenaars van deze vereniging voor

toegepaste kunst bieden er kunstwerken

aan, van keramiek, textiel, glas- en papierkunst

tot juwelen en designobjecten.

www.becraft.org S Het nieuwe jaar start

traditiegetrouw met enkele klassiekers.

Naast BRAFA, Ceramics Brussels en PhotoBrussels

Festival, waarover je verder in

dit nummer leest, gaat ook de wintereditie

van Civilisations Brussels Art Fair

door van 21 t/m 25-01. Zowel Belgische als

internationale handelaars van Aziatische,

tribale en oude kunst verzamelen op verschillende

locaties in de bruisende buurt

van de Zavel. Naast gekende deelnemers

als Bernard De Grunne, Galerie Patrick

& Ondine Mestdagh, Bruno Claessens

en Jo De Buck zijn ook buitenlandse

gerenommeerde handelaren aanwezig.

De stukken tribale kunst worden geselecteerd

omwille van hun rituele of spirituele

betekenis, de Aziatische en Oriëntaalse

sectie focust op invloeden van het boeddhisme

en hindoeïsme. Alle deelnemers

en info op www.civilisations.brussels

->

Het Isabella-breviarium, The British Library, Londen, signatuur: Add. Ms. 18851, eind 15e eeuw, 1046 verluchte pagina's, gebonden in bruin leder met reliëf,

23 x 16 cm, nummer 532 in beperkte facsimile-editie van 987 exemplaren, met certificaat. © Internationale Antiquarenbeurs.

12

UP TO DATE

Digitaal in Miami, antiek in Luxemburg

->

Charles LeDray, Party Bed, 2006-2007. Te zien bij Peter Freeman, Inc. tijdens Art Basel Miami Beach. © de kunstenaar. Met toestemming van Peter Freeman, Inc.

->

Lyra-secretaire in biedermeierstijl, Tsjechië, ca. 1900,

rozenhout en palissander, rijkelijk versierd met esdoorninlegwerk

met kopstuk, handgepolitoerd, 169

x 104 x 39 cm. Te zien bij Eibel Antik Art op Antiques

& Art Fair Luxembourg. © Eibel Antik Art.

Miami is van 02 t/m 07-12 de place to be

tijdens Miami Art Week. Dan vinden

opnieuw gelijktijdig gevestigde kunstbeurzen

plaats voor moderne en hedendaagse

kunst. Om te beginnen met Art Miami, de

langstlopende hedendaagse kunstbeurs en

toonaangevende bestemming voor verzamelaars.

Enige Belgische deelnemer is L.E.

Gallery. Uit Nederland neemt Priveekollektie

voor de elfde keer deel. www.artmiami.com

S Scope Art Show Miami focust al meer

dan twintig jaar op de meest dynamische

opkomende galeries en kunstenaars in een

multidisciplinair en immersief programma.

www.scope-art.com S De derde editie van

Alcova Miami vindt opnieuw plaats in de

Miami River Inn, het oudste en pittoreske

hotel in het South River Drive Historic District

of East Little Havana, een tropische oase

van rust tussen de palmbomen. In deze

sfeervolle setting wordt een selectie van

vooruitstrevend en visionair design gepresenteerd.

In samenwerking met Patricia

Urquiola wordt de ovale binnenplaats

getransformeerd tot een uitnodigende

ontmoetingsplaats. www.alcova.xyz S Vanaf

05-12 start ook Art Basel Miami Beach, de

Amerikaanse editie van Art Basel en beurs

voor moderne en hedendaagse kunst en

nieuwe beloftes. Belgische deelnemers zijn

onder meer Tim Van Laere Gallery, Rodolphe

Janssen en Xavier Hufkens. Op deze editie

wordt een nieuw gecureerd platform, volledig

gewijd aan digitale kunst, gelanceerd

onder de naam Zero 10, een verwijzing

naar de historische tentoonstelling 0,10 van

Malevich in Petrograd in 1915, een mijlpaal in

de avant-garde. Art Basel bevestigt hiermee

de digitale kunst als hoeksteen van de markt.

Een ander hoogtepunt is Meridians, de

sectie voor grootschalige kunstinstallaties,

waar ook Harlan Levey Projects en Maruani

Mercier uit Brussel te vinden zijn. www.

artbasel.com/miami-beach S We kijken ook

al uit naar eind januari. Van 22 t/m 25-01 is de

Grote Kerk in Naarden-Vesting opnieuw het

sfeervolle decor voor Naarden the Art Fair,

waar ruim zestig galeries, kunsthandelaren

en antiquairs verzamelen. Zij presenteren er

een divers aanbod van oude, moderne en

hedendaagse kunst. Het thema voor deze

editie is ‘Naarden kleurt Blauw’, de kleur

die al eeuwenlang kunstenaars inspireert.

Verwacht verrassende presentaties waarin

blauw centraal staat, krachtig, poëtisch en

verfrissend. www.naardenartfair.nl S In

Luxemburg gaat van 28-01 t/m 01-02 de 51e

editie van Antiques & Art Fair door in Lux-

Expo The Box. Deze jaarlijkse bijeenkomst

van zo’n honderd internationale galeries en

antiekhandelaren bekoort zowel liefhebbers

als professionele verzamelaars. Met een

brede selectie, gaande van antiek, moderne

en hedendaagse kunst, schilderijen en meubels

tot juwelen en luxe accessoires, is er voor

iedereen wat wils. www.antiquaires.lu S Na

een succesvolle vierde editie van FAB Paris,

heeft de organisatie aangekondigd om in

2026 verder te gaan onder de nieuwe naam

Fine Arts Paris, en met een nieuwe voorzitter.

Xavier Eeckhout, Parijse galerist, volgt

Louis de Bayser op en heeft de ambitie om

de beurs verder internationaal op de kaart

te zetten als seizoensopener in Parijs. De

volgende editie is opnieuw in Grand Palais

van 19 t/m 23-09, met als eregast Musée du

Grand Siècle. www.finearts-paris.com

13

Kopstukken

Marina Yee

Louise Delanghe

Op 1 november overleed Louise

Delanghe (1994, Koksijde-2025) in

Gent bij een verkeersongeval. Delanghe

was een veelbelovende figuur in

de Belgische hedendaagse kunst. Ze

werd geselecteerd voor de tentoonstelling

Painting After Painting in het

S.M.A.K., die de dag na haar overlijden

eindigde. Haar werk liep ook nog

in het Kunsthaus NRW in Aken.

Delanghe studeerde grafisch ontwerp

aan KASK in Gent en specialiseerde

zich in beeldende kunsten.

Ze evolueerde snel naar schilderkunst,

waarbij ze klassieke technieken

combineerde met experimentele

materialen zoals hout, schelpen en

huishoudverf. Haar werken, vaak

kleurrijke portretten van vrouwenfiguren

en dieren, tonen een mix

van historische inspiratie, zoals

Kazimir Malevich en William Bouguereau,

en hedendaagse popartinvloeden.

Ze toonde een groot gevoel

voor materiaal en kleur, waarbij texturen

en lagen centraal stonden.

Haar schilderijen variëren van olieverf

op doek tot sculpturale werken

op gevonden hout. Delanghe hield

ervan plein air te schilderen en haalde

inspiratie uit uiteenlopende plekken,

van de Vlaamse Ardennen tot

Zuid-Frankrijk.

Solo- en groepstentoonstellingen in

België en het buitenland markeerden

haar carrière, onder andere bij

Pizza Gallery, LLS Paleis, Art Rotterdam

en Art Brussels. Daarnaast

nam ze deel aan artist-in-residenceprogramma’s

op Menorca en in Beernem,

met plannen voor Beiroet eind

2025. Haar oeuvre weerspiegelt thema’s

rond identiteit, herinnering en

het menselijke bestaan, waarbij de

tijdloosheid en het doorleven van

haar werk centraal stonden.

© Guy Kokken.

De Belgische modeontwerper Marina

Yee (1958-2025) is op 1 november

overleden. Ze was een van de Zes

van Antwerpen, de groep ontwerpers

die in de jaren 80 internationale

aandacht trok voor de Belgische

mode. Yee studeerde aan de Koninklijke

Academie voor Schone Kunsten

in Antwerpen en richtte in 1986 haar

label Marie op. Later combineerde

ze lesgeven met een eigen praktijk.

In 2021 lanceerde ze het duurzame

label M.Y. Collection, dat internationaal

werd gedistribueerd. Naast

mode ontwierp Yee kostuums, collages

en objecten.

© Alex Conu.

Chris Stolwijk

Op 16 oktober overleed prof. dr.

Chris Stolwijk (1966-2025), kunsthistoricus

en voormalig directeur

van het RKD – Nederlands Instituut

voor Kunstgeschiedenis. Hij

stond bekend als een leidende stem

in het onderzoek naar Vincent van

Gogh en 19e-eeuwse Nederlandse

kunst. Na studies politicologie en

kunstgeschiedenis in Amsterdam

en Utrecht promoveerde hij in 1997

op een invloedrijk onderzoek naar

de positie van kunstenaars tussen

1850 en 1900. Bij Van Gogh Muse-

um leidde hij onder meer het Van

Gogh-brievenproject en Van Goghs

atelierpraktijk. Als directeur van het

RKD (2012-2025) en hoogleraar aan

de Universiteit Utrecht zette hij zich

in voor samenwerking, digitalisering

en internationale kennisuitwisseling.

Zijn betrokkenheid, intellectuele

generositeit en visie op open

kunstgeschiedschrijving blijven een

bron van inspiratie voor velen.

© R.K.D.

14

Victor Verhelst

Marianne Hoet

Per februari 2026 wordt Marianne

Hoet President voor Modern

en Contemporary Art in Europa

bij Phillips, het internationale veilinghuis

met vestigingen in Londen,

New York, Genève en Hong Kong.

Hoet, dochter van kunstexpert Jan

Hoet, bouwde een carrière op die

haar via Christie’s en Bonhams in

contact bracht met topverzamelaars

en musea. Tegelijkertijd wordt

India Phillips benoemd tot Managing

Director voor Europa. Met deze

interne promoties, waaronder ook

Olivia Thornton en Matt Langton,

versterkt Phillips haar leidinggevende

team in de wereld van 20e- en

21e-eeuwse kunst.

© R.V.

Victor Verhelst is bekroond met

de publieksprijs Young Belgian

Talent tijdens de eerste editie van

de Sabato Design Awards 2025. De

jury omschrijft hem als ‘een alchemist

in de digitale wereld’ dankzij

zijn gedurfde kleuren, futuristische

visie en vermogen fysieke en virtuele

werelden te verbinden. Verhelst laat

weten dat de erkenning hem motiveert

om verder te gaan met het

brengen van meer kleur, expressie

en energie in het straatbeeld en

om niet te kiezen voor het ‘net goed

genoeg’, maar altijd te gaan voor een

volle tien op tien.

© R.V.

Karim Crippa

Bart De Baere

Op 3 november stelde Bart De Baere

zijn mandaat als algemeen en artistiek

directeur van het M HKA in Antwerpen

ter beschikking van de raad

van bestuur. Hij stopt als operationeel

directeur, maar blijft tot zijn

pensioen eind volgend jaar waarschijnlijk

als adviseur aan het museum

verbonden. Zijn ontslag volgt op

dat van voorzitter Herman De Bode

en valt samen met veranderingen in

het beleid rond hedendaagse kunst

in Vlaanderen.

© David Van Turnhout.

Vanaf 1 november is Karim Crippa

directeur van Art Basel Paris, na

het vertrek van Clément Delépine in

september. Crippa werkt sinds 2022

bij Art Basel, waar hij de communicatiedienst

leidt en senior editor

is van de redactionele afdeling. Eerder

bekleedde hij functies bij Haus

der Kunst in München en Thyssen-

Bornemisza Art Contemporary in

Madrid. Hij wil Art Basel Paris verder

versterken en optreden als pleitbezorger

voor de stad, de exposanten

en het internationale netwerk van

de beurs, die dit jaar de vierde editie

beleefde.

© Art Basel.

Arnaud Eubelen

Arnaud Eubelen won de juryprijs

Young Belgian Talent bij de Sabato

Design Awards 2025. Zijn werk

wordt geprezen om een poëtische

visie op design en een unieke benadering

van upcycling, waarbij ruwe

authenticiteit samengaat met strakke

precisie. In zijn werk, van kleine

objecten tot indrukwekkende

installaties, toont Eubelen een stille

kracht en creatieve maturiteit die

volgens de jury veelbelovend is voor

de toekomst van Belgisch design.

© R.V.

15

Hoe te overleven

in een veranderende

kunstmarkt?

De crisis die de kunstmarkt

doormaakt, is in de eerste plaats

een crisis van herbezinning en

modelverandering, waarbij de

verschillende spelers zich moeten

aanpassen en mogelijk hun

prioriteiten bijstellen.

TEKST: GILLES BECHET

Pablo Picasso, Buste de femme au chapeau à fleurs (Dora Maar), 1943, olieverf op doek, 81 x 60 cm.

Lucien Paris, 24-10. © Succession Picasso, 2025. Prijs: € 32.000.000.

De signalen die de kunstmarkt

afgeeft, zijn alarmerend maar

misleidend. Het laatste rapport

van UBS over Art Basel noteerde

een algemene daling van 12% en volgens

Deloitte bedroeg die terugloop zelfs 26,2%.

Bij nader inzien betreft deze malaise

vooral de grote galeries en de top van de

veilingmarkt. Tellen we daar de sluiting

van talrijke galeries bij op, dan is er echt

wel reden tot bezorgdheid.

Maar we zien ook dat de markt veerkrachtig

is en dat werken van prima kwaliteit

nog steeds goed verkopen, zowel op

veilingen als in galeries, zoals blijkt uit de

bemoedigende resultaten van de Parijse

veilingweek en de beurs Art Basel/Paris in

oktober 2025. “De kunstmarkt moet ook

rekening houden met de ontwikkeling van

nieuwe aankooppraktijken en een jonge

generatie hyperverbonden, zeer autonome

en veel eclectischere verzamelaars, die

16

‘Vanaf het moment

dat hun werk op de

markt komt, halen

nieuwe opkomende

talenten al snel

hoge prijzen, die

voor de meeste

verzamelaars

onbetaalbaar zijn’

JOOST VANHAERENTS

Vanhaerents Art Collection

© Bonhams.

evenveel interesse hebben in luxegoederen

en verzamelobjecten als in kunstwerken”,

aldus Christine Mostert, Head of Art Advisory

Services bij Degroof Petercam.

Kijken we evenwel naar een ander marktsegment,

dan zien we dat veel middelgrote

en kleine galeries geen reden tot klagen

hebben. Julien Delagrange, kunsthistoricus,

kunstenaar en directeur van CAI en

CAI Gallery, ziet dit in de eerste plaats als

het einde van een op een hype gebaseerd

model, waarbij een tiental ‘megagaleries’

met een aanzienlijke financiële slagkracht

de markt sturen door een beperkt

aantal kunstenaars onder elkaar te verdelen

en de prijzen op te drijven om hun

exploitatiekosten te dekken. Een model

dat volgens sommige kopers de geloofwaardigheid

van de hedendaagse kunst,

meer onderhevig aan prijsschommelingen,

ondermijnt: “Het systeem dreigt in te

storten wanneer steeds meer liefhebbers

‘Het is meer een crisis in volume dan een

crisis in prijs. Wat verkocht wordt, blijft

goed verkopen en de prijzen zijn stabiel’

ARNAUD CORNETTE DE SAINT CYR

proberen een deel te veroveren van een

taart die niet groter is geworden.”

Verzamelaar Joost Vanhaerents spreekt hem

niet tegen: “Vanaf het moment dat hun werk

op de markt komt, halen nieuwe opkomende

talenten al snel hoge prijzen, die voor de

meeste verzamelaars onbetaalbaar zijn. Dit

maakt het vrijwel onmogelijk een uitgebreide

collectie werken van een bepaalde

kunstenaar op te bouwen, verspreid over

meerdere jaren van zijn carrière.”

VERTROUWENSCRISIS

Het is niet altijd even makkelijk een onderscheid

te maken tussen een crisis op

de financiële markten en een crisis op

de kunstmarkt. Zoals Arnaud Cornette

de Saint Cyr opmerkt: “De kunstmarkt is

microscopisch klein in vergelijking met de

financiële markten. Op jaarbasis vertegenwoordigt

deze markt slechts drie of vier

uur handel op Wall Street.” Hoe dan ook,

het jaar 2024, waarop het rapport betrek-

17

‘De kunstmarkt moet

rekening houden

met de ontwikkeling

van nieuwe

aankooppraktijken en

een jonge generatie

hyperverbonden,

zeer autonome en

veel eclectischere

verzamelaars’

CHRISTINE MOSTERT

Degroof Petercam

Piet Mondriaan, Composition with Large Red Plane, Bluish Gray, Yellow, Black and Blue, 1922, olieverf op

doek, 54 x 53,3 cm. Christie’s, New York, 12-05. © Christie’s Images Ltd. Prijs: $ 47.560.000.

king heeft, was geen bijster goed jaar. Sinds

de jaren negentig heeft de kunstmarkt

aan zichtbaarheid gewonnen. Deze is, in

beperkte mate, een speelterrein geworden

voor enkele speculanten. Delagrange

merkt evenwel op: “In de afgelopen twintig

jaar is er géén stijgende trend geweest in

de totale waarde van de kunstmarkt, terwijl

we op de markt van luxegoederen een

voortdurende groei hebben gezien.”

De crisis die we nu doormaken is niet de

eerste, maar wel een andere. Het is geen

financiële crisis, want de beurs doet het

niet zo slecht. De geglobaliseerde wereld

verandert, de handel moet rekening houden

met nieuwe barrières en dat geldt

ook voor de kunstmarkt. Maar dat is nog

niet alles. “Wat we sinds twee jaar zien,

gaat iets dieper”, zegt Cornette de Saint

Cyr. “Ik denk dat er sprake is van een algemene

vertrouwenscrisis, een angst voor

verandering. Dat er een oorlog in Europa

zou kunnen uitbreken, is iets wat drie of

vier jaar geleden niemand voor mogelijk

had gehouden.”

Het eerste gevolg van deze onzekerheid

is dat veel verzamelaars hun aankopen

opschorten en hun geld elders investeren.

Voor Vincent Matthu, oprichter van adviesbureau

Ars Belga, is de situatie zeker

niet rampzalig: “Crises hebben invloed

op de markt, maar dat is telkens weer anders.

Wanneer de markt vertraagt, is dat

niet noodzakelijkerwijs meteen zichtbaar

in de prijzen. Het publiek heeft tijd nodig

om een daling van de markt te verwerken.

Er zitten altijd zes maanden tussen

een neerwaartse trend op de financiële

markten en een daling van de prijzen op

de kunstmarkt.”

De situatie is weliswaar niet rooskleurig,

maar blijft stabiel. Cornette de Saint Cyr:

“Het koperspubliek is nog steeds geïnteresseerd.

Het is meer een crisis in volume

dan een crisis in prijs. Wat verkocht

wordt, blijft goed verkopen en de prijzen

zijn stabiel.” Er wordt nog steeds gestreden

om lots, maar er zijn minder kopers.

18

EMOTIES OPWEKKEN

Sir Winston Churchill zou ooit hebben

gezegd: “Never let a good crisis go to waste.”

Dat geldt ook voor de kunstmarkt. Voor wie

de mogelijkheid heeft, is dit het moment

om te kopen, maar dan wel werken die betekenis

hebben. “Wanneer je een collectie

samenstelt, en dat geldt in het algemeen,

moet je je echt afvragen of de bewuste

kunstenaar belangrijk is, of hij iets heeft

veranderd, of hij een blijvende plaats zal

innemen in de kunstgeschiedenis, en of hij

niet de vierde of vijfde is die hetzelfde doet”,

waarschuwt Cornette de Saint Cyr.

Om het vertrouwen van de kopers terug

te winnen, hebben galeriehouders en

handelaars ook een rol te spelen. “Je moet

goede dingen laten zien, zonder compromissen,

tegen betaalbare prijzen die niet

overdreven zijn”, meent Matthu. “Je moet

de markt weer enthousiast maken en

mensen zin geven te kopen. Je moet weer

emoties opwekken.”

‘Wees niet bang je

manier van werken

te herzien. Ik ken

handelaars die hun

kosten hebben willen

verlagen door hun

winkel te sluiten en

hun stukken alleen

nog op beurzen te

presenteren’

GIJS VAN KERKHOFF

Van Kerkhoff Art

In de veranderende kunstmarkt zie je het

zwaartepunt verschuiven. Megagaleries

zullen niet verdwijnen, maar verschillende

analyses wijzen op een verschuiving van

aankopen naar de lagere marktsegmenten,

die ongetwijfeld minder zichtbaarheid

genieten. Net zoals middelgrote en

kleine galeries groeien, zullen we ook een

toename zien in het aantal gemiddelde of

meer bescheiden verzamelaars. We zien

ook dat veel meer vrouwen kunst hebben

aangekocht. “In deze veranderende markt

zullen degenen die zich het best aanpassen

aan een nieuwe clientèle en nieuwe

consumptiepatronen overleven en zelfs

floreren”, aldus Delagrange.

ANDERE MANIER VAN WERKEN

Met een galerie in Amsterdam, gespecialiseerd

in naoorlogse kunst en naoorlogs

design, en meer bepaald Scandinavisch

design, richt Gijs van Kerkhoff zich op

een nichemarkt. Voor hem gaan de zaken

vrij goed. “De crisis treft vooral de top van

de markt”, bevestigt hij. “Ik heb het geluk

dat ik al enkele jaren een gestage groei

ken. Hoewel dat om andere redenen is,

heb ik een daling gezien in de aankopen

van klanten uit de Verenigde Staten en

Groot-Brittannië.”

Voor hem is het zoeken naar nieuwe

klanten altijd een prioriteit geweest. En

om nieuwe klanten te vinden, moet je hen

zoeken waar ze zitten, bijvoorbeeld door

te communiceren via sociale media. Van

Kerkhoff: “Wees niet bang om je manier

van werken te herzien. Ik ken handelaars

die hun kosten hebben willen verlagen

door bijvoorbeeld hun winkel te sluiten en

hun stukken alleen nog op beurzen te presenteren.

Dat is iets wat ik niet wil doen,

omdat het bij designobjecten en -meubelen

beter is een etalage te behouden, maar

je mag nooit bang zijn voor verandering.”

In een samenleving die steeds sneller verandert,

beseft de kunstmarkt dat men zich

moet aanpassen.

SURFEN

theartmarket.artbasel.com

‘Het publiek heeft

tijd nodig om een

daling van de markt

te verwerken. Er

zitten altijd zes

maanden tussen een

neerwaartse trend op

de financiële markten

en een daling van

de prijzen op de

kunstmarkt’

VINCENT MATTHU

Ars Belga

19

Highlights

in het nieuwe jaar

Deze musea schrijven het komend jaar

kunstgeschiedenis. Wie, wat, waar en wanneer?

Noteer het nu al in de nieuwe agenda: deze

exposities zullen van zich laten horen.

Nieuw licht

op Renoir

Twee grote tentoonstellingen werpen

nieuw licht op Pierre-Auguste Renoir, buiten

zijn reputatie als impressionistisch colorist.

Renoir dessinateur onthult de kracht

van zijn lijn: meer dan honderd tekeningen,

studies en waterverven tonen hoe het

tekenen de kern vormde van zijn verbeelding,

van vroege studentenoefeningen tot

de verfijnde experimenten van zijn laatste

jaren. In Renoir et l’amour staat de mens

centraal: de relaties tussen mannen en

vrouwen, teder en modern, badend in licht

en kleur. Samen schetsen deze tentoonstellingen

een vernieuwd beeld van Renoir

als visionair van zowel vorm als gevoel –

een schilder van het leven zelf.

Renoir dessinateur

17-03 t/m 05-07

Renoir et l’amour

17-03 t/m 19-07

Musée d’Orsay

Parijs

www.musee-orsay.fr

Tracey Emin:

A Second Life

Auguste Renoir, Nu féminin assis, s’essuyant le pied gauche, 1890, ’trois crayons’, 56 x 46 cm.

Collection Musée d’Orsay. Foto: RMN-Grand Palais (Musée d’Orsay)/ Gérard Blot.

Tracey Emin: A Second Life presenteert de

grootste overzichtstentoonstelling van een

van de meest invloedrijke hedendaagse

kunstenaars van haar generatie. Meer dan

negentig werken, van het iconische My

Bed tot nooit eerder vertoonde sculpturen,

video’s, textielwerken en neoninstallaties,

laten zien hoe Emin haar persoonlijke ervaringen

transformeert in compromisloze

kunst. Centraal staat de periode na haar

herstel van blaaskanker en de operaties

die volgden, inclusief leven met een stoma.

20

Gloednieuw

en nog beter

Op 7 februari verhuist het Nederlands

Fotomuseum naar het monumentale pakhuis

Santos aan de Rotterdamse Rijnhaven,

een volledig vernieuwd onderkomen

voor de nationale collectie van meer dan

6,5 miljoen fotografische objecten. Het

negen verdiepingen tellende gebouw biedt

een eigentijdse museale presentatie, open

depots en ateliers, en wordt een internationale

ontmoetingsplek voor fotografie.

www.nederlandsfotomuseum.nl

Tracey Emin, My Bed, 1998. © de kunstenaar. Foto: The Saatchi Gallery, London/ Prudence Cuming Associates Ltd.

Deze ervaringen beïnvloeden haar recente

sculpturen, bronzen en installaties, waarin

ze het lichaam onderzoekt, kwetsbaarheid

toont en de spanning tussen pijn, herstel en

zelfexpressie voelbaar maakt. De tentoonstelling

volgt haar traject van de rauwe en

provocerende installaties uit de jaren 90 tot

het directe en onomwonden werk van de

afgelopen jaren. Emin laat zien hoe intieme

ervaringen, trauma en lichamelijke beperkingen

een bron van kracht en artistieke

scherpte kunnen worden.

26-02 t/m 31-08

Tate Modern

Londen

www.tate.org.uk

Antony Gormley.

Geestgrond

Geestgrond verkent de kern van Antony

Gormleys oeuvre en plaatst zijn sculpturen

in dialoog met de stedelijke ruimte, het

museumgebouw en de permanente collectie.

Gormleys poreuze lichamen circuleren

door zalen, daken en straten, tussen historische

schilderijen en objecten, en worden

zo onderdeel van hun omgeving. De titel

verwijst naar zowel geologische landvormen

als innerlijke ruimte: een vruchtbare

bodem waarin aanwezigheid, tijd en

emotie samensmelten. De tentoonstelling

onthult beeldhouwkunst als veld van

waarneming en ervaring, waarbij materie,

ruimte en menselijk lichaam voortdurend

met elkaar resoneren.

23-05 t/m 20-09

KMSKA

Antwerpen

www.kmska.be

Gestel & De Smet

Gestel – De Smet belicht de unieke

vriendschap tussen Gustave De Smet

(1877-1943), meester van het Vlaams expressionisme,

en Leo Gestel (1881-1941),

pionier van het Nederlandse modernisme.

Tijdens WO I beïnvloedde Gestel De Smets

stijl: van naturalistische invloeden naar

expressieve kleuren en vereenvoudigde

vormen, geïnspireerd door de Bergense

School. Toen Gestel later in Vlaanderen

verbleef (1925-1927), nam hij op zijn beurt

thematiek en stijlkenmerken van De Smet

over. De tentoonstelling toont sleutelwerken

van hun samenwerking en wederzijdse

inspiratie, en onthult hoe persoonlijke

vriendschap en artistieke uitwisseling hun

moderne expressieve taal vormgaven.

24-04 t/m 13-09

Stedelijk Museum Alkmaar

Alkmaar

www.stedelijkmuseumalkmaar.nl

Op 8 mei volgt in Brugge de opening van

de nieuwe kunsthal BRUSK. Met steun van

EventFlanders presenteert de stad deze

opening in een driedaagse evenement als

een belangrijke culturele mijlpaal. BRUSK

richt zich op een breed publiek, inclusief

jonge en diverse bezoekers, en wil de stad

positioneren als internationale bestemming

voor hedendaagse kunst.

www.bruskbrugge.be

Design Museum Gent sluit het jaar af met

de heropening van zijn nieuwe vleugel

DING op 3 oktober. De inkomsthal, het

café, de binnentuin en de shop zijn vrij

toegankelijk, terwijl de tentoonstellingen

ticketplichtig blijven. Het museum biedt

zo extra ruimte voor lezingen, workshops

en events, en combineert publiekstrekkers

met educatieve functies.

www.designmuseumgent.be

Gustave De Smet, Aan het venster, 1931, olieverf en

vetkrijt op papier, 63,5 x 49 cm. © The Phoebus Foundation,

Antwerpen.

21

KUNSTENAAR VAN DE MAAND

Elise de Falletans

In deze reeks zoomt COLLECT in op de plek van jonge kunstenaars in

de hedendaagse (kunst)wereld. Waarom maken zij precies zo’n werk,

waar komt de inspiratie vandaan en hoe zien ze de eigen positie in de

kunstwereld? Deze maand: Elise de Falletans (°1999, Brussel).

TEKST: ELIEN HAENTJENS

FOTO: GUY KOKKEN

Al op haar elfde bedacht Elise de

Falletans, die het grootste deel van

haar schooltijd in het Verenigd Koninkrijk

doorliep, voor zichzelf de

naam Elium, een samentrekking van Élise

en ‘asylum’ en een verwijzing naar lachgas.

“Toen ik besloot om performance design &

practice te studeren aan Central Saint Martins

in Londen, maakten mijn ouders zich

eerst een beetje zorgen”, legt ze uit. “Voor

hen was het een gekke wereld, een soort

asiel voor gekken. Zelf vond ik er al snel mijn

draai. Van jongsaf aan hield ik ervan om

theater te spelen en te dansen, en ook de

wereld achter de theaterscène fascineerde

me mateloos. Ik bouwde er verder aan mijn

door het surrealisme geïnspireerde taal.

De humor, poëzie en ambiguïteit fungeert

als een soort absurde sluier om vrijuit over

onze wereld en maatschappij te kunnen

spreken zonder dat het te sterk overkomt. Al

is het wellicht ook een manier om mezelf te

beschermen in een wereld waar kritiek en

(voor)oordelen omnipresent zijn.”

Die performatieve achtergrond vertaalt ze

sinds haar afstuderen in haar praktijk, die

zowel tekeningen, schilderijen, installaties

als grootschalige videowerken omvat. De

Falletans: “Ik hecht veel belang aan de

interactie met het publiek. Zo werk ik sinds

2019 op Instagram aan ‘Let’s build a wall’,

waarvoor ik mensen vraag op een baksteen

te schrijven wat hun geluk verhindert. Vaak

terugkomende antwoorden zijn ‘geld’,

‘schuldgevoel’ en ‘zichzelf’. Terwijl we, en

zeker jongeren, steeds meer in bubbels

leven en niet meer met elkaar durven interageren

of spreken, behoor ik tegelijk tot

een generatie die houdt van interactie en

groepsprojecten. Hoewel het best intimiterend

was om met vreemden in dialoog te

gaan, biedt het project een tegengewicht

voor isolement en de onzichtbare muren

die ons steeds meer van elkaar scheiden.

De toekomst van kunst ligt in performatief,

ervaringsgericht en collaboratief werk.”

Als ze tekent of schildert, poppen er naar

eigen zeggen meteen performatieve

acties op. “Ik vind het leuk dat dingen

echt tot leven kunnen komen en laat me

niet graag in één hokje vatten”, stelt de

kunstenaar. “Bij elk object, zelfs groenten

of fruit, verzin ik een personage. Al steek

ik daar ook een kritische noot in: het wil

mensen doen reflecteren over de omgang

met onze materiële wereld. We moeten af

van de overconsumptie en onze materialistische

focus. Die thematiek vertaalde ik

recent in de sculptuur Money Lotus. Voor

een groepsshow in het Franse Château de

22

KUNSTENAAR VAN DE MAAND

Menthon-Saint-Bernard creëerde ik uit de

muntjes die mensen in de fontein van het

kasteel werpen, een bloem. Die verbeeldt

de bijhorende wensen die uit elk muntje

ontstaan. Terwijl de eenvoudige, poëtische

plant groeit uit hoop, bevraagt ze onze

idolatrie voor geld.”

Op een luchtige manier verweeft de

kunstenaar maatschappijkritische thema’s

in haar creaties. Zo personifieerde ze voor

haar theaterstuk 2020 Heroes, dat ze later

verfilmde, de dertien rampen van 2020

in tastbare figuren, die samen een laatste

avondmaal genoten in een uit suiker

opgetrokken stad. Van president coronavirus

over de Brexit tot het pandemiebeleid

van Donald Trump: samen zorgen ze voor

de ondergang van de stad. De Falletans:

“Soms kun je je afvragen of wij als mens

zelf geboren worden in een gigantische

maquette, en we als een soort poppen

fungeren in een ongecontroleerde show

waarin we door superkrachten constant

worden getest. Hoeveel macht er bij politici

ligt, is te gek voor woorden. Zij hebben het

lot van de wereld in hun handen.”

POËTISCHE BOODSCHAP

Via humor en surrëele toetsen hult De Falletans

de maatschappijkritische thema’s

in een licht, luchtig jasje. “Hoewel ik het

grootste deel van mijn schooltijd in Frankrijk

en het Verenigd Koninkrijk heb doorgebracht,

blijf ik in de kern Belgisch”, zegt ze.

“Als kind was ik gefascineerd door hoe Jaco

Van Dormael de reeks surrealistisch getinte

‘Belgitude’- miniatuurtasjes van Delvaux in

beeld bracht. Ik hou ervan om met codes te

spelen en mezelf en de kunstwereld niet te

Elium, Australische bosbranden, 2020, foto geprint

op fijn papier van 225 gr., 40 x 50 cm, editie

van vijf. © de kunstenaar. Prijs: € 450.

Elium, Het banket, 2020, foto, foto geprint op fijn papier van 225 gr., 150 x 225 cm, editie van drie. © de

kunstenaar. Prijs: € 3.500.

‘Ik hou ervan om met

de codes te spelen’

serieus te nemen. Door maatschappelijke

thema’s te vertalen naar mijn kleurrijke,

persoonlijke wereld bouw ik een afstand en

zachtheid in, en kan ik vrijuit spreken zonder

dat het te direct overkomt. Elk detail voegt

betekenis toe. Ik laat toeschouwers eventjes

ontsnappen aan de dagelijkse realiteit en

stimuleer hun een eigen verhaal te verzinnen.

Net als in de begindagen van het

surrealisme breng ik zonder woorden een

poëtische, krachtige boodschap.”

Als artistieke voorbeelden noemt ze onder

meer de fotograaf JR, en filmmakers Wes

Anderson en Tim Burton: “JR stelt zijn

fotografisch werk op een heel interactieve

manier op, net zoals de andere twee met

films, sculpturen en tekeningen een interactief

universum creëren. Dat Burton in tal

van media werkt, bewonder ik. Daarnaast

hou ik van de tekeningen van David Shrigley

en het grappige, surrealistische Toiletpaper

Magazine van kunstenaar Maurizio Cattelan

en fotograaf Pierpaolo Ferrari."

Terwijl haar artistieke werk focust op grootschalige

filmprojecten, werkt ze in opdracht

aan verpakkingen of etalages voor merken

als Hermès, Louis Vuitton of Dior. “Toen

de pandemie uitbrak, heb ik besloten om

mijn kunststudies on hold te zetten en een

stage te doen bij Hermès. Zo zijn de eerste

opdrachten ontstaan”, vertelt de Falletans.

“Hoewel mijn werk als kunstenaar in een

vitrine op de tweede plaats komt, na de

objecten zelf, beschouw ik die ruimte als

een perfecte plek voor creatieve expressie,

omdat deze voor iedereen, ook daklozen,

toegankelijk is. Tegelijk boeit het me dat je

als kunstenaar op de achtergrond verdwijnt.

Om diezelfde redenen heb ik een zwak voor

streetart, die de idee van de galerie of het

museum deconstrueert.”

Met de pop-up voor een Brussels hotel,

nieuwe films en een soloshow in 2027 zijn er

fascinerende projecten op til. De Falletans:

“Veel andere projecten zijn hangende; als

kunstenaar ben je nooit zeker of iets rond

zal geraken, tot het zover is. Ik vind het

intimiderend om mijn werk zelf te moeten

verkopen, maar de context van een galerie

kan voor de bezoeker hetzelfde gevoel

oproepen. Daarom wil ik de codes van de

kunstwereld naar mijn hand zetten. Het werk

komt op de eerste plaats en moet, zonder

woorden, universeel begrijpbaar zijn. Dat

mensen zich welkom en op hun gemak voelen

in mijn show, vormt mijn ultieme doel.”

BEZOEKEN

Légendes botaniques

t/m april 2026

Château de Menthon

www.legendesbotaniques.com

SURFEN

www.elium.space

23

ZOOM

Brussels festijn

van fotografie

PhotoBrussels Festival is eind

januari weer van de partij, met een

indrukwekkende tiende editie. Op

maar liefst 52 locaties tonen musea,

galeries en andere instellingen een

maand lang fotografisch werk. Zo

presenteert Hangar The HOUSE,

een immersieve tentoonstelling

rond een Engels interieur uit de

jaren 60, aangevuld met zeven

kunstenaarsprojecten die inzoomen

op familiebanden.

TEKST: JEAN-MARC BODSON

In België zijn er twee grote musea gewijd

aan de fotografie, sterk verschillend maar

van uitmuntende kwaliteit: in Antwerpen

en Charleroi. Het is amper te geloven dat

men in Brussel moest wachten tot Rodolphe

de Spoelberch in 2014 Hangar oprichtte om

eindelijk een grote ruimte te hebben die de

fotografiesector nieuw leven inblaast. Dit

dynamische privékunstcentrum, dat wordt

geleid door Delphine Dumont en meer dan

1000 m2 beslaat, heeft tien jaar geleden

de Maand van de Fotografie in het leven

geroepen, naar het voorbeeld van zulke

initiatieven in steden als Berlijn, Lissabon,

Luxemburg, Parijs en Wenen.

PhotoBrussels Festival is inmiddels een

groot succes. Het presenteert jaarlijks, van

eind januari tot eind februari, meer dan vijftig

tentoonstellingen op een grote verscheidenheid

aan locaties, zoals musea, galeries,

kunstcentra en alternatieve ruimten.

INTIEME SFEER

Als boegbeeld van dit evenement organiseert

Hangar bij elke editie een groepstentoonstelling

met een sterk thema. Dit jaar staan

in de prachtige ruimten aan het Kasteleinsplein

het gezinsleven en het dagelijks leven

centraal. Op de benedenverdieping is The

HOUSE te zien, de eerste tentoonstelling

van Lee Shulman (°1973, Londen), een van

de hoogtepunten van Les Rencontres de la

Photographie in Arles, in 2019, en sindsdien

nooit meer te zien geweest. We ontdekken

er de beelden van The Anonymous Project,

een structuur die deze in Parijs wonende Brit

Lee Shulman, uit The HOUSE, anoniem, 1958. © de kunstenaar.

24

ZOOM

De kunstprojecten in

Hangar weven ‘een

gevoelig universum

rond identiteit, liefde

en herinnering’.

heeft opgezet rond beelden van herinneringen

van Britse gezinnen uit de afgelopen

zeventig jaar. De kunstenaar verzamelt dia’s,

een inmiddels vergeten medium met levendige

kleuren, gebruikt voor projecties, om

samen herinneringen aan mooie momenten

op te halen. Om de gezelligheid van die

avonden voor het projectiescherm te doen

herleven, heeft hij The HOUSE ontworpen,

een immersieve ervaring.

Het gaat om een installatie die de sfeer

van een huis uit de jaren 60 nabootst. Zoals

Shulman zelf zegt: “De foto’s hangen

niet zomaar aan de muur: ze bewonen

de ruimte. Elk beeld krijgt een plek in een

huiselijke context (keuken, woonkamer,

slaapkamer) met de bedoeling een levendige

omgeving te creëren waarin de toeschouwer

zich ‘thuis’ voelt.”

Dit anonieme, driedimensionale familiealbum

krijgt een verlengstuk op de verdiepingen

van Hangar, met zeven projecten van

kunstenaars die familiebanden belichten.

We ontdekken er bijvoorbeeld hoe Cristóbal

Ascencio heeft gewerkt rond het begrip

familiebeeld, nadat hij pas vijftien jaar na de

dood van zijn vader te horen kreeg dat hij

zelfmoord had gepleegd. We zien foto’s die

Deanna Dikeman door de jaren heen heeft

gemaakt telkens wanneer ze afscheid nam

van haar ouders in hun woning. Verrassend

zijn ook de collages waarmee Alma Haser

de conventies van het klassieke portret

doorbreekt, of de beelden van Daesung Lee,

over de levenswijzen die in het kader van de

globalisering aan het musealiseren zijn. Het

zijn stuk voor stuk verhalen die, zoals men

bij Hangar zegt, ‘een gevoelig universum weven

rond identiteit, liefde en herinnering’.

TOTEMS VAN ALLEDAAGSHEID

Als tegenhanger van dit ensemble, gekenmerkt

door intimiteit, is er Objets trouvés, het

resultaat van het verblijf van Robin Lopvet

(°1990, Vosges) in Brussel. Tegenhanger,

omdat het gaat om een onderzoek naar het

hedendaagse stilleven, gerealiseerd in de

openbare ruimte. Tijdens zijn verblijf was de

Francesca Hummler, Das Badezimmer, 2021. © de kunstenaar.

stad voor deze kunstenaar een reusachtig

en fascinerend verkenningsterrein, waarna

gefotografeerde objecten de elementen

van zijn atelier vervingen. “Elk beeld is het

resultaat van een wandeling, een traject en

een bepaald moment”, vertelt Lopvet. “Het

beeldmateriaal, afkomstig van het Vossenplein,

winkelgalerijen, gevels van gebouwen,

de openbare weg en fruitkramen, vormt de

grondstof voor hybride composities die het

midden houden tussen documentaire observatie

en symbolische constructie.”

Dit levert bijzonder vreemde beelden op van

voorwerpen die ons nochtans vertrouwd

zijn. Het zijn totems van alledaagsheid die

ons vanuit een nieuw perspectief de verschillende

lagen van Brussel laten zien: zijn culturele

erfgoed, zijn dagelijkse handelsleven,

zijn eeuwige bouwwerven, zijn afval en zijn

iconen. Deze verrassend nieuwe kijk op de

werkelijkheid is een mooie, zeer Belgische

manier voor de bezoeker om zich voor te bereiden

op zijn eigen festivaltraject.

BEZOEKEN

10e PhotoBrussels Festival

(European Month of Photography)

22-01 t/m 22-02

Brussel

www.photobrusselsfestival.com

The HOUSE

Immersieve installatie van Lee Schulman

Hangar

Brussel

www.hangar.art

25

Op BRAFA

komt alles weer

samen

Oogcontact,

dialoog en dan

pas de deal

Wat maakt BRAFA zo bijzonder? Het gaat verder dan de uitzonderlijke

kwaliteit en diversiteit van de kunst en antiek die er te zien en te koop

is. Het echte succes zit in dat unieke moment waarop handelaren,

verzamelaars, liefhebbers en experts samenkomen: live, in één tijdszone,

op één plek. Het echte ontmoeten en verbinden, dat is waar handelaren

naar uitkijken. Wij namen een voorsprong en brachten enkele duo’s van

handelaren samen om hun passie, expertise en visie te delen. Zo steken

we het vuur aan en bereiden ons voor op de volgende editie in januari.

TEKST: BEN HERREMANS

PORTRETFOTO'S: GUY KOKKEN

Alexis le Grelle: “Onze periode is art nouveau, gespecialiseerd in Gustave Serrurier-Bovy. Als Belgische beurs wil BRAFA graag Belgische architecten

naar de voorgrond halen.”

26

BRAFA-dialogen

Na het succesdebuut van vorig jaar

keert Objects With Narratives

met veel geestdrift terug naar

BRAFA. Haesaerts – le Grelle ziet

zijn eerste deelname als een erkenning voor

tien jaar van hard en geduldig timmeren

aan de weg. Het is hun eerste ontmoeting.

Ze kennen elkaar niet en weten zelfs niet

van elkaar waarmee ze zaken doen en welk

soort stukken ze straks op BRAFA presenteren.

Laurent Haesaerts (hierna aangeduid

als LH) en Alexis le Grelle (ALG) specialiseren

zich in decoratieve kunst uit eind 19e,

begin 20e eeuw. Ze hebben een zwak voor

de Luikse architect Gustave Serrurier-Bovy

(1858-1910). Haesaerts – le Grelle combineert

een restauratieatelier met een galerie.

Robbe Vandewyngaerde (RVDW) richtte

samen met zijn broer Nik en Oskar Eryatmaz

Objects With Narratives op, een galerie

die zich concentreert op storytelling over

zeldzaam vakmanschap. “BRAFA was vorig

jaar een van onze beste beurzen”, zegt hij.

“Intussen hebben we een goede connectie.

Je voelt dat ze geven om hun galerieën. Er is

een opengesprekcultuur. Als je een probleem

hebt, kan je hen bellen en ze zullen helpen.”

LH: “BRAFA nam zelf contact op. Ze

zeiden: ‘We hebben aan jullie gedacht.’

Het was geen doel op zich. Maar het is

een grote erkenning na tien jaar werk. We

hebben een beperkt maar wel specifiek en

gericht aanbod, dat balanceert tussen niet

te hedendaags en niet te antiek. Het is een

artikel dat je weinig op de markt ziet.”

ALG: “Onze periode is art nouveau. We zijn

gespecialiseerd in Gustave Serrurier-Bovy,

een grote naam in de Belgische art nouveau.

Als Belgische beurs wil BRAFA graag Belgische

architecten naar de voorgrond halen.”

LH: “Toen we in 2014 met onze galerie begonnen,

hadden we niks van ervaring, alleen

onze passie. Van origine zijn we restaurateurs

en dat zijn we nog, met een restauratieatelier

in Brussel: Les Trouvères et associés.

We hebben ons nooit losgekoppeld van het

ambachtelijke werk. We blijven ons hechten

aan de materialen, de knowhow, het schrijnwerk,

de handelingen die aanleunen bij de

voorwerpen die we aanbieden.”

RVDW: “Net op die ‘crafts’ leggen we de

nadruk: hoe een kunstenaar werkt, welk

vakmanschap hij aanwendt. Jullie en wij

zijn aan de slag in verschillende perioden,

maar ik zie veel overlapping. Vóór BRAFA

hadden we bijna uitsluitend internationale

klanten en weinig Belgische. Dat is veranderd.

Dat Belgische klanten van Belgische

kunst houden, werd me pas op BRAFA

‘Onze stukken zijn duur om te

produceren, dus wij beginnen al vanaf

een behoorlijk hoge prijs’

duidelijk. Het is de juiste beurs om op aanwezig

te zijn. Werken jullie voor Belgische

of internationale klanten?”

ALG: “Vooral Belgische maar ook enkele

Franse. Ze zijn niet gemakkelijk te vinden.

Uiteindelijk zouden we willen verkopen

aan musea en instellingen.”

RVDW: “Hebben jullie al contacten met

musea?”

LH: “Misschien gebeurt dat op BRAFA.”

ROBBE VANDENWYNGAERDE

BRUSSEL

RVDW: “Wij mikken op een heel ander

publiek. We zitten veel dichter bij hedendaagse

kunst. Mensen noemen onze voorwerpen

‘collectible design’. Ik hou niet van

die term, want design roept de link op met

stukken die in grote getale kunnen worden

geproduceerd. Terwijl wij zeldzame of

zelfs unieke stukken verhandelen. Het zijn

stukken die zichzelf overstijgen. Je kan ze

27

Gustave Serrurier-Bovy, Soyeur-Delvoye, klok, eiken messing

en blauwe faience, 238 x 56 x 32 cm, ca. 1902.

Met toestemming van Haesaerts – Le Grelle.

Ben Storms, Crushed Room Divider (Gold Gilded), 2024, 195 x 160 x 45 cm, roestvrij staal en bladgoud.

© de ontwerper. Met toestemming van Objects with Narratives. Foto: Alexander Popelier.

‘Het is moeilijk om

een prijs op onze

stukken te plakken.

Ze vallen buiten het

reguliere aanbod op

de markt, er zijn niet

echt referenties’

ALEXIS LE GRELLE

verzamelen en ze kunnen heel lang meegaan.

Wie voor deze stukken kiest, ziet dat

als een persoonlijke investering.”

LH: “Kan het ook een financiële investering

zijn?”

RVDW: “Soms komen mensen binnen met

die vraag. Dan antwoord ik dat het een verkeerde

intentie is. Oké, in vergelijking met

vijf jaar geleden stegen de prijzen al fors.

Maar wij zitten niet in de tweede markt. Het

is allemaal nieuw gemaakt, en niet met de

bedoeling om het vlug door te verkopen. Dit

zijn geen stukken die vlug op een veiling belanden.

Onze galerie in Genève werkt met

een kunstadviseur. Daar hing een Soulages

en we hadden ook een bronzen console.

Toevallig plaatsen we die console bij dat

werk. Wow, dat was perfect. Een klant die

thuis een Soulages had, zei: ‘Waarom heb ik

dit niet eerder gezien?’ Het is mooi als zulke

combinaties mogelijk zijn.”

LH: “Waarom hebben jullie een galerie in

Genève?”

RVDW: “Omdat we in Zwitserland studeerden.

Wij zijn architecten. We studeerden in

Leuven maar weken uit naar Zwitserland,

omdat we niet opgezet waren met de architectuurstudies

in België. Te technisch, te veel

toegespitst op ingenieurs. Maar onderschat

vooral Brussel niet. We dachten lange tijd:

moeten we ons niet in Londen of Parijs of

een andere grootstad vestigen? Maar in

Brussel gebeurt meer dan op welke andere

plaats in Europa. Daar zijn verschillende

redenen voor. Alvast historische: hier werd

altijd al veel aandacht aan vakmanschap

besteed. Een andere belangrijke reden is dat

Brussel voor een jonge kunstenaar financieel

haalbaar is. In veel grootsteden is wonen niet

betaalbaar. België heeft ook een systeem om

jonge kunstenaars te ondersteunen, opdat

ze hun ding kunnen doen. In Brussel heb je

MAD, waarmee we trouwens een connectie

hebben. Hier bloeit veel, Brussel heeft een

goede kweekbodem. De helft van onze kunstenaars

is Belg of werkt in België. Hebben

jullie een Brusselse identiteit?”

LH: “Onze identiteit is Brussels, francofoon,

Belgisch. Maar wij hebben natuurlijk een

andere benadering. Jullie hebben contact

met de kunstenaars, in ons geval zijn ze overleden.

Jij herinnert ons eraan hoe essentieel

28

BRAFA-dialogen

het is om naar de bron van de kunstenaars

terug te gaan en hen te ontmoeten. Om te

begrijpen wat hun demarches en gevoeligheden

zijn. Wij kunnen dat helaas niet.”

ALG: “Toch proberen we in ons restauratiewerk

de kunstenaar zo dicht mogelijk

te benaderen vanuit de manier waarop hij

een meubel heeft gemonteerd.”

LH: “Via de restauratie proberen we te bevroeden

langs waar de kunstenaar passeerde om

tot zijn uiteindelijke constructie te komen.”

SOCIALE MEDIA

RVDW: “Hoe verwerven jullie stukken?”

LH: “Het is een dagelijks zoeken. Non-stop research

is onze motor. Nieuwsgierigheid drijft

ons. Contacten met verzamelaars onderhouden.

Telefoongesprekken voeren. Ideeën ontwikkelen.

Weten waar een stuk zich bevindt.

Soms slapen stukken tien jaar lang.”

RVDW: “In welk soort huizen wonen jullie

verzamelaars? Kan daar hedendaagse

kunst aanwezig zijn?”

LH: “Dat kan. Het varieert. Elke verzamelaar

is een universum op zich. Via de sociale media

hebben we nu contact met een Koreaan.”

RVDW: “De sociale media gooiden de

markt open. Op Instagram hebben we

bijna 100.000 volgers. Voor ons is België 5

tot 10% van onze markt. De rest is buitenland.

Het gaat naar overal: Korea, China,

Zuid-Amerika. Meestal weten we niet bij

wie het terechtkomt. We werken met veel

tussenpersonen, zoals kunstadviseurs. Ik

kan naar het atelier van de kunstenaar gaan,

maar hoe kunnen die 100.000 mensen dat

online zien? We kunnen onze galerie niet

vervoeren. Het is niet in onze winkel dat we

de mensen verzamelen. We krijgen tussen

2.000 en 5.000 bezoekers per maand. Maar

onze onlineklanten in de VS komen hier

nooit, en dat zijn grotere verzamelaars dan

in België. Pas sinds we twee jaar geleden

naar de galerie op de Zavel verhuisden, hebben

we personeel. Het telt 4.000 m2 en we

wilden een open gebouw. In het begin waren

we veel open en hadden we veel bezoekers.

Te veel zelfs. Ik bedoel: te veel bezoekers om

de verkeerde redenen. We zijn populair, een

hype op Instagram, TikTok en ‘whatever’.

Dat creëert zijn eigen leven. Mensen liepen

hier binnen, namen foto’s en filmden. Daar

hadden wij niets aan, daar moesten we mee

stoppen. Nu zijn de eerste en tweede verdieping

alleen nog toegankelijk op afspraak

of voor een bezoeker met een gegronde

belangsteling. Waar is jullie galerie?”

LH: “Avenue Albert, Vorst. Niet ver van het

Maison Hannon, het Horta-gebouw dat

onlangs werd gerestaureerd. We kregen de

kans om dat gebouw te kopen, het was een

gelukkig toeval. Het ligt wat excentrisch,

maar we kunnen er op lange termijn blijven

en onze progressie voortzetten.”

ALG: “En het art-nouveaugebouw is bijna

een juwelenkistje voor onze voorwerpen,

want het dateert uit dezelfde periode. Het

is een deel van onze identiteit en plaatst

onze meubelen perfect in de kijker. Er is

veel vraag om het te bezoeken.”

HL: “De mensen van Victoria and Albert

Museum in Londen kwamen kijken, we

gaven hen een presentatie van Belgische

meubelen. Ze waren met tien à vijftien

personen: enkele conservatoren, gewezen

‘De antiquair is een dwarsligger,

een tegengewicht in de samenleving’

LAURENT HAESAERTS

29

diplomaten, zo’n beetje de high society.

Het was aangenaam om ons verhaal met

hen te delen. Serrurier-Bovy had contacten

in Groot-Brittannië, hij werd geïnspireerd

door de Engelsen. En omgekeerd: ze

houden van ons erfgoed in art nouveau.”

RVDW: “Zijn er in dat domein veel valse

stukken in omloop?”

HL: “Daarom zijn er nog antiquairs. Stukken

authentiek verklaren is ons beroep

en onze passie. Als je dat in handen van

de veilinghuizen geeft, is het einde zoek.

Antiquairs zijn een waarborg op basis van

doorgedreven expertise en langdurige contacten

met de klant. Daar hebben we nog

een rol te spelen.”

ALG: “We hebben klanten die niet meer in

een veilingzaal durven te kopen omdat ze

vrezen een verkeerde aankoop te doen. Ze

kopen liever rechtstreeks bij ons, omdat

wij die expertise hebben. De relatie die

jullie hebben met jullie kunstenaars, hebben

wij met onze klanten.”

LH: “Het is een troef voor ons beroep. We

leven in een wereld die dematerialiseert en

ontmenselijkt. Er bevindt zich geen mens

meer achter je scherm. In die wereld is de

antiquair een dwarsligger, een tegengewicht

in de samenleving en hoe ze evolueert.”

RVDW: “In zo’n samenleving hechten

mensen steeds meer waarde aan authenticiteit.

Dat vraagt een groter budget.

Maar mensen begrijpen dat dit de prijs is

voor een echt stuk. Voor ons ligt authenticiteit

natuurlijk makkelijker. We kennen

de kunstenaar, en weten dat het echt is.”

‘Onderschat vooral

Brussel niet.

In Brussel gebeurt

meer dan op welke

andere plaats in

Europa’

ROBBE VANDENWYNGAERDE

BEURZEN EN PRIJZEN

LH: “We hopen dat BRAFA een springplank

is. Na tien, vijftien jaar moet je nog

altijd alles van bij het begin uitleggen. We

hopen op BRAFA een betrokken en onderlegd

publiek met een meer open geest aan

te treffen. Dat niet meteen koopt, maar

ons graag leert kennen. En jullie?”

RVDW: “We nemen graag aan beurzen

deel. Sommigen komen voor antieke stukken,

anderen voor de hedendaagse kunst.

Maar je kan altijd van hen leren en wat

ook belangrijk is: het is een meetingpoint.

Mensen die je anders zelden te zien krijgt,

maar BRAFA staat elk jaar in hun agenda.

Zij zien je en als ze je zien, kan er iets gebeuren.

Wij verkopen niet, wij ontmoeten.

Iemand die echt geïnteresseerd is, zal op

een dag wel kopen.”

LH: “Maar we mogen het financiële ook

niet ontkennen. We hebben uitzonderlijke

stukken die we graag tonen. Maar het uiteindelijke

doel is om ze zo duur mogelijk te

verkopen. Er is altijd een financiële inzet.

Geld is geen doel op zich, maar zorgt wel

voor de dynamiek.”

ALG: “Het is moeilijk om een prijs op onze

stukken te plakken. Ze vallen buiten het

reguliere aanbod op de markt, er zijn niet

echt referenties. We baseren ons op onze ervaring

en ons buikgevoel. Nadien moet je die

prijs verdedigen tegenover een klant die het

niet begrijpt en misschien wel van slag is als

hij het bedrag hoort. Hoe gaat dat bij jullie?”

RVDW: “Onze stukken zijn duur om te

produceren, dus wij beginnen al vanaf een

behoorlijk hoge prijs. We werken niet met

galerieprijzen: hoge commissies nemen we

niet en we willen dat onze klanten dat weten.

Nu, die aankoop van materiaal is een

feitelijk gegeven. Als je dat vriendelijk aan

iemand uitlegt, begrijpt en waardeert die

dat. Andere verzamelaars zeggen: ‘Vanuit

mijn ervaring, en ik heb een grote collectie,

is dat stuk zoveel waard.’ Dan begint het

overleg. Je hebt veel galerieën – ik denk zoals

jullie – die maar één stuk van iets hebben.

Onze kunstenaars leven nog, meestal

kennen ze de klant, en de klant kan altijd

terugkomen voor een ander stuk, dat niet

hetzelfde maar gelijkaardig zal zijn. De

helft van wat we hebben, wordt op maat

van de klant gemaakt.”

LH: “Unieke stukken, gerealiseerd voor één

welbepaald interieur, komen bij ons niet

courant voor. Zeldzame wel.”

RVDW: “In welke prijsrange zitten jullie?

LH: “Van 1.000 over 3.000 tot 8.000 voor

een stoel. 60.000 euro voor een luster. Het

hangt van de zeldzaamheid af. Relatief

toegankelijke prijzen. In de veilingzalen of

op de kunstmarkt zie je de prijzen ontploffen,

maar dat is niet onze werkelijkheid.

Ons duurste stuk op BRAFA zal 160.000

euro kosten. Dat vroegen we voordien nog

nooit voor een stuk. Het zijn geen prijzen

die je kan vergelijken met die op de kunstmarkt.

Het is zeer gespecialiseerd, je moet

de mensen vinden die bereid zijn om zulke

sommen neer te tellen. Dit verkoopt zich

niet gemakkelijk.”

ALG: “De Belgische architecten laten zich

moeilijk exporteren. Met uitzondering van

Henry Van de Velde.”

LH: “Op BRAFA presenteren we een stand

met honderd procent Serrurier-Bovy. Allemaal

relevante stukken. We hopen dat

we daarmee zijn quotering kunnen doen

stijgen en dat hij positief evolueert op de

kunstmarkt. Wat tonen jullie?”

RVDW: “Ben Storms, een hedendaagse designer

die veel aandacht krijgt. We werken

nauw met hem samen. Hij alleen al neemt

in onze galerie 200 m2 in. We gaven hem

zijn eerste solotentoonstelling in België

sinds vijftien jaar. Hij maakt grote stukken,

dus hebben we een grote stand nodig. Op

Art Basel presenteerden we hem op 35 m2,

dat neep toch. Dus dachten we: we doen

het op BRAFA op de goede manier, zodat

hij kan werken en nog ademen ook. Vorig

jaar hadden we 55 m2, nu 75 m2.”

LH: “Maar als het slecht loopt, kan het jaren

duren voordat je het verkoopt. In het algemeen

kopen we de stukken die we tentoonstellen.

Als we het presenteren op BRAFA en

we verkopen het niet, wordt het ingewikkeld.

Je kan het twintig jaar in je stock steken,

maar dat is slapend geld. Dat is het risico

van dit soort beurzen. Maar meestal loopt

het goed. Je moet optimistisch en dynamisch

zijn en plezier beleven aan je job.”

RVDW: “Jullie restauratiewerk is toch ook

een bron van inkomsten?”

LH: “Dat is een stabiele basis. Het liet ons

toe om te evolueren, we beleven er veel

plezier aan en het is onontbeerlijk voor

onze expertise.”

SURFEN

www.objectswithnarratives.com

www.haesaerts-legrelle.com

30

BRAFA-dialogen

‘Kunst staat voor

een manier van leven’

Virginie Devillez van de gelijknamige galerie en Gwenvael Launay van

Almine Rech bereiden zich voor op hun eerste deelname aan BRAFA.

Devillez postuleerde, Almine Rech werd gesolliciteerd.

Gwenvael Launay (links) en Virginie Devillez: “We zagen enkele Belgische kunstenaars de jongste maanden

fel in waarde stijgen.”

“Ik ben blij dat we samen zijn – jij die

galerie Almine Rech vertegenwoordigt”,

zegt Virginie Devillez aan het

einde van het gesprek tegen Gwenvael

Launay. “Als vrouwelijke galeriehouder

legde Almine Rech een ongelooflijk en inspirerend

parcours af. Voor hedendaagse kunst

vind je nog een relevant aantal vrouwelijke

galeriehouders, maar de tweede markt voor

schilderen beeldhouwkunst, waarop ik

actief ben, is sterk mannelijk. Ook wat verzamelaars

betreft: ik verkocht alleen nog maar

aan mannen. Bekijk maar eens de stands van

de tweede markt op BRAFA: Hélène Bailly,

Sophie Van de Velde en nu kom ik erbij. Voor

de hedendaagse kunst heb je Greta Meert,

Nathalie Obadia, Valérie Bach en nu dus

jullie, Almine Rech. Het vrouwelijke aandeel

blijft beperkt.”

Virginie Devillez (hierna aangeduid als VD)

begon drie jaar geleden als zelfstandig kunsthandelaar.

Na het behalen van een doctoraat

aan de ULB in 2021 legde ze een gevarieerd

parcours af met haltes bij onder meer de

Koninklijke Musea voor Schone Kunsten

van België (conservator), Magritte Museum

(projectleider), galerieën Daniel Templon en

Micheline Szwajcer en veilinghuis Sotheby’s.

De Belgische kunst van de 19e tot halfweg de

20e eeuw is haar specialisatiegebied.

Gwenvael Launay (GL) spreekt namens de

door Almine Rech in 1997 begonnen galerie,

die zich intussen vanuit het basiskwartier

in Parijs verspreidde naar Brussel, Monaco,

Londen, New York en Shanghai. Launay, net

als Rech geboren in Frankrijk, is directeur

van de galerie in Brussel. Deze concentreert

zich vooral op hedendaagse kunst en vertegenwoordigt

een stoet van internationale

en ook enkele Belgische artiesten.

Is een stand inrichten een oefening in

beperking?

VD: “Je kan zo’n stand van vloer tot zolder

volhangen. Maar ik verkies presentaties

met veel tussenruimte. En ik stap graag

uit de kunsthistorische context. Ik behoef

geen 19e-eeuwse esthetiek om 19e-eeuwse

kunst te tonen. Klassiekere werken, zoals

Rik Wouters, Georges Lemmen of James

Ensor, plaats ik liever in een hedendaags

kader. Door historische werken hedendaags

31

“We fixeren ons niet op één kunstenaar. Omdat het onze eerste deelname is, presenteren we veeleer onze galerie”, Gwenvael Launay.

‘Prijsschommelingen

zijn een natuurlijke

ontwikkeling in

een context waarin

sommige kunstenaars

opnieuw worden

geëvalueerd’

VIRGINIE DEVILLEZ

te presenteren, kan ik een nieuw publiek

bereiken. Het worden op BRAFA werken van

gemiddeld formaat, het grootste 1,20 bij 1,10

meter. Bij hedendaagse kunst moet je allicht

met grotere formaten rekening houden?”

GL: “In de hedendaagse kunst wordt

tegenwoordig inderdaad veel op grotere

formaten gewerkt. Werken van drie meter

vormen geen uitzondering. We tonen

ook kleinere werken. Unieke gravures van

Picasso bijvoorbeeld – drie proefdrukken

waarop 'bon à tirer', oftewel BAT: goed om

af te drukken, moest worden gegeven.”

VD: “Omdat ik niet word bepaald door

kunstenaars die ik onder contract heb,

toon ik werken uit privécollecties. Ik

ontwerp een stand met drie pijlers, die

corresponderen met kunststromingen

waarvan ik hou en met sterke bewegingen

in de Belgische kunstgeschiedenis. Er zal

surrealisme zijn met René Magritte en

Paul Delvaux. Dan een sectie gewijd aan

Rik Wouters, een sculptuur van hem met

ernaast werken van kunstenaars die in

dezelfde tijd debuteerden, zoals Edgard

Tytgat en Jean-Luc Brusselmans. Ten

slotte een meer modernistisch aspect met

abstracte werken van Pierre-Louis Flouquet,

Victor Servranckx, een sculptuur van

René Guiette. Grof samengevat, de grote

Belgische kunstenaars uit de 19e en de eerste

helft van de 20e eeuw zullen aanwezig

zijn. Je moet in elk geval vooruitdenken,

zodat je goede werken kan tonen.”

GL: “Klopt. We maakten al eerder een selectie

en die vullen we nog aan. Omdat het onze

eerste deelname is, willen we veeleer onze

galerie presenteren. We tonen een mix: gevestigde

waarden, jongere kunstenaars, werken

uit nalatenschappen. We laten zeker iets

zien uit de nalatenschap van Tom Wesselmann

en ook nieuwe werken van Hans Op de

Beeck, van wie we net de vertegenwoordiging

aankondigden. Het wordt een mengeling van

historische werken en nieuwe producties. We

fixeren ons niet op één kunstenaar.”

Jullie nemen voor het eerst deel aan BRAFA.

VD: “De voorbije drie jaar meen ik mezelf

te hebben bewezen met de verkoop van belangrijke

stukken van erkende kunstenaars.

Het is tijd om de grenzen van mijn territorium

te verleggen en mijn geprivilegieerde

positie te verlaten. Als zogenaamde ‘marchand

en chambre’ ontving ik mensen in

een intiem kader. Intussen heb ik voldoende

belangrijke stukken om te postuleren voor

BRAFA. Mijn kandidatuur werd aanvaard.”

GL: “Persoonlijk ga ik al jaren naar BRAFA.

Met de galerie dachten we al over deelname

aan de beurs na. Nu nam BRAFA zelf

contact op.”

Is het model van de kunstbeurs nog

houdbaar?

VD: “We moeten toegeven dat we door

moeilijke tijden gaan. Er zijn beurzen die

stoppen maar ook handelaars die beslissen

om aan minder beurzen deel te nemen. Er

werden al beurzen geannuleerd wegens

een gebrek aan exposanten. Maar een

crisis creëert ook de gelegenheid zaken te

32

BRAFA-dialogen

herijken en nieuwe normen te zetten.”

GL: “De dalende cijfers zijn vooral zichtbaar

bij de veilinghuizen, waar ze hun

resultaten publiek maken. Bij de galerieën

doet de crisis zich meer verdoken voor,

maar nogal wat galerieën zullen onder de

economische situatie lijden.”

VD: “Een veilinghuis beleeft dat anders,

omdat daar meer een toestand van urgentie

heerst. Op een bepaald moment vindt

er onontkoombaar een verkoop plaats. Als

tegelijkertijd zich iets ernstigs in de wereld

voordoet, heeft dat een onmiddellijk effect

op de verkoop. De mensen hebben dan

andere dingen aan hun hoofd.”

GL: “Galerieën werken trager. We voelen

dezelfde crisis. Mensen zijn terughoudender.

Maar bij een handelaar krijgen ze meer tijd

om na te denken over een eventuele aankoop.

De druk van een veilingverkoop is daar niet.”

Wat betekent de crisis voor de prijssetting?

VD: “In het algemeen werk ik met kunstenaars

met een stabiele quotering. Al

zagen we enkele Belgische kunstenaars de

jongste maanden fel in waarde stijgen. Zelfs

meer klassieke: Léon Spilliaert liet laatst

recordbedragen optekenen. Die kunstenaar

is omringd door goede experts, zit in

goede musea en past wereldwijd in veel

projecten. Daardoor komt er veel Spilliaert

naar buiten. Maar prijsschommelingen en

prijscorrecties zijn een natuurlijke ontwikkeling.

Ze houden verband met de geschiedenis

van de kunst en van de markt. Stel je

voor: de belangrijkste twintig kunstenaars

op de markt van dit moment. Ik spreek

hypothetisch, voor mezelf is de markt nooit

het enige criterium en spelen ook museale

criteria mee. Welnu, twintig jaar later zul je

zien dat er van die twintig misschien drie

bleven groeien, vijf of zes stabiel draaien en

een dozijn is gedaald. Dat is normaal. Het

heeft niets te maken met speculatie. De prijzen

wijzigen in een meer algemene context

waarin sommige kunstenaars opnieuw worden

geëvalueerd. Dan krijg je kunstenaars

voor wie men zich voordien niet interesseerde,

maar die ineens in de belangstelling

van kunstcritici of musea omhoog schieten.”

GL: “Bij ons deed zich dat voor met Vivian

Springford die we trouwens op BRAFA tonen.

Sinds de jaren 80 was ze volledig van het toneel

verdwenen. Een zestal jaar geleden organiseerden

we een tentoonstelling van haar in

New York. We maakten een catalogus en verrichtten

onderzoekswerk op basis van haar

archief. Daardoor herleefde de belangstelling

voor haar. Nadien werden er werken van haar

geplaatst in de collecties van Guggenheim

en Kunstmuseum Basel, die Springford extra

zichtbaarheid gaven.”

Verandert de crisis het profiel van de

verzamelaar?

GL: “We stellen vast dat mensen hedendaagse

kunst blijven kopen, maar ze zijn niet

meer zo gehaast als vier, vijf jaar geleden.

Toen moest je echt de eerste zijn, nog voor

de opening van een tentoonstelling, om er

zeker van te zijn dat je je gewenste stuk zou

verwerven. Tegenwoordig nemen de mensen

meer tijd en zijn ze voorzichtiger. Maar uiteindelijk

komen de transacties tot stand. Crisis

of niet, mensen willen hun passie blijven

ontwikkelen. Ze waren al kunstverzamelaar

vóór de crisis en ze doen voort. Dat geldt ook

voor de jonge verzamelaar. Zo ken ik er veel,

25 tot 35 jaar. In Brussel zijn er initiatieven

zoals de WE Club, waar jonge verzamelaars

samenkomen. Vaak kinderen van kunstverzamelaars,

het springt over van generatie

op generatie. Logisch. Je moet een zekere

gevoeligheid voor kunst hebben ontwikkeld

voordat je het zelf begint te verzamelen. De

verzamelaars van het type investeerder tref

je weer meer in de veilingzalen.”

Gaat de verbinding van kunst met

commercie niet ten koste van de kunst?

VD: “Als academica beleef ik veel plezier aan

mijn werk in de kunsthandel, al behoud ik

wel het wetenschappelijke aspect. Ik vind

het belangrijk om catalogi te maken, over

kunst te schrijven, wetenschappelijk onderzoek

te verrichten. Je kan het kunstwetenschappelijke

en het commerciële perfect

combineren. Uiteraard is het commerciële

discours anders dan het wetenschappelijke.

Je praat niet op dezelfde manier tegen een

verzamelaar als tegen de conservator van

een museum. Hoewel dat altijd afhangt van

het type verzamelaar dat je voor je hebt.

Soms weten verzamelaars meer over de

werken die je hen presenteert dan jijzelf. Je

aanpassen aan de persoon die tegenover je

staat: het is een algemene aanbeveling voor

elke vorm van handel.”

SURFEN

Tom Wesselmann, Smoker Study (For Smoker #11), 1972, olieverf op doek, 29,2 x 29,2 cm. Met toestemming

van The Estateen Almine Rech. © 2025 The Estate of Tom Wesselmann. Artists Rights Society (ARS),

New York. Foto: Thomas Barratt.

www.virginiedevillez.com

www.alminerech.com

33

34

BRAFA-dialogen

‘Alles komt ooit

op de markt’

Op de 71e BRAFA kamperen ze

naast elkaar en de perioden die ze

verhandelen, blijken belendende

percelen in de kunstgeschiedenis.

Al gaapt er een halve eeuw

tussen hun leeftijden, in het

dubbelgesprek tussen Thomas

Deprez en Oscar De Vos ontdekken

de galeriehouders opvallend

veel gemeenschappelijks in hun

gedachten.

Hoe vanzelfsprekend is het om

iemand spontaan met de voornaam

aan te spreken? Alvast

niet voor de 32-jarige Thomas

Deprez (hierna aangeduid als TD), oprichter

en eigenaar van Thomas Deprez Fine

Arts, de galerie die zich specialiseert in

19e- en 20e-eeuwse Belgische kunst. Voorafgaand

aan het dubbelgesprek benadrukt

hij: “Voor mij was het altijd meneer De

Vos; pas recent kreeg ik de kans om hem

bij zijn voornaam te noemen. En dat doe

ik met plezier en bewondering.”

Die bewondering is bestemd voor de

83-jarige Oscar De Vos (ODV), oprichter

en eigenaar van de gelijknamige galerie die

in Sint-Martens-Latem de focus legt op de

Latemse School.

Straks ze naast elkaar op de 71e editie

van BRAFA en dat vindt Deprez een zalig

vooruitzicht. “We drinken samen een koffie

of een champagne en we bewonderen

de werken in elkaars stand. We zitten niet

in hetzelfde veld, maar vullen elkaar aan

Hubert Malfait (1898-1971), Het gespan, 1930, olieverf op doek, 85 x 77 cm. Gesig. l.b.: H.Malfait.

Met toestemming van Galerie Oscar De Vos.

zonder elkaar uit te sluiten. Oscar doet de

periode van wat ik de Latemse School zal

noemen, maar in werkelijkheid een informeel

amalgaam was van kunstenaars die

volgens een bepaald idee werkten, veeleer

een beweging dan een school.”

ODV: “De term Latemse School hebben

wij, handelaars, zelf uitgevonden.”

TD: “De Latemse School is vroeg 20eeeuwse

kunst. Voor mij is dat al moderne

kunst. ‘Mijn’ periode komt iets vroeger:

Brusselse avant-garde, Les XX en La Libre

Esthétique, van 1884 tot 1914. Dat begint

stilaan tot de oude meesters te behoren.

Maar iets uit mijn rayon kan bij Oscar hangen,

en omgekeerd.”

35

Eind 19e eeuw speelde de Belgische kunst

internationaal mee met de allergrootsten.”

ODV: “Ik was erbij in 2008, toen de beurs

voor het eerst BRAFA heette. Voor ons is

BRAFA het meest geschikt. Voor TEFAF in

Maastricht hebben we te weinig werken,

en ook te weinig kwaliteit voor een internationale

context. Naar TEFAF komen ze

met het vliegtuig. Dat de Latemse School

internationaal wordt, zoals Thomas suggereert,

geloof ik nog niet.”

TD: “Ik sta al enkele jaren op TEFAF. Het

is veeleer een beurs voor kunsthistorisch

materiaal dan voor kunst. BRAFA en TEFAF

zijn twee verschillende dingen. Aan BRAFA

nam ik voor het eerst deel in 2022. Het is de

belangrijkste Belgische beurs. BRAFA is ook

internationaal relevant, omdat het een echt

evenement geworden is. BRAFA trekt meer

bezoekers dan TEFAF. Vorig jaar waren er

72.000 bezoekers. Dat is Rock Werchter, hé.”

George Minne (1866-1941), Baigneuse I, 1899, Composietbuxus, hoogte: 40 cm, gesigneerd op de basis:

‘G. Minne’. Met toestemming van Thomas Deprez Fine Arts.

‘Vorig jaar kreeg

BRAFA 72.000

bezoekers. Dat is

Rock Werchter, hé’

THOMAS DEPREZ

Hebben jullie dan dezelfde klanten?

TD: “Ik heb een heel ander cliënteel dan

Oscar. We vieren dit jaar onze tiende

verjaardag. Sinds het begin gaat 80 à 85

procent van onze omzet naar musea,

nationaal en internationaal, op een hoog

niveau. We verkopen aan heel de wereld,

musea waarvan mijn hoofd duizelt als ik

eraan denk. Neem het Metropolitan Museum

of Art in New York. Daarmee kunnen

werken, maakt me nederig.”

ODV: “Onze relatie met musea beperkt

zich tot bruiklenen. Dat gaat nooit over

aankopen.”

TD: “Ik denk dat Oscar zijn business, en

ook de Latente School an sich, heeft opgebouwd

met het idee dat het voor privéklanten

en voor decoratie is. Maar volgens

mij overstijgen deze werken het idee van

decoratie. Het is kunst op een hoog niveau.

Wat typeert BRAFA?

TD: “Het is een van de laatste echte antiekbeurzen.

Antiek is zo’n woord dat stoffig

klinkt. Maar kunst, en in het bijzonder wat

ik ‘non-contemporary art’ noem, vervult

op BRAFA een belangrijke rol. De beurs

keert sinds enkele jaren terug naar haar

roots. Op een moment was er een overaanbod

hedendaagse kunst.”

TD: “In de moderne en hedendaagse kunst

wordt nog voortdurend geproduceerd: een

intimiderende lawine aan nieuwe werken.

Oscar begon in 1968 met zijn eigen galerie.

Toen keek kunst nog ver achteruit. De 17e

en 18e eeuw waren in de mode. Oscar focuste

op de kunst van Sint-Martens-Latem.

Hij bakende dat af: dit is mijn terrein.”

ODV: “De naam van het dorp trok aan. Op

een bepaald ogenblik waren we hier met

twaalf galerieën. Nu zijn wij in deze soort

kunst nog de enige. Na een bezoek aan

ons kun je in Sint-Martens-Latem alleen

nog galerieën met hedendaagse kunst

bezoeken. Dat is voor een ander publiek. Ik

verdedig kunst met een historische verankering

en waarde.”

Waarom zijn die andere galeries verdwenen?

ODV: “Omdat ze niet meer aan werken

geraakten.”

TD: “Oscar stampte hier iets uitzonderlijks

uit de grond over een belangrijke periode

en locatie in de geschiedenis van de Belgische

kunst. Toen hij begon, was er veel

aanbod. Vandaag niet meer.”

ODV: “Vanaf het begin kocht ik werken

aan. De andere galerieën namen meestal

36

BRAFA-dialogen

werken in consignatie. Maar in consignatie

nemen, dat is de doodsteek. Als je zelf

aankoopt en doorverkoopt, geldt de btw

voor de marge. Wanneer je het in consignatie

neemt, is het 21% over het volledige

bedrag. Dat kan je niet volhouden. Wij

nemen alleen werken in consignatie als we

er niet onderuit kunnen. Maar dat brengt

niet genoeg op. Je steekt daar geen energie

in. Het hangt aan de muur en dat is het.

Iemand vraagt ernaar, je spreekt de prijs

uit en het is goed. Als je eigen centen erin

zitten, duw je daaraan.”

TD: “Opnieuw iets wat ons bindt. Handelaars

die aankopen zijn een zeldzaamheid

geworden. Vanaf het begin van mijn carrière

kocht ik dingen waarin ik geloofde. Dan

weet de klant dat ik erachter sta. Oscar en

ik steken onze centen in kunst waarvan we

zelf houden. Wordt het niet verkocht? Geen

probleem. Dan hangt het bij ons en genieten

we er elke dag van. Het is een manier om dagelijks

naar mooie zaken te kunnen kijken.”

Waarin verschilt jullie expertise?

TD: “Mij verschaft het een enorm genoegen

om op een academische manier te zoeken

naar provenances of tentoonstellingscatalogi

op te duikelen, daarin te graven en er

reconstructies van te maken. Die academische

impuls heb jij minder, Oscar.”

ODV: “Onze expertise concentreert zich op

de Latemse School. We wagen ons niet aan

iets anders. Hedendaags of heel oud? Dat

kennen we niet. We doen alleen Latem.”

TD: “Het voordeel dat Oscar in zijn expertise

heeft, is dat hij er zestig jaar hands-on

mee bezig is. Alles is door zijn handen

gepasseerd.”

ODV: “Dan ken je er wel iets van.”

Zijn er nog dingen die u verrassen?

ODV: “Toch wel. Bijvoorbeeld wanneer ik

een nieuwe bron vind. Een overgrootvader

verzamelde iets en daarna bleef het

in rechte lijn bij de familie. Als dat naar

boven komt, doe ik waardevolle ontdekkingen.

Alleen komen die stukken niet te

koop. Dat is een illusie. Je mag er alleen

naar kijken. Ze komen naar ons voor

nazicht op de echtheid. Voor de waarde

gaan ze liever naar een collega die andere

bedragen uitspreekt.”

Blijft er nog veel verborgen?

ODV: “Uiteindelijk komt alles op de markt.

Kunst wordt doorgegeven en geërfd, tot

‘Ik verdedig kunst met een historische

verankering en waarde’

OSCAR DE VOS

“We zitten niet in hetzelfde veld, maar vullen elkaar aan zonder elkaar uit te sluiten”, Thomas Deprez.

37

‘Ze komen naar ons

voor nazicht op de

echtheid. Voor de

waarde gaan ze liever

naar een collega die

andere bedragen

uitspreekt’

OSCAR DE VOS

het bij iemand komt die geen kunstliefhebber

is, het niet waardeert en er alleen geld

in ziet. De erfgenamen van Xavier De Cock

(1818-1896), een van de eerste schilders

van de Latemse School, heb ik tot in de

vierde graad gekend. De laatste erfgenaam

nam contact met mij op. Ik kocht in één

keer 118 werken. Dat was een kamer vol.”

TD: “Het is zoals Oscar zegt: uiteindelijk

komt alles ooit op de markt. Een leuke

toevoeging: uiteindelijk komt alles bij mij

terecht. Ik ben toch al tien jaar bezig, maar

ik ben al tien jaar de jongste. Er is een slinkend

aanbod, maar het aantal mensen dat

zich ervoor wil inzetten, slinkt ook. Hoe

dat komt? Omdat de smaak verandert en

de kennis vermindert. Omdat de afstand

tussen wat wordt afgebeeld en de werkelijkheid

van het huidige dagelijkse leven

groter wordt. Dat betekent niet dat het

niet zal terugkomen. Op dezelfde manier

als de 17e eeuw nooit zo en vogue geweest

is als de 20e eeuw. Er zijn altijd cyclische

bewegingen op de markt. Een aantrekken

en afstoten. Alles komt ooit terug.

Waarom? Omdat we ooit naar onze eigen

geschiedenis kijken. Goede kunst is altijd

de reflectie van zijn tijd. En goede kunst,

als uitbeelding van zijn tijd, keert terug als

een reflectie van onze geschiedenis.”

ODV: “Thomas is inderdaad de jongste

van de compagnie. Hij doet dat zeer

ernstig, hij trekt de kar, dat is positief. Of

ik veel mensen zie die niet ernstig bezig

zijn? Och, dat is een vraag… Laten we

daarover niet uitweiden, dat is niet zo

collegiaal. Maar die mensen houden niet

stand. Wanneer een handelaar een slecht

stuk verkoopt, en dat kan uit onwetendheid

gebeuren, komt een collega dat op

de een of andere manier aan de weet.

Wat wij dan in het verleden deden, is het

werk vernietigen. Als je onecht werk niet

vernietigt, blijft het in omloop. Dan is er

altijd iemand die het met trucs weer op de

markt brengt.”

Is de nieuwe kunstverzamelaar te veel

een investeerder en te weinig een

kunstliefhebber?

TD: “Ik denk dat investeren voor de jongeren

meetelt. Dat is historisch altijd zo

geweest. Het verschil is de termijn waarop.

Vroeger gingen kunst en investering ook

hand in hand, maar het was voor de eeuwigheid.

Mensen legden een verzameling

aan, richtten daarvoor soms een volledig

gebouw in en gaven dat door aan hun kinderen.

Dat is de grondidee achter de grote

‘mansions’ en ‘palaces’ in Engeland, die nu

door de National Trust worden beheerd.

Vandaag wordt die termijn steeds korter.

Als je kunst niet koopt om het voor altijd

bij jou te hebben, waarom koop je het dan?

Toch enkel en alleen om te investeren.”

SURFEN

www.oscardevos.be

www.thomasdeprezfinearts.com

38

Traditie die vernieuwt

Opvallend is de

komst van de Franse

Galerie La Ménagerie,

gespecialiseerd in

dierkunst uit de

periode 1850-1950,

een segment dat sterk

in de lift zit.

Paar heraldische leeuwen, Centraal-Europa, Habsburgse gebieden, eind 17e eeuw, kalksteen,

90 x 57 x 77 cm. Met toestemming van Vagabond Antiques.

De 71e editie van de BRAFA (van

25 januari tot 1 februari) vindt

opnieuw plaats in Brussels Expo,

met als eregast de Koning Boudewijnstichting,

die dit jaar het 50-jarig

jubileum viert. Met een ruimer standontwerp

toont de stichting er zowel recente

aanwinsten als topstukken die in bruikleen

zijn bij Belgische musea en privécollecties.

Binnen de organisatie van de beurs

zijn er intussen ook enkele wissels van de

wacht geweest: Raffaella Fontana neemt

de fakkel van Vanessa Polo Friz over als

pr-verantwoordelijke (die naar Delen

Private Bank vertrok), terwijl Georges

Van Cauwenbergh (Artimo) Didier Claes

opvolgt als bestuurder. De nieuwe sterke

man van de BRAFA is Christophe Boon

(Boon Gallery), de huidige vicevoorzitter.

Naast deze organisatorische vernieuwingen

breidt de beurs ook de expositieruimte

fors uit: 140 exposanten verdeeld over drie

paleizen. BRAFA 2026 verwelkomt maar

liefst 24 nieuwe galeries en ziet bovendien

een tiental vertrouwde namen terugkeren.

Zoals steeds speelt België een hoofdrol met

zijn rijke aanbod aan talent in zowel oude

en moderne kunst als hedendaagse kunst

en design. In dat laatste segment maken

onder meer Greta Meert, Almine Rech

en de Mulier Mulier Gallery hun opwachting.

Ook internationaal krijgt de afdeling

hedendaags versterking, met onder meer

Beck & Eggeling International Fine Art

(Düsseldorf), CKS Gallery (Genève), Martos

Gallery (New York), PRON (Parijs) en

Martins&Montero (Brussel).

BONT GEZELSCHAP

Het onderdeel modern en hedendaags

design wordt uitgebreid met het duo achter

unforget Decorative Arts, nu gevestigd in

Ukkel en bekend van de PAD-beurzen in

Londen en Parijs, de Gentenaar Laurent

Schaubroeck, het Brusselse duo Haesaerts

- le Grelle, gespecialiseerd in het werk van

Gustave Serrurier-Bovy, en Galerie Watteeu

uit de Zavel. Ook Mass Modern Design

(Roosendaal) en Maisonjaune Studio

(Parijs) maken deel uit van het gezelschap.

Binnen de moderne kunst, Belgisch én

internationaal, wordt de line-up verder versterkt

met Virginie Devillez Fine Art.

Een van de troeven van BRAFA, de oude

kunst, krijgt eveneens nieuw bloed: Arte-

Fact Fine Art (Antwerpen), gespecialiseerd

in schilderkunst uit de 16e tot 18e

eeuw, Carlucci Gallery (Rome), Hartford

Fine Art – Lampronti Gallery (Monaco),

Cédric Pelgrims de Bigard, promotor van

de Vlaamse schilderkunst en vorig jaar

nog te zien op TEFAF, en de Britten van

Vagabond Antiques. Opvallend is ook de

komst van de Franse Galerie La Ménagerie,

gespecialiseerd in dierkunst uit de

periode 1850-1950, een segment dat sterk

in de lift zit. Verder zijn er de Nederlanders

van Van Pruissen Asian Art, experts in

Oost-Aziatische kunst, en The old Treasury

uit Kerkrade, bekend om hun collectie

vintage juwelen. Tot slot maakt ook de

prestigieuze Franse uitgeverij Citadelles &

Mazenod, beroemd om luxueuze kunstboeken,

haar debuut op BRAFA.

BEZOEKEN

BRAFA

25-01 t/m 01-02

Brussel

www.brafa.art

39

Zilverkoorts

slaat toe

De samenwerking tussen Puiforcat

en Rachel Whiteread illustreert

de opkomst van een resoluut

eigentijdse edelsmeedkunst, de

trotse erfgenaam van het aloude

vakmanschap. Net nu zilverwerk

zich bevrijdt en de clichés achter

zich laat, bereikt de zilverprijs

historische hoogten. Geeft deze

prijsstijging meteen ook een

nieuwe wending aan de markt?

TEKST: GWENNAËLLE GRIBAUMONT

‘Klanten die

edelsmeedkunst als

iets heel klassieks,

soms ouderwets

beschouwden, zijn

verrast door deze

nieuwe ontwerpen’

YANN JAEGLER, PUIFORCAT

Puiforcat, opgericht in 1820, is al

twee eeuwen lang een van de

grootste namen in de Franse

edelsmeedkunst, waarbij ambachtelijke

perfectie, esthetische durf en

het gebruik van edele materialen hand in

hand gaan. Het huis, dat sinds 1993 deel

uitmaakt van de Hermès-groep, cultiveert

een vruchtbare dialoog tussen traditie

en avant-garde, en nodigt hedendaagse

kunstenaars uit nieuwe vormen te bedenken.

Algemeen directeur Yann Jaegler

benadrukt het belang van deze samenwerkingen,

de creatieve motor van de innovatiestrategie

van het merk: “Het is onze

ambitie minstens één nieuwe samenwerking

per jaar aan te gaan, in combinatie

met de heruitgave van een selectie stukken

uit ons archief en de promotie van enkele

van onze meest veelbelovende lijnen.”

Dit jaar ging Puiforcat een samenwerking

aan met de Britse Rachel Whiteread, de

eerste vrouwelijke kunstenaar die in 1993

de Turner Prize won. Jaegler: “Deze keuze

sluit aan bij de creatieve visie van Puiforcat,

die nu wordt gedragen door onze

artistiek directeuren Charlotte Macaux

Perelman en Alexis Fabry. Ze waardeerden

met name de nauwe band die ze heeft met

architectuur, haar interpretatie van volumes,

gevoel voor materialen en verkenning

van werelden met technische uitdagingen,

waar functionaliteit vooropstaat. Daarin

herkennen we meteen kernbegrippen uit

de wereld van Puiforcat: functie, de unieke

eigenschappen van zilver en het ambachtelijke

vakmanschap. Daarnaast kozen we

haar ook uit oprechte bewondering voor

de kracht en finesse van haar werk."

IMPERFECTIE OMARMEN

In Silver Set 2025 gebruikt Rachel Whiteread

een eenvoudig materiaal, golfkarton,

dat ze vouwt, oprolt en vormgeeft om een

kan, bekers, een dienblad en servetringen

te creëren. Ze keert de functie van karton,

bedoeld om te beschermen en vervolgens

te verdwijnen, om en maakt er een mal

voor duurzame objecten van. “De plasticiteit

en soepelheid van karton leken het

tegenovergestelde van de stevigheid van

massief zilver”, vertelt Whiteread. “Wat uit

deze tegenstelling kon voortkomen, was

dus interessant.”

40

Rachel Whiteread en haar collectie Silver Set, 2025, ontworpen voor het huis Puiforcat. Foto: Quentin Bertoux.

41

De vaklui van het huis reproduceren elke

ribbel, elke scheur, elke onvolkomenheid.

Niets wordt gladgestreken of geïdealiseerd:

onregelmatigheden, gebroken randen en

sporen van menselijk ingrijpen vormen

de unieke kenmerken van het object. “Ik

vond het belangrijk dat mijn ‘handafdruk’

zichtbaar was en dat de objecten er niet te

industrieel uitzagen”, benadrukt Whiteread,

die aanwezig was bij elke stap van

dit experiment, dat ze beschouwt als een

technische dialoog. Via deze collectie van

de kunstenaar komt Puiforcat meteen in

het middelpunt te staan van de hedendaagse

discussie over objecten als dragers

van herinneringen, de waarde van materiaal

en het menselijk handelen in een geïndustrialiseerde

wereld. Whitereads reeks

vertelt een verhaal van metamorfose: van

kwetsbaar naar eeuwig, van gewoon naar

buitengewoon. Het gebruiksvoorwerp

wordt een object van contemplatie. En

net daar, in deze samenwerkingen, speelt

zich de toekomst van de edelsmeedkunst

af, waarover de directeur zich al verheugt.

Jaegler: "Onze hedendaagse collecties hebben

nieuwe kopers aangetrokken. Klanten

die edelsmeedkunst als iets heel klassieks,

soms ouderwets beschouwden, en die

verrast zijn door deze nieuwe ontwerpen.

Ze herontdekken de edelsmeedkunst door

deze uitgesproken eigentijdse collecties,

die uitmuntend vakmanschap weer in de

mode brengen.”

Puiforcat x Rachel Whiteread, Silver Set, 2025, massief zilver. Foto: Eric Poitevin.

‘Ik vond het

belangrijk dat

mijn “handafdruk”

zichtbaar was en dat

de objecten er niet te

industrieel uitzagen’

RACHEL WHITEREAD

GOUDEN TIJDEN VOOR ZILVER

In een context waarin luxe een nieuwe invulling

krijgt door het menselijke ingrijpen

en het materiaal, vertoont de markt voor

zilverwerk een opmerkelijke dynamiek. We

namen de secundaire markt onder de loep

aan de hand van de resultaten die Artprice.

com heeft geregistreerd voor stukken van

Jean-Emile Puiforcat (1897-1945). En de

laatste resultaten zijn spectaculair: 2025

laat nu al een stijging van 29,7% zien, met

een omzet van 696.942 euro voor 45 lots.

Opvallend is een vaas, model 8461 (ca. 1930,

richtprijs: 7.000-10.000 euro), die in mei 2025

bij Sotheby’s liefst 225.000 euro opbracht.

Ook andere resultaten overtroffen ruimschoots

de verwachtingen. Zo werd in

september, tijdens de veiling Pauline

Karpidas: The London Collection, georganiseerd

door Sotheby’s in Londen, 55.066

euro geboden voor een Service Deauville

(richtprijs: 4.500-6.800 euro). Niet minder

opvallend is de opbrengst van een bestek

uit Cannes (1928), toegewezen voor 36.710

euro, en een doos (ca. 1930), die 28.680

euro in het laatje bracht. De markt wordt

opgestuwd door complete serviezen en

art-decostukken.

Tegelijkertijd stijgt de zilverprijs tot bijna

50 euro per ounce. Deze stijging is het

gevolg van de sterke vraag naar nieuwe

groene en elektronische technologieën,

maar ook van investeringen in edelmetalen

als veilige haven, terwijl het aanbod

afneemt en het recyclen van zilver traag en

duur is. Beïnvloedt deze conjunctuur, al is

het maar indirect, de creatieve keuzes van

Puiforcat? Jaegler bevestigt dit, ondubbelzinnig:

“De zilverprijs is in twee jaar

tijd bijna verdubbeld. De sector van de

42

‘Het is onze ambitie

minstens één nieuwe

samenwerking per

jaar aan te gaan, in

combinatie met de

heruitgave van een

selectie stukken uit

ons archief ’

YANN JAEGLER

Puiforcat

Puiforcat x Donald Judd, Dinner Service Collection, dessertbord, 2023 (ontworpen door de kunstenaar in

1989), massief zilver, 27,5 x 3,25 cm. Foto: Eric Poitevin.

edelsmeedkunst, en met name die van de

haute joaillerie, wordt uiteraard beïnvloed

door deze stijging, maar een en ander

moet je relativeren, rekening houdend met

het aandeel van de ambachtelijke werktijd

in de kosten van de objecten die we vervaardigen.

(...) De stijging van de zilverprijs

heeft dus geen invloed op ons DNA of onze

strategie.”

Op de vraag of deze prijsstijging de investeringsdimensie

van het metaal zou kunnen

versterken, antwoordt de directeur

optimistisch maar voorzichtig: “Zilverwerk

is ongetwijfeld nog geen veilige haven

zoals gouden sieraden dat kunnen zijn,

maar misschien wordt het dat nog wel?”

SURFEN

Puiforcat x Barber & Osgerby, Pilotis Collection, 2024, kandelaars, massief zilver, variabele afmetingen.

Foto: Maxime Tetard.

www.puiforcat.com

43

Voor eerste deelname presenteert Rademakers Gallery een soloshow van de Nederlandse kunstenaar Chris Rijk. Foto: Samuel Nagtegaal.

44

‘Keramiek raakt

aan onze

menselijke kern’

Met een derde editie bewijst de

nichebeurs Ceramic Brussels een

blijver te zijn. Wat keramiek als

medium zo fascinerend maakt,

is dat het zich als een kameleon

steeds transformeert in nieuwe

vormen, texturen en kleuren.

Een introductie in hoe keramiek

artistieke expressie stimuleert.

TEKST: ELIEN HAENTJENS

Ceramic Brussels heeft er mede

voor gezorgd dat keramiek als

medium niet langer het vijfde wiel

aan de kunstwagen is, maar als

volwaardige discipline binnen de beeldende

kunsten wordt gezien. “Vooral de laatste vijf

à tien jaar hebben steeds meer kunstenaars

keramiek als medium omarmd”, vertelt

Jean-Marc Dimanche, medeoprichter en

curator van de nichebeurs. “Het is veel meer

geworden dan louter een materiaal voor de

creatie van utilitaire objecten. Met Ceramic

Brussels willen Gilles Parmentier en ikzelf

die diversiteit en artistieke kwaliteit op één

plek tonen, en keramiek zo het podium bieden

dat het verdient. Net zoals Paris Photo

fotografie als medium op de kaart heeft

gezet, doen wij dat met keramiek.”

Hoewel kunstenaars als Pablo Picasso de

banden met keramiek aanhaalden, kwam

de echte omarming pas veel later. “Picasso

beschilderde bestaande modellen,

waarvoor hij na de Tweede Wereldoorlog

samenwerkte met de keramisten van het

Zuid-Franse Vallauris. Hij ging niet aan de

slag met de klei zelf. Iemand als Auguste

Rodin werkte wel met klei, maar louter in

functie van zijn finale bronzen sculpturen”,

vertelt Dimanche. “Pas rond 1995 pionierden

kunstenaars zoals de Belg Johan Creten

of de Duitsers Thomas Schütte en Rosemarie

Trockel door de klei zelf als sculpturaal

materiaal in te zetten. Ook de Oostenrijker

Elmar Trenkwalder, die dit jaar onze eregast

is, heeft keramiek de voorbije 25 jaar mede

‘Vooral de laatste

vijf à tien jaar

hebben steeds

meer kunstenaars

keramiek als

medium omarmd’

JEAN-MARC DIMANCHE

op de kaart gezet. Terwijl een keramiekatelier

als dat van La Cambre twintig jaar

geleden bijna moest sluiten omdat studenten

meer voor videokunst, conceptuele of

digitale kunst opteerden, kan atelierverantwoordelijke

Caroline Andrin de vraag nu

amper bijhouden.”

DIVERSITEIT

Ceramic Brussels vormt een uitnodiging

voor het publiek om het oog te trainen, en

de artistieke kwaliteit en diversiteit van keramiek

als medium te leren lezen. “Al blijft

wat iemand goed vindt deels een subjectieve

keuze, net zoals bij andere kunstvormen.

Een goed getraind oog is één ding, maar het

hart en de emoties spelen mee”, zegt Dimanche.

“Persoonlijk kies ik niet per se voor

innovatie in stukken, maar wel voor werk

dat de rijkdom van het materiaal via uitgekiende

en perfect uitgebalanceerde vormen

45

Chris Rijk, Freud en ik, 2025, geglazuurd aardewerk,

50 x 20 x 20 cm, vijf segmenten, Rademakers Gallery.

Prijs: € 3.000.

Réjéan Peytavin, Sunrise, 2025, geëmailleerd en gedecoreerd porselein, 35 x 21 x 17 cm. © de kunstenaar.

Met toestemming van La peau de l’ours.

‘Ik geef de truttige,

ouderwetse

landschapjes van

het originele Delfts

blauw meer pit’

CHRIS RIJK

en kleuren in de verf zet. Een mooi voorbeeld

zijn de creaties van de 85-jarige Claudine

Monchaussée, die momenteel tentoonstelt

in La Verrière van Hermès. Ondanks hun

kleine formaat stralen de stukken een sterke

sculpturaliteit uit. Hoewel ze op het eerste

gezicht dezelfde vormentaal hanteren, zijn

ze zeer verschillend en juist. Haar werk

vormt een opmerkelijk voorbeeld van de traditie

die in het Franse La Borne al decennialang

beoefend wordt en gekenmerkt wordt

door het gebruik van brute materie, sobere

kleuren en een evenwichtige vormentaal. Ze

werkt al zestig jaar, maar haar creaties zijn

verrassend hedendaags.”

VLEZIG EN KNEEDBAAR

Een jong talent dat met zijn opvallende

keramiek voortbouwt op de Nederlandse

traditie is Chris Rijk (°1995). “Op school had

niemand interesse in keramiek, waardoor de

draaischijf me een soort vrijplaats bood. Een

residentie bij het Europees Keramisch Werkcentrum

deed me definitief voor keramiek

kiezen”, vertelt de kunstenaar. “Het is tastbaar

en laat toe om intuïtief te maken. Tegelijk

vereist het een sterk technische kennis

en veel tijd. Veel mensen onderschatten dat

nog steeds. Keramiek wordt gelinkt aan onschuld,

liefelijkheid en vrouwelijke huisvlijt,

of aan de feministische pottenbakkersclubjes

van de jaren 70. Al trekt net dat aspect me

aan. Het past bij een van de thematische lijnen

in mijn werk, namelijk de zoektocht naar

wat mannelijkheid vandaag betekent.”

Daarom integreert hij bijvoorbeeld vaak

logo’s van Louis Vuitton of, recent, Gucci in

zijn werk. “Zij staan voor een nieuw soort

heftige, koopbare mannelijkheid. Of er zijn

de beelden van dickpics, die ik van het internet

pluk. Ze refereren aan het soort man

dat we moeten zijn, maar ik niet ben. Ook de

consumptiemaatschappij, seksualiteit en het

lichaam zijn steeds terugkerende thema’s.

Dat klei vlezig en kneedbaar is, en je er ruimtelijke

objecten mee kan maken waartoe je

lichaam zich moet verhouden, ondersteunt

die artistieke visie.”

46

‘Dankzij grotere

ovens kon de

traditie evolueren,

tot vandaag

vertegenwoordigt

deze onze identiteit

en cultuur’

JULIA ISÍDREZ

Julia Isídrez, Lagarto canon sin cola, 2025, handgebouwd keramiek, 40 x 30 x 48 cm. © de kunstenaar.

Met toestemming van Sorry We’re Closed. Prijs: € 9.500.

Elif Uras, Production Line, 2023, onderglazuur, glazuur en bladgoud op steengoed, doorsnede: 26,5 cm.

© de kunstenaar. Met toestemming van Galerist. Foto: Zeynep Firat.

Op Ceramic Brussels brengt Rademakers

Gallery (Amsterdam/Weesp) een soloshow

met zijn werk. Rijk: “Het pronkstuk wordt

een anderhalve meter hoge tulpenvaas met

tien verdiepingen. Die vertegenwoordigt

zowat het summum van de Nederlandse

keramiek. Wat betreft bepaalde vormen en

patronen schrijf ik me in de Nederlandse,

maar ook Italiaanse of Chinese keramiektraditie

in. Dat biedt me een handig kader, en

vergroot de herkenbaarheid. Tegelijk zet ik

mensen zo op het verkeerde been: pas als ze

beter kijken, ontdekken ze mijn beeldtaal,

waarvoor ik inspiratie put uit de hedendaagse

beeldcultuur. Zo geef ik de truttige, ouderwetse

landschapjes van het originele Delfts

blauw meer pit. Al kwam ik oorspronkelijk

bij Delfts blauw uit omwille van de gebruikte

schilderstechniek. De traditionele vormen en

hedendaags geïnspireerde decoratie vallen

als puzzelstukjes ineen. De dualiteit tussen

het ambacht van keramiek en onze steeds

sterker digitale wereld vormt een thema,

maar ook een innerlijke drijfveer. Ik wil mens

blijven, en geen robot worden. Dat gevoel

maakt keramiek vandaag zo omnipresent.

Als mijn zogenaamd naïeve keramiek binnen

honderden jaren wordt opgegraven, zal

dat een beeld geven van onze tijd.”

47

‘Klei vind je overal

ter wereld, maar de

klei en technieken

maken het telkens

anders’

ELIF URAS

UNIVERSELE KRACHT

Met haar internationale aanpak biedt

Ceramic Brussels inzicht in de globale

keramiekscene en in regionale verschillen.

Zo werken de Fransen meestal vanuit een

meer sculpturale insteek, terwijl in Noorwegen

het ambacht zelf centraal staat.

Sorry We’re Closed uit Brussel pakt uit met

werk van Julia Isídrez (°1967), wier werk

eerder op de Biënnale van Venetië te zien

was. De Paraguayaanse keramiste werkt

met de ‘ñai’u po’-techniek, waarmee ze de

traditie en geschiedenis van de Guaranístam

in ere houdt. “Net als mijn overgrootmoeder

gebruik ik zwarte klei en sculpteer

ik mijn stukken met de hand”, vertelt de

kunstenaar. “Daarna worden ze in een

houtoven gebakken. Voor de komst van

de Europeanen gebruikten Guaraní klei al

als artistieke expressie en voor potten om

in te koken, water op te bergen of rituelen

uit te voeren. Dankzij grotere ovens kon de

traditie evolueren; tot vandaag vertegenwoordigt

deze onze identiteit en cultuur.

De zwarte klei komt uit mijn geboortestad

Itá; ik verzamel ze, bereid ze voor en kneed

ze met mijn handen. Zonder die plek zou

mijn keramiek niet bestaan.”

Zelf leerde ze de kneepjes van het vak van

haar moeder Juana Marta Rodas en overgrootmoeder

María Balbina Cuevas, die

vooral waterkruiken en karaffen maakte.

“Toen mijn moeder startte met de creatie

van zoömorfe en antropomorfe figuren,

begonnen mensen van Asunción ze te

kopen. Toen ik op mijn zeventiende begon,

vormden kleine diertjes en insecten mijn

inspiratiebron. Keramiek laat me toe om

verhalen te vertellen zonder woorden”,

vertelt Isídrez. “Na de handmatige opbouw

verfijn ik de stukken met een lepel of stuk

bamboe en laat ik ze drogen in de openlucht.

Hun zwarte kleur danken ze aan de

rook van mangobladeren, een door mijn

moeder uitgevonden techniek. Deze traditie

wordt overgedragen van moeder op

dochter. Dat mijn moeder het aandurfde

om te diversifiëren en zich niet beperkte

tot de louter utilitaire stukken, maakte het

verschil. Ondanks een beperkte interesse

bij jongeren merk ik dat veel jonge kunstenaars

teruggrijpen naar onze roots. Daarom

deel ik mijn kennis via workshops.”

Elif Uras, The Great Mother, 2025, onderglazuur op steenpasta, 76 x 45,5 x 25,5 cm. © de kunstenaar.

Met toestemming van Galerist. Foto: Barış Özçetin.

Janis Löhrer, Schild, 2025, geglazuurd keramiek,

57 x 30 x 30 cm. © de kunstenaar. Met toestemming

van Galerie Judith Andreae. Foto: Johannes

Bendzulla. Prijs: € 5.000.

48

Reinhoud, La vie ne me fait pas peur, 2001, keramiek,

22 x 13 x 17 cm, afkomstig uit het atelier van

de kunstenaar. © de kunstenaar. Met toestemming

van Laurentin Gallery. Prijs: € 4.500.

ontvangen we driehonderd dossiers, en zien

we veel experiment met bijvoorbeeld keramiek

en geluid”, zegt hij. "Zelfs na 25 jaar

blijft keramiek me verrassen. Bovendien

raken de tactiliteit, de organische vormen,

het vakmanschap en de relatie met de

aarde aan onze menselijke kern, waardoor

keramiek ons tot rust brengt en goeddoet.

In die zin zal de interesse in keramiek niet

snel afnemen.”

Julia Isídrez, Mundo de Julia, Ovalado, 2025, handgebouwd keramiek, 47 x 47 x 60 cm. © de kunstenaar.

Met toestemming van Sorry We’re Closed. Prijs: € 14.000.

BEZOEKEN

REVIVAL

Een duopresentatie van de Turkse galeries

Galerist en Galeri Nev toont werk van Elif

Uras (°1972), een in New York en Istanbul

gevestigde Turkse kunstenaar. “In mijn

zoektocht naar een alternatief oppervlak

kwam ik bij keramiek uit als ondergrond

voor mijn schilderkunst. In eerste instantie

gebruikte ik traditionele borden en kannen

uit Iznik, die met hun ronde vormen

aan neolithische vrouwelijke vruchtbaarheidsbeeldjes

doen denken”, vertelt Uras.

“Tijdens het Ottomaanse keizerrijk werden

hier massa’s tegels en potten gecreëerd, die

de patriarchale macht moesten ondersteunen.

Na een periode van verval kent deze

plek dankzij de Iznik Foundation sinds de

late 20e eeuw een revival.”

De passie voor keramiek stimuleerde haar

om snel over te schakelen op haar eigen

vormen. Uras: “In tegenstelling tot schilderkunst

is keramiek een gemeenschappelijk

proces. In de workshop werk ik samen met

vrouwen die de stukken tekenen, produceren

en beschilderen. Elke stap gebeurt

in een andere afdeling. Met mijn creaties

stimuleer ik hen om de rigide vormen en

patronen te doorbreken. Zo werkte ik aan

een serie waarin we in de natte klei hebben

gegraveerd. Ook gebruik ik speciale texturen,

niet-glanzende kleuren of transformeer

traditionele patronen. Ik wil een ode

brengen aan ambachtsvrouwen die enorm

veel perfectie en tijd in elk stuk steken. Terwijl

ik in Iznik vooral met mallen werk en

op lage temperatuur met felle kleuren, leer

ik in mijn New-Yorkse studio met een wiel

klei draaien en bak ik de stukken er op hoge

temperatuur, wat resulteert in een soberder

kleurenpalet. Ook de klei verschilt. Dat

maakt keramiek zo boeiend: je vindt het

overal ter wereld, maar de klei en technieken

maken het telkens anders.”

Ook Jean-Marc Dimanche ziet de toekomst

rooskleurig in. “Voor onze jongerenprijs

Sourdre

t/m 13-12

La Verrière

Brussel

www.fondationdentreprisehermes.org/fr/

projet/sourdre-la-verriere

Chris Rijksmuseum

t/m 20-09

Museum W

Weert

www.museumw.nl

Chris Rijk: Seks, drugs en aardewerk

permanent

Frans Hals Museum

Haarlem

www.franshalsmuseum.nl

Ceramic Brussels

21-01 t/m 25-01

Tour & Taxis

Brussel

www.ceramic.brussels

49

Royale huisdieren

vereeuwigd

Henrik Wigström voor Fabergé, Sint-Petersburg, Kauw, 1907, Kalgan-jaspis, obsidiaan, aquamarijn, verguld zilver, 7,8 x 15,7 x 5,7 cm. Londen, The Royal Collection,

inv. RCIN 13756. © The Royal Collection Trust/ His Majesty King Charles III.

50

Fabergé blijft het ultieme icoon

van de Russische keizerlijke

juwelierskunst. Dankzij

prestigieuze opdrachten heeft

het huis schitterende werken

geproduceerd die de tand des

tijds hebben doorstaan. Denk

aan de legendarische paaseieren.

Wereldwijd zijn verzamelaars er nog

steeds door gefascineerd. Nu het

beroemde Winterei deze maand bij

Christie’s in Londen wordt geveild,

met een verwachte opbrengst van

ruim 20 miljoen pond, blikken we

terug op de complexe geschiedenis

van het huis, waarin kunst en markt

nauw met elkaar verweven zijn.

TEKST: CHRISTOPHE DOSOGNE

In 1907 vroegen de Britse koning Edward

VII en zijn echtgenote koningin

Alexandra aan de Russische goudsmid

Peter Carl Fabergé (1846-1920) om

een uitzonderlijke reeks sculpturen van

halfedelsteen te creëren. Geïnspireerd

door de geschenken die de Britse vorstin

had gekregen van haar zus, keizerin Maria

Feodorovna, de vrouw van tsaar Alexander

III, leidde deze passie voor de creaties van

Fabergé tot de beroemde Sandringhammenagerie,

een verzameling honden, paarden,

vogels en boerderijdieren die op dit

koninklijke landgoed in Norfolk leefden.

Het was veruit de grootste bestelling die

de in 1903 geopende Londense vestiging

van Fabergé ooit kreeg.

De juwelier stuurde zijn beste beeldhouwers

naar het landgoed om ter plaatse

voorbereidende modellen van was te

maken. Nadat die door de vorsten waren

goedgekeurd, werden ze naar Sint-Petersburg

gestuurd en toevertrouwd aan steenhouwers

en meester-ambachtslieden. Elk

stuk was een nauwkeurig portret van de

favoriete dieren van de koninklijke familie,

zoals Caesar, de trouwe terriër van de koning,

of Persimmon, het renpaard dat bekendstond

om zijn overwinningen in grote

races. De sculpturen waren een subtiele

combinatie van technische precisie en verfijnde

uitvoering, waarbij elke steen was

afgestemd op de natuurlijke kleur en het

51

belangrijkste stukken was een eikelmuis,

geschonken aan Immanuel Nobel, de vader

van Alfred, naar wie de Nobelprijzen zijn

genoemd. Deze levensgrote honingkleurige

sculptuur is versierd met zilveren snorharen

en ogen van blauwe cabochongeslepen saffieren

en kauwt op goudkleurig stro.

Henrik Wigström voor Fabergé, Sint-Petersburg, Twee uilen, 1908, bruine agaat, cabochon-robijnen,

goud, witte onyx, hoogte: 5,8 cm. © Wartski, Londen.

Elk stuk was een

nauwkeurig portret

van de favoriete

dieren van de

koninklijke familie,

zoals Caesar, de

trouwe terriër van

de koning, of het

renpaard Persimmon.

natuurlijke uiterlijk van het betreffende

dier. Naast een opvallend realisme hadden

de stukken ook een voelbare emotionele

lading, die de gehechtheid van de koninklijke

familie aan haar dieren weerspiegelde.

In de loop der tijd groeide de collectie uit tot

meer dan 350 dieren, elk uniek in materiaal

en uitvoering. Koning Edward VII gaf zelf

een groot aantal opdrachten en benadrukte

daarbij steeds: “We willen geen kopieën.”

De meeste van die stukken, waarvan verschillende

versies nog vijf jaar lang in de

Londense vestiging van Fabergé werden

verkocht, waren toen ongeveer 50 pond

sterling waard (omgerekend 9.000 euro). Een

van de belangrijkste collecties bevond zich

in Castle Howard en werd op 6 mei jongstleden

door Sotheby’s in Genève verkocht voor

een totaalbedrag van 3,6 miljoen euro. Op

29 mei 2024 veilde het Londense veilinghuis

Elmwood’s wat toen werd beschouwd als

een van de beste collecties Fabergé-stukken

ooit. De herkomst ervan ging rechtstreeks

terug tot de Romanovs, de Britse aristocratie

en Europese koningshuizen. Een van de

ONTDEKKINGEN

De belangstelling van Peter Carl Fabergé

voor halfedelstenen was niet toevallig en

was ook niet ingegeven door een modetrend,

maar ontstond door zijn vroege ontdekking

van de meest prestigieuze Europese centra

van steenbewerking. Zijn bezoeken aan

Dresden, Idar-Oberstein en Florence hadden

een blijvende invloed en verankerden zijn artistieke

visie in de eeuwenoude tradities van

de edelsteensnijkunst. In Dresden ontdekte

Fabergé het Saksische erfgoed van kostbare

voorwerpen vervaardigd van jaspis, agaat

en serpentijn, stenen die in goud en zilver

waren gezet en vaak werden gebruikt om

prachtige dozen en andere sierlijke voorwerpen

van te maken. Meester-ambachtslieden

als Heinrich Taddel en Johann Christian

Neuber, bekend om hun complexe snuifdozen,

hadden daar de technische en esthetische

normen vastgesteld die zijn ontwerpen

zouden beïnvloeden.

Vervolgens brachten zijn studies in Frankfurt

hem in contact met Idar-Oberstein,

een stad die bekendstond om zijn vakmanschap

in het bewerken van agaat en chalcedoon.

Edelsteensnijders uit de regio werden

tewerkgesteld in de ateliers van Fabergé

in Sint-Petersburg. Van Florence en zijn

Opificio delle Pietre Dure, opgericht door

de De’ Medici, dat eeuwenlang religieuze

figuren en tafelbladen in mozaïek van polychrome

halfedelstenen produceerde, nam

Fabergé de decoratieve weelde over, evenals

het gebruik van purpuriet, een intens rode

glasachtige steen die terug te vinden is in de

17e-eeuwse Florentijnse productie.

Tot slot inspireerde de beginnende juwelier

zich ook op de rijke lokale traditie van het

bewerken van halfedelstenen. Rusland

ontwikkelde lange tijd zijn eigen expertise

in de edelsteenslijpkunst, met centra als

Jekaterinenburg, Peterhof en Kolyvan, waar

sinds de 18e eeuw keizerlijke voorwerpen

werden vervaardigd. Die ateliers leverden

aan het hof van de Romanovs decoratieve

stenen vazen, monumentale urnen en

mozaïektafels, vervaardigd van inheemse

materialen zoals malachiet, jaspis en veelkleurig

marmer, terwijl hardere stenen,

zoals agaat, obsidiaan, kwarts en bergkristal,

in het buitenland werden bewerkt. Toen

52

Wat opvalt aan de

miniatuurdieren van

Fabergé is de bijna

speelse uitnodiging

tot aanraken.

Peter Carl Fabergé in 1870 naar Rusland

terugkeerde, wilde hij het bescheiden juweliersatelier

van zijn vader uitbreiden door

deze voorwerpen van halfedelstenen in het

assortiment op te nemen. Hiervoor nam hij

de Finse juwelier Erik August Kollin (1836-

1901) in dienst als projectleider.

VAN RUWE STEEN TOT

AFGEWERKT OBJECT

De dierenbeeldjes van Fabergé zijn het

resultaat van de samenwerking tussen

steenbeeldhouwers, edelsmeden, emailleurs

en modelleurs. Een groot deel werd

eerst vervaardigd in de fabriek van Carl

Woerffel, aan het Obvodny-kanaal, die de

juwelier uiteindelijk zou overnemen. Twee

van de meest getalenteerde ambachtslieden,

Derbyshev en Kremlev, zorgden daar

voor de productie van talrijke stukken

van halfedelsteen, die getuigen van volleerd

vakmanschap. Het productieproces

verliep met de grootste nauwkeurigheid.

De afzonderlijk gebeeldhouwde stukken

Fabergé, Everzwijn, z.d., chalcedoon, 10 x 7 x 3 cm. © Pandolfini.

Fabergé, Sint-Petersburg, Kat, ca. 1900, agaat, roosgeslepen diamanten, lengte: 5,5 cm. Verkocht met

karakteristieke originele etui van berkenhout. Christie’s, Londen, 29-11-2021. © Christie’s Images Ltd. Prijs:

£ 137.500.

steen werden zo fijn aan elkaar bevestigd

dat je de naden met het blote oog niet kon

zien. Zodra het dier voltooid was, werden

onder leiding van de hoofdjuwelier extra

details toegevoegd, zoals gouden snavels,

ivoren slagtanden en ogen gemaakt van

edelstenen. De finishing touch bestond uit

het aanbrengen van gekleurd email, om de

kleuren van het object te harmoniseren en

de narratieve expressie te versterken.

Dankzij een drastische en vernieuwende selectie

van verfijnde materialen, waarbij halfedelstenen

uit het Oeralgebergte werden

gecombineerd met de meest geavanceerde

edelsmeedtechnieken, zoals guillocheren,

ciseleren en een bijzonder geraffineerde zetting,

slaagden de ateliers van Fabergé erin

voortdurend te innoveren, met een ongeëvenaarde

verfijning. Opvallend was ook de

interculturele dimensie van de aanpak van

Peter Carl Fabergé. Voor het ontwerpen van

zijn stenen dieren liet de juwelier zich inspireren

door Japanse netsukes, kleine voorwerpen

gesneden uit ivoor of hout, die aan

het begin van de 19e eeuw opkwamen en

dienden om als accessoires aan de riem van

een kimono te hangen. Hij bezat een collectie

van maar liefst vijfhonderd netsukes.

Veel daarvan waren waarschijnlijk gekocht

in een winkel, Japan genaamd, gelegen aan

de Nevski Prospekt in Sint-Petersburg. Deze

miniatuursculpturen fascineerden hem niet

alleen door hun ambachtelijke kwaliteit,

maar ook door hun vermogen de geest van

de dieren gestalte te geven door de compacte

en tactiele vormen. Net als de Japanse

ambachtslieden streefden Fabergé en zijn

team ernaar de persoonlijkheid en de bewegingen

van dieren vast te leggen, niet alleen

hun fysieke gelijkenis: de kromming van een

53

nek, de draaiing van een staart of de glans

van een oog – subtiele details die emotie en

vitaliteit aan zijn creaties toevoegden.

Deze invloeden uit het Verre Oosten, gecombineerd

met de Russische traditie van

edelsteenbewerking en Europese stijlen

(renaissance, rocaille, Lodewijk XVI en art

nouveau), hebben in hoge mate bijgedragen

aan het unieke karakter van het oeuvre

van Fabergé, omdat deze artistieke kruisbestuiving

leidde tot een mix van fijnheid

en expressiviteit die in de juwelierskunst

van toen ongewoon was.

DE TSAAR ALS KLANT

Hoewel het atelier van Fabergé zich onderscheidde

door de complexiteit en uitzonderlijke

verfijning van zijn stukken, werd

werk van Peter Carl Fabergé al in 1846 aan

de wereld getoond tijdens de pan-Russische

tentoonstelling in Moskou. Dit wekte de

belangstelling van tsaar Alexander III, die

meteen verschillende bestellingen plaatste

en hem in 1884 benoemde tot keizerlijke leverancier.

In 1885 volgde de eerste opdracht

voor een ei, het beroemde Ei met kip, thans

bewaard in het Kremlin, in Moskou. De

productie van gebeeldhouwde dieren begon

in de jaren 1890. Tot 1908, toen het huis

gezien het enorme succes een eigen atelier

voor het bewerken van halfedelstenen oprichtte,

werd de bewerking door onderaannemers

uitgevoerd. De door de ateliers van

Fabergé ontworpen dieren waren voornamelijk

huisdieren (zoals varkens, honden

en eenden) in verschillende houdingen en

van verschillende soorten steen. Je hebt ook

exotische dieren, voornamelijk olifanten,

maar andere, zoals een miereneter van

bloedjaspis, zijn zeldzamer.

Sommige dieren dragen de initialen van

Henrik Wigstrom (1862-1923), een edelsmid

van Finse afkomst. Hij was een van

de belangrijkste ambachtslieden van de

Fabergé-ateliers, waarvan hij in 1903 zelfs

directeur werd, maar signeerde zelden zijn

productie. Dit gebrek aan een vaste signatuur

heeft voor onduidelijkheid gezorgd bij

de toeschrijving, temeer omdat verschillende

concurrerende ateliers soortgelijke

dieren begonnen te produceren. Cartier,

bijvoorbeeld, was een geduchte concurrent,

die actief probeerde klanten van Fabergé af

te snoepen. Uit documenten uit zijn archief

blijkt dat de Parijse juwelier in 1904 sculpturen

van halfedelsteen had besteld bij de

Russische edelsteenslijper Svietchnikov en

van plan was zijn eigen edelsteenslijperij in

Sint-Petersburg te vestigen. Andere concurrenten,

zoals Ovchinnikov, Sumin, Denisov-Uralsky

en Britzin, openden eveneens

ateliers, waarbij ze de stijl van Fabergé soms

zo nauwkeurig kopieerden dat het vandaag

de dag bijna onmogelijk is bepaalde stukken

te onderscheiden zonder herkomst of

grondige analyse.

Fabergé, Moskou, Konijn, ca. 1908, zilver, granaat, hoogte: 10 cm. © Bonhams.

TOL VAN HET SUCCES

Hoewel de dierenfiguren van Fabergé

tegenwoordig terecht worden beschouwd

als meesterwerken van vakmanschap,

vormt het vaststellen van hun authenticiteit

zelfs voor ervaren verzamelaars een

uitdaging. Het veilingrecord voor Fabergé

staat op naam van marktleider Christie’s,

die in 2007 in zijn Londens filiaal het Rothschild-ei

voor 8,9 miljoen pond verkocht.

In 2021 veilde Christie’s een van de belangrijkste

collecties Fabergé-objecten van

één enkele eigenaar, met name de Harry

Woolf-collectie, die voor 5,2 miljoen pond

onder de hamer ging. Christie’s speelt dan

ook een onbetwiste leidende rol op dit gebied

en biedt verzamelaars en instellingen

een deskundige begeleiding.

Voor Margo Oganesian, huisspecialist bij

Fabergé, blijft de herkomst een cruciaal

element om de authenticiteit en dus de

waarde van een stuk te bepalen. “Stukken

die ooit toebehoorden aan de keizerlijke

familie of een adellijke herkomst hebben,

zijn bijzonder gewild en spreken een divers

internationaal publiek aan”, preciseert ze.

“In april 2025 pakte Christie’s uit met een

opmerkelijke collectie Fabergé-stukken

afkomstig van de nakomelingen van groothertog

Michel Michajlovitsj. Deze collectie

wekte veel belangstelling op de markt en

werd nog vóór de veiling aangekocht door

54

‘Gezien de wildgroei

aan kopieën en

imitaties, is de

kwaliteit van het

vakmanschap cruciaal

voor de erkenning van

een stuk’

MARGO OGANESIAN

Christie’s

een verzamelaar die van plan was haar

intact te houden.” De expert benadrukt

ook dat ‘gezien de wildgroei aan kopieën

en imitaties, de kwaliteit van het vakmanschap

(keuze van de steen, bewerking)

cruciaal is voor de erkenning van een stuk’.

Fabergé, Sint-Petersburg, Siberische steenbok, ca. 1900, agaat en diamanten, lengte: 5,5 cm. Sotheby’s,

Genève, 16-05-2025. © Sotheby’s Art Digital Studio.Prijs: CHF 76.200.

NIEUWE SPELERS

Met het wegvallen van een deel van de Russische

klantenkring sinds de internationale

sancties door de oorlog in Oekraïne heeft

de veilingmeester, hoewel hij een Russischsprekende

klantenkring buiten Rusland

behoudt, een zowel traditioneel als nieuw

koperspubliek zien ontstaan, met name

in Europa, Amerika, Azië en het Midden-

Oosten. Over deze nieuwe spelers zegt Oganesian:

“Sommigen specialiseren zich liever,

bijvoorbeeld in dieren van halfedelsteen of

bloemen van bergkristal, terwijl anderen

op zoek zijn naar beroemde werken, zoals

keizerlijke eieren. Instellingen hebben de

neiging zich te focussen op meesterwerken,

zoals de befaamde paaseieren of andere

unieke creaties van Fabergé.”

Deze diversiteit getuigt van een fundamentele

trend, waarbij het verzamelen van

Fabergé-objecten niet langer alleen een

aankoop is, maar een zoektocht naar prestige,

geschiedenis en een emotionele band

met het object. Wat opvalt aan de miniatuurdieren

van Fabergé, vaak zo klein dat ze

in je handpalm passen, is de bijna speelse

uitnodiging tot aanraken. Het is een zintuiglijke

ervaring die losstaat van de grote

tentoonstellingsstukken. De balans tussen

elegantie, kleur en expressiviteit verleent

deze werken een unieke poëzie, waarbij de

steen niet alleen decoratief is, maar ook een

verhaal vertelt. Voor Oganesian is deze gevoelige

dimensie van cruciaal belang: “Kopers

zijn gefascineerd door het verhaal en

het artistieke vakmanschap, maar ook door

de herinnering aan een vervlogen wereld

die deze stukken belichamen. De artistieke

kwaliteit is net zo belangrijk: verzamelaars

waarderen het uitzonderlijke vakmanschap

dat kenmerkend is voor het oeuvre van Fabergé,

een niveau van uitmuntendheid dat

in onze tijd vrijwel niet te evenaren is.”

Fabergé blijft dus fascineren, op het snijvlak

van symboliek, techniek en gevoeligheid.

Tussen keizerlijk erfgoed en een geglobaliseerde

markt belichaamt de Russische

juwelier de complexiteit van een praktijk

die innovatie en traditie, geschiedenis en

verlangen heeft weten te combineren.

VEILING

The Winter Egg and Important Works by

Fabergé from a Princely Collection

02-12

Christie’s Londen

www.christies.com

Swinging on a Star: The Private Fabergé

Collection of Kathryn and Bing Crosby

18-12

Sotheby’s New York

www.sothebys.com

LEZEN

De dieren van Fabergé: miniaturen uit

de Britse koninklijke verzameling door

Caroline de Guitaut, Mercatorfonds, Brussel,

2010, Nederlands/Frans, 120 pag., ISBN

9789061539889. Prijs: € 15.

55

Rebellie op de

vierkante millimeter

Fortunato Pio Castellani, armband in Byzantijnse stijl, 19e eeuw, goud en medaillons van micromozaïek, lengte: 20 cm. Stockholm’s Auktionsverk, Stockholm,

10-12-2024. © Stockholms Auktionsverk. Prijs: SEK 170.000 (€ 14.740).

Een micromozaïek van glas lijkt op een Italiaans raadsel, een technisch

hoogstandje dat de magie van de oudheid en het verbluffende

raffinement van de 18e-eeuwse Romeinse ambachtslieden in zich verenigt.

Lange tijd bleef die kunst een geheim van besloten ateliers en fabrikanten

van dromen, maar in onze tijd opent ze nieuwe perspectieven, met dank

aan ontwerpers, verzamelaars en kunstenaars. Zij zien micromozaïek

als een symbool van actief verzet tegen de standaardisatie en snelle

bevrediging van de moderne wereld.

TEKST: CHRISTOPHE DOSOGNE

Wat glasmozaïekkunst zo bijzonder

maakt, is het vermogen om

het fragment onzichtbaar te

maken, de voegen te verbergen

en het materiaal te herschikken tot één

betoverend beeld. Als erfgenaam van een

traditie die meer dan 6.000 jaar teruggaat,

toen de eerste mozaïeken tussen de keien van

Mesopotamië werden gelegd, vat het micromozaïek

in zijn precisie de hele evolutie van

oude technieken samen, van marmercomposities

tot glaspasta en ‘smalti filati’, gekleurde

glasstaafjes die zo dun zijn als een haar, het

56

‘Het klassieke

micromozaïek

wil het fragment

onzichtbaar

maken, waarbij de

inlegstukjes opgaan

in een picturale

perfectie’

GALA GREENWOOD

resultaat van de alchemie van het vuur. Voor

Gala Greenwood, een mozaïekkunstenaar

die in Brussel woont, ‘leeft in het micromozaïek

de poëzie van een intieme, bijna geheime

blik van dichtbij’. “Historisch gezien streefde

men naar perfectie en de precisie van het

realisme”, vertelt ze, “omdat de toeschouwer

wordt uitgenodigd dichterbij te komen, zijn

blik in de details te laten duiken, zodat alles

zichtbaar wordt, in een verhouding tot de

schaal, tot het fragment, dat een mysterieuze

dialoog met de tijd en de hand aangaat.”

Extreme precisie en veel geduld: dat zijn

de vereisten voor een micromozaïek. De

minuscule inlegstukjes van gekleurd glas

worden een voor een met een pincet op een

gelijmde ondergrond aangebracht. Ze zijn

zo klein dat er in de meest virtuoze werken

wel achthonderd per vierkante centimeter

voorkomen! Het subtiele van die techniek

zit hem echter vooral in de beheersing van

de materialen: de pasta, het smelten, het

mengen en het zorgvuldig afkoelen. Elke

stap zorgt ervoor dat het staafje op de millimeter

nauwkeurig kan worden gesneden,

met een onberispelijke regelmaat. De

staafjes liggen zo dicht tegen elkaar dat het

licht erop weerkaatst als op lak. Greenwood

verduidelijkt: “Het micromozaïek ontleent

zijn kracht aan het onzichtbare. Het fragment

gaat op in een beeld, gesublimeerd

door de continuïteit van het gebaar. Waar

de hedendaagse techniek de zichtbaarheid

van het fragment benadrukt, wil het klassieke

micromozaïek het net onzichtbaar

maken, waarbij de inlegstukjes opgaan in

een picturale perfectie.”

De dragers zijn van materialen als koper,

leisteen, goud of zilver, soms gevat in

luxueuze monturen. De mastiek ontvangt

elk mozaïeksteentje met een bijna rituele

nauwkeurigheid, waarbij de regelmaat van

het leggen bepalend is voor het ontstaan

van een ‘schilderij’ dat de tand des tijds

kan trotseren. Hoewel het Romeinse bestiarium,

de Italiaanse flora en de antieke

monumenten traditioneel de favoriete motieven

voor micromozaïeken waren, ging

het niet louter om imiteren, er was telkens

ook sprake van een eigen inbreng. Bucolische

taferelen, portretten van beroemde

personen en ruïnes werden afgewisseld met

geraffineerde boeketten en sympathieke

dieren, zoals honden, duiven en vlinders.

Een van de meest voorkomende onderwerpen

was rechtstreeks geïnspireerd op

een werk van dezelfde aard, maar dan in

een groter formaat: het duivenmozaïek, bewaard

in de Musei Capitolini in Rome. Het

werd in 1737 ontdekt bij opgravingen in de

ruïnes van de villa van Hadrianus, in Tivoli.

Plinius de Oudere (ca. 23-79) vermeldt in

zijn Naturalis Historia een mozaïek met duiven,

gemaakt door Sosus van Pergamon in

de 2e eeuw v.Chr. Sommigen beschouwen

dat van Hadrianus als een kopie, anderen

als het origineel. Er bestaat ook een Pompejische

versie van, uit de 1e eeuw.

ROME, BRON VAN MEESTERSCHAP

Rome is nog steeds de hoofdstad van het

micromozaïek, omdat het erin geslaagd is

een keur van ambachtslieden en een kosmopolitische

klantenkring te ontwikkelen.

Het ging met name om klanten aangetrokken

door de pracht van de Grand Tour. Zo

telde de Eeuwige Stad aan het einde van

de 18e eeuw meer dan twintig ateliers,

waar Europese aristocraten en reizigers

miniatuursouvenirs kochten met getrouwe

reproducties van monumenten van de stad,

naast ‘eeuwige’ boeketten ter versiering van

juwelen, snuifdozen, deksels van bonbonnières,

wijzerplaten van horloges en vazen.

Net als de geglazuurde ‘vedute’ waren deze

micromozaïeken zeer gewild om hun kleuren,

hun nauwkeurigheid en hun antieke

charme. Het minuscule en regelmaat van de

Miniatuur met goudvink, ca. 1800, Rome, micromozaïek, doorsnede: 14 cm (zonder lijst). © Anticstore.

57

Le Sibille, Rome, Scriptorium-ring, 2025, micromozaïek

geïnspireerd op een werk van Gustave

Doré, goud, diamanten en saffieren. © Le Sibille.

Prijs: € 33.130.

Michelangelo Barbieri (?), tafelblad, 19e eeuw, Rome, micromozaïek, 75 x 84 cm. Sotheby’s, Parijs,

27-11-2024. © Sotheby’s Art Digital Studio. Prijs: € 192.000.

De essentie van

mozaïek is een

uitnodiging tot

contemplatie,

verstilling, een vorm

van actieve meditatie.

mozaïeksteentjes waren herkenbare kenmerken

van de Romeinse productie. Enkele

namen uit deze context zijn de geschiedenis

ingegaan. Zo luidde edelsmid Giacomo

Raffaelli (1753-1836) in Rome het tijdperk

van de radicale miniaturisering in en stelde

vanaf 1775 zijn minutieuze platen tentoon,

net als Michelangelo Barberi (1787-1867),

wiens creaties tegenwoordig zeer gewild

zijn. Studio Vaticano del Mosaico, opgericht

in 1727, maakte van het micromozaïek een

vast onderdeel van het Romeinse erfgoed

en zette daarmee internationaal de toon,

van Constantinopel tot Sint-Petersburg.

In die tijd, toen fotografie nog verre toekomstmuziek

was, brachten deze objecten

de landschappen van Italië letterlijk van het

ene interieur naar het andere en kristalliseerden

ze het beeld van het eeuwige Rome

in het collectieve geheugen. In instellingen

over de hele wereld, waaronder het Victoria

and Albert Museum in Londen en de Hermitage

in Sint-Petersburg, zijn complete

collecties te bewonderen die getuigen van

de stilistische diversiteit en het vakmanschap

van deze Romeinse, Venetiaanse en

Florentijnse mozaïekkunstenaars.

De markt voor deze oude creaties blijft

levendig: geregeld worden armbanden,

halskettingen, manchetknopen en broches

in micromozaïek geveild, waarbij sommige

stukken recordbedragen opbrengen die

kunnen wedijveren met die voor meesterwerken

van de edelsmeedkunst. De gemiddelde

prijs ligt echter tussen 2.500 en 5.000

euro, hoewel een grote Romeinse tafel in

micromozaïek, vervaardigd begin 19e eeuw,

in november 2024 bij Sotheby’s in Parijs

192.000 euro opbracht.

BLOEIPERIODE EN COMEBACK

In de romantiek beleefde het micromozaïek

een bloeiperiode. Het ging met name

om verzamelobjecten verwerkt in geraffineerde

meubelen, sieraden gedragen

door de Europese elite als talisman, en

souvenirs meegebracht van een reis naar

Italië. De invloed van de Italiaanse ateliers

strekte zich zelfs uit tot bij grote Europese

edelsmeden zoals Castellani, Wolfers,

Brogden, Chaumet en Fabergé, die de

miniatuurtraditie voortzetten, zowel in

sieraden als in prestigieuze voorwerpen.

Maar vanaf de jaren 1870 en 1880 werd, door

de opkomst van fotografie en de souvenirindustrie,

de bloei van deze tijdrovende en

veeleisende kunstvorm belemmerd. Intussen

is die verdrongen door de snelheid en

reproduceerbaarheid van de moderne tijd.

Het micromozaïek is een kunstvorm die

aandacht voor detail vereist, net als geduld

en vernuft. Een eeuwenoude traditie en

58

De meest virtuoze

werken bevatten wel

800 glassteentjes per

vierkante centimeter.

een aanvoelen van de toekomst komen er

samen in één enkele handeling. Het is een

techniek die bestaat dankzij de perfectie van

de handeling, het respect voor een vergeten

en vervolgens herontdekte kennis, en het

geduld bij plaatsing van de glassteentjes,

grenzend aan liturgie. Het duurde dan ook

tot het einde van de 20e eeuw voordat deze

techniek een comeback maakte, dankzij

ontwerpers die zowel een verankering in de

traditie als een openstaan voor de moderniteit

voorstonden.

Het Romeinse huis Le Sibille, onder meer

aanwezig in verschillende winkels van

Dover Street Market en in alle vestigingen

van hotelketen Mandarin Oriental, viert

nu het 35-jarig bestaan, steunend op de

uitmuntendheid van een volledig vrouwelijk

team, dat elk stuk vormgeeft in een

vruchtbare dialoog tussen geschiedenis,

poëzie en innovatie. Exclusieve minicollecties,

zoals die ontworpen in samenwerking

met de invloedrijke juwelenontwerper Laura

Inghirami, herinterpreteren het symbolische

universum van kleine dieren (slakken,

vlinders, schildpadden, lieveheersbeestjes)

om mozaïekjuwelen opnieuw uit te vinden

als universeel statement op het snijvlak van

filosofie, herinnering en talisman. Elke ring,

volledig met de hand gemaakt, is een ode

aan de traagheid van het gebaar, de rustige

kracht van het ambacht. De micromozaïeken

van Le Sibille sluiten zo aan bij de traditie

en vinden die tegelijkertijd opnieuw uit, in

een eigentijdse benadering van juwelen, een

schitterend teken van vitaliteit en rijkdom.

ENERGIEK EN VEERKRACHTIG

Greenwood merkt op dat het hedendaagse

micromozaïek ‘in dialoog treedt met de traditie’

in een stijl die ‘bruist van energie’ en

klaar is om de aandacht te trekken van een

‘steeds nieuwsgieriger publiek’. Elk hedendaags

stuk heeft zijn heel eigen kenmerken:

verscheidenheid aan materialen, kleurendiversiteit,

ongekende combinaties tussen

ornamentele traditie en stilistische inspiratie.

“Het hedendaagse publiek is klaar

om de materialen, kleuren, symboliek en

meditatieve dimensie van het hedendaagse

mozaïek te herontdekken”, zegt ze.

Deze hernieuwde belangstelling roept ook

vragen op over de voortdurende spanning

tussen het onzichtbaar worden van het

fragment en het benadrukken van de handeling.

Greenwood: “In het micromozaïek

verdwijnt het fragment, wordt onzichtbaar,

opgaand in een naadloos, bijna perfect beeld.

In de hedendaagse mozaïekkunst wordt de

constructie zelf, de handeling, de herinnering

aan het maken zichtbaar gemaakt. Toch blijft

in beide gevallen het fragment de kern van

de zaak. Het is een verhaal van veelheid, tijd,

reconstructie. Zo resoneren het micromozaïek

en het hedendaagse mozaïek met elkaar,

gedreven door dezelfde impuls: die om een

wereld te creëren, fragment na fragment.”

Een visie die de essentie van het mozaïek

benadrukt, als een uitnodiging tot contemplatie,

verstilling, een vorm van actieve meditatie.

In deze context zou het micromozaïek

dus de weerstand van de kunst tegen de

digitale snelheid belichamen. “Tegenwoordig

consumeren we kunst als een opeenvolging

van prikkels”, stelt Greenwood. “Een mozaïek,

ongeacht de techniek, biedt een pauze,

een ontmoeting met schoonheid.”

Daarin ligt misschien wel zijn grootste

relevantie vandaag, in dit vermogen om

continuïteit te weven, om de materie van

de geschiedenis te laten resoneren in de

hedendaagse beleving, in een uitnodiging

om te vertragen, te observeren, te contempleren

en ons opnieuw te verwonderen

over het minuscule dat alle pracht van de

wereld in zich draagt.

SURFEN

www.lesibille.it

www.doverstreetmarket.com

www.galagreenwood.com

Laura Inghirami voor Le Sibille, set zegelringen uit de capsulecollectie, 2025, zilver en micromozaïek. © Le Sibille. Prijsindicatie: € 2.600.

59

Hoe de kerstbal

de wereld veroverde

Ze zijn het signaal dat het jaar

op zijn einde loopt: kerstballen.

Blinkend in bomen, winkelstraten

en etalages weerkaatsen ze het

winterlicht alsof het pure magie

is. Kleine glanzende bolletjes vol

nostalgie, en ja, vol geschiedenis.

Want hoewel in deze tijd onmisbaar

in elke huiskamer, is de kerstbal

eigenlijk een vrij recente uitvinding.

En eentje met een verrassend

nuchtere oorsprong.

TEKST: ANNE HUSTACHE

Kerstmis zelf is niet bepaald zo oud

als we denken. Het feest dat we

vandaag associëren met lichtjes,

pakjes en kalkoen, begon ooit als

een religieuze viering van de geboorte van

Jezus. Pas in de 4e eeuw kreeg 25 december

zijn status als officiële feestdag. Opvallend:

die datum overlapt toevallig (of niet)

met allerlei heidense vieringen: van het

Romeinse Sol Invictus tot de Saturnalia

en de aanbidding van Mithra, de zonnegod.

Kerst was dus vanaf het begin al een

slimme mix van geloof, licht en feest.

De kerstboom, zoals we hem nu kennen,

kwam er pas veel later. In de Elzas, ergens

in de 17e eeuw, begonnen families dennenbomen

te versieren met appels, noten en

andere vruchten, symbolen van vruchtbaarheid

en overvloed. Vanuit die regio

waaide de traditie over naar Duitsland en

vandaaruit naar de rest van Europa. En

toen gebeurde er iets onverwachts. Rond

1847-1848 sloeg de hongersnood toe in

delen van Duitsland en de Elzas. Appels

waren schaars en duur. Maar waar honger

heerst, bloeit creativiteit: plaatselijke

glasblazers, toen al meesters in hun vak,

besloten de appels te vervangen door appels

van glas. Zo werd uit noodzaak iets

geboren dat de wereld zou veroveren: de

glazen kerstbal.

Wat begon als een noodoplossing groeide

razendsnel uit tot een statussymbool. In

de 18e eeuw sierden de glanzende ballen

vooral de bomen van aristocratische

families, maar vanaf de 19e eeuw vond de

kerstbal zijn weg naar de middenklasse

en uiteindelijk naar zowat elk huishouden

met een kerstboom. Vandaag is de kerstbal

meer dan decoratie. Het is een klein symbool

van verwondering, traditie en licht in

donkere dagen.

In den beginne

ca. 1880-1900

Ze behoren tot de oudste die bewaard zijn

gebleven, maar de met zilver beklede glazen

ballen waren niet noodzakelijkerwijs voorbehouden

aan kerstbomen. Sommige, ‘heksenballen’

genoemd, werden aan bomen voor woningen gehangen

om deze te beschermen. Ze waren groot

(tot achttien centimeter) en weerden met hun

glinsterende effect hekserij en ander onheil af.

Onder deze definitie van heksenbal kwam dit object

aanvankelijk ook in het Victoria and Albert

Museum terecht, voordat het werd geherclassificeerd

als kerstbal. Door het mooie decoratieve

effect van de bolle wanden van de ‘heks’ kregen

ze een prominente plaats in de kerstboom.

Onbekend, groene kerstbal (heksenbol?), Duitsland,

geblazen glas, zilver, diameter: 8,5 cm. Londen, The Victoria

and Albert Museum, inv. C.109-1916.

60

Sappig als het leven

2e helft 19e eeuw

De druifvormige bal was een bijzonder populair traditioneel onderwerp

en werd in alle kleuren vervaardigd, hoewel nachtblauw het meest in trek

was. De druif behoudt zijn plaats onder de eindejaarsvruchten, omdat

sommige soorten, zoals de Servan, goed bewaard kunnen worden tot eind

december. De druif is ook verbonden met bepaalde nieuwjaarstradities:

in Spanje moet men bij elke klokslag om middernacht een druif eten, wat

geluk zou brengen voor elke maand van het nieuwe jaar. De aanwezigheid

van een druiventros in de kerstboom breidt dus zijn symbolische invloed

uit tot buiten het strikte kerstfeest.

Druiventros, Duitsland, blauwachtig glas, 11 x 7 cm. © Bidsquare.

Hemels

1900 (1993)

De engel is ongetwijfeld een van de favoriete

figuren voor kerstbomen en dus ook

voor kerstversieringen. Dit wat pruilerige

en melancholische engeltje wijkt niet af

van die traditie. Bovendien is het originele

model gemaakt met een mal uit de

stad Lauscha (Thüringen), een plaats die

bekendstaat als de bakermat van dit soort

productie. Ambachtslieden kwamen er op

het idee steeds grotere kralen te maken

en deze om te vormen tot glinsterende

transparante ballen. Deze prachtige engelfiguur

is in een mal geblazen en hier en

daar besproeid met witte verf om sneeuw

na te bootsen.

Engel, ontworpen in 1900, gemaakt in 1993 (met

originele mal), fabriek Krebs Glas, Lauscha, helder

geblazen glas, met de hand versierd met zilveren

pailletten, diameter: 10 cm. Londen, The Victoria

and Albert Museum, inv. C.325-1993.

Raffinement

1923

Bimini Werkstätten, Wenen, kerstboomversiering in de vorm van een vrucht,

geblazen glas en gegoten glas, hoogte: 10 cm. Wenen, MAK, inv.: CL 3622-5.

Het succes van de glazen kerstballen uit Duitsland en de Elzas

was zo groot dat overal in Europa talrijke bedrijven werden

opgericht die zich in deze productie specialiseerden, terwijl andere

bedrijven, gespecialiseerd in geblazen glas, ook kerstballen

gingen maken, zoals het Weense atelier Bimini, bekend om zijn

elegante ontwerpen met eenvoudige, karakteristieke vormen,

die perfect passen bij deze mooie kerstbal. Tegenwoordig worden

de meeste kerstballen opgehangen aan een metalen haakje,

dat vaak de vorm van een kroontje heeft. Deze bevestigingsmethode

is ontstaan uit zuinigheid, terwijl de oorspronkelijke

bevestigingen, zoals deze hier, zorgvuldig werden vervaardigd

uit een gegoten glasdraad, boven aan de bal bevestigd om deze

aan de boom te kunnen hangen.

61

En er zij licht!

2e kwart 20e eeuw

In Noord-Bohemen werden kerstballen voornamelijk gemaakt van glazen kralen

die aan metalen draden werden bevestigd, zoals bij deze kleine kroonluchters.

Oorspronkelijk waren de kralen niet bedoeld voor kerstballen, maar voor het

maken van sieraden. Misschien is het louter toevallig dat ambachtslieden zijn begonnen

met het maken van kerstversieringen. Sommige bronnen vermelden zelfs

de rol van vrouwen, die losse kralen, restanten van sieraden, gebruikten om kleine

versieringen voor hun kerstboom mee te maken. Die objecten waren meteen een

groot succes, wat leidde tot de productie op grotere schaal van deze ‘grappige’

ballen. Het motief van de kroonluchter is onlosmakelijk verbonden met de kerstboom:

deze moet schitteren, stralen en het hart raken!

Atelier van Jablonec nad Nisou, bollen in de vorm van kroonluchters, zilveren kralen, opaalblauwe

punten, gemonteerd op metalen draadjes, 10,5 cm hoog,. Nijvel, privécollectie. © Musée du Verre,

Charleroi.

Grappig ventje

ca. 1920-1990

De reputatie van de glasblazerijen in Thüringen en het daaruit voortvloeiende

succes zijn niet alleen te danken aan de productie van kerstversieringen

van glazen kralen, maar ook aan de verbazingwekkende

verscheidenheid aan motieven die uit hun ateliers kwamen. Deze motieven

gingen namelijk verder dan thema’s die strikt verband hielden met de kerstboom

of de geboorte van Christus en omvatten ook motieven die verwezen

naar het dagelijks leven, zoals dit charmante lachende mannetje. Sommige

onderwerpen zijn zelfs verrassend, zoals de kreeft of de fiets. Tijdens de

hoogtijdagen van de kerstballen, tussen 1920 en 1990, werden ook muziekdoosjes

opgenomen in deze catalogus, die zelfs de grootste tegenstanders

van de eindejaarsfeesten wist te bekoren.

Atelier van Jablonec nad Nisou, bolvormig figuurtje van

kralen, glazen kralen, holle bollen, ijzerdraad en vilt. © MAK.

Foto: Christian Mendez.

Kerstballen uit Delft

20e eeuw

Kerstbal, Collectie Blueware, handbeschilderde faience. Delft, Royal

Delft Museum.

De Delftse aardewerkindustrie heeft zich lange tijd niet beziggehouden

met de productie van kerstballen. In 1915 begonnen de ontwerpers

echter borden te creëren met daarop een typisch kerstlandschap

of -tafereel. In 1989 begon de koninklijke instelling met de productie

van geraffineerde ballen waarvan de wit-blauwe versiering was geïnspireerd

op de kenmerkende technieken en motieven van het huis.

Al snel werden drie modellen met de hand gevormd en versierd: de

kleine bal van acht centimeter, de druppel en het belletje. Naast de

handgeschilderde versieringen maakt de versiering met decalcomanie

het momenteel mogelijk een collectie aan te bieden die een groter

publiek aanspreekt. Sinds 2018 wordt er een handbeschilderde en,

vooral, van het jaartal voorziene editie geproduceerd, speciaal om

aan de vraag van verzamelaars te voldoen.

62

De kostbaarste

ca. 1990

Eind jaren 90 ging het beroemde glasbedrijf Jablonec de uitdaging

aan om op Noord-Amerikaans verzoek een kerstbal te ontwerpen

waarvan de versiering zo perfect mogelijk edelstenen zou imiteren.

De ambachtslieden zetten al hun vakmanschap in om deze opdracht

tot een goed einde te brengen en voegden aan hun traditionele

methode van handmatig glasblazen een techniek toe om edelstenen

van glas te vervaardigen, zoals deze kleine kralen en ronde of

langwerpige rode stenen. Fijne accenten van verguld glas vormen

medaillons uitlopend in krullen, met een zwarte tint, die de op roze

bladeren geplaatste edelstenen nog sterker doet uitkomen. Glitterdraden

accentueren het geheel en vangen het licht.

Atelier van Jablonec nad Nisou, kostbare bal, geblazen glas,

versierd met de hand, hoogte: 8 cm. © Museum of Glass and

Jewellery, Jablonec nad Nisou.

Symbolisch

2018

Polen telt vandaag de dag tal van ateliers die bekendstaan

om hun productie van kerstballen met uiteenlopende, soms

verrassende onderwerpen. Deze kerstbal, met daarop de

Rotskoepel in Jeruzalem, is bijzonder betekenisvol, omdat hij

rechtstreeks verwijst naar deze plaats, die voor zowel joden,

christenen als moslims heilig is. Het verguldsel zet de architecturale

lijnen van dit achthoekige monument kracht bij.

Kerstbal voorstellende de Rotskoepel in Jeruzalem, Polen, industrieel glas,

7,5 x 8 cm. Berlijn, Deutsches Historisches Museum, inv. AK 2018/105.

Antislip

2025

Sinds 1999 vraagt Centre International d’Art Verrier (CIAV)

in Meisenthal elk jaar een designer om een unieke kerstbal

te ontwerpen. Zo combineert het centrum (ook museum)

het erfgoed van hoogstaand vakmanschap met hedendaagse

kunst. Voor de 2025-editie ontwierp Lucas Lorigeon GRIP:

een kerstbal met subtiele, ergonomische ribbeltjes die dankzij

het antislipoppervlak zorgen voor een perfecte grip.

Lucas Lorigeon, GRIP, 2025, geblazen glas, doorsnede: 8,5 cm. © de

kunstenaar. Met toestemming van CIAV Meisenthal. Prijs: € 28.

63

Boeken

Botanische taal

Marianne

Van Vyve

Roughs and Rarities

Met Zeven anjers, zeven rozen

brengt restaurator en kunsthistoricus

Sven Van Dorst een ode

aan het bloemstilleven uit de 17e

eeuw. Dit luxueus uitgevoerde

boek onthult niet alleen de

schilderkunstige verfijning van

meesters als Jan Brueghel de

Oude en Daniël Seghers, maar

ook de symboliek en verborgen

betekenissen van hun bloemstillevens.

Van Dorst combineert

kunsthistorisch inzicht met

moderne onderzoekstechnieken,

zoals macro-XRF en infraroodreflectografie,

waardoor hij

letterlijk onder de verflaag kijkt.

Zo komen vergeten details,

pigmenten en betekenislagen

opnieuw tot leven. Zijn bevindingen

tonen hoe kunstenaars

met wetenschappelijke precisie

de schepping bestudeerden en

hoe elk bloemblad verwees naar

liefde, deugd of vergankelijkheid.

Met honderden foto’s en detailopnamen

is Zeven anjers, zeven

rozen niet enkel een kunstboek,

maar ook een reis door de wereld

van geloof, schoonheid en

symboliek. Een rijk gedocumenteerde

uitgave die inzicht biedt in

zowel de techniek als symboliek

van het bloemstilleven.

De Belgische kunstschilder

Marianne Van Vyve (1943-1991)

leefde en werkte in Antwerpen.

Zonder zich ooit aan te sluiten

bij een specifieke kunstenaarsgroep,

volgde zij haar eigen

artistieke kompas, vaak tegen de

heersende trends van haar tijd

in. In de beslotenheid van haar

verschillende ateliers gaf zij vorm

aan haar innerlijke, emotionele

landschap. Deze Engelstalige

monografie verkent haar unieke

oeuvre, onderzoekt de invloed

van haar academische opleiding

op haar vroege ontwikkeling en

schetst haar verrassende evolutie

als kunstschilder. Het boek

herwaardeert tevens haar rol als

invloedrijke vrouwelijke kunstenaar

binnen de bredere kunstgeschiedenis

en legt de nadruk op

het subtiele radicalisme van haar

late werk, dat geworteld is in traditionele

lndiase geneeskunde.

Marianne Van Vyve door Delphine

Cool, Barbara Stehle e.a.

Mercatorfonds, 2025, Engels, 208

pag., hardcover, gebonden, ISBN

9789462303911. Prijs: € 60.

Dit kunstenaarsboek nodigt je uit

om door de ogen van Dirk Zoete

te kijken. Zonder veel woorden

maar met grote visuele rijkdom

neemt het de lezer mee in de

wereld van een kunstenaar die

altijd balanceert tussen schets

en sculptuur, tussen idee en uitvoering.

Het boek vertrekt vanuit

de restmaterialen uit Zoetes

atelier: flarden papier, maquettes,

proefdrukken, elementen

die meestal verdwijnen in de

marge, maar hier de hoofdrol

spelen. In samenwerking met

Maud Vande Veire en Emmanuel

Depoorter ontstond een boek

dat zelf als kunstwerk fungeert:

tastbaar, gelaagd, en gedrukt in

de unieke risografische techniek.

Zoete noemt het ‘het meest

persoonlijke en directe boek

dat ik tot nu toe maakte, een

soort zelfportret, een dagboek’.

De beperkte oplage van 250

exemplaren versterkt dat intieme

karakter. Zoete (°1969, Roeselare)

woont en werkt in Gent en

is bekend om zijn tekeningen,

maquettes en fotografische

reeksen die zich bewegen tussen

theater, architectuur en

performance. Zijn werk wortelt

in de observatie van mensen,

landschappen en objecten, die

hij reduceert tot schematische

vormen en archetypen. Invloeden

van Bauhaus en het Russisch

constructivisme resoneren in zijn

composities en maskers, vaak

uitgevoerd in sobere materialen.

Roughs & Rarities onthult de

bron van die verbeelding, het

laboratorium waarin zijn beelden

ontstaan. De inspiratie voor

deze uitgave kwam onder meer

van The Photograph Albums of

Jean Dubuffet, waarin art brut

centraal stond. Ook in Zoetes

boek voelen de bladzijden als

een persoonlijk archief, een

album vol toevallige vondsten en

vergeten fragmenten die samen

het verhaal vertellen van een

kunstenaarsleven in wording.

Dirk Zoete Roughs and Rarities

door Dirk Zoete, Maud Vande Veire

& Emmanuel Depoorter), Other

Publications 2025, Engels, 90 pag.,

ISBN 9789491243073. Prijs: € 40.

Zeven anjers, zeven rozen door Sven

Van Dorst. Hannibal Books, 2025,

Nederlands, 192 pag., hardcover,

gebonden, ISBN 9789464666090.

Prijs: € 60.

64

Boeken

Alle ogen op Goya

Tekenaar

van het volk

Balsem voor

de ziel

Wie na een bezoek aan Luz y

Sombra. Goya en het Spaanse

realisme in Bozar (Europalia)

met gemengde gevoelens naar

huis terugkeert, vindt in deze

Taschen-uitgave een veel rijkere

ervaring. Goya. The Complete

Prints is een monumentaal boek

dat alle 287 bekende etsen en

litho’s van Francisco de Goya

samenbrengt, inclusief zeldzame

proefdrukken en onvoltooide

reeksen. Deze uitgave, drietalig

en in de typische Taschenkwaliteit

uitgevoerd, overstijgt

het tentoonstellingsgevoel: ze

biedt een compleet overzicht van

Goya’s grafische oeuvre, van zijn

vroege satirische prenten tot de

visionaire series die de moderniteit

aankondigden. De begeleidende

essays van José Manuel

Matilla en Anna Reuter situeren

het werk historisch en technisch,

en onthullen de onstuitbare

vernieuwer in Goya. De etser

experimenteerde met aquatint,

droge naald en ets in een

voortdurend spel van licht en

schaduw, waarbij hij elk stadium

van zijn platen gebruikte als denkruimte.

Deze minutieuze documentatie

maakt het boek niet

enkel tot een visueel naslagwerk,

maar ook tot een onderzoeksin-

strument voor kunsthistorici en

liefhebbers. Goya (1746-1828),

ooit hofschilder van koning Karel

IV, was zowel chroniqueur als

aanklager van zijn tijd. Zijn beroemde

reeksen, ‘Los caprichos’,

‘Los desastres de la Guerra’, ‘La

tauromaquia’ en ‘Los disparates’,

balanceren tussen schoonheid

en wreedheid, rede en waanzin.

In hun technische perfectie en

morele scherpte tonen ze de geboorte

van het moderne kunstenaarschap:

een kunstenaar die

weigert weg te kijken. Met zijn

600 pagina’s en rijke reproducties

is Goya. The Complete Prints

niet zomaar een catalogus, maar

een meeslepend visueel archief

dat de lezer onderdompelt in de

complexiteit van Goya’s blik, een

blik die, meer dan twee eeuwen

later, nog steeds niets aan kracht

heeft ingeboet.

Goya. The Complete Prints, door

Anna Reuter en José Manuel Matilla.

Taschen, 2025, Engels, Frans en

Duits, 600 pag., hardcover in slipcase,

ISBN 9783836581516. Prijs: € 100.

Vijftien jaar na aanvang voltooit

Eric Rinckhout met Eugeen Van

Mieghem 1875-1930. Kunstenaar

van het dagelijks leven het

ultieme levensverhaal van de

Antwerpse schilder van het volk.

In dit rijk geïllustreerde boek verweeft

Rinckhout Van Mieghems

artistieke ontwikkeling met de

razendsnelle modernisering

van Antwerpen rond 1900: van

stoomschepen tot migrantenstromen,

van dokwerkers tot

demi-mondaines. De auteur, zelf

kind van de haven, schrijft met

kennis van zaken en empathie.

Hij laat zien hoe Van Mieghem,

vaak armlastig en buiten

de academische kunstwereld,

uitgroeide tot een scherp observator

van zijn tijd, een ‘fotograaf

zonder camera’. De honderden

tekeningen en pastels die

Rinckhout bespreekt, tonen niet

enkel sociale realiteit, maar ook

menselijkheid en mededogen.

Deze nieuwe biografie is tegelijk

een historisch document en

een ode aan de kunstenaar die

Antwerpen haar gezicht gaf.

Wie de tentoonstelling Stad in

beweging (KMSKA, t/m 11-01)

bezoekt, vindt in dit boek de

perfecte gids.

Eugeen Van Mieghem 1875-1930.

Kunstenaar van het dagelijks leven

door Eric Rinckhout. Pelckmans,

2025, Nederlands, 500 pag.,

hardcover, ISBN 9789463100823.

Prijs: € 34,50.

Dat vanaf jonge leeftijd omringd

zijn door kunst kan uitmonden

in een academisch werk

waarin waarnemen en beïnvloed

worden centraal staan, komt

in Kunst als instrument voor de

ziel. Meditatie in West-Europa

1450-1650 tot volle bloei. Annelies

Vanwalleghem neemt de

lezer mee in een wereld waarin

grafiek, paneelschilderijen,

verluchte manuscripten en houtsneden

niet louter esthetisch

zijn, maar diepgaand spiritueel

functioneren. Haar fascinatie

voor hoe devotionele kunst

de mens van de late middeleeuwen

en vroegmoderne tijd

beïnvloedde, vertaalt zich in een

minutieuze analyse van meer

dan tweehonderd werken uit

België, Nederland, Frankrijk en

Duitsland. Door deze objecten

als spiegel voor zondigheid,

sterfelijkheid en geloofsverlies te

onderzoeken, onthult Vanwalleghem

zowel de mechanismen

van religieuze beleving als de

mens in een beeldarme wereld.

Het boek is luchtig in presentatie

maar rijk aan lagen: historische

context, iconografische subtiliteiten

en intellectuele schoonheid

verweven zich tot een coherent

geheel. Zo ontstaat een studie

die even leerzaam als contemplatief

is, een handleiding om

het spirituele landschap van

West-Europa te verkennen.

Kunst als instrument voor de ziel.

Meditatie in West-Europa 1450-1650

door Annelies Vanwalleghem. Thoth,

Nederlands, 225 pag., hardcover,

ISBN 9789068688962. Prijs: € 34,95.

65

Nemo | Le Corbusier Oluce Bruno Erpicum | BE.Classics

Magis

A SPACE WHERE

FORM, THOUGHT

AND AESTHETICS

CONVERGE.

Michele de Lucchi

Magis

Michele de Lucchi

Photo : Max Vicca

Showroom:

Mon - Fri: 8h30 - 17h30

Altenaken 11

3320 Hoegaarden

Showroom: Altenaken 11

3320 Hoegaarden

quattro-benelux.com

quattro@quattro-bnlf.com

Reeds 90 jaar in dienst

van het particulier historisch erfgoed

Word lid van onze vereniging!

www.dhj-hwt.be

Koninklijke Vereniging der Historische Woonsteden en Tuinen van België vzw

43, Generaal de Gaullelaan – 1050 Brussel • Tel. 02 / 644 50 05 – admin@dhj-hwt.be

Museum inzicht

De curator spreekt – #011

Ontmoeting tussen

impuls en passie

Het Franse kunstenaarsduo Bachelot & Caron staat

bekend om een fascinerende mix van fotografie,

schilderkunst en keramiek. Hun werk, op het

snijvlak van realiteit en fictie, humor en duisternis,

onderzoekt de menselijke conditie op een manier die

zowel visueel verbluffend als intellectueel uitdagend

is. Dorothée Duvivier, conservator bij BPS22 en sinds

2014 verantwoordelijk voor het wetenschappelijk

museumcollectief, neemt ons in Porcelaine et

Faits Divers mee in hun intrigerende wereld waarin

fotografie, keramiek en performance samenkomen

in een spel tussen echt en fictief.

Bachelot & Caron, Roméo et Juliette, 2011. © en foto: de kunstenaars.

‘De praktijk

van Bachelot

& Caron staat

haaks op

een elitaire

hedendaagse

kunstcultuur’

DOROTHÉE DUVIVIER

dige virtuositeit. Hun energie

en creatieve vrijheid waren

aanstekelijk. Na ontmoetingen

tijdens Ceramic Brussels en een

performance in Parijs besloten

we samen te werken.”

Hoe is het thema of de selectie

ontstaan?

“Bachelot & Caron begonnen

met twintig jaar illustraties

voor Le Nouveau Détective, een

populaire literatuurvorm die door

intellectuelen vaak is bekritiseerd.

Door fotografie te combineren

met collage en digitale

technieken brachten ze menselijke

verhalen in scène waarin fictie

en realiteit zijn vervlochten. Ze

creëerden een nieuwe vertelstijl,

vol theatrale elementen, geïnspireerd

op fabels en mythen, en

onderzochten maatschappelijke

tegenstellingen en schaduwkanten.

Tien jaar geleden stapten ze

over op keramiek, gedreven door

de behoefte aan materie en volume.

In steengoed en porselein

roepen hun werken pastiche op

zonder erin te verzanden; ze zijn

overvloedig en hallucinant, vol

weelderige vegetatie, onderwaterlandschappen,

epische

Wat was het uitgangspunt of de

eerste vonk voor deze expositie?

“Ik ontmoette Louis Bachelot

(°1960, Algiers) en Marjolaine Caron

(°1963, Parijs) op Art Brussels

in 2024. Galerie Anne-Laure Buffard

presenteerde een solo van

het duo, opgezet als eerbetoon

aan René Magritte en Chantal

Akerman. Bij de ingang stond op

een ezel een fotografisch schilderij

geïnspireerd op Magrittes

L’assassin menacé. Elk geschilderd

object kreeg een dubbel in

geglazuurd keramiek en er waren

subtiele verwijzingen naar Akermans

film Jeanne Dielman, 23

quai du Commerce, 1080, Bruxelles.

Bachelot & Caron spelen

graag met beeld, van montage

tot mise-en-scène, waarbij echt

en fictief voortdurend samenvloeien.

De vier personages op

het schilderij dragen trekken

van de kunstenaars zelf, hun

galeriehouder als slachtoffer en

een specialist in surrealisme als

dader. Ik was meteen gegrepen

door hun fantasierijke, populaire

universum, dat doet denken aan

kabinetten van curiositeiten. Hun

fotografie en keramiek combineren

vreemdheid met uitbungevechten

en zoete lekkernijen.

Ik zag meteen het verband tussen

hun fotografische en keramische

werk. Hoewel ze verschillen in

techniek en materiaal, tonen ze

beiden de lagen van menselijke

driften onder het vernis van de

beschaving. De titel van de tentoonstelling,

Porcelaine et Faits

Divers, verwijst naar deze ontmoeting

tussen impuls en passie.

Omdat ze nog nooit in België

exposeerden, leek een retrospectieve

vanzelfsprekend.”

Welk werk of moment in de

opstelling is volgens u de kern

van het verhaal?

“Beiden komen uit toegepaste

kunsten: Bachelot als ex-scenograaf,

Caron als ex-costumière,

met ervaring in opera, theater en

film. Hun praktijk staat haaks op

een elitaire hedendaagse kunstcultuur.

Michel Poivert plaatst hen

in een underground fotografietraditie,

met schokkende beelden

van misdaad en documentatie

van de onderwereld. Deze mix van

horror en fascinatie, van vertwijfeling

en afschuw, en de constructie

van beelden voor een steeds

herhaald verhaal, leidde vanzelf

70

‘De speciaal ontworpen performance

illustreert de overgang van

nieuwsbericht naar keramiek en

behandelt de kwetsbaarheid van

lichaam en artefact’

tot performance. Dat vormt het

hart van de tentoonstelling. Op

een groot cilindrisch podium

onder de glazen hal van BPS22

slepen en begraven ze een lijk,

transformeren in menselijke keramiek,

tonen hun naakte lichamen

als gemartelde kunstenaars en

vertellen over hun dagelijks leven,

over overleving in de kunstwereld

en creatieve verlossing. De

speciaal ontworpen performance

illustreert de overgang van

nieuwsbericht naar keramiek en

behandelt de kwetsbaarheid van

lichaam en artefact.”

Hoe ziet u uw rol als curator van

deze expositie? Bent u een gids,

een verteller, of iets anders?

“Zonder pretentie: alles tegelijk.

Als curator waak ik over de kunstenaars

en hun werk, zet ik het

in de schijnwerpers en verdedig

het. Ik werk al vijftien jaar bij

BPS22, ken de valkuilen van de

plek en ben daardoor een gids

voor de kunstenaars. Mijn rol is

Bachelot & Caron, Vase Maldoror Li, 2024. © en foto: de kunstenaars.

Bachelot & Caron, Holopherne, 2008. © en foto: de kunstenaars.

verhalen creëren en een verhaal

vertellen, terwijl ik bezoekers

bijzondere inzichten bied. Dit

werk gebeurt samen met de

teams van het museum, om een

rijk begeleidingsprogramma rond

de tentoonstelling te ontwikkelen.

Ik hecht veel waarde aan

de productie van de werken en

hun museografie. In een leeg

museum zie je alle tekortkomingen,

maar geleidelijk ontstaat

het gevoel dat deze ruimte een

juweel wordt voor nieuwe verhalen,

fascinerende objecten en

unieke ontmoetingen. Zo komt

de tentoonstelling tot leven.”

Wat wilt u dat bezoekers

meenemen na het zien van de

tentoonstelling?

“Naast energie, kleur en bevrijdende

kracht hoop ik dat

bezoekers een moment van verwondering

en reflectie ervaren.

De afname van ideologieën, de

onderzoeksdrang van wetenschap,

de overvloed aan beelden

in media en sociale netwerken en

de vooruitgang van kunstmatige

intelligentie hebben het gebruik

van mythen deels overbodig

gemaakt. De nieuwsberichten van

Bachelot & Caron, hun banketscènes

of burgerlijke salons

die maatschappelijke excessen

verbergen, voeren ons naar een

fabel waar alles overvloedig is:

lachen, geweld, genot, dood

en leven. Het mythische moet

opnieuw werken, net als de cathartische

functies ervan, en een

symbolisch en collectief geheugen

activeren door socioculturele

implicaties en normen te

bevragen.”

Als u één werk mee naar huis

mocht nemen, welk zou dat zijn

en waarom?

“Van de fotografisch-schilderijen

zou ik Roméo et Juliette kiezen:

twee tieners, vermoord of

zelfmoord gepleegd, een naakt

bovenlichaam, de ander in jurk

en scherpe snijvormen, op een

roze bedsprei. Bloemen liggen

verspreid, een omgevallen handtas

toont accessoires. De schuine

perspectieven verwarren en onthullen

de vele opnamen die aan

de fotocollage voorafgingen. Dit

roept de geschiedenis van zowel

fotografie als schilderkunst op,

met poses die doen denken aan

Charcots hysteriestudies, Füsslis

De Nachtmerrie of Larry Clarks

universum. Van de keramiek zou

ik de Vase Maldoror Li meenemen.

Deze blauwe porseleinen

vaas verwijst naar Les Chants de

Maldoror van Comte de Lautréamont,

een nihilistisch en subversief

personage. In plaats van

een dop staat er een vrouw-vis,

een knipoog naar het werk van

René Magritte.”

Bachelot & Caron:

Porcelaine et Faits Divers

31-01 t/m 03-05

BPS22

Charleroi

www.bps22.be

71

Museum tips

Cleopatra Superstar

20-12 t/m 05-04

Europa Expo/ station Luik Guillemins

Luik

www.cleopatre-superstar.com

Identiteit en verzet

13-12 t/m 07-06 MoMu

Antwerpen

www.momu.be

Over haar doen

talrijke verhalen

de ronde, van

bewezen tot

anekdotisch en

zelfs fantasierijk:

Cleopatra

blijft een van de

meest fascinerende

vrouwen

uit de geschiedenis,

wat alleen

al blijkt uit

haar aanwezigheid

in de kunst

door de eeuwen

heen. Originele

historische

werken worden

afgewisseld met

hedendaagse

interpretaties

op het interactieve

traject van

deze tentoonstelling,

die de

vele facetten

van deze mythische koningin belicht. Hoeven we eraan te herinneren dat ze de

vorstin van Egypte was en dus een scherpzinnige strateeg, de minnares van Caesar,

met wie ze een zoon kreeg, en vervolgens verliefd werd op Antonius, wiens nederlaag

haar tot een vrijwillige zelfmoord dreef? Om te voorkomen dat ze geketend en

vernederd in Rome zou eindigen? Van antieke beeldjes tot hedendaagse muziekclips,

Hollywood-spektakelfilms en videogames: Cleopatra bewijst meer dan ooit

dat haar verleidingskracht onverslijtbaar is. (ah)

John William Waterhouse, Cleopatra. 1888, olieverf op doek. © D.R.

Net als in

andere

beschavingen

is

Palestijns

borduurwerk

voor

vrouwen

veel meer

dan alleen

maar

versiering:

kleuren,

motieven

en materialen

vervullen een identificerende rol. De motieven

en kleuren zijn afhankelijk van de natuur in

elke regio (zoals indigo, verbouwd in Galilea),

maar de keuze van garens en stoffen getuigt

van de status van de draagster. De trouwkleding

bijvoorbeeld, al dan niet met gouden

zijdedraad geweven, weerspiegelt de rijkdom

van de familie. Zilveren sieraden en bepaalde

borduurmotieven hadden bovendien een beschermende,

bijna magische betekenis, en tonen

hoe kleding het lichaam kon versterken of

behoeden. Embroidering Palestine is onderverdeeld

in vier thema’s (natuur, pracht, macht en

transformatie) en belicht niet alleen Palestijns

borduurwerk, maar laat ook zien hoezeer de

Palestijnse klederdracht in onze tijd een vorm

van cultureel verzet is geworden. (ah)

Matson Photo Service, Married woman from Bethlehem

wearing hat and veil, ca. 1934-1939. Mode & Kant

Museum van de stad Brussel.

De doolhof van het leven

14-12 t/m 10-05

MAC’s

Hornu

www.mac-s.be

Honoré d’O, La Quête (beeld van de tentoonstelling), 2006.

© de kunstenaar. Met toestemming van MAC’s.

Het Belgische paviljoen op de 51e Biënnale van Venetië in 2005 huisvestte de

reusachtige installatie La Quête van Honoré d’O (°1961). Het werk, ontworpen

in de vorm van een labyrint met loopbruggen en obstakels, nodigde uit tot

een unieke immersieve ervaring. Twintig jaar later, na in de loop der jaren

voortdurend te zijn vernieuwd, is het werk nu in Hornu te zien. De installatie,

opgebouwd rond in de ruimte hangende papieren draperieën, is zowel een

coherent visueel geheel als de som van microgebaren die de kunstenaar in de

loop van zijn leven heeft gemaakt tijdens zijn ‘zoektocht’, zoals de titel van het

werk aangeeft. Het gaat om een introspectieve en speelse zoektocht waarin

vormen, beelden, geluiden, materialen, kleuren en texturen op elkaar reageren

en netwerken van tekens en betekenissen vormen, ontleend aan het leven

van de kunstenaar en de herinnering aan zijn ervaring in Venetië. (ah)

72

Verlangen, geweld,

schoonheid en overtreding

31-12 t/m 03-05

BPS22

Charleroi

www.bps22.be

Papierfascinatie

11-12 t/m 22-03

Albertina

Wenen

www.albertina.at

Dit is wat onze tijd verzwijgt,

volgens de twee

hoofdrolspelers van de

uitgesproken zintuiglijke

tentoonstelling Porcelaine

et Faits Divers: verlangen,

geweld, schoonheid en

overtreding. Met vergeten

mythen, losbandige

banketten, schokkende

beelden en hybride

vormen nemen Louis

Bachelot en Marjolaine

Caron ons mee op een

meeslepende reis waarin

kunst in dialoog treedt met

de donkerste menselijke

driften. Na respectievelijk

als decorontwerper en

kostuumontwerper voor

theater en opera te hebben

gewerkt, legde dit

kunstenaarsduo zich toe

op persillustraties, alvorens

zich te richten op keramiek

en performance, verwerkt

in grote installaties. Deze

eerste duotentoonstelling

in België vergast ons op

humor én wreedheid in elk

van de taferelen, die de werkelijkheid genadeloos blootleggen. (ah)

De Albertina presenteert een groots eerbetoon

aan papier als artistiek medium. Faszination

Papier – Von Tizian bis Kiefer toont de veelzijdigheid

van papier in al zijn vormen, van de

15e eeuw tot nu. Uit de rijke grafische, architectonische

en hedendaagse collecties zijn

tekeningen, etsen, spelkaarten, monumentale

installaties en driedimensionale objecten

samengebracht. Door verrassende combinaties

en contrasten wordt de kracht van papier

zichtbaar: breekbaar én duurzaam, intiem én

monumentaal. Een zeldzame kans om eeuwen

kunst op papier in één overzicht te beleven.

(eb)

Birgit Knoechl, Out Of Control: Revisited – The

Autonomy Of Growth. Collectie Albertina, Wien.

© de kunstenaar. Foto: Thomas Gorisek.

Bachelot & Caron, Vase de l’enfer, 2023. © de kunstenaars. Foto: Pierre Tanguy.

Basquiat op papier

29-01 t/m 17-05

Louisiana Museum of Modern Art

Humlebaek

www.louisiana.dk

Louisiana presenteert een grote solotentoonstelling van werken op papier

van Jean-Michel Basquiat (1960-1988). Voor het eerst wordt volledig

gefocust op zijn afbeeldingen van het menselijk hoofd, een terugkerend

thema dat eerder weinig aandacht kreeg. Tussen 1981 en 1983 maakte

Basquiat enkele van zijn meest indrukwekkende en uitdagende werken,

waarin het hoofd fungeert als grens tussen uiterlijk en innerlijke psyche.

Veel tekeningen lijken maskers, verwijzend naar Afrikaanse kunst en

symboliek, eerder dan realistische portretten. De tentoonstelling belicht

de schaal, de levendige kleuren van de oliepastels en de uitzonderlijke

plaats van deze werken in zijn oeuvre. Met bruiklenen van verzamelaars

wereldwijd laat Headstrong – Basquiat on paper voor het eerst de kracht

en het bereik van Basquiats tekenpraktijk zien. (eb)

Jean-Michel Basqiat, Mosquito Coil, 1982. Privécollectie. © Estate of

Jean-Michel Basquiat. Licensed by Artestar, New York.

73

Museum tips

Charles Quaedvlieg

07-12 t/m 08-03

Museum Valkenburg

Valkenburg

www.museumvalkenburg.nl

David Shrigley

13-12 t/m 03-05

Kunsthal

Rotterdam

www.kunsthal.nl

Museum Valkenburg presenteert de eerste overzichtstentoonstelling in Nederland over

Charles Quaedvlieg (1823-1874), een in zijn geboortestreek vergeten maar in 19e-eeuws

Rome gevierd schilder. De tentoonstelling toont ruim twintig schilderijen en documenten

uit particuliere en museale collecties in binnen- en buitenland, waarvan veel nooit eerder

te zien waren. Quaedvlieg werkte enige tijd voor prinses Marianne van Oranje-Nassau en

schilderde stadsgezichten, genrestukken en taferelen van het Romeinse landleven. Zijn

werk weerspiegelt de politieke en sociale veranderingen rond de Italiaanse eenwording en

plaatst hem in de context van de internationale kunstenaarsgemeenschap in Rome. (eb)

Charles Quaedvlieg, Paardrijden in Rome.

Met zijn

droogkomische

tekeningen,

absurde

sculpturen en

scherpe observaties

geeft

David Shrigley

(°1968) een

humoristische

én kritische

blik op de

wereld en op

zichzelf. In deze tentoonstelling, voor het

eerst volledig gericht op zijn eigen werk,

laat hij zien hoe kunstenaarschap een

proces van experiment en twijfel kan zijn.

Vijftig nieuwe tekeningen, een mechanisch

bewegend naaktmodel, meteorietenhoefijzers

en opblaasbare sculpturen zoals het

iconische Swan Thing tonen zijn satirische

universum. Spellen als Fluff War en Topple

the Anvil vieren het plezier van mislukken,

terwijl een wand vol tatoeages van

fans de cultstatus van zijn werk benadrukt.

Ontwikkeld met Stephen Friedman Gallery

in Londen, toont What the Hell Was I Thinking?

het volledige spectrum van Shrigleys

vlijmscherpe verbeelding. (eb)

David Shrigley, Subtractor, 2013. © de kunstenaar.

Tekenkunst, terrein van vernieuwing

16-12 t/m 15-03

Grand Palais

Parijs

www.grandpalaisrmn.fr

Jean Dubuffet, Un voyage en métro, 10 maart 1943,

gouache op papier, 36,8 x 30,4 cm. © Adagp, Parijs,

2025, en Centre Pompidou, Mnam-Cci. Foto: Philippe

Migeat.

De tekenkunst is een medium dat door zijn kwetsbaarheid weinig geschikt is voor

permanente museumpresentaties. We kunnen ons dan ook alleen maar verheugen over

de tentoonstelling Dessins sans limite, die zo’n driehonderd werken van 120 kunstenaars

samenbrengt uit de collectie van het Cabinet d’art graphique van Centre Pompidou,

een van ’s werelds belangrijkste verzamelingen van werken op papier uit de 20e en 21e

eeuw. Het gaat er vooral om te laten zien hoe kunstenaars via de tekenkunst de grenzen

van de kunst hebben overschreden, door buiten het papier of het schetsboek te treden

en ook de ruimte van de muur of de installatie te gebruiken. De tentoonstelling hanteert

geen chronologische volgorde, maar de werken sluiten op een gevoelige manier

op elkaar aan, als in een domino-effect. Aan de hand van vier thema’s (bestuderen,

vertellen, tekenen en animeren) krijgt de bezoeker te zien hoe inventief deze kwetsbare

kunstvorm is en hoe actueel ze nog steeds is. (ah)

74

Held en antiheld

t/m 28-06

Skulpturensammlung

Dresden

www.skd.museum

Mehr Licht

31-01 t/m 25-05

Aargauer Kunsthaus

Aarau

www.aargauerkunsthaus.ch

In de oudheid was

Herakles (in het Grieks)

of Hercules (in het Latijn)

veruit de populairste

held. Zijn gespierde

lichaam en attributen

(de knots en de

leeuwenhuid) zorgden

ervoor dat iedereen

zich onmiddellijk met

hem kon identificeren.

Deze fascinatie kwam

vanaf de renaissance

en de herontdekking

van kunstwerken die

hem afbeeldden weer

helemaal terug. Niet

alleen zijn volmaakte

anatomie, maar ook

zijn tumultueuze leven

(en beroemde twaalf

werken) inspireerden

kunstenaars van

uiteenlopende disciplines. De persoonlijkheid van deze mythische halfgod, de zoon

van Zeus en Alkmene, blijkt nogal complex te zijn: Hercules is niet zonder smet en is

ook niet altijd zegevierend. Zijn deugdzaamheid wordt vaak op de proef gesteld en

hij kent momenten van twijfel en woede, waardoor hij verkeerde beslissingen neemt.

Net daarom is hij zo aantrekkelijk. De tentoonstelling Herkules – Held und Antiheld

presenteert sculpturen, schilderijen, gravures en ambachtelijke voorwerpen die op

schitterende wijze de fascinatie voor dit personage uit de oudheid tot op de dag van

vandaag illustreren. Al die verhalen roepen ook vragen op: wat betekent heldendom

voor ons? Wie zijn onze echte helden? (ah)

Peter Paul Rubens, De dronken Hercules, ondersteund door een sater en een nimf, ca. 1615-1616,

olieverf op eikenhout. Gemäldegalerie Alte Meister, Staatliche Kunstsammlungen Dresden. Foto:

Hans-Peter Klut.

Je kunt er echt niet naast kijken: bewegende

beelden zijn een wezenlijk onderdeel van

onze tijd, dringen onze huizen en werkplekken

binnen, zijn overal op straat te zien en achtervolgen

ons zelfs daar waar we dat liever niet

willen. De kunst kon dit nieuwe medium niet

negeren en heeft het inmiddels grotendeels

omarmd, zoals blijkt uit de grote kunstbeurzen,

waar je vaak langdurig moet kijken om de

werken echt te leren kennen. Mehr Licht. Video

in der Kunst maakt de balans op door werken te

presenteren van kunstenaars die met video de

grenzen van de kunst overschrijden en nieuwe

mogelijkheden voor onze waarneming openen.

De expo is verdeeld over twee locaties en toont

onder meer werk van Judith Albert, Emmanuelle

Antille, Sylvie Defraoue en Pipilotti Rist. (ah)

Emmanuelle Antille, Angels Camp – First Songs, 2003-

2004. Kijk op de tentoonstelling, het Zwitserse paviljoen,

Biënnale van Venetië, 2003. Video-installatie. © de

kunstenaar. Met toestemming van Aargauer Kunsthaus/

bruikleen Walter A. Bechtler-Stiftung. Foto: Georg

Rehsteiner.

Queers in islamitische kunst

t/m 15-03

Nasjonalmuseet

Oslo

www.nasjonalmuseet.no

De gedurfde tentoonstelling Deviant Ornaments nodigt ons uit de thema’s en ornamenten uit

de visuele culturen van de islamitische wereld anders te bekijken en ook op een andere manier

te benaderen. Ze geeft antwoord op hardnekkige vragen rond gender en seksualiteit en laat zien

hoezeer de verlangens en praktijken van queers deze islamitische kunst doordringen, hoe intimiteit,

plezier en niet-normatieve identiteiten er al lang verankerd zijn in ornamenten en afbeeldingen.

Voor het eerst wordt hier een queer-genealogie van de islamitische kunst gepresenteerd. De

tentoonstelling bestrijkt meer dan een millennium en combineert historische werken (keramiek,

textiel, manuscripten) met talrijke hedendaagse creaties van onder anderen Taner Ceylan, Shahzia

Sikander, Damien Ajavon, Rah Eleh, Kasra Jalilipour, en het collectief Ramin Haerizadeh, Rokni

Haerizadeh en Hesam Rahmanian. (ah)

Anoniem, Safaviden-textiel, 1567. Athene, Benaki Museum. Foto: Leonidas Kourgiantakis.

75

Museum agenda

Antwerpen

De Singel

△ BWMSTR Label 034.

Living Frameworks

till 01-02

Aalst

NW Aalst

△ Pauline Curnier Jardin.

Dress To Kill / Info-Angel:

Arendcarnaval

till 29-03

△ Lisa Vlaemminck. Gut

till 01-02

t Gasthuys - Stedelijk

Museum

△ Santé

till 26-04

Aarschot

Het Gasthuis -

Stedelijk Museum

△ Stories across the lands

18-01 till 22-02

△ Edward Moons. De

Laatste Aarschotse

Meester

till 18-01

△ Mieke Lamiroy. Surreal

Stories Print, Cut & Paste

till 18-12

Antwerpen

De Singel

△ BWMSTR Label 034.

Living Frameworks

till 01-02

DIVA

△ Slow Roast. Slow Craft

till 11-01

FOMU

△ Early Gaze. Ongeziene

fotografie uit de 19de

eeuw

till 01-03

△ Danial Shah. Becoming,

belonging and vanishing

till 04-01

△ Magie en Macht.

Fotografie in België,

1839-1900

till 08-03

△ No longer not yet.

Katja Mater en FOMU-

Collectie

till 22-02

KMSKA

△ Magritte. La Ligne

de vie

till 22-02

△ Eugeen Van Mieghem

/ Donas, Archipenko & La

Section d’Or Betoverend

modernisme

till 11-01

Kunsthal Extra City

△ Bianca Baldi. Sea

Through Skin

till 25-01

△ It goes without saying

till 29-03

△ Periphery

till 31-12

M HKA

△ De toestand is vloeibaar

till 03-01-2027

△ Kyiv Biennale 2025:

Homelands and

Hinterlands / Vaast

Colson. Casus: You

Used to Be Part of

Something / against

the powerlessness of

Art / Saodat Ismailova.

Chillahona / S & W &…

till 11-01

△ Les Associations de

Pauline Curnier Jardin

till 25-01

MAS

△ Anouk Kruithof.

Universal Tongue

till 04-01

Middelheim

△ Sammy Baloji. The long

hand

till 31-12

MoMu

△ Embroidering Palestine

13-12 till 07-06

△ GIRLS

till 01-02

△ Collection presentation.

Fashion from the MoMu

Collection

till 31-12

Museum Plantin-

Moretus

△ Vrouwenzaken/

Zakenvrouw

till 11-01

Museum

Snijders&Rockoxhuis

△ Ydáñez en Amberes

till 18-01

△ Oude landschappen in

een nieuw perspectief

till 31-01

Ath

Maison Culturelle

△ Manon Bara & Stephan

Goldrajch. Jour de fête

till 20-12

Bastogne

L’Orangerie

△ Mémory Cache

Collection 99

till 04-01

Pôle Culture

△ Alec De Busschère.

Memory Cache

Collection 99

till 04-01

△ Djos Jannssens. Twist

till 31-12

Brugge

CC Brugge

△ Input/Output

06-12 till 11-01

△ Joke Raes en

academiestudenten.

Studio (K)now

13-12 till 08-02

△ Het vertekende verhaal

31-01 till 22-03

△ AiR Biekorf 10.0. Vivid

Waves

till 06-02

Brussels

AfricaMuseum

△ Boma la première

till 03-01

△ Le Panorama du Congo

1913. Illusion coloniale

démontée

till 27-09

Art et Marges

△ Aussi loin qu’ici + 2de

deel

till 29-03

Autoworld

△ German Tuners from

the 80’s & 90’s

till 14-12

BELvue! Museum

△ ART DECO

till 04-01

Bozar

△ John Baldessari.

Parabels, Fabels en

andere sterke verhalen

till 01-02

△ Ouest. Urban Legend

/ Bozar Arcade. Urban

Playground / Nina Beier.

Real Estate

till 04-01

△ Francisco de Goya

till 11-01

△ Delcy Morelos. Bozar

Monumental

till 30-08

Centrale

△ Grégoire Motte

18-12 till 01-03

△ Michel Couturier. La

friche la galaxie / Làzara

Rosell Albear. Gao

till 22-02

Centrale / Vitrine

△ Elias Cafmeyer. Les

gargouilles de Catherine

till 07-12

Centre Culturel de

Schaerbeek

△ Brolectif. Le Brol

till 19-12

Charlier Musuem

△ Michel Couturier

till 22-02

Design Museum

△ Design & Comics:

Living in a Box

till 01-03

△ Paris, Brussels and

back. The Art Déco

periode of the Baucher-

Feron couple

till 18-01

Fondation A

△ What’s the word?

Johannesburg!

till 21-12

△ Histoires en séries

till 25-01

Fondation

Boghossian - Villa

Empain

△ Elsa Paricio. Biblioteca

Nacional

till 10-05

△ Fire

till 01-03

Fondation CAB

△ Art & Language, 1965-

2025

till 16-05

Fondation Gaston

Bertrand

△ Prix Gaston Bertrand.

Lauréat Michel Mouffe

till 21-12

iMal

△ Félix Luque Sánchez. La

Société Automatique

till 15-02

ISELP

△ Uncharted

till 06-12

Korean Cultural

Center

△ That’s Korea

till 23-01

La Fonderie

△ Beldavia. Jouw nieuwe

thuishaven

till 28-06

MAD

△ Jean Paul Knott

till 31-01

Maison de l’Histoire

Européenne

△ Passé Composé. Un

album européen

till 11-01

Maison Hannon

△ Échos des Songes. Le

Symbolisme à Bruxelles

till 19-04

Migratie Museum

Migration

△ Bruxelles, la Congolaise

till 13-12

MRBAB

△ Room 54. Recent

acquisitions

till 01-03

△ FRAGILE ! / Art et

stéréotypes de genre

till 19-04

△ Georges Meurant

meets Bonolo Kavula

till 10-03

Musée & Jardins van

Buuren

△ 1925: Fashion in the age

of Art Deco

till 02-02

Musée de la BD

△ Métal Hurlant.

Embarquement immédiat

till 17-05

△ La Nature de Wauter

Mannaert

till 20-09

Musée Juif

△ There is a crack in

everything

till 14-12

Musée Mode &

Dentelle

△ 40+ years of stijl

till 11-01

Museum voor

Moderne Religieuze

Kunst

△ Sketching For the

Basilica. Architect Albert

Van Huffel. Art Deco &

100 years of Arts and

Architecture

till 31-03

Thomas Deprez

△ Charles Doudelet. A

Flemish Primitive around

1900

till 18-12

Walter & Nicole

Leblanc Foundation

△ Esther Ferrer & Walter

Leblanc. Shared Lines

till 19-12

WIELS

△ Marie Zolamian.

Confabulations

21-02 till 17-05

△ Everlyn Nicodemus.

Black Bird

till 01-02

△ Nairy Baghramain.

Nameless

till 01-03

Wittockiana

△ Faune, Flore et Reliures

/ Open Book, Closed

Book

till 01-02

△ Verso-Recto. Collection

inédites

till 25-01

Charleroi

BPS22

△ Bachelot & Caron.

Porcelaine et faits divers

/ Chantal Maes. …

Puisque Bafouillent aussi

les astres

31-01 till 03-05

△ La «S» Grand Atelier.

Novê Salm

till 04-01

Musée de la

Photograhie

△ Collection Astrid Ullens

de Shooten Whettnall

/ Fañch le Bos / Younès

Ben Slimane

till 25-01

Musée des Beaux-

Arts

△ Mig Quinet. Matières

en mouvement. Coupé,

collé, cousu

till 25-01

Musée du Verre

△ Antoine Leperlier.

Venduta Interna

till 03-05

Deurle

MDD

△ Libasse Ka. Notes on

Shape Shifting / George

Minne. De Verloren Zoon

till 21-12

Eupen

IKOB

△ Ronny Delrue. Elke lijn

een luide kamer

16-12 till 02-02

△ Mikolaj Sobczak.

Choking the oracle. What

the Flag?!

till 31-12

Flémalle

La Châtaigneraie

△ Le Coeur et le Cru

till 08-02

Genk

C-Mine

△ VLAIO Living Lab

till 04-01

76

△ Alphabet City

till 15-03

△ Blue Heaven

till 31-12-2027

Jester

△ Kenny Dunkan &

Anthony Ngoya. Ghostly

Matters

till 11-01

Gent

Kunsthal

△ Mark Pozlep.

Everything under

till 18-01

Kunsthal Sint-

Pietersabdij

△ Schoonheid als verzet

till 18-01

MSK

△ Stephan Vanfleteren.

Transcripts of a Sea

till 04-01

Museum Dr. Guislain

△ Monique Gies.

Binnenzicht

til 19-04

△ ik ben er !?

till 04-01

△ Op losse schroeven

till 22-02

△ Eigen Huis

till 27-09

SMAK

△ Narcisse Tordoir. Fake

Barok / Aziz Hazara. Bow

Echo / 10ans de S.M.A.K.

Bouge

till 03-05

△ Resistance. The Power

of the Image / Marc De

blieck. Point de voir /

Hoet & Matthys-Colle.

Through Collectors’ Eyes

till 08-03

SMAK - museumplein

04

△ Edith Dekyndt.

Shadows from the Walls

of Death

till 28-02

Herbert Foundation

△ Lawrence Weiner. Red

and Green and Blue

more or less

till 28-06

Huis van Alijn

△ Foorwonder

till 26-04

STAM

△ Offside. Football in

the city

till 26-05

Grimbergen

CC Strombeek

△ Aysha E Arar. Al Farisa

/ Katya Ev Anton.

Lactating Bodies

till 01-02

△ Maëlle Dufour. Sonar

till 02-04

△ Valérian Goalec. Plakt

till 30-10

CC Strombeek /

Studio S

△ Katya Ev. Lactating

Bodies

till 14-12

Hasselt

CC Hasselt

△ Hasselt Torenhoog. Een

poëtische blik op jong

erfgoed

till 17-05

△ Elizabeth Alderliesten.

The inbetween / Els

Martens. In to me see in

to me sae / I Have seen

people made of dreams

/ Elise Corten. Warmer

than te sun

till 25-01

Mode Museum

△ Rococo Reboot. Mode

1750-1830

till 22-02

Z33

△ Mounir Addib.

Taliswoman

till 14-12

△ Michael Beutler

till 22-02

Hoogstraten

Stedelijk Museum

△ Derde straat links.

Straatnamen ontrafeld

till 08-03

Hornu

CID

△ Patricia Urquiola. Meta-

Morphosa

14-12 till 26-04

△ Woven Whispers

till 14-12

MACS

△ Cristina Garrido. The

White Cube Is Never

Empty / Honoré δ’O.

Quarantaine-quarantine

14-12 till 10-05

Ieper

Raadzaal Lakenhallen

△ vitrinetentoonstelling:

Druk!Druk!Druk!

till 22-02

Ittre

Musée Marthe Donas

△ Marthe Donas, de

retour au pays (1921-

1927)

till 25-01

Jabbeke

Permekemuseum

△ Zie de mens.

Collectiepresentatie

13-12 till 19-04

Knokke

Peiremuzee

△ Lijnen van inspiratie

till 04-01

Kortrijk

Be-Part

△ Joelle Dubois.

Rekindling

till 07-12

La Hulpe

Fondation Folon

△ Nicola Magrin. Del cielo

e della terra

till 01-03

La Louvière

Centre de la Gravure

△ Sara Conti. Corlandia

06-12 till 22-03

△ Voyage en collections

#6

till 01-02

Keramis

△ Clémence van Lunen.

Une joyeuse intraquillité

/ Pia Mougeot.

Restitution de Résidence

till 01-03

Leuven

M Museum

△ Els Nouwen

30-01 till 22-11

△ Alicja Kwade. Dusty Die

/ Kennis in zicht

till 22-02

△ Collectie van M

till 29-04-2029

△ Ellen Dhont. Afsluitend

toonmoment

till 22-02

STUK

△ Soadat Ismailova. Her

Journeys, Her Lives

till 14-12

△ Artefact 2026: Grind

Grind Grind, Release. An

exhibition as a message

12-02 till 01-03

Universiteits

Bibliotheek

△ Routes naar kennis

till 22-02

Liège

Cité Miroir

△ Podium. Le pouvoir du

sport

12-12 till 10-05

Espace 251 Nord

△ Trésor de la Cathédrale

de Liège

till 29-03

Fonds Patrimoniaux

△ 250 ans de l’académie

royale des beaux-arts:

une école d’art sur

quatre siècle

till 18-01

Grand Curtius

△ Trésors cachés de

l’instutut archéologique

liégeois

till 11-01

La Boverie

△ Robert Doisneau.

Instants Donnés

till 19-04

△ 250 ans de l’académie

royale des beaux-arts:

L’Atelier de dessin

till 18-01

Liège

La Boverie

△ Cécile Pichault

till 04-01

Musée de la Vie

Wallonne

△ Carnaval de Rio

till 15-03

Louvain-la-

Neuve

Musée L

△ Embellir le savoir /

Happy U!

till 22-02

△ La passion de la

recherche

till 31-12

Mechelen

Kazerne Dossin

△ Sport et les athlètes au

KL Auschwitz

till 10-12

Museum Hof Van

Busleyden

△ Rik Wouters & Nel:

Muze en Manager

till 26-04

Mol

Jakob Smitsmuseum

△ Jong Landschap. De

verknipte wereld van

Bruegel tot Smits en van

Ostaijen

till 01-03

Mons

BeCraft

△ Claire Lavendhomme /

Bring Me Art!

till 01-02

CAP/ musée des

Beaux-Arts de Mons

△ David Hockney. Le

Chant de la Terre / Kévin

Douillez. Voyages d’un

geste / Emmy Bergsma. I

ask the plants

till 25-01

Maison Losseau

△ Bords Perdu. Marie

Bonnin

till 01-03

Mons Memorial

Museum

△ L’esprit carcéral.

Verlaine, Dumont,

Detournay, Bervoets et la

prison de Mons

till 10-05

Morlanwelz

Musée Royal de

Mariemont

△ Marie De Hongrie.

Art & Pouvoir à la

renaissance

till 10-05

Mouscron

Centre Culturel

△ Yvonne Guermonprez

& Michel Dusollier -

Camille Simon

till 18-01

Namur

Le Delta

△ Les trésors minuscules

till 04-01

△ Mehdi Georges Lahlou.

A l’ombre des palmiers,

conversation botanique

till 25-01

Musée Félicien Rops

△ Japoniaiseries.

Fantaisies japonaises au

temps de félicien rops

till 15-02

Oostende

MU.ZEE -

Venetiaanse

Gaanderijen

△ Het is zondag op zee!

till 22-02

Oudenaarde

Erfgoedsite Ename

△ Oog in oog met de

prehistorie / Bult in zicht

till 10-12

Roeselare

Ter Posterie

△ Roger Raveel. Dag

meneer Raveel!

till 04-01

Sint-Martens-

Latem

Crypte Gemeentehuis

& gemeentelijk

museum Gevaert-

Minne

△ Lode Laperre. (D)

CNSTRCT

till 07-12

Sint-Niklaas

MAP

△ Kaarten in boeken

till 22-02

Tentoonstellingsruimte

Zwijgershoek

△ Compleet van de

kaart. Artistieke visies op

cartografie

till 04-01

Tournai

TAMAT

△ Arpy Gokceyan. Les fils

invisibles de la mémore /

Regard sur la collection.

Tournai 1930-1950

till 01-03

Wechelderzande

Kasteel Hof d’Intere

△ Pastorale

till 06-12

Stuur de gegevens voor februari door

naar christophe.dosogne@ips.be

vóór 05-01.

77

Galerie inzicht

Martins & Montero – #082

Kritische Braziliaanse

kunst

In 2024 bundelden twee gerenommeerde galeries, Galeria

Jaqueline Martins (São Paulo en Brussel) en Gallery Sé

(Londen), de krachten en begonnen Martins & Montero,

in het hart van Brussel. Gallery Sé was gespecialiseerd in

collectable design en Galeria Jaqueline Martins, sinds 2020

ook in de hoofdstad, focust op Braziliaanse kunstenaars

met een relevante missie op politiek en maatschappelijk

vlak. Naast de galerie in São Paulo zet Martins & Montero

in Brussel in op internationale dialoog. COLLECT sprak

met Jaqueline Martins en Maria Montero.

Maria Montero en Jaqueline Martins. Foto: Francio de Holanda.

Wat bracht jullie samen?

“We werden gedreven door een

wederzijdse vriendschap en respect

voor elkaars programma’s,

een gezamenlijke ambitie om

onze galeries te laten groeien en

een gedeelde visie voor curatoriële

strategieën. We wilden onze

complementaire expertise en

netwerken bundelen om onze

aanwezigheid internationaal uit

te breiden. Door de samenwerking

kunnen we middelen delen

en onze activiteiten versterken.”

Waarom Brussel als tweede

locatie?

“Brussel heeft een dynamisch

en divers kunstecosysteem, met

talrijke galeries zoals Jan Mot,

Xavier Hufkens, Greta Meert

en natuurlijk onze Braziliaanse

vriend Mendes Wood DM. Maar

ook met non-profitprojecten

en een sterke productie op het

gebied van beeldende kunst,

dans en theater. Bovendien

ligt Brussel centraal in Europa:

de stad is gemakkelijk bereikbaar

met de trein vanaf andere

belangrijke kunsthoofdsteden,

zoals Londen, Parijs, Zürich en

Amsterdam. Deze nabijheid vergemakkelijkt

de deelname aan

grote kunstbeurzen en brengt

de galerie in contact met een

breder internationaal publiek.”

Hoe zou u het profiel van de

galerie in Brussel omschrijven?

“We hebben een uitgesproken

betrokkenheid bij kunstenaars

die tijdens de Braziliaanse

militaire dictatuur (1964-1985)

werkzaam waren en kunst benadrukten

als een vorm van verzet

en kritisch commentaar, zoals

het collectief 3Nós3 en Genilson

Soares. We hebben grote

waardering voor kunstenaars die

iets op het spel hebben gezet om

een statement te maken. En natuurlijk

zijn we, wat betreft sociale

en politieke relevantie, enorm

gemotiveerd door de ‘extra taak’

om serieuze politieke kwesties

aan te kaarten met kunstenaars

die zich in hun werk rechtstreeks

bezighouden met urgente

maatschappelijke kwesties,

klimaatverandering of identiteitspolitiek,

zoals Jota Mombaça, Lia

D Castro, Hudinilson Jr., Dalton

Paula en Maria Thereza Alves. De

galerie in Brussel is gericht op het

bevorderen van een internationale

dialoog, waarbij wordt gebruikgemaakt

van collaboratieve

curatoriële strategieën om onze

kunstenaars te verbinden met de

internationale kunstscene. Hoewel

de galerie een sterke kern

van Braziliaanse hedendaagse en

historische kunstenaars vertegenwoordigt,

is het programma

niet uitsluitend op hen gericht.”

Is er veel belangstelling voor

Braziliaanse kunst op de

Europese kunstmarkt?

“De stijgende populariteit van

Braziliaanse kunst in Europa kan

‘De galerie in Brussel is gericht

op het bevorderen van een

internationale dialoog’

onder andere worden toegeschreven

aan de langdurige en

gevestigde avant-gardetraditie

van Brazilië, met belangrijke bewegingen

zoals neoconcretisme

en Tropicália. Deze historiek

vormt een solide basis voor kwaliteit

en kritische erkenning, die

goed geïnformeerde Europese

verzamelaars en instellingen

aanspreekt. Maar ook de internationaliseringsinspanningen

van

Braziliaanse galeries door deelname

aan grote kunstbeurzen

en de oprichting van galeries in

Europese en Amerikaanse hoofdsteden

hebben de zichtbaarheid

en toegankelijkheid van Braziliaanse

kunst op de Europese

markt aanzienlijk vergroot.”

Hoe belangrijk is het om deel

te nemen aan beurzen zoals Art

Antwerp en BRAFA?

“Art Antwerp is een cruciaal

platform om in contact te komen

met de lokale Belgische kunstgemeenschap

en om mogelijk

een jongere, meer regionale

verzamelaarsgroep aan te trekken.

We werken samen met

Gallery Sofie Van de Velde voor

Art Antwerp 2025. Dit project

is een geweldige kans om een

dialoog tot stand te brengen

tussen onze kunstenaars en haar

galerie. BRAFA staat bekend

om zijn eclecticisme, waarbij

verschillende stijlen en tijdperken

worden gecombineerd, van

oude meesters tot hedendaags

design. Deelname aan BRAFA

helpt de galerie om haar historische

Braziliaanse modernisten

en conceptueel rijke stukken in

een bredere historische context

te plaatsen, wat aantrekkelijk is

voor gevestigde verzamelaars die

‘cross-collecting’ waarderen. We

hebben een fantastische selectie

samengesteld, met onder anderen

de legendarische Braziliaanse

architect en ontwerper Lina Bo

Bardi in dialoog met werken van

Jimmie Durham, Robert Barry en

Philippe Van Snick.”

Calafrio – Ana Mazzei

t/m 24-01

Martins & Montero, Brussel

www.martinsemontero.com

Art Antwerp

11 t/m 14-12

www.art-antwerp.com

BRAFA Art Fair

Brussel

25-01 t/m 01-02

www.brafa.art

78

Galerie tips

Blijde intrede van Devisscher

13-12 t/m 18-01

Rufus Gallery

Gent

www.rufus.gallery

Ilke Cop daagt uit

t/m 18-01

TATJANA PIETERS

Gent

www.tatjanapieters.com

Rufus Gallery

in Gent is een

hotspot om

jong talent te

ontdekken.

De sprint van

de naakte aap

is de eerste

solo van

Arthur Devisscher

(°1996,

Brugge) in de

galerie, en eigenlijk

ook zijn

entree in het

officiële kunstcircuit.

Wat te

verwachten?

De titel lijkt

te beloven dat het over ons gaat en ons gedrag in de wereld. Want de naakte aap, dat

is de mens. Denk maar aan The Naked Ape, de controversiële bestseller uit 1967 van de

Britse zoöloog Desmond Morris. Devisscher blinkt niet alleen uit in titels. De kunstenaar,

in 2022 afgestudeerd aan LUCA School of Arts in Gent, leeft zich uit in kleurrijke

tekeningen. Meestal gaat hij aan de slag met kleurpotloden. Al tekenend ontstaat een

verbeeldingsrijke wereld die het ganse oppervlak vult en hypergedetailleerd is. Eerst

zie je het geheel en dan glijdt het oog van het ene verrassende detail naar het andere.

Nu zijn het allemaal nieuwe werken, en daar komen tekeningen bij die hij maakte als

huiskunstenaar van B’Rock Orchestra in Gent. (cv)

Arthur Devisscher, Wandelwolk, 2025, kleurpotlood op papier, 42 x 29 cm. © de kunstenaar.

Met toestemming van Rufus Gallery. Prijzen: vanaf € 500.

Het ziet ernaar

uit dat Ilke Cop

(°1988, woont

in Brussel) een

rijzende ster

is. Krachtige

schilderijen op

groot formaat,

sculpturen

en installaties

komen samen

in procesmatige

kunstprojecten.

Grace Grit Grin vertrekt van beschadigde

beeldjes, decoratie die getuigt van

historische genderrollen waarin de vrouw

is geduwd. Ze reageert erop door onder

meer nieuwe hoofden te modelleren, een

soort zelfportret, maar grotesk grijnzend. In

haar schilderijen neemt ze poses aan van de

beeldjes. Stereotiepe codes van vrouwelijkheid

worden onderuitgehaald, en de kleur

geel heeft te maken met een persoonlijke

ervaring. Haar derde soloshow bij TATJANA

PIETERS is een bijzondere gebeurtenis.

Niemand minder dan Kendell Geers komt

gelijktijdig voor de dag met Guest (RE: Grace

Grit Grin): een expo met nieuw en bestaand

werk van hem, als een repliek of echo. Allebei

onderzoeken ze hoe kunst het bewustzijn

verandert, en daarbij zijn ‘grace ‘(esthetiek),

‘grit’ (verzet) en ‘grin’ (humor) essentiële

krachten. (cv)

Ilke Cop, Grit III, 2025, olieverf op linnen, 70 x 85 cm.

© de kunstenaar. Met toestemming van TATJANA

PIETERS. Prijs op aanvraag.

Franz West:

invloedrijk oeuvre

t/m 17-01

Tim Van Laere Gallery

Antwerpen

www.timvanlaeregallery.com

Franz West, Sitting Sculpture, 2003, gelakt aluminium,

54,5 x 116 x 54,5 cm. © Archiv Franz West en Estate Franz

West. Met toestemming van Tim Van Laere Gallery,

Antwerpen-Rome. Prijzen op aanvraag.

Tim Van Laere Gallery in Antwerpen zoomt voor de vierde keer in op het veelzijdige

oeuvre van de baanbrekende Weense kunstenaar Franz West (1947-2012). De vorige

soloshow in 2017 is alweer een tijd geleden. Hij werd wereldberoemd, en bleef altijd

bescheiden. De internationale erkenning startte in de jaren 80. In 1973 begon hij zijn

eerste Paßtücke te maken: sculpturen van gips en metaal als verlengstukken van het

lichaam om mee te bewegen, wat hilarische situaties kan opleveren. Kunstwerken van

hem zijn instrumenten voor fysieke en psychische processen. Vanaf de jaren 80 maakte

hij ook meubels omdat hij ze nodig had in een tentoonstelling en geen geschikte

divans, stoelen, tafels of lampen in de handel vond. De grens tussen gebruiksvoorwerp

en kunstwerk werd gesloopt. Het samenspel van kleuren, zitmogelijkheden, collages

en allerhande sculpturen kan een speeltuingevoel geven. Ergens was Franz West een

speelvogel, een zeer invloedrijke speelvogel. (cv)

79

Galerie tips

Jean le Sauvage

18-01 t/m 15-02

Kristof De Clercq gallery

Gent

kristofdeclercq.com

Gielis in de

spotlights

17-01 t/m 28-02

Keteleer Gallery

Antwerpen

keteleer.com

Ha, treedt Johan De Wilde (°1964, woont in Gent) op als Jean le Sauvage? Hands of Time

– Les très riches heures de Jean le Sauvage is het vierde deel van zijn boekenreeks Hands

of Time. De titel knipoogt naar het beroemde getijdenboek verlucht door de Gebroeders

Van Limburg. Het nieuwe boek wordt voorgesteld in Saturnus, de eerste solo bij Kristof

De Clercq in Gent. Slaat Saturnus op de Romeinse god van de tijd, die in schilderijen van

meesters als Goya zijn zoon verslindt? De tijd, en ook onze tijd, speelt mee in gelaagde,

arbeidsintensieve werken op papier. Zijn werk kan droog overkomen, maar vergis je niet:

het is een fijne splinterbom van gedachten en vragen. Kan kunst troosten? Is kunst meer

waard dan haar prijs? Het zijn enkele vragen die opborrelen. In tien acryl- en potloodwerken

draait de denker van Rodin rond zijn as en lijkt ons belangrijke vragen te stellen.

Voorts toont hij onder meer nieuwe werken van de serie rond het getal pi, waarvan een

deel in de S.M.A.K.-collectie zit. Alsook omkaderende foto’s, droombeelden en landschappen,

en voor het eerst groter werk. (cv)

Johan De Wilde, Pi – Fugue pour les survivants #29, 2025, potlood op archiefkarton, gemonteerd op dibond,

aluminium lijst, (A2) 42 x 59,4 cm. © de kunstenaar. Met toestemming van Kristof De Clercq gallery. Prijzen:

€ 900 tot € 12.000.

Daan Gielis (1988-2023) wordt niet vergeten.

Voortaan wordt de jonggestorven

Belgische kunstenaar vertegenwoordigd

door Keteleer Gallery. De eerste solo in de

Antwerpse galerie zoomt in op de neonsculpturen,

een terugkerend onderdeel van

zijn brede kunstpraktijk. Hij ontwikkelde

een persoonlijke beeldtaal waarin referenties

aan de kunstgeschiedenis, zijn achtergrond

in de hardcore punk, de tegenstrijdigheden

van het leven en actuele, maar

universele existentiële kwesties over elkaar

heen buitelen. Hoe kan een neonwerk

tegelijk fel opvallen en intimiteit uitstralen?

De wandgrote neonsculptuur Happy

Sad, een kruising van een glimlachende

en droeve smiley, is reeds iconisch. Dat zijn

auto-immuunziekte hem van jongs af confronteerde

met vergankelijkheid schemert

ook door in Gielis’ kunst. Sinds dit jaar kun

je met een druk op de knop de permanente

zes meter hoge neonsculptuur Wilting Flower

#5 even laten oplichten in de tuin van

Abby Kortrijk. Mooi, toch? (cv)

Daan Gielis, Wilting Flower #4, 2022, neon,

98 x 113 x 5 cm, editie van 3 plus 2 artist’s proofs

(#2/3). © de kunstenaar. Met toestemming van

Keteleer Gallery. Prijzen: € 5000 tot € 25.000.

Quiet Encounters

t/m 20-12

Michèle Schoonjans Gallery

Brussel

www.micheleschoonjansgallery.be

Andreas Senoner, NEST, 2025, notenhout en

veren, hoogte: 47 cm. © de kunstenaar. Met

toestemming van Michèle Schoonjans Gallery.

Prijs: € 150 tot 5.500.

Deze tentoonstelling brengt twee kunstenaars met een uniek universum samen: Andreas

Senoner (°1982) en Sam Ballet (°1991). Beiden verkennen de spanning tussen aanwezigheid

en afwezigheid, tussen de duurzaamheid van materie en de broosheid van gebaren. Bij de

eerste wordt de houtsculptuur herinnering en metamorfose: gefragmenteerde figuren, gewiste

gezichten, universele in plaats van individuele menselijkheid. De dichtheid van het hout gaat

een dialoog aan met veren en natuurlijke elementen, wat een stille en spirituele intensiteit doet

ontstaan. De tweede kunstenaar creëert met kleurpotloden een universum waarin de werkelijkheid

flirt met de verbeelding. Zijn taferelen roepen de menselijke figuur op, meer door het

licht en de sfeer dan door directe weergave. Zijn tekeningen hebben geen titel en blijven dus

open voor interpretatie. Plaats je de sculpturen en tekeningen naast elkaar, dan ontstaat er een

subtiele dialoog tussen volume en lijn, dichtheid en ademruimte. Quiet Encounters biedt een

moment van verstilling, waarin de stilte een ruimte wordt om te luisteren en te fantaseren. (gg)

80

25 jaar Atelier Les Deux Garçons

04-12 t/m 04-01 Coppejans Gallery

Antwerpen

coppejansgallery.be

Lin Zhipeng

a.k.a. 223

t/m 07-02

Stieglitz19

Antwerpen

stieglitz19.be

De eerste soloshow van het Nederlandse duo Les Deux Garçons in Coppejans Gallery

is meteen een feestexpo. De 25-jarige samenwerking tussen Michel Vanderheijden

van Tinteren (°1965) en Roel Moonen (°1966) wordt in de galerie gevierd met een

overzicht. Bovendien verscheen onlangs het boek Atelier Les Deux Garçons. Vingtcinq

bij Lannoo. Het is niet de eerste expositie in België, dat niet. De internationale

doorbraak kwam snel op gang. In 2001 kreeg het duo al een solo bij Leo Castelli in

New York. Daar hing in 2009 L’air de New York, de glazen ampul met lucht uit New

York die nu is te zien. Het duo gaat vrolijk aan de haal met iconische werken van

Duchamp of Brancusi en maakt ook bronzen sculpturen, maar het meest bekend zijn

de sculpturen met taxidermie en gevonden objecten. Dikwijls tegelijk verleidelijk,

grappig en provocerend. En dikwijls een Siamese tweeling, voor hen een metafoor

voor keuzen in ons leven waar we aan vastzitten, zoals onze naam, en de eigen keuzen.

Jawel, diepgang ontbreekt niet. (cv)

Les Deux Garçons, L’adieu impossible, gemengde techniek, opgezette wallaby’s die een natuurlijke

dood stierven, 45 x 31 x 40 cm. © de kunstenaars. Met toestemming van Coppejans Gallery.

Prijs: € 14.800.

Stieglitz19 heeft van in het begin een uitstekende

neus voor de opkomende Chinese fotografie.

Lin Zhipeng oftewel 223 (°1979, Beijing)

kwam al aan boord voordat hij internationaal

werd aangezien als een van de sleutelfiguren

van de nieuwe Chinese fotografie. Eerst werd

hij bekend op sociale media onder zijn pseudoniem,

dat hij overnam van agent 223 in de

Hongkongse romantische dramafilm Chungking

Express van Wong Kar-Wai. New Works is

de vijfde soloshow bij Stieglitz 19. Nieuwe werken

dus. Hij brengt jongeren in beeld, meestal

vrienden en vaak met attributen als bloemen

of een object. Meer recent fotografeert 223

ook stillevens. De spontane snapshotesthetiek,

de kleuren, kadrering en texturen versterken

de behoorlijk provocerende vitaliteit en de

poëtisch-mysterieuze atmosfeer, dikwijls een

mix van erotiek, speelse onschuld, kwetsbaarheid

en tederheid. Er spreekt een zoeken naar

vrijheid en liefde uit, een beeld van China dat

de Chinese overheid niet graag ziet. (cv)

Lin Zhipeng a.k.a. 223, Untitled, 2025. © de kunstenaar.

Met toestemming van Stieglitz19, Antwerpen-Brussel.

Prijzen: € 2500 tot € 5000.

Inkstand – Fragments of intent

t/m 10-01

Galerie Eric Mouchet

Brussel

www.ericmouchet.com

Eva L’Hoest, Leda’s Dream (reeks: ‘Inkstand’), 2025,

bismut-tinlegering, zand, inkt, afgietsel naar de

natuur, gegalvaniseerd staal, systeem van oneindige

spiegels. Casino Luxembourg. © de kunstenaar.

Met toestemming van Galerie Eric Mouchet. Foto:

Luk Vander Plaetse. Prijs: € 2.000 tot 15.000.

Eva L’Hoest (°1991) gebruikt de digitale taal als archeologisch instrument om oorsprong,

herinnering en individuele of collectieve mentale beelden te onderzoeken. Door middel

van sculpturen, performances en audiovisuele installaties brengt ze zowel oude mythologieën

als hedendaagse gegevens weer tot leven en creëert ze vormen waarin verschillende

tijdperken, media en werelden elkaar kruisen. De serie ‘Inkstand’ bestaat uit kleine

sculpturen van een bismut-tinlegering, die gedeeltelijk uit hun zandmallen komen. Ze

hangen in een tussenstadium, smeltend of verbrokkelend, en doen denken aan huiselijke

diorama’s met menselijke of dierlijke figuren. Hun opstelling herinnert aan de operante

conditioneringskamers die in de jaren 1930 door B.F. Skinner werden ontworpen om positieve

bekrachtiging te bestuderen, een principe dat de ontwikkeling van digitale technologieën

en kunstmatige intelligentie heeft beïnvloed. (gg)

81

Galerie tips

Spiritualiteit en herinneringen

t/m 17-01

Galerie Christophe Person

Brussel

www.christopheperson.com

Ongetemde

schoonheid

t/m 20-12

Galerie La Forest

Divonne

Brussel

www.galerielaforestdivonne.com

Twee werelden verbonden

door spiritualiteit en herinneringen:

Tiffanie Delune

(°1988) ontwikkelt een dromerig

oeuvre geïnspireerd

op haar kindertijd, omzwervingen

en utopieën.

Haar werken verweven

herinneringen, spiritualiteit,

vrouwelijke symbolen

en persoonlijke verhalen

met elkaar. Tussen constellaties,

landschappen en

imaginaire kaarten creëert

ze gemengde werken die

de pluraliteit vieren. De

kunstenaar onderzoekt

de magie van het verhaal

als ruimte voor gedeelde

emoties. Philippe Sène

(°1945), die studeerde

aan de Ecole de Dakar,

tijdens de onafhankelijkheidsperiode

opgericht

onder Senghor, haalt zijn

inspiratie uit de Sererkosmogonie.

Zijn werken, op doek en papier, geven gestalte aan de ‘pangols’,

mystieke wezens die het midden houden tussen mensen, voorouders en goden.

Philippe Sène onderzoekt zo de fundamentele banden die het leven in stand

houden, in een harmonieuze visie op het universum. Hij wordt beschouwd als

een van de belangrijkste hedendaagse kunstenaars van Afrika en zet de mondelinge

tradities voort, terwijl hij zijn techniek steeds verder ontwikkelt. (gg)

Tiffanie Delune, The River dances, 2025, gemengde techniek op doek, 100 x 70 cm. © de kunstenaar.

Met toestemming van Galerie Christophe Person. Prijs: € 2.000 tot 10.000.

Deze tentoonstelling biedt een breed overzicht

van de schilderkunst van Guy de Malherbe

(°1958). Ze duikt in het hart van wat Olivier

Kaeppelin omschrijft als ‘een geheim dat zich

op een indirecte manier manifesteert’, een

schilderkunst die het landschap niet weergeeft,

maar het laat opdoemen. De kliffen van

Etretat, de rotsen van de Costa Brava en de

gletsjers van Perito Moreno worden raadsels

van materie en licht. Guy de Malherbe staat

aan de rand van de wereld, met uitzicht op

de zee of de rotswand, om het moment vast

te leggen waarop de vorm wankelt: antropomorfe

rotsen, zwevende silhouetten, gloeiende

minerale scherven. De kleuren, krachtig

en sensueel, geven het onderwerp gestalte,

maar wissen het ook uit. In zijn landschappen

komt het onzichtbare aan de oppervlakte: het

onbewuste, de dromen, een fantasiewereld

die hij heeft geërfd van Dalí, Buñuel en García

Lorca. Op het kruispunt van traditie en een

resoluut eigentijdse expressie viert zijn werk de

ongetemde en veranderlijke schoonheid van

de wereld. (gg)

Guy de Malherbe, Rouge flamboyant, couple et baigneuse,

2024, olieverf op doek, 170 x 280 cm. © de kunstenaar.

Met toestemming van Galerie La Forest Divonne.

Foto: Bertrand Michau. Prijs: € 2.000 tot 35.000.

Fourth-Space Chapel

t/m 06-01

Kunstraum

Brussel

www.kunstraum.art

Dome Wood, Collapse of the Wave

Function, 2024, olieverf op doek,

70 x 50 cm. © de kunstenaar. Prijs:

€ 2.618 tot 42.360.

Deze tentoonstelling, ontworpen door kunstenaar Dome Wood (°1974) en curator Valentine Himpens-David,

onderzoekt de mogelijkheid van een hedendaagse spiritualiteit, op het snijvlak van

kunst en wetenschap. Al meer dan twintig jaar verkent Dome Wood wat hij de ‘vierde dimensie’

noemt, een onzichtbare, metafysische ruimte waar de werkelijkheid voortdurend in ontwikkeling is.

Geïnspireerd door de kwantumlogica beschouwt hij kunst als een drempel tussen de wereld van de

mogelijkheden en die van het tastbare. Centraal op deze tentoonstelling staat Quantum Time Tunnel,

een immersieve microarchitectuur die het publiek een andere relatie tot tijd en bewustzijn laat

ervaren. Het werk krijgt gezelschap van abstracte schilderijen, gemaakt met fijne, trillende penseelstreken,

met daarop verborgen vormen en lichtgevende diepten, als sporen van een parallelle

wereld. Als medeoprichter van het Fourth-Space Meditation Center beschouwt Dome Wood deze

expo als een ruimte van transformatie, waar onzekerheid innerlijke vrijheid wordt. (gg)

82

Real Humans

t/m 20-12

Galerie Sofie Van den Bussche

Brussel

www.sofievandenbussche.be

Giulia H. &

Laura Payen

t/m 21-12

Galerie Azur

Spa

www.galerieazur.be

Met Real Humans onderzoekt Ulrike Bolenz (°1958) de veranderende grenzen tussen

menselijkheid, technologie en perceptie. In een krachtige beeldtaal combineert

ze calqueerpapier, verf, fotografie en gemengde technieken om ons te doen nadenken

over de plaats van de mens in een wereld die volop aan het digitaliseren is.

De tentoonstelling nodigt uit tot stilstaan bij wat ons nog authentiek maakt, in een

tijd waarin avatars, filters en kunstmatige intelligentie onze kijk op de werkelijkheid

veranderen. Bolenz belicht de spanning tussen de kwetsbaarheid van het lichaam

en de kracht van de technologische verbeelding, tussen beleefde en geprojecteerde

identiteit. Haar poëtische en compacte werk speelt met transparantie, overlappingen

en de trilling van beelden. Trouw aan haar experimentele aanpak creëert ze

een ruimte waar kwetsbaarheid en kracht met elkaar resoneren. Voor de bezoeker is

dit een ervaring die zowel gevoelig als reflectief is. (gg)

Ulrike Bolenz, Matrix, 2025, monopolymeerdruk, polycarbonaat en acrylverf, 125 x 200 cm. © de kunstenaar.

Met toestemming van Galerie Sofie Van den Bussche. Prijs: € 1.500 tot 10.000.

Laura Payen

(°1989)

komt uit La

Louvière en

heeft een

diploma in

computergraphics.

Al

sinds haar

kindertijd

koestert

ze een

passie voor

tekenen. In

2012 richtte

ze zich op

het schilderen op doek en ontwikkelde ze als

autodidact een universum waarin vrouwelijke

lichamen, levendige kleuren en geometrie samenkomen.

Haar werk is geïnspireerd door de

vrouwen om haar heen of die ze zich voorstelt,

figuren die kracht, vrijheid en zelfbewustzijn

uitstralen. Ook de Luikse beeldhouwer Giulia

H. (°1970) put inspiratie uit het vrouwelijke. Een

markant gezicht, een kapsel of sieraden zijn al

voldoende om haar te inspireren. Ze is geboeid

door Afrikaanse en Aziatische maskers en 18eeeuwse

sieraden en kapsels. Haar elegante en

raadselachtige silhouetten verraden de invloed

van Modigliani, door de bevalligheid en de

langwerpige vorm van de gezichten. Ze laat

zich ook graag inspireren door het palet van

Braque, de heldere soberheid van Soulages en

de evenwichtige composities van Picasso. (gg)

Giulia H., Anouck, z.d., gemengde techniek, hoogte:

40 cm. © de kunstenaar. Met toestemming van Galerie

Azur. Prijs: € 1.200 tot 8.300.

Diversions

t/m 20-12

Bernier Eliades

Brussel

www.bernier-eliades.com

Stefan De Jaeger, Diversions, 2025, olieverf op

doek, 80 x 60 cm. © de kunstenaar. Met toestemming

van Bernier/Eliades. Prijs: € 4.000

tot 25.000.

Stefan De Jaeger, geboren in 1957 en woonachtig in Brussel, maakte eerst naam met zijn experimenten

met polaroidfoto’s, voordat hij zich toelegde op de schilderkunst. Al decennialang

onderzoekt hij de intieme band tussen gebaar en perceptie. Elk spoor wordt emotie en innerlijke

transformatie. Hij verwerpt het digitale en pleit voor de traagheid van het gebaar en de

aanwezigheid van het lichaam in het scheppingsproces. Voor Diversions brengt hij werken op

papier en grote schilderijen samen: ritmische constellaties van lijnen en vervagingen, maar ook

kleurvelden waar pigmenten, transparanties en texturen elkaar overlappen. Tussen controle en

loslaten, impuls en meditatie vormen zijn composities een visueel territorium zonder verhaal,

maar van een opvallende intensiteit. De kunstenaar creëert een oeuvre waarin materie en emotie

samenkomen en uitnodigen tot actieve contemplatie. (gg)

Galerie agenda

EDJI Gallery

△ Michel Deneckere.

Reverse Déja Vu

till 21-12

Frederick Mouraux

Gallery

△ Bob Verschueren.

Surfaces végétales /

Sophie Blanc. À l’ombre

du silence

till 31-12

Galerie Albert Ier

△ Michel Demart

till 18-01

Galerie Arielle

d’Hauterives

△ Conversation sur

papier

till 21-12

Galerie Christophe

Gaillard

△ Textile Unravelled

till 31-01

Galerie Christophe

Person

△ Tiffanie Delune

& Philippe Sène.

Mouvements sacrés

till 17-01

Sherrie Levine, Fedora, 2011, editie van 12, brons, 12,7 x 29,2 x 25,4 cm. © de kunstenaar. Met toestemming van QG Brussel.

Galerie Didier

Devillez

△ Thomas Van

Gindertael

till 20-12

Antwerpen

Art Forum

△ Armin Göhringer &

Michael Kravagna

till 16-01

Campo & Campo

△ Floris Jespers. Zigzag

till 17-01

Coppejans Gallery

△ Un quart de siècle

d’Atelier Les Deux

Garcons

04-12 till 04-01

Fred & Freddy

△ Adrien Tirtiaux. The

Grand Chambord

Interchange

till 31-08-2028

Galerie De Zwarte

Panter

△ Frieda Van dun.

Pictura / Michel Buylen.

Grammer of Paradise

till 25-01

Galerie Vrijdag

△ Hans Bruyneel. There’s

some place that I’d

rather be

till 15-12

Gallery Fifty One

△ Bruno V. Roels.

Artificial Paradise

till 21-02

Gallery28

△ Banksy4Humanity

till 07-12

In-Dependance

△ Tomasz Laczny. Traces

till 11-01

△ Land-/Bodyscapes.

Galerie swap met

Hopstreet Gallery Brussel

15-01 till 07-03

Newchild Gallery

△ Cheung Tsz Hin

05-12 till 29-01

△ Unmade

06-02 till 19-03

Raf Van Severen

Gallery

△ Évasion, une

parenthèse hivernale

poétique

12-12 till 10-01

Stieglitz19

△ Lin Zhipeng alias 223

till 07-02

Tim Van Laere Gallery

△ Franz West

till 17-01

Tommy Simoens

Contemporary Art

Gallery

△ Pavel Büchler.

Experience

till 20-12

valerie_traan gallery

△ Susan Collis.

Remainder / Ayrton Eblé.

Straat

till 20-12

VCRB Gallery

△ Jef Van Campen

till 25-01

Brussels

A.galerie

△ Simon Outers. Jungle

à l’envers

till 31-01

Alice Gallery

△ Jean Jullien

till 13-12

Almine Rech

△ Brent Wadden. Best

Before

till 10-01

Art Lab

△ David Mileikowski. De

Profundis

till 31-12

Bernier/Eliades

Gallery

△ Stefan De Jaeger.

Diversions

till 20-12

Box

△ Marjolein Martinot.

Riverland

till 10-01

Cauchies Selection

△ Jean Marc De

Pelsemaeker. Matière

Noire

till 18-01

Collectors Gallery

△ Nisa Chevènement

till 13-12

Contretype

△ Earth Not a Globe -

Philippe Braquenier

15-01 till 29-03

△ Pop Up. 3e édition

till 14-12

Darwin 15

△ Sébastian Cruyt. A

forest

11 till 17-12

Dauwens & Beernaert

Gallery

△ Peter De Meyer.

Uppers And Downers

till 19-12

Galerie DYS

△ Simone Pellegrini

till 20-12

Galerie Eric Mouchet

△ Eva L’Hoest & Pierre

Gaignard

till 10-01

Galerie Faider

△ Michael Kravagna.

Seasons

till 21-12

Galerie La Forest

Divonne

△ Guy De Malherbe.

Dans les Roches

traversées

till 20-12

Galerie La Patinoire

Royale Bach

△ Alfredo Jaar. La fin du

monde

till 23-12

Galerie Nathalie

Obadia

△ Sasha Cambier de

Montravel. J’ai assis la

Beauté sur mes genoux -

Et je l’ai trouvée amère

till 10-01

△ Viswanadhan

15-01 till 03-2026

Galerie Templon

△ Hervé Di Rosa.

Idolâtries

till 10-01

84

Galerie the K Art

Signatures

△ Odyssée africaine de

Benoît Feron

till 07-12

Gallery Sofie Van den

Bussche

△ Ulrike Bolenz. Real

Humans

till 20-12

Gallery Twenty Seven

△ Julie Perrin & Eric Luc

Maquet. Catharsis

till 06-12

Greta Meert

△ Jef Geys. 1961-1970

till 10-01

Halles Saint-Géry

△ Mappa Mundo

till 31-12

Hangar

△ Nick Brandt. The Day

May Break / Charlotte

Abramow. Maurice,

Tristesse et Rigolade

till 21-12

Hopstreet Gallery

△ Susanne Wellm &

Jonathan Callan. What

Remains

till 20-12

Brussels

Husk Gallery

△ Juana Soria. Memoria.

Synaptic Plasticity

till 20-12

Isabelle De

Borchgrave Atelier

△ Koi et Kimono

till 18-12

JAP

△ Marc Buchy. Hoshi Go

Club

till 16-01

Kunstraum

△ Dome Wood. Fourth-

Space Chapel

till 06-01

L’Enfant Sauvage

△ Vincen Beeckman &

Kasper Demeulemeester.

Invisble Cowboy

till 21-12

La Verrière

△ Claudine Monchaussé.

Sourdre

till 13-12

Le Salon d’Art

△ Kikie Crêvecoeur

till 20-12

LMNO Gallery

△ Aïda Kazarian. Prélude

d’une Feuillaison

till 28-02

Maruani Mercier

△ Bea Scaccia. Mood

Swings

till 03-01

Meessen

△ Solène Rigou. L’Invité.e

surprise

till 20-12

Melissa Ansel

△ Myriam Hornard

Francis Miller. Un

mouvement Derrière Le

Rideau

till 14-12

Michel Rein

△ book, design & art

till 24-12

Michèle Schoonjans

△ Andreas & Sam Ballet.

Quiet Encounters

till 20-12

Modestie Perdriolle

△ Philippe Jaccard

till 12-12

More Upstairs

△ Jean Boghossian’s

latest series of ceramic

works

06 till 31-12

Nationale 8 Gallery

△ the last round

till 13-12

Objects With

Narratives

△ South African

Group Show. Digging

Traces / Conrad Hicks.

Implemente 4

11-12 till …

△ Benoit Viaene &

Katrien Doms. A Serene

Dialogue of Matter

till 07-02

Odradek

△ Pli contre pli - Gita

Remy. Exhumer

till 13-12

QG

△ group show

till 19-12

Rodolphe Janssen

△ Marcel Berlanger

15-01 till 28-02

△ L’union fait la force

/ Sanam Khatibi.

I Miscalculated the Stars

till 20-12

Rossicontemporary

△ Jean-Georges

Massart. Selected Works

1981-2019

till 04-01

Sorry we’re closed

△ Sven Luke. Branches

till 20-12

Stems Gallery

△ Pauline Guerrier. The

guardians of the world

till 13-12

Studio 84 Art &

Culture(s)

△ Christophe Vootz. Half

Monster, Half God

till 07-12

Super Dakota

△ Tenki Hiramatsu.

Hira Hira

till 20-12

The Palm Beach

△ Du bout des doigts

till 20-12

TheMerode

△ Paul Nimer Pjota

till 19-12

△ ENERGIA

till 31-03

Xavier Hufkens

△ Magdalena Odundo

till 24-01

Zedes Art Gallery

△ Leif Österman. The

Garden Never Sleeps

till 20-12

Durbuy

Galerie Brachot

△ Radical or Nothing

till 27-12

Gent

Kiosk

△ Tom Poelmans. A Spirit

in Painting / Veronika

Eberhart. Alles pelt zich

till 21-12

Kristof De Clercq

△ Thomas Müller &

Brigitte Stahl. Two-Way

till 21-12

Rufus Gallery

△ La Joyeuse entrée

d’Arthur Devisscher

13-12 till 18-01

Sabine Oosterlynck

△ focus on small

12-12 till 15-12

Valcke Art Gallery

△ Paint in Clay

till 20-12

Jambes

Galerie Détour

△ Amandine Lamand

till 20-12

Knokke

Aqualex

△ Charlotte

Vandenbroucke

till 31-03

La Louvière

Galerie Nardone

△ Frédéric Kruczynski.

Ponts invisible

till 13-12

Liège

galerie bonnemaison

△ collection

bonnemaison

till 01-02

Louvain-La-

Neuve

Espace 001

△ Henri Plas. Hommage

till 21-12

Mol

Expoa

△ Raymond Minne.

ExpLositie

till 14-12

Mons

Maison Losseau

△ Marie Bonnin. Bords

Perdu

till 01-03

Oostende

valerie_troost gallery

△ Rein Dufait. Spreuken,

Wolken en Aardklompen

till 04-01

Roeselaere

Ter Posterie

△ Dag Meneer Raveel!

till 04-01

Sint-Martens-

Latem

Galerie Oscar De Vos

△ Albert Saverys. Kleur

en seizoen

till 21-12

Soumagne

Galerie de Wégimont

△ Philippe Frere & Mario

Garzaniti & Pascal

Koch. Architect without

architecture

till 21-12

Spa

Galerie Azur

△ Laura Payen & Giulia H

till 21-12

Wavre

Buysse Gallery

△ Tom Van Puyvelde.

Continuum

till 09-05

Wijnegem

Axel Vervoordt

Gallery

△ Raimund Girke

till 21-02

△ William Turnbull.

Paintings 1959-1962

till 11-04

Barbé

△ Carole Ebtinger. Ma

Première Extase était

Blueu / Happy Happy

Joy Joy

till 14-12

Aïda Kazarian. © de kunstenaar. Met toestemming van Galerie LMNO, Brussel.

Galerie S&H De Buck

△ Johan Clarysse. Those

who never look will never

see

till 30-12

Stuur de gegevens voor februari

door naar christophe.dosogne@ips.be

vóór 05-01.

85

Woningen met persoonlijkheid

UNIEK LANDGOED MET STALLEN, SCHUUR EN APART GASTENVERBLIJF

WWW.IMMODOME.BE | T 0469 17 83 40

“Historisch karakter en hedendaagse

architectuur versmelten op dit ruime,

groene domein tot een harmonieus

geheel, elk met hun eigenheid.”

Cristina Steel,

vastgoedmakelaar

ANTWERPEN | BERCHEM | GENT | LEUVEN | LIER | MECHELEN | SCHILDE

88

‘Verzamelaars

verkopen, kopen,

verkopen, kopen’

Sinds 2011 organiseert Native

Auctions veilingen die meer weg

hebben van portretten dan van

klassieke verkoopmomenten.

Dankzij de wendbaarheid van een

kleine structuur biedt het Brusselse

veilinghuis zijn klanten iets wat in

de sector zeldzaam is: persoonlijke

begeleiding, een luisterend oor en

ruimte voor verhalen.

TEKST: GILLES BECHET

Nicolas Paszukiewicz: “We wilden een hybride

model: de kwaliteit en intimiteit van een galerie

combineren met de dynamiek van een veilinghuis.”

Vl.n.r. Sébastien Hauwaert, Nicolas Paszukiewicz en

Emmanuel Van de Putte.

Native Auctions is het resultaat

van een twintig jaar oude

vriendschap tussen drie kenners:

Nicolas Paszukiewicz,

Sébastien Hauwaert en Emmanuel Van

de Putte. Wat hen bindt, is hun fascinatie

voor objecten die schoonheid combineren

met geschiedenis en een open blik voor

kunst uit alle tijden en streken. Alle drie

deden ze ervaring op bij Lempertz, ieder

in een andere periode. In 2011 besloten

Hauwaert en Paszukiewicz hun eigen weg

te gaan. “Door onze professionele ervaring

beseften we dat het anders kon”, vertelt

Paszukiewicz. “Ik hou van galeries, van

hun focus en rust. Klassieke veilinghuizen

proberen vaak alles tegelijk te doen,

waardoor de klant zijn houvast verliest.

Een galerie openen was financieel moeilijk

haalbaar, dus wilden we een hybride

model: de kwaliteit en intimiteit van een

galerie combineren met de dynamiek van

een veilinghuis.”

MULTIDISCIPLINAIRE BLIK

De naam Native verwijst naar hun vroege

interesse in inheemse kunst, en vooral

naar de pure vormen en symbolische

kracht die zulke objecten uitstralen. Toch

gaat het volgens Paszukiewicz om meer

dan dat: “Wat inheems is, kan overal ter

wereld vandaan komen. Of het nu in Europa,

China, Afrika of de Verenigde Staten

is, het is altijd verbonden met een ontwikkelingsfase,

een tijdperk en een plaats. Wat

inheems is, is universeel en tegelijk lokaal.”

Native kiest voor

een meer narratieve

aanpak. Elke veiling

vertelt een verhaal:

het portret van

een verzamelaar,

opgebouwd uit zijn

fascinaties en passies.

De eerste veiling van Native stond in het

teken van Afrikaanse kunst, een domein

waarin de oprichters hun expertise hadden

opgebouwd. Maar al snel groeide hun

aanpak uit tot iets breder: oude meesters,

moderne kunst, design, meubilair, een

mix die getuigt van een wereldwijde visie

op verzamelen. Die veelzijdigheid werd

het handelsmerk van Native. Waar andere

huizen hun veilingen strikt opdelen per

discipline, kiest Native voor een meer narratieve

aanpak. Elke veiling vertelt een

verhaal: het portret van een verzamelaar,

opgebouwd uit zijn fascinaties en passies.

Is die verzamelaar vooral liefhebber van

etnische kunst, moderne schilderkunst

of antiek meubilair, dan weerspiegelt de

veiling dat ook. Het huis wil geen ‘trofeeënjager’

zijn die driehonderd losse objecten

89

‘Wat inheems is,

kan overal ter wereld

vandaan komen.

Het is altijd

verbonden met een

ontwikkelingsfase,

een tijdperk en een

plaats’

NICOLAS PASZUKIEWICZ

Senufo-vogel, porpianong, Ivoorkust, hout en pigment, 138 x 56 cm. © Native. Richtprijs: € 40.000-60.000.

‘Een collectie is

een levend geheel’

SÉBASTIEN HAUWAERT

aanbiedt, maar een verteller die betekenis

geeft aan samenhang. “Het is telkens een

ontmoeting met een persoonlijkheid”, zegt

Paszukiewicz. “Via hun voorwerpen leer je

hun leven kennen, hun keuzes, hun esthetiek.”

Die persoonlijke aanpak werkt ook de

andere kant op: kopers worden vaak zelf

verzamelaars. “Sommige klanten kwamen

binnen voor één object, bijvoorbeeld een

bronzen dier, en vertrokken later met een

Afrikaans masker of een modern schilderij.

Hun smaak evolueert, net als hun collectie.”

VERZAMELAAR CENTRAAL

Bij Native draait alles om de verzamelaar,

niet om het spektakel. De veilingzaal is

ontworpen als een plek waar kenners zich

thuis voelen, een ruimte waar tijd genomen

wordt om te kijken, te praten en te

begrijpen. “Een collectie is een levend geheel.

Verzamelaars verkopen, kopen, verkopen,

kopen”, zegt Hauwaert. “Sommigen

keren tien keer terug met kleine groepen

objecten. Hun interesses verschuiven, hun

verzamelingen groeien. Mensen die we

leerden kennen via inheemse kunst kopen

nu ook design of moderne schilderijen,

en brengen op hun beurt weer iets terug

dat elders is aangekocht. We werken niet

alleen met nalatenschappen, maar met

mensen in beweging.”

Native biedt die verzamelaars maatwerk:

geen standaardverkoop, maar een traject

op maat. “We kunnen een museumachtige

tentoonstelling opzetten,” legt Paszukiewicz

uit, “met een catalogus en een

esthetische lijn die aansluit bij het verhaal

van de collectie. We kunnen een prachtige

selectie samenstellen, die we gedurende

twee weken of een maand tonen, en het

hoogtepunt kan een veiling zijn of niet.

Het gaat ook om de schoonheid van het

gebaar.” Van de Putte vult aan: “Wij kunnen

ons de luxe permitteren om de tijd

te nemen, iets wat veel grote huizen niet

meer kunnen. We bepalen zelf het ritme,

de interpretatie en de vorm van elke veiling.

Dat maakt het verschil.”

90

DECOR MET GESCHIEDENIS

Achter een discrete gevel in rode baksteen,

in het hart van Brussel, huist een ruimte

met karakter. De voormalige feestzaal, ooit

onderdeel van een complex dat reikte tot

aan de Charleroisesteenweg, ademt licht,

rust en architecturale precisie. Ontworpen

aan het einde van de 19e eeuw door Hendrik

Beyaert met hulp van Paul Hankar,

werd het pand zes jaar geleden zorgvuldig

gerenoveerd door Olivier Dwek. Die setting

past perfect bij Native’s aanpak: intiem,

helder en zonder franje. Hier komen de

verhalen van objecten tot leven.

In september vorig jaar sloot Emmanuel

Van de Putte zich officieel aan bij het duo

Paszukiewicz en Hauwaert. De voormalige

directeur van het Brusselse Sotheby’s-kantoor,

gespecialiseerd in 19e- en 20e-eeuwse

kunst, bracht internationale ervaring

mee, maar zag zijn overstap vooral als

een thuiskomst. “Ik was aanwezig op hun

eerste veiling en heb hun catalogi altijd

bewaard”, zegt hij met een glimlach.

Sinds de oprichting organiseerde Native

een dertigtal veilingen en bouwde het

huis een stevige reputatie op. Zo’n 75

procent van de verkopen gaat tegenwoordig

naar buitenlandse klanten, en dat is

een opmerkelijke prestatie voor een klein,

onafhankelijk veilinghuis. Toch willen de

drie oprichters hun groei beheerst houden.

Geen externe investeerders, geen expansiedrift,

wel autonomie en tijd. Met drie à

vier zorgvuldig gecureerde veilingen per

jaar blijft het huis financieel gezond en

trouw aan zijn principes.

kwaliteit, nieuwsgierigheid en menselijkheid.

“Ik wil veilingen met bijzondere stukken,

van uitzonderlijke kwaliteit”, besluit

Paszukiewicz. “Als we daarvoor het juiste

publiek vinden, is dat de mooiste beloning.

Perfectie is niet menselijk, maar het streven

ernaar brengt je wel ver.”

VEILING

Modern Art, African Art & Design:

Works from the Belfius Art Collection and

Various Private Collections – Highlights

02-12

Native Auctions

Brussel

www.native-auctions.com

‘We kunnen de tijd

nemen die veel

veilinghuizen niet

hebben en kiezen

voor een bepaalde

interpretatie, ritme,

tentoonstelling of

veiling’

EMMANUEL VAN DE PUTTE

NETWERK IN VOLLE BLOEI

Stap voor stap breidt Native zijn invloed

uit. Het huis werkte al voor de koninklijke

familie van Qatar en veilt deze maand de

designmeubelen van modeontwerper Ann

Demeulemeester. Ook Belfius Bank deed

een beroep op hun expertise om een deel

van haar kunstcollectie te verkopen. De

reden? Native’s vermogen om verhalen

samen te brengen. “Belfius wilde zijn collectie

niet fragmenteren”, vertelt Paszukiewicz.

“In plaats van Nederlandse oude

meesters naar Nederland, Franse schilderijen

naar Parijs en Amerikaans werk naar

New York te sturen, konden ze alles hier

tonen als één geheel, met context.”

Voor de komende tien jaar ambieert Native

een verdere uitbouw van zijn gecatalogiseerde

veilingen en tentoonstellingen,

gecombineerd met een sterke online aanwezigheid.

De kern blijft echter dezelfde:

Le Corbusier, kast voor de Unité d’Habitation, Marseille, 1947-1952, gelakt hout, 155 x 105 x 53 cm. © Native.

Richtprijs: € 4.000–6.000.

91

Veilingen

Wereldwijd

€ 520.000

Francisco de Goya, Portret van de

hertog van Alba en markies van Villafranca,

ca. 1783, olieverf op doek, 52,5

x 42,7 cm. Dorotheum, Wenen, 23-10.

© Dorotheum.

$ 203.200

Ensemble van vier canopische vazen, Egypte, XXVIe dynastie,

664-525 v.Chr., beschilderd albast. Christie’s, New York, 23-10.

© Christie’s Images Ltd.

€ 27.000.000

Amedeo Modigliani, Elvire en

buste, ca. 1918-1919, olieverf op

doek, 65,2 x 46,5 cm. Sotheby’s,

Parijs, 24-10. © Sotheby’s Art

Digital Studio.

AFGELOPEN

Dorotheum toont

Goya-portret

Het klapstuk van de veiling van

oude meesters op 23 oktober in

het Dorotheum was het onlangs

herontdekte Portret van de jonge

hertog van Alba van Francisco de

Goya. Het ging van de hand voor

het uitzonderlijke bedrag van

€ 520.000. Het werk werd rond

1783 in opdracht geschilderd als

representatief portret van een

van de machtigste leden van

de Spaanse adel in die tijd. Op

meesterlijke wijze paart Goya hier

naturalistische observatie aan

psychologisch realisme. Ook voor

Italiaanse schilderijen was er grote

belangstelling op de veiling, met

name voor de werken van Michele

Marieschi en Luigi Querena. Een

‘capriccio’ van een van de grote

schilders van landschappen van de

Grand Tour, Giovanni Paolo Panini,

getiteld Offer aan Aesculapius op

het Tibereiland, werd door een

telefonische bieder gekocht voor

€ 395.500. Het werd geschilderd in

opdracht van de beroemde Britse

arts Richard Mead, als eerbetoon

aan de god van de geneeskunde

en genezing. Ook Het ongeloof

van de heilige Thomas, geschilderd

door een kunstenaar uit de

kring van Caravaggio, kon op veel

belangstelling rekenen en overtrof

ruimschoots de verwachtingen

met een hamerprijs van € 292.500.

Egyptische

antiquiteiten bij

Christie’s

Op 23 oktober, een week voor de

officiële opening van het Grand

Egyptian Museum op het plateau

van Gizeh, organiseerde Christie’s

in New York een veiling van

antiquiteiten die $ 2,2 miljoen in

het laatje bracht. Het succes van

deze veiling, die deel uitmaakte

van een druk internationaal

programma in deze categorie,

illustreert de groeiende vraag naar

antiquiteiten, met 21% millennials

onder de bieders. De nadruk lag

op decoratieve objecten met aantrekkelijke

richtprijzen. Voor veel

stukken van Egyptische oorsprong

werd de richtprijs ruimschoots

overtroffen. Het hoogste bod was

voor een set van vier Egyptische

albasten canopische vazen die

ooit toebehoorden aan een zekere

Khakare en dateren van het einde

van het Nieuwe Rijk, ten tijde van

de 26e dynastie (664-525 v.Chr.).

Ze veranderden van eigenaar

voor $ 203.200. Andere opmerkelijke

resultaten waren onder

meer een Cycladisch marmeren

hoofd, dat van de hand ging voor

hetzelfde bedrag (meer dan drie

keer de laagste richtprijs) en een

Egyptisch beeld van verguld hout

en brons dat een ibis voorstelt,

toegewezen voor $ 190.500, meer

dan tweeënhalve keer de laagste

richtprijs. Onder de aangeboden

juwelen werd een Romeinse gouden

ring in de vorm van een slang,

daterend uit de 1e eeuw v.Chr. tot

de 1e eeuw n.Chr., afgehamerd

op $ 30.480, tweeënhalve keer de

laagste richtprijs.

Surrealistische

avond bij Sotheby’s

Op 24 oktober profiteerde

Sotheby’s van de drukte rond Art

Basel Paris om de beste resultaten

in Frankrijk ooit te behalen voor

een veiling van surrealistische

en moderne kunst. De veilingen

Surréalisme et son héritage en

Modernités brachten in totaal

€ 89,7 miljoen op, een stijging van

50% ten opzichte van dezelfde

reeks veilingen in 2024. Dé blikvanger

was Elvire en buste (1918-1919)

van Amedeo Modigliani, met een

hamerprijs van € 27 miljoen, terwijl

experts niet meer dan € 7,5 miljoen

hadden verwacht. Hiermee is dit

het duurste werk van Modigliani

dat ooit in Frankrijk is verkocht en

het duurste stuk dat ooit door Sotheby’s

in Parijs is verkocht. Zeven

bieders streden om dit schilderij,

dat sinds 1947, toen het in een privécollectie

terechtkwam, niet meer

in het openbaar te zien was geweest.

Het surrealistische deel van

de veiling bracht € 26,9 miljoen op,

het op één na hoogste bedrag ooit

voor een surrealistische veiling bij

Sotheby’s in Frankrijk.

Christie’s boekt

sterke resultaten

Met een totaalbedrag van € 92,44

miljoen en 88% verkochte lots

leverden de vier veilingen die

Christie’s op 23 en 24 oktober hield

ter gelegenheid van de Paris Art

Week een sterk resultaat op, een

stijging van 16% ten opzichte van

dezelfde week in 2024. Dit succes

sloot naadloos aan bij de Marquee

Week in Londen, georganiseerd

ter gelegenheid van Frieze, die in

totaal £ 106,9 miljoen (€ 122,7 miljoen)

opbracht. Gedragen door de

kwaliteit van de werken die Christie’s

aanbood en hun herkomst,

illustreerde het resultaat van deze

veilingen de veerkracht en diepgang

van de markt. De aanwezige

verzamelaars waren op zoek naar

zeldzame en bekende stukken. In

totaal waren bijna 900 deelnemers

van 55 nationaliteiten geregistreerd

voor de vier veilingen.

Het kwam dan ook vaak tot een

verwoede biedstrijd, zoals voor het

portret van Ambroise Adam dans

le jardin à Pressagny van Edouard

Manet, het eerste schilderij dat de

kunstenaar in de openlucht schilderde:

na meer dan tien minuten

92

€ 18.375.000

Yves Klein, California (IKB 71), 1961, droog pigment en kunsthars op doek bevestigd

op paneel, 195 x 421,6 cm. Christie’s, Parijs, 23-10. © Christie’s Images

Limited.

$ 162.500

Philippe Druillet, Métal Hurlant

#2 Cover Original Art, 1975, Les

Humanoïdes Associés. Heritage

Auctions, Dallas, 25 & 26-10.

© Heritage Auctions.

€ 455.000

Venetië, eind 15e eeuw, kom van

‘calcedonio’-glas, 14 x 31 cm. Gros

& Delettrez, Parijs, 28-10. © Gros &

Delettrez.

bieden werd het uiteindelijk afgehamerd

op € 895.350, meer dan

acht keer de richtprijs. California

(IKB 71), een knap staaltje van het

genie van Yves Klein, vestigde met

€ 18,37 miljoen een record voor de

kunstenaar in Frankrijk, en werd zo

meteen ook het duurste naoorlogse

en hedendaagse kunstwerk

werd dat in 2025 in Frankrijk werd

verkocht. Het werk werd geveild

namens een belangrijke Amerikaanse

privéverzamelaar. Een en

ander wijst op de grote aantrekkingskracht

die Parijs momenteel

op internationaal gebied uitoefent.

Modern en

hedendaags bij

Artcurial

Eveneens in de week van Art Basel

Paris pakte Artcurial uit met de

tweede editie van de veiling Selected

20/21. Deze veiling, gewijd aan

moderne en hedendaagse kunst,

omvatte 27 lots. Verzamelaars en

liefhebbers konden bieden op

bekende werken uit de 20e en

21e eeuw. Onder de vakkundige

leiding van veilingmeester Arnaud

Oliveux bracht de veiling in een

volle zaal in totaal € 9,7 miljoen op,

inclusief kosten. Het hoogtepunt

was een set van twee bronzen

beelden van Alberto Giacometti,

toegewezen voor € 2,18 miljoen,

inclusief kosten, terwijl Composition

murale van Fernand Léger

van de hand ging voor € 820.880,

inclusief kosten, en Maternité sur

fond bleu van Marc Chagall voor

€ 741.440. Tot slot veranderde een

Mirror van Anish Kapoor van eigenaar

voor € 688.480 en ging Cock’s

comb van Alexander Calder de

deur uit voor € 529.600, inclusief

kosten.

Hoge

stripbiedingen bij

Heritage Auctions

Met een opbrengst van $ 162.500

(inclusief kosten) was de cover van

nr. 2 van Métal Hurlant (uitg. Les

Humanoïdes Associés, 1975), van

stripauteur Philippe Druillet, het

klapstuk van de internationale veiling

van stripwerken die Heritage

Auctions op 25 en 26 oktober hield

in Dallas. Het indrukwekkende

totaalbedrag van $ 2,36 miljoen

getuigt van de blijvende aantrekkingskracht

van de sciencefictionkunst

uit de jaren 70 en van de

grote invloed van deze tekenaar

op een hele generatie van stripkunstenaars.

Voor Olivier Delflas,

directeur van de afdeling International

Comic Art and Anime, vormt

de cover van Métal Hurlant ‘een

mijlpaal in de geschiedenis van de

sciencefictionstrip voor volwassenen

en ongetwijfeld een van de

meest herkenbare beelden uit de

hele geschiedenis van de sciencefiction’.

Ook de werken van Moebius

(Jean Giraud), Frank Miller,

Enrico Marini, Juanjo Guarnido en

Luis Royo konden op veel belangstelling

rekenen op deze veiling

met een zorgvuldig geselecteerd

aanbod. Er namen 2534 bieders uit

de hele wereld aan deel. Opvallend:

van de 688 aangeboden

lots werd 99,85% verkocht. Het

succes van deze veiling was ook

te danken aan een prestigieuze

selectie werken van internationale

meesters zoals Hergé, Enki Bilal,

Manuel Sanjulián en Pepe Gonzalez,

evenals uitzonderlijke stukken

van beroemde Amerikaanse

kunstenaars, onder wie Robert

Crumb, Hal Foster, Alex Raymond,

John Byrne, John Buscema en Mike

Mignola.

Zeldzame

‘calcedonio’ bij

Gros & Delettrez

De derde veiling rond het thema

‘rariteitenkabinet’, bij Gros &

Delettrez op 28 oktober in Drouot,

leverde twee opvallende resultaten

op, die ex aequo op € 455.000

uitkwamen. Een Venetiaanse kom

uit het einde van de 15e eeuw,

die dankzij het ’calcedonio’-glas

agaatmotieven imiteert, overtrof

ruimschoots de hoogste richtprijs

van € 250.000. Van de drie

bekende kommen van dit type

(de twee andere bevinden zich in

het Victoria and Albert Museum

en in de collecties van Saksen-

Coburg) is dit het best bewaarde

exemplaar. Dit uitzonderlijke stuk

werd ongetwijfeld ontworpen om

een ensemble te vormen met een

peervormige waterkan op voetstuk

van vergelijkbare kwaliteit en

afmetingen, met dezelfde blauwe

marmering van het materiaal, op

19 december 2024 door hetzelfde

veilinghuis geveild voor € 390.000.

Het tweede topstuk, dat voor hetzelfde

bedrag werd toegewezen,

was een Parijs object uit circa 1645.

Deze agaten beker met deksel,

een waar juweeltje, stond vermeld

in de inventaris van handelaardecorateur

Laurent Danet (ca.

1659-1720), een leverancier van

Lodewijk XIV.

OP KOMST

Gerrit Dou bij

Christie’s

De eerste afbeelding van een

muzikant door Gerrit Dou (1613-

1675), De fluitspeler, gaat op 2

december onder de hamer op de

veiling Old Masters Evening Sale

van Christie’s, tijdens de Classic

Week in Londen. Net als zijn

leermeester Rembrandt behoorde

Gerrit Dou tot de beroemdste

93

Veilingen

Wereldwijd

RICHTPRIJS: £ 2.000.000-

3.000.000 (€ 2.500.000-

3.500.000)

Gerrit Dou, De fluitspeler, ca. 1632-

1635, olieverf op paneel, 35,7 x 29,2 cm.

Christie’s, Londen, 02-12. © Christie’s

Images Ltd.

Meester van de Triptiek van het Armenhuis van Sherborne, De vijf wonderen van

Christus, ca. 1480-1490, olieverf en goud op panelen, 99,1 x 127 cm (midden),

99,1 x 58,4 cm (elk luik). Sotheby’s, Londen, 03-12. © Sotheby’s Art Digital Studio.

Deel van de bronzen beelden van

Aristide Maillol aangeboden door

Lempertz, in Keulen, op 04 en

05-12. © Lempertz.

Nederlandse kunstenaars van de

17e eeuw. Cosimo III de’ Medici

was een van zijn mecenassen en

zijn werken werden gepresenteerd

aan Karel II van Engeland. Dit

vroege meesterwerk uit een relatief

bescheiden maar zeer gewild

oeuvre is een symbolisch stilleven

dat verwijst naar muziek, kennis en

de kortstondigheid van het leven.

De fluitspeler heeft microscopisch

klein geschilderde details en een

geglazuurde afwerking die elk

spoor van penseelstreken verbergt.

Het illustreert de buitengewone

technische precisie die de meester

tot een van de meest geprezen

schilders van zijn tijd maakte. Het

werd 125 jaar lang bewaard in een

beroemde Engelse collectie (richtprijs:

£ 2.000.000-3.000.000).

Sotheby’s

veilt Vlaams

meesterwerk

Op 3 december pakt Sotheby’s in

Londen uit met een meesterwerk

van de Vlaamse schilderkunst,

waarvan recent wetenschappelijk

en academisch onderzoek

het uitzonderlijke belang

heeft aangetoond. Dit anonieme

altaarstuk, een werk van

de Meester van de Triptiek van

het Armenhuis van Sherborne,

is uniek door zijn iconografie en

perfect bewaard gebleven. Het

zou tussen 1480 en 1490 in Brussel

zijn geschilderd door iemand uit

de entourage van een van de

grootste Vlaamse meesters van

die tijd, met name Rogier van der

Weyden. Het is afkomstig uit het

St John’s Almshouse, een Engels

armenhuis, in 1437 opgericht in de

abdij van Sherborne (Dorset). De

iconografie verwijst rechtstreeks

naar de zorgen opvangtaak

van deze liefdadigheidsinstelling,

wat doet vermoeden dat het

werk een speciale opdracht van

een Engelse mecenas was, misschien

Robert Neville, bisschop

van Salisbury (1404-1457), of zijn

opvolger Richard Beauchamp

(†1481), die beiden hun steun hebben

verleend aan de oprichting

van het armenhuis. De opbrengst

van de verkoop, geschat op £ 2,5

tot 3,5 miljoen (€ 3 tot 4 miljoen),

moet het St John’s Almshouse in

staat stellen zijn oorspronkelijke

missie voort te zetten en onderdak

te bieden aan lokale mensen

in nood, een missie waaraan de

instelling al bijna zeshonderd jaar

ononderbroken werkt.

Maillol-bronzen bij

Lempertz

Op 4 en 5 december presenteert

Lempertz in Keulen een uitzonderlijke

collectie van dertien

bronzen beelden van Aristide

Maillol (1861-1944). Deze collectie

illustreert de historische samenwerking

tussen de beeldhouwer,

kunsthandelaar Ambroise Vollard

en bronsgieter Florentin Godard,

die een belangrijke rol speelden bij

de verspreiding van de moderne

beeldhouwkunst aan het begin

van de 20e eeuw. Maillol werd in

1898 door Edouard Vuillard aan

Vollard voorgesteld en exposeerde

vanaf 1902 bij de kunsthandelaar,

waarmee een beslissende relatie

werd bezegeld. Twee contracten,

ondertekend in 1902 en 1905, droegen

22 modellen over aan Vollard,

met uitgave- en reproductierechten.

Deze werken, die in 2021 door

Ursel Berger zijn opgenomen in de

door Vollard uitgegeven catalogus

van Maillols sculpturen, illustreren

de ontwikkeling van de intieme

en sensuele stijl van de beeldhouwer,

van meet af aan geprezen

door Rodin en Mirbeau. Elf

van de dertien sculpturen die bij

Lempertz onder de hamer gaan,

zijn afkomstig uit deze historische

editie van Vollard-Godard,

waarvan sommige exemplaren

worden bewaard in Staedel Museum

in Frankfurt, Rodin Museum

in Parijs, Metropolitan Museum

of Art in New York en Poesjkinmuseum

in Moskou. De collectie

omvat onder meer een zeldzame

scharnierende deurhamer uit de

Nabis-periode (collectie van John

Hay Whitney), het penduleontwerp

Les Deux soeurs (waarvan slechts

twee andere exemplaren bekend

zijn) en La Femme assise, ook wel

Baigneuse Renoir genoemd, want

te zien in verschillende schilderijen

van Renoir. De collectie biedt

een uitzonderlijk overzicht van de

dialoog tussen creatie, uitgave en

verzameling in de beeldhouwkunst

van de 20e eeuw, en viert tevens

de vijftigste verjaardag van Henrik

Hanstein als veilingmeester.

Legendarisch

horloge bij Phillips

In het kader van de viering van zijn

tiende verjaardag zal Phillips, in

samenwerking met Bacs & Russo,

op zijn veiling The New York Watch

Auction: XIII, op 6 en 7 december

in New York, uitpakken met het

unieke polshorloge van Francis

Ford Coppola, speciaal ontworpen

voor de legendarische regisseur

door horlogemaker F.P. Journe.

Dit exemplaar, ontstaan uit een

gesprek tussen de twee titanen

in 2012, waarin de regisseur vroeg

of er ooit een menselijke hand

was gebruikt om de tijd aan te

geven, is het eerste horloge in

de geschiedenis met dit opvallende

kenmerk. Deze FFC wordt

ter veiling aangeboden samen

met zes andere horloges uit de

persoonlijke collectie van Coppola,

waaronder de F.P. Journe

‘Résonance’ die hij in 2009 van zijn

vrouw Eleanor kreeg en die leidde

tot zijn beslissende ontmoeting

met François-Paul Journe. Dit

prototype, dat naar verwachting

meer dan een miljoen dollar zal

opbrengen, zou wel eens een van

94

RICHTPRIJS: $ 1.000.000

F. P. Journe, prototype van FFC, uniek

stuk voor Francis Ford Coppola.

Phillips, New York, 06 & 07-12.

© Phillips.

RICHTPRIJS: € 60.000-80.000

Boeddhabeeld, Gandhara, 1e-4e eeuw,

schist. Bonhams Cornette, Parijs, 10-12.

© Bonhams Cornette.

RICHTPRIJS:

€ 100.000-150.000

François Boucher, Nature

morte au vanneau huppé et

au combattant varié, ca. 1745,

olieverf op doek, 45 x 33,7 cm.

Pescheteau-Badin OVV, Parijs,

12-12. © Pescheteau-Badin.

de meest gewilde lots van het seizoen

kunnen worden wat horloges

betreft. Op 8 november ging bij

Phillips, in Genève, trouwens een

Patek Philippe Perpetual Calendarhorloge

(ref. 1518) uit 1943 van de

hand voor liefst CHF 14,2 miljoen

(€ 15,2 miljoen).

Vergeten Gauguin

bij Artcurial

Op 9 december veilt Artcurial

Danse bretonne van Paul Gauguin,

geschilderd in 1889. Dit beroemde

paneelschilderij uit de Bretonse

periode van de kunstenaar, dat al

meer dan veertig jaar niet meer

tentoongesteld is en sinds 1919

veelvuldig werd gepubliceerd, zou

€ 500.000 tot 700.000 in het laatje

moeten brengen. Dit opvallend

lange tafereel bestaat uit twee

delen: links een farandole van

Bretonse vrouwen en mannen die

elkaar bij de hand houden, in het

midden twee muzikanten die op

vaten zitten, en rechts een varken,

een boerin en drie ganzen, alles

onder een stralend gele hemel

en een golvende horizon. Het zou

interessant kunnen zijn voor een

museum.

Bonhams: grote

Belgische collectie

Op 10 december (en van 02 tot 16-

12 online) veilt Bonhams Cornette

de Saint Cyr in Parijs een Belgische

collectie van meer dan 350 objecten

die in de loop van meer dan

zeventig jaar zijn verzameld. Twee

topstukken zullen de aandacht

van de meest kapitaalkrachtige

verzamelaars trekken: een boeddhabeeld

van grijze schist uit de

oude regio Gandhara, in de jaren

1970 gekocht van de Belgische

verzamelaar Claude de Marteau,

met een geschatte waarde van

€ 60.000 tot 80.000. Een fijn cycladisch

vrouwelijk idool van marmer

(Spedos-variëteit), daterend uit de

oude cycladische kunst II (ca. 2600-

2400 v.Chr.), heeft een richtprijs

van € 60.000 tot 80.000. Ook opmerkelijk

is een albasten hoogreliëf

dat de annunciatie voorstelt, van

een navolger van Jehan Mone, uit

Brabant, Mechelen of Antwerpen,

ca. 1550-1580 (richtprijs: € 20.000-

30.000). Ook opvallend is een fijne

olieverfschildering op paneel die

de kruisiging voorstelt, komend uit

de Antwerpse school van de 16e

eeuw (richtprijs: € 8.000-12.000).

Stern-collectie bij

Christie’s

Op 12 december veilt Christie’s in

Parijs de collectie van de familie

Stern. De Sterns, een kosmopolitische

dynastie van bankiers wier

naam sinds de 18e eeuw in gouden

letters in de economische geschiedenis

van Europa staat geschreven,

zijn net als de Rothschilds, met wie

ze verwant zijn, al sinds jaar en dag

een familie van verzamelaars, mecenassen

en filantropen met een

uitstekende reputatie. Als zodanig

ontkwam hun collectie niet aan de

roof door de nazi’s tijdens de Tweede

Wereldoorlog. Christie’s biedt

een selectie werken aan die een

eerbetoon zijn aan de eclectische

smaak van de familie, met een

ruime waaier van lots en disciplines.

Deze veilingen vertegenwoordigen

een deel van hun collectie

en omvatten drie generaties. Het

gaat om 360 stukken, die sinds hun

aankoop in de familie zijn gebleven

en daardoor al decennia lang niet

meer op de markt zijn verschenen.

Deze selectie illustreert de

geschiedenis van de familie door

de persoonlijke keuzes van enkele

van haar leden, en wel gedurende

meer dan een eeuw. De te koop

aangeboden collectie omvat

werken die zijn aangekocht door

Edgard Stern (1854-1937), destijds

hoofd van de Parijse tak van de

familie, door zijn schoondochter

Alice Stern (1906-2008) en hun

nakomelingen. Stern was gepassioneerd

door oude meesters en

verzamelde voornamelijk schilderijen

van 17e-eeuwse Nederlandse

meesters, zoals Een vismarkt

aan de oever van een rivier van

Matys Schoevaerdts (1665-1723). Er

gaan ook belangrijke tekeningen

onder de hamer, gesigneerd door

grote kunstenaars uit de 18e eeuw,

waaronder Pierre-Paul Prud’hon en

François Boucher.

Boucher-unicum

in Drouot

Het schilderij dat op 12 december

door Pescheteau-Badin wordt

geveild in Drouot is een zeldzaam

en kostbaar werk van François

Boucher (1703-1770) in het genre

van het stilleven. Het is het eerste

werk dat werd teruggevonden en

getuigt van het vakmanschap van

de kunstenaar op het hoogtepunt

van zijn carrière, door de kwaliteit

van de uitvoering, de zelfverzekerde

toets, de beheerste impasto

en de nauwkeurige weergave van

de texturen, met name van het

verenkleed. De overheersende

zwarte tinten, subtiel genuanceerd

met diepgroen, de evenwichtige

compositie en de elegantie van de

picturale materie situeren dit werk

in de jaren 1745-1750, toen Boucher

afstand nam van de noordelijke

invloeden uit de 17e eeuw die zijn

vroege werk hadden geïnspireerd.

Dit soort onderwerpen doet onvermijdelijk

denken aan Jean-Baptiste

Oudry, die zich hierin had gespecialiseerd

en met wie Boucher vanaf

de jaren 1730 nauw bevriend was.

Deze prachtige en zeldzame compositie

zou € 100.000 tot 150.000

moeten opbrengen.

95

€ 30.000

Verrassend geveild

Tijdens de catalogusverkoop van 16

oktober stond een bijzondere verrassing

te wachten in de Brusselse zaal

Arenberg: een werk op papier van René

Magritte (1898-1967). Vaak wordt vergeten dat

Magritte, voordat hij de carrière begon die

we kennen, eerst een uitzonderlijk reclametekenaar

was. Deze affiche, uiterst zeldzaam,

vormt het belangrijkste bewijs van de betrokkenheid

van de surrealistische kunstenaar in

de periode tussen de twee wereldoorlogen.

De afbeelding toont Léon Degrelle, leider

van de fascistische Rex-partij, die een spiegel

vasthoudt waarin het gezicht van Adolf Hitler

wordt weerspiegeld. De zeldzaamheid van de

affiche komt waarschijnlijk doordat ze uit voorzorg

werd vernietigd bij de komst van de Duitsers

aan het begin van de Tweede Wereldoorlog.

Tijdens de bezetting was Magritte bang

gearresteerd te worden, mede door dit beeld.

Magritte had Le vrai visage de Rex (Het ware

gezicht van Rex) ontworpen ter ondersteuning

van het Comité de Vigilance des Intellectuels

Antifascistes, opgericht in juni 1935 en zeer

actief in de strijd tegen de extreemrechtse

partij. Hoewel de affiche meestal wordt gedateerd

op 1937 of 1939, stamt deze in werkelijkheid

uiterlijk van oktober 1936, toen ze in de

pers werd besproken en gereproduceerd, en

er zelfs postzegels van werden gemaakt (La

Dernière Heure, 25 oktober 1936 en La Voix du

Peuple, 26 oktober 1936).

De lithografie is uitgevoerd in rood en zwart.

De felle kleuren zijn op verschillende manieren

aangebracht: lichte modellering van de

gezichten, arceringen in de kleding, brede

penseelstreken voor de achtergrond en effen

vlakken. Deze variatie toont de zorg waarmee

Magritte dit uitzonderlijke beeld heeft samengesteld,

dat zijn enige bekende politieke

werk vormt. Het werd geschat tussen 2.000

en 2.500 euro en is uiteindelijk verkocht voor

30.000 euro.

René Magritte, Le vrai visage de Rex, ca. 1935-1936,

Vorst-Brussel, J. Wuillaume, lithografie, 81 x 58 cm,

stempel ‘Service de l’affichage/ Ville de Bruxelles’.

© Arenberg Auctions.

96

Veiling resultaten

België

01-10 Amalric Walter-vaas verrast bij Zouave Auctions

Voor zijn tweede verkoop

stelde Zouave Auction een

gevarieerde selectie voor.

Dat gaat van design met de

Tulip-toelen uit de Pedestal

Collection van Eero Saarinen,

verkocht voor € 4.800,

tot zilverwerk zoals een

mosterdpot en strooibus uit

1770, van de edelsmid Johannes

Cools, toegewezen voor

€ 3.000. Verrassend was een

vaas in glaspasta van Amalric

Walter, die op € 500-700 was

geschat, maar voor € 2.400

afgehamerd werd.

€ 6.000

Salvador Dalí (1904-1989), Le

bestiaire de La Fontaine Dalinisé,

uitgegeven door Robert

Mouret, éditions des Maitres

Contemporains, reeks van

twaalf etsen op velijn. Richtprijs:

€ 2.500-3.500 © Zouave

Auctions.

€ 4.800

Eero Saarinen (1910-1961), reeks van

acht Tulip-stoelen, ontworpen voor de

Pedestal Collection, uitgegeven door

Knoll in 1957. Richtprijs: € 3.000-4.000.

© Zouave Auctions.

€ 3.000

Johannes Josephus Cools, meesterzilversmid

in Diest (Leuven) vanaf 1766,

mosterdpot met oor en strooibus, zilver,

Brusselse stadskeur, jaartal (17)70, en

meesterteken van de zilversmid. Richtprijs:

€ 1.500-2.000. © Zouave Auctions.

03 t/m 04-10 Lucratieve mantelklok bij Coronari

€ 17.000

Imposant Italiaans Carrara-wit marmeren

waterbekken met drie gevleugelde leeuwen,

18e eeuw. Richtprijs: € 8.000-12.000.

© Coronari Auctions.

€ 15.000

Franse ‘tête de poupée’ Louis XIV

Boulle-mantelklok met verguld bronzen

monturen en inlegwerk in koper, tin en

schildpad op voet, laat 17e eeuw. Richtprijs:

€ 2.500-5.000. © Coronari Auctions.

Op 3 en 4 oktober organiseerde Coronari Auctions een veiling

met maar liefst 900 loten, waarin antiek en kunst elkaar prachtig

aanvulden. In de kijker: een Franse ‘tête de poupée’ Louis XIV

Boulle-mantelklok met verguld bronzen monturen en inlegwerk

in koper, tin en schildpad uit de late 17e eeuw, met een

hamerprijs van € 15.000. Een paar fraai gesculpteerde verguld

houten consoles met marmeren bovenblad uit 18e-eeuws

Frankrijk wisselde van eigenaar voor € 11.000, terwijl een grote

Chinese blauwwitte en koperrode vaas met florale en figuratieve

medaillons, 19e eeuw, € 7.500 opleverde. Ook een grote gepolychromeerde

houten sculptuur van Jezus als Salvator Mundi uit

de 16e eeuw trok veel aandacht en werd verkocht voor € 7.500,

terwijl modernere stukken evenzeer aanzien kregen, zoals een

rechthoekige salontafel met geëtst koperen bovenblad, Georges

Mathias voor Lova Creation, België, jaren 70/80, die van eigenaar

wisselde voor € 6.000. De mix van zeldzame antieke stukken, opvallende

decoratieve kunst en meesterwerken uit verschillende

periodes zorgde voor een levendige verkoop, waarbij elk stuk

zijn eigen publiek vond.

t/m 05-10

Rolls-Royce bij Rops

€ 26.000

Rolls-Royce ‘Silver Shadow’,

1969. Richtprijs: € 15.000-

20.000. © Rops.

€ 11.200

Arthur Dupagne

(1895-1961), De drie

danseressen, beeldhouwwerk

met stempel van

gieter Batardy, uniek stuk,

57 x 60 x 14 cm. Richtprijs:

€ 10.000-15.000. © Rops.

€ 8.200

De Sede, modulaire lederen

canapé, lengte: 500 cm. Richtprijs:

€ 6.000-7.000. © Rops.

€ 7.200

Portret van Christus, 17e

eeuw, olieverf op doek,

70 x 55 cm. Richtprijs:

€ 800-1.200. © Rops.

€ 4.000

Zilveren strooibus

en mosterdpot, 18e

eeuw, Luikse stadskeur.

Richtprijs: € 4.000-5.000.

© Rops.

97

Veiling resultaten

België

06 t/m 07-10 Gustav Max Stevens bij Horta

€ 28.000

Baron Léon Frédéric (1856-1940,

Belgische School), Meisje met lieveheersbeestje,

1910, olieverf op doek,

86 x 67 cm. Richtprijs: € 5.000-7.000.

© Horta.

€ 26.000

Ring in witgoud, met briljantgeslepen

solitaire diamant van ca. 18 karaat.

Richtprijs: € 24.000-26.000. © Horta.

€ 17.000

Gustav Max Stevens (1871-1946,

Belgische School), Andromeda gered

door Perseus, 1896, olieverf op doek,

110 x 106 cm. Richtprijs: € 800-1.200.

© Horta.

€ 16.000

Juliette Wytsman (1866-1925, Belgische

School), De Maas gezien vanuit de

tuin, olieverf op doek, 46 x 56 cm.

Richtprijs € 10.000-15.000. © Horta.

07-10 Dierenbroches scoren bij AZ Auction

De verkoop bij AZ Auction zette onder meer broches in de kijker. Enkele

haalden zeer mooie resultaten, zoals de leeuw van Lalounis of de uil

van Chaumet. Mooie diamanten en een indrukwekkende moderne

armband, soepel en bezet met stenen in zorgvuldig geselecteerde

kleuren, leverden de hoogste prijzen van de veiling op.

€ 15.000

18-karaats witgouden art-decoring

met antieke, briljantgeslepen solitaire

diamant, aanleunend bij ‘old

European’-slijpvorm, gewicht: 5,8 gr.

Richtprijs: € 15.000-25.000. © AZ

Auction.

€ 25.000

18-karaats witgouden broche waaruit

centrale diamant is gehaald voor

opstelling gemmologisch rapport,

ronde briljantgeslepen 4,2-karaats natuurdiamant,

lengte: 3 cm. Richtprijs:

€ 25.000-35.000. © AZ Auction.

€ 28.000

Van Goller, collectie Insolita, brede

haute-joailleriemanchetarmband

van 18-karaats goud in drie kleuren,

gewicht: 111,8 gr. Richtprijs: € 28.000-

32.000. © AZ Auction.

€ 10.000

Ilias Lalaounis (1920-2013), broche

in 18-karaats geelgoud, leeuw met

manen in fijn gedraaid filigrain, met

briljantgeslepen ronde diamanten

als ogen, snuit is uitgevoerd in

robijncabochon, gewicht: 46,8 gr,

Griekenland. Richtprijs: € 2.500-3.500

© AZ Auction.

07-10 Amsterdamse klok tikt aan bij Bernaerts

€ 35.000

Staand Amsterdamse klok met

astronomische kalender, 1754,

gesigneerd ‘Dames Starre Amsterdam’,

hoogte: 300 cm. Richtprijs:

€ 25.000-35.000. © Bernaerts.

€ 12.000

Dimiter Buyukliiski-Mitchy, Nude, 1994,

olieverf op doek, 110 x 130 cm. Richtprijs:

€ 6.000-8.000. © Bernaerts.

Op deze gevarieerde veiling van 7 oktober werd bij Bernaerts een

catalogus met enerzijds schilderijen, antiek en design gepresenteerd en

anderzijds werk op papier op 9 oktober. Een Dame assise à l’ombrelle

van Jean Béraud, een klein maar fijn portretje dat aan Alfred Stevens,

schilder van belle époque-dames deed denken, verdubbelde de schatting

en haalde € 7.000, terwijl voor een doek van Frits Van den Berghe,

Bosrand bij zonsondergang (Langui 56) daterend uit 1916-17, een bieder

€ 15.000 veil had. Het interbellum werd ook vertegenwoordigd door onder

meer een stoel in verchroomd staal van Louis-Herman De Koninck

(€ 5.000) en een lot meubelstukken van Ferdinando Meccani (€ 3.600

en € 8.500). Recente schilderijen van Sophie Kuijken (€ 1.600), Davis

Rhodes (€ 950) en Dimiter Buyukliiski-Mitchy (€ 12.000) deden het even

goed, terwijl ook veel gezonde interesse bestond voor vroeger werk van

onder anderen Octave Landuyt (€ 7.000), Bram Bogart (€ 6.000), Jean

Brusselmans (€ 5.500) of nog Pablo Picasso (Cruchon Hibou, € 7.000).

Tot slot haalde een imposant Amsterdamse klok met astronomische

kalender (midden 18e eeuw), speciaal vervaardigd voor de toenmalige

burgemeester Van de Poll, een mooie € 35.000 en werd daarmee meteen

het duurste kavel uit de veiling.

98

Haynault organiseert

vier dagen veiling

in december

07/12

07/12

De volledige inhoud

De volledige inhoud

van een villa in Tervuren

van een villa in Tervuren

09/12

09/12

De klassiekers: schilderijen, meubels,

De klassiekers: schilderijen, meubels,

kunstvoorwerpen uit Europa en Azië

kunstvoorwerpen uit Europa en Azië

De verleiding van Sint-Antonius,

toegeschreven De aan verleiding Jan MANDYN van Sint-Antonius,

(1500-1560)

toegeschreven aan Jan MANDYN (1500-1560)

08/12

08/12

Juwelen, horloges

Juwelen, horloges

en luxemerken

en luxemerken

10/12

10/12

De modernisten: kunst uit de 20e eeuw,

De modernisten: kunst uit de 20e eeuw,

moderne een hedendaagse kunst

moderne een hedendaagse kunst

Paar

Paar

oorbellen

oorbellen

bezet met

bezet met

een diamant

een diamant

van karaat,

van 4 karaat,

Cartier

Cartier

Rechthoekige schotel met

Rechthoekige schotel met

zon-motief, Jean Lurçat (1892 1966)

zon-motief, Jean Lurçat (1892 - 1966)

veilinghuis

veilinghuis

Stallestraat, UKKEL

Stallestraat, 9 - UKKEL

info@haynault.be

info@haynault.be

02 842 42 43

02 842 42 43

Veiling resultaten

België

07-10 Val-Saint-Lambert bij

Berg van Barmhartigheid

10 t/m 11-10 Deense filosoof bij

Vandewiele

€ 4.300

Armband in 18-karaats geelgoud,

gewicht: 64,5 gr. Richtprijs: € 3.400.

© Berg van Barmhartigheid.

€ 800

Val-Saint-Lambert, vaas Jupiter

in geslepen kristal met vergulde

fries ‘La danse de Flore’, hoogte:

39 cm. Richtprijs: € 300. © Berg van

Barmhartigheid.

€ 9.500

Boëthius van Dacia, Deense filosoof en grammaticus

werkzaam in Parijs, manuscript, 13e

eeuw, 4 losse bladen. Richtprijs: € 2.000.

© Vandewiele.

11-10 Bugatti (1936) bij Aguttes Bruxelles

€ 390.000

Bugatti ‘Type 57 Cabriolet Graber’,

1936, chassisnummer 57483. Richtprijs:

€ 520.000-580.000. © Aguttes Bruxelles.

€ 355.000

Pegaso Z-102 ‘Berlinetta Saoutchik’,

serie 2, 1954, chassisnummer

0102.153.0137. Richtprijs: € 500.000-

700.000. © Aguttes Bruxelles.

€ 215.000

Ferrari ‘308 Gr. 4 (R) FIA’, 1980, chassisnummer

32419. Richtprijs: € 235.000-


€ 205.000

Ferrari ‘330 GT’, 2+2 Serie 2, 1966, chassisnummer

8245. Richtprijs: € 240.000-


12-10 Parkiet van Sadji bij Stanley’s Auction

€ 6.400

Sha Qi/Sadji (1914-2005),

De Parkiet, aquarel op

papier, 45,5 × 33,5 cm.

Richtprijs: € 3.000-5.000.

© Stanley’s Auction.

€ 5.400

Rolex ‘Datejust’, Ref.

16233, goud en staal met

gekartelde bezel. Richtprijs:

€ 3.500-5.000. © Stanley’s

Auction.

€ 3.400

Jules Ernest Cran

(1876-1926), Atelier

van de kunstenaar

(uitzicht op de Koninklijke

Sint-Mariakerk

in Brussel?), 1905,

olieverf op doek,


€ 1.000-2.000.

© Stanley’s Auction.

€ 3.400

Khaled Ben Slimane, driedelige vazenset,

beschilderde keramiek, hoogte: 33,5, 23,5

en 18 cm. Richtprijs: € 500-700. © Stanley’s

Auction.

€ 3.400

Seyni Awa Camara,

Acrobate, toucouleur, terracotta

beeld, hoogte: ca.

20 cm. Richtprijs: € 1.000-

2.000. © Stanley’s Auction.

100

ATELIER BART VERBEKE COMMV

RESTAURATIE VAN KUNSTWERKEN

44 jaar professionele passie

OPENBARE VEILING

16 en 17 december om 18u30

Detail tijdens reiniging’ duiven voederen op balkon’

olieverf op paneel, gesign.Jan Verhas - 1834 -1896

“De advocaat van het dorp”.

Gesigneerd Pieter II Breughel. 400.000/600.000 euro.

Adolf Lootensstraat 2, 9031 Drongen, België

tel. 09/223 49 54 - 0477/48 66 79

atelier.bart.verbeke@telenet.be

www.atelierbartverbeke.be

“De rooters”. Gesigneerd Modeste Huys.

7.000/10.000 euro.

23 & 24 JANUARI 2026

“Naakt met papegaai”.

Gesigneerd Wallasse Ting. 13.000/18.000 euro.

KIJKDAGEN

12, 13 en 14 december

van 10 tot 18u

HOTEL DE VENTES VANDERKINDERE S.A.

Chaussée d'Alsemberg 685-687, 1180 Brussel,

Tel. 02 344 54 46 | info@vanderkindere.com | Privé parking

www.vanderkindere.com

info@coronariauctions.com

coronariauctions.com

5x132-NEW.indd 1 10/11/2025 09:46

Veiling resultaten

België

12-10 Prijsbeest Ferrari bij Bonham's The Zoute Sale

€ 2.300.000

Ferrari ‘F40 Coupé’,

1991, chassisnummer

ZFFGJ34B000090667,

motornummer

28385. Richtprijs:

€ 2.600.000-

2.900.000. © Bonhams.

€ 1.200.000

Ferrari ‘250 GT Berlinetta Lusso’, 1963, chassisnummer

4439, motornummer 4439. Richtprijs:

€ 1.250.000-1.500.000. © Bonhams.

€ 525.000

Ferrari ‘365 GTB/4 Daytona Berlinetta’,

1969, chassisnummer 12637, motornummer

12637. Richtprijs: € 500.000-700.000.

© Bonhams.

€ 440.000

Aston Martin ‘DB5 Sports Saloon’, 1964,

chassisnummer DB5/1429/R, motornummer

40/1405. Richtprijs: € 500.000-550.000.

© Bonhams.

14-10 Juwelen bij Berg van Barmhartigheid

€ 18.500

Ensemble van 7 stijve

armbanden, 2 halskettingen,

hanger,

schakelarmband en

armband, 18-karaats

geelgoud, imitatiestenen,

totaalgewicht:

193,2 gr. Richtprijs:

€ 14.000. © Berg van

Barmhartigheid.

€ 5.600

Halsketting en armband in 18-karaats

geel- en witgoud, imitatiestenen,

totaalgewicht: 88,6 gr. Richtprijs:

€ 4.400. © Berg van Barmhartigheid.

€ 1.400

Longines, herenpolshorloge in

18-karaats geelgoud, mechanisch.

Richtprijs: € 480. © Berg van Barmhartigheid.

14 t/m 15-10 Een Miró bij Carlo Bonte

€ 170.000

Joan Miró (1893-1983),

Oiseaux, 1972, acrylverf op

doek, 81,3 x 19 cm. Richtprijs:

€ 150.000-200.000.

© Carlo Bonte Auctions.

€ 60.000

Bram Bogart (1921-2012), Het Rood,

1962, mixed media op paneel,

153 x 123 cm. Richtprijs: € 60.000-

80.000. © Carlo Bonte Auctions.

De oktoberveiling bij Carlo Bonte Auctions leverde opnieuw uitzonderlijke

resultaten op. ‘Top of the bill’ was het schilderij Oiseaux van Joan

Miró, dat succesvol werd afgehamerd op € 170.000. Een werk van dergelijke

klasse komt slechts zelden op de Belgische markt. Het interessante

aanbod uit de 20e eeuw bevestigde de sterke reputatie. Het Rood

(1962) van Bram Bogart vond een nieuwe eigenaar voor € 60.000, terwijl

een expressief werk van Karel Appel uit 1954 € 52.000 opbracht. Twee

Picasso-borden, Tête de chèvre en Corrida, behaalden respectievelijk

€ 13.000 en € 11.000. Hoogtepunt van de collectie toegepaste kunst was

een Pan-Slavisch zilveren ‘milieu de table’ bezet met email en halfedelstenen,

dat de hamerprijs van € 44.000 bereikte. De René Lalique-vaas

Bacchantes in opaalglas werd verkocht voor € 13.000. Luxemerk Hermès

bevestigde zijn iconische status met twee felbegeerde Birkin-handtassen,

verkocht voor € 8.500 en € 9.500, en het porseleinen servies Siesta,

dat € 10.000 opbracht. De set Africa-stoelen van Afra & Tobia Scarpa

voor Maxalto uit 1975 bracht € 19.000 op. Onder de verzamelobjecten

werd een vroege editie van Tintin uit 1932, Les Aventures de Tintin,

Reporter du petit Vingtième (lot 943), afgehamerd op € 8.000. Binnen

de Aziatica liep vooral de impressionante Chinese 100 Boys uit de Qingdynastie

in de kijker. Een spannende strijd resulteerde in € 42.000.

102

Oude Meesters

Grafiek en tekeningen

veiling XVII

9 december 2025

live online 18u.

Rembrandt van Rijn

Albrecht Dürer

Hendrick Goltzius

Lucas van Leyden

Johannes Wierix

Master of Antwerp

Hieronymus Cock

Rubens

Catalogus beschikbaar op:

oldmasterprint.net

Drouot, Invaluable

the Salesroom en Lot-tissimo

DECEMBER

kijkdagen : 28/11 - 2/12

Veiling : 6 & 7/12

Ellermanstraat 36 - 38

2060 Antwerpen

+32 9 224 14 40

dvc@dvc.be

www.dvc.be

Veiling resultaten

België

15 t/m 16-10 ‘Zwijnenkop’-soepkom bij Rob Michiels

€ 40.000

Zeldzame en grote Chinees Longquan

celadon-‘lotusboeket’-schaal, Mingperiode,

begin 15e eeuw. Richtprijs:

€ 40.000-80.000. © Rob Michiels.

€ 40.000

Sino-Tibetaanse vergulde bronzen

Boeddha Maitreya, Kangxi-periode,

met turkoois en koraal ingelegd.

Richtprijs: € 30.000-60.000. © Rob

Michiels.

€ 26.000

Zeldzame Chinese ‘Famille Rose’-

soepkom met deksel, Qianlongperiode.

Richtprijs: € 20.000-40.000.

© Rob Michiels.

€ 22.000

Uitzonderlijke blauwwitte Delftse garnituur

van drie vazen, eind 17e/begin

18e eeuw. Richtprijs: € 20.000-40.000.

© Rob Michiels.

16-10 Cobra jumbo bij Arts Talents Enchères

€ 17.000

Audemars Piguet, Cobra jumbouurwerk

in 18-karaats geelgoud,

ca. 1970, genummerde kast, geïntegreerde

armband in 18-karaats

geelgoud met gevlochten

schakels, model op bestelling

gemaakt in zeer weinig exemplaren,

gewicht: 140,48 gr. Richtprijs:

€ 9.000-12.000. © Arts Talents

Enchères.

€ 15.000

Sigarettendoosje in 18-karaats goud, ca. 1930,

gewicht: 237,24 gr. Richtprijs: € 8.000-12.000.

© Arts Talents Enchères.

€ 8.900

Kistje in wit en paars kwarts,

18e eeuw, gouden montuur,

bekroond met een gebeeldhouwd

mopshondje, halsband

van roosgeslepen diamanten

met kleine roze safier,

keurmerk, 6 x 4,5 cm, gewicht:

125,64 gr. Richtprijs: € 1.800-

2.200 © Arts Talents Enchères.

€ 6.700

Zolotas (toegeschr. aan), armband in

18-karaats geelgoud met sluiting in

de vorm van twee panters, ogen bezet

met robijnen en halsbanden met

diamanten, gewicht: 86 gr. Richtprijs:

€ 4.000-8.000. © Arts Talents

Enchères.

19 t/m 20-10 Schwartze-portret bij MonsAntic

€ 5.500

Thérèse Schwartze

(1851-1918), Portret

van een jonge vrouw,



€ 3.000-5.000.

© Mons Antic.

€ 3.500

Kelk, pateen en lepel in vermeilzilver,

keurmerk 800, in originele kistje,

hoogte: 22 cm. Richtprijs: € 700-

1.000. © MonsAntic.

€ 3.400

Koepelklok met torentjes

in verguld gegraveerd

brons, 17e eeuw, plaat

voor de gong aan de

achterzijde, houten onderstel,

hoogte: 29 cm.

Richtprijs: € 400-600.

© MonsAntic.

€ 1.300

Bernard Vuarnesson, salontafel, 1935,

modulair met 6 uitschuifbare bladen,

40 x 105 x 52,5 cm. Richtprijs: € 400-

600 €. © MonsAntic.

€ 950

Ring in 18-karaats

witgoud, bezet met

diamanten, gewicht: 6 gr.

Richtprijs: € 700-1.300.

© MonsAntic.

104

OOK UW OBJECTEN VERKOPEN

VIA ONZE VEILING?

Kunst-, Antiek-

& Juwelenveiling

15 december

ELKE VRIJDAG

GRATIS

TAXATIEDAG

Amerikaanse 20 dollar. 1904

De munt toont het gelaat van

Lady Liberty en een adelaar

met heraldiek

Een 14k geel gouden

Omega dameshorloge

Op een geel gouden mesh

schakelband

Europese school

18e/19e eeuw, monogram

W.E., Cleopatra

Monogram midden links

Maastricht, 1920

Een vuurvergulde pendule

Met een voorstelling van de

godin Minerva, Frankrijk

(circa 1825)

BIEDEN VANAF

5 december

KIJKDAGEN

13 tot en met 15 december

Onze specialisten staan voor u klaar voor een vrijblijvende taxatie. Kijk voor meer

informatie of maak direct een afspraak op vendurotterdam.nl.

010 - 411 85 44

VENDUROTTERDAM.NL

DickHaut

Sinds 1930

veilingmaastricht.nl | Bredestraat 23 - 23A | 043 321 30 95

Veiling resultaten

België

20-10 50 Korun bij Haynault

€ 2.300

Tsjechoslowakije Republika

Cezkoslovenská, 50 kronen, 15.4.1919

(6). Richtprijs: € 150-200. © Haynault.

€ 1.800

Krim, Shahin Giray (AH1191-1197/1777-

1783), Ischal of Tschal (10 kopeken),

AH1191, randen met diagonale groeven,

medailleslag, 72,97 gr. Richtprijs:

€ 1.000-1.500. © Haynault.

€ 1.500

Regering van Nederlands-Oost-Indië,

1 gulden, 1815, rode stempel met een

gekroonde W, handtekening. Richtprijs:

€ 1.000-1.500. © Haynault.

€ 1.100

Kushan Vasudeva I (ca. 190-230),

dinar, 7,99 gr. Richtprijs: € 800-1.000.

© Haynault.

21 t/m 22-10 De man die de wolken meet bij Campo & Campo

€ 320.000

Jan Fabre, De man

die de wolken meet,

sculptuur in brons,

getekend M.P. 2/8,

287 x 150,5 x 78,5

cm. Richtprijs: €

280.000-340.000.

© Campo & Campo.

€ 60.000

Jan Cox (1919-1980), De

zoon van Hector schrikt

van de wapenuitrusting

van zijn vader,

uit de serie ‘De Ilias’,



€ 15.000-20.000.

© Campo & Campo.

€ 32.000

Jo Delahaut (1911-

1992), Signe 36, 1963,

olieverf op doek, 162 x

114 cm. Richtprijs:

€ 10.000-15.000.

© Campo & Campo.

€ 23.000

Walter Leblanc (1932-

1986), Torsions Mobilo-

Static LB 36 (bis), rood

en blauw polyvinyl op

spanraam gemonteerd

op masoniet, zwarte

ondergrond. Richtprijs:

€ 10.000-15.000.

© Campo & Campo.

€ 14.000

Sam Dillemans, Zelfportret

in Thailand, olieverf

op doek. Richtprijs:

€ 7.000-9.000. © Campo

& Campo.

21 t/m 22-10 Wolferssculptuur bij Vanderkindere

€ 36.000

Miguel Berrocal (1933-2006,

Spaanse School), Opus 131,

Alhucema, 1974, puzzelbeeld

in vuurverguld brons, op

bronzen sokkel met bruin

patina, genummerd 7/9,

hoogte: ca. 151 cm (inclusief

sokkel). Richtprijs: € 30.000-

40.000. © Vanderkindere.

€ 35.000

Philippe Wolfers

(1858-1929, Belgische

School), Léda, 1911, wit

marmer, acht exemplaren

in marmer,

één in brons en één

in ivoor, hoogte: ca.

52 cm. Richtprijs: €

18.000-24.000.

© Vanderkindere.

€ 7.400

Wolfers, bedelaar in art-nouveaustijl,

decor met pelikaan en plantenmotieven, in

zilver, met stempel van Wolfers (1926-1975),

Belgisch, 20 eeuw, totaalgewicht: ca. 1115 gr.

Richtprijs: € 800-1.200. © Vanderkindere.

€ 7.600

Omvangrijke collectie van 36 wandelstokken,

gesculpteerde knoppen met dierenkoppen,

mythologisch tafereel, personages en geometrisch

motief als decor, 19 in ivoor, 5 in zilver, 1

in vermeil, 3 in hout, 8 in verzilverd en verguld

brons, met twee standaarden, hoogte: 85 tot

90 cm. Richtprijs: € 3.000-4.000. © Vanderkindere.

106

25-10 Veilingrecord Peire en Van de Velde bij De Vuyst

De 192e veiling van Galerij De Vuyst, gewijd aan hedendaagse,

moderne en oude meesters, omvatte een catalogus van bijna

600 loten. Opvallende prijzen voor topstukken uit de moderne en

naoorlogse kunst: € 90.000 voor Jean-Michel Folon, € 85.000 voor

Léon Spilliaert en € 70.000 voor Rinus Van de Velde. De sculpturen

van Folon vielen bijzonder in de smaak bij onze verzamelaars. De

eigenzinnige wandelaar van Le secret (2003) behaalde € 90.000.

We schrijven een absoluut veilingrecord voor Luc Peire. Salomon

(1964) is een kamerbreed schilderij van bijna twee meter waar

verschillende verzamelaars warm voor liepen. De totaalprijs van

€ 48.000 verdubbelde ruimschoots het vorige veilingrecord van

Peire, dat dateert van bijna twintig jaar geleden, genoteerd voor

ditzelfde schilderij aangeboden bij Galerij De Vuyst. Hiermee werd

een nieuwe waardebepaling voor deze kunstenaar bevestigd. Ook

mocht een nieuw veilingrecord genoteerd worden voor een van de

coryfeeën van de Belgische hedendaagse kunst. Voor het eerst ooit

werd een grote kleurtekening in vetkrijt van Rinus Van de Velde

aangeboden, wat zich onmiddellijk vertaald zag in een uitmuntend

resultaat. Verschillende verzamelaars poogden dit unicum

in de wacht slepen, en de biedingen liepen op tot de uiteindelijke

totaalprijs van € 70.000, de hoogste prijs tot nu toe voor Rinus Van

de Velde.

€ 70.000

Rinus Van de Velde, Now the shadow still

covers him..., 2023, vetkrijt op papier,

106,5 x 151 cm. Richtprijs: € 40.000-60.000.

© De Vuyst.

€ 48.000

Luc Peire (1916-1994), Salomon, 1964,

olieverf op doek, 130 x 195 cm. Richtprijs:

€ 24.000-30.000. © De Vuyst.

27-10 Karel Appel scoort bij Maison Jules

€ 44.000

Karel Appel (1921-2006), Zonder titel,

1975, olieverf op papier op doek.

Richtprijs: € 20.000-30.000. © Maison

Jules.

€ 26.000

Herman Van Nazareth,

In motion, grote bronzen

sculptuur. Richtprijs:

€ 20.000-30.000.

© Maison Jules.

€ 6.500

Joseph Willaert (1936-2014), Landschap

in tekstballonnetje, 1992,

olieverf op doek. Richtprijs: € 4.000-

6.000. © Maison Jules.

De exclusieve Autumn Adorables-veiling bij

Maison Jules kon de verwachtingen waarmaken.

Enkele toppers haalden immers

opmerkelijke resultaten. Karel Appel beklemtoonde

zijn vedettenstatus met een veilingresultaat

van € 44.000 en onze eigen Herman

Van Nazareth behaalde € 26.000 voor een

groot brons. ‘Good old’ George Minne klokte

af op € 22.000 voor zijn brons L’Adolescent à

genoux. Een kleurrijk olieverf op doek uit 1969

van Maurice Wyckaert was goed voor € 16.000

en Roger Raveel scoorde met drie werken

samen € 24.000. Verrassende hamerprijzen

kwamen er voor een klein olieverf op doek

van Alice Frey (€4.600) en een oliewerkje van

Matthieu Ronsse, eveneens verkocht voor

€ 4.600. Een kleine ‘gebicte’ triptiek van Jan

Fabre was dan weer goed voor € 8.000.

06 t/m 08-11 Schatten bij Jean Elsen

€ 120.000

Karolingen, Lodewijk de Vrome (814-840), AV

solidus, 816 (?), Aken (?). Richtprijs: € 50.000.

© Jean Elsen et fils.

€ 100.000

Brabant, Hertogdom, Karel VI (1711-1740), AV

dubbele soeverein, 1719, Antwerpen. Richtprijs:

€ 50.000. © Jean Elsen et fils.

€ 55.000

België, uitzonderlijke schat van 25 zilveren medailles

(59 mm) uit de serie kathedralen door J. Wiener. Richtprijs:

€ 10.000. © Jean Elsen et fils.

107

Komende veilingen

België

03-12 De ‘renaissance’ van Galerie Moderne

RICHTPRIJS:

€ 8.000-12.000

Sirio Tofanari (1886-1969), Apenpaar

met jong, sculptuur in brons

met bruine patina, 37,5 x 40 x 32

cm. © Galerie Moderne.

RICHTPRIJS: € 10.000-15.000

Charles Delhommeau (1883-1970),

Lopende panter, sculptuur in brons

met groene patina, 31 x 58,5 x 12,5 cm.

© Galerie Moderne.

RICHTPRIJS: € 30.000-50.000

Paul Delvaux (1897-1994), Au bord

du lac, 1964, Chinese inkt en inktwas

op papier, 42,5 x 53,5 cm. © Galerie

Moderne.

Galerie Moderne, opgericht in

1935 in de Zavelwijk en lange tijd

actief in de Leopoldwijk, sloot op

10 januari dit jaar de deuren vanwege

de hevige concurrentie van

de digitale wereld, maar herrijst

aan het einde van dit jaar uit haar

as. De galerie is overgenomen

door expert en veilingmeester

Régis Baert (B.Art.Invest) en organiseert

op 3 december een eerste

catalogusveiling in haar nieuwe

lokalen aan de Waterloolaan 414

in Elsene. Er worden onder meer

zo’n twintig schilderijen aangeboden

van Réal Lessard (°1939), die

zijn leven verdeelt tussen Brussel

en Marrakesh, maar ook enkele

interessante bronzen beelden en

een belangrijk werk op papier van

Paul Delvaux.

06 t/m 07-12 Napoleon III-broche bij DVC Antwerpen

Bij DVC Auctions in Antwerpen eindigt het jaar naar goede

gewoonte met een veiling Aziatische, etnische en islamitische

kunst op 6 december en de prestigieuze juwelen- en horlogeveiling

op 7 december. Op 06-12 worden er een paar uitzonderlijke

15e-eeuwse Vietnamese ‘Nghê’-wierookbranders verkocht,

die deel uitmaken van een vrij grote verzameling items in brons

en aardewerk uit het Han-tijdperk. Daarnaast heel wat moois

uit China met porselein en bronzen, alsook meubels en beelden

uit het Verre Oosten. Dat wordt aangevuld met antiek oosters

textiel, wat archeologie, etnische kunst (Afrika en Papua) en

islamitische kunsten. Op 07-12 zullen ongeveer tweehonderd

juwelen en uurwerken onder de hamer gaan, waaronder een

echt verzamelstuk uit de Napoleon III-periode, een briljant van

4,05 karaat, prachtige juwelen met robijn, smaragd en saffier.

Het 40-jarige bestaan van DVC Auctions wordt dus feestelijk

afgesloten!

RICHTPRIJS: € 30.000-60.000

Uitzonderlijk groot paar wierookbranders

in de vorm van Nghê, Vietnam, begin

15e eeuw, met thermoluminescentie

verslag, twee kleinere exemplaren waren

de topstukken van de tentoonstelling

Aziatisch Brons in het Rijksmuseum

te Amsterdam. © DVC Antwerpen.

RICHTPRIJS: € 7.000-8.000

Grote (5 x 11 cm) en uitzonderlijke

Napoleon III-broche, ca. 1860, in 18-karaats

geelgoud bezet met ca. 14-karaats

diamanten in roosslijp, waarvan de

grootste ca. 1,20 karaat, gewicht: 43,4 gr.

© DVC Antwerpen.

07-12 House Sale bij Haynault 07-12 Divers design bij MonsAntic

Haynault organiseert een van zijn traditionele House Sales in Vlaams-

Brabant. Op het programma staan klassieke 18e-eeuwse meubels,

waaronder een gelakt buffet met het stempel van Mewesen, en oude

schilderijen, waaronder een prachtig 17e-eeuws Vlaams werk met een

huwelijksscène en een levendige scène op het strand van de hand

van meester Abraham Susenier. Op het gebied van zilverwerk is naast

een mooi servies ook een Wolfers-bestekset in de originele houten

kist het vermelden waard.


Joe Colombo (1930-1971), fauteuil

ELDA, ed. ‘Comfort’, ca. 1963, leer en

glasvezel. © MonsAntic.

RICHTPRIJS: € 700-1.000

Roger Capron, tafellamp, Vallauris,

terracotta, hoogte: 39 cm.

© MonsAntic.

108

08-12 Wereld van luxe bij Haynault

Haynault organiseert een veiling gewijd aan luxe, met een zorgvuldig geselecteerde collectie verfijnde

juwelen en ruim een eeuw aan creativiteit in horloges, tassen en sjaals van merken als Hermès

en Louis Vuitton. Deze collectie onderscheidt zich door de aanwezigheid van stukken van bekende

Belgische kunstenaars zoals Octave Landuyt en Fernand Demaret, een prachtige ring en solitaires

versierd met opmerkelijk geslepen diamanten van 2,50 tot meer dan 4 karaat. Bijzonder zijn een paar

oorbellen van Cartier, elk bezet met een ovale diamant van 4 karaat, gecertificeerd VVS of LC, en een

hanger van hetzelfde huis, eveneens voorzien van een diamant van 4 karaat. Samen vormen ze een

uitzonderlijk ensemble. Liefhebbers van edelstenen en gekleurde halfedelstenen komen ook aan

hun trekken. Het juwelenaanbod loopt door de eeuwen heen, van de luchtige elegantie van de belle

époque tot hedendaagse creaties uit de jaren 2000, zonder de geometrische juwelen van de art

deco en die met de royale lijnen van de jaren 50 te vergeten.

RICHTPRIJS: € 20.000-30.000

Cartier, paar oorbellen, elk bezet met een

diamant van 4 karaat. © Haynault.

08 t/m 09-12 Mooie schilderijen bij Horta

RICHTPRIJS: € 20.000-30.000

Vlaamse school, volgeling van Jacob Grimmer

(1525-1590), Christus en de pelgrims van Emmaüs in

een levendig landschap, ca. 1600, olieverf op paneel,

113 x 176 cm. © Horta.

RICHTPRIJS: € 12.000-15.000

Willem van Royen (1645-1723),

Papegaaien, rode kardinaal en andere

siervogels in een park met fonteinen,

olieverf op doek, 80 x 65 cm. © Horta.

RICHTPRIJS: € 10.000-12.000

James Ensor (1860-1949), De kathedraal,

1886, zwart-witets op Japans papier, met

de hand ingekleurd met aquarel,

23,5 x 17,5 cm. © Horta.

09-12 Nieuwjaarswens bij Old Master Print

Op 9 december om 18 uur presenteert Old Master

Print een uitzonderlijke selectie prenten en

tekeningen van oude meesters, met bijzondere

aandacht voor de grote namen uit de Europese

prentkunst. Deze Live Online-veiling, met meer

dan 380 loten, opent met een selectie tekeningen

uit de 16e en 17e eeuw, gevolgd door een scala

aan geïnspireerde etsen en gravures, geordend

per periode en school. Gestart wordt met vroege

houtsnedes uit de 15e eeuw, waaronder enkele

quasi-unieke stukken, zoals een Nieuwjaarswens

uit 1470 en een Kerstscène uit 1482. Albrecht Dürer

en Lucas van Leyden zijn vertegenwoordigd met

verfijnde voorbeelden van hun prentkunst uit de

grote en kleine passie. Ook de Vlaamse meesters

van het humanisme uit de omgeving van Hieronymus

Cock, evenals Rubens en de Antwerpse Barok,

komen uitgebreid aan bod. Een selectie originele

werken van Rembrandt van Rijn, met karakteristieke

lichtwerking, vormt een van de hoogtepunten

van deze veiling. De catalogus omvat grafische

kunst uit de periode tot ca. 1650, aangevuld met latere

werken van Goya, Piranesi, Legrand en Buhot.

RICHTPRIJS:

€ 1.200-1.800

Franse School, Studie van

Handen, Collectie Hone (1718-

1784). © Old Master Print.

RICHTPRIJS:

€ 4.000-6.000

Rembrandt van Rijn, Portret

van de jonge Pieter Haaringh.

© Old Master Print.

RICHTPRIJS:

€ 3.500-7.500

Master of the Housebook,

Nieuwjaarswens, ca. 1470.

© Old Master Print.

109

Komende veilingen

België

09-12 Belgische kunst bij AZ Auction

RICHTPRIJS: € 15.000-25.000

Anna Boch (1848-1936), Pavots, 1889,

olieverf op doek, 86 x 64 cm.

© AZ Auction.

RICHTPRIJS: € 15.000-20.000

Anto Carte (1886-1954), Nu féminin,

1926, olieverf en houtskool op karton,

81 x 60,8 cm. © AZ Auction.


Armand Rassenfosse (1862-1934), La

jeune hiercheuse, 1910, houtskool en

pastel op papier, 90 x 51 cm. © AZ

Auction.

09 t/m 10-12 Klassiek en modern bij Haynault

Op 9 december staat de klassieke veiling in het

teken van de 17e, 18e en 19e eeuw met een selectie

meubels, waaronder een kast uit de periode van

Lodewijk XIII, een set meubels uit de periode van

Lodewijk XV en Lodewijk XVI en antieke schilderijen,

waaronder De verleiding van Sint-Antonius door Jan

Mandyn (1500-1560). Het zilverwerk en de tafelkunst

worden vertegenwoordigd door verschillende Belgische

zilveren bestekken en een kristallen servies van

Val-Saint-Lambert. De volgende dag is het de beurt

aan modern design met grote klassiekers zoals

‘lounge chairs’ van Eames, keramiek, waaronder

een schaal van Jean Lurçat en een vaas van Jacques

Innocenti. Aan de muur hangt de atelierachtergrond

van Ferdinand Schirren met schilderijen en

aquarellen en enkele sculpturen.

RICHTPRIJS: € 20.000-30.000

Jan Mandyn (toegeschreven, 1500-1560), De

verleiding van Sint-Antonius, olieverf op doek.

© Haynault.

RICHTPRIJS: € 700-800

Jean Lurçat (1892-1966), Plat soleil.

© Haynault.

10-12 Juwelen en uurwerken bij AZ Auction


Patek Philippe, dameshorloge Calatrava

Lady Diamond, ca. 1980, 18-karaats

geelgoud, kwartsuurwerk, rand

bezet met diamanten, met originele

doos, gewicht: 47,8 gr. © AZ Auction.


Fernand Demaret, 18-karaats geelgouden sieradenset: halsketting, paar

oorbellen en armband, totaalgewicht: 123,7 gr. © AZ Auction.

RICHTPRIJS: € 8.000-12.000

Jean Després, uitzonderlijke, zeldzame

ketting met bolletjes, jaren

1930, zilver en 18-karaats geelgoud,

brutogewicht: 112,4 gr. © AZ Auction.

110

11 t/m 13-12 Arenberg Auctions veilt Mundomotorium

RICHTPRIJS: € 12.000-15.000

Willem Gleuns Jr. & Hendrik Deutgen, Mundomotorium, 1854. © Arenberg

Auctions.


James Ensor, La Gamme d’Amour,

1929. © Arenberg Auctions.

Op 11, 12 en 13 december veilt

Arenberg Auctions in Brussel

een bijzondere selectie oude en

moderne prenten en tekeningen

en historische fotografie, maar

ook oude en zeldzame boeken,

handschriften en kaarten.

Topstukken zijn onder meer een

17e-eeuwse getekende kaart van

de Nederlanden voor kardinaal de

Richelieu, een uniek 19e-eeuws

astronomisch instrument gekend

als het Mundomotorium, een volledige

reeks gravures van de Metamorfosen

van Hendrick Goltzius

en een mooi aanbod prenten van

James Ensor.

16-12 Winterveiling bij Rob Michiels

Op dinsdag 16 december organiseert Rob Michiels

Auctions in Brugge de jaarlijkse Winterveiling, gevolgd

door een online only-veiling die op woensdag 17

december via Drouot afsluit. De veiling brengt een gevarieerde

selectie Aziatische, Europese en islamitische

kunst. Tot de hoogtepunten behoren een blauwwitte

Chinese vaas uit de transitieperiode, met een decor

van een kat en vlinders (symbool voor een lang en

gelukkig leven), geschat op € 8.000–12.000, en een

zeldzame 18e-eeuwse Delftse plaquette met geel fond

en zwarte rand, geschat op € 6.000-12.000. Daarnaast

wordt een hartvormige Delftse tulpenvaas aangeboden,

geschat op € 5.000-10.000. Bij de schilderijen

springt een portret van Malvina, geschilderd door

Jakob Smits tussen 1888 en 1899, in het oog (richtprijs:

€ 8.000-12.000). Ook bijzonder zijn twee Brusselse

wandtapijten uit het atelier van Judocus de Vos, naar

ontwerpen van Lambertus De Hondt II, met een

schatting van € 15.000-25.000. De online only-veiling

op 17 december biedt diverse kavels zonder limiet; een

uitgelezen kans om een bijzonder kunstwerk of uniek

cadeau te vinden voor de feestdagen.

RICHTPRIJS: € 6.000-12.000

Zeldzame blauwwitte Delftse plaquette met

gele fond en zwarte rand, 18e eeuw, 24,5 x 22

cm. © Rob Michiels Auctions.


Zeldzame Chinese ‘Famille Rose’-kom en -schotel

gedecoreerd naar de gravure L’Apoticaire

charitable van Bernard Picart, Yongzheng-/

Qianlong-periode, diameter: 11,5 cm (schoteltje)

en 7 cm (kom). © Rob Michiels Auctions.

16 t/m 17-12 Een Breughel bij Vanderkindere

RICHTPRIJS: € 400.000-600.000

Pieter Brueghel II (1564-1638), De dorpsadvocaat,

olieverf op paneel, gesigneerd. © Vanderkindere.

RICHTPRIJS: € 7.000-10.000

Modeste Huys (1874-1932), De druivenplukkers,

olieverf op doek. © Vanderkindere.

RICHTPRIJS: € 13.000-18.000

Walasse Ting (1929-2010), Naakt met papegaai, doek.

© Vanderkindere.

111

Komende veilingen

België

27-12 Benefietveiling bij Veilinghuis De Wit

In december is er bij Veilinghuis De Wit een grote vierdaagse

veiling van 3400 loten moderne kunst, antiek, vintage en collectibles.

Op zaterdag 27-12 is er een benefietveiling van ca. 300

tegelpannen van het oude Casino van Middelkerke, gedecoreerd

door tal van kunstenaars en beroemdheden, onder wie Panamarenko,

Delphine Boël, Herr Seele, Salvatore Adamo en vele

anderen, ten voordele van MUG-Heli.

Tegelpan van Hannes D’Haese. © Veilinghuis

De Wit.

Tegelpan van Cleymans.

© Veilinghuis De Wit.

13-01 Neogotische religieuze kunst bij Flanders Auctions

Op woensdag 13 januari organiseert Flanders

Auctions een thematische veiling voor

religieuze kunst en relikwieën. De focus ligt

vooral op stuks uit de neogotische periode

en oudere stukken. Een van de hoogtepunten

uit de veiling is een handgesculpteerde

en met brokaat beschilderde houtsculptuur

van een levensgrote Madonna met

kind, vervaardigd in München en afgewerkt

tijdens de neogotische periode. Verder

is er religieus vaatwerk van de gekende

Belgische ateliers Bourdon en Jean-Baptist

Van Damme en sculpturen uit de ateliers

van Bressers-Blanchaert in Gent. Als laatste

wordt de focus gelegd op de relikwieën en

reliquiaria. Opnieuw komen enkele fraaie

en zeldzame stuks in aanbod van onder

andere het Heilig Kruis, Apostelen en De

Heilige Familie.

RICHTPRIJS: € 8.000-12.000

Maria Magdalena met Bloemenkrans,

bloemenkrans door Andries

Daniels (ca. 1580-1640), portret van

Maria Magdalena van de hand van

Simon De Vos (1603-1676). © Flanders

Auctions.


Kelk, waarschijnlijk van Jean-

Baptist Van Damme, verguld zilver,

neogotiek. © Flanders Auctions.

RICHTPRIJS: € 200-300

Antieke sculptuur van de

Heilige Joachim, Atelier

Bressers-Blanchaert, Gent.

© Flanders Auctions.

23 t/m 24-01 Coronari Auctions veilt Chinees porselein

RICHTPRIJS: € 12.000-18.000

Paar uitzonderlijke Chinese flesvormige

vazen met reliëfdecor van antiquiteiten

op gele sgraffito-achtergrond, 19e eeuw.


RICHTPRIJS:

€ 6.000-12.000

Jan Frans Verhas (1834-1896),

Twee kinderen in een interieur,

1883, olieverf op doek.


Op 23 en 24 januari opent Coronari Auctions het nieuwe jaar met een

tweedaagse veiling met een uiterst divers aanbod. Traditiegetrouw

springt het Aziatische luik van de veiling in het oog, met in hoofdzaak

Chinees porselein uit meer dan vijf eeuwen geschiedenis. Onder meer

een paar Chinese ‘Rose-Imari’-schotels met een vogel op een bloementak

uit de Kangxi-periode, enkele groepen in bloedkoraal en een

uitzonderlijk paar flesvormige vazen met reliëfdecor van antiquiteiten

op een gele sgraffito-achtergrond (19e eeuw) zullen meerdere harten

sneller doen slaan. Binnen het Europese aanbod vallen naast een uitgebreide

selectie geëstampilleerd meubilair, tapijten en wijnen ook het

gamma 19e- en 20e-eeuwse schilderijen op, met ronkende namen als

Emile Claus en Valerius De Saedeleer. Ook het aanbod oude meesters

is opnieuw niet te versmaden, met onder meer werken uit de omgeving

van Frans Snyders en Peter Paul Rubens. Tot slot vermelden wij de

bijzondere ‘American Indian’ Deverberie-pendule, die in geen enkele

collectie kan ontbreken.

112

VEILING 11, 12 & 13 December, 13h

Tekeningen, Prenten, Fotografie

Manuscripten, Boeken, Atlassen ...

Kijkdagen : 5 - 9 december

Register Antwerps broederschap H. Besnijdenis

Wolstraat 19/2 · 1000 Brussel

info@arenbergauctions.com +32 (0) 2 544 10 55

EXPERTISEDAGEN

EXPERTISEDAGEN

Kom en ontmoet de veilingmeesters van ADER:

Belgische kunst, moderne en hedendaagse

kunst, Kom en oude ontmoet schilderijen veilingmeesters en tekeningen, van ADER:

decoratieve Belgische kunst, moderne en design, en Aziatische hedendaagse kunst,

sieraden, kunst, oude tribale schilderijen kunst en en al tekeningen,

onze specialiteiten

decoratieve kunst en design, Aziatische kunst,

sieraden, tribale kunst en al onze specialiteiten

vrijdag 7 november

vrijdag 28 november

vrijdag 12 7 november december

vrijdag 16 28 januari november 2026

vrijdag 12 december

vrijdag 16 januari 2026

Gratis en vertrouwelijke beoordelingen op afspraak

De Belgische vestiging van het historische veilinghuis ADER

De Belgische vestiging van het historische veilinghuis ADER

Gratis en vertrouwelijke beoordelingen op afspraak

Contact M e Octavie Bordet, commissaire-priseur

contact@ader-brussels.be | 0032 2 268 85 88

Contact M e Octavie Bordet, commissaire-priseur

contact@ader-brussels.be ADER Brussels | 0032 2 268 85 88

Royal Tervuren. Avenue de Tervuren, 113

1040 ADER Bruxelles Brussels

Royal Tervuren. Avenue de Tervuren, 113

1040 Bruxelles

Auction calendar december 2025—february 2026

Belgium

DECEMBER

01 Amberes

Burgerveiling ANTWERPEN

01 Salle des Ventes

Uccle Saint-Job

Design aftersale ONLINE

01-07 Salle de Ventes Rops

Art et antiquités ONLINE

02 Berg van Barmhartigheid

Fietsen, meubilair,

verzamelobjecten en juwelen

BRUSSEL

02 Campo & Campo

Klassieke kunstveiling

ANTWERPEN

02 Antenor Auction

Mobilier, objet d’art et

tableaux anciens BRUXELLES

02 Antenor Auction

Haute Epoque BRUXELLES

02 Native Auctions

Modern art, African art and

design: Belfius Art Collection

and private collections

BRUXELLES

02-03 Galerie Athena

Kunst en antiek BRUSSEL

02-04 Bernaerts

Bernaerts 50: kunst en antiek,

werk op papier ANTWERPEN

03 Galerie Moderne

Kunst en antiek BRUXELLES

04-06 Sylvie’s Wine Auctions

Kerstveiling wijn ANTWERPEN

05 Maison des Huissiers de

Justice

Vente aux enchères judiciaire

BRUXELLES

05-16 AZ Auction

Numismatique, bijoux,

montres et gemmes ONLINE

06 ABS Veilingen Mechelen

Deurwaarderstukken

MECHELEN

06-07 DVC Antwerpen

Aziatica en Aziatische

archeologie, etnische

kunst, juwelen en horloges

ANTWERPEN

07 Haynault

House Sale BRUXELLES

07 MonsAntic

Art et antiquités MONS

07 MJV Soudant

Vente online 9 ONLINE

07 Stanley’s Auction

Peinture, sculpture, bijoux,

horlogerie, argenterie,

mobilier etc. ZAVENTEM

08 Amberes


08 Haynault

Juwelen en horloges

BRUXELLES

08 Salle des Ventes Uccle

Saint-Job

Antiquités et brocante ONLINE

08-09 Horta

Art et antiquités BRUXELLES


Juwelen, sieraden en

numismatiek BRUSSEL

09 Old Master Print

Prenten, tekeningen en

schilderijen IZEGEM

09 Antenor Auction

Arts de la table et orfèvrerie

BRUXELLES

09 AZ Auction

Tableaux et objets d’art

BRUXELLES

09-10 Haynault

Vente classique BRUXELLES

10 AZ Auction

Joaillerie et horlogerie

BRUXELLES

10 Zouave Auction

Maroquinerie, bijoux et

accessoires de luxe BRUXELLES

10 Antenor Auction

Tableaux modernes et

contemporains BRUXELLES

10 MJV Soudant

Bijoux et montres GERPINNES

10 Legia Auction

Souvenir de Grandes Familles

Belges Partie 2 HANNUT

11 Arts Talents Enchères

Bruxelles

Intérieurs - Collections et

successions BRUXELLES

11 Antenor Auction

Un pied à terre dans le Marais

BRUXELLES

11 Hôtel des Ventes Legros

Antiquités et objets d’art

VERVIERS

11-13 Arenberg Auctions

Boeken, prenten, tekeningen,

schilderijen BRUSSEL

12 Phoenix Auction

Art et antiquités WAVRE


Justice


BRUXELLES


Uitzonderlijke stukken

BRUSSEL


Deurwaarderstukken

MECHELEN

13 Morel de Westgaver

Littérature, gravures et cartes

postales BRUXELLES

13 Cnock

Juwelen KNOKKE


Arts d’Asie ZAVENTEM

14 Cnock

Kunst en antiek KNOKKE

15 Amberes


15 Ventes Elysée

Art et antiquités GRIVEGNÉE-

LIÈGE


Saint-Job

Brocante ONLINE

16 Rob Michiels Auctions

Winter Sale BRUGGE

16 Ventes Elysée


16-17 Vanderkindere


16-17 Jordaens

Kunst en antiek MORTSEL


Justice


BRUXELLES


Deurwaarderstukken

MECHELEN

22 Amberes



Saint-Job

Art de verre ONLINE

27-30 Veilinghuis De Wit

Kunst en antiek OOSTENDE

JANUARY


Deurwaarderstukken

MECHELEN


Deurwaarderstukken

MECHELEN


Justice


BRUXELLES

12 Amberes


13 Flanders Auctions

Religieuze kunst en thecas

ROESELARE


Justice


BRUXELLES


Militaria et histoire ZAVENTEM

19 Amberes



Justice


BRUXELLES

23-24 Coronari Auctions

Nieuwjaarsveiling NAZARETH

24-01/02 AZ Auction

Bandes dessinées ONLINE

25 MJV Soudant

Objets d’art et antiquités

GERPINNES

26 Amberes


26-27 Horta


27 AZ Auction

Philatélie BRUXELLES


Justice


BRUXELLES

FEBRUARY

02 Amberes


02 Veilinghuis Pictura

Kunst en antiek GENT

02-08 Salle de Ventes Rops


03-04 Flanders Auctions

Kunst, design en antiek

ROESELARE

03-04 Bernaerts

Kunst en antiek ANTWERPEN

04 Carlo Bonte Auctions

Netsuke BRUGGE


Justice


BRUXELLES

09 Amberes

Kunst- en antiekveiling

ANTWERPEN

10 Carlo Bonte Auctions

Kunst- en antiekveiling

BRUGGE

The Netherlands

NOVEMBER

24-03/12 Venduehuis Den

Haag

Vendue Next Door Part I, II

and III ONLINE


Haag

Winter Auctions Luxury

Edition ONLINE


Haag

Winter Auctions: Arts of the

East ONLINE


Haag

Winter Auctions: Home and

interiors including fine silver

ONLINE


Haag

Winter Auctions: Tribale kunst,

Etnografica en Indonesische

kunstnijverheid ONLINE

DECEMBER

01 ADAMS Amsterdam

Auctions

Kunst, sieraden, tassen en

zilver AMSTERDAM

01 Veilinghuis Bouwman

Vintage toys en automobilia

ONLINE

01-03 Veilinghuis Klinkhamer

Kunst en antiek GRONINGEN

01-05 Zwiggelaar Auctions

Boeken, stripverhalen,

prenten en tekeningen etc.

AMSTERDAM

02 ADAMS Amsterdam

Auctions

Kunst, sieraden, tassen en

zilver ONLINE

02-03 Veilinghuis De Jager

Kunst, antiek, juwelen en

aziatica GOES

05-15 Venduehuis Dickhaut

Kunst, antiek en juwelen

ONLINE

08-11 Van Spengen

Kunst en antiek ONLINE

08-15 Veilinghuis Korendijk


09-10 Veilinghuis Omnia

Kunst en antiek KOLHAM/

HOOGEZAND

09-10 Oprechte Veiling

Haarlem

Kunst en antiek HAARLEM

10-11 Vendu Rotterdam

Algemene veiling ONLINE

10-11 Veilinggebouw De

Zwaan

De kunstcollectie van Aldo en

Hannie van Eyck AMSTERDAM

11-14 Oprechte Veiling

Haarlem


12 Vendu Rotterdam

Muntenveiling ONLINE

13 Hessink’s Fine Art

Auctioneers

Boeken, prenten, grafiek en

kunst BEEK



ONLINE

15 De Eland & De Zon

Winterveiling S-GRAVELAND

15-16 Van Zadelhoff


15-16 Ald Fryslân

Kunst en antiek WOMMELS

15-17 Veilinghuis Onder de

Boompjes

Lustrumveiling: Kunst en

antiek ONLINE

17-19 Ald Fryslân


18 Schulman

Jubileumveiling: Numismatiek

AMSTERDAM



ONLINE

JANUARY

08-10 Twents Veilinghuis

Kunst en antiek ENSCHEDE

09-10 Heritage Auctions

Europe

Stamps and postcards

IJSSELSTEIN

FEBRUARY

02-07 Derksen Veilingbedrijf

Kunst, antiek, design en

brocante ARNHEM

09-10 Van Zadelhoff

Algemene veiling ONLINE

Luxembourg

DECEMBER

07 Goldfield Auction

Luxembourg

Lumières d’Hiver

WEISWAMPACH

114

Fair calendar december 2025—february 2026

Belgium

DECEMBER

06-07 GANDA: Ghent

Antiques

Design Art - Kunstroute

Ghent

05-07 Internationale

Antiquarenbeurs

Mechelen

11-14 Art Antwerp

Antwerp

JANUARY

21-25 Ceramic Brussels

Brussels

21-25 Civilisations Brussels

Art Fair

Brussels

22-22/02 PhotoBrussels

Festival

Brussels

25-01/02 BRAFA Art Fair

Brussels

FEBRUARY

04-08 Affordable Art Fair

Brussels

Luxembourg

JANUARY

28-01/02 Antiques & Art Fair

Luxembourg

Luxembourg

Switzerland

JANUARY

29-01/02 Artgenève

Genève

The Netherlands

JANUARY

22-25 Naarden The Art Fair

Naarden

Turkey

DECEMBER

04-07 Istanbul Art & Antique

Fair

Istanbul

United Emirate

States

FEBRUARY

05-07 Art Basel Qatar

Doha

United Kingdom

JANUARY

21-25 London Art Fair

London

20-25 Winter Fair

London

United States

DECEMBER

02-07 Art Miami

Miami

02-07 SCOPE Art Show Miami

Miami

02-07 Alcova Miami

Miami

05-07 Art Basel Miami Beach

Miami

Marthe Donas,

weer thuis (1921-1927)

29/11/2025 – 25/01/2026

Aan het einde van de zomer van 1921, zonder geld, depressief en ziek,

keerde Marthe Donas de avant-garde de rug toe, verliet Parijs en keerde

terug naar haar familie in Antwerpen. Ze kiest nu voor een meer conventioneel

bestaan: huwelijk, geassocieerd met een radicaal andere

leefomgeving, in Waals-Brabant.

In Ittre schildert ze het platteland (landschappen, scènes uit het dagelijks

leven, stillevens) met enkele herinneringen aan haar kubistische

taal uit de jaren 1917-1920.

De mogelijkheid om haar werk te tonen is echter niet voldoende om

het vertrouwen te herstellen in een vrouw die steeds meer wordt opgeslorpt

door huishoudelijke taken. In 1927 stopte Marthe Donas twintig

jaar met schilderen en verdween praktisch uit het artistieke landschap.

Openingstijden: Donderdag en zaterdag: 13:00-17:30

Zondag: 11:00-17:30, en op afspraak (0471 21 63 88)

115

Koninklijke Belgisch – Luxemburgse

kamer van veilingzalen

Veilingmeesters-Taxateurs, Makelaars en Deskundigen V.z.w. Opgericht In 1936

Louizalaan 500, 1000 Brussel

Tel. 0475-62 71 85

Fax 02-741 60 70

www.auctions-in-belgium.be

info@auctions-in-belgium.be

Uittreksel ledenlijst (Volledige lijst gratis verkrijgbaar op secretariaat hierboven)

ANTWERPEN

AMBERES BV

(Dir. Rik Dupain - Marc Royer)

Terninckstraat 6-8-10,

2000 Antwerpen

T. 03/226.99.69

T. 0475/70.87.82

info@amberes.be

www.amberes.be.

Gecatalogeerde kunstveilingen,

schattingen voor nalatenschappen

en verzekering.

Geïllustreerde catalogus.

Wekelijkse burgerveilingen.

Meer dan 35.000 loten toegewezen

per jaar.

Bernaerts Kunstveilingen

(Dir. Ch. & P. Bernaerts)

Verlatstraat 16-22,

2000 Antwerpen

T. 03/248.19.21

info@bernaerts.be

www.bernaerts.be

Oude, romantische &

moderne meesters. Antiek,

toegepaste kunsten, design,

werk op papier. Live & online

Expertises voor verdeling en

verzekering.

Campo & Campo

(Dir. Guy Campo)

Grote Steenweg 19-21,

2600 Berchem

T.03/218.47.77

F.03/218.53.63

guy@campocampo.be

www.campocampo.be

Vijf gecatalogeerde kunsten

antiekveilingen, schilderijen,

grafiek, beeldhouwwerken,

kunst, meubelen, porselein,

zilverwerk, tapij-ten, wijn e.a.

DVC

(Dir. D. Van Cappel)

Ellermanstraat 36-38,

2060 Antwerpen

T.03/232.36.64

F.03/234.22.14

dvc@dvc.be

www.dvc.be

Gecatalogiseerde kunsten

antiekveilingen schattingen

en expertises van nalatenschappen

en verzekeringen.

Jordaens N.V.

(Dir. Rik Martens)

Drabstraat 74, 2640 Mortsel

T.03/449.44.30

info@jordaens.eu

www.jordaens.eu

Openbare verkopingen van

kunst, antiek, juwelen, wijn,

collecties en inboedels.

Taxatie voor verdeling en

verzekering.

BRUSSEL

Arenberg Auctions

(Dir. Henri Godts)

Wolstraat 19 bus 2,

1000 Brussel

T. 02-5441055

info@arenbergauctions.com

www.arenbergauctions.com

Veilingen van zeldzame

atlassen, boeken, prenten

en tekeningen. Ook gehele

bibliotheken, archieven en

zeldzame manuscripten.

AZ Auction

Dir. Arnaud de Partz

Kazernenlaan, 39B

1040 Etterbeek

02/218.00.18

www.azauction.be

info@azauction.be

Verkoop van schilderkunst en

kunstobjecten, Aziatische kunst,

juwelen en stripverhalen.

Berg van Barmhartigheid

St-Gisleinsstraat 21

1000 Brussel

T. 02/512.13.85

schatters@bergvanbarmhartigheid.be

bergvanbarmhartigheid.be

Veilingen van juwelen, lederwaren,

zilverwerk, wijnen,

schilderijen, beeldhouwwerken,

keramiek, stripverhalen,

collectiestukken, enz.

Gratis schattingen zonder

afspraak van maandag tot

vrijdag van 8u30 tot 15u30,

behalve op dinsdag tot 18u.

Haynault Kunstveilingen

(Dir. Rodolphe de

Maleingreau d’Hembise)

Stallestraat 9, 1180 Ukkel

T.02/842.42.43

info@haynault.be

www.haynault.be

Negen gespecialiseerde veilingen

per jaar: juwelen, goud

en zilverwerk (3x); munten

penningen, verzamelingen

en historische souvenirs (2x);

schilderijen, kunstwerken uit

Europa en Azië (4x).

Lempertz 1798

(Dir. Hélène Robbe)

Grote Hertstraat 6,

1000 Brussel

T.02/514.05.86

brussel@lempertz.com

www.lempertz.com

Schattingen en expertises

van maandag tot vrijdag

van 9:00 – 13:00 uur en van

14:00 uur -17:00 uur.

Hôtel de Ventes Horta

(Dir. Dominique de Villegas)

Roodebeeklaan 70/74,

1030 Schaarbeek

T.02/741.60.60 – F.02/741.60.70

info@horta.be

www.horta.be

Maandelijkse gecatalogiseerde

verkoop van antiek, kunst,

juwelen en wijn.

HENEGOUWEN

Monsantic

(Dir. Daniel Otten)

Rue Grande 193b, 7020 Mons

T.065/73.94.00 – F.065/73.94.09

otten@monsantic.com

www.monsantic.com

Openbare gecatalogiseerde

verkoop. Taxaties op woensdag

en donderdag, afspraak

op dinsdag en donderdag..

Gratis vervoer bij u thuis.

LUIK

Hôtel des Ventes Elysée

(Dir. José & Ch. Fairon)

Boulevard Cuivre et Zinc 28,

4000 Luik

T. 04/221.09.09 – F. 04/221.15.05

info@ventes-elysee.be

www.ventes-elysee.be

Maandelijkse openbare verkoop

van antiek en kunstvoorwerpen,

vintage, lederwaren,

juwelen. Taxaties en ontvangst

van maandag tot vrijdag van 9

tot 12 uur en van 13 tot 17 uur.

Gesloten op woensdag.

Légia Auction

Rue de Cras-Avernas 12,

4280 Hannut

T. 019/63.55.59

0495/87.99.01 (Bruno de

Wasseige) - 0475/27.73.87

(Vincent de Lange)

contact@legia-auction.com

www.legia-auction.com

Openbare verkoop van kunst

en antiek, tapijten, meubels,

juwelen, schilderijen,

Aziatische kunst.

Gratis taxaties op afspraak.

Librairie LHomme

(Dir. David Lhomme)

Rue des Carmes 9, 4000 Luik

T.04/223.24.63

librairie@michel-lhomme.com

www.michel-lhomme.com

Internationale live- en

onlineveilingen, kunstgalerie,

expertise. Oude en moderne

schilderijen, tekeningen,

gravures, sculpturen, oude

en moderne boeken, manuscripten,

oude wapens, stripboeken,

wetenschappelijke

voorwerpen.

Hôtel des Ventes Legros

(Dir. Benoît Legros)

Rue Peltzer de Clermont 41,

4800 Verviers

T. 087/33.01.00 – F.087.30.19.00

info@venteslegros.com

www.venteslegros.com

Regelmatige verkoop van

antiek en kunstwerken.

OOST-VLAANDEREN

Coronari

(Dir. Tim De Doncker)

Steenweg 144/A, 9810 Nazareth

T. 09/3123240

info@coronariauctions.com

www.coronariauctions.com

Coronari Auctions organiseert

vier internationale kunsten

antiekveilingen per jaar.

Gespecialiseerd in Europese,

Aziatische en Islamitische kunst,

met bijzondere aandacht voor

Chinees porselein, oude meesters

en schilderijen uit de 19e en

20e eeuw. Grote internationale

uitstraling. Wetenschappelijke

expertise. Schattingen, onderzoek,

advies.

DVC

(Dir. D. Van Cappel)

Zandlopersstraat 10, 9030

Mariakerke

Ook in Antwerpen

T.09/224.14.40

dvc@dvc.be

www.dvc.be

Gecatalogiseerde kunsten

antiekveilingen. Schattingen

en expertises voor nalatenschappen

en verzekeringen.

Galerie en Veilingzaal

Pictura b.v.b.a.

Brusselsesteenweg 656,

9050 Gentbrugge

T.0475/74.49.25

henk.vervondel@telenet.be

www.pictura.be

Loeckx auctioneers

(Dir. Cécile La Pipe,

Peter en Natan Loeckx)

Ingelandgat 4, 9000 Gent

T.09/223.37.93 – F.09/233.76.71

info@loeckx.be

www.loeckx.be

International art & antiques

auctions. Expertises.

De Vuyst

(Dir. Guy De Vuyst &

Pascale Philips)

Kerkstraat 22-54, 9160 Lokeren

T.09/348.54.40 – F.09/348.92.18

www.de-vuyst.com

info@de-vuyst.com

Internationale veilingen en

tentoonstellingen van 17e

eeuw tot hedendaagse kunst.

Schattingen en expertises van

nalatenschappen en verzekeringen.

WAALS-BRABANT

Salle de Ventes du

Beguinage s.p.r.l.

(David Libotte - Samy Greif)

Avenue Vésale 11, 1300 Wavre

T.02/218.17.42 – T.01/0454944

info@svbeguinage.com

www.salledeventesdubeguinage.be

Online via Drouot digital.

WEST-VLAANDEREN

Carlo Bonte Auctions

Kardinaal Mercierstraat 20,

Brugge

Carlo Bonte Gallery

Zeedijk-Het Zoute 796

Knokke

Trusted partner for global

art deals

@carlobonte.be

T. 050 33 23 55

Van de Wiele Auctions

Groeninge 34, 8000 Brugge

T.050 49 07 69

auctions.vandewiele@proximus.be

www.vdw-auctions.com

Zeldzame drukken en handschriften,

oude kaarten, atlassen,

grafiek en schilderijen.

Schattingen voor verzekeringen

en nalatenschap.

116

Aanbevolen adressen

Art Handling

Boeken

Juwelen

Restauratie

ART ON THE MOVE

Gespecialiseerde en inclusieve

dienstverlening: voor, gedurende en

na het transport. Ophangen/hangen,

bescherming & verpakking, beveiligde

opslag, verzekering, nationaal &

internationaal transport/verzending,

douaneformaliteiten, enz...

Henri-Joseph Genessestraat 1,

1070 Brussel

T:+32(0)2 333 2411 of +32 (0)477 253 839

georges.merz@art-onthemove.be &

joel.delville@art-onthemove.be

www.art-onthemove.be

KUNSTOPSLAG

Beveiligde en geklimatiseerde opslagruimte

op 10 minuten van het centrum

van Brussel. Modulaire en afgesloten

ruimtes, van 1 tot 100 m².

Ophalen en leveren mogelijk.

Studies, offertes en uitvoering van transport,

verpakking en groupage

over de hele wereld.

T: +32(0)2 333 2411 of +32 (0)477 253 839

georges.merz@art-onthemove.be

joel.delville@art-onthemove.be

ERIK TONEN BOOKS ANTWERPEN

Kwalitatieve geïllustreerde kunstboeken

over beeldende kunst en toegepaste

kunst. Uitgebreid assortiment voor

kunsthistorici, musea, professionele

antiquairs, galeries en verzamelaars.

Nieuwe of tweedehandse kunstboeken,

bibliofiele uitgaven of antieke boeken.

Bezoek onze website voor een overzicht

van ons aanbod of stuur ons een

e-mail met uw specifieke wensen:

www.erik-tonen-books.com

Design

QUATTRO BENELUX

Altenaken 11, 3320 Hoegaarden

Tel. 016 765400

Design en interieur

www.quattro-benelux.com

FRISCHDIAMOND

Wij zijn gespecialiseerd in de aankoop

van oude juwelen met diamanten.

Daarnaast bieden wij u graag onze

expertise aan voor een betrouwbare

waardebepaling en het herslijpen van

diamanten met oog voor perfectie.

U vindt ons in het hart van de

Antwerpse diamantsector.

serge@frischdiamond.com

oldcut@frischdiamond.com

www.frischdiamond.com

Museum

MEM – MUSEUM VAN EROTIEK

EN MYTHOLOGIE

Dit museum in een mooi huis van de

Zavel geeft een historisch overzicht van de

erotische kunst in de loop der tijden sinds

de oudheid tot hedendaags. Deze private

collectie, toont zeldzame voorwerpen van

allerlei aard : ivoren, schilderijen, skulpturen,

griekse en romeinse antikwiteiten,

japanse etsen, tekeningen , litho’s, werken

van Belgische artiesten en andere curiosa.

Sint-Annastraat, 32 (Zavel) Brussel

T: +32(0)2/514.03.53

E-Mail : info@m-e-m.be

www.m-e-m.be

RESTAURATIEATELIER TEMPERA

Tempera bvba, Aalst

Aäron Uytterhaegen

Restauratie van schilderijen op doek en

paneel en gepolychromeerde beelden.

Voor vrijblijvende deskundige beoordeling:

tempera@telenet.be of 0494 47

60 32

www.temperarestauratie.be

Verzekeringen

INVICTA ART INSURANCE

Verzekeren ten dienste van de kunst

Eeckman Jean-Pierre

& Eeckman Isabelle

67-69 Bd. Reyerslaan

1030 Brussel

Tel : 02/735 55 92

info@invicta-insurance.be

Musea – Privé collecties –

Tentoonstellingen – Particuliere en

beroepsstichtingen –

verblijven – Transport

www.invicta-art.com

117

The fine art

of printing

Sinds 1928 staat ons familiebedrijf voor vakmanschap, met trots doorgegeven van generatie op generatie.

Met 650 toegewijde vakmensen zetten wij een rijke traditie verder, gecombineerd met innovatieve

technische expertise en een passie voor drukwerk van de hoogste kwaliteit. Dankzij onze volledige

verticale integratie – van fotogravure tot boekbinderij – houden we elk detail stevig in eigen hand,

wat garant staat voor een perfect afgewerkt eindproduct. Het resultaat? Tijdloze boeken die de essentie

en ziel van uw werk blijvend bewaren.

Graphius, uw drukpartner voor boeken, catalogi en magazines.

Fotogravure – Drukkerij – Boekbinderij

GENT • ANTWERPEN • BRUSSEL • CHARLEROI • BREDA • PARIJS • LONDEN • NEW YORK

Graphius Group

Traktaatweg 8, B-9041 Gent

T +32 9 218 08 41

info@graphiusgroup.com

www.graphiusgroup.com

Robert

Doisneau

La Boverie - Luik

expo-doisneau.com

© Atelier Robert Doisneau

Gegeven

momenten

31.10 2025→

19.04 2026

BRUSSELS EXPO | 25 JAN – 1 FEB 2026

GUEST OF HONOUR: THE KING BAUDOUIN FOUNDATION

www.brafa.art

COLLECT België Winter 2025

Transform your PDFs into Flipbooks and boost your revenue!

Delete template?

Save as template ?