03

#NR 58 | Maart 2026
NIEUWS
VAN DE PROSTAATKANKERSTICHTING
‘Vrijwilligers,
de motor van de
Prostaatkankerstichting’
FINANCIËN
OP ORDE
ZORGVERLENERS
ZIJN OOK
MENSEN
WAT WILLEN
ONZE
DONATEURS?

Bij de cover: PKS vrijwilligers
Fotografie: onbekend
NIEUWS
NIEUWS
Inhoudsopgave
Aandachttrekkers
Financiën op orde 9
Hormonale therapie en prostaatkanker 17
04
Van de voorzitter
Verder
IKNL-rapport 26
Sterker met supplementen 30
Update Hypoprime 35
Interessant
10
Beste lezers,
Op de kop af een jaar geleden organiseerden we, gekoppeld aan het vertrek
van toenmalig voorzitter Kees van den Berg, het minisymposium ‘Screening
prostaatkanker, waar staan we, waar gaan we heen?’ Waar er in verschillende
Europese landen al initiatieven lopen met betrekking tot screening op
prostaatkanker, werd duidelijk dat we in Nederland achter de feiten aanlopen.
Een mooi en bijzonder initiatief in Groningen 4
De aanduiding ‘palliatieve behandeling’ 14
Wat willen de donateurs van de
Prostaatkankerstichting? 28
Vrijwilligers belangrijk voor
Prostaatkankerstichting 32
Rubrieken
Agenda 38
Lezerspost 40
Puzzelpagina 41
Waarover publiceerden wij? 42
Colofon 43
Lotgenotentelefoon
0800-9992222
Maandag, woensdag, vrijdag van
10.00 - 12.30 uur, dinsdag en donderdag
van 19.00 - 21.00 uur.
Ook via e-mail:
lotgenoot@prostaatkankerstichting.nl
De ruim twintig vrijwilligers beschikken over een
groot netwerk aan kennis van wat rechtstreeks of
zijdelings met prostaatkanker te maken heeft.
Daarnaast delen zij graag hun eigen specifieke
ervaringen met lotgenoten. Onder hen zijn ook
twee partners van patiënten actief om vragen
van naasten of partners te beantwoorden.
Indien de 0800 lijn langdurig in gesprek is
en je belt met nummerherkenning word je zo
spoedig mogelijk teruggebeld.
30
Maar gelukkig is er goed nieuws te melden;
KWF Kankerbestrijding heeft een subsidie
toegekend voor een grootschalig onderzoek
dat moet uitwijzen of prostaatkanker
in Nederland op een verantwoorde en
effectieve manier vroegtijdig kan worden
opgespoord. Graag maak ik hierbij een
groot compliment aan de groep bevlogen
professionals die zo hard gewerkt
hebben aan het opstellen van deze
onderzoeksaanvraag. We zijn er echter nog
niet (helemaal); het onderzoek mag pas
echt van start gaan na goedkeuring door de
Gezondheidsraad. Daarover hopen we eind
dit jaar duidelijkheid te krijgen.
Behoeftepeiling
Dit bericht kwam bijna tegelijkertijd met
de publicatie van de kankercijfers over
2025 door IKNL. Voor prostaatkanker
zien die er niet goed uit: met 16.100
nieuwe diagnoses in 2025 kregen voor
het eerst meer mannen te horen dat ze
prostaatkanker hebben dan dat vrouwen de
diagnose borstkanker kregen. Deze cijfers
benadrukken eens te meer de urgentie voor
het proefbevolkingsonderzoek in Nederland.
Geen opportunistische screening, maar
zorgvuldig en risico gestuurd. Kortom, niet
méér screenen, maar wel béter!
In deze uitgave van Nieuws kijken we ook
nog even terug naar de resultaten van onze
behoeftepeiling, de vragenlijst die we eind
2025 verstuurd hebben aan onze donateurs
en andere belangstellenden. Nogmaals dank
als je aan dit onderzoek hebt deelgenomen.
We bekijken nu hoe we ons beleid en
onze activiteiten nog beter kunnen laten
aansluiten bij wat jullie van ons verwachten.
Meld je ook aan
In een tijd waarin de zorg meer en
meer onder druk komt te staan, kunnen
patiëntenorganisaties uitkomst bieden.
De informele zorg, dus de ondersteuning
en verbinding door vrijwilligers van
patiëntenorganisaties, kunnen de
formele zorg aanvullen en ontlasten.
Nu al zijn we met verschillende partijen in
gesprek over de mogelijkheden van een
meer formele rol voor onze
vrijwilligers in het zorgpad.
Ervaringsdeskundigheid
en kwaliteit zijn dus heel
belangrijke waarden voor ons
in de komende tijd. Wil jij ons
helpen? Meld je dan ook aan
als vrijwilliger via onze website.
Je bent van harte welkom!
Peter Ruigrok
Voorzitter
2 3

NIEUWS
NIEUWS
Interessant
Een mooi en bijzonder
initiatief in Groningen
Ido Poelman
Positief verrast was ik, op een doordeweekse dag begin februari, na
mijn bezoek aan Maggie’s Center Groningen. Glibberend over nog deels
beijzelde stoepen schuifelde ik van Maggie’s weer terug naar mijn auto
in de nabijgelegen parkeergarage. Sinds een aantal maanden sluit
lotgenotencontact Groningen daar aan bij de (lotgenoten)bijeenkomsten
die Maggie’s al organiseerde. Een goede aanleiding om meer te weten te
komen over deze samenwerking en vooral ook over Maggie’s.
V.l.n.r. Anneke Tjassing, Jan Herrema
en Annemieke Schrör
En zo kwam het dat ik, op die doordeweekse
dag begin februari, mocht spreken met
Jan Herrema (Regiovertegenwoordiger
Prostaatkankerstichting), Anneke Tjassing
(Centrumdirecteur Maggie’s Groningen) en
Annemieke Schrör (Kankersupportspecialist
bij Maggie’s Groningen) op de Maggie’s
locatie in Groningen.
Men schenkt er prima
koffie en thee
Maggie Keswick Jencks
Zo’n vijftien jaar geleden kwam
Frans Jaspers, destijds bestuurder van het
Universitair Medisch Centrum Groningen
(UMCG), in contact met Laura Lee, de CEO
van de Maggie’s. Frans raakte onder de
indruk van zowel Laura als de door haar
geleide organisatie, met inmiddels 27
vestigingen in de UK en vier vestigingen
buiten de UK, waar deskundige psychologische
en praktische ondersteuning wordt gegeven aan
mensen met een kankerdiagnose. Laura’s werk
werd geïnspireerd door haar patiënt Maggie
Keswick Jencks die ze begin jaren negentig leerde
kennen, toen bij Maggie ongeneeslijke borstkanker
werd vastgesteld.
Het was Maggie’s ervaring, dat ze werd
achtergelaten in een kille ziekenhuisgang, nadat
haar het vreselijke nieuws was verteld dat ze
kanker had, die Laura’s visie op een andere vorm
van kankerzorg vormde. Een plek waar mensen
met kanker een warme en gastvrije omgeving
konden vinden, waar zij en hun familie alle nodige
ondersteuning zouden krijgen.
Dankzij de onvermoeide inzet van Frans Jaspers,
vrijwilligers en hulp van vele grote en kleine
sponsors (en dan hebben we het echt over
miljoenen euro’s) staat er nu ook zo’n warme en
gastvrije omgeving in Groningen en wel op het
terrein van het UMCG. Je zou kunnen zeggen: ‘In de
schoot van dat medisch centrum.’
Helende omgeving
Centrumdirecteur van Maggie’s Groningen
omschrijft het als een helende omgeving waar
ondersteuning wordt gegeven die mensen weer
sneller in hun kracht kan zetten die daardoor de
regie (weer) zelf kunnen oppakken.
Aan die helende omgeving wordt veel aandacht
geschonken bij het ontwerp van ieder
Maggie’s Center. ‘Als je binnenkomt hebben ze
allemaal een overeenkomstige zachtheid, lichtheid
en openheid’, aldus Anneke. Kenmerkend voor het
Maggie’s Center in Groningen is dat die huiselijk,
warm en gezellig is.
Maggie’s is aanvullend en wil ook alleen
aanvullend zijn op de reguliere gezondheidszorg.
Dit vertaalt zich bijvoorbeeld in het organiseren
van lotgenotencontacten (nu ook in samenwerking
met de Prostaatkankerstichting), het bieden
van een luisterend oor en ondersteuning geven
aan partners en kinderen van mensen met
kanker. Maar ook re-integratie coaching door
een arbeidsdeskundige; hulp van een spreekuur
houdende notaris of financieel expert van een
bank; fysieke fitheidstrainingen door
een fysiotherapeut die gespecialiseerd
is in oncologie; psychosociale hulp
en begeleiding door Maggie’s eigen
kankersupportspecialisten en yogalessen
gegeven door ervaren yogadocenten. En er
is nog meer en het is bovendien allemaal
geheel kosteloos.
Maggie Keswick Jencks:
‘Het is bovenal belangrijk om de
levensvreugde niet te verliezen
door de angst voor de dood’
Je bent een welkome gast.
Ook wordt het Maggie’s Center Groningen
wel gebruikt door mensen die tussen
behandelingen in zitten. Je kan dan
bijvoorbeeld denken aan mannen met
prostaatkanker, die onderzocht worden
4 5

NIEUWS
NIEUWS
Column
doormiddel van een PSMA PET-CT-scan. Na het
toedienen van de licht radioactieve stof, moet er
meestal een uur gewacht worden alvorens de scan
kan worden gemaakt. Deze wachttijd kan zeker
doorgebracht worden bij Maggie’s. Men schenkt er
prima koffie en thee.
Inmiddels 27 vestigingen
in de UK en 4 vestigingen
buiten de UK
Bij binnenkomst werd ik begroet door een vrijwilliger.
Er is geen receptiebalie of iets dergelijks, maar je
stapt bij binnenkomst een gezellige ruimte in, waar
een vrijwilliger aanwezig is. Men spreekt niet over
patiënten, maar over bezoekers. Je bent eigenlijk een
gast, een welkome gast en zo werd ik ook benaderd.
De vrijwilliger leidde mij rond alvorens ik in gesprek
ging met Jan, Anneke en Annemieke. Het is een
prachtig centrum met een doordachte en vooral
warme en gezellige binnenkant. Benieuwd naar dit,
voor buiten de UK, unieke Groningse project? Stap er
gewoon eens binnen. Je bent van harte welkom en het
bezoekje wordt beslist op prijs gesteld.
Ingang Maggies
©Ronald Zijlstra
Lotgenotengroepen
Nog even terugkomend op
de lotgenotencontacten (bij
Maggie’s spreekt men van
lotgenotengroepen) van de
Prostaatkankerstichting, die
hier plaatsvinden: Die worden
hier ‘voorgezeten’ door een
kankersupportspecialist
die ook veel ervaring heeft
met lotgenotengroepen
voor mensen met een
andere vorm van kanker dan
prostaatkanker. Dit maakt zo’n
lotgenotengroep al bijzonder.
Vrijwel iedereen die wel eens
aan een lotgenotengroep heeft
deelgenomen, heeft het gevoel
er beter uit te komen dan
hij of zij er in is gegaan. Een
reden te meer om een keer aan
een professioneel begeleide
lotgenotengroep bij Maggie’s
deel te nemen.
Iedere man (en familie) die
gediagnosticeerd wordt met
prostaatkanker gaat door een
angstige periode. Voor de één is
dat een periode die ligt tussen
de diagnose en genezing en
voor een klein deel tussen de
diagnose en het overlijden.
‘Maar het is bovenal belangrijk
om de levensvreugde niet
te verliezen door de angst
voor de dood’, heeft Maggie
Keswick Jencks ooit eens
gezegd. Juist bij het behouden
van de levensvreugde of
het terugkrijgen van die
levensvreugde kan Maggie’s
in Groningen een hele mooie
steun zijn.
Beter laat
dan te vroeg
Hans Crone
‘Praat niet te laat over je prostaat’ zegt onze stichting en ik begrijp de motivatie erachter
heel goed. Hoe eerder je weet dat je een ziekte onder de leden hebt, des te eerder je er
iets aan kunt doen en hoe groter de kans dat je geneest of langer blijft leven.
Zoals jullie inmiddels wel van mij gewend
zijn, wil ik hier toch een andere zienswijze
naast zetten – dus niet tegenover.
Eerst even naar mijn eigen geschiedenis.
Al begin 2015, ik was net 61 geworden,
hoorde ik ‘per ongeluk’ dat ik een verhoogde
PSA had. Ik was naar het ziekenhuis gegaan
met rugpijn en daar had men – zonder dat ik
dat wist – ook mijn PSA-waarde gemeten en
die bleek 5,1 te zijn. De arts adviseerde mij
daarmee naar mijn huisarts te gaan.
Ik wist toen helemaal niet wat PSA was, maar
de huisarts legde dat uit en vertelde er ook
bij dat hun beleid was om het niet te willen
weten als er geen klachten waren of andere
redenen om prostaatkanker te vermoeden.
Want meestal blijkt die verhoogde PSA niet
het gevolg van een agressieve vorm van
prostaatkanker, maar van een zeer langzaam
groeiende vorm die niet behandeld hoeft te
worden. Echter het traject van een aantal
keren bloedprikken en daarna eventueel
andere onderzoeken zoals scans en biopten
geven natuurlijk wel gedoe, angst en stress.
En ze kosten geld en menskracht. Na me er
wat in verdiept te hebben, was ik het met dat
beleid eens en heb me dus niet verder laten
onderzoeken.
‘Hooggradige’ prostaatkanker
Acht jaar lang heb ik helemaal niet meer
gedacht aan PSA of prostaatkanker. Tot ik
in 2023 bij de uroloog kwam omdat ik vaak
moest plassen en eenvoudige remedies
niet hielpen. Zij voelde aan mijn prostaat
en liet de PSA meten – die was 43 – en
concludeerde dat de kans 95% was dat
ik ‘hooggradige’ prostaatkanker had.
Een maand later wees de MRI-scan uit dat
ik inderdaad uitgezaaide prostaatkanker had.
Ik was dus één van die mannen waarbij een
verhoogde PSA wél duidt op een agressieve
kanker. En als ik in 2015 wél gekozen had
voor doorgaan met onderzoek, zou niet lang
daarna die agressieve kanker al ontdekt zijn
en zouden behandelingen zijn voorgesteld,
zoals opereren, bestralen of een chemokuur.
Ik wist toen helemaal
niet wat PSA was, maar
de huisarts legde dat uit
Nu zult u misschien denken: ‘Goh, die Hans
zal wel ontzettende spijt hebben van zijn
keuze in 2015, want als hij zich wél verder
6
7

NIEUWS
NIEUWS
Aandachttrekker
had laten onderzoeken was ie nu misschien
genezen geweest.’
Maar nee, ik ben echt heel blij dat ik niet
voor die weg gekozen heb, want dan zou ik
dus tóen al PATIENT geweest zijn. En dan
zou ik tóen waarschijnlijk al complicaties,
bijwerkingen enzovoort gehad hebben.
Als je klachten hebt
die mogelijk door
prostaatkanker
veroorzaakt zijn, is er nog
tijd genoeg voor actie
Geen klachten door behandelingen
Nu heb ik acht zorgeloze jaren gehad.
En ook nú, bijna 3 jaar na die diagnose
uitgezaaide prostaatkanker ervaar ik geen
enkele vermindering van mijn lichamelijke
conditie ten gevolge van de kanker. Ik moet
wel vaak plassen, wat waarschijnlijk door
de kanker wordt veroorzaakt, maar daar kan
ik goed mee leven. En omdat ik – zoals ik al
eerder in dit magazine schreef – me niet laat
behandelen, heb ik dus ook geen klachten
door behandelingen.
Ik zei al dat ik een zienswijze naast die van
de PKS wilde formuleren. Daarbij stel ik een
paar dingen vast:
• Prostaatkanker – ook de agressieve vorm -
ontwikkelt zich meestal langzaam tot zeer
langzaam. Daardoor treden klachten en
uiteindelijk de dood meestal pas na vele
jaren op.
• Bij vroeg ontdekte agressieve
prostaatkanker is genezende behandeling
mogelijk; onder voorwaarde dat er geen
uitzaaiingen zijn. Maar vaak blijkt na
die behandeling (verwijderen prostaat,
bestraling, chemokuur of combinatie
hiervan), dat er toch al uitzaaiingen waren
en dat de kanker dus niet genezen is, maar
alleen vertraagd.
• Sowieso is niet bekend hoevéél langer
mannen leven door alle behandelingen,
waarbij dat ook nog eens van man tot man
sterk verschilt.
• Alle behandelingen hebben bijwerkingen
en mogelijk complicaties. De gevolgen
kunnen tijdelijk zijn, maar ook continu
en ze kunnen zeer ernstig zijn. Tevens
kunnen behandelingen en daarbij horende
controles stress veroorzaken. De meeste
mannen zijn gedurende en vaak ook nog
ná de behandeling geheel of gedeeltelijk
arbeidsongeschikt; vaak houden ze
definitief op met werken.
Op basis van deze constateringen én mijn
eigen ervaring wil ik mannen in overweging
geven om de PSA niet te laten meten
als je geen klachten
hebt. Als je klachten
hebt die mogelijk
door prostaatkanker
veroorzaakt zijn, is er
nog tijd genoeg voor
actie. En ook dán is
volgens mij behandelen
niet altijd de keuze
die jou het meeste
levensgeluk geeft.
Financiën op orde
geeft rust
Ellis Buis
Een diagnose prostaatkanker zet veel op scherp. Niet alleen medisch, maar ook
financieel. Vragen die eerder ver weg leken, komen ineens dichtbij. Wat gebeurt
er als werken lastig wordt? Of als je doodgaat? Wat betekent dit financieel
voor je partner? Financieel planner Niels Dokter van bureau Dokter & van
Heuven Financieel Advies krijgt deze vragen regelmatig. ‘Hebben we genoeg
inkomen om te blijven wonen en leuke dingen te doen? Wat bij overlijden?
Wat bij arbeidsongeschiktheid? Wat als een partner minder gaat werken om
meer te genieten van de tijd die je samen nog hebt, of tijd nodig heeft om te
mantelzorgen? In dit artikel beantwoordt Niels vijf veel gestelde vragen.’
Moet je veel geld hebben om een
financieel planner in te schakelen?
Dat idee leeft hardnekkig, maar
klopt niet. Een financieel planner
is er niet alleen voor mensen met
veel vermogen. Juist als je minder
te besteden hebt, is overzicht
belangrijk. Dan moet je keuzes
maken. Wat vind je belangrijk?
Waar wil je je geld aan uitgeven?
En wat laat je liggen? Een financieel
plan gaat niet over luxe, maar over
richting. Je kijkt vooruit en brengt
risico’s in beeld. Het kan zijn dat alles
al goed geregeld is. Maar dat weet
je vaak pas als je het rustig bekijkt.
Soms blijkt dat er gaten zitten. Dan is
het prettig dat je die ziet voordat ze
problemen geven.
Het is natuurlijk ook zo, dat er wel een beetje geld
moet zijn. Als je weet wat er aan AOW en pensioen
binnenkomt, of er is heel weinig geld, dan kun
je je afvragen wat de meerwaarde is. Zo’n plan
laten maken kost ook rond de 1500 euro. Maar
de huidige generatie 60-plussers heeft het door
de bank genomen niet zo slecht. Vaak is er al
behoorlijk overwaarde op een eigen huis.
Word je ziek,
dan stopt je inkomen
Waarom is het belangrijk om je financiën op
orde te hebben als je ziek wordt?
Kanker haalt vanzelfsprekendheden onderuit.
Inkomen is niet langer zeker en plannen voor later
worden ook onzeker. Dat geldt niet alleen
8
9

NIEUWS
NIEUWS
voor degene die ziek is, maar ook
voor de partner. Een financieel plan
helpt om vooruit te kijken. Niet vanuit
angst, maar vanuit realisme.
Wat gebeurt er als iemand overlijdt?
Wat als werken niet meer lukt?
We kijken naar inkomsten,
uitgaven en naar wat iemand nodig
heeft om van te leven. Veel mensen
hebben dit nooit echt doorgerekend.
Ze denken dat het wel goed zit,
maar die zekerheid blijkt soms schijn.
Maar als je kanker hebt is helderheid
belangrijk. Weten waar je staat, geeft
rust en ruimte in je hoofd.
Kanker haalt
vanzelfsprekendheden
onderuit
Is het lastiger om een hypotheek
te krijgen als je kanker hebt of
hebt gehad?
Hierover bestaan veel
misverstanden. Voor het afsluiten
van een hypotheek mag een bank
niet vragen naar je medische
achtergrond. Of je kanker hebt of
hebt gehad, speelt daarbij geen rol.
Het verschil zit in de verzekeringen
rond de hypotheek, zoals een
overlijdensrisicoverzekering.
Verzekeraars beoordelen risico’s en
kijken daarbij wel naar gezondheid.
Heb je kanker, of kanker gehad, dan
is er een hoger risico dat ze moeten
uitkeren, en dat doen ze liever niet.
Er bestaat een zogeheten schone-lei-regeling.
Na een bepaalde periode hoef je kanker niet meer
te melden. Die termijn verschilt per soort kanker en
ligt vaak tussen de acht en tien jaar. Zit je binnen
die periode, dan kan het lastiger zijn om een
verzekering af te sluiten. Niet onmogelijk, maar wel
ingewikkelder. Soms betaal je een hogere premie of
gelden er toch uitsluitingen. Veel mensen denken
dan dat het geen zin heeft om het te proberen, maar
dat is niet altijd terecht. Verschillende verzekeraars
kunnen tot verschillende besluiten komen. Maar als
je niet de hoofdprijs aan premie wilt betalen, dan
kan het een moeilijk verhaal worden.
Maakt het verschil of je in loondienst
bent of zzp’er?
Dat verschil is groot. Wie in loondienst werkt,
bouwt vaak pensioen op en heeft regelingen
bij ziekte. Dat vangnet is niet altijd ruim, maar
meestal wel aanwezig. Zzp’ers hebben dat niet
automatisch. Geen pensioen, geen doorbetaling
bij ziekte en vaak geen verzekering. Word je ziek,
dan stopt je inkomen. Dat onderschatten veel
ondernemers. Ze denken dat het hen niet zal
overkomen, tot het wel gebeurt. Er zijn oplossingen,
zoals arbeidsongeschiktheidsverzekeringen of
een broodfonds, maar die kennen wachttijden en
beperkingen. Daarom is vooruitdenken belangrijk.
Niet pas als je ziek bent, maar daarvoor. Heb je al
kanker, dan kun je je vaak niet meer zo makkelijk
verzekeren, of tegen hogere kosten. Wat dan niet
geregeld is, komt niet vanzelf goed.
Wat is het beste financiële advies voor mensen
met prostaatkanker en hun partners?
Zorg dat je weet waar je staat. Dat klinkt simpel, maar
gebeurt weinig. Veel mensen hebben geen overzicht
van hun situatie en geen beeld van wat er gebeurt
bij tegenslag. Een financieel planner kijkt verder dan
alleen cijfers. Het gaat ook over wensen. Wil je blijven
wonen waar je woont? Wil je blijven werken
of juist minder? Technisch kun je soms alles
betalen, maar dat betekent niet dat het leven
past. Mensen houden soms vast aan een huis
of situatie die eigenlijk niet meer klopt. Het gaat
om het totaalplaatje: wat wil je nog doen en
wat heb je daarvoor nodig? Kanker maakt die
vragen urgenter, maar ze gelden voor iedereen.
Een financieel plan is geen garantie voor een
goede afloop en neemt verdriet niet weg.
Maar het kan wel rust geven. Je hoeft niet alles
vast te leggen en uit te zoeken. Weten waar je
staat, helpt. Zeker als het leven onverwacht een
andere afslag neemt.
1. Wacht niet tot je ziek bent om je financiën op
orde te brengen. Ook niet tot je pensioen nadert.
Financieel overzicht helpt juist als het leven nog
loopt zoals gepland. Wie weet waar hij staat,
kan beter anticiperen op veranderingen in werk,
inkomen of gezondheid. Dan maak je keuzes
met rust, niet onder druk. Een financieel plan is
geen eindpunt. Het is een hulpmiddel om bij te
sturen, juist zolang je daar ruimte voor hebt.
2. Heb je kanker, of recent kanker gehad, dan
kun je je vaak niet meer zo makkelijk een
levensverzekering afsluiten, of tegen hogere
kosten. Dat is een keuze die een verzekeraar
maakt. Heb je prostaatkanker gehad, dan geldt
een termijn van tien jaar waarbinnen je de
verzekeraar moet melden dat je kanker had. Die
mag ook medische dossiers opvragen.
Niels Dokter
10 11

NIEUWS
NIEUWS
Zorgverleners
zijn ook mensen
Barbara Harterink
Als verpleegkundig specialist ken ik veel van mijn patiënten al jaren. Ik heb echt
een (professionele) band met ze opgebouwd. Dat is het prachtige van mijn vak.
Ik behandel, begeleid en volg patiënten met prostaatkanker. Ik hoor hoe het met de
patiënt gaat, maar hoor ook als er een dochter gaat trouwen of als er een kleinkind
wordt geboren. Ik weet wanneer er verhuisd gaat worden of wanneer er verdrietig
nieuws is zoals het verlies van een partner. Dat is mooi, maar soms ook moeilijk.
Barbara Harterink werkt in het Deventer ziekenhuis
als Verpleegkundig specialist- uro-oncologie en
consulent seksuele gezondheid.
Zij behandelt en begeleidt met name mannen met
hormoongevoelige uitgezaaide prostaatkanker en
ziet daarnaast zeer regelmatig mannen met erectiele
dysfunctie op haar spreekuur.
Dat merkte ik weer rond de feestdagen. Dat
zijn weken, waarin veel mensen toch al meer
bezig zijn met de vergankelijkheid van het
leven en de kwetsbaarheid van ons als mens.
En net in die periode ging het met twee van
mijn patiënten onverwachts niet goed. Ik had
allebei al 3 jaar onder mijn hoede.
Iedere 3 maanden kwamen ze
langs voor controle van hun PSA en
het voortzetten van de medicatie
voor hun prostaatkanker. Bij ieder
consult stipten we kort aan dat
er een moment kon komen dat
de PSA zou gaan stijgen, maar
omdat er dan goed nieuws was
gaven we elkaar bij het afscheid
opgelucht een hand en zeiden ‘tot
over 3 maanden’. Maar in een week
tijd werd een van de patiënten
geconfronteerd met een andere
ziekte waaraan hij op korte termijn
zou gaan overlijden. De andere
patiënt werd ingehaald door de
prostaatkanker.
Niet afgestompt
‘Het maakt je een goede
zorgverlener wanneer de situatie
van een patiënt je raakt’, zei een
collega toen ik deelde dat ik het er
moeilijk mee had. ‘Is dat zo?’, vroeg
ik mij af? Ik denk dat het je vooral
menselijk maakt. Mijn collega
bedoelde met haar opmerking dat
het goed is dat je na 25 jaar niet
dusdanig afgestompt blijkt te zijn
dat het verlies van een patiënt je
niet raakt. Heeft het er misschien
mee te maken dat ik zelf ouder
word en mijzelf realiseer dat het
leven vergankelijk is?
Ik schrijf dit niet om medelijden
te krijgen, maar om te delen dat
wij zorgverleners ook mensen
zijn. Wij lachen, huilen, zijn soms
boos. Maar vooral ook voelen wij.
Al enkele weken houdt mij dit
onderwerp bezig en deel ik het ook
met collega’s. Over het algemeen
hoor ik hetzelfde terug: ‘een patiënt
loslaten is moeilijk. Ook al is alles
geprobeerd en ook al is het goed
zo’. Een nieuw jaar is gestart,
de kerstboom is alweer lang
opgeruimd en ik ga met frisse moed
De andere patiënt werd ingehaald
door de prostaatkanker
weer aan de slag. Ik ga dit komende jaar weer
veel patiënten zien, behandelen en begeleiden.
Ik ga moeilijke en mooie gesprekken hebben. Ik
zal nieuwe patiënten ontmoeten en patiënten
die ik al jaren ken moeten loslaten. Het zet mij
iedere dag weer met beide benen op de grond.
Begeleiden, beter maken, maar soms ook
loslaten. Dat is de essentie van ons vak.
12 13

NIEUWS
NIEUWS
Interessant
De aanduiding
‘palliatieve behandeling’
dekt niet altijd de lading
Harm Kuipers
waardoor mensen met verschillende vormen van
uitgezaaide kanker steeds vaker nog lange tijd
konden doorleven met goede levenskwaliteit.
Wanneer de diagnose uitgezaaide ziekte is gesteld
zonder dat er klachten zijn zal de behandeling
gericht zijn op het remmen van de tumorgroei en
het behandelen van eventuele uitzaaiingen.
In die fase is er vaak nog geen sprake van door de
ziekte veroorzaakte pijn en ongemakken en dekt de
aanduiding palliatieve behandeling niet de lading.
De optredende klachten komen juist door de
behandeling en niet door de kanker. In de huidige
tijd kan de groei van uitgezaaide kankers vaak met
moderne behandelopties vaak nog vele jaren worden
afgeremd, zonder dat de tumor zelf ernstige klachten
geeft. Dat geldt zeker voor prostaatkanker.
Pas wanneer door de tumor zelf veroorzaakte
klachten bestreden moeten worden, kan terecht
gesproken worden van palliatieve behandeling.
Hoe goed artsen het ook proberen uit te
leggen, voor patiënten blijft het krom voelen
Al eerder besteedden we in Nieuws magazine (nr. 46 maart 2023) aandacht aan misverstanden
rondom het begrip ‘palliatieve behandeling’ bij prostaatkanker. Maar hoe goed zorgverleners
ook proberen uit te leggen wat palliatieve behandeling betekent, voor patiënten blijft het krom
voelen. Want ‘palliatieve behandeling’ roept bij veel patiënten het beeld op van een situatie
waarbij geen behandeling meer mogelijk is en alleen nog symptomen kunnen worden besteden.
Gelukkig is dat bij meer soorten kanker en zeker bij prostaatkanker vaak niet het geval.
De misvattingen rond palliatieve behandeling
komen door de betekenis van het woord ‘palliatie’,
wat verzachten van door de ziekte veroorzaakte
pijn en ongemakken betekent. En daar wringt het
want bij meer vormen van uitgezaaide kanker is
er in de beginfase van uitzaaiingen nog helemaal
geen sprake van door de ziekte veroorzaakte
klachten en ongemakken. Met moderne
beeldvormingstechnieken zoals PSMA-pet/ct-scan
worden steeds vaker kleine uitzaaiingen in een
vroeg stadium ontdekt, die nog geen klachten geven.
Wanneer dokters kanker behandelen met de
bedoeling de ziekte te genezen, spreken ze van
een curatieve (genezende) of van een in opzet
curatieve behandeling. Met ‘in opzet curatie’
wordt bedoeld dat geprobeerd wordt de kanker te
genezen. Wanneer genezing van de ziekte niet meer
mogelijk is, wordt behandeling niet meer curatief
maar palliatief genoemd. En juist het gebruik van
het begrip palliatief bij een patiënt zonder klachten
schuurt en wekt onrust en verwarring. Het voelt
tegenstrijdig voor een man met uitgezaaide
prostaatkanker zonder klachten, dat hij palliatief
behandeld gaat worden en juist door de
’palliatieve’ behandeling wel klachten krijgt.
Hoe goed artsen het ook proberen uit te leggen,
voor patiënten blijft het krom voelen.
Het blijft krom voelen
De overgang van curatieve naar palliatieve
behandeling is vanuit historisch perspectief wel
te begrijpen. In vroeger tijden konden eenmaal
uitgezaaide kankers zelden meer worden afgeremd
en bestond de behandeling hoofdzakelijk uit het
bestrijden van door de ziekte veroorzaakte pijn
en ongemakken. En dan kan er terecht worden
gesproken van palliatieve behandeling.
Maar de tijd heeft niet stilgestaan en met het
voortschrijden van medische kennis kwamen er
steeds meer op de ziekte gerichte behandelingen,
Eigenlijk is er geen goed passende aanduiding
gekomen voor niet te genezen kanker die (nog) geen
klachten geeft en met tumor-remmende middelen
nog lange tijd kan worden behandeld.
Misschien zou hier een term als ‘tumorgerichte
behandeling’ of ‘para-palliatieve behandeling’ of
‘pré-palliatieve behandeling’ beter passen.
Misschien is het goed om na te denken over een
beter passende aanduiding voor behandelingen
bij uitgezaaide kanker, zonder dat er al sprake is
van door de tumor veroorzaakte klachten. Tot die
tijd zullen dokters hun patiënten moeten blijven
uitleggen dat palliatieve behandeling bij een
patiënt met uitgezaaide kanker zonder klachten,
een wat minder gelukkige aanduiding is.
www.prostaatkankerwijzer.nl,
hét platform dat u helpt,
door ervaringen van anderen.
Is er bij u prostaatkanker geconstateerd? Dan kan het zijn dat u
keuzes moet maken. Bijvoorbeeld tussen operatie en bestraling.
Of tussen verschillende soorten hormonale therapie. Misschien heeft
u geen keuze, maar bent u wel benieuwd naar ervaringen
van anderen?
De Prostaatkankerwijzer bestaat uit interviews met meer dan
20 prostaatkankerpatiënten. Zij praten over hun ervaring met de
behandeling(en) die zij hebben gehad. De geïnterviewden vertellen
over de invloed van deze behandeling(en) op hun dagelijkse leven.
Ze delen hun ervaring over onderwerpen als energie, kwaliteit
van leven en intimiteit. Kijk op www.prostaatkankerwijzer.nl.
14 15

NIEUWS
NIEUWS
Aandachttrekker
Hormonale therapie
bij prostaatkanker
Roderick van den Bergh
Prostaatkanker is een van de meest voorkomende vormen van kanker bij
mannen. Bij ongeveer 20-30% van de patiënten is de ziekte al uitgezaaid
op het moment van diagnose en bij een vergelijkbaar percentage ontstaat
later alsnog uitgezaaide ziekte na een eerdere operatie of bestraling.
Een belangrijk kenmerk van
prostaatkanker is dat de groei
van de kankercellen sterk
afhankelijk is van het mannelijke
hormoon testosteron. Daarom
speelt hormoontherapie, ook wel
androgeendeprivatietherapie
(ADT) genoemd, een centrale rol
in de behandeling van deze ziekte.
Hieronder wordt uitgelegd wat
hormoontherapie is, waarom het
werkt, welke vormen er zijn, wat
de mogelijke bijwerkingen zijn en
wanneer deze behandeling wordt
toegepast.
Het belang van testosteron
Testosteron is het belangrijkste
androgeen of mannelijke
geslachtshormoon. Het wordt
vooral aangemaakt in de
teelballen (testes) en in kleine
hoeveelheden in de bijnieren
(zie Figuur). Testosteron speelt
een grote rol bij de mannelijke
ontwikkeling, zoals de groei van
de penis en de teelballen, de
baardgroei, een lagere stem en
de opbouw van spiermassa en
botten. Ook heeft het invloed op
het libido (zin in seks), de energie,
het humeur en de vruchtbaarheid.
Gedurende het leven van een
man blijft testosteron belangrijk
voor het behoud van spierkracht,
botdichtheid en algemeen
welbevinden. Een te laag
testosterongehalte kan leiden tot
vermoeidheid, minder spierkracht,
botontkalking en een verminderd
seksueel verlangen.
Ontwikkeling van de prostaat
De groei en werking van de
prostaat worden sterk beïnvloed
door testosteron en het afgeleide
hormoon dihydrotestosteron (DHT).
Tijdens de puberteit zorgt
testosteron ervoor dat de prostaat
groeit en zich ontwikkelt. Ook op
latere leeftijd blijft testosteron
de prostaat stimuleren. Zonder
testosteron zou de prostaat
klein blijven en nauwelijks
functioneren. Dit verklaart
waarom veranderingen in
Roderick van den Bergh,
uroloog in het Erasmus MC.
hormoonhuishouding, bijvoorbeeld
door veroudering of medicatie,
invloed kunnen hebben op de
prostaat.
Testosteron werkt als
een soort brandstof voor
prostaatkankercellen
Prostaatkanker
Testosteron werkt daarnaast
als een soort brandstof voor
prostaatkankercellen om te groeien
en zich te delen. Testosteron bindt
zich aan de androgeenreceptor in
de kankercel, waarna processen
worden geactiveerd die celgroei
stimuleren. Dit betekent dat
prostaatkanker vrijwel altijd
hormoongevoelig is op het moment
van diagnose. Zolang testosteron
aanwezig is, blijven de kankercellen
groeien. Dit inzicht vormt de basis
van hormoontherapie.
Remming van testosteron
Door het testosterongehalte in het lichaam sterk
te verlagen, of door de werking van testosteron
te blokkeren, krijgen prostaatkankercellen minder
brandstof. Hierdoor kan de tumor krimpen,
stopt de groei of verloopt deze veel langzamer.
Hormoontherapie geneest prostaatkanker meestal
niet, maar kan de ziekte wel langdurig onder controle
houden en klachten verminderen.
Geschiedenis
De basis van hormoontherapie bij prostaatkanker
werd gelegd in de jaren veertig van de vorige eeuw.
De Amerikaanse arts Charles Huggins ontdekte
dat prostaatkanker reageerde op veranderingen in
hormoonspiegels. Hij liet zien dat het verwijderen
van de teelballen (orchidectomie) of het toedienen
van vrouwelijke hormonen (oestrogenen) de
ziekte kon remmen. Voor deze ontdekking ontving
Huggins in 1966 de Nobelprijs voor de Geneeskunde.
Zijn werk vormde de basis voor alle moderne
hormoontherapieën.
Verschillende benamingen
ADT staat ook bekend onder andere namen,
zoals: Hormoontherapie, antihormonale therapie,
castratietherapie (chemisch of chirurgisch). Al deze
termen verwijzen naar behandelingen die de invloed
van mannelijke hormonen op de prostaatkanker
verminderen.
Vormen van androgeendeprivatietherapie
(zie Figuur)
• LHRH-agonisten (Luteiniserend Hormoon-Releasing
Hormoon, bijvoorbeeld gosereline [Zoladex],
leuproreline [Lucrin, Eligard] en triptoreline
[Pamorelin] zorgen ervoor dat de aanmaak van
testosteron in de teelballen uiteindelijk sterk wordt
onderdrukt. Ze beïnvloeden de signalen vanuit de
hersenen naar de teelballen via een overstimulatie.
Ze worden meestal toegediend via injecties onder de
huid of in de spier, variërend van eens per maand tot
eens per zes maanden.
• LHRH-antagonisten beïnvloeden ook de signalen
vanuit de hersenen naar de teelballen, maar dan via
blokkade. Deze middelen worden gegeven als injectie
(bijvoorbeeld degarelix [Firmagon]) of als tablet
(bijvoorbeeld relugolix [Orgovyx]).
• Bij een dubbelzijdige orchidectomie worden beide
teelballen operatief verwijderd. Dit leidt tot een
snelle en blijvende daling van testosteron. Het is een
eenmalige, onomkeerbare ingreep.
• Eerste generatie androgeenreceptorremmers (bijv.
bicalutamide, flutamide, nilutamide) blokkeren
de androgeenreceptor, zodat testosteron zijn
werking niet kan uitoefenen. Ze worden meestal
als tablet gebruikt, vaak in combinatie met andere
vormen van hormoontherapie. Tweede generatie
androgeenreceptorremmers (bijvoorbeeld
Apalutamide, Darolutamide en Enzalutamide) zijn
nieuwere middelen die krachtiger en gerichter
werken dan de oudere middelen. Ze blokkeren
meerdere stappen in het signaalproces van de
androgeenreceptor. Ook deze medicijnen worden als
tabletten ingenomen.
• Androgeensyntheseremmers (bijvoorbeeld
Abiraterone) remmen voornamelijk de aanmaak
van testosteron die door de bijnieren wordt
geproduceerd. Het wordt als tablet ingenomen en
meestal gecombineerd met lage doses prednison.
• Oestrogenen (vrouwelijke hormonen) werden vroeger
vaker gebruikt om testosteron te onderdrukken.
Tegenwoordig worden ze minder toegepast, maar in
sommige situaties spelen ze nog een rol.
Hormoontherapie kan de ziekte
langdurig onder controle houden
en klachten verminderen
Bijwerkingen van hormoontherapie
De belangrijkste categorieën bijwerkingen
zijn: Seksuele klachten (verminderd libido,
erectiestoornissen), opvliegers en zweten,
vermoeidheid, spierverlies en gewichtstoename,
botontkalking (osteoporose), stemmingsveranderingen
en concentratieproblemen en verhoogd risico
op suikerziekte en hart- en vaatziekten. Hoewel
veel bijwerkingen voortkomen uit het lage
testosterongehalte zelf, zijn er vaak verschillen tussen
behandelingen. De keuze van therapie hangt daarom
mede af van de gezondheid en voorkeuren van de
patiënt. Ook is het essentieel om de bijwerkingen
actief te proberen te beperken. Ter voorkoming van
botontkalking kunnen botversterkende middelen
worden overwogen. Daarnaast spelen leefstijladviezen
16
17

NIEUWS
NIEUWS
een grote rol: regelmatige lichaamsbeweging, met
name kracht- en conditietraining, helpt bij het
behoud van spiermassa, botsterkte en energie. Een
gezond en evenwichtig dieet kan gewichtstoename
en stofwisselingsproblemen beperken. Tot slot is
het belangrijk om bijwerkingen zoals vermoeidheid,
stemmingsveranderingen en cardiovasculaire risico’s
tijdig te bespreken met de behandelend arts, zodat
waar nodig aanvullende maatregelen genomen
kunnen worden.
Indicaties androgeendeprivatietherapie
Hormoontherapie wordt vooral ingezet bij uitgezaaide
prostaatkanker. In deze situatie kan de ziekte niet
meer genezen worden, maar hormoontherapie kan de
groei remmen, klachten verminderen en de levensduur
verlengen. Daarnaast wordt ADT vaak tijdelijk
gecombineerd met radiotherapie bij lokaal gevorderde
prostaatkanker, meestal gedurende 6 tot 24 maanden,
om de effectiviteit van bestraling te vergroten.
Hormoontherapie vormt een
hoeksteen in de behandeling van, met
name uitgezaaide, prostaatkanker
Intensiveren hormoontherapie
Bij mannen met nieuw gediagnosticeerde, uitgezaaide
maar nog hormoongevoelige prostaatkanker
kan de behandeling vanaf het begin al worden
geïntensiveerd. Dit betekent dat naast standaard
ADT extra medicijnen worden toegevoegd, zoals
tweede generatie androgeenreceptorremmers en/
of chemotherapie. Ook wanneer de prostaatkanker
in een later stadium niet meer goed reageert op de
hormoontherapie (‘castratie-resistente ziekte’; CRPC)
kunnen extra behandelingen worden toegevoegd.
In sommige gevallen wordt ook bestraling of
radioligandtherapie (therapie met bestralingstherapie
via infuus, bijvoorbeeld Radium-223 of PSMA-
Lutetium-177 behandeling) toegepast.
Kennis van de verschillende opties
Er zijn meerdere effectieve behandelopties wanneer
wordt gekozen voor hormoontherapie, elk met
eigen voordelen en nadelen. Daarom is ‘shared
decision-making’ belangrijk: arts en patiënt beslissen
samen welke behandeling het beste past bij de
medische situatie, levensverwachting en persoonlijke
voorkeuren van de patiënt. Goede informatie helpt
patiënten om actief mee te denken en weloverwogen
keuzes te maken.
Nalaten aan de
Prostaatkankerstichting
Erfstelling
Je vindt dat de Prostaatkankerstichting (PKS) heel
belangrijk werk doet en wilt graag ook na je leven
PKS steunen.
Naast je familieleden kan je in jouw testament ook
goede doelen zoals PKS als (gedeeltelijk) erfgenaam
benoemen.
Je kunt bijvoorbeeld bepalen in jouw testament
dat drie familieleden ieder 25 procent van je
nalatenschap ontvangen en dat de overige
25 procent van je nalatenschap naar PKS gaat.
Dan ontvangt PKS 25 procent van de opbrengst van al
je bezittingen. Vrij van successierechten.
Legaat
Een andere optie is om een vast geldbedrag na te
laten aan PKS. Je kunt dit regelen door een afspraak
met jouw notaris te maken. Je notaris zal dan een
beschikking opnemen in je testament waarin staat
dat na uw overlijden een bepaald geldbedrag
toekomt aan PKS. Zo’n beschikking noemt men en
legaat. Omdat PKS een goed doel is, is dit legaat vrij
van successierechten.
PKS steunen zonder het magazine
te ontvangen
Enkele lezers vinden het ontvangen van het
tijdschrift nogal confronterend, bijvoorbeeld omdat
het lang geleden is dat zij ziek waren. Maar zij staan
nog wel achter de doelstellingen van PKS. Het is ook
mogelijk om donateur van PKS te zijn, zonder het
tijdschrift te ontvangen.
Je kunt dan ook een ander bedrag geven dan de
minimumbijdrage van 40,-.
(Met ingang van 1 januari 2026).
Je kunt hiervoor contact opnemen met het
secretariaat secretariaat@prostaatkankerstichting.nl.
Postzegel niet
nodig
GnRH - Gonadotropin Releasing Hormoon (=LHRH)
LH - Luteïniserend Hormoon
FSH - Follikelstimulerend Hormoon
DHT – Dihydrotestosteron
Conclusie
Hormoontherapie vormt een hoeksteen in
de behandeling van, met name uitgezaaide,
prostaatkanker. Door de werking van testosteron te
verminderen, kan de ziekte vaak langdurig worden
afgeremd. Dankzij nieuwe medicijnen en combinaties
zijn de vooruitzichten voor veel patiënten de
afgelopen jaren aanzienlijk verbeterd. Tegelijk blijft
het belangrijk om oog te hebben voor bijwerkingen en
kwaliteit van leven, en om samen met de patiënt tot
een passende behandeling te komen.
Steun ons en word
donateur
Met de steun van donateurs kan de
Prostaatkankerstichting zich nóg
beter inzetten voor de belangen van
prostaatkankerpatiënten. Word ook
donateur! Voor minimaal € 40,-
per jaar krijg je het Prostaatkankerlogboek,
4x per jaar ons magazine
Nieuws en onze digitale nieuwsbrief.
In verband met privacy kun je deze
antwoordkaart ingevuld in een
gesloten envelop sturen aan:
Prostaatkankerstichting
T.a.v. ledenadministratie
Antwoordnummer 4171
3500 VB UTRECHT
ING Bankrekening nr.
18 NL90INGB0006206109
19

NIEUWS
NIEUWS
Column
Word ook donateur en
ontvang het Prostaatkankerlogboek
GRATIS.
Een zere rug
Ido Poelman
Het Prostaatkankerlogboek informeert de
patiënt over diagnostiek, behandeling en leven
met prostaatkanker. Daarnaast kan de patiënt
met het Prostaatkankerlogboek zijn eigen
behandeltraject in kaart brengen en actief
volgen. De patiënt kan het logboek meenemen
naar de verschillende behandelaars en heeft
zo altijd zijn eigen ‘dossier’ bij de hand.
‘Eigenlijk zouden de urologen een nieuwe patiënt
standaard op de aanwezigheid van dit boekwerk
moeten wijzen. Achteraf had ik het ook graag al
eerder gehad.
Ik ben inmiddels een behandeltraject ingegaan.
Toch staat in het logboek ook heel veel over wat nog
komen gaat en wat nog komen kan. Daarom mijn
grote dank en waardering voor dit boekwerk’ - H.R.
De avond voorafgaand aan de Donateursdag van de Prostaatkankerstichting in Ede
sliepen mijn vrouw en ik in een hotel in Lunteren, niet ver van Ede vandaan. Op die
bewuste avond speelde ook Ajax een thuiswedstrijd tegen Galatasaray voor de
Champions League. Gelukkig konden wij de wedstrijd volgen op onze hotelkamer-tv.
De wedstrijd was echter niet om aan te zien. Wat een drama. Uiteindelijk verloor Ajax met 0 – 3.
Ik heb het volgehouden tot de 80ste minuut. Ben toen afgehaakt.
Lange, hete douche doet wonderen
Dan maar onder de douche, om mijn verdriet
weg te spoelen. Prima douche. De hotelkamer
was ook voorzien van een bureaustoeltje met
een plastic zitting. Dus onder de douche op
het bureaustoeltje. Mij kan je niet gelukkiger
maken, zittend op een stoeltje, met een warme
straal op mijn zere rug, een zere rug als gevolg
van uitgezaaide prostaatkanker naar mijn
ruggenwervels en uitstraling van de pijn naar
de spieren rondom de ruggenwervels. Zo’n
warme douchestraal verzacht dan de rugpijn.
Heerlijk.
hotelkamerdeur gestoken en mijn vrouw
gevraagd of zij inmiddels wist waar de
nooduitgang was. Ik zag dat het druk was op
de hotelgang. Ook onze buurvrouw stond er in
haar pyjama.
Het liep met een sisser af …
Wel een hoop herrie van het brandalarm.
Het duurde een kwartier voordat een
hotelmedewerker het brandalarm had “gekild”.
De medewerker kwam nog even onze gang op
en vertelde dat het brandalarm waarschijnlijk
af was gegaan doordat iemand heel lang onder
de douche had gestaan. Okéeeeeee …?
STEUN ONS EN WORD DONATEUR
Voorletters
Achternaam
Adres
Postcode
Voornaam
Plaats
Tussenvoegsel
Geboortejaar
Telefoonnummer
E-mailadres
meldt zich aan als donateur, voor een jaarlijkse vrijwillige bijdrage van minimaal € 40,-.
Ik betaal via automatische incasso:
€ 40,- per jaar
Ander bedrag: € ....... (minimaal 40,- per jaar)
IBAN nummer:
Ik ontvang graag een factuur Ik heb interesse in vrijwilligerswerk bij de Prostaatkankerstichting
De donateursbijdrage bedraagt
minimaal € 40,- per kalenderjaar. Deze
wordt bij voorkeur per automatische
incasso afgeschreven. Je bent vrij een
hogere jaarlijkse bijdrage te kiezen.
Met een automatische incasso zijn
wij zo min mogelijk kosten kwijt aan
administratie.
Donateur worden kan
ook heel eenvoudig via
onze website. Ga naar
prostaatkankerstichting.
nl/aanamelden-alsdonateur
of scan de QR
code hiernaast
Eén van de charmante dames
was de pyamabuurvrouw
uit ons hotel
Na een half uur douchen ging het brandalarm
af op onze hotelgang. Mijn vrouw ging even
poolshoogte nemen op de hotelgang.
Ik besloot me toch maar snel aan te kleden,
om te voorkomen dat ik met een handdoek
om mijn middel op de parkeerplaats voor het
hotel zou belanden. Onder het aankleden,
voor de zekerheid, nog mijn hoofd om de
De volgende dag dus de Donateursdag van de
Prostaatkankerstichting. We werden ontvangen
door charmante dames bij de receptie. Eén van
de charmante dames was de pyjamabuurvrouw
uit ons hotel. Even dacht ik er nog aan om
haar te vertellen dat ik het waarschijnlijk was
geweest die het brandalarm had doen afgaan
en haar nachtrust had verstoord. Wilde haar
mijn excuses aanbieden. Heb ik toch maar niet
gedaan. Durfde ik uiteindelijk niet.
En hoe verging het Ajax? Nou, die konden op
zoek naar een nieuwe hoofdcoach ….
Ontslagen.
Datum
Handtekening
20 21
Ik heb van de Prostaatkankerstichting gehoord via

NIEUWS
NIEUWS
Column
Partnerperikelen
Ellis Buis
Soms ontmoeten mijn partner en ik mensen die niet op de hoogte zijn van onze
persoonlijke omstandigheden. Dat kunnen ze ook niet: we komen ze tegen in de
sportschool waar we lid van zijn geworden, op vakantie of op een feestje waar we
behalve de gastvrouw niemand kennen. Je maakt kennis, je drinkt samen een kop
koffie, en dan komt de vraag: ‘Wat doe je voor werk?’ Dat is natuurlijk een volstrekt
normale vraag, met in mijn geval een antwoord als ‘ik geef communicatietrainingen aan
Mijn partner, inmiddels een kleine twee
jaar afgekeurd, zegt dan in dat geval:
’ik ben gestopt met werken’, of ‘ik ben met
vervroegd pensioen’. Logisch, want waarom
zou hij zeggen: ‘Nou, nu je het zo vraagt,
ik ben afgekeurd, want ik heb uitgezaaide
prostaatkanker. Ik kreeg mijn diagnose acht
jaar geleden en heb nog een paar jaar voltijds
gewerkt tot het echt niet meer ging. Ik ben
toen minder gaan werken, maar zelfs dat bleek
geen haalbare kaart’. Dat doe je niet, en dat wil
je ook niet eens direct aan iemand kwijt.
‘Too much information’, zeggen de Engelsen.
Wat ook te snappen is, is dat zonder die
informatie de gesprekspartner zegt: ‘Je bent
gestopt met werken? O, wat fijn voor je’. Geniet
er maar van’. En daar laten we het dan maar
bij. En we genieten overigens ook zeer ook
van onze tijd samen, zoals laatst nog met een
mooie reis naar Japan.
Je bent gestopt met werken?
O, wat fijn voor je’.
volwassenen, vooral schrijftrainingen’.
Heb ik last van RHS?
Over Japan gesproken: het ontstaan van de
term RHS, Retired Husband Syndrome, wordt
vooral toegeschreven aan Japanners, en met
name Japanse (huis)vrouwen. Even heel kort
door de bocht: die zijn namelijk niet anders
gewend dan dat de partner zijn werkende
leven bijna niet thuis is. Lange werkdagen,
vaak nog eten en drinken met de collega’s en
de baas en dan pas naar huis, en vroeg weer
op. Na de pensionering worden de dames
geconfronteerd met een man die opeens wel
heel veel thuis is, en die zich soms opeens
gaat bemoeien met allerlei huishoudelijke
zaken. Stress en depressie kunnen het
gevolg zijn: RHS. Wie meer wil weten leest
bijvoorbeeld Oshio, T. (2021) – ‘What Factors
Affect the Evolution of the Wife’s Mental
Health After the Husband’s Retirement?’ en
Bertoni, M. & Brunello, G. (2014) – ‘Pappa Ante
Portas: The Retired Husband Syndrome in
Japan. Er is overigens ook een Amerikaanse
studie die laat zien dat in de VS juist mannen
meer negatieve gezondheidseffecten ervaren
na het pensioen van hun vrouw. Laten we het
er maar op houden dat de dynamiek thuis fors
kan veranderen nadat een partner veel meer
thuis is dan voorheen.
Of van RHSPlus?
Dat geeft te denken wat er kan gebeuren als
een partner plotseling veel thuis is door een
chronische ziekte. Of met kanker. Je zou kunnen
denken: dan ligt een vleugje RHSPlus op de loer.
Dat plus zit ’m in het je moeten verhouden tot
een partner die niet alleen veel thuis is, maar
ook nog patiënt is. Je zou het Sick Husband
Syndrome (SHS) kunnen noemen, gelukkig als
term niet bestaand, dat zou niet heel smaakvol
zijn. Maar toch. Er verandert in die levensfase
meer dan het leren omgaan met iemand die een
andere dagindeling heeft. Mogelijk verandert
ook de rolverdeling. De partner moet zorgen, of
moet dat misschien helemaal niet, maar gaat
dat wel doen. Daar zijn wel bestaande termen
voor: mantelzorgbelasting of caregiver stress.
Dat laatste wordt gedefinieerd als ‘stress,
vermoeidheid, angst en schuldgevoelens die
hun oorsprong vinden in het leven met een
langdurig zieke partner’. Voor wie zich daarin wil
verdiepen: Klekovina, E. et al (2024) - “Spouse
caregivers’ stress responses, social support, and
influencing factors”, M. Breuning et al (2024) –
“Family Caregivers of Cancer Patients: Burdens
and Quality of Life” en/of R. Sun et al (2024)
“Quality of Relationships and Caregiver Burden:
A Longitudinal Study in Advanced Cancer” .
Gelukkig is er John Williams
Dat meer zorgen voor en zorgen maken over
sluipt er soms in, denk ik. Ik weet nog dat ik
met enige verbazing keek naar een uitzending
keek van ‘Help, mijn man is klusser.’ De
man in kwestie, ook afgekeurd, mocht van
vrouwlief eigenlijk de ladder niet meer op,
ook niet voor het verwijderen van behang of
een onschuldige spijker. En als hij dat toch
deed, spoorde ze hem telkens aan om even
rust te pakken met een sigaretje en een
bakje koffie. Waarna ik dacht: ‘ja, zo komt
er inderdaad nooit iets af’. Maar gelukkig
wist John Williams in hun geval raad met de
verbouwing, en met broodnodig relatieadvies.
Je zou het Sick
Husband Syndrome
(SHS) kunnen noemen.
Maar ik snap het ergens wel. Een eigen
voorbeeld: voor de diagnose dacht ik bij een
langdurige hoest, rugpijn of hardnekkige
22 23

NIEUWS
NIEUWS
‘Volgens mijn uroloog behoor
ik tot de zeldzame 1 procent’
vermoeidheid van mijn partner alleen aan een
hoestdrankje, een rugmassage of een lekker
weekeindje weg. Nu denk ik òòk: hmm, het zal
toch niet iets met uitzaaiingen in de longen,
botten in de rug of waar dan ook te maken
hebben. Om vervolgens toch een drankje of
massage aan te bieden. Want dat is wel zorgen
voor, maar geen zorgen maken. Het vraagt
wat levenskunst om dat laatste los te laten,
en mezelf voor te houden dat niet alles wat
zich voordoet toe te schrijven is aan kanker.
Al doende leert men, zeggen we maar.
Als ik het vraag, of 2 keer
vraag, of 3 keer, dan komt
het goed
Het THV-syndroom is meer waarschijnlijk
Eigenlijk denk ik dat ik op dit moment geen
last heb van RHS -of caregiver stress, maar van
het THV-syndroom. Ook die term verzin ik zelf,
waarbij THV staat voor Te Hoge Verwachtingen.
En waarschijnlijk lijd ik daar al veel langer
aan dan de acht jaar na de diagnose. Kijk, ik
werk nog, en mijn partner niet, maar hij is
godzijdank relatief fit en zeker niet doodziek
of aan bed gekluisterd. Hij gaat trouw naar
de sportschool, hij haalt een boodschapje,
kookt regelmatig en stort zich verder volop
op leuke, tijdrovende hobby’s, waaronder
veel bestuurs- en regelwerk als vrijwilliger bij
verschillende sportverenigingen. Dus extreem
veel thuis is hij niet eens, laat staan dat hij zich
buitenevenredig bemoeit met het huishouden.
Want eigenlijk houdt hij zichzelf zo goed bezig,
dat de huishoudelijke klussen waarvan ik
hoop dat hij ze doet er vaak bij inschieten.
Ik noem hier een wasje draaien of ophangen,
een broodnodige dakgootinspectie,
verjaarskaarten schrijven of een
verjaarscadeau regelen, een aannemer achter
de broek aanzitten die een offerte heeft
beloofd, het plaatsje aanvegen nadat de boom
van de buurtjes in 1 nacht al zijn blaadjes
losliet, enz. enz. Juist omdat ik nog veel werk,
verwacht of hoop ik dat hij dat soort dingen,
uit zichzelf, oppakt. Maar niet altijd dus. Als ik
het vraag, of 2 keer vraag, of 3 keer, dan komt
het goed. Echt. Want hij is van goede wil.
Net als bijna alle andere mannen van Nederland.
De Emancipatiemonitor van het CBS van 2024
bevestigt het: vrouwen nemen nog steeds meer
taken in het huishouden op zich dan mannen;
veel koppels zouden de taken liever gelijk
verdelen, maar het lukt niet zo best.
Dat ik dat thuis niet altijd leuk of oké vind,
heeft met de gevolgen van prostaatkanker of
behandelingen dus eigenlijk niets te maken.
Want wat een zegen
dat hij nog zoveel leuke
dingen voor zichzelf
en de maatschappij
kan doen. Dan maar
een volle wasmand en
planten die schreeuwen
om een slokje water.
Ik vraag ’t gewoon nog
een keer als het mij
niet lukt en het geen
uitstel duldt.
Michiel Pot
Steeds meer wetenschappelijk onderzoek laat zien dat leefstijlveranderingen een
positief effect kunnen hebben op herstel, overlevingskansen en kwaliteit van leven
bij mensen met kanker. Toch blijkt het in de praktijk moeilijk om deze veranderingen
vol te houden. Naar schatting slaagt minder dan 25 procent van de patiënten erin om
leefstijlaanpassingen structureel door te voeren. Dit vergroot het risico op complicaties,
bijwerkingen en gevolgen zoals chronische vermoeidheid, pijn en neuropathie.
Deze fysieke klachten gaan vaak samen
met psychologische problemen, zoals
angst en depressie. Dat maakt het extra
lastig om blijvende veranderingen in
beweging en voeding door te voeren.
Ook een gebrek aan sociale steun,
financiële drempels en beperkte
toegang tot leefstijlprogramma’s
vormen voor veel kankerpatiënten een
obstakel.
Samen sporten, koken
of eten met naasten
en lotgenoten
Succesvolle leefstijlverandering
Volgens deskundigen ligt de sleutel tot
een succesvolle leefstijlverandering
in het zetten van kleine, haalbare
stappen. Die helpen om routines
op te bouwen en vertrouwen te
krijgen. Samen sporten, koken of eten
met naasten en lotgenoten maakt
veranderingen bovendien leuker en
beter vol tehouden.
Volgens Lon Claassen van het Nationaal Fonds Tegen Kanker
(NFTK) verschilt welke voedingsstoffen iemand nodig heeft
en hoeveel iemand lichamelijk aankan, per persoon en
per fase van het behandeltraject. Daarom is professionele
begeleiding belangrijk.
Geen bijwerkingen
Hoe groot het verschil kan zijn, ervaart Ralph Vermeere
dagelijks. Na zijn diagnose uitgezaaide prostaatkanker begon
hij, zodra dat mogelijk was, weer met sporten. Ook paste hij
onder begeleiding van een leefstijlcoach zijn voeding aan.
‘Mijn uroloog was in eerste instantie sceptisch,’ vertelt
Vermeere. “Maar tijdens de hormoontherapie kreeg ik geen
bijwerkingen. Uiteindelijk zei hij tegen mij: ‘Slechts één
procent van de patiënten ervaart geen bijwerkingen. En daar
hoor jij bij, dankzij de aanpassingen die je hebt gemaakt in
je leefstijl.’”
Te weinig data
Ondanks de groeiende aandacht voor voeding en beweging
bij kanker zijn er nog te weinig data beschikbaar. Om meer
wetenschappelijk onderzoek mogelijk te maken, organiseert
het NFTK op 25april 2026 een landelijk sportevenement.
De opbrengst daarvan wordt ingezet voor onderzoek naar
bewegen bij kanker. Sportscholen die willen bijdragen aan
het evenement kunnen contact opnemen met het NFTK via
Shanna Hillebrand (shillebrand@tegenkanker.nl)
24 25

NIEUWS
NIEUWS
UITGEZAAID, NIET UITGELEEFD
IKNL-rapport:
‘Uitgezaaide kanker 2025’
Harm Kuipers
Het Integraal kankercentrum Nederland (IKNL) publiceerde in 2025 een rapport met
allerlei cijfers over verschillende vormen van uitgezaaide kanker. Het rapport neemt
uitzaaiingen naar dichtbij gelegen (regionale) lymfeklieren niet mee in de analyses,
omdat de ziekte door verwijdering van de aangedane regionale lymfeklieren
kan worden genezen. Zodra de kanker zich echter verspreid heeft naar andere
lymfeklieren of naar andere delen in het lichaam, is genezing niet meer mogelijk.
Het goede nieuws is dat patiënten met uitgezaaide kankers door steeds nieuwere
behandelingen soms nog jarenlang kunnen doorleven met goede levenskwaliteit.
Bij diagnose is gemiddeld al ongeveer
20% van alle kankers uitgezaaid. Dat
percentage gold ook lange tijd bij
prostaatkanker, maar door betere
scans (PSMA-Pet/ct-scan) worden
steeds vaker kleine uitzaaiingen
gevonden, die voorheen niet zichtbaar
waren. In de periode 2020-2023 steeg
mede daardoor het percentage van bij
diagnose uitgezaaide prostaatkanker
naar 28.3%. Uitzaaiingen van
prostaatkanker worden het vaakst
gevonden in de botten (83%), gevolgd
door uitzaaiingen in niet regionale
lymfeklieren (54%) en longen (9%).
Minder vaak worden uitzaaiingen in
lever (2%) en andere plaatsen gezien.
De behandeling van uitgezaaide
prostaatkanker bestaat vaak
uit tumorgerichte behandeling.
De standaardbehandeling
bij uitgezaaide prostaatkanker is eerst
hormoonbehandeling, waarbij de productie en/of
de werking van testosteron wordt geremd. Naast
hormoonbehandeling zijn er andere behandelopties
en dat aantal neemt nog steeds toe.
Tijdige, goede palliatieve zorg
leidt tot minder ziektelast
Het IKNL-rapport vermeldt dat de gemiddelde
leeftijd bij diagnose het hoogste is bij uitgezaaide
prostaatkanker (74 jaar), gevolgd door darmkanker en
alvleesklierkanker (72 jaar) en longkanker (70 jaar).
De gemiddelde leeftijd bij diagnose is het laagst bij
uitgezaaide borstkanker (64 jaar).
Overlevingskansen verschillen enorm
Er zijn grote verschillen in overlevingskansen tussen
verschillende vormen van uitgezaaide kanker. De
langste overlevingsduur wordt gezien bij borst- en
prostaatkanker en die neemt nog
steeds toe. In 2018 leefde nog 53% van
de mannen, die drie jaar eerder de
diagnose uitgezaaide prostaatkanker
kregen, terwijl dat percentage in
2023 was gestegen naar 58%. Bij
borstkanker steeg drie jaar na de
diagnose het percentage overlevers
van 48% in 2018 naar 51% in 2023. Door
het toenemend aantal behandelopties
bij uitgezaaide prostaatkanker neemt
de overlevingsduur nog steeds toe.
Patiënten die tien of vijftien jaar
na diagnose nog in leven zijn, zijn
al lang geen uitzondering meer.
Daartegenover staan kankers met
een korte overlevingsduur. Zo leeft
van de patiënten met uitgezaaide
slokdarmkanker drie jaar na
diagnose nog 5% en bij uitgezaaide
alvleesklierkanker is drie jaar na
diagnose nog maar 1% in leven.
Gewoonlijk nemen de ongemakken
en klachten toe naarmate de ziekte
vordert. De tumorgerichte behandeling
gaat dan steeds meer over in
palliatieve behandeling, gericht op
het bestrijden van door de ziekte
veroorzaakte pijn en ongemakken.
Volgens het IKNL-rapport ervaart
bijna de helft van patiënten met
uitgezaaide kankers beperkingen
in fysiek functioneren. Dat komt
grotendeels door de ziekte, maar
ook behandelingen kunnen eraan
bijdragen.
Passende en niet-passende zorg
Het IKNL-rapport maakt in de
palliatieve fase onderscheid tussen
passende en niet-passende zorg. De
palliatieve zorg is vooral gericht op het
verminderen van ziektelast en zoveel
mogelijk behoud van levenskwaliteit.
Het rapport signaleert dat ruim 25% van alle
kankerpatiënten in de laatste levensfase potentieel
niet passende zorg krijgt. Bij prostaatkanker ligt
dat percentage lager en was in 2023 ongeveer 14%.
Voorbeelden van niet passende zorg zijn het geven
van chemotherapie of opnames in het ziekenhuis
of IC terwijl de levensverwachting nog maar kort is.
Dit zet de zorg onnodig onder druk, terwijl goede
palliatieve zorg bij voorkeur zoveel mogelijk in de
thuissituatie of in een hospice zou moeten worden
gegeven. Daarom is het belangrijk dat behandelaars
en huisartsen al in een vroege fase met de
patiënt en zijn naaste omgeving overleggen over
wensen en grenzen van behandeling in de laatste
levensfase. Tijdige, goede palliatieve zorg leidt tot
minder ziektelast, draagt bij een zo goed mogelijke
levenskwaliteit en kan de last van mantelzorgers
verminderen.
Uitzaaiingen van
prostaatkanker worden het
vaakst gevonden in de botten
Het rapport bevat ook een aantal aanbevelingen voor
zorgverleners. Zo wordt bijvoorbeeld aanbevolen
om het hele zorgtraject goed te registreren en
gebruik te maken en te leren van door patiënten
gerapporteerde uitkomstmaten. Patiënten hebben
hier ook een belangrijke rol door het consequent en
zorgvuldig (blijven) invullen van vragenlijsten over
ervaren kwaliteit van zorg en kwaliteit van leven.
26 27

NIEUWS
NIEUWS
Interessant
Wat willen de
donateurs van de
Prostaatkankerstichting?
Michiel Pot
Het idee voor de enquête ontstond tijdens een bijeenkomst van een van de
9 regioteams. Een aanwezige nieuwe vrijwilliger stelde de vraag of er wel eens
onderzocht is waar onze donateurs precies behoefte aan hebben. Auko Staal,
verantwoordelijk bestuurder voor regiozaken was daarbij aanwezig en werd daardoor
getriggerd. Hij besprak de vraag in het bestuur en er werd besloten een enquête
onder de 4.500 donateurs van de stichting te houden waarin die vraag centraal stond.
de komende tijd zeker gaan gebruiken om
de behoefte van onze donateurs nog beter
in te vullen’. Nieuws magazine wordt door
de 96% van de donateurs als belangrijkste
informatiebron gezien. 82% geeft het een
cijfer 8 of hoger. Het logboek staat bij 92% op
de tweede plaats. 79% geeft dat 8 of hoger.
Het krijgt van 23% zelfs een 10. (Er wordt
overigens gewerkt aan een herziene versie die
nog gebruiksvriendelijker en toegankelijker zal
zijn. MP)
De donateurs zijn vooral geïnteresseerd in
inzicht in de beschikbare behandelmethodes
met in het bijzonder de gevolgen en eventuele
bijwerkingen en resultaten. Informatie over de
ontwikkelingen en nieuwe behandelmethodes
staat ook hoog op de interesselijst.
Bekendheid met de
Prostaatkankerstichting
Van de donateurs geeft bijna 40% aan
bij de Prostaatkankerstichting terecht te
Auko Staal: Nieuws wordt door 96 procent van de
donateurs als belangrijkste informatiebron gezien.
zijn gekomen via internet. Dat een vergelijkbaar
percentage door het ziekenhuis op ons is
geattendeerd, vraagt wat Auko betreft om meer
aandacht. Nadat de diagnose prostaatkanker is
gesteld heb je als patiënt, maar ook als naaste,
behoefte aan de informatie en steun die de
prostaatkankerstichting met haar vrijwilligers en
ervaringsdeskundigen kan bieden. De uitslag van de
enquête is in zijn geheel op de website van de PKS
te lezen.
‘Dat klinkt makkelijker dan het is’, zegt Auko, ‘want
het vergt nogal wat voorbereiding. ‘Je moet eerst
uitzoeken wat we precies boven tafel willen krijgen.
Uiteindelijk is dat een uitgebreide vragenlijst
geworden. Centraal stond de vraag: doen we wat
onze donateurs van ons verwachten en wat moeten
we eventueel veranderen en wat verbeteren?
Dat geeft veel mooie input voor het eventueel
aanpassen van het beleid. We zijn dan ook heel blij
dat zo’n 750 mensen daarop hebben gereageerd.
We bedanken alle respondenten op deze enquête
zeer en zijn heel blij met hun betrokkenheid’.
Hoge waardering
Wat meteen opviel was dat het magazine Nieuws
heel goed scoort en dat de nieuwsbrieven
goed worden ontvangen. De waardering voor
beide is hoog. Wat ook goed gewaardeerd
wordt zijn de lotgenoten bijeenkomsten en de
partnerbijeenkomsten. De informatiebehoefte
blijkt te verschillen afhankelijk van de fase waarin
de ziekte van een donateur zit. Als er geen
uitzaaiingen zijn, is de donateur minder
geïnteresseerd in informatie daarover. Maar
als die uitzaaiingen er alsnog zijn wordt die
informatie opeens wel belangrijk. We moeten
dus goed kijken of we daar op de website nog
meer op in kunnen spelen. De behoefte aan
informatie over behandelmethodes en nieuwe
ontwikkelingen is heel breed.
We bedanken alle
respondenten op
deze enquête zeer
Logboek krijgt een 10
‘We zijn de donateurs die gereageerd hebben
zeer dankbaar’, zegt Auko Staal. ‘Ze hebben
ons belangrijke informatie gegeven die we
Help ons met een automatisch incasso
Wist u dat het ook mogelijk is om uw donateursbijdrage automatisch
te laten afschrijven?
Het gebruik van een automatische incasso biedt voordelen voor u en voor ons.
U hoeft er niet zelf meer aan te denken om uw bijdrage aan ons over te maken
en het verwerken van een automatische incasso scheelt ons in verhouding veel
tijd en geld. Deze besparing kunnen wij dan weer besteden aan ons werk.
Het regelen van een automatisch incasso is heel eenvoudig.
Vul het formulier in op www.prostaatkankerstichting.nl onder ‘steun ons’.
Of scan de QR code om direct naar het formulier te gaan.
Drink liever geen alcohol
28 29

NIEUWS
NIEUWS
Verder
Sterker met
supplementen?
Team Wereld Kanker Onderzoek Fonds
Bewegen verbetert de kwaliteit van leven en helpt bij het behoud van je conditie
en spierkracht tijdens kanker. Tegenwoordig hoor je veel over sporters die
supplementen slikken voor extra energie en spierkracht tijdens het bewegen, zoals
creatine en magnesium. Zijn deze supplementen ook echt nodig en kan het kwaad
om ze te slikken bij prostaatkanker? Het Wereld Kanker Onderzoek Fonds legt uit
wat hierover bekend is.
Krachttraining tijdens prostaatkanker
Tijdens de behandeling is het belangrijk om, indien
mogelijk, te blijven bewegen. Dit zorgt ervoor
dat je minder spierkracht verliest en je conditie
behoudt. Verschillende onderzoeken laten zien dat
het veilig is om te sporten wanneer je kanker hebt.
De richtlijnen voor bewegen tijdens de
behandeling zijn:
• Doe drie keer per week 30 minuten duurtraining
(bedoelt om je conditie te verbeteren).
• Doe twee keer per week 30 minuten
krachttraining (bedoelt om je spieren op te
bouwen).
Magnesium zit in volkorenbrood en andere
volkoren graanproducten, groente, noten, melk,
Ook wanneer je deze richtlijnen niet helemaal kan
volgen, is het goed om te bewegen op manieren
die voor jou mogelijk zijn. Een (oncologie)
fysiotherapeut kan je hierbij helpen.
De relatie tussen magnesium en
prostaatkanker is nog niet duidelijk
Wat zijn sportsupplementen?
Sportsupplementen zijn supplementen waarvan
wordt gezegd dat ze helpen bij sportprestaties of
herstel na inspanning. Als je eet volgens de
Schijf van Vijf krijg je voldoende goede
voedingsstoffen binnen, en heb je deze
supplementen niet nodig. Voorbeelden van
sportsupplementen zijn creatine en magnesium.
Over het algemeen geldt dat het slikken van
supplementen altijd moet worden besproken met
de behandelend arts of diëtist.
Wat is creatine?
Creatine is een stof die van nature in ons lichaam
voorkomt. In voeding zit het in vlees en vis.
Daarnaast is creatine te koop als supplement.
Het advies is om twee keer per week
30 minuten krachttraining te doen.
Supplementen met creatine kunnen sporters
helpen beter te presteren tijdens intensieve en
explosieve inspanning, zoals gewichtheffen of
sprinten. Extra creatine zorgt voor een sneller
herstel, zodat je sneller weer aan de volgende
inspanning kan beginnen.
Creatine en prostaatkanker
Er wordt gedacht dat creatine supplementen
kunnen helpen bij krachttraining en betere
kwaliteit van leven bij prostaatkanker.
De studies die gedaan zijn naar creatine bij
prostaatkanker zijn erg beperkt. Er worden op dit
moment onderzoeken gedaan naar de invloed van
creatine supplementen op spierkracht, conditie en
vetmassa. Maar er zijn meer onderzoeken nodig
om te bevestigen dat creatine supplementen
kunnen helpen bij prostaatkanker.
Ons advies
Slik geen creatinesupplementen bij (uitgezaaide)
prostaatkanker. Op basis van de huidige
onderzoeken kan er nog geen duidelijke
conclusie worden getrokken over de veiligheid
van het nemen van creatine supplementen bij
prostaatkanker.
Wat is magnesium?
Magnesium is een mineraal dat ons lichaam
nodig heeft. Het komt voor in verschillende
voedingsmiddelen. Het zit in volkorenbrood en
andere volkoren graanproducten, groente, noten,
melk en melkproducten en vlees. Magnesium
draagt bij aan het goed functioneren van spieren
en is nodig voor sterke botten.
Een tekort aan magnesium kan leiden tot
misselijkheid, vermoeidheid, spierkrampen en in
ernstige gevallen tot hartritmestoornissen. Als
je te veel magnesium binnenkrijgt kan dit leiden
tot een lage bloeddruk, vermoeidheid en een
verstoorde ademhaling.
Magnesium en prostaatkanker
De relatie tussen magnesium en prostaatkanker
is nog niet duidelijk. Er is meer onderzoek nodig
om een duidelijke conclusie te kunnen trekken en
adviezen hierover te kunnen geven,
Slik geen creatinesupplementen
bij (uitgezaaide) prostaatkanker
Ons advies
Slik geen magnesiumsupplementen, tenzij je
een tekort hebt of je arts dit adviseert. Door
gevarieerd te eten komt een magnesiumtekort niet
snel voor.
Sommige soorten chemotherapie, zoals zoals
platinen en cetuximab, kunnen de kans op
een magnesiumtekort vergroten. Vraag bij
een magnesiumtekort advies aan je arts of
diëtist. Neem na overleg met de arts altijd
een supplement volgens het advies van het
Voedingscentrum.
Meer weten?
Kijk op wkof.nl voor betrouwbare informatie
en praktische tips over voeding en
beweging tijdens en na de behandeling
van kanker. De adviezen zijn gebaseerd
op wetenschappelijk onderzoek en de
praktijkervaring van professionals.
30 31

NIEUWS
NIEUWS
Interessant
Vrijwilligers belangrijk voor
Prostaatkankerstichting
Ellis Buis
aantal partners van deelnemers aan een UOMObijeenkomst.
En tijdens gesprekken met die partners
hoorde zij steeds hetzelfde: er was weinig aandacht
voor de rol en behoeften als partner-van.
Die signalen zette zij om in actie. Irma vroeg het
bestuur van de PKS of zij een partnerprogramma
mocht organiseren tijdens de volgende donateursdag.
Zij kreeg groen licht en in samenwerking met
inleider Henk Elzevier, prof. bij het LUMC, en één van
de sprekers op die donateursdag, was het eerste
partnerprogramma een feit.
De Prostaatkankerstichting (PKS) is een vrijwilligersorganisatie. Dat betekent dat alles
wat we doen om patiënten en naasten te ondersteunen gedaan wordt door vrijwilligers.
Zij zijn de motor van de Prostaatkankerstichting. Het aantal prostaatkankerpatiënten
in Nederland blijft helaas stijgen. En voor al deze (nieuwe) patiënten willen we hét
platform zijn waar ze terecht kunnen voor informatie en ondersteuning.
Op steeds meer locaties organiseren we
bijeenkomsten en andere initiatieven om
te verbinden en te ontmoeten. Dit betekent
dat we hard op zoek zijn naar uitbreiding
van ons team van ruim 100 vrijwilligers.
Om die te vinden houden we deze maand
een themacampagne. Vrijwilligers met
verschillende functies vertellen in een korte
video over hun werk en wat het voor hen
betekent om als vrijwilliger voor patiënten
en naasten het verschil te maken. Ook Irma
Boogh deed mee aan deze campagne. In het
interview hierna vertelt ze enthousiast wat
haar motiveerde om vrijwilliger te worden,
en wat maakt dat ze dit na ruim 10 jaar nog
steeds met hart en ziel doet.
Er was weinig aandacht voor de rol
en behoeften als partner-van
Betrokken vrijwilliger: Irma Boogh
Toen Irma Boogh in 2014 voor het eerst
een donateursdag van de PKS bezocht,
was dat vooral om informatie te krijgen
en lotgenoten te ontmoeten. Haar partner Harry
had een jaar eerder de diagnose prostaatkanker
gekregen. Die dag bleek het begin van een
jarenlange betrokkenheid bij de stichting, met
bijzondere aandacht voor partners van patiënten.
Irma, met 20 jaar onderwijservaring op zak, altijd
al een doener en inmiddels ook zelf donateur
geworden, hielp in 2015 mee bij de ontvangst van
de donateurs. Dat beviel haar.
En volgden nog meer activiteiten. Dat bleek
meteen al in 2016, toen Europa Uomo, de Europese
vereniging van prostaatkankerstichtingen, een
bijeenkomst in Nederland organiseerde.
Europa Uomo beïnvloedt Europees beleid,
stimuleert onderzoek naar kwaliteit van leven
en zet zich in voor betere vroege opsporing van
prostaatkanker. Destijds ging het om deelnemers
uit 17 landen, inmiddels zijn dat er al 27.
Ook aandacht voor partners
Irma stelde enkele jaren geleden voor om naast
het algemene programma op de donateursdag
ook een afzonderlijk programma voor de partners
van patiënten te organiseren. Dat idee was bij
toeval geboren op de Zaanse Schans. Irma, zelf
een geboren Zaankanter, begeleidde toen een
Dat programma was meteen een succes en groeide
uit tot een vast onderdeel van de dag. Inmiddels is
er al zes keer een partnerprogramma geweest.
Irma: ‘Dat organiseer ik niet alleen, hoor. Er zijn vanaf
het begin ook andere partners bij betrokken. En die
partners, het merendeel vrouw, hielden vaak contact
met elkaar als ze bij elkaar in de buurt woonden.
Zo zijn de eerste lotgenotengroepen voor partners
ontstaan’.
In de jaren daarna groeide het partnerprogramma
verder. Dat bracht ook uitdagingen met zich mee.
In 2019 waren er zoveel aanmeldingen dat de
beschikbare ruimte tekortschoot. Een teken dat
er onder partners van prostaatkankerpatiënten
echt behoefte is aan aandacht voor de eigen
positie. Na een onderbreking door corona werd
het partnerprogramma in 2023 hervat, met meer
aandacht voor diversiteit. Zo kwam er een aparte
groep voor partners van homoseksuele mannen.
Ook zij hebben vragen die zich makkelijk laten stellen
in de veilige omgeving van lotgenotencontact.
Voor lotgenoten is niets gek
Irma is een groot voorstander van de regionale
of lokale lotgenotengroepen. Die groepen zijn
inmiddels op verschillende plekken in het land
actief, bijvoorbeeld in Haarlem en Brabant. Op de
site van de prostaatkankerstichting zijn ze te vinden.
Partners spreken er met elkaar over hun zorgen en
dingen die veranderen als je partner-van bent. Over
die veranderingen en wat dat met jou doet, praat je
misschien minder makkelijk met je familie of deel je
dat misschien minder makkelijk met je familie of je
vriendinnen. In zo’n lotgenotengroep is geen
vraag of gedachte gek of ongemakkelijk.
De lopende campagne van de PKS is gericht
op het werven van nieuwe donateurs en
vrijwilligers. Daarbij is er uitdrukkelijk ook
aandacht voor partners van patiënten.
Zij kunnen zich bijvoorbeeld melden
om te kijken of zij zelf zo’n regionale
lotgenotengroep kunnen opzetten.
Zo kwam er een aparte
groep voor partners van
homoseksuele mannen
Via de vrijwilligers van de PKS-0800
telefoonlijn krijgt Irma af en toe de naam
van een beller die graag een keer met
haar zou willen praten. Bellers naar de
0800-lijn, patiënt of partner van een
patiënt, kunnen er niet alleen een patiënt,
maar ook een partner van een patiënt
treffen. Bijvoorbeeld Elisabeth Metselaar,
nog zo’n voorbeeld van een van de
Irma Boogh
32 33

NIEUWS
NIEUWS
Verder
Nederland, Duitsland, Noorwegen, Zweden en Engeland.
Alleen de zuidelijke landen, daar bleef het aantal
inzendingen achter. Maar vrouwen gaan daar soms
niet eens mee de spreekkamer in. Dat is een wereld
van verschil met Noord-Europa.’
Update
HypoPrime studie
Vrijwilligers op de PKS stand
partnervrijwilligers van de PKS. Irma heeft
in de loop der jaren met heel wat vrouwen
contact gehad.
Hoe krijgen partners
structureel een stem?
Europese enquête
In de loop der jaren had Irma door
lotgenotencontact een schat aan
informatie vergaard over onderwerpen
die partners bezighouden. Door contact
met André Deschamps van de Belgische
evenknie van de PKS kwam het tot een
Europees onderzoek onder partners van
prostaatkankerpatiënten. Samen met André
Deschamps en Tania Estapé, oncologisch
psychologe in Spanje werkte zij mee aan
een uitgebreide Europese enquête onder
partners van prostaatkankerpatiënten. Want
ook de stem van de partners is van belang.
Dat ging ‘m niet alleen om de inhoud, al had
Irma door al die jaren lotgenotencontact
een schat aan informatie vergaard over de
onderwerpen die partners bezighouden.
Ze deed er alles aan om de enquête breed
onder de aandacht te brengen en voor
inzendingen te zorgen. Irma: ‘Uiteindelijk is
dat goed gelukt. Veel deelnemers uit
De resultaten werden in 2024 gepresenteerd bij de
European Association of Urology (EAU). Urologen
reageerden verrast en erkenden dat de behoeften
van partners vaak te weinig aandacht krijgen. Voor
Irma is het welslagen van de enquête een kroon
op haar werk, al is ze voorlopig niet van plan om
te stoppen. Irma zegt daarover: ‘Die enquête is
misschien wel een van de belangrijkste dingen
die ik heb gedaan. Het voelt goed dat door de
resultaten van enquête, ook mede met steun van
prof. Monique Roobol en Lionne Venderbos van
de Erasmusuniversiteit, de stem van partners is
gehoord’.
Inmiddels is Irma alweer aan het vooruitkijken naar
het partnerprogramma van de donateursdag van
2026. Het zou fijn zijn als ze daar nog meer donateurs
en vrijwilligers kan begroeten..
Vrijwilligers maken lotgenotencontact
mogelijk. Zij organiseren bijeenkomsten,
brengen mensen met elkaar in contact
en zorgen voor continuïteit. Voor
partners van prostaatkankerpatiënten
is dat extra belangrijk, omdat hun
vragen en zorgen in de spreekkamer
vaak minder aan bod komen.
De Prostaatkankerstichting zoekt
nieuwe vrijwilligers. Bijvoorbeeld voor
lotgenotenbijeenkomsten in de regio’s
en ook partners die hun ervaring willen
inzetten. Meld je aan via een mail naar
harry.boogh@prostaatkankerstichting.nl
Willem Nak
In maart 2024, in Nieuws nr. 50, besteedden wij aandacht aan de start van de HypoPrime
studie in Haaglanden MC Antoniushove te Leidschendam. Even opfrissen: de studie houdt
in het uitwendig bestralen van patiënten met agressieve prostaatkanker in slechts
vijf keer met extra hoge bestralingsdosis (boost) op de tumor in de prostaat. Waarbij – en
dat is uniek - nabijgelegen lymfeklieren gericht worden mee bestraald. Met deze vorm
van bestraling verwacht men te bereiken dat de patiënt geen hormoontherapie (ADT)
meer nodig heeft, of korter. Daarmee worden de vaak vervelende bijwerkingen van ADT
voorkomen of sterk beperkt.
Voor de patiënt heeft deze studie dus het
voordeel van minder ziekenhuisbezoek en
minder last van bijwerkingen als bijvoorbeeld
opvliegers en borstvorming.
Op uitnodiging van Mirjam Mast van de
afdeling Radiotherapie, Research en
Development sprak de redactie met
Piet Sturm, één van de eerste deelnemers
aan de studie en met twee radiotherapeutoncologen,
te weten dr. Leonard Bokhorst en
drs. Carmen Liskamp, die de studie hebben
opgezet.
De behandeling zelf
is me erg meegevallen
Het onderstaande artikel bestaat uit drie
delen, eerst een interview met de deelnemer,
vervolgens een update over de voortgang
Piet Sturm, een vroege deelnemer
van de HypoPrime studie
34 35

NIEUWS
NIEUWS
van de studie en tenslotte een stukje over de nieuwe
toepassing als salvage behandeling bij teruggekeerde
prostaatkanker. Hier werd in maart 2019, in Nieuws 30
aandacht aan besteed. De afdeling radiotherapie laat
zien een afdeling te zijn die continu in ontwikkeling is
om de prostaatkanker behandelingen te verbeteren.
Deel 1: Interview met Piet Sturm
Piet Sturm is 67 jaar jong, woont in Den Haag
en heeft zo’n 30 jaar meegewerkt aan medisch
wetenschappelijk onderzoek bij nota bene
Haaglanden MC.
Piet: ‘Het is heel merkwaardig om aan de andere kant
van het onderzoek te zitten. Op het eind van mijn
carrière zit ik nu plots zelf in een onderzoek. Toch
voelde het als een voorrecht dat ik aan deze studie
heb kunnen deelnemen. Ik ben inmiddels geheel vrij
van prostaat gebonden klachten.
Mijn prostaat-historie begon eind 2023 toen bij
een zelfgevraagde algehele preventieve check bij
de huisarts mijn PSA 5,6 ug/l was. Een maand later
nogmaals PSA bepaald, deze was toen 4,8 zodat
doorverwijzing naar de uroloog volgde. In januari 2024
was het eerste consult bij de uroloog. Die besloot tot
Carmen Liskamp en Leonard Bokhorst
een MRI scan. Vervolgens zou er, voor pathologisch
onderzoek, een MRI geleide punctie plaatsvinden.
MRI geleid omdat de tumor erg klein was.
Door drukte bij de MRI zou dit pas 4-5 maanden later
kunnen. Ik vroeg of het ook zonder MRI kon.
Een kundig en ervaren uroloog durfde dit aan.
Terwijl ik kon meekijken werd de tumorplek via een
echo exact aangeprikt, zelfs zonder dat dit pijnlijk was.
We hebben binnen de
studie nog veel ruimte
voor nieuwe deelnemers
Er werd helaas een duidelijke agressieve tumor
gevonden. Gelukkig (nog) geen uitzaaiingen, zoals
bleek uit de ingelaste PET scan. Ingrijpen was
onvermijdelijk. Er werden drie opties voorgelegd: A; de
prostaat operatief verwijderen, B; bestralen gevolgd
door hormoontherapie (de gangbare methode), of C;
de HypoPrime behandeling. Voor- en nadelen werden
goed uitgelegd. Ik koos voor de HypoPrime vanwege
de geringe kans op bijwerkingen. Ik denk dat ik
ongeveer de tiende deelnemer was die aan de studie
meedeed.
Achteraf ben ik ook heel blij met deze keuze. In
mei 2024 volgden vijf bestralingen in 2 weken tijd.
De afdeling radiotherapie in HMC is professioneel,
goed geoutilleerd en de medewerkers hebben een
groot invoelend vermogen. Dat is heel prettig. De
behandeling zelf is me erg meegevallen. Ik ben geen
dag in de ziektewet geweest. Een half uurtje naar
de bestralingsafdeling en dan een paar minuten
bestraald worden. Dat ging gewoon tussen de
werkzaamheden door.
Van de eerste drie bestralingen merkte ik niks. Pas bij
de vierde en vijfde bestraling begon mijn darmstelsel
te protesteren. De ontlasting werd slijmerig en
bovenin was er een branderig gevoel op de borst door
opkomend maagzuur. De klachten waren verder niet
heftig, en zijn zonder daar iets aan te doen vanzelf
overgegaan. Het onaangename borstgevoel zakte in
6 maanden weg. Het ontlastingsprobleem was een
half jaar daarna ook weg. Ik was midden 2025 geheel
klachtenvrij. Mijn PSA blijft bij de driemaandelijkse
controles schommelen rond de 1 ug/l. Omdat de
behandeling in studie verband was blijf ik 5 jaar onder
controle, Gezien het gunstig verloop mag ik nu om
de 6 maanden i.p.v. om de 3 maanden mijn PSA laten
controleren.
Deze ervaring heeft me wel geleerd om beter
te relativeren en bewuster te leven. Ik ben een
heel dankbaar en tevreden mens geworden. De
prostaatkanker lijkt verdwenen. De preventieve check
(zonder klachten) heeft mij voor veel onheil behoed.
Het geheel was een bijzondere ervaring, als patiënt
in de medische oncologische wereld. De medische
wereld die bekend was, maar uit die hoek had ik hem
nooit zo beleefd.’
Deel 2: update Hypo Prime studie
Leonard Bokhorst: ‘De studie loopt inmiddels 2 jaar,
dan is het nu nog te vroeg om harde conclusies te
trekken. We hebben tot nu toe ongeveer 50 patiënten
behandeld. Het ziet ernaar uit dat bestralen in vijf
keer niet meer bijwerkingen geeft dan bestralen in de
gebruikelijke 25-35 keer.
Dan wegen de te behalen voordelen dus zwaarder.
Zoals: eventuele aangedane nabij gelegen
lymfeklieren worden direct mee bestraald. Daar is
dan geen aparte behandeling voor nodig. En in de
studie heeft een groot deel van de deelnemers geen
indicatie voor hormoontherapie, waardoor we mensen
ook de daarbij behorende bijwerkingen besparen.
We hebben binnen de studie nog veel ruimte voor
nieuwe deelnemers.
Belangstellende patiënten kunnen bellen met
088-979 2357 (poli radiotherapie Haaglanden MC) en
dan melden dat ze mogelijk mee willen doen aan de
HypoPrime studie. Wij lichten de voor- en nadelen van
de studie graag toe. Wanneer een patiënt van elders
in aanmerking zou komen voor deelname dan is er
altijd een verwijzing nodig van zijn behandelend arts.’
Deel 3: Innovatie als salvage behandeling
Carmen Liskamp: ‘In juni 2025 zijn we gestart met
een nieuwe methode om de salvage behandeling
uit te voeren. Daarvoor bestond de behandeling uit
plaatselijke inwendige bestraling waarbij er gebruik
gemaakt wordt van een ruggenprik. Nu met alle
nieuwe inzichten is er een uitwendige methode
ontwikkeld. Dat is minder invasief voor de patiënt en
scheelt ook de inzet van de anesthesioloog.
Dan gaat het om patiënten waarbij de kanker na
eerdere bestraling na verloop van tijd toch weer is
teruggekeerd in de prostaat. In 2025 zijn we begonnen
met de patiënt de keuze te bieden tussen enerzijds de
sinds 2018 gebruikelijke inwendige bestraling met
HDR brachy (Noot van de redactie: zie Nieuws 30 van
maart 2019) of uitwendig in vijf keer.
Wij lichten de voor- en nadelen
van de studie graag toe
De ervaring leert inmiddels dat het gebied waar
de teruggekeerde tumor zich bevindt beter te
behandelen (“af te dekken”) is met uitwendige
gedeeltelijke prostaatbestraling. In UMC Utrecht
gebeurt deze salvage bestraling in vijf keer ook al,
maar dan op een MRI gestuurd bestralingsapparaat.
Voor het maken van de bestralingsplannen op onze
bestralingsapparatuur hebben we nu nog een CT scan
gecombineerd met MRI scan nodig; maar we willen in
de toekomst ook naar uitsluitend MRI planning.
Alleen al in het laatste halfjaar van 2025 hebben we
meer dan tien patiënten met deze nieuwe methode
behandeld. De behandeling wordt goed verdragen en
met de bijwerkingen in de eerste 3 maanden valt het
mee.
Wij hebben op basis van deze ervaringen besloten
om vanaf 2026 alleen nog de uitwendige bestraling
als salvage therapie aan te bieden. Dit is opnieuw
een heel goede methode om hormoontherapie uit
te stellen.’
36 37

NIEUWS
NIEUWS
Rubrieken
Agenda
Bijeenkomsten Waar Plaats Datum Tijd
Prostaat Praat Poli Zuyderland Sittard-Geleen 27 maart 10.00/12.00
Ontmoeten en wandelen regio Nijmegen Parkhotel Val Monte Berg en Dal 31 maart 10.00/11.30
Lotgenotenbijeenkomst Bravis Ziekenhuis Bergen op Zoom 31 maart 13.30/15.30
Lotgenotenbijeenkomst Centrum De Wieken Noordwijk Binnen 1 april 11.00/12.00
Ontmoeten en wandelen regio Wassenaar Boerderij Meyendel Wassenaar 1 april 10.00/12.00
Vragenuurtje prostaatkanker De Maretak Harderwijk 1 april 19.30/20.30
Lotgenotenbijeenkomst Centrum De Eik Eindhoven 2 april 14.00/16.00
Vragenuurtje prostaatkanker Toon Hermans Huis Ede 2 april 13.00/14.00
Ontmoeten en wandelen regio Amersfoort
Startlocatie wisselt
Omgeving
Amersfoort
2 april 10.30-12.00
Lotgenotenbijeenkomst Maggie’s Center Groningen 7 april 11.00-12.00
Ontmoeten en wandelen regio Nijmegen Parkhotel Val Monte Berg en Dal 7 april 10.00/11.30
Prostaatcafé Toon Hermans Huis Weert 8 april 14.00/15.30
Prostaatcafé Toon Hermans Huis Maastricht 9 april 19.00/21.00
Prostaatcafé Toon Hermans Huis Sittard 9 april 14.00/15.30
Themabijeenkomst bekkenfysiotherapie en
incontinentie
SamenhuiS Alphen a/d Rijn 9 april 14.00/15.30
Lotgenotenbijeenkomst Centrum Midden-Brabant Tilburg 13 april 14.00/16.00
Lotgenotenbijeenkomst Centrum Toon Waalwijk 14 april 10.00/12.00
Lotgenotenbijeenkomst ’t Praethuys Alkmaar 14 april 10.30/12.00
Lotgenotenbijeenkomst De Spinne Goes 14 april 14.00/16.00
Lotgenotenbijeenkomst Vicki Brownhuis Den Bosch 16 april 14.00/16.00
Lotgenotenbijeenkomst Centrum Scarabee Oegstgeest 16 april 10.30/14.00
Lotgenotenbijeenkomst Buurthuis de Hoeve Terneuzen 16 april 14.00/16.00
Lotgenotenbijeenkomst Centrum Poppy’s Oosterhout 17 april 10.00/12.00
Lotgenotenbijeenkomst Centrum De Honingraad Breda 20 april 14.00/16.00
Lotgenotenbijeenkomst Centrum De Cirkel Helmond 20 april 14.00/16.00
Ontmoeten Speellokaal Mooie Boules Delft 21 april 14.00/15.30
Ontmoeten en wandelen regio Nijmegen Parkhotel Val Monte Berg en Dal 21 april 10.00/11.30
Ontmoeten en wandelen regio Wassenaar Boerderij Meyendel Wassenaar 22 april 10.00/12.00
Lotgenotenbijeenkomst Bernhoven Uden 22 april 10.00/12.00
Prostaat Praat Poli Zuyderland Sittard-Geleen 24 april 10.00/12.00
Prostaatcafé
Toon Hermans Huis Noord-
Limburg
Venlo 28 april 14.00/15.30
Lotgenotenbijeenkomst Maggie’s Center Groningen 5 mei 11.00-12.00
Ontmoeten en wandelen regio Nijmegen Parkhotel Val Monte Berg en Dal 5 mei 10.00/11.30
Lotgenotenbijeenkomst Centrum De Wieken Noordwijk Binnen 6 mei 11.00/12.00
Vragenuurtje prostaatkanker De Maretak Harderwijk 6 mei 19.30/20.30
Lotgenotenbijeenkomst Centrum De Eik Eindhoven 7 mei 14.00/16.00
Vragenuurtje prostaatkanker Toon Hermans Huis Ede 7 mei 13.00/14.00
Ontmoeten en wandelen regio Amersfoort
Startlocatie wisselt
Omgeving
Amersfoort
7 mei 10.30-12.00
Lotgenotenbijeenkomst Maasziekenhuis Pantein Beugen 8 mei 14.30/16.30
Lotgenotenbijeenkomst ’t Praethuys Alkmaar 12 mei 10.30/12.00
Lotgenotenbijeenkomst Maasstad Ziekenhuis Rotterdam 12 mei 14.30/17.00
Thema- en lotgenotenbijeenkomst Centrum Debora Delft 12 mei 16.00/18.00
Bijeenkomsten Waar Plaats Datum Tijd
Themabijeenkomst Hormoontherapie en
vermoeidheid
Centrum Carma Naaldwijk 12 mei 16.00/17.30
Lotgenotenbijeenkomst Centrum Intermezzo Zwolle 12 mei 10.00/12.00
Lotgenotenbijeenkomst SamenhuiS Alphen a/d Rijn 13 mei 14.00/15.30
Ontmoeten en wandelen regio Wassenaar Boerderij Meyendel Wassenaar 13 mei 10.00/12.00
Prostaatcafé Toon Hermans Huis Maastricht 14 mei 19.00/21.00
Lotgenotenbijeenkomst Centrum De Cirkel Helmond 18 mei 14.00/16.00
Prostaatcafé Toon Hermans Huis Parkstad Heerlen 18 mei 14.00/15.30
Ontmoeten Speellokaal Mooie Boules Delft 19 mei 14.00/15.30
Ontmoeten en wandelen regio Nijmegen Parkhotel Val Monte Berg en Dal 19 mei 10.00/11.30
Lotgenotenbijeenkomst Bernhoven Uden 20 mei 10.00/12.00
Prostaatcafé Toon Hermans Huis Roermond 20 mei 14.00/15.30
Lotgenotenbijeenkomst Vicki Brownhuis Den Bosch 21 mei 14.00/16.00
Lotgenotenbijeenkomst Centrum Carma Naaldwijk 21 mei 16.00/17.30
Lotgenotenbijeenkomst Centrum Scarabee Oegstgeest 21 mei 10.30/14.00
Prostaat Praat Poli Zuyderland Sittard-Geleen 22 mei 10.00/12.00
Lotgenotenbijeenkomst Centrum Midden-Brabant Tilburg 1 juni 14.00/15.30
Lotgenotenbijeenkomst Centrum Toon Waalwijk 2 juni 10.00/12.00
Lotgenotenbijeenkomst Maggie’s Center Groningen 2 juni 11.00-12.00
Ontmoeten en wandelen regio Nijmegen Parkhotel Val Monte Berg en Dal 2 juni 10.00/11.30
Lotgenotenbijeenkomst Centrum De Wieken Noordwijk Binnen 3 juni 11.00/12.00
Vragenuurtje prostaatkanker De Maretak Harderwijk 3 juni 19.30/20.30
Ontmoeten en wandelen regio Wassenaar Boerderij Meyendel Wassenaar 3 juni 10.00/12.00
Lotgenotenbijeenkomst Centrum De Eik Eindhoven 4 juni 14.00/16.00
Vragenuurtje prostaatkanker Toon Hermans Huis Ede 4 juni 13.00/14.00
Ontmoeten en wandelen regio Amersfoort
Startlocatie wisselt
Omgeving
Amersfoort
4 juni 10.30-12.00
Lotgenotenbijeenkomst Centrum Poppy’s Oosterhout 5 juni 10.00/12.00
Lotgenotenbijeenkomst Centrum De Honingraad Breda 8 juni 14.00/16.00
Lotgenotenbijeenkomst ’t Praethuys Alkmaar 9 juni 10.30/12.00
Prostaatcafé Toon Hermans Huis Weert 10 juni 14.00/15.30
Prostaatcafé Toon Hermans Huis Maastricht 11 juni 19.00/21.00
Prostaatcafé Toon Hermans Huis Sittard 11 juni 14.00/15.30
Lotgenotenbijeenkomst Centrum De Cirkel Helmond 15 juni 14.00/16.00
Ontmoeten en wandelen regio Nijmegen Parkhotel Val Monte Berg en Dal 16 juni 10.00/11.30
Lotgenotenbijeenkomst Bravis Ziekenhuis Roosendaal 16 juni 14.00/16.00
Ontmoeten Speellokaal Mooie Boules Delft 16 juni 14.00/15.30
Lotgenotenbijeenkomst Het Oude IJsselhuis Doetinchem 17 juni 14.00-15.45
Lotgenotenbijeenkomst Bernhoven Uden 17 juni 10.00/12.00
Lotgenotenbijeenkomst Centrum Scarabee Oegstgeest 18 juni 10.30/14.00
Lotgenotenbijeenkomst Vicki Brownhuis Den Bosch 18 juni 14.00/16.00
Prostaatcafé
Toon Hermans Huis Noord-
Limburg
Venlo 23 juni 14.00/15.30
Ontmoeten en wandelen regio Wassenaar Boerderij Meyendel Wassenaar 24 juni 10.00/12.00
Prostaat Praat Poli Zuyderland Sittard-Geleen 26 juni 10.00/12.00
Het meest actuele overzicht staat op onze website onder Actueel en Bijeenkomsten.
38 39

PUZZEL
DOOR PIPUZZELS
40
Rubrieken
Lezerspost
Intensieve training helpt, maar permanente begeleiding
is harde voorwaarde! Intensieve training verbetert
levenskwaliteit en remt tumorgroei af van mannen met
Androgeen Deprivatie Therapie (ADT) bij uitgezaaide
prostaatkanker. Lichte inspanning, zoals wandelen, is
goed maar niet krachtig genoeg. Intensieve training is
intervaltraining of weerstand(kracht)training (HIT High
Intensity Traning).
NIEUWS
In de rubriek Lezerspost van PKS-Nieuws kunnen lezers reageren op artikelen en discussies
aangaan. Stuur reacties naar redactienieuws@prostaatkankerstichting.nl met jouw naam
en beperk ze tot 300 woorden. De redactie mag inzendingen aanpassen of weigeren.
Intensieve training helpt bij vermoeidheid hormoontherapie
Als ervaringsdeskundigen hoor ik regelmatig bovenstaande opmerking van lotgenoten. En loop ik aan
tegen mannen die niet weten hoe effectief intensieve training kan zijn en waar zij hulp kunnen krijgen.
Maar intensieve training blijkt voor mannen met ADT niet
gemakkelijk op te pakken en zeker niet gemakkelijk vol te
houden. Je lichaam geeft immer steeds het signaal af: ‘ik
ben moe en heb geen energie’.
Bij uitgezaaide prostaatkanker leeft na 10 jaar nog
ongeveer 30% van de patiënten. De palliatieve fase,
waarin je als patiënt en naasten maximale kwaliteit van
leven probeert te houden, duurt dus (gelukkig) best lang.
Sommige wetenschappers zien fysiotherapie als een
volwaardig onderdeel van een eerste lijn behandeling
voor mannen met ADT. De praktijk is hardnekkiger. Veel
zorgverleners en zeker patiënten weten de weg naar de
fysiotherapeut niet te vinden. Althans zeker niet dat die
Gratis erectiepomp
Een lotgenoot die het niet meer nodig heeft, stelt zijn
nauwelijks gebruikte en grondig gereinigde erectiepomp
beschikbaar. Het apparaat is een Active 3 Erection
system van fabrikant Medintin (www.medintin.de). De
pomp is compleet en zit in de oorspronkelijke, nette etui.
hulp voor vergoeding in aanmerking komt.
Fysiotherapie is langs twee wegen te krijgen.
1. Chronische fysiotherapie.
De fysiotherapeut kan die declareren op medische
diagnose
2. Palliatieve fysiotherapie.
Fysiotherapie in de palliatieve fase van prostaatkanker
wordt vergoed vanuit de basisverzekering. Daarvoor is
een verwijzing van een specialist (zoals een oncoloog) of
huisarts nodig.
Met name in latere fase is het aan te raden een
fysiotherapeut te zoeken die is aangesloten bij OncoNet
of gespecialiseerd is in oncologische fysiotherapie.
Deze hebben specifieke expertise in het begeleiden van
patiënten met kanker.
De eerste 20 behandelingen betaal je zelf of – deels –
de aanvullende verzekering. Daarna worden ze vergoed
vanuit de basisverzekering.
Voor beide routes geldt: net als bij andere zorg uit de
basisverzekering betaal je eerst het verplichte eigen
risico voordat de verzekeraar de kosten volledig dekt.
Math Muijres
Alleen de verzendkosten hoeven te worden betaald.
Als u belangstelling heeft, kunt u een mail sturen aan
redactienieuws@prostaatkankerstichting.nl . Dan wordt
u in contact gebracht met de schenkende partij.
Filippine
FILIPPINE
»Gelijke cijfers zijn gelijke letters. De
oplossing omvat een zestal speurders.
Rubrieken
Puzzelpagina
C
D
Door PIPuzzels
Filippine
I
21 21 10 10 41 41 18 18 35 35
FILIPPINE »Gelijke cijfers zijn gelijke letters. De
K
L
33 28 14 34 7 41 21
NIEUWS
Gelijke cijfers zijn gelijke letters. De oplossing omvat een zestal speurders.
A
C
E
G
24 13 5 39 45
Gelijke cijfers zijn gelijke letters.
De Gelijke
oplossing omvat een zestal speurders.
cijfers 33 zijn omvat 28 gelijke 14 een letters. 34 zestal 7 De speurders.
41 oplossing 21 omvat een zestal speurders.
B
43 19 27 6 34 11 11
2 32 39 15 36 36 7 18 18 11 11 26 26
5 39 46 37 37 42 42 25 25 10 10
21 6 31 31 13 13 3 41 41
K
L
M
O 22 41 13 8 2 P
15 27 27 43 43 40 40 17 17 33 33 6
D
J
10 10 18 18 30 30 14 14 42 42
H PUZZEL
DOOR PIPUZZELS
24 13 5 39 45
15 27 27 43 43 40 40 17 17 33 33 6
A. Door Leonard Cohen bezongen
O A
22 41 13 8 2 5 19
19
43
43
37
37
23
23
34
34
8
B
P
vrouw
43 19 27 34 11 11
10 10 18 18 30 30 14 14 42 42 B. Bordspel dat op triktrak lijkt
C
40 43 34 23 26 39 16 29 11
Q 40 43 6 34 23 8 26 39 16 29 11
D R
43 C. Geweldig
43 2 32 33 33
13
13 39 15 21 21 36 9
36 45
45 7 18 39
18 39 11 11 26 7
26
41
41
22
22 1 27 31
27 31 46 46
E
D. Land van Pablo Escobar en
S
T
F
Shakira
5 39 46 37 37 42 42 25 25 10 10
31 31 7 24 24 36 36
G
E. Baobab
44 37 12 29 16 23 H 35 15 30 U 44 37 12 29 16 3 23 35 15 30 4
V
F. Uitvinder van de stoommachine
21 6 31 31 13 13 3 41 41 20 20 44 44 2 15 15 30 30 G. Geweldig
I
12 38 25 45 17 10 38 30 W 12 38 6 25 1 45 17 10 38 30 3
X
J
H. Uitvinder van de gloeilamp
21 15
21 15 10 4
10 41 42
41 42 18 23
18 23 35 38
35 38 23 23 410 2 45 45 28 28 20 29
20 29 32 46
32 46
13
13
20
20 9
K
I. Buurland van D.
Y
Z L
J. Bordspel met letterblokjes
33
33
28
28
14
14
34
34
7 41
41
21
21
39
39
6 27
27
31
31
12
12
M
K. Land in Zuid-Amerika, aan de
A. N
A.
Door
Door
Leonard
Leonard
Cohen
Cohen
bezongen
bezongen
vrouw
vrouw
B.
B. Bordspel
Bordspel
dat
dat
op
op
triktrak
triktrak
lijkt
lijkt
Pacific
L. Naaldboom
22 41 13 19 43 37 23 34 O 22 41 13 8 2 5 19 43 37 23 34 8
A
C.
C. Door
Geweldig
Geweldig Leonard Cohen bezongen vrouw N Door Hans
D.
P
D.
Land
Land de Booij
van
van bezongen
Pablo
Pablo
Escobar
Escobar vrouw
en
en
Shakira
Shakira
B E.
E. Bordspel Baobab
Baobab M. Geweldig
N. Door Hans de Booij bezongen
40 43 34 23 26 39 16 29 11
Q 40 dat op 43 triktrak 6 lijkt
34 23 8 O Door Jacques F.
F.
Uitvinder
Uitvinder Herb bezongen van
van
de
de
stoommachine
vrouw stoommachine
26 39 16 29 11
C G.
G. Geweldig
Geweldig
P Land in H.
R H.
Zuid-Amerika, Uitvinder
Uitvinder
van
van
met de
de
pampa’s gloeilamp
gloeilamp
D I. Land I.
Buurland van Pablo
Buurland
van Escobar
43 vrouw
43
33 van
D. en Shakira
Q Geweldig
33
13 D.
J.
13
21
21
9 45 J.
Bordspel
Bordspel
met
45
39 met
letterblokjes
39
7 letterblokjes
41
41
22
22
31
E
31
S
K. Baobab
O. Door Jacques Herb bezongen
K.
Land
Land
in
in
Zuid-Amerika,
Zuid-Amerika,
aan
aan
de
de
Pacific R Bordspel
Pacific
L.
L.
Naaldboom
met straten en hotels
Naaldboom T
F M. Uitvinder M.
Geweldig vrouw
P. Land in Zuid-Amerika, met
44 37 12 29 16 23 35 15 30 U 44 van de 37 stoommachine
12 29 16 S Boom 3 met
Geweldig
N.
N. 23 Door hangende
Door
Hans 35 bloemtrossen
Hans
de
de
Booij
Booij
bezongen
15 bezongen
vrouw
30 vrouw
G Geweldig
T Bordspel met schijven
4
O.
O.
Door
Door
Jacques
Jacques
Herb
Herb
bezongen
bezongen
vrouw
vrouw
P.
P.
Land
Land
in
in
Zuid-Amerika,
Zuid-Amerika, V met met
pampa’s
H Uitvinder van de gloeilamp
U Esp
pampa’s
Q. Boncadeau!
Q.
Geweldig
Geweldig
pampa’s
12 38 25 45 17 10 38 30 W 12 38 6 25 1 45 R.
R. 17 Bordspel
Bordspel
met
met 10 straten
straten 38 en
en
hotels
I Buurland van D.
V Uitvinder van de telefoon
30 hotels 3
S. Q. Geweldig
S.
Boom
Boom
met hangende
hangende
bloemtrossen
bloemtrossen
X T.
T.
Bordspel
Bordspel
met
met
schijven
J Bordspel met letterblokjes
W Bordspel met miljonairsvilla schijven
Stuur uw oplossing van de puzzel
R. Bordspel met straten en hotels
K
U.
U. Land
Esp
Esp 15
15 in Zuid-Amerika, 4 42
42 aan de Pacific 23
23
X 38
38 Door de
V.
V. Beatles 10 Uitvinder
10 Uitvinder 2 bezongen
van van
de
vrouw de
telefoon
telefoon 29
29
46
46
13
13
20
20 vóór 24.10.2017 naar:
Y
Z S. Boom met hangende
L W.
W. Naaldboom Bordspel
Bordspel
met
met
miljonairsvilla
miljonairsvilla Y Buurland X.
X.
Door
Door van P. de
de
Beatles
Beatles
bezongen
bezongen
vrouw
vrouw Redactie MARVER, Postbus
M Y. Geweldig
bloemtrossen
Y.
Buurland
Buurland
van
van
P. Z Snel groeiende
P.
Z.
Z.
Snel
Snel
groeiende loofboom
groeiende
loofboom
loofboom
9124, 3506 GC Utrecht
A.
T. Bordspel met schijven
A.
Door
Door
Leonard
Leonard
Cohen
Cohen
bezongen
bezongen
vrouw
vrouw
B.
B.
Bordspel
Bordspel
dat
dat
op
op
triktrak
triktrak
lijkt of stuur een e-mail naar: puzzel@
lijkt
U. Esp
A
C.
Oplossing
C. Door
Geweldig
Geweldig Leonard Cohen bezongen vrouw N Door Hans
D.
D.
Land
Land de Booij
van
van bezongen
Pablo
Pablo
Escobar
Escobar vrouw
en
en
Shakira marechausseevereniging.nl
Shakira V. Uitvinder van de telefoon
B
E.
E. Bordspel Baobab
Baobab dat op triktrak lijkt
O Door Jacques F.
F.
Uitvinder
Uitvinder Herb bezongen van
van
de
de
stoommachine Vergeet niet uw adres te vermelden,
W. want Bordspel onder de juiste met miljonairsvilla
OPLOSSING
vrouw
OPLOSSING
stoommachine
C G. 1 G. Geweldig
Geweldig 2 3 4 5 6 7 8 9 P 10 Land 11 in H.
H.
Zuid-Amerika, Uitvinder
Uitvinder 12 13 van
van 14 met de
de
pampa’s 15 gloeilamp
gloeilamp 16
10 11 12 13 14 15 16
inzendingen X. Door verloten de wij Beatles een bezongen vrouw
D I. Land van Pablo Escobar en Shakira
Q Geweldig
I.
Buurland
Buurland
van
van
D. ,
D. J.
J.
Bordspel
Bordspel
met
met
letterblokjes ,
letterblokjes
Boncadeau Y. Buurland t.w.v. 25 euro! van Uit P.
E K. 17 Baobab
R Bordspel met straten en hotels
K.
Land 18
Land
in 19
in
Zuid-Amerika, 20 21
Zuid-Amerika,
aan 22
aan
de
de
Pacific 23 24 25 26
Pacific
L.
L.
Naaldboom
27 28 29 30 31
17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 Naaldboom
27 28 29 30 31
de oplossingen Z. Snel van groeiende puzzel uit loofboom
F M. Uitvinder van de stoommachine
S Boom met hangende bloemtrossen
M.
Geweldig ,
Geweldig N.
N.
Door
Door
Hans
Hans
de
de
Booij
Booij
bezongen ,
bezongen vrouw
vrouw het vorige nummer trokken wij
G Geweldig
T Bordspel met schijven
O. 32
H O.
Door 33
Uitvinder Door
Jacques 34 35
Jacques
Herb 36
van de gloeilamp Herb
bezongen 37
bezongen
vrouw 38 39 40 41
vrouw
P.
U Esp P.
Land 42
Land
in 43
in
Zuid-Amerika, 44 45 46
32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 Zuid-Amerika, 44 45 46 met
met
pampa’s
pampa’s mw. L.E. Marees uit Zaandam.
.
Q. Boncadeau!
I Q.
Geweldig
Buurland Geweldig
R.
van D.
V Uitvinder R.
Bordspel
Bordspel
met
van de telefoon met
straten
straten
en
en
hotels
hotels
S. ©PIPuzzels,
J S. ©PIPuzzels, Boom
Bordspel Boom
met 2017
hangende
met 2017 letterblokjes hangende
bloemtrossen
bloemtrossen
T.
W Bordspel T.
Bordspel
met Bordspel
met
miljonairsvilla met
schijven
schijven
Stuur uw oplossing van de puzzel
K
U.
U. Land
Esp
Esp in Zuid-Amerika, aan de Pacific
X Door de
V.
V. Beatles
Uitvinder
Uitvinder bezongen
van
van
de
vrouw de
telefoon
telefoon
vóór 24.10.2017 naar: SEPTEMBER 2017 33
L W.
W. Naaldboom Bordspel
Bordspel
met
met
miljonairsvilla
miljonairsvilla Y Buurland X.
X.
Door
Door van P. de
de
Beatles
Beatles
bezongen
bezongen
vrouw
vrouw Redactie MARVER, Postbus
M Y. Geweldig Stuur jouw oplossing van de puzzel Z Snel groeiende loofboomDe puzzel is beschikbaar 9124, gesteld 3506 GC door Utrecht FNV Veiligheid
Y.
Buurland
Buurland
van
van
P.
P.
Z.
Z.
Snel
Snel
groeiende
groeiende
loofboom
loofboom
voor 1 mei 2026 naar:
of stuur een e-mail naar: puzzel@
Prostaatkankerstichting
Prijswinnaars puzzel Nieuws marechausseevereniging.nl
nr. 57
Tav Redactie Nieuws
Ben Alferink, Nistelrode Vergeet niet uw adres te vermelden,
want onder de juiste
OPLOSSING
OPLOSSING Postbus 8152
Rien Oostveen, Doornspijk
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16
3503 RD Utrecht
10 11 12 13 14 A.J. 15 van 16 Meerwijk, Capelle inzendingen aan den verloten IJsselwij een
,
,
Boncadeau t.w.v. 25 euro! Uit
17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31
17 Vergeet 18 19 niet 20 jouw 21 adres 22 te vermelden
23 24 25 26 27 28 29 30 31
de oplossingen van de puzzel uit
,
,
De oplossing van de puzzel het vorige in Nieuws nummer trokken 57 luidde: wij
32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46
32 Of 33 e-mail 34 naar: 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 De 45 verdediging 46 op orde mw. brengen L.E. Marees uit Zaandam.
.
redactienieuws@prostaatkankerstichting.nl
©PIPuzzels, 2017
©PIPuzzels, 2017
Onder de goede inzendingen verloot de redactie
SEPTEMBER 2017 33
41
3 VVV-cadeaukaarten van € 10,- per stuk.
F
1 27 27 46 46
31 31 7 24 24 36 36
20 20 44 44 2 15 15 30 30
23 23 4 45 45 28 28 20 20 32 32 9
N
39
39
6 27
27
31
31
12
12

NIEUWS
NIEUWS
Waar schreven wij over
in vorige nummers?
(Alle nummers zijn te zien op onze website. Die is te bereiken via
www.prostaatkankerstichting.nl, klik op die site op de button ‘Actueel’,
vervolgens op de knop ‘Magazine’ en kies hier dan je gewenste nummer.)
Pag Nr 57 dec 2025
4 Vrijwilliger zijn, fijn!
6 PKS visie vroege opsporing
8 Column Michiel Pot
10 Untire app
12 Bestralen met fotonen of protonen
14 Ervaringsverhaal Gijs van Banning
16 Column Hans Crone
21 De lotgenotenlijn
22 Muziek en Addie Bouwman
23 Bullseye studie afgerond
25 Ervaringsverhaal Henk Glijn
27 SICILY studie
28 Ervaringsverhaal Jan Kroon
30 Partnerperikelen
32 Feiten en fabels over voeding
35 Verslag donateurs dag
Pag Nr 56 sep 2025
4 Gert Siemons (arts) werd patiënt
6 Weet wat je eet
10 Meedoen aan een klinische trial
16 Uitzichtloosheid of gewenning
18 Weet wat je slikt (en wat niet)
21 Prof Bangma gaat met emeritaat
26 Seksuele revalidatie
28 Prostaatkanker op je 57 e
32 UNRANU project
36 Partnerperikelen
38 DNA
Pag Nr 55 juni 2025
4 Mini symposium screening
6 Partnerperikelen
10 Keuzehulpen samen beslissen
18 OPTIMUM studie
21 Urologisch wetenschappelijk onderzoek
23 Leven nemen zoals het komt….
25 Bijwerkingen oncologische behandelingen
28 Klachten bij hormoontherapie
32 Radium-223
Pag Nr 54 maart 2025
7 NVNG Protocol (nucleaire geneeskunde
12 Leven per drie maanden
14 Peter Ruigrok nieuwe PKS voorzitter
22 Leven met ernstig oedeem
26 INSPIRE studie
30 Focale behandeling
32 Overgewicht
34 Lymfoedeem
40 Lutrac studie
Pag Nr 53 december 2024
8 Afscheidscolumn Christian Oerlemans
10 Overlevingscijfers prostaatkanker
12 Helaas alleen verder met pk
15 Wandelen met lotgenoten
21 Afscheidsinterview voorzitter vd Berg
24 Ervaringsverhaal Michiel Pot
32 Bewegen, bewegen en bewegen
Pag Nr 52 september 2024
4 Huisartsen richtlijn prostaatkanker
10 PROMs, de stem van de patiënt
18 Is er niks beters dan PSA meting?
21 Ervaringsverhaal Ron Smekens
28 Bekkenbodemspieroefeningen
41 Vroeg inzetten Lutetium-psma
44 Alcohol en kanker
Pag Nr 51 juni 2024
5 Minder incontinentie na operatie
11 P-GUIDE project
13 Praat niet te laat over je prostaat
19 Kruidensupplementen
20 PTNS behandeling urineverlies
28 PSMA-SELECT studie
38 Nare ervaringen Sfincter prothese
46 Keuzes rond extra botversterking
Pag Nr 50 maart 2024
7 Botox bij urine incontinentie
13 Depressie is een ziekte
41 Seksueel misbruik en prostaatkanker
47 Invloed DNA variant op behandelresultaat
Prostaatkankerstichting
Postbus 8152, 3503 RD Utrecht
Telefoon: 088 0029730
secretariaat@prostaatkankerstichting.nl
www.prostaatkankerstichting.nl
ING Bankrekening nr. NL90INGB0006206109
t.n.v. Prostaatkankerstichting te Utrecht
Voorzitter
Peter Ruigrok
Secretaris
Peter Gooijer
Penningmeester
Jan Philipsen
Bestuurslid - Regiozaken
Auko Staal
Bestuurslid - Vrijwilligerszaken
Harry Boogh
Bestuurslid - Communicatie
Vacature
Bestuurslid - Kwaliteit van zorg
Kees Vos
Pieter de Geus
Bestuurslid
Kees van den Berg
Coördinatoren - Lotgenotencontact
Bart Yntema en Elisabeth Metselaar
lotgenoot@prostaatkankerstichting.nl
Organisatiecoördinator
Agnes Pap
agnes.pap@prostaatkankerstichting.nl
Secretariaat
Annemarie Jeziorski
secretariaat@prostaatkankerstichting.nl
Disclaimer
Verder
Communicatie
Jeanette van Swaal
Jeanette.van.swaal@prostaatkankerstichting.nl
Beleidsadvies
Leonore Biegstraaten
leonore.biegstraaten@prostaatkankerstichting.nl
Regiovertegenwoordigers:
Namen, telefoonnummers en e-mail adressen
zijn op te vragen bij het secretariaat,
secretariaat@prostaatkankerstichting.nl
Raad van Advies
De namen van de leden van de Raad van Advies staan
op onze website www.prostaatkankerstichting.nl
Colofon
Nieuws, magazine van de Prostaatkankerstichting
Redactieadres Nieuws
Postbus 8152, 3503 RD Utrecht
redactienieuws@prostaatkankerstichting.nl
Redactie
Harry Boogh, Ellis Buis, Harm Kuipers, Cees Meijer,
Willem Nak, Ido Poelman, Michiel Pot
Vormgeving
MEO, www.wijzijnmeo.nl
Druk
Senefelder-Misset, Doetinchem. Oplage 7.250 ex.
ISSN 2212-8948
Kopij voor Nieuws 59, juni 2026,
inzenden voor 15 mei 2026 aan:
redactienieuws@prostaatkankerstichting.nl
Aan de samenstelling van deze publicatie is de uiterste zorg besteed. Desondanks kunnen er onjuistheden in voorkomen. Redactie,
uitgever en de Prostaatkankerstichting zijn niet aansprakelijk voor de inhoud van de onder auteursnaam opgenomen artikelen.
Prostaatkankerstichting accepteert geen enkele aansprakelijkheid voor schade ontstaan door het gebruik van, of door informatie
aangeboden door, of door onvolledigheid op welke manier dan ook.
42 43

Prostaatkankerstichting:
biedt lotgenotencontact
geeft voorlichting en informatie
behartigt de belangen van mannen
met prostaatkanker en hun naasten
stimuleert wetenschappelijk onderzoek
Postbus 8152, 3503 RD Utrecht | secretariaat@prostaatkankerstichting.nl | telefoon: 088 - 00 297 30
www.prostaatkankerstichting.nl